Çömlek tarihi Kuzey Suriye, Anadolu ve Kuzey Mezopotamya’da yaklaşık olarak 8200 yıl öncesinden meydana çıkmış ve 2000 yıl gibi az bir süre içerisinde dünyaya yayılım sağlamıştır. Anadolu’da ilk çarklı çömlekçiliğe sahip keşiflere günümüzden yaklaşık olarak beş bin yıl önce gibi bir zaman diliminde ilk defa Kayseri şehri civarlarında, Boğazköy’de, Alişar’da ve Truva’da karşılanmaktadır. Osmanlı devrinde çömlek tarihi su küpleri, su testileri gibi kaba eşya, kavanoz, sırlı ve sırsız pişmiş topraktan meydana getirilmiştir.
Çömlek yapımı yönteminde sarf edilecek olan kil, içerisindeki taşlardan teker teker ayıklanarak el veya çömlekçi çarkında biçimlendirilmeye hazır hale getirilir. Arzulanmış olan biçim meydana getirildikten sonra çamurun suyunu yok etmesi, katılaşması için ilk olarak fırınlama yöntemi kullanılır.
Çömlek Yapımında Desen ve Süslemeler
Çömlek tarihi ile birlikte merak edilen bir diğer konu da çömlek yapımında desen ve süslemeler konusudur. Çömlek içerisine eklenilmiş olan malzemenin dışarıya çıkmaması için ya da süslemek amacı ile gereksinim duyulursa sırlama işlemi uygulanır ve sırrın sabit kalabilmesi için iki defa fırınlama yöntemi yapılır. Çömlek el yolu ile ya da kazıma yöntemi ile üstüne birbirinden farklı renklerde kil sürülme işlemi yapılarak veya içerisine boya karıştırılmış olan sırla ile süsleme yapılır. Krem renk fon üstüne koyu yeşil, lacivert, mor, kobalt mavisi ve turuncu renkler ile çiçek motifleri, insan ve hayvan betileri, geometrik biçimde desen ve süslemeler de yapılabilir.
Çömlek tarihi kısıtlı üretimler varken, günümüzde çömlekten, amacına göre değişiklik gösterebilen bir büyüklükte yemek tenceresi, tencere kapağı, güveç, su testisi, sütlaç kâsesi, yoğurt kâsesi, sarma taşı gibi ürünlerin yanı sıra, göstermelik süs eşyaları da ortaya çıkarılmaktadır.
Çömlekçilik ve Çömlek
Toprak işlerinden yapılan çömlekler, seramik ve çinilerin kültürümüzdeki yeri oldukça geniştir. Çömlek, kelime anlamıyla çamurdan yapılan toprak tencere ve buna benzer ürünlerin yapıldığı şeylerdir. Anadolu’da çömlekçilik ve çömlek, çok eski zamanlardan günümüze kadar ulaşmış ve çamurdan yapıldığı için oldukça yaygınlık kazanmıştır. Ayrıca çamura dokunmak ve çamurdan bir şeyler elde etmek sağlık bakımından da oldukça faydalıdır. Çamur, yumuşak olduğu zaman kırılmadan biçimlenebilir özelliğinden dolayı, yumuşak ve yoğrulabilir bir halde olan toprağa çeşitli teknikler kullanılarak farklı biçimler verilebilir özelliktedir. Çömlek tarihi de bu kısımda bizlere aydınlatıcı bilgiler vermektedir. Son olarak çömlek özlü çamurdan elle ya da çömlekçi çarkından geçirilerek farklı ölçütlerde kalıplara dökülüp biçimlendirilir. Daha sonra da fırında pişirilerek sırlanır ya da sırlanmadan yapılan toprak çanak, çömlek, vazo, testi, küp vb. şeyleri yapma sanatına verilen isimdir.
Çömlekçilikte Çeşit ve Biçim
Çömlekçilikte çeşit ve biçim, yapılış yöntemi bakımından kullanılmakta olan hammaddeye bağlıdır. Çömlekler elle biçimlendirilirken yuvarlak bir taş ya da kırık bir çömlek parçasının üzerine döndürülerek çömlek tarihi olarak eski zamanlarda bir torna işlevi gören çömlekçi tornası, torna tablasının bir mil üzerine tespit edilmiş, döndürülmüş ve bu şekilde kullanılmaya başlanmıştır.
Ev Kadınlarının Evde Yapabileceği Aktivitelere Göz Atmayı Unutmayın
Çömlek Tarihi Videosu