Yukarıya yazdığımız sorguya bugüne kadar kimse cevap vermemiştir. Yalnız cevap değil, zannedersek, daha kimse bu sorguyu vaz’etmiş bile değildir. Halbuki bu mes’ele 40.000.000’luk esir Türklerin ortak dertlerinin ana mes’elesidir.
Esir Türklerin Avrupa’da çıkardıkları matbuatta yalnız bir cihet zaman-zaman tesbit ve tenvir edilmiştir ki, o Moskova tarafından Türk dilinin parçalandığı, doğrandığı, ortak edebî Türkçenin ortadan kalkması için Moskova’nın geceli gündüzlü çalıştığıdır. Bu parçalama işine Moskova var gücüyle devam ediyor. Halâ, ortak edebî Türkçe ile yazmağa cesaret edenler “panturanist” töhmetiyle çok ağır cezalara uğruyorlar. Bu cezalardan Ortodoks komünistler bile yakalarını kurtaramıyorlar.
Geçenlerde S. T. ve K. F. adında iki talebeye rastlamıştım. Bunların ikisi de komünist fırkasına mensup olup, Bakû Üniversitesinde okumakta iken “Panturanizm kaçakçılığı” yapmış oldukları için hem komünist fırkasından, hem de üniversiteden kovulmuşlardır. Devamı…
9-10 Ekim 2017’de İstanbul’da gerçekleşen Uluslararası Baymirza Hayit Sempozyumunda Prof. Dr. Tursun Jurtbay bu başlıkta ilginç bir tebliğ sundu. Tebliği özetleyerek sunuyorum:
Prof. Dr. Tursun Jurtbay
Prof. Dr. Tursun Jurtbay: Tebliğime bir soruyla başlamak istiyorum. Sovyetler Birliği’ni yıkan güç neydi? Sovyetler Birliği’ni yıkan güç silah değildi. Onu yıkan güç, milli ruhtu. Peki, ideolojik yasak ve kısıtlamaların olduğu SSCB’de milli ruhu halka kim getirdi? Bu sorunun cevabı ise edebiyat ve sanattır. Tüm yasak ve kontrollere rağmen gerçekler edebiyat ve sanat eserlerinde sansüründen kurtularak ustaca dile getirilmiştir. Tarihi gerçekleri eserlerinde dilek getirenlerden birisi de Baymirza Hayit’tir. Devamı…
İstanbul’da 9-10 Ekim 2017 tarihinde İstanbul Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Tarih Bölümü, Rumeli Üniversitesi, Türk Tarih Kurumu, Türk Dünyası Belediyeler Birliği ve Türk Ocakları İstanbul Şubesi tarafından ortaklaşa olarak düzenlenen ABD, Almanya, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Rusya, Türkmenistan ve Türkiye gibi ülkelerden 35 bilim adamı ve yazarın davetli olduğu ve dokuz oturum halinde gerçekleştirilen “Doğumunun 100. Yılında Baymirza Hayit ve Günümüzde Türkistan Tarihi Araştırmaları” adlı uluslararası sempozyumu amacına ulaştı.
Sempozyumda esnasında sunulan tebliğlerde Baymirza Hayit’in hayatı kişiliği ve eserleri, XX. yüzyıl Türkistan tarihi, İstiklalcilik Hareketi (Basmacılık), Türkistan Lejyonu tarihi ve mensuplarının trajedileri ile ilgili çeşitli fikirler ve yeni bilgiler ortaya atıldı. Sempozyumun kapanış oturumunda aşağıdaki kararlar alındı. Devamı…
Біз кеше (2017 жылы, 29 қыркүйек күні) Алматыда жүрген кезімізде белгілі жазушы Дулат Исебеков ағамызға кездейсоқ кезігіп қалып қуанышты хабарды естідік. Оны өзіміз қана естімей, дүйім жұрт естісін деп қол телефонымызбен камерага түсіріп алдық.
Қуанышты хабар ағамыздың үш кітабы бұрындары Лондонда ағылшын тілінде жарық көрген болса, енді оның 75 жылдығына орай Лондонда фестивалі өтпек екен. Фестивал аясында қазан айының 1 күні “Жау жүрек” атты спектаклді Әуезов атындағы академиялық театр қояды. Қазан айының 2- күні Лордтар Палатасында сөз сөйлемек. Devamı…
Түркияның Ақсарай қаласына қарасты Сұлтанханы аудан әкімдігінің қазақ тарихы мен мәдениетінің таныстырылуы үшін арнайы бөлген 3500 шаршыметрлік саябаққа бетоннан салынатын қазақ үйі пішіміндегі Қазақ Музейінің ірге тасы 2017 жылы, 15 қыркүйек күні қаланды.
Орталығы Ыстамбұлда болған Қазақ білім және зерттеу қоғамының төрағасы Серқан Дініштүрік пен Сұлтанханы аудан әкімдерінің орынбасарлары Хасан Темел мен Фатих Ағыр да қатысқан ірге тасын қалау рәсімінен кейін құрылыс машиналары жұмысқа кірісіп кетті. Devamı…
Aksaray Sultanhanı Belediyesi’nin Kazak tarihi ve kültürünün tanıtımı için tahsis ettiği 3500 m2’lik araziye yapılacak Kazak keçe yurdu şeklindeki Kazak Müzesi’nin temeli 15 Eylül 2017 Cuma günü atıldı. Merkezi İstanbul’da bulunan Kazak Eğitim ve Araştırma Derneği (KATEAD) Başkanı Serkan Dinçtürk ve Sultanhanı Belediye Başkan Yardımcıları Hasan Temel ve Fatih Ağır’ın hazır olduğu temel atma töreninden sonra iş makineleri çalışmalara başladı.
Dernek Başkanı Serkan Dinçtürk’ün verdiği bilgiye göre, Sultanhanı Belediye Başkanı Sayın Fahri Solak’ın himayelerinde Kazak Parkı ve Müzesi’nin inşaaşı bir ay içinde tamamlanarak Türkiye Cumhuriyeti’nin 94. kuruluş yıldönümünde 29 Ekim 2017’de törenle açılacaktır. Devamı…
Latin alfabesini kabul etme, ya da kabul etmeme konusunda son üç dört yıl içerisinde birçok tartışmalar yapıldı. Bu konuda halkımızın tartışmaların nasıl başladığını bilse de, nasıl sonuçlandığını bilmediği kanısındayım. Latin harfleri hakkında ilk söz edenlerden biri biz olduğumuzdan dolayı halkımızı bu konuda aydınlatmayı bir borç olarak görüyorum.
Pek çoğunun hatırındadır. 24 Ocak 1991 tarihli “Ana Tili” gazetesinde “Latin alfabesinin geleceği parlak” diye bir makalemiz yayınlandı. Bu makalemizde ilk kez, Kiril alfabesinin Latin alfabesi ile değiştirilmesi konusu ele alınmıştı. Belki de amacımızı doğru anlatamadığımız için suç bizdedir; bu makaleden sonra basında bu konuda tartışmalara pek sık rastlanmaya başladı. Devamı…
Kazakistan’ın önde gelen dilbilimcisi Prof. Dr. Seyit Kaskabasov Egemen Kazakistan gazetesine verdiği uzun röportajın bir bölümünde şunları söylüyor: “Kazaklara daha çok lazım olan, dil biliminin teorisinden ziyade, Kazak dilinin tarihi. 15 ciltlik izahlı sözlük çıktı, ama bilimsel temellere dayalı bir “Kazak Dilinin Tarihi” konusunda bir geniş çaplı çalışma hala çıkmadı.
Dil bilimindeki ikinci önemli ihtiyaç, bizim Kazak dilinin tarihi sözlüğünü ortaya çıkarmamızdır. Bununla ne demek istiyorum? Şöyle ki, Orta çağlar, daha önceki veya sonraki dönemlere ait edebi eserlerimiz vardır. Onları orijinal nüshalarından inceleyerek, içlerindeki Kazakça kelimeleri ve onların başlangıç şekillerini bulmamız lazımdır.
Mesela, Orhun Abidelerini ele alalım, VII-VIII asırlarda şu kelimeler vardı diyebiliyor muyuz? IX, X, XI asırlarda şu kelimeler varmış, kullanılıyormuş, diyebiliyor muyuz? Devam edelim, XII, XIII, XIV, XV asırlardaki kullanılan kelimeler karşımıza çıkar. Böylece biz Kazak dilinin gelişme tarihini öğreniriz. Bir başka deyişle, Hoca Ahmet Yesevi’nin “Divan-ı Hikmet”, Kaşgarlı Mahmut’un “Divan-ı Lugat’it Türk” Sözlüğü veya Ahmet Yükneki, Süleyman Bakırganı, Mirza Muhammet Haydar Duğlat vb. eserlerindeki bizim Kazak sözleri o zaman nasıl bir biçimdeydi? Kelime haznesinde var mı? Kazak dili her asırda nasıl bir gelişme gösterdi? Bunları görmemiz lazımdır.” Kazakça bilenler değerli hocamız Kaskabasov’un sohbetinin devamını aşağıdaki linkten okuyabilirler.
Röportajın devamını okumak için tıklayınız
Түркиядағы 15 шілде күнгі әскери төңкерістік әрекетке бір жылдан асты. Алайда әлі онын қыр сыры толық ашылған жоқ. Қараңғылык нүктелері баршылық. Осы уақиғаны зерттеушілердің еңбектерін оқып зердемде жарықтандыруға күш жұмсап келемін. Қазір қолымда Түркияның алда келген журналистерінен Әбдіқадыр Селвидің “ТӨҢКЕРІСКЕ ЖОЛ ЖОҚ: 15 ШІЛДЕ ТҮНІНІҢ ТОЛЫҚ ХІҚАЯСЫ” атты кітабы. Оқып жатырмын. Осы тақырыпта көп ізденген, уақиғаның бел ортасындағы қуәгерлерімен кездесіп әңгімелескен сондай-ақ сот істеріндегі құжаттармен танысып шыққан Селви де осы төңкерістік әрекетті бүге шігесіне дейін аша алмағанын жасырмауда. Ол кітапқа жазған үш жарым беттік алғысөзін мына сөздермен аяқтауда:
“2016 жылы, 15 шілде түні CNN Түрк телеканалында әріптесім Ханде Фыратпен бірге Президент Ердоғанмен жасаған және тікелей эфирге берген тарихи сұхбатқа келер болсақ, бұл, құмыр бойы әсте ұмыта алмайтын бір сәт еді.
Соңғы сөзім, негізінде алғашқы сөзім болуға тиіс еді. 15 шілденің кітабын жаздым, бірақ 15 шілдені аша алдым ба? Бұған “Иә” деп жауап беруді қалар едім, алайда берсем де ең алдымен оған өзім сенбес едім. 15 шілде туралы көп кітап жазылды бірақ төңкерістік әрекеттің кітабы әлі жазылған жоқ.
Төңкерістік әрекеттің сәтсіздікке ұшырауына байланысты баз біреулер қаһармандық дастандары жазып жатыр. Төңкерісшілер болса табысқа жете алмағандықтары үшін шындықтарды жасыруға әлек. Құдай сақтасын, егер 27 мамыр және 12 қыркүйек сыяқты табысқа жеткен болғанда олардың мүмкін төңкерістік әрекетке қалай дайындалғандықтарын және қалай табысқа жеткендеріне қатысты естеліктері жарық көретін еді. Сонымен бірге бұл төңкерістің сыртқы қолдауы өте күшті. Саяси билік мұны, “НАТО-ға сүйенген төңкеріс” ретінде көріп отыр. Бірақ 15 шілдешілер табысқа жетпегендері үшін бұл байланыстары анықталған жоқ.
15 шілдеге куә болған бір журналист ретінде бір күн осы төңкерістің шынайы кітабын жазуды армандап отырмын. Міне сонда қана “15 шілдені жаздым” дей аламын. Соған қарамастан осы еңбегімді оқуға уақыт бөлгендерге алғаш рет осы кітапта таба білетін мәліметтерге орын беруге күш жұмсадым. Бұл кітапты кейін жазылатын кітабымның кіріспесі ретінде қабыл алыңыздар.”
Расында бұл тамыры тереңдерде жатқан күрделі бір төңкеріс. Тереңдегі қараңғылықтарды жарықтандырудың уақыт талап етері сөзсіз.
15 Temmuz kalkışmasının üzerinden bir yıl geçti. Ama hala bu kalkışma tam anlamıyla aydınlatılmış değil. Karanlık noktaları var. Darbeyi üzerine araştırma kitaplarını okuyup anlamaya, karanlık noktaları zihnimde aydınlatmaya çalışıyorum.
Şimdi Abdülkadir Selvi’nin yeni çıkan kitabını okuyorum. Bu konuda çok çalışmış, olayın önemli tanıklarıyla görüşmüş ve mahkeme dosyalarını incelemiş gazeteci Selvi de darbeyi tam anlamıyla çözemediğini söylüyor. Kitabın önsözünü o şu sözlerle bitiriyor:
“15 Temmuz 2016 gecesi CNN Türk’te gazeteci arkadaşım Hande Fırat’la birlikte Cumhurbaşkanı Erdoğan’la yaptığımız tarihi yayına gelince, bu, yaşadığım sürece unutamayacağım bir andı. Son sözüm aslında ilk söz olmalıydı. 15 Temmuz’un kitabım yazdım ama 15 Temmuz’u aydınlatabildim mi? Buna “evet” cevabını vermeyi çok isterdim ama verseydim de en önce ben inanmazdım. 15 Temmuzla ilgili çok kitap yazıldı ama darbenin kitabı henüz yazılamadı.
Darbenin başarısız olması nedeniyle kimileri bunun üzerinden kahramanlık destanları yazıyor. Darbeciler ise başarısız oldukları için gerçekleri gizlemeye çalışıyor. Allah korusun, eğer 27 Mayıs ve 12 Eylül’de olduğu gibi başarılı olabilselerdi, belki de darbeyi nasıl hazırladıkları ve nasıl başarılı olduklarına dair anıları yayımlanacaktı. Ayrıca bu darbenin dış desteği çok güçlü. Siyasi iktidar bunu, “NATO destekli darbe” olarak görüyor. Ama 15 Temmuzcular başarılı olamadığı için bu bağlantılar da ortaya çıkarılamadı.
15 Temmuz’u yaşamış bir gazeteci olarak bir gün darbenin gerçek kitabını yazmayı çok istiyorum. İşte o zaman “15 Temmuz’u yazdım” diyebileceğim. Buna rağmen yine de okuma zahmetinde bulunanlara ilk kez bu kitapta bulabilecekleri bilgiler vermeye gayret ettim. Bu kitabı daha sonra yazılacak olan kitabın bir mukaddimesi olarak görebilirsiniz.”
Gerçekten de çok derin bir kalkışma bu. Derinliklerdeki karanlıkların aydınlatılması zaman alacak gibi görünüyor.