This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
Önsöz Elif Çaðlý 23 Aðustos 2004
Burjuva devlet ve onun farklý biçimleri konusundaki analizlerin Marksist teori içinde merkezi bir öneme sahip olduðu açýktýr. Bu alanda yer alan sorunlardan hareketle Marksist ç vreler tarafýndan yýllar içinde çeþitli tartýþmalar yürütülmüþ, farklý yaklaþýmlar sergilen olaðanüstü yönetim biçimleri konusunda ortaya çýkan çözümleme farklýlýklarý, iþçi sýnýfýný önem taþýyan Bonapartizm ve faþizm gibi sorunlar üzerine yeniden eðilme ihtiyacý doðuruyor juva devletin Bonapartist biçimlenmesi, yalnýzca geçmiþ dönemlere ait bir tarihsel olgu deð ldir. Bonapartizm, yakýn tarihimizin uzantýsý olan önemli bir gerçeklik ve tartýþma konusud Ayný þekilde faþizm de, sermaye düzeninin bir zamanlar dünyayý kana bulayan ve iþçi sýnýfý tlelere nice acýlar çektiren zalim saldýrýsý olarak yaþanmýþ ve artýk tarih kitaplarýnýn sa gömülmüþ deðildir. Faþizm, burjuva devletin emperyalizm çaðýnda devrim tehdidiyle yüz yüze düðü karþý-devrimci biçimdir.
Sermayenin egemenliði devam ettiði sürece faþizm tehdidi de varlýðýný sürdürecektir. Faþizm açýsýndan zorunlu hale gelip, buna gücü de yettiðinde, yine iþçi sýnýfýnýn ve yoksul kitlel i kuþaklarýn karþýsýna tüm melânetiyle dikilecektir. Hiç uzaða gitmeye gerek yok. Türkiye d jiminin iþçi hareketinde ve devrimci mücadelede açmýþ olduðu yaralar hâlâ kapanmadý. Faþizm açýsýndan yarattýðý tahribatýn izleri hâlâ silinmedi. Türkiye iþçi sýnýfý ve devrimci müca jisinden sýyrýlýp kendine olan güvenini daha doðru ve daha güçlü temellerde yeniden kazanab bir atýlým ihtiyacý içinde kývranmaya devam ediyor.
Böylesi dönemlerde geçmiþ ve yakýn tarihin dersleri üzerine yeniden ve daha titizlikle eðil , mücadele azmini Marksist teorinin gücüyle çelikleþtirmek zorunlu hale gelmektedir. Daha kuruluþuna bir tür Bonapartizmin damgasýný bastýðý, uzun bir dönem boyunca neredeyse askeri elerin olaðan , parlamenter iþleyiþin ise olaðanüstü sayýldýðý bir ülkede yaþayan ve müc rlar açýsýndan bu zorunluluðun önemi bir kat fazla olsa gerek. Buradan hareketle, bu çalýþm enel anlamda Bonapartizm ve faþizm sorununu olduðu gibi, olaðanüstü yönetim biçimlerinin Tü eki somutlanýþýný ve bu çerçevede dikkat çeken diðer tartýþma noktalarýný da Marksizmin ýþý eye çalýþtým.
Burjuva devrimler tarihinde en önemli örnek olarak belirginleþen Fransa, politik liter atüre pek çok kavram armaðan etmiþtir. Marksistler arasýnda çeþitli tartýþmalara konu olan izm kavramý da bunlardan biridir. Siyasal literatürde ifade ettiði anlamýyla Bonapartizm i, kýsaca, burjuva devletin olaðanüstü biçimlerinden biri olarak tanýmlayabiliriz. Ne var k Bonapartizm kavramý gerçek ifadesini, ancak ve ancak, tarihsel geliþme çizgisi içinde bür tluklar temelinde bulacaktýr.
Marx, Fransa da amca ve yeðen Bonaparte larýn hükümet darbeleri eþliðinde kurulan olaðanüst minin özelliklerini incelediði 18 Brumaire adlý eþsiz eserinde, siyasal bir kavram olara k Bonapartizmi zengin bir içerikle yeniden oluþturur. Marx ýn Bonapartizm incelemesi, ya lnýzca Fransa da yaþanan Bonapartizm gerçeðini deðil, burjuvazinin tüm olaðanüstü yönetim b dýnlatacak bir derinliðe sahiptir. Kapitalist tarihin deðiþik kesitlerinde, deðiþik koþulla ltýnda biçimlenen olaðanüstü siyasal rejimler birbirlerine tam olarak benzemeseler bile, g enelde burjuva düzenin idamesi bakýmýndan taþýdýklarý çok önemli ortak özellikler vardýr.
Burjuva düzenin olaðanüstü siyasal biçimlenmeleri konusunda saðlýklý bir tartýþma yürütebil onapartizm çözümlemesinden hareket etmenin vazgeçilmez bir zorunluluk olduðu açýktýr. Bu ç
ci Bölümü bu hareket noktasýna ayrýlmýþ bulunuyor. Marx ýn deðerlendirmeleri bir yönüyle o oþullarýný yansýtýyor olsa da, dikkatli biçimde incelendiðinde görülecektir ki, aslýnda kap daha sonra ortaya çýkan olaðanüstü yönetim biçimlerinin kavranabilmesi bakýmýndan da inaný inlikte ipuçlarý sunmaktadýr. Bu ipuçlarýndan hareketle günümüze doðru düþünsel bir yolculu lizm aþamasýna ulaþtýðýnda kapitalizmin içinden çýkardýðý yeni bir olaðanüstü biçimi, faþiz ir. O nedenle Bonapartizm sorununu incelediðim bölümde, bazý önemli çýkarsamalarý spesifik Bonapartist rejimle sýnýrlamaksýzýn, faþizm de dahil olaðanüstü rejimlerin kimi ortak özel ni kapsayýcý yönleriyle vermeye çalýþtým.
Kapitalist toplumun ilerleyiþi içinde Bonapartizm kavramýyla anlatýlmak istenen gerçeklik bazý yeni özellikler de sergileyecektir. Bu nedenle Bonapartizm olgusunu, tarihsel a kýþý içinde bürüneceði yeni kimlikleriyle kavramaya çalýþmak gerekecektir. Üçüncü Bölümde d de ýþýk tutacak olan tepeden burjuva devrimler ve bu temelde vücut bulan Bismarkçý Bonapar izm olgusu bunun somut örneklerinden biridir. Ancak Bonapartizm sorununun incelenm esi bu tarihsel dönemeç noktasýnda da sona erdirilemez. Zira ilerleyen yýllar içinde Bonap artist devlet biçimlenmesi, bu kez de emperyalizm dönemine özgü karakteristikleriyle karþým çýkacaktýr.
Fakat, artýk burjuva devletin olaðanüstü biçimlenmelerini ifade edecek siyasal kavram çeþit miþ, Bonapartizmin yaný sýra bir de faþizm gerçeði tarih sahnesinde yerini almýþtýr. Ve bun ra hem burjuva devletin faþist biçimlenmesinin Marksist tahlilinin yapýlmasý, hem de bu iki olaðanüstü devlet biçiminin benzerlik ve ayrýlýk noktalarý temelinde ele alýnýp kavranm lu hale gelmiþtir. Ýkinci Bölümde gerek faþizm ve gerekse Bonapartizm sorununu bu zorunlul uk noktasýndan hareketle ve emperyalizm döneminde iþçi sýnýfýnýn devrimci mücadelesini tehd olaðanüstü siyasal rejimlerin özelliklerinin aydýnlatýlmasý bakýmýndan ele aldým.
Adýný, Ýtalya da Mussolini önderliðinde biçimlenen karþý-devrimci hareketten alan ve peþind Almanya örneðiyle birlikte literatüre klasik faþizm olarak yerleþen tarihsel olgu hakkýnda iltler dolusu incelemeler yapýlmýþ bulunuyor. Fakat bunlarýn büyük bir bölümü, faþizmi Muss a Hitler gibi kiþilerin hastalýklý ruhsal yapýsýyla açýklamaya çalýþan ve böylece sorunu ka temellerinden uzaklaþtýrýp münferit tarihsel hadiselere indirgemeye çalýþan burjuva yorumla Oysa faþizm, ne Hitler gibi faþist liderlerin ne de onlarýn demagojilerle peþlerinden sürü ledikleri küçük-burjuva kitlelerin psikolojik tahlilleri temelinde kavranabilir. Zira Hitler gibi manyaklarý tarih sahnesinin önüne itekleyen ya da küçük-burjuva ve lümpen kitle i iþçi sýnýfýna karþý düþmanca psikolojiye büründürüp harekete geçiren gerçek etken, kapita nüstü kriz koþullarýdýr.
Ýþte faþizm de genelde bu tür olaðanüstü kriz koþullarýnda oluþan devrimci durumlarda iþçi devrimci mücadelesine saldýran burjuva düzenin karþý-devrimci çözüm çabasýdýr. Bu temel nok etle faþizmin yalnýzca Ýtalya ve Almanya gibi klasik örneklerle sýnýrlý bir boyuta sahip ol ek gerekiyor.
Ýkinci Dünya Savaþýndan sonra gündeme gelen faþizm örneklerinde, iki emperyalist savaþ aras nan derecede derin bir sistem bunalýmý görülmese de, yine de sermayenin faþist saldýrýsý o de burjuva düzeni derinden sarsan bunalýmlarla ilgilidir. Faþizmin Þili, Türkiye gibi örnek eri söz konusu olduðunda, orta geliþkinlik düzeyindeki bu tip ülkelerin, emperyalist siste min zayýf halkalarýný oluþturduðu gerçeðini unutmamak gerekir. Faþizmin, küçük-burjuva kitl e umutsuzluðunu faþist bir partide örgütleyip, bir anlamda aþaðýdan yukarýya bir karþý-devr eþtirerek, sivil faþist bir partiyle iktidara oturan tek tip bir ilerleme çizgisine sahi p olmadýðý açýktýr.
Ýkinci Dünya Savaþýndan günümüze, faþizm çeþitli ülkelerde, örneðin Yunanistan da, Þili de, törlükler biçiminde yaþanmýþtýr. Bu örnekler karþýsýnda doðru tutum alabilmek ve faþist bir kâlâ bir askeri diktatörlük biçiminde de çýkabileceðini kavrayabilmek için, bu konuda yýlla rksizm adýna ileri sürülmüþ yanlýþ görüþlerle hesaplaþmak gerekiyor. Faþizm sorununu ele al nzeri tartýþmalý konularda da genel bir yaklaþým sergilemeye çalýþtým.
1920 lerde kapitalist sistemin sürüklendiði derin ekonomik ve toplumsal krizlerin ortasýnd a toplanan Lenin dönemi Komintern kongrelerinde, faþizm konusunda önemli deðerlendirmele r yapýldý. Devrimci iþçi sýnýfýnýn ve onun devrimci öncüsünün, sermayenin azgýn faþist sald
e anlayýþý ve doðru taktiklerle donatýlmasý için büyük bir çaba sarf edildi. Fakat ne yazýk ölümünden sonra Sovyetler Birliði nde Stalinist bürokrasinin egemenlik kurmasýyla birlikte erek Marksizme gerek dünya komünist hareketinin devrimci köklerine aðýr darbeler indirildi . Bu nedenle pek çok önemli sorunda olduðu gibi, faþizm sorununda da Lenin dönemi Kominter n önderliði tarafýndan benimsenen mücadele geleneðinin üzerine Stalinist egemenliðin karaba Bu egemenlik altýnda biçimlendirilen resmi komünist hareket ile Lenin dönemi devrimci K omintern geleneði arasýnda bir süreklilik deðil, tam tersine bu ikincisinin inkârýna dayana kesin bir kopuþ söz konusudur.
Stalinizmin Marksizmle, sosyalizmle ilgisi bulunmayan varlýðý ve uygulamalarý, Marksizme burjuva cepheden yöneltilen açýk saldýrýlara uzun yýllar boyunca çeþitli fýrsatlar sundu. arksist teoriye Marksizm yaðýna bulanmýþ sözde eleþtiriler yöneltmeye pek meraklý olan akad enler de Stalinist tahrifatlarý kendilerine bahane yaptýlar. Böylece Marksizmin elbirl iðiyle soldurulmaya çalýþýldýðý uzun bir tarihsel dönem boyunca, iþçi mücadelesinin teorik smi komünist hareketin tahrifatlarýyla beslendi ya da onun düzeysizliði nedeniyle doðan b burjuva yazarlarýn parlak görünen incelemeleriyle, sözde Marksist akademisyenlerin katk dolduruldu.
Faþizm sorununun veya daha genel biçimiyle devlet sorununun incelenmesi adýna yaratýlmýþ ol n bu nitelikteki külliyat, bu durumun çok somut örneðidir. Karþýmýzdaki bu gerçekliðin anla mci iþçi hareketinin çeþitli kollardan enjekte edilmeye çalýþýlan Marksizm dýþý yaklaþým ve le bulandýrýlmasýdýr. Bonapartizm veya faþizm gibi sorunlarýn incelenmesinde ün yapmýþ Mar emisyenlerin bu tür bulandýrmalarýnýn her biri burada ayrý ayrý ele alýnýp sergilenemeyeceð unlarýn çarpýcý bir örneði olmasý bakýmýndan yalnýzca Poulantzas ýn bu konudaki tezleri ele
Türkiye de yaþanmýþ somut örnekler de dahil, burjuva devletin olaðanüstü biçimlerine iliþki elâmetle yürütülmesi için sorunlarýn esastan, yani Marksist köklerimizden hareketle aydýnla zorunlu olduðunu düþünüyorum. Bonapartizm ve faþizm sorunu çerçevesinde elbette çok daha ge emeler yapýlabilir, çok daha fazla sayýda somut örnekler sergilenebilir. Yine de eleþtiriy e açýk tüm hususlarý saklý tutmak koþuluyla belirtmeliyim ki, çalýþmamý çerçeveleyen ve sýn emel amacým yukarda belirttiðim zorunluluðun gereðini yerine getirebilmekten ibarettir.
Ýþçi sýnýfýnýn devrimci güçleri için, burjuva devletin olaðanüstü yönetim biçimleri konusun deðerlendirme ihtiyacý akademik bir meraktan kaynaklanmaz. Bu ihtiyaç, düþmaný daha iyi ta , ona karþý daha doðru, daha güçlü bir mücadele yürütme zorunluluðunun ifadesidir. Faþizm ö re, sermaye düzeninin azgýn saldýrýlarýna karþý mücadelede elde edilebilecek sonuç, hegemon i sýnýfýn kuracaðýna baðlýdýr. Egemen sýnýf düzenine karþý mücadelenin tüm veçhelerinde geç , faþizme karþý mücadelede de bayraklarýn asla karýþtýrýlmamasý gerekir. Daha geniþ cephele dýna, iþçi sýnýfýný burjuvaziyle iþbirliðine yönelten ve böylece demokrasi mücadelesinin ön tepsi içinde burjuvaziye sunan tüm anlayýþlar (Stalinist halk cephesi örnekleri ve benzer i sulandýrýlmýþ ittifaklar) tarih boyunca iþçi sýnýfýna nice acý yenilgiler tattýrmýþlardýr klik asla unutulmamalý.
Komintern in Lenin döneminde toplanan Üçüncü ve Dördüncü Dünya Kongrelerinde faþizm sorunu pýlan deðerlendirmeler ve alýnan kararlar, devrimci iþçi hareketi açýsýndan bugün de önemli ket noktasýdýr. Ne var ki o dönemle günümüz arasýna giren Stalinist egemenlik çaðý nedeni zin bu Marksist kökü kurumaya terkedilmiþtir. Bu kökleri canlandýrmak ve geleceðe taþýmak z ayýz. Lenin in ölümünden sonra Komintern in devrimci geleneðini diri tutmaya çalýþan Bolþev siyasal varlýðý, kendileriyle birlikte tarihin karanlýk uçurumlarýna savrulmaya çalýþýlmýþ m konusunda günümüze de ýþýk tutacak olan çözümlemeleri ve inþa etmeye çalýþtýðý mücadele h n azgýn saldýrýlarýna hedef olmuþtur. Bugün bu gerçekler üzerinde düþünmeden, neyin doðru n erine devrimci içtenlik ve dürüstlükle muhasebe yürütmeden, hiçbir konuda iþçi sýnýfýnýn de ne lâyýk olabilecek bir yol tutabilmek mümkün deðildir.
Ayný aðýrlýk derecesinde bir sorun olmasa da, yine de devrimci tutumun güçlendirilmesi baký n netleþmeyi gerektiren bir diðer konu da Troçkizmin zaaflarýdýr. Troçki ile Troçkizmin ay lmesi gerekir. Troçki kuþkusuz büyük bir devrimcidir ve devrimci Marksist geleneðimizin bi r parçasýdýr. Troçkizm ise, Troçki nin ölümünden sonra onlarca parçaya ayrýlmýþ, devrimci iyle Marksizm dýþý etkenlere açýk hale gelmiþ ve zaman içinde pek çok parçasý itibarýyla yo nle bugün iþçi sýnýfýnýn mücadelesini ilgilendiren hangi önemli soruna el atsak, Lenin in t
faþizm konusunda da durum aynýdýr. Kapitalist düzen var o ldukça. dünya iþçi sýnýfýnýn devrimci mücadelesine büyük zarar vermiþ enin lerin döþediði devrimci temelleri dinamitlemiþ bulunan bir toplumsal fenomen ve günümü anan bir siyasal akým olarak Stalinizm sorunudur. nüfuz alanlarýný kana bulayan y ylaþým savaþlarýna bakýp da. iþ arý Müslüman-Hýristiyan ekseninde bölüp birbirine kýrdýrtma planlarýyla kendine yeni yollar azýrlanýyor. ancak ve ancak Marksizmi güçlendirmekle bir çözüm yol okulabilir. hâlâ bir daha üçüncü bir emperyalist paylaþým savaþýnýn çýkmay larý hak ediyorlarsa. emperyalist savaþlar da. Burada da sorun bir kiþi sorunu dir. Dünya iþçi sýnýfýnýn paramparça izm ler yaratmakla deðil. Önce tersten bir örnek olarak Stalin i hatýrlayabiliriz. devrimci proletaryanýn Marksist geleneðinin güçlenmesini engelleyen çarpýtma karþý kararlý bir mücadele yürütmek de asla savsaklanamaz. aþizmin bu ülkelerde henüz güncel bir tehdit boyutuna ulaþmadýðý doðrudur. Ama yarýn neler mi olur? Ekonomik krizlerin. emperyalist sistemin bu zayýf halkalarýnda yaþanan faþizm gerçeðinin devrimci iþçi hareketinde yarattýðý büyük tahribatýn etkileri canlý bir tarih olarak karþýmýzda duru zm bugün.maya çalýþmýþ gerçek Troçki ve onun fikirleri ile aramýza. Devrimci iþçi hareketinin boþluklarýndan sýzarak onu paralize etmeye çalýþan burjuva etkisi bir örnek. dünya iþçi sýnýfýnýn yaþam ve mücadele koþullarýný en can yakýcý sorunlar karþýsýnda doðru tutum alabilmek için. Sorun þu ya da bu kiþiyi yüceltmek ya da yerin dibine batýrmak deðil. Troçkizm gibi ayrý parçalara bölmenin yanlýþlýðýdýr. tehlikeli ve mücadeleye zarar verici bir tutum olamaz. Bu tür bunalýmlar kapitalizmin olaðan döngüsel bunalýmlarýn geçen. Hesaplaþýlmasý gereken. dünya Avrupa dan ibaret deðil. baþý fena halde sýkýþtýðýnda kapitalist sistemin içinden yine faþizm belâsýný çýka emez. Türkiye olsun. Ma rksizmi Leninizm. günümüzde faþizm tehlikesi konusunda yürüyen tartýþmalardýr. Geride býraktýðýmýz belâsýnýn. iþçi sýnýfýnýn devrimci mücadelesi de ve dolayýsýyla faþiz ya devam edecektir. emperyalist güçlerin kaynayan bir cadý kazanýna döndürdü tehlikenin adým adým kendi evlerine de yaklaþmayacaðý söylenebilir mi? Bazý Avrupa ülkelerinde faþist partiler belirli düzeylerde yükseliþ kaydediyor olsalar da. yabancý yasýnda. Diðer yandan Troçkizm olduðu üzere. Troçki gibi de vrimci önderler. devrimci Marksizm n ortak geleneðini yeniden canlandýrmak üzere doðru yönleriyle ayný devrimci potaya akýtmam reken köklerimizdir. Günümüzde emperyalist güçler arasýnda týrmanan gerilimlere. kapitalizmin çýlgýnlýðýný daha önce ele vermiþ olmasý nedeniyle bir daha gündem i düþünmek kadar yanlýþ. bir daha olmaz nakaratýný terennüm ederek kendilerini kandý Ama onlar böylece oyalanýrlarken. Ayrýca unutulmamalý ki. çeþitli Latin A keleri olsun. iki emperyalist paylaþým savaþý arasýnda Avrupa yý vuran inanýlmaz boyutlard konomik ve toplumsal bunalýmdý. Faþizm ya da emperyalist savaþlar gibi. Engels. Marx. yanlýþ deðerlendirmeleri olabilir. egemen emperyalist güçlerin yeni markasý medeniyetler çatýþmasý adý altýnda. yeniden paylaþým savaþlarýnýn sarsýntýlarýyla dönen. dünyayý rahat döþeklerinden seyredip yangýn i evlerine ulaþmadýðý sürece. derin ve sistemi sarýp temellerine dek sarsan bunalýmlardýr. Rosa. Lenin. Marksist geleneðimiz ile onu Stalinist gelenek arasýna kalýn bir sýnýr çizgisi çekmek gerekiyor. Troçki nin eleþtireceðimiz hatalý tutumlarý. Hele ki. iþçi sýnýfýnýn devrimci önderlik krizinin aþýlabilmesinin ins i belirleyecek yaþamsal bir sorun olarak karþýmýza dikildiði günümüz dünyasýnda. Bunun da ötesinde asýl sorun. Avrupa daki tuzu kuru aydýnlar ve nlarýn dümen suyundan giden sözde sosyalistler. Marksizmi zenginleþtiren ortak bir kaynak olarak sahiplenilebilmelidir. . her birinden özgün bir siyasal akým yaratmak için deðil. Troçkizmin papalarýnýn yýllar iç malar girmektedir. Fakat bu tü iriden zaten hiçbir devrimci Marksist muaf deðildir ki. Bir de devrimci mücadelenin yolunu aydýnlatan olumlu örnekleri hatýrlayabiliriz. Ýþçi sýnýfýnýn devrimci mücadelesine þu ya da bu ölçüde önemli katkýlarda bulun er. Marksist d eleneðimizin tüm zenginliðiyle yeniden inþa edilmesi ve güçlendirilmesi çabasý her þeyin üs . iþçi sýnýfýnýn tarihinde iz b mücadelesini ve fikirlerini Marksist temellerde deðerlendirip bir sonuca varabilmek tir. Alman Naziz ine can veren.
Sonunda emeline ulaþmýþ ve amcasý gibi onun da bir 18 Brumaire i olmuþtu. birbirine hiç benzemeyen tarihsel koþullarýn gözardý edilmesi anlamýna gelir. Fransýz cumhuriyetçi takvimine göre Brumaire ayýnýn 18 i. baþlangýçta geçmiþin etkisinden r. doðrudan veri olan ve kendilerine geçmiþten kalan koþullar içinde yaparlar. Ama geçmiþ dönemin yaþanan dönem üzerinde etkili olacaðý yolundaki genel yasa deðiþmemiþtir evrim süreci bu kez de Büyük Fransýz Devrimi döneminin hayaletini çaðýrmakta. x ýn Bonapartizm çözümlemesi. kavram ve kahramanlarýnýn hayaletleri havada uçuþurken. Farklý sosyo-ekonomik koþullardan doðan siyasal biçimler arasýnda da bire bir be zerlik kurulamaz. modern burjuva toplum içindeki sýnýflar savaþýmýnýn. büyük bir aðýrlýkla yaþayanlarýn beyinleri üzerine çöker. varlýklý özgür yurttaþlarla yoksul özg Eski Roma toplumuyla modern burjuva toplumu tamamen farklý tarihsel dönemler olduðu ha lde.Bölüm Elif Çaðlý 23 Aðustos 2004 Bonaparte ýn 18 Brumaire i 1799 yýlýnýn 9 Kasým günü. tarihin yeni sahnesinde arz-ý endam ederler . çünkü insanlar kendi tarihlerini kendi keyiflerine göre. Marx ýn Bonapartizm olarak adlandýrýp lemesine dek. Edebi lezzeti açýsýndan da eþþiz olan bu incelemesinde Marx. Burjuva toplumun baðrýnda hâlâ Sezarcýlýk deyimi eþliðinde yapýlan bir ta eme. kendi sözcülerini yaratmaya koyulmuþtur. Bütün ölm eleneði. Bu bakým bu tür adlandýrmalar yüzeysel ve uygunsuzdur. Marx buradan hareketle. Ne var ki Mayýs 1852 de cumhurbaþkanlýðý süresi sona erecek ve yeniden seçilme þansý naparte ýn dönemi de böylece son bulacaktý. sýný savaþýmý yalnýzca ayrýcalýklý bir azýnlýðýn içinde. Fransýzlar ke ni Napoleon a iliþkin anýlardan kurtaramamaktadýrlar. Napole skeri diktatörlüðüyle sonuçlanan hükümet darbesinin yapýldýðý gündü. Fakat toplumun yeni biçimi kurulup iyice yerleþtikten sonra geçmiþin etkisi silinmeye baþlar ve artýk egemen olan yeni koþullar kendilerine özgü ifade biçimlerine kavuþurlar. Roma proletaryasý toplumun sýrtýndan n modern toplum proletaryanýn sýrtýndan geçinir. tarihin için geçerli olabilecek kavramlarla nitelenmesine son verilmesi bakýmýndan da önem taþýr. baðýmsýz bir güç olarak tar . 1848 devriminde henüz emekleme dönemi i yaþayan devrimci iþçi hareketinin üzerine de geçmiþ süreçteki burjuva devriminin gölgesi etarya bizzat kendi devrimci dünya görüþü temelinde örgütlenip. Oysa tarihse l koþullarýn tamamen deðiþmiþ olmasý nedeniyle artýk bu terimin terk edilmesi gerekiyordu. Antik Çaðdaki sýný aþýmýyla modern zamanlardaki sýnýf savaþýmýnýn maddi ekonomik koþullarý arasýnda tam bir fa kat çeker.23 Aðustos 2004 1. Aslýnda birincisinin karikatüründen ibaret olan ikinci B naparte. bu iktidarýn da rýný ve anlamýný Marx kapsamlý þekilde inceledi. Fransýz devri inin geliþimini. Sezarizm olgusunu yaratan eski Roma da. Yeðen Bonaparte ýn hükümet darbesi sonucunda ortaya çýkan iktidar biçimini. Ýþ sa da da burjuva devrim sürecinin ilk dönemlerinde eski Roma nýn siyasal kurum. kendisine uzun süreli bir saltanat imkâný yaratmak üzere harekete geçti Louis Bonapart e. Amcasýnýn örneðini tek ouis Bonaparte ise. Sismondi nin ünlü satýrlarýnda dile getirildiði gibi. neden burjuva devrim süreci Antik Çað Romasý na ait kavramlarla açýklanmaya çalýþýlmýþ i. zamanla burjuva toplum kendi gerçekliði temel nde kendi yorumcularýný. sloganlar. burjuva düzenin yapýlanma sürecinde ortaya çýkan olaðanüstü diktatörlük biçim elerde hâlâ eski dönemlerden kalan Sezarizm kavramýyla deðerlendirilmekteydi. Ve onlar toplumsal devin de yepyeni bir þey yaratmakla uðraþýr göründüklerinde bile. Böylece geçmiþ döneme ait adlar. aradan elli iki yýl geçtikten sonra 2 Aralýk 1851 günü yine bir hüküme besiyle tarih sahnesine çýkacaktý. bu süreçte sýnýflar iliþkisinin tezahürlerini ve burjuva düzenin olaðanüst içimlenmesi baðlamýnda Bonapartizm sorununu ele aldý. Burjuva parlamenter iþleyiþin týkanmasýndan yar ak. Louis Bonaparte ýn 18 Brumaire i adlý çal onaparte ýn tarih içinde iþgal ettiði yeri fersah fersah aþan bir eseri siyaset bilimine ar aðan etmiþ oldu. kendi seçtikleri koþullar içind eðil. 10 Aralýk 1848 de yapýlan bir referandumla Fransa Cumhuriyeti nin cumhurbaþkaný se miþti.
Marx ýn seç ansa olsa bile. daha sonra yine egemen güçler arasýndaki çatýþmalarýn sonucunda bir hükümet darbesiyle orta dýrýlmýþtýr. modern toplumun geliþmesi . rejimin olaðan iþleyiþini sürdüreceði ve 2 Mayýs 1852 de cumhurb rinin yapýlacaðý hayaliyle avutmaktadýrlar. Yasama. kral yanlýlarýnýn Ýngilizlerle iþbirliðini önlem yýlýnda kendisini imparator ilân eder. genelde burjuva rejimin yapýlanma sürecinin önemli özelliklerine de ýþýk r. Bourbon hanedanýnýn ikinci kez tahta geçtiði ve kralcý siyasal rejimin restor edildiði bir dönemdir. onun bu çözümlemeleri genel olarak burjuva toplumdaki sýnýflar savaþýmýnýn bilmesi bakýmýndan paha biçilmez bir teorik temel oluþturur. Bu kez de Fransa. oprak mülkiyeti tüm feodal çalýmýna ve soyluluk gururuna karþýn. Bu. Fakat Marx ýn belirttiði gibi. O nedenle bu süreci bazý çarpýcý yönleriyle hatýrlamakta yarar var. Bu nedenle onlar Louis Bonaparte ýn 2 Aralýk 18 tarihinde gerçekleþen hükümet darbesini. Ama bu durum. Kendilerini. yalnýzca o dönemin Fransasý geliþmelere deðil. Cumhuriyet el en gidiyor! Nitekim öyle olur. 1794 te yaþanan Termidor önemli bir yer tut Bu olay. onlarýn egemen esimleri arasýndaki çekiþmelerde taraf olmasý sayesinde kazanýlan parlamenter cumhuriyet. Restorasyon döneminde hüküm süren ve Bourboncular olarak adlandýrýl emen kesim esasen büyük toprak sahiplerinden müteþekkildir. Bu nedenle Marx Fransa tarihine ayrý bir önem atfetmiþ ve örneðin hareketinin tarih sahnesine çýktýðý 1848 devrim sürecini derinden incelemiþtir. yürütme ve atamalara iliþkin çok geniþ yetkileri kendi elinde toplar. Bonaparte darbesinin týpký Türkiye deki askeri darbelerde olduðu gibi. baþka yerlerde bilinmeyen in biçimlere bürünmüþtür. olaylarýn geliþimini kavramaktan uzak burjuva demokratlarý rehav içindedirler. Napoleon un Bonapartist impar rluðuna giden yol döþenir. 1789 devrimiyle baþlayarak farklý aþama lardan geçen ve siyasal iktidarýn deðiþik biçimlenmeleriyle ilerleyen iniþli çýkýþlý bir sü 2 Eylülünde ilân edilen cumhuriyetin ardýndan bir reaksiyon gelir. Devrimin burjuva çerçeveyi aþýp geçmemesi için baldýrý çýplaklarýn ezilmesine ortamý hazýrl burjuva devrimcilerin en ileri kanadýný oluþturan Jakobenlerin[1] ikircimli sýnýf tutumudu r. Avrupa da baþka hiçbir ülkenin ulaþamadýðý katýksýz klasik bir özellik vermi devrimci proletaryanýn burjuvaziye karþý savaþýmý da.vuramadýðý sürece de bu durum daha nice ülkede pek çok kez yaþanacaktýr. 1799 tarihinde gerçekleþtirdiði hükümet darbesiyle kendisini birinci konsül konumuna yüksel Bonaparte. Örneðin. Fransa da. Napoleon un Bonapartist iktidarýna yol açan geliþmeler zinciri içinde. Marx. Fransa daki 1848 devrim sürecinden çok önemli sonuçlar çýkartýr Marx. 1814 yýlýnda Napoleon un egemenliði ve imparatorluk dönemi sona erer. baldýrý çýpl tabakalarýnýn devrimden dýþlanmasýna yol açan karþý-devrimci bir siyasal geliþmedir. Konvansiyon Meclisinde þöyle baðýrmaktadýr: Devrimi mahvediyorlar. bir Bonapart tarafýndan kolayca ebilmiþtir. devrime katýlan ve onu halkçý istemlerle ilerletmek isteyen mülksüz. fakat halkýn radikal l dönüþüm istemlerinde ifadesini bulan devrimci ilerleyiþi de durdurmuþtur. Ýngiltere 1803 te Fransa ya açtýðý savaþ sýrasýnda. iþte bu nedenle. doðrudan kendisine baðlý valiler aracýlýðýyla katý merkeziyetçi bir idare siste r. Büyük Fransýz Devrimi feodalizmi yýkmýþ ve b egemenliðine. 1814-1830 yýllarý arasýnda Restorasyon dönemi diye adlandýrýlan bir dönem yacaktýr. Fransa nýn egemenlik alanýný geniþletmek için yürütt ilgiler sonucunda. Termidor un uzantýsý olarak. günümüz örneklerinde de aynen görüldüðü üzere þaþk Louis Bonaparte ý iktidara taþýyan süreci tahlil ederken. Termi uç olarak burjuva düzenin geliþimini güçlendirecek önlemleri almýþtýr. Þubat devriminin kazanýmlarý. kendi liderleri Danton ile Robespierre in de sonunu getirecek ve bizzat Jakobenlerin iktidardan tasfiyesiyle sonuçlanacaktýr. 1848: Fransa da Parlamenter Cumhuriyet Fransa da parlamenter cumhuriyetin kuruluþ tarihi. kolay kazaný itirilir! Proletaryanýn yeterince güçlü ve örgütlü olmasýný engelleyen tarihsel koþullar ne bat 1848 devrimi eski toplumu gafil avlayarak baþarýlan ani bir darbe gibi olmuþtur. bir sabah ansýzýn g lirim dediði bir süreçte. Ýþçi s e halk kitleleri tarafýndan kapsamlý ve bilinçli bir mücadele ile deðil de. Termidor dan bir gün önce Rob espierre. Modern burjuva toplumun geliþim sürecinde cereyan eden sýnýf savaþýmlarýný kavramak bakýmýn a örneði gerçekten de özel bir öneme sahiptir.
subaylardan ve memurlardan oluþmuþ bir yâran takýmýdýr. Parlamenter cumhuriyet ayný zam anda.unda burjuvalaþmýþtýr. kilisenin. Tüm bu dönemler boyunca geliþmesini sürdüren burjuvazinin siyas de. Ancak cumhuriyetçi burjuva muhalefet. Fransa nýn ikinci ünlü kra ini temsilen bu kez Orleans dükü Louis Philippe saltanat koltuðuna oturur. akademinin ve basýnýn önde gelenleri de bu iki kesim arasýnd a bölünmüþlerdir. Þubat 1848 devrimine farklý sýnýflar farklý istemlerle katýldýlar. Soylularýn ve kilisenin çýkarlarýný koruyan Bourbon sülalesinin gerici rejimi 1830 Temmuz d vrimiyle yýkýlýr. cumhuriyetçi unsurlarýn ulusal çýkarlar gü uyucu gümrük sistemi ve benzeri hedefleri savunuyor oluþudur. baronun. Ayrýca burjuva sýnýfýn içindeki büyük kodamanlar. burjuvazinin büt ini tek bir siyaset çatýsý altýnda toplayacak ve burjuvazinin siyasal egemenliði kralýn göl inden kurtulacaktýr. Marx ýn deyiþiyle. cumhuriyetçi kafada burjuvalardan.[3] Temmuz mo likle büyük ticaret temelinde semiren yeni burjuva zenginlerin zorbalýkla ele geçirdikle ri egemenliðin siyasal ifadesidir. yazarlardan. Marx. yani toprak ve sermaye sahipliðini ilk kez birlikte ikti ara getiren siyasal biçim parlamenter cumhuriyettir. sokaklara egemen olan halk kitleleri barikatlarý kurduðunda eg emen sýnýfýn ulusal muhafýz gücünün pasif bir tutum aldýðýný. mutlak kraliyet dönemine oranla burjuva düzen bakýmýndan ileri bir adým teþkil edecektir. Bundan böyle kap list geliþme hem burjuva parlamenter iktidarý hem de yürütme gücünü yetkinleþtirerek. halk nezdinde asýl egeme n güç olarak sahne önünde kral görünmektedir. 1830 burjuva d iminin ürünü olan bu anayasa. Ama olaylarýn g minin kendi diyalektiði vardýr ve bir kez devrimci ok yaydan fýrladýðýnda gidebileceði yere dar gidecektir. egemenliðin ulusa ait olduðunu ilân etmekte ve kralýn yetkisi bir ölçüde kýsýtlamaktadýr. Böylece de bizzat kendi kimliðiyle ortaya çýkacaktýr. birtakým sözde siyasal ilkelerin deðil. avuka tlardan. ordunun itenin. Burjuvazinin deðiþik kes mali aristokrasinin tek baþýna egemenliði dönemine son vermek ve kendilerini daha geniþ a yrýcalýklarla donatmak için bir seçim reformu koparmayý ümit etmekteydiler. fakat Fransa henüz kralcý rejimden kurtulamaz. Sanayi burjuvazisi nin verdiði desteðin altýnda yatan gerçek neden. ayrýca yeni siyasal sistemde önemli mevkiler kazanma tel irler. Oysa parlamenter cumhuriyet. O nedenle de sanayi burjuvazisi parlamenter cumhuriyetçilerin muhalefetine destek ve rir. Düzen p artisi olarak da adlandýrdýðý kralcý güçlerin kendi içinde Bourboncu ve Orleancý diye ikiye in. sermaye ile toprak mülkiyeti arasýndaki rekabe tin sonucu olduðuna dikkat çeker. O dönemde siyasi arenada esas olarak büyük ticaret bu rjuvazisi aðýr basmakta. 24 Þubatta Louis Philippe in tahttan indirilmesiyle meþruti monarþi yýkýlýr. Marx. burjuva parlamenter cumhuriyet kurulur. ordunun ciddi bir direniþ gös ni. 1848 Fransýz Þub l iktidarýn biçimini deðiþtiren siyasal bir devrimdir. Meþruti monarþi altýnda büy ret burjuvazisinin siyasal egemenliði tahtýn gölgesinde kalýrken. kraliyetin kaçmak zorunda kaldýðýný belirtir ve cumhuriyetin kendini zor sayesinde kab ul ettirdiðini vurgular. Bunlar burjuvazinin egemen iðinin kralcý biçim altýnda hüküm sürmesine karþý çýkmakta ve burjuva düzenin parlamenter c ine kavuþmasýný amaçlamaktadýrlar. bundan böyle artýk bur in meclisi halk adýna hüküm sürecektir. Avrupa da esen 1848 devrim rüzgârý Fransa da Þubat devrimiyle somutlanýr. Krallýk dön nde burjuvazinin ancak belirli bir bölümü kral adýna hüküm sürerken. Aslýnda her parti cumhuriyete kendi sýnýfsal çýkarlarý temelinde farklý bir anlam yüklemekt . Temmuz monarþisi. Büyük ticaret burjuvazisinin ayrýcalýklý siyasal konumuna karþý mücadele yürüttükler halktan ve gerekse sanayi burjuvazisinden destek almaktadýrlar. Bu dönem toplumun temel yasasý olarak kabul edilen Anayasal Sözleþme yürürlüðe konur. burjuvazinin siyasal egemenliðinin en geliþmiþ biçimidir. mali aristokrasinin[2] ik tidar dönemidir ve Temmuz monarþisi dönemi olarak da adlandýrýlýr. 1848 devrimine ilerleyen süreçte böylece çeþitli biçimlere bürünmüþ olur. sanayi burjuvazisi ise daha fazla güç kazanmak istemektedir. 1848 devrimine kadar devam edecek olan Orleancýlar dönemi. burju ni artýk yýkýlmasýnýn gerekli olacaðý noktaya doðru götürecektir. burjuvazinin homojen çýkarlar etrafýnda bütünleþmiþ ö kesimi deðildir. Mülkiyetin iki ayrý egemen gücünü.
kendilerince mümkün olan e rý kapabilmenin didiþmesi içine girdiler. asla bu mun temel varoluþ koþullarýný deðiþtirmiþ olmaz. Oysa bu cumhuriyetin görevi. henüz unu yapabilecek koþullara sahip olmadýðýndan Avrupa nýn gözünde cumhuriyetin burjuva namus esiz tutmayý kendi namus sorunu haline getirmektedir. diðer sýnýfsal unsurlar Kurucu Meclisi toplayarak devri i durdurmaya. Zira Kurucu Meclis. genel oy olgusunu. Kurucu Meclis konusunu da kapsayacak þekilde g etmek mümkündür. Týpký yýllar sonra 1917 Þubat-Ekim arasý dönemin Ru bir kez daha kanýtlanacaðý gibi! Marx ýn deyiþiyle. monarþi dönemindeki burjuva toplumun ü erine bir cumhuriyet giysisi geçirmekle yetinmiþtir. bir burjuva cumhuriyetin kuruluþunu hedefleyen tüm sür erde neredeyse ortak olan bazý önemli hususlarý sergiler. demokratik cumhuriyet istiyordu. burjuva parlamenter cumhuriyetin uluþunun somutlandýðý geçici hükümet ve Kurucu Meclis sürecinde. yetkileri sýnýrlý iki Ulusal Meclis olgusunu. dört yýllýk bir etti ve düzene baðladý der. burjuva düzeni aþýp geçecek bir cumhuriy i sosyal cumhuriyetti. birkaç istisna dýþýnda eski sahiplerinin elinde kaldýð Temmuz monarþisinin büyük suçlularýndan hesap sorulmadýðýný önemle belirtir. düny ayý devrimci bir biçimde deðiþtirmek deðil burjuva toplumun koþullarýna uyarlamaktan ibaret . Marx. Fakat bu Geçici Hükümet.[5] olgusunu. Örneðin bu gibi dönemlere resmi n teliðini veren karakteristik özellik. Ýþç u Meclis gibi bir aldatmaca noktasýna takýlmayýp devrimi ilerletmeyi ve sovyet tipi bi r iktidarýn kurulmasýný emrederken. Bu anayasal deðiþim en kapsamlý biçimine büründüðünde dahi. Zira burjuvazinin gözünde cumhuriye t. Burjuvazi ldatmacalarýna kanmayýp kendi sosyal cumhuriyet hedefinin peþine düþmesi gerekirken. toplumdaki sýnýf mücadelesinin zorlamasýyla cumhuriyeti ilân ettik onra. cumhuriyetçi bir anayasa yapýp yürürlüðe koyarak burjuva egemenliðinin parlamenter cumhuri biçimini oturtacaktýr. iþte bu çerçevede yaþama geçi babadan oðula geçen. devrimci unsurlarýnýn hedefi. onu burjuvazinin kabul sýnýrlarý içine hapsedebilmek için elinden gelen her þeyi yapm Marx. cumhuriyet meþruti meclis yerine bir tek egemen miþ olduðunu belirtir Marx. sosyal-demok rat iþçi sýnýfý. enerjileri yeniden alevlendirecek. Fransa da Kurucu Meclisin. Cumhuriyetçi burjuvazinin cumhuriyetten anladýðý ise. bu sorun arþýsýnda takýnýlacak tutum. Böylece. daha monarþik yönetim biçimi altýnda elde etmeye baþladýðý siyasal üstünlüðünü mantýksal ekten baþka bir þey deðildir. cumhuriyetçi burjuvazi. Ýktidar savaþý e proletarya üzerinde hegemonyasýný kuran burjuvazi. burjuva düzen içinde tüm sýnýflara eþit derecede demokrasi anlamýna gelecek bir siyasal iþ. sorumsuz krallýðýn yerine.[4] Marx ýn geçici hükümete dair eleþtirilerini. iþçi tlelerin devrimci ateþini söndürebilmek ve devrimin sonuçlarýný alelacele törpüleyebilmekti leyen tarihlerde baþka ülkelerdeki devrim süreçlerinde de iþçi sýnýfýnýn sosyal cumhuriyet karþýlýk. gerçek bir varlýða sahip olma ve gerçek bir e e bulunma hakkýný kendinde görmemiþtir. mahkemeler ve yönetimin. bunlarýn hepsi Þubat hükümetinde geçici olarak yerlerini almýþlardýr. cumhuriyetçi-demokrat küçük-burjuvazi. özellikle 1917 Rus devriminden baþlayarak devrimci proletarya liberal burjuva ve küçük-burjuva sol unsurlarý ayýrt edecek bir mihenk taþý olacaktýr. Fransa da ulusun oylarýyla iþbaþýna getirilen Kurucu Meclisin görevi. Bu deðerlendirme yalnýzca Frans aki tarihsel kesitle sýnýrlý kalmaz. Bu dönem boy ansa da hiçbir kimse ve hiçbir siyasal çevre. Geçici Hükümeti ileriye doðru itecek. Demokrat küçük-burjuvazi her zaman yaptýðý gibi olmayacak bir düþ pe i. ordu. O dönemi tasvir ederken. ya da bir kenara atacak güçlerin olmadýðýn aris proletaryasý Cumhuriyeti kendi eseri saymakta ve monarþi dönemine oranla kendisin e bazý siyasal haklar kazandýran Geçici Hükümetin her hareketini alkýþlamaktadýr.Proletaryanýn öncü. devrimi hazýrlayan ya da yapan bütün öð an muhalefeti. seçim baþkanlýk getirerek Cavaignac ýn diktatörlüðünü bir o Kurucu Meclis sorunu bu içeriði nedeniyle o kadar önemli bir ayrým noktasýdýr ki. kendi sýnýfýnýn diðer sýnýflar üzerindeki mutlak egemenliðini garanti altýna alacak bir pa cumhuriyet idi. O dönemin Fransasý nda çeþitli sýnýflar. böylece devrimin sonuçlarýný burjuvazinin kabul sýnýrlarý içine hapsetmeye ça . sýnýf çatýþmalarýnýn ortasýnda derme çatma biçimde ku tam da kendisine lâyýk görülen geçici sýfatýna uygun bir varlýk arz etmesidir. burjuvazi her zaman Kurucu Meclis talebini yükseltecektir. Marx bu vesileyle geçici hükümet sorununu da deðerlendirir. sorumlu bir krallýk. devrimci süreci hýzla ndýracak.
S yola çýkan devrimci proletarya. parlamenter iyetin yine de monarþiye oranla toplumu siyaseten ileriye taþýyacak devlet biçimi olduðu o rtaya çýkmýþtýr. evrimin önünü týkayan Kurucu Meclisi daðýtmaya teþebbüs eder.[8] Yaþanan bu geliþmelere karþýn. din. Ulusal Meclisin ilk bileþiminde atanmýþ olan e içinde küçük-burjuvazinin temsilcisi demokrat cumhuriyetçilerin de bulunduðu Yürütme Komi daðýtýlýr. burjuva cumhuriyetin iþçi sýnýfýnýn savunduðu sosyal cumhur ne denli farklý olduðunu ortaya koyar. düzen slogan larýna sahip çýkacak ve devrimci proletaryayý düzen ve toplum düþmaný ilân edeceklerdir. Marx bu gerçekliðin. Burjuva düzende kapsamlý reformlar ancak iþçi sýnýfýnýn devrimci mücadele lir. 1848 döneminde Fransa da Blanqui ve yandaþlarýnýn mücadelesinde somutlanan devrimci eylem. Bir anlar feodal ve mutlakýyetçi düzene karþý mücadele bayraðýný açmýþ olan burjuva cumhuriyetç ndi egemenliklerini savunabilmek kaygýsýyla eski düzenin mülkiyet. fakat si laný burjuva cumhuriyetin kuruluþu için hazýr hale getirmiþtir. fakat baþarýlý olamaz. Devrimci hareketin yeniden atýlýma geçer göründüðü her durumda tekrar ön pla at uðradýðý yenilgiler nedeniyle gücü azalýr ve etkili sonuçlar elde edemez. küçük-burjuvazi ve aydýnlardan orduya. Cumhuriyetçi burjuvalar ayný zamanda meclisteki rakiplerinden kurtulmak için Haz iran ayaklanmasýný bahane olarak kullanýrlar. Fransa da proletaryanýn Haziran ayaklanmasý kanla bastýrýlmýþtýr ama bu arada önemli bir ge e kanýtlanmýþtýr. kent küçük-burjuvazisi). Burjuva egemenliðin parlamenter cumhuriyet biçim i. burjuva nliðinin artýk krallýðýn olmadýðý bir siyasal biçim altýnda sürdürülebileceðini kanýtlar. aile. Prolet enahýnýn yeterli güce sahip olmamasý nedeniyle. normal olarak küçük-burjuvanýn görevi olmasý gereken þeyi yapýyo vi. iþçi sýnýfýnýn daha istemleri egemen güçler tarafýndan hep bir anarþi kaynaðý olarak deðerlendirilecektir. Hangi ülkede olursa olsun modern burjuva düzen parlamenter cumhuriyet temelinde biçimlendiðinde. Art arda yaþanan bu geliþmeler. Fransa da bu yapýlmýyor. Haziran ayaklanmasýndan bir yýl sonraki duruma iliþkin þu önemli tespiti yapacaktýr: Fransa da. týpký krallýkta olduðu gibi özünde burjuvazinin iþçi sýnýfý ve emekçiler üzerindeki bask uva demokrasisi son tahlilde burjuva diktatörlüðün bir biçimidir. Fransa da.. Diktatörce bir güç kullanarak bu iþi gerçekleþtiren kiþi. köylüler. Bu yenilgi sonucunda geri çekilmiþ görünen devrimci proletarya. iþçi. küçük-burjuvazi. Fransa da iþçi sýnýfý uðrad an geri çekilecek ve Marx. Haziran ayaklanmasýný kanla bastýranlar cumhuriyetçi burjuvalardan baþkasý ldir. kendi hedefine ulaþma bakýmýndan hüsrana uðramýþ. Haziran 1848 ayaklanmasýyla bir kez daha sahnen in önüne fýrlamayý dener. Çünkü burjuva düzenin yanýnda ticaret burjuvazisinden sanay zisine. parlamenter rejimin anayasasýnýn büyük çeliþkisi o tir. Haziran katliamýný da uva cumhuriyetçi General Cavaignac tan baþkasý deðildir. Zira burjuva düzenin üzerlerinden baský ve sömürüyü asla eksik edemeyeceði sýnýflar (p . bunun sadece sözü edili Ýþçilerin devrimci hareketinin yenilgisiyle birlikte demokrat-cumhuriyetçi küçük-burjuvazin siyasal etkisi de yýkýlýr. . Öte yandan. P aryanýn çabasý kendi öz istemlerini gerçekleþtirmek bakýmýndan baþarýlý olamasa da. Proletarya ken dünyayý deðiþtirecek örgütlü bir güç olarak ortaya koyacak olgunluk düzeyine henüz ulaþamad iðer ezilen ve baskýya uðrayan kesimlerini yanýna çekememektedir. seyyar muhafýz olarak örgütlenmiþ lümpen pro ya. burjuvazi karþýsýnda devrimci bir tutumu asýnda proletarya olduðu zaman sürdürebilir . normal olarak sanayi burjuvazisinin yapmas ereken þeyi yapýyor. Ýþçi sýnýfýnýn daha önce burjuvaca olan hak istemlerinin yerini H ikte devrimci savaþýmýn gözüpek sloganý almýþtýr: Burjuvazinin devrilmesi! Ýþçi sýnýfýnýn Avrupa iç savaþlar tarihinde proletaryanýn o ana dek yaþanmýþ bu en gözüpek ayaklanmasýna r juva düzen güçleri üstün gelir. Onun baþarýsýzlýðýnýn tem ur. genel oy yoluyla alttakilere de bazý haklar tanýmak zorunda kalmýþtýr. Prol ise yalnýzdýr. bu anayasa tarafýndan genel oy yoluyla siyasal haklara sahip kýlýnmaktadýrlar. Zira küçük-burjuvazi. rahiplere ve bütün bir kýr nüfusuna dek çeþitli sýnýf ve katmanlar yer almaktadýr. Proletaryanýn 1848 Haziran ataðý son tahlilde burjuva cumhuriyetçilerin iþine yaramýþtýr. onu kim yapýyor? Hiç kimse. yenilgiye uðrayanlar Blanqui ve taraftarla rý olur ve burjuvazi tarafýndan siyaset sahnesinden uzaklaþtýrýlýrlar. Bu cumhuriyet burjuvazinin egemenlik biçimlerinden biri olmanýn ötesine ge ile. egemenliðin bu anayasal biçimi.
Burjuvazi gerekli gördüðünde parlamenter rejimini feda eder Burjuva parlamenter rejim genelde çeþitli siyasal partileri ve bu partiler arasýnda sürüp giden bitmez tükenmez çekiþme ve tartýþmalarý içerir. m 2 Aralýk 1851 de parlamentoyu bir kenara iterek iktidara çöreklenen Louis Bonaparte ýn yo unu açan da bu baþkanlýk sistemi olmuþtur. burjuvazinin konuþmacýlarý. Sýnýf mücadelesinin kýzýþmasý durumunda burjuvazi düzen i tehliked k ve kendi öz rejiminden. daha önce çeþitli burjuva kesimler arasýnda saðlanmýþ görünen bütünlük parçalanýr. Nitekim Fransa da burjuvazinin ikinci kesimi art toyu gözden çýkarmýþ. kýsacasý burju rý ile bizzat burjuvazi. Marx ýn deyiþiyle. mesleði politikacýlýk olan ve ancak bu sayede burjuvazinin içine duhul eden parlamento içi burjuvaziyle. Marx ýn dedið ibi. Fransa daki Bonapartizm örneðinde de parlamenter iþleyiþe so en ve demokratik haklarýn kullanýmýný engelleyen olaðanüstü yönetim. iþ âleminin burjuvalarý ise meclisteki siyasal temsilcilerinin basiretsiz tut muna þaþýp kalmaktadýrlar. ü nin ticari ve sýnai bir bunalýmýn eþiðinde bulunuyor olmasýdýr.Fransa da 1848 devrim sürecinin ürünü olan burjuva demokratik anayasa. Parlamentodaki kýsýr tartýþmalar devrimci sýnýflar nezdinde düzenin ipli çýkartýrken. Ýktisadi yaþ ara siyasal krizlerin eklendiði koþullarda. böyle bir sistemde devlet baþkaný meclis karþýsýnda bir çeþit tanrýsal hakka sahiptir. Artýk birbirlerinin dilini anlamamaktadýrlar. parl nto dýþýndaki büyük çoðunluklar da kendileri karar vermek istemeyecekler midir? Devletin t nde keman çalýndýðý zaman. Sanayi burjuvazisi. Kiþi özgürlüðü. parlamenter rejimden kurtulmayý arzulayacaktýr. bu koþullarda par lamentodaki siyasal gücünü savunmaya kalkýþmanýn iktisadi çýkarlarýný zedeleyeceðinden endi ret burjuvazisiyle onu temsil eden politikacýlar arasýndaki gerilim ise çok daha fazla keskin hale gelmiþtir. Nasýl olup da bu kadar bayaðý kavgalarla zaman harcayabilmekte v asýl olup da cumhurbaþkanýyla yürüttükleri öylesine zavallý çekiþmelerle kamunun huzurunu b tedirler? Sermaye çevrelerinin tedirginliðini alabildiðine arttýran önemli bir faktör de. söz. Fransa da yürütme ile yasama arasýndaki çekiþmeden kaynaklanmadýðý ve a Ýngiltere yi bile içine alan kapitalist bir krizin yaþanmakta olduðu açýktýr. kuvvetler ayrýlýðýný. parlamentoyu gölgeleme. Türkiye deki askeri darbeler yle yakýndan bildiðimiz üzere. Bu sistem devlet baþkanýna. icabýnda an yasayý bile rafa kaldýrarak mutlak anlamda egemen olabilme yolunu açmaktadýr. yazarlarý. bu siyasal sistem her þeyi parlamentodaki çoðunluðun kararýna teslim ettiðine göre. kürsüsü ve basýný. parlamento içindeki ve parlamento dýþýndaki burjuva kesimler arasýnda ön bir kopuþ yaþanýr. kuvvetli bir hükümet gerek diye feryat etmektedir. tüm kapitalist ülkelerd burjuvazinin çýkarýna göre yorumlanýr. Sermaye egemenliðini tehdit altýnda h diði ve parlamenter sistemin yarattýðý gerilimleri kaldýrabildiði sürece bu iþleyiþ devam e . onu deðiþtirmek üzere iktidara el koyan darbeci güçler bi asadýþý eylemlerini anayasaya dayandýrdýklarýný iddia ederler. burjuvazinin. þimdi sosyalist diye suçlar. parlamenter muhalefetin toplumda sarsýcý bo yutlarda eylemleri kýþkýrtabileceði endiþesi yoðunlaþýr. Fransa da Bonaparte darbesi nde ticaret durgunlaþmaya. Burjuvazinin bu kesimi kendi siyasetçilerini açýkça suçlamakta. anayasal düzeni koruma la iþbaþýna gelmiþtir. burjuvazi durgunluðun nedeninin bizzat kapitalizmin iç yasalarýnd an kaynaklandýðýný görmek istemediðinden bunu mevcut siyasal iþleyiþe baðlamaktadýr. monarþik düzenin seç sasýný deðiþtirdi ve genel oyu getirdi. Bonapartist darbeleri y aratan süreçlerde. dernek kurma. Her zaman olduðu gibi. temsilciler ve temsil edilenler birbirlerine yabancý olmuþlar dýr. Ne var ki burjuva demokratik anayasalarýn özü de ne ede burjuvazinin egemenliðine dayanýr. büyük mülk sahibi olduklarý için pitalist iþlerini güvenceye almaktan baþka bir þey düþünemeyen parlamento dýþý burjuva kesi bir çekiþme ve kopuþma yaþanacaðý açýktýr. aþaðýdakilerin oynamaya koyulmamalarýný nasýl bekleyebilirsiniz? Burjuva egemenliðin parlamenter biçimi krize girdiðinde. 1848 Fransýz Anayasasý. okratik haklarýn sýnýrý olarak belirlenen kamu güvenliði gerekçesi. Fakat kritik durumlarda. Burjuvazinin yürürlükteki anayasasý öyle bir dokunu kutsallýk halesiyle kuþatýlýr ki. farklý iktidar odaklarýnýn doðmasý noktasýna Bu anayasa gereðince halkoyuyla seçilen cumhurbaþkaný. aslýnda yasama gücü karþýsýnda bir b e de sýkça tartýþma konusu edilen ve cumhurbaþkanýnýn halk tarafýndan seçilmesine dayanan B steminin anlamý iþte budur. ikt . Oysa e i istikrarsýzlýðýn. Ve parlamenter sistem burjuvazi iç anýlmaz hale gelebilir. iþsiz sayýsý artmaya baþlamýþtýr. basýn özgürlüðü. Marx ýn dediði gi i. Burjuvazi kendi parlamenter düzenine saldýr den liberal olarak kutsamýþ olduðunu.
h ir moleküler çekim kuvveti ile birleþememektedir. Marx ýn. Ancak elbette bu tür bir deðiþim bir anda gökten zembille inmez. Sýkýyönetim vasýtas açýlmýþ olan býyýk ve üniforma. Benzer süreçleri yaþayan baþka ülkelerde de kanýtlanacaðý üzere.[10] Bonapartizmi yaratan süreç Proletaryanýn Haziran yenilgisinden Bonaparte ýn hükümet darbesine uzanan süreçte yer alan i bir geliþme. O dönemin Economist e yazýldýðýna göre. Fransa clis. Parlamenter sistem siv topluma. kendisini güçten yoksun býraktý der. Fransa da Bonaparte darbesine ilerleyen süreçte. parlamentonun toptan tatil edilmesi nin yolunu açtýlar. hükümet darbesinin gölgesi Parisliler için artýk o kadar içli-dýþlý olduklarý bi aline gelmiþti ki. Ýþin aslýnda. Parlamenter rejim son nefesini de ve rmiþ ve ölmüþtür. Parlamentodaki burjuva er sýk sýk cereyan eden parlamento tatilleriyle. cumhuriyetçi partinin generali ac Paris te sýký bir düzen tesis etmekle meþguldür. Demireller. parlamenter iþleyiþten baþkasý olmamýþtýr. çeþitli burjuva kesimlerin baðýrýp çaðýrmalarý arasýnda cumhurbaþkanýnýn yetki dönemi a kalmýþ. parlamenter iþleyiþ içindeki yetkililer. Böylece yasamanýn yürütme karþýsýn r önüne serilmekte ve hükümet darbesinin önü iyice açýlmaktaydý. Avrupa nýn bütün borsalarýnda Cumhurbaþkaný Bonaparte a artýk düzenin b Böylece Ulusal Meclis de iflas noktasýna sürüklenmiþtir. bir b ip de kem gözlü bir büyüyle burjuva cumhuriyet þaheserini bir gudubete çevirmiþ deðildir. basýn yasasý gericileþtirildi. Allende ler. Bu durum. kendini yürütme gücüne karþý savunacak öz örgütlenmeleri yaratma fýrsatýný vermedi riz koþullarýnda kendi temsil yetkisini de kolayca yitirebilmektedir. genelkurmay baþkaný sýfatýyla üst makam koltuklarýna rtan güç. burjuva düzen güçlerinin yoðun bir hizip kavgasýna tu larda. Onun atomik elementleri. parlament iyetçiler mecliste anayasanýn ayrýntýlarýyla uðraþýrlarken. inin iç çekiþmelerinin keskinleþtiði. darbe öncesinde Paris te ilân edilen sýkýyönetimdir. kendi anayasal temellerini bir kýlýç darbesiyle yere serecek Bonaparte larý böylesin üstün bir devlet yetkisiyle donatan güç. Evrenleri. toplumun parlamenter cumhuriyet biçimine son vermek üzere yönetimini ilân etmiþtir. Bu tespit. iþçi sýnýfýnýn yeni bir devrimci kabarýþýný bastýrma telâþý e aslýnda Bonaparte darbesinin yolunu kendi elleriyle hazýrlamýþlardýr. parlamenter cumhuriyet içinden çýkýp gelmiþtir. sonunda etten ve kemikten sahicisi göründüðü zaman ona inanmak istemedil r. Üstelik bu deðiþim yalnýzca Fransa ile de sýnýrlý deðildir. Fr nsa da burjuva cumhuriyetçiler. parlamenter rejim halkýn demokratik hak larýný asla garanti altýna almýþ deðildir. Bu ü lerde parlamenter rejimi ve iþçi-emekçi kitlelerin devrimci hareketini ezip geçen faþist g eneralleri. Bu geliþmeler burjuva düzenin bir yasasýný da kanýtlar. 1973 Þili ve 1980 Türkiye örneklerinde bir kez daha doðrulanacaktýr. i bütün devrimleri lanetleyerek dernek kurma hakkýný yok eden yasalar çýkartmaya. Ayrýca nasýl ki Paris te sýkýyönetimi Bonaparte ýn hükümet darbesi ye de de sýkýyönetimler hep benzer bir geliþmenin. parasýzlýktan bunalmýþ Bonaparte da bu uzatmayý bir güzel kabul etmiþtir. Sos yalist basýn susturuldu. Marx ýn deðindiði süreçteki geliþmelere biraz daha yakýndan bakalým.[11] Böylece darbeden sonraki Fransa. Bu nede x. aslýnd asal güçler bizzat kendi tutumlarýyla parlamenter iþleyiþi baltalýyor ve parlamenter rejimi savunulmasý imkânýný kendi elleriyle dinamitliyorlardý. burjuva parlamen iþin gerçekte devlet yönetimini hiç de basitleþtirmediðini gösterir. Marx ýn dediði gibi. meclis bir generalin özel koruyuculuðu altýna girerek kendi güçsüzlüðünü ve ordunun son altýna aldý. En demokratik geçinen kapitalist ülkelerde bile. Pinochet leri. dýþtaki kýlýfý yýrtmak ve içindeki gudubeti herkesin gözleri önüne sermek için bir sün iþtir.sadi durgunluðun müsebbibi olarak parlamenter mücadeleyi görmekte ve ticaretin yeniden c anlanabilmesi için de artýk bunun son bulmasýný istemektedir. artýk. Ecevitlerdir. Bir zamanlar feodalizme ve mutlakýy . sýkýyönet el bir kurum haline getirmeye koyuldular. burjuvazi için muazzam bir bu Fransa da patlak veren her devrimci bunalýmda uygulandýðýný belirttiði sýkýyönetim. askeri darbelerin habercisi olmuþtur. Türkiye olduðu bir uygulamadýr. Marx ýn if yle. 1850 nin Eylül ve Ekim aylarýnda hükümet darbesi söylentileri çoða deyiþiyle. Bu yüzden büyük ticaret burjuvazisi veya daha genel anlamda mali aristokrasi Bonapartçý ke silmiþtir. Seçim yasasý.
kalabalýðýn Yaþasýn Ýmparator! diye baðýrmasýný saðlýyorlardý. Paris e döndüklerinde ise. Bu korkunun burjuva bedeni sardýðý durumlard a. olaðan demokratik istemler bile düzen güçlerine iþçi sýnýfýnýn sosyalizm istemi olarak g . aradan uzun yýllar geçse bile burjuvazini n genetik kodlarýna iþlemiþ bu korkularý asla yatýþmayacaktý. burjuva kültürü bile.) Resmi polisin korumasý altýndaki bu birlikler. (Bonaparte olünü sürdüren asker ve sivil devlet güçleri. kendisini lümpen proletaryaya baþkan atayan. iþçi sýnýfýnýn ise kendi demokrasisini kurmak üzere burjuva sistemi yýkýp geçemediði d uva diktatörlüðünün olaðanüstü siyasal biçimlerine gebe süreçlerdir. Bu nedenle Marx. o günün Fransasý nda iþçi sýnýfý bu tü k bir durumdan ne yazýk ki uzaktý. dinden. ardýna bu gizli dolandýrýcýlar ve hýrsýzlar derneðini. daha sonra devrimci barutunu hepten tükete juvazi için devrim korkulu rüya haline gelir. bu düzensizlik. Bunlar. Türkiye deki 12 Eylül askeri faþist diktatörl al Evren için benzer mizansenler hazýrlayacaklardý. çeþitli bölgelerde cumhuriyetçi yazar ve siy setçileri hedef alan saldýrýlar yürütmekteydiler. Bu olaðanüstü rejim. Bu spekülasyon sayesinde Bonaparte. Bu nedenle M bir hükümdarlýk talibinin hiçbir zaman yýðýnlarýn cehaleti üzerinde bundan daha bayaðýca sp mamýþ olduðunu söyler.tçiliðe karþý devrimci tutum takýnmýþ olsa bile. 20. Bu nedenle. Bu dernek 1849 da bir yardýmseverler derneði kurma bahanesiyle Paris lümpen pro letaryasýný gizli kollar halinde örgütlemiþti. eski tarihsel örnekleri gölgede býrakan spekü asyonlara ve þiddete baþvuracaklardýr. Bonaparte a ka n gösterileri þiddet kullanarak önlemek ya da daðýtmakla görevliydiler. burjuva liberalizmi bile. Ayný tanýmlamanýn bir Mussolini. 10 Aralýk Derneði diye adlandýrýlan[13] özel bir örg gitmiþti. Burjuvazinin devrim korkusuyla sarsýlarak burjuva parlamenter rejime güvenini yitird iði. kendisinin kiþisel olarak ardýnda koþtuðu çýkarlarý çeþitlendirilmiþ bir biçimde yalnýz lümpen proleta plumun bütün sýnýflarýnýn bu tortusunu kayýtsýz þartsýz yaslanabileceði tek dayanak olarak olarak tanýmlar. ona hemen bir karþýlayýcý ve dinleyici kalabalýðý topluyor ve halk Bonaparte a büyük bir eriyormuþ gibi. burjuva toplumunun tortusundan düzenin kutsal ordusunu[12] oluþturur ve bir kahraman edasýyla toplumun kurtarýcýsý pozunda imparatorluk tahtýna kurulur. devlet hazinesinden saðladýðý paralarý bað pen proletaryaya daðýtarak onlar arasýnda önemli bir kitle desteði kazanmýþtý. Bonaparte da dahi l derneðin bütün üyeleri gerçekte emekçi halka zarar vermek üzere birbirlerinin yardýmýna k dý. Marx ýn Bonapartizmin iktidara yükseliþ koþullarýna dair çözümlemeleri n iktidara geliþ sürecine de büyük oranda ýþýk tutar. Ýþin gerçeðinde. Bonaparte ý. (Dikkat çekmek gerekirse. bir Hitler ya da bir Türkeþ ve benzerleri bakýmýndan da geçerli olmamasý için hiçbir neden yok. Marx ýn belirttiði naparte. Derneðin her bir kolunun baþýna Bonapartçý a nulmuþtu ve dernek de Bonapartçý bir general tarafýndan yönetilmekteydi. olaðanüstü iktidar döneminde nizami ordunun bizzat kend . artýk daha da geliþmiþ ve dolayýsýyla sýnýf müca daha da sertleþtiði bir kapitalist toplumda. burjuva düzen iyasal biçimleri arasýnda asla uçurumlar yoktur. Örneðin parlamenter iþleyiþi ortadan kaldý onapartizmle faþizm arasýnda. Yine onun sözleriyle. Bonaparte 10 Aralýk Derneðine binlerce baldýrý çýplak sokak serserisini toplamýþtý. her ikisinin mayalanma süreci bakýmýndan pek çok benzerlikler bulunur. Örneðin 1980 ler Türkiyesi nd burjuva siyasetçiler. mülkiyetten söz du. Nitekim Fransa da Bonaparte darbesi öncesinde düzen güçleri halüsinasyon geçiriyorlardý. kalabalýklara verdiði söylevlerde düzenden. demiryolu taþýmacýlýðýnýn bir komünist icadý olduðunu ilân edeceklerd nin kapýldýðý devrim ve sosyalizm korkusuna karþýn. Bonaparte kendisini güçlendirmek için. Bonaparte nizami orduyu büyük bir 10 Aralýk Derneðine çevirmeyi baþarýncaya dek. aileden. hatta daha önce bir geçit bulunan yerde demiry olu yapmak sosyalizmdi ve size bir kýlýçla saldýrýldýðý zaman kendinizi sopa ile savunmanýz yalizmdi! (Traji-komik bir durum mu desek. yüzyýlda Ýtalya. burjuva mali reformu bile sosyalist i lân ediliyordu der. Bonaparte cumhurbaþkanlýðý koltuðunda otururken. Bu sers en oluþan özel birlikler tren vagonlarýna doluþup Bonaparte ýn gezilerinde gittiði yerlere r. kargaþa ve neðini takmýþ. bu dernek n özel ordusu olarak kalacaktý. Almanya veya Ýspanya daki benzerleri de onaparte örneðini izleyeceklerdir. olaðanüstü rejimin hazýrlýk dönem v üstlenen özel birliklerin yerini. s arak Bonapartizm ya da faþizm türü bir diktatörlük olabilir.
ekmek fiyatlarýnýn dü sý ve saðlýk ocaklarýnýn kurulmasý gibi önlemlere baþvurdu. iþçi sýnýfýnýn geri kesimleri ve küçük-burjuvazinin büyük çoðunluð ya bir kurtarýcý güç olarak bakmaya baþlamýþtýr. iþçi sýnýfý ve ke e Bonaparte ýn sýkýyönetimci burjuva General Cavaignac ý cezalandýracaðýný düþündüðünden me ruh hali. Burjuvalar ve tutucu küçük-burj atmanlar. ordu çevresi cumhuriyetçilere li oligarþi kendisine tekrar monarþinin yolunu açacaðýný hesapladýðýndan. elde etmeyi umduklarý demokratik haklarý teh gördükleri için sosyalist geçinen liderlerle ittifak yaptýlar.) O da týpký Hitler örneðinde olduðu gibi. Prole peþinden küçük-burjuvaziyi de sürükleyecek yerde. Bonaparte ýn. kendilerini sosyalizm tehlikesinden koruyacak kiþi olarak deðerlendir diler. küçük-burjuva anlayýþlar damgasýný basýyordu. fakat kitlelerin gözünü boyamak içi genel oy hakkýný tanýyan yeni bir anayasayý ilân edecekti. yalnýzca Bonaparte ýn iþine yaradý. geleceðin asker törlüklerine de ilham kaynaðý olacak þekilde. Burjuvazi tüm bu geliþmeleri ya yarý komediymiþ gibi karþýlarken. cumhurbaþkaný ma n yardýmýyla imparator olmak için kullandý. küçük-burjuvazinin peþinden sürüklenen ke Burjuva meclislerde boy gösteren sosyalizm bir küçük-burjuva sosyalizmi idi. bu sayede kente rtaya koyuyordu. köylülüðün. subayl baþkanlýk sarayýnda purolarla. burjuva parlamenter iþleyiþin týkandýðý. kendi kemiklerinden oluþan. 1848 Fransasý nda kitlesel sosyalist örgütlenmelere raðmen karþý-devrim tehlikesi büyümekte nelde bu örgütlenmelere proleter deðil. Bonaparte ýn seçilmesini. gerçekte baskýnýn ve polis devleti uygulamalarýnýn egemen em olacaktý. özellikle asker üzerinde bazý üstün güçler anacaktý. Seçimler için ortak bir prog taslaðý hazýrlandý. Ýktidara yerleþen Bonaparte parlamentoyu daðýtacak[15].si almaktadýr. Beri yanda ise. o da bir türedi. kendi etinden. kendi kiþiliði etrafýnda yaratmaya bir süre sonra fazlasýyla kapýlmaya baþlayacak. Bu süreçte dönemin küçük-burjuva demokratlarý. uðranýlan yenilgi sonucunda teslim olacak ve 4 Ey lül 1870 de imparatorluktan indirilerek Fransa da yeniden cumhuriyet ilân edilecekti. bir yerde dönemin burjuva gerçekliðinin dýþa vuru du. Ýþçiler arasýnda yanýlsamalar yaratabilmek için de. Napoleon adýyla imparatorluk katýna yükseltildi. toplumdaki kaosu ortadan kaldýrýp daha çok özgürlük getireceði propaganda n bu diktatörün saltanat dönemi. Ve böylece askeri diktatörlüðe giden yol. Elbet yaratýlan bu imajý maddi destekle biraz da gerçekçi kýlmak amacýyla. Böylece amcasý I. ilk büyük devlet adamýný görmüþtü. Zira Engels in sözleriyle. Benzeri tüm ö görüldüðü üzere. iþçi ücretlerini kontrol altýna almak amacýyl erenler arasýnda hakem kurullarý oluþturmaktaydý. onu. Zira uzlaþma . sanayinin geliþmesi için gerekli yatýrýmlara hýz verdi. Küçük-burjuva solun kaypak tutumu 1848 de oylarýyla Bonaparte ý cumhurbaþkanlýðý koltuðuna oturtan köylülük. þampanyalarla aðýrlanacaktý. Ne var ki bu hak Bonaparte dön e fiiliyatta hiçbir anlam ifade etmedi. devrimci proletarya açýsýndan ilkesiz bir ittifak anlamýna geliyordu.[14] Bu nedenle burjuvazi Bo naparte ta yalnýzca kendi toplumsal egemenliðini koruyan bir kiþiyi deðil. Bonaparte. sonunda Bonaparte a muhtaç olacak ve onun siyasal iktidar koltuðuna kurulmasýna ses çýkartmayacaktý. bir parvenu (sonradan görme) idi . Fransa nýn üstünlüðünü kanýtlama düþleriy e savaþa sürükleyen imparator Bonaparte. a pasif desteði alýnarak döþenmiþtir. Napoleon un örneðin eleme zevkine mazhar olmuþ ve Fransa da ikinci imparatorluk dönemi açýlmýþtý. Fakat bu geliþme. Ýþgal ettiði makam sayesinde Avrupa burjuvazisi baþtacý haline gelen bu ikinci Napoleon. ortak seçim komiteleri kuruldu ve ortak adaylar belirlendi. Unutmayalým ki Türkiye de de parlamenter sistemin kilitlendiði ve siyasal yaþamýn kaosa sürüklendiði dönemlerde. Bütün öteki gerçek b gibi. Bonaparte gene y vaadi sayesinde Kasým 1852 de yapýlan yeni bir referandumu kazandý ve Senato tarafýndan III. burjuvazi ve proletarya arasýndaki çatýþmayý. Toplumun hemen her kesimine pek çok vaatlerde bulunarak kurtarýcý imajýný parlatan Bonapar te. Ýþin ilginç yaný. Almanya da Hitler in iktidara yürüyüþünü hatýrla liþiyle ne kadar da ortak nokta var deðil mi? Louis Bonaparte. geniþ emekçi kitlelerin doðru bir önder önünü göremediði durumlarýn Bonaparte türünden diktatörlerin yükseliþine nasýl da geçit ve ir. soylu ailelerden gelen devlet adamlarýna oranla sergilediði soysuz ima j hiç de sürpriz bir tablo oluþturmuyordu.
Kü zinin demokratik talepleri ise. aslýnda burjuva düzenin temel direði olan ordunun yapýsý hakkýnda da son derece tehlikeli yanýlsamalara kapýlýp. ordu içindeki ilerici unsurlara bel baðlar. emekçi kitlelerde düzen deðiþikliði doðrultusunda umutlar yaratýp diðer yandan bunun gerekl yerine getirmemenin neticesini olanca açýklýðýyla gözler önüne serer. Örneðin Mart 1850 seçim yasasý proletarya ratik haklarýný kýsýtlýyor. sosyalist geçinen küçük-burjuva demokratlarýnýn kendisini yönetmesine rerek karþýladý. salt siyasal biçimler olmaktan kurtarýlarak biraz so syalizm yaðýna bulanmýþtý. sokakta parlamenter biçimde davranmamalýydý. Bu. hükümet darbelerine de ar. [16] Marx ýn satýrlarý akla. 1848 de Paris te ve daha sonraki tarih kesitlerinde pek çok ülkede yaþandýðý gibi. Bu gerçek Marx ýn sa rýnda çarpýcý biçimde dile gelir: Sosyal-demokrasinin özel niteliði. Yok eðer parlamentoda baþýna çaðrýsýnda bulunduysa. Bu amaca ulaþmak için ileri sürülebilecek önlem dar çeþitli olursa olsun. rya arasýnda sýkýþýp kalan küçük-burjuvazinin baðýmsýz bir sýnýf çizgisi olamaz. ama bu iki uç arasýndaki uzlaþmaz çeliþkiyi hafifletmek ve bunlar arasýnda yuma dönüþtürmek istemesinde özetleniyordu. Marx. Benzer bir durum A a da Nazizmin yükseliþi öncesinde bir kez daha tekrarlanacaðý gibi. [18] Marx ýn bu rmesinin ne denli doðru olduðu. cumhuriyetçi demokrat mlarý. Hiçbir toplumsal sýnýf ya da katman. küçük-bu etçilerin devrimci görünen afra tafralarý aslýnda devrimle tehlikeli bir oyun oynamanýn çar klerini sergiler. sokakta yenilgiye uðrayan proletaryayý yasal olarak da siyasi yaþamdan dýþl yýcý düzenlemeleri birbiri ardý sýra getiriyordu. ortadan k aldýrmak deðil.. günümüzde devrimci süreçlerle oyun oynandýðý ve reformlarýn kitlele yutturulmaya çalýþýldýðý bazý Latin Amerika ülkelerindeki küçük-burjuva solculuðunu getirm sýn ki. hükümet darbesi kapýya dayandýðýnda bile küçük-burjuva lerinin tehlikeyi göremediklerine ve burjuva düzen güçleri saldýrýyý arttýrýrken. Marx. Küçük-burjuva demokratlarýnýn partisi Montagne[17]. parl ntoda galip gelmek istediyse. Ýþte ilerleyen yýllarda Ýtalya da ya da Almanya da faþizmin yükseliþe geçtiði süreçte de uð k olan sosyal demokrasi akýmý tarihsel olarak böyle bir temelde doðdu. genelde bir bütün olarak halkýn çýkarlarýný temsil ettiklerini düþünürle .. Böylece düzen güçleri zmek ne kelime adeta onu savaþ alanýndan toptan uzaklaþtýrabilmenin yolunu döþüyordu. parlamentoda ise gerici yasalarýn yapýlmasýna boyun eðmekteydiler Burjuva düzen. ilerleyen yýllar içinde defalarca kanýtlanacaktýr. Parlamenter siyasal düzeni ortadan kaldýran gerici dalga alabildiðine yüks rken.saðlanmasý için proletaryanýn toplumsal taleplerinin devrimci sivriliði giderilmiþ ve onlar küçük-burjuva demokratlarýnýn kabul edebileceði düzeyde demokratik ifadeler verilmiþti. Fakat sonuçta ne oldu? Paris sýkýyönetim altýn ye baþladý ve burjuvazi 13 Haziran 1849 da küçük-burjuva ulusal muhafýzý daðýttý. parya durumunda gör ek istiyordu. siyasal durum hakkýnda küçük-burjuvaziden daha faz hayale kapýlamaz. onlarýn s yavan ve ýlýmlý bir siyaset izlediklerine dikkat çeker. Nesnel kon disinin sýnýflar arasý uzlaþmaz çeliþkilerin üstünde olduðunu zanneder. küçük-burjuvazinin kararsýz tutumunu veciz biçimde dile getirir: Eðer Montagne. amacýn bürüneceði görüþlerin az çok devrimci niteliði ne olursa o hep ayný kalýyor. gerekirse elde silah parlamenter rejimi savunacaðýný söylüyordu. iki ucu. Türkiye de ve baþka ülk . küçük-burjuva çerçeve dönüþümdür. yani sermaye ile ücretli emeði. Bu nedenle. hamasi nutuklardan öte bir þey deðilmiþ. silah baþýna çaðrýsýnda bulunmamalýydý. Burjuvazi iþçileri yeniden Þubat devriminden önce bulunduklarý durumda. Küçük-burjuva siyas i kesildiklerinde. Anlaþýldý e onlarýn siyasal temsilcilerinin devrimci tehditleri. iþçi sýnýfý küçük-burjuva sosyalizminin yaveleriyle teselli buldu. Zaten yeterince güçlü olmayan ve Haziran yenilgisiyle de büsbütün gerileyen i tüm bu geliþmeleri. birer araç olarak istemesinde. Örneðin 973 te General Pinochet in kanlý darbesiyle yýkýlan sosyalist Allende hükümetinin öyküsü. toplumun demokratik yolla dönüþmesidir. burjuva düzeni ortadan kaldýrmadan reforme eden süreçler küçük-burjuvaya her zaman m olarak görünür! Karþýt sýnýf çýkarlarýyla parçalanmýþ kapitalist toplumda küçük-burjuvazi bir ara sýnýftýr. 31 Mayýs 1850 de genel oy kaldýrýlýyordu. Fransa da 1850 Mayýsýna ilerleyen süreçte küçük-burjuva demokratlar bir yanda sol gevezelik ndilerini kandýrýrlarken. ama bu.
ne yaþanacaktý. Nitekim ikinci Napoleon köylüyü alabildiðine ezen koþull arý dayattý. bürokrasinin. Kapitalist geliþme küçük toprak sahibini kaçýnýlmaz olarak sermayenin aline getirmiþti. mutlak bir hükümet gücü gibi görünmelidir. Aralarýnda ancak yerel. Böylece proletarya. proletaryaya karþý düzenini koruyabilme kaygýsýyla burjuvazinin seviyelere inebileceðidir. kendi çýkarlarýný kendi adlarýna ne pa bir baþka biçim altýnda savunabilirler. bir lümpen proletarya güruhunun baþýnda iktidara yürüyen Bonapar e gibi birine göz yummuþ. Kapitalizmin ilerleyen tarihi içinde ortaya çýkan bir ba olaðanüstü yönetim biçimi. temsil edilmek zorun r. Küçük toprak sahibi köylünün sýrtýna ipotek belâsýnýn yaný sýra bir de aðýr bi ra vergi. devlet iktidarýnýn havada duramayacaðýný. Marx. Bonapart iyasal rejimler altýnda bile olsa kendi iktidarýný kurmasý düþünülemez. Toplumun sýnýf dýþý unsurlarýndan oluþan lümpen proletaryanýn. Marx. . Marx ýn dediði gibi geçici bir iyilik ve rahatlýk umuduyla sýnýfýnýn devrimci çýkarýný unutmaya kadar iþi vard dövüþe tutuþmadan. Kuvvetli hükümet ve aðýr vergiler neticede ayný anlama gel urtaracaðý umuduyla Bonapartist rejime (yani yürütmenin gücünü mutlaklaþtýran bir rejime) nan küçük köylü. kazanan bir sýnýf olmanýn þan ve onurundan peþinen vazgeçti. Böylece Bonaparte bir lümpen proletary yanarak siyasal iktidarý gasp etmiþ gibi görünse de. Onlarýn eliyle demokrasinin ve daha güzel günlerin gelebileceði hayaliyle kendini avutuyordu. Küçük köylülük amca Bonaparte tan sonra yeðen Bonaparte ý desteklerken. ordunun. yani küçük toprak sahibi köylüleri temsil etmekte olduðunu söyler. küçük-burjuva sol anlayýþlardan baðýmsýz örgütlen Eylül öncesinde Türkiye de. Onlara temsilcileri. gerçekte burjuvazinin egemenlik biçimidir. Fakat bu düþünce aslýnd yanýlgýdan ibaretti. Marx ýn anlatmak istediði. Tüm bu örnekl uvazinin yüreðine devrim korkusu salarken. Fransýz burjuvazisinin proletaryaya karþý kalkmýþ olduðunu ve baþýnda 10 Aralýk Derneðinin baþkaný olmak üzere. Peki Bonapartizm gerçekten de lümpen proletaryanýn mý iktidarýd Kuþkusuz ki deðil. Bonapartizmin aslýnda küçük köyl iktidarý olduðunu düþünebilir miyiz? Bizzat Marx ýn irdelemesi temelinde bu soruyu da olums biçimde yanýtlamamýz gerekiyor. Buradan hareketle. hatta onun önünü açmýþtýr. Fransa veya Almanya gibi örneklerde proletarya kendi sýnýf bayraðýný yükseklerde tutmayý. Napoleon larýn bir kurtarýcý olduðu düþüncesi o dönemlerde köylünün a Bonaparte hanedaný . kendisi ve tarlasý impar tarafýndan kurtarýlsýn ve kayýrýlsýn diye bekleyen köylüyü temsil etmektedir. Parlamenter rejimde parýldayan seçkin politikacýlarýný. Bonaparte ýn da aslýnda Fransýz toplumunun alýk sýnýfýný. parlamenter rej son bulmasýný ve Bonaparte larýn bir kurtarýcý gibi imparatorluk koltuðuna oturtulmasýný de ekten ibaret kalmýþtýr. bu sayede feodal d belini büken borç yükünden biraz da olsa kurtulmayý hayal ediyordu. faþizm de benzer bir öz taþýr. kendilerini öteki sýnýflara karþý koruyan ve yukarýdan yaðmuru ve g efendileri gibi. kurulan olaðanüstü siyasal rejim burju düzenin egemenliði anlamýna gelir. kýsacasý bütün gücü aygýtýnýn hayat kaynaðýdýr. Marx ýn dediði gibi. Bu ned küçük toprak sahibi köylülerin politik etkisi. kilisenin. Marx ýn sözleriyle. bu yanýlgýsýnýn bedelini çok aðýr þekilde ödedi. Bonapartizm kimin iktidarýdýr? Bonaparte ýn hükümet darbesini incelerken. dönemin devrimci rüzgârlarýna ve onca sol örgütün varlýðýna ra r küçük-burjuva sosyalizm denizinin içinde boðulmasý örneðinde de böyle oldu. dövüþen ordular yenilgilerinden de çok þey öðrenirler. Nasýl ki prak mülkiyetinin ve Orleanlar paranýn hanedaný olmuþlarsa. yani yaþadýklarý yerden il gelen bir bað vardýr ve bazý ortak çýkarlar temelinde bir siyasal örgütlenme yaratmadýklar rde baðýmsýz bir sýnýf tavrý geliþtirmeleri mümkün deðildir. Eðer Fransa te darbesini elde silah dövüþerek karþýlasaydý. iþin aslýnda siyasal mücadelenin dümenini küçükliderliklerin eline teslim etmiþ durumdaydý. bakanla bir kenara iten burjuvazi. yenilgiye uðrasa bile sonuç tamamen farklý Hep söylenir. lümpen proletaryayý i sinin getirdiðini belirtir. en yüce ifadesini. Napoleon zamanýnda olduðu gibi kendisini n kurtaracak bir burjuvazi yoktu. Artýk küçük köylünün karþýsýnda. mahkemenin. toplumun yürütme gücüne lir. üstün bir yetkili gibi. Bonaparte lar da küçük köylüler Fransýz halk kitlesinin hanedanýdýrlar. küçük köylüler kendi kendilerini temsil edemezler. Zira küçük köylüler. o st ve reformist kýlýklara girmiþ burjuva. O da iþsiz ve umutsuz kitlelerin idara taþýnmýþ olmasýna karþýn. devrimci köylüleri deðil tutucu köylüleri. Nitekim Fransa da her iki Bonaparte darbesinde de küçük köylünün rolü.
sanki baðýmsýzlaþmýþ gibi görünür. geçmiþin küçük toprak sahibi proleterleþti. kýlýcýn gücüne yaslanarak baðýmsýz bir sýnýfsal güç haline mi gelecektir? Özel mülkiyete dayanan kapitalist toplumda. bir kýsmý kent küçük-burjuvazisi içine katýldýlar ya da lümpen proletaryanýn u deðiþime paralel olarak pek çok ülkede imparatorlar da tarihe karýþtý. bunlar yanýlgýlarýný nice kez ödediler. Ýlerleyen yýllar içinde kapitalist geliþme kýrý daha da çözdü. Kýsacasý. burjuvazi baþý sýkýþtýðýnda olaðanüstü siyasal rejimleri imdada çaðýrm e larýný tarih sahnesinin önüne itmekten vazgeçmedi. Marx Fransa örneðini vererek. Burjuva düzen tekrar olaðan iþleyiþ biçimine se. bürokrasinin gerek mutlak monarþi z manýnda gerekse Birinci Devrim ve Napoleon döneminde burjuvazinin sýnýf egemenliðini hazýrl ma aracýndan baþka bir þey olmadýðýný belirtir. bürokrasinin.Tarihsel koþullar arasýnda bazý farklýlýklar olsa bile. Ýkinc ealinin. bürokrasi egemen sýnýfýn bir aleti olarak kalmýþtýr. iþin gerçeðinde yine burjuva n asli kesiminin hizmetkârý konumunu sürdürür. Faka t Bonapartizm sorununun en hassas noktasý da iþte budur. Köylü efendimizdir diyerek küçük köylüyü inleten C lünün gönlünü çelip iktidar koltuðuna oturan fakat büyük tüccar ve büyük toprak sahibini ze okrat Parti iktidarý. topraða baðlý eski yükümlülüklerin yerini modern ipotek. kitlelerin toplumsal dönüþüm arzusunu istismar ederek ve küçük-b milliyetçi ajitasyonlarla gaza getirerek. Bonaparte larý siyasal güç katýna n koþul. Peki. Kapitalizm geliþtikçe köylünün küçük toprak parçasý yaþamýný u nedenle küçük köylünün gerçek müttefik ve yol göstericisi. emekçi kitlelerin beynini aya yönelik propaganda motifleri zamana ve zemine baðlý olarak deðiþikliðe uðradý. esas olarak da askeri bürok rasi. ancak ve ancak. yürütme nde siyaset sahnesinin ön planýna fýrlayan devlet bürokrasisi. Örneðin Almanya da faþizm. Olaðanüstü rejim döneminde siyasi yapýlanmada da önem klikler oluþur. Sermayenin. Zira kapital geliþmesine baðlý olarak Batý da feodal beylerin ve bizde mültezimlerin yerini kent tefeci eri. sermaye düzeni cek olan kent proletaryasý olabilir. kendi baþýna baðý a yolundaki çabalarý ne olursa olsun. Ama kapitalist düz akta kaldýðý sürece. Onun en temel ideali ise. siyaseten üstün konumunu yitirir. þeritlerle süslenmiþ ve besili koskoca bir bürokrasi yaratmak olduðunu söyler Marx Bonaparte bu nedenle memur aylýklarýný yükselterek kendi avanesine yeni bir yiyicilik ka pýsý yaratmýþtýr. daha önce yaratýlan kaos ve endiþe toplumu ned niyle felce uðramýþ kitlelerin kýsmen desteðini alarak kýsmen de korkuyu egemen kýlarak hük . Olaðanüstü rejim sayesinde siyaseten e en ve baðýmsýz bir konuma yükselmiþ gibi görünen bu bürokrasi. Küçük köylü kitleleri her seferinde burjuva partilerin boþ ya da popülist propagandalarýna mýþlar ve sonunda kendilerini yeni bir borç bataðýnýn içinde buluvermiþlerdir. O nedenle Bo . Parlamenter rejimde siyaseti mülk edinmiþ olan seçimli burjuva politikacýl arýn sahne gerisine itilmesiyle birlikte. küçük-burjuvazi müttefikini ve yol göstericisini proletaryada bulamadýðý ve pro a kendisini küçük-burjuva anlayýþlardan kurtaramadýðý sürece. Türkiye de dahil pek çok ülkede küç zer yanýlgýlarýn acýsýný tatmýþlardýr. her iki siyasal damarýn yakýn geçmiþteki ve bugünkü temsilcilerinin t mlarý bu durumun örnekleridir. eski toprak mülkiyetinin yeri e burjuva sermayesi almýþtýr. Bonapartizm bir anlamda devlet bürokrasisinin siyasal iktidarý olarak biçimlenir. Ne var ki. Türkiye de peden inen askeri faþist diktatörlükler ise. ordunun üstünlüðünü saðlamaktýr. siyasal iktidar sahnesini meslekten siya setçi olmayan atamalý pek çok bürokrat doldurur. devlet aparatý yani sivil ve asker üst bürok burjuva toplumun karþýsýnda o kadar güçlenmiþtir ki. Farklý tarihlerde ve farklý coðrafyalarda yaþanmýþ olan olaðanüstü rejimlerin tüm ön plana çýkmasý nedeniyle sivil-asker devlet bürokrasisi büyük bir aðýrlýk kazanýr. Takip eden dönemlerde de. Ve s onuçta hepsini inanýlmaz derecede zalim bir diktatörlüðün içine sürüklemiþ oldu. Olaðanüstü burjuva yönetimlerin sýnýf karakteri baðlamýnda büyük önem taþýyan bir tartýþma orunudur. egemen sýnýftan baðýmsýz ayrý bir e evrilmesi olanaksýzdýr. onlarý nasyonal sosyalizmin peþine taktý. burjuvazinin olaðan siyasal yönetim biçimini ortadan kaldýrmalarýdýr. eðen Bonaparte ýn hükümet darbesiyle birlikte. olaðanüstü yönetim biçimi altýnda devlet bürokrasisinin edindiði bu göreli baðým n tahlilde geçici bir siyasal üstünlükten ibarettir.
öyle ki. ya da örneðin Bonapartizm iki amele anlamýna gelen bir denge rejimi kurmaz. Öncelikle hatýrlanmasý gereken husus. Her an kendi genel sýnýf çýkarýný. bu meselenin biraz daha aydýnlatýlmaya ihtiyacý vardýr. Oysa Marksizmin kurucularý. Ama iþin özünde Bonapartizmin misyonu burjuva toplumun güvenliðini saðla Bonaparte lar vitrinde deðiþik görüntüler sergilediklerinde bile asli görevlerinin pekâlâ b dedirler ve iktidar koltuðuna kurulduklarýnda. Alman Ýdeolojisi nd egemen sýnýf içindeki iþbölümüne dikkat çektikleri satýrlarda açýklýða kavuþur: Ýþbölümü. Örneðin Engels. Devlet bürokrasisinin siyasal iktidarý ele geçirip sanki baðýmsýzlaþmýþ gibi görünm a yatan gerçek þudur: Sýnýfýn bütününü tehdit eden derin sarsýntýlar döneminde. devlet iktidarýnýn tamamen özerkleþmesi veya baðýmsýzlaþmasý ya d cek þekilde açýklayan sözde Marksistler vardýr. yürütme gücünü elin let bürokrasisini egemen sýnýf karþýsýnda tarafsýzlaþtýrmaz. ailenin. Küçük-burjuvazi içinde mütalaa edebileceðimiz bir orta düzey bürokrat katmanýný bir tar ak olursak. burjuvaziye. en kirli temsilcilerinden de ayný doðrultuda bir fedakarlýk isteyen bu burjuvazi der. [22] Bu nedenle kapitalist toplumda bürokrasinin burjuva düzeni korumak dýþýnda bir ideolojisi olamaz. burjuvaziye ihtiyaç duyduðu siyasal gücü bir baþka biçim a kazandýrmaktadýr. Marx ýn Bonaparte için dediði gibi.[20] Doðrudu r. dinin ve düzenin rahat r rmaya devam edebilir. sömürünün ve mülkiyetin. Marx. egemen sýnýf lehine çok daha fazlasýyla taraflý olur. Olaðanüstü burjuva rejimlerin niteliðini bu gerçeklik etrafýnda olsak da. kendi dönemlerinde tanýk olduklarý olaðanü ejimleri incelerlerken. olaðanüstü koþullarda siyasi erki ele geçiren kalantor bürokrasinin bunlarýn tümüyle hiçbir . egemen sýnýftan baðýmsýz bir güç olarak siyasal iktidarý tmiþ gibi görünür. Burjuvazinin kendini siyaseten mülksüzleþtirmesi Burjuva diktatörlüðün olaðanüstü siyasal biçimleri. Bu bürokrasinin sýnýfsal niteliði. Bürokrasi kavramýyla genelde tüm devlet görevlilerinin ka iðini söyleyenler olsa bile. bir denge görüntüsü sayesinde len sýnýflarý aldatýp yatýþtýrarak. ile maddi iþ arasýndaki bölünme biçiminde kendini gösterir. Ayrýca bunu yapmakla. devlet bürokrasisinin istisnai durumlarda kazandýðý baðýmsýzlýðýn amasýna büyük özen göstermiþlerdir. bir bütün olarak burjuva devl et iþlerinin yürütümünde görev verilen sýradan memur takýmý deðildir. zira Marx ýn belirttiði gibi. ele aldýðýmýz tartýþma konusu boyunca sýk sýk kullanýlan devlet kavramýyla özelde neyin kastedildiðidir. mevcut bu iki kesimin belli bir karþýtlýðýyla ve belli bir düþmanlýðýyla sonuçlanabi u sýnýfýn bütünüyle tehdit altýnda bulunduðu bir çatýþma çýkageldi mi. bu karþýtlýk kendili irlerin egemen sýnýfýn fikirleri olmayacaðý. kapitalist toplumda devlet bürokrasisinin burjuva sýnýfa dýþsal bir unsur olmadýðýdýr. Kesesini kurtarabilmesi için burjuvazinin tacýný kaybetmesi zoru nluydu. kararlarýn alýnmasý ve uygulanmasý akký olmayan basit çalýþanlardýr. kanun gücündeki kararnamelerini bu anlayýþla yayýnlarlar.[21] Yani iktisaden mülklü kalabilmek için. Bonapartist rejimlerin özelliði olarak n denge rolünü sözde arabuluculuk diye vurgular. Bonapartist bürokrasi burjuvazinin siyasal iktidarýný esas temsilcilerinin elinden alsa da.artist rejimde devlet bürokrasisi. sýradan devlet memurlarýnýn bilimsel anlamda iþçi olduklarý açýk bir gerçektir. Böyleleri Marksizm dýþýna düþen teorileriyl nra deðineceðimiz Poulantzas örneðinde olduðu gibi) faþizmi de bir anlamda küçük-burjuvazin mi gibi gösterirler. bu ayný sýnýfýn içeris ireyler kategorisi olacaktýr. burjuvazinin toplumsal gücünü muhafaza için kendi siyasal çýkarlarýný feda etmesi þeklinde açýklanýr. Bu sýnýfýn içerisindeki hatta.[19] Yani olaðanüstü rejim burjuva düzeni tahkim nu parçalanmaktan koruduðu gibi. Bonapartist iktidarý eðinirken. bu fikirlerin bu sýnýfýn iktidarýndan ayrý bir sahip olacaklarý kuruntusunun da uçup gittiði görülür. koþullar normale döndüðünde siyasal gü olaðan biçimde kullanabilmesi olanaðýný sunmaktadýr. devlet iþlerinde karar alan ve uygulayan tepe unsurlarla. ancak öteki sýnýflarla a içliðe mahkûm olmasý koþuluyla . Bununla kastedilen. Yine ayný yerde belirtildiði üzere. burjuvazinin maddi gücünü korumakla on siyasal gücünü yeniden yaratmýþ olmaktadýr. Bu tür devlet görevli iktidar hangi güç tarafýndan kullanýlýyor olursa olsun. der Marx. burjuvazi siyaseten mülksüzleþ irilmesine göz yummaktadýr. olaðanüstü koþullarda burjuvazi. Diðer önemli bir husus ise. Olaðanüstü rejimler. burjuva iþ n kanatlarý altýna sýðýnmakta ve egemen fikirlerini. Tam tersine. egemen düzenini bu yolla sürdürmektedi Olaðanüstü rejimleri. devlet iþlerinde çalýþan küçük ya da orta düzey memurlar kesinlikle ayný sýnýfsal statüye er. kendi siyasal çýkarýný en sýnýrlý.
Bu gerçeði bir baþka biçimde ifade etmek de mümkündür. Ýkincilerse. burjuvazinin iktisadi egemenliðini koruyabilmesi için kendini siyaseten mülksüzleþtirmesi diye tarif edilir. Sonuç olarak vurgulamalýyýz ki. böyle bir konum ancak devlet örgütlenmesinde statü ve makam kapmak sayesinde kazanýlýr. Fakat ilgili süreçleri dikkatle incelediðimizde. generaller açmaktadýrlar. sýnýf kökleri bakýmýndan büyük mülkiyet sahibi çevrelerden gelmeleri zorunlu deð t unutmamalýyýz ki. rutin iþleri yürüten sýradan çalýþanlardýr. ordu generali de kendisi için rlenmiþ askeri görevleri sürdürecektir. bu siyaseten mülksüzleþtirme saptamasýna boyun amlar da yüklememek gerekiyor. bürokrasinin. Bonapartist ya da genelde tüm olaðanüstü burjuva rejimler. iktidar makamlarýna kimler kurulursa kurulsun. yalnýzca topraðý ya da sermayeyi miþ olmakla ya da maddi iþ sahibi unsurlarýnýn faaliyetiyle sürdüremeyeceðine göre. Özel mülkiyete dayanan sýnýflý toplumlarda.oktur. maaþ biçiminde tamamlar [23] der. Ayrýca burjuvazinin siyasal çýkarý. Burjuvazi bir sýnýf olarak egemenliðini. bu durum sýnýf egemenliðinin el deðiþtirmesi anlamýna gelmez. burjuvazi azla nüfusunu buraya yerleþtirir ve kar. olaðanüstü toplumsal koþullar kimi sürprizlere de açýktýr. Marx. koþullar her ne olursa o üst düzey hizmet sunanlardýr. Burjuvazi olaðan koþullarda iktidarý sal parçasýný bir süreliðine yitirmiþ ve bu anlamda sanki siyasal mülkiyetinden olmuþtur. Olsa olsa. onun çe n siyasetçilere ve bürokratlara ihtiyacý vardýr. bürokratlar ise makam koltuklarýna at ama ile oturtulurlar. düzeni tehdit eden büyük kriz koþullarý le burjuvazi parlamenter rejimini feda ettiðinde. iþte ancak bu üst bürokrasi burjuva sýnýfýn bir p Konuya bir baþka yönden açýklýk getirebilmek için. personelini arttýrmaya zorl sýnýfýn içinde bir kast oluþturan bürokratik elit. generaller ve onlarýn kuyruðundaki bir sonradan görmeler takýmý si makam ve yönetim koltuklarýna kurulacaklardýr. devlet müsteþa nlýðý kontrol eden siyasi partinin icazeti altýnda çalýþacak. u baskýyý günden güne aðýrlaþtýrmaya ve iktidarýnýn araçlarýný. Bu bakýmdan. üst bür i sanki burjuva sýnýf içindeki ayrýcalýklý hizmetkâr konumundan bir süreliðine sýyrýlmýþ ve iktidar sahipliðine terfi etmiþ gibi olur. Ayrýcalýklý bürokrat konumunu elde etmek doðrudan büyük mülk juva olmaya benzemez. bu kez asýl iþi doðrudan siyaset olmay an bazý yüksek bürokratlar. Fak at konunun içeriðinden de anlaþýlacaðý gibi. dolayýsýyla kuralýmýzý deði tedirler. hizmetkâr vardýr. yani iktisadi gücü fiilen elde tutan büyük mülk sahibi burjuvalar. faiz. Devlet üst bürokrasisinin burjuva sýnýfýn bir parçasý olduðuna deðinirken. bu rolün son tahlilde emen sýnýfýn siyasal rejim deðiþikliðini arzulayan kesimlerinin planlarýna destek olma nite taþýdýðýný görürüz. olaðan koþullarda burjuvazinin asli kesi [24] kendisine çizilmiþ sýnýrlar içinde hizmet etmekle yükümlüdür. Kýsacasý. Birinciler. Hizmetkâr vardýr. Bonaparte larý ya da Hitler leri iktidara yükselten süreçlerde önemli bir rol o dýklarýný biliyoruz. Çýkýþsýzlýk ve umutsuzluk nedeniyle tehlikeli serüvenlere atýlmaya hazýr lümpen proleter ve kitlelerin. bürokrasinin egemen burjuva sýnýfýn hizmetkârý olarak tanýmlanmasý da yorum ge yor. Burjuva düzenin siyasi temsilci sýralarýna urmaya hak kazananlar seçimle yer deðiþtirebilirken. bu destek sayesinde siyaseti mülk edinmiþ meslekten politikacýlarýný bir kenar a fýrlatabilmekte ve derin kriz koþullarýnýn ön plana iteklediði milli þeflerin. Bu bakýmdan olaðanüstü rejimlerde bürokrasi görece baðýmsýz bir ko e etse de. Modern kapitalist toplumda da. verili düzeni korumak maksadýyla al iktidara el koymasýnýn. Düzenlerini tehlikede gören ve bu nedenle olaðanüstü siyasal yönetime g burjuvalar. rant ve serbest meslek ücreti olarak ce be indiremediklerini. Ne var ki. Ör adan hizmetkâr iskemlelerinde oturan bazý kiþilerin ayrýcalýklý statüye yükselebildiði görü cede bunlar da yükseldiklerinde üst bürokrasiye mensup olmakta. bizzat kendi politika . Ayrýca. Nasýl ki burjuvazin lcileri burjuva sýnýfýn bir parçasýysa. bu sayede hemen hepsi kendilerini önemli boyutlarda maddi mülk ve se rvet sahibi de kýlacaklardýr. bu kez de kapitalist toplumda burjuvazi ndeki iþbölümünün uzantýsý olan siyasetçi ve bürokrat ayrýmýna bakalým. Bu siyasetçi ve yüksek bürokratlarýn burjuvazinin içine dahil olabil mesi için. onu hiçbir zaman ayrý bir egemen sýnýf konumuna getirmeyeceðini irtmiþtik. Fransa da Bonaparte darbesi öncesinde burjuvazinin parlamento dýþýndaki kitl . son tahlilde ipler gerçekte büyük mülk sahibi bu rjuva kesimin elindedir. üst düzey sivil ve asker devlet görevlileri de burj nin uzantýsýdýr. Ý denle.
tüm burjuvazinin yükselme ve zenginleþmesini. burj zinin ahlâk anlayýþýna hiç de ters deðildir. spekülas e sýnai etkinliði.cýlarýný saf dýþý etmek için Bonaparte ý kýþkýrtmýþlardýr. Bonapartist yönetim altýnda bazý hoþ olmayan durumlar yaþanmýþ olsa da. Parlamenter yönetim biçimi altýnda kendi siyasetçisini daha kolay kontrol e ebilen burjuvazi. Þu ya da bu þekilde. Siyasal erkin olaðan ve olaðanüstü kullanýl bu farklýlýk. baþkana karþý kölece boyun eðiþiyle. bu durum burjuvazi açýsýndan bazý atsa da. huzur içinde ba le kendi kendini eylemsizliðe mahkûm etti ise. burjuva düzenin olaðanüstü yönetim dönemleri son tahlilde iþ sahibi burjuvazinin önünü im Marx. egemenliði. Parlamenter rejimin siyasal güç daðýlýmýnda. parlamentodaki temsilcilerini feda ederek. görülme kolaylaþtýrdý. Unutulmasýn ki. c erini iliklemek zorunda bile kalabilecektir. tersine. Burjuvayý yatýþtý gerekir ki der: Bonaparte ile düzen partisi arasýndaki skandal. köprüden g eçerken ayýya dayý deme misali. B uva düzenin bir baþka olaðanüstü yönetim biçimi. burj uvazinin varlýðý ve güvenliði ile baðdaþmaz ilân etti ise. parlamento devlet baþkanýndan v n önde gelir. siyasi otorite bizzat ulusun özerkliðinden kaynaklanýyormuþ gibi . bu ndi konuþmacýlarýný ve yazarlarýný. fakat en çok da. kendi basýnýna karþý kabaca davranýþý ile Bonaparte a kuvvetli ve mutlak bir hükümetin k altýnda. finans kapital açýsýndan benzer bir sonucu kanýtlayacaktýr. Bu nahoþ durum da burjuvazinin ekonomik çýkar arýný kollamak için ödediði bir bedelden ibarettir. ama. faþizm de bu kez kapitalist spiralin bir ü nde. ve sýrasý gelince iþçileri de burjuvalara karþý koruma baha apitalistlerin elinden siyasal iktidarlarýný aldý. buna karþýlýk. [28] Gerçekten de Louis Bonaparte Fransasý nda burjuvazinin siyaseten mülksü mesi bir bütün olarak burjuva düzeni korumuþ. politikacýlarýný ve yazýncýlarýný bastýrmaya ve kökünü asli kesimi. uzun sözün kýsasý. burjuvazini arlamento-dýþý kitlesi de. Olaðanüstü rejimlerde ise parlamentonun üstünlüðü ve iradesi çiðnenir. yasama ve yürütme gücünün topluma yansýma biçimleri arasýndaki ayrýmdan da a Marx ýn belirttiði üzere. burjuvazinin siyasal egemenliðini. Çeþitli örneklerin gösterdi bi. onu. toplumun öteki sýnýflarýna karþý rejimin. burjuvalarý iþçilere karþý. Eski düzene karþý muzaffer kýldýðý parlamenter devlet biçimiyle böbürlenen burjuvazi açýsýn rn temsil sistemini yitirip. Hatta. Olaðan koþullarda tüm ipleri elinde tutmak isteyen.[25] Marx bu durumu þu sözlerle açýklar: Nasýl ki. Ve cüzdanýný korumak için parlamenter vicdanýndan feragat etmek. bir dönem için parlamenter i ktidar biçiminin tasalarýndan ve tehlikelerinden kurtulmak isteðiyle yanýp tutuþtuðunu dobr dobra açýklamýþtýr. bir yýðýn küçük kapitalis a yýkýma uðratmak ve onlarýn servetini büyük borsa kurtlarýnýn cebine geçirmek gibi bir son 27] Keza Engels. sonuçta her þeyin bir bedeli vardýr. düzenin parlamenter partisi. siyasa askýcý bir yürütme gücünün elinde merkezileþir. sonradan görme Bonaparte lara boyun eðmek nahoþ bir durum gi bi görünebilir. Olaðanüstü rejimler yürütmenin gücünü mutlaklaþtýrýr Parlamenter demokrasi esasen kuvvetler ayrýlýðýný kabul eder ve yasamanýn yürütme üzerindek ibine dayanýr. Olaðan yönetim döneminin iþleyiþine oranla. parlamentoya karþý e. giderek daha büyük çapta fon elli ellerde toplanýp sanayiye akýtýlmasý sayesinde sanayi burjuvazisini güçlendirmiþtir. ekonomik rin büyük sermaye birikimi açýsýndan baþýný alýp gideceðine iþaret eder. kendini diktatör ilân eden bürokratlarýn önünde eðilmek. yani parlamenter rejimin bütün koþullarýný kendi elleri ile yýktý ise. burjuvazi içindeki iþbölümü gereði gene rahatlýkla sana verilen iþleri yürütmek dýþýnda baþka iþlere burnunu sokma diyebilen burj laðanüstü koþullar altýnda siyasette tekelini kuran generallerin yönetimi altýna girmek zor a kalacaktýr. hiçbir seçim kaygýsý duymadan yet icra eden bir generali belki istediði gibi kontrol edemeyecektir. son tahlilde burjuvazin n dini imaný paradýr. yasama gücünde. yeðen Bonaparte döneminin özelliðini veciz biçimde dile getirir: Louis Bonapa te. verdiði oylarla sanki genel iradesini yasal katýna yükseltmiþ gibidir. Ancak bu arada. olaðanüstü bir yönetim iþbaþýna geldiðinde. büyük mülk uvazi korunan düzeni sayesinde iþlerini yoluna koyabilmiþ olur. burjuva düzen yeniden olaðan iþleyiþ biçimine dönebildiðinde ise herke genel iþbölümü içinde tuttuðu konuma boyun eðmek zorunda kalýr. güven içinde kendi özel iþleriyle uðraþabilmesi olanaðýný saðlamak üzere. ulus.
Fr . ulusun egemen sýnýfýn yasasýný kabullenmesinden ibarettir. basit kanlar atayarak tüm yürütme gücünü alenen kendi þahsýnda toplamýþtý. Fransa da parlamenter cumhuriyetin bir hükümet darbesiyle devrilmesinin elle tutulur i lk sonucu. Bonaparte ýn parlamentoya karþý. Bu nedenle. Egemen s tünlüðü. B arýþçý dönemlerde. anlatýlan genel hatlarýyla tüm olaðanüstü burjuva yö hikâyesidir! Olaðanüstü rejimler olaðanüstü koþullarýn ürünüdür Parlamenter cumhuriyet. sanki yabancý bir iradenin emrine boyun eðiyor gibidir. Daha önce toplumu çalkalandýran savaþým yatýþmýþ görünmekteydi. burjuvazinin farklý kesimleri arasýndaki tarihsel hesaplaþmala onapartist yönetim biçimine geçiþte önemli bir rol oynamýþtý. Sanayi burjuvazisi siyasi yaþamda kendinden önce aðýrlýk n burjuva kesimlerle denk olabilmek. esasen kimlerin ense kökünde patlamasý gere biliyordu. ilerde kendi siyasal egemenliðini güçlendireceði düþün Bonaparte darbesini alkýþlamýþtý.Fakat kapitalist toplumda olup olabilecek en demokratik iþleyiþte bile. Bonapartist iktidar saldýrýlarýný sinsice iþçi sýnýfýna ve onun örgütlerine yön a düzenin bu yönetim biçimi mülk sahibi burjuvalarý abat eder ve yeni zenginler yaratýrken. Bonapartist rejimlerde parlamentonun ya açýkça feshedildiðini da parlamento dýþýndan atanan kabinelerle. hâkim sýnýfta bir an. diðer burjuva kesimlerin de do dan egemen olmamasý onun iþine geldi. Fransa sanki bir sýnýfýn zorbalýðýnda n zorbalýðý altýna girmiþ gibiydi. Toplumda sýnýflar arasýndaki gerilimin alabildiðine yoðunla sý bir iç savaþýn habercisidir. fakat sýnýf zor ulmamýþtý. Fransa da büyük toprak ve tic azisiyle kapýþan sanayi burjuvazisi. parlament r demokrasi sanki ulusun egemenliðiymiþ gibi yansýtýlsa da. Nitekim öyle de olaðanüstü rejim dönemi sona erip burjuva düzenin olaðan iþleyiþ biçimine geçildiðinde. Bonapartist diktatörlüðün yolu açýlýr. siy erinden kurtulmayý isteyebilir. Burjuvazi parlamenter sistem altýnda egemenliðini tehlikede hisse ttiðinde. Ayrýca parlamenter yönetim biçimi. çatýþan çýkarlarý uzlaþtýrmanýn en iyi aracý güçler 180 derece zýtlaþýnca. bir Sezar ihtiyacý yaratacaktýr ve Bonapartizmin iþlevi de bu ihtiyacý gidermektir. Evet Fransa bir bireyin zorbalýðý altýna girmiþti. devlet baþkaný veya hükümetin olaðanüstü yetkil týlmasýyla sözde bir parlamenter biçime büründürüldüðünü görürüz. ulusun özerkliði in anlamý. Geçmiþte yaþanan örneklerde. Ama kuþkusuz ki bu ortak kader so bir görünümden ibaretti. Yürütme gücünde ise. burjuvazini farklý kesimleri arasýndaki çýkar çatýþmalarýnýn siyasi yaþamý kýzýþtýrmasýný da engelleye pek saðlam hissetmediði hassas süreçlerde burjuva iþ âlemini tedirgin eder. Böylece siyasal iktida jim yani kiþi diktatörlüðü görünümünde biçimlenmiþti. ulusun kendi dýþýnda bir otoritenin dayatmalarý içiminde daha açýk olarak tezahür eder. ulus. burjuva iþ yaþamý söndürmek pahasýna parlamenter sistemden ve kendi sýnýfýnýn politikacýlarýndan. [29] Modern burjuva toplumlarda burjuvazinin olaðan yönetim biçimi parlamenter demokrasi ol makla birlikte. hiç deðilse burjuva düzeni iyice tah ne dek bu iþleyiþ biçiminden kurtulmak olmuþtur. Amacý güç toplayýp geleceðe hazýrlanmak ve günü geldi ekonomi ve gerekse siyaset meydanýna daha güçlü bir biçimde çýkabilmekti. demokratik bir parlamento. parlamenter demokrasinin en baþta iþçi sýnýfý olmak üzere toplumun ezilen ne þu ya da bu ölçüde örgütlenme ve propaganda imkâný vermesi ve bunun kritik durumlarda dü oplumsal temellerini yýpratacaðý korkusudur. bu siyasal rejim çeþitli ülkelerde ve çeþitli zamanlarda bizzat burjuvazin in eliyle yara almýþtýr. aralarýndaki çýkar çatýþmalarýna raðmen farklý burjuva kesimlerin s n birlikte egemen olabilecekleri yegâne devlet biçimidir. Ancak siyasi arenada henüz egemen olamadýðý bir durumda. Marx ýn deyiþiyle. Bu nedenle burjuva düzenin olaðanüstü hükümet biçim n gönüllü rýzasýný aramayan ve kendilerini topluma dayatan siyasal rejimlerdir. hatta onlarý geçebilmek arzusuyla yanýp tutuþmaktay dý. gerçekte burjuva diktatörlüðünü rce gönüllü kabulleniliþi anlamýna gelir. Ne var ki bu gerçeklik ancak olaðan koþullarda hükmünü icra edebilir. Troçki nin dediði gibi. bütün sýnýflar sanki ayný d kalmýþ ve tüfek dipçikleri karþýsýnda dize gelmiþlerdi. yürütme gücü söz konusu olduðunda. Ýç savaþ tehdidi. Örneðin Bonaparte. burjuva saflarda giderek aðýr basan düþünce. Olaðanüstü koþullar belirdiðinde ise. yürütme gücünün yasama gücü ddetine karþý zaferi olmuþtu. iþçi sýnýfý ve emekçi kesimler kýlýçlarýn gölgesi altýnda derin bir yoksulluk girdabýna sür amaný ve adýný deðiþtirmiþ olsanýz da. Geniþ burjuva kesimleri bu deðiþime ikna e baþlýca faktör. Olaðanüstü rejimin tüfek dipçikleri.
büyük toprak ve ticaret bur isiyle sanayi burjuvazisi arasýnda yürüyen egemenlik mücadelesinin yarattýðý gerilime. ülkeden ülkeye farklýlýklar arz eder.[30] Nitekim I. Almanya ve Ýtalya örnekle faþizm ya da daha yakýn tarihlerdeki askeri faþist diktatörlük süreçlerinde ise. Burjuva diktatörlüðün olaðanüstü siyasal biçimleri neticede geçici bir nitelik taþýrlar. eðer Bo st veya benzeri rejimlerin çözülme dönemlerine örgütlü bir iþçi mücadelesi ve ciddi kitle h i damgasýný basýyorsa. Bu tür tutumlar. ekonomik ve siyasal gerilim dönemleri arasý derin bir baðlantý vardýr. Sermaye bu tür tarihsel spazmlardan. Bonapartist rejimin akýbetini deðerlendirirken. Bonapartist ya da faþist diktatörlüklerin kendiliðinden kolayca çekip gideceðini anlatmaz Bu rejimlerin geliþ biçimi. düze nin iþçi sýnýfýnýn devrimci uyanýþýndan duyduðu korku eklenmiþti. somut tarihsel koþullara ve kapitalizmin geliþme d ne baðlýdýr. Marx. düzenin te rinin mali sermayenin çözülemeyen yapýsal bunalýmlarýyla ve iþçi sýnýfýnýn devrimci iktidar arsýldýðýný görürüz. tamir ederken baþka taraflarý bozan tehlikeli bir alet gibidir Düzen tesis etme adýna gelir. bazý ülkelerde sürekli olarak nüstü rejimlerin iþbaþýnda olduðu þeklinde yanlýþ görüþlere kapý açacaktýr. sona ermelerinde de benzer unsurla etkilidir. iþçi sýnýfý ve emekçi kitleler nezdinde düzenin kutsal kabul edilen kimi mlarýný ciddi boyutlarda zedelemesi riski vardýr. uyguladýðý þiddetin derecesi gibi hususlar nasýl ki içinde bul n somut koþullara. Ve ekler: imparatorluk pelerini en sonu ouis Bonaparte ýn omuzlarýndan düþtüðü gün. Keza Türkiye ve benzeri ülkelerdeki parlamenter iþleyiþi Avrupa daki örnekleriyle karþýlaþtýrarak. son tahlilde burjuva diktatörlüðün olaðan biçimi pa lamenter rejimdir. Bir bakýma olaðanüstü rejim. somut gerçekliði çözümlem u mücadele taktikleri belirleme kapasitesinden yoksunluk anlamýna gelir. burjuva derinden sarsan kimi tarihsel dönüþüm sancýlarýna ve yapýsal bunalýmlara denk düþtüðünü gö arýnýn ve yapýsal bunalýmlarýn mahiyeti. onu hiçe sayarak. Ancak buradan hareketle. Napoleon un tunçtan heykeli. burjuvazinin neden çok runlu olmadýkça olaðanüstü siyasal rejimlere baþvurmak istemediðini açýklar. Parlamenter sistemin içerdiði demokratik haklarýn niceliði ve niteliði. Ýþte bu gerçeklik. Napoleon un anýsýna 1806 yýlýnda Paris e dikilmiþ olan ve üzerinde Napoleon un h . iç ve dýþ siyasal dengelere baðlýysa. bu gibi ülkelerde sürekli faþizmin egemen olduðu eoriler geliþtirmek yanlýþ bir siyasal tutumdur. içte devrimci hareketi ezip dünya ha güçlü bir konum elde etmeye çabalayarak kurtulmaya çalýþacaktýr. ama düzeni tehdit edecek yeni bir anarþi kaynaðý yaratabil itekim gerek eski tarihlerdeki gerek yakýn zamanlardaki örneklerde görüldüðü üzere. erin tarihsel arka planlarýnýn farklýlýðýna ve keza iþçi sýnýfý mücadelesinin derinlik ve y sýndaki eþitsizliðe baðlýdýr. yasama e yürütme güçleri arasýndaki denge. Fa . Her kapitalist ülkede burjuva düzenin parlamenter çerçevesi ayný geniþlikte ve kapsam a deðildir. Örneðin baþkanl pitalist ülkelerde. Modern burjuva toplumlarda.e oranla daha güçlü bir sanayi ve sanayi burjuvazisi vardý. onun hükümet mekanizmasýnýn kutsal ini çekip çýkartarak. bu baskýcý rejimlerin bir süre sonra burjuva düzene karþý toplumsal r tepki yaratmasý. baþkanýn yetkisinin geniþler göründüðü her siyasal konjonktürü Bonapar talamak. onu ayný zamanda hem rezil ederek hem de gülünç dur ek bizzat düzen adýna anarþi yarattýðýný belirtir. Bunlarý dikkate almadan yapýlacak yüzeysel deðerlendirmeler. Olaðanüstü rejimlerin varlýðý konusunda yanýlgýya düþmemek için önemli bir hususun da gözar ekir. Olaðanüstü rejimler sarsýntýlý bir dönemde burjuvazinin egemenliðini tam ip onu kurtarýyorsa da. tehlikeye düþen yalnýzca burjuvazinin olaðanüstü devlet biçimi deðil enin bizzat kendisi olacaktýr. siyasal rejimde sýradan bir gericileþme eðilimiyle olaðanüstü yönetim arasýndaki f ilikleþtirilmesi sonucunu doðurur. Olaðanüstü rejimler arasýndaki farklýlýklar da neticede verili koþullarýn ürün Kapitalizmin geliþme dönemine denk düþen Bonapartizm örneðinde. Burjuva düzenin olaðanüstü devlet biçimleriyle. Vendome dikilitaþ le devrilecektir . her ekonomik kriz ya da siyasal çal kantý döneminin olaðanüstü bir rejimin kurulmasýyla sonuçlanacaðý biçiminde görüþlere varma k Bonapartist ve gerekse faþist diktatörlükleri yaratan süreçleri ayrýntýlý biçimde inceled olaðanüstü yönetimleri kaçýnýlmaz kýlan koþullarýn sýradan kriz dönemlerine deðil. Bunun nedenleri.
bürokrasin in iþçi sýnýfý üzerindeki olaðanüstü baskýcý iktidarýna raðmen. Onlara göre. üretim araçlarýnýn genelde devlet mülkiyeti altýnda bulunduðu ko . Bonapartizm kavramý esasen burjuva düzenin yürütme erkini mutlaklaþtýran ol bir siyasal yönetim biçimine denk düþer. Olaðanüstü siyasal rejim urjuva düzenin toplumsal temellerinde ve burjuvazinin egemen sýnýf pozisyonunda deðiþim ya ratmaz ve yalnýzca tehlikeye düþen burjuva egemenliðini korumaya çalýþýrlar. Özel olarak Bonapartizm sorununun incelenmesine ayrýlmýþ bu bölümü bitirmeden önce. kapitalist geliþmenin 19. Burjuva düzenle sýnýrlý olmasý gereken kavrama. yüzyýla denk düþen düzeyinden türetildi. burjuvazinin yüreðine art iþçi devrimi korkusunun düþtüðü bir tarihsel dönemde. Ýþçi sýnýfý o dönemde zafer masa bile nelerin yapýlmasý gerektiði konusunda gelecek kuþaklara pek çok ders vermiþtir. proletarya korkusuyla sarsýlan burjuva düzenin. bir de burjuva sýnýfýn çeþitli kes eri arasýnda sürüp giden çatýþmalarla iyice zayýflamasýný engelleyecek siyasal denge ihtiya ski toplumun içinde güç kazanan büyük toprak ve ticaret burjuvazisiyle. Ne var ki. yeni palazlanmakta olan sanayi burjuvazisi arasýndaki siyasi kapýþmalar. Bonapartizm. Stalinist bürokra iyi ve kopyalarýný. Burada yalnýzca kýsa bir h týrlatma yapmak istiyorum. iþçi sýnýfýn baþvurulmasý. dönemin sýnýflar savaþýmýnda yansýma bulmaktaydý. Troçki nin bu konudaki yanlýþ deðerlendirmelerini y a ölümü nedeniyle yarým kalmýþ sorgulayýþýný ve Troçkistlerin bu çabayý ilerletecek yerde y nasýl da daha büyük yanýlgýlara kapý açtýklarýný. Vendome. Bismarck Almanyasý vesilesiyle baþka bir görünüm altýnda da orta caktýr. Bu nedenle bu tarihsel dönem ve koþullara denk düþen Bonapartizm. Ne yazýk ki bu yanlýþ görüþler söz konusu ülkel k-bürokratik diktatörlüklerin çöküþünden sonra bile gözden geçirilmedi ve öylece günümüze t Stalinist rejimlerin sýnýf karakterini. Bonapartizm burjuvazinin olaðanüstü yönetim biçimlerinden biridir. doða olarak. Bonapartist düzenin son bulduðu süreçte patlak veren Paris ayaklanmasý. bu Bonapartizm. burjuva düzeni ta mbolleriyle birlikte tarihin çöp sepetine göndermeye niyetli Paris Komünü nün emriyle 16 Ma 871 de yýktýrýlýr. Bu noktadan ha le. Bu çevreler Sovyetler Birliði nde ve benzeri ülkelerde bürokra gemenliði altýndaki rejimlerin karakterini bu çerçevede deðerlendirdiler. M rýnda açýkça görüldüðü üzere. proleter Bonapartizmi sorununa da deði nelim. konuyla an ilgili gibi görünmeyen fakat içinde geçen Bonapartizm kavramý nedeniyle zihinlerde soru iþareti uyandýrabilecek olan ikincil bir soruna.bulunan dikilitaþýn baþýna gelenler Marx ýn kehanetini doðrular. devrimin toplumsal temeller tarihsel kazanýmlar varlýðýný sürdürüyordu. proletaryanýn devrimci uyanýþýný engellemeyi mler arasýndaki çatýþmalarý bastýrmayý amaçlayan bir denge rejimidir. Marksizmin Iþýðýnda baþlýklý kitapta ayr e bu sorunlara þimdi ayný kapsamda ikinci kez deðinecek deðilim. Yeðen Bonaparte sýnýflarüstü bir kurtarýcý rolünde burjuva toplumun üzerine yükselip diktatörlüðünü kurmas l neden. devlet mülkiyetini koruduklarý ve kendilerini proletaryaya yasladýklarý gerekçesiyle proleter Bonapartist iktidarlar olarak nitelediler. onun somut koþullara iliþkin nitelemeleri. bu kavramýn Marksist saflarda bazen me selenin özünü çarpýtan biçimde yerli yersiz kullanýmý bazý tartýþma konularý yaratmýþ bulun n in ölümünden sonra Sovyetler Birliði nde iþçi iktidarýnýn yýkýlmasý ve Stalinist bürokrat la toplumsal sistemde meydana gelen niteliksel deðiþim. burjuva düzeni yerle bir etme yolundaki cesaretlerini sergiler. proletarya egemenliðinin de Bonapartist biçiminin olabileceðini kanýtlamaya çalýþmak na e ve Marksist kavrayýþla baðdaþmayan bir çabadýr. Zira üretim araçlarýnýn özel mülkiyetine alist toplum koþullarýyla. temelden yanlýþ bir yaklaþýmdýr. Temelde bu özellikler le birlikte. yanlýþlýðý o kadar aþikâr olan bir kavramdýr ki. çeþitli burjuva kesimler arasýndaki i eri nedeniyle de güç yitiren burjuva düzeni tahkim eden bir olaðanüstü yönetim biçimidir. Fakat bazý Troçkist çevreler için bu kavram m rkezi bir önem taþýmaktadýr. doðrusu bun için uzun boylu çaba harcamaya gerek yoktur. Marx ýn Bonapartizm çözümlemesi burjuva devletin olaðanüstü siyasal biçimlenmeleri konusund an pek çok önemli husus içermekle birlikte. Bonapartizm gibi kavramlar eþliði nde açýklanmaya çalýþýlmýþtýr. Proleter Bonapartizmi kavramý. Neden proleter Bonapartizmi olamaz? Bilindiði gibi.
tik karþý-devrim proletaryanýn iktidarýna son vererek. Daha da vahimi. Devletleþtirmeler konusu. belli sanayi kollar usallaþtýrýlmasýný. onunla birlikte var olup onunla birlikte devrileceði yolunda bir genellemeye g itmiþti. Sovyet devletinin sýnýf karakterinin ve bürokrasinin niteliðinin kavranmasýnda tari sel bir analojiye baþvururken. Proletaryanýn siyasal iktidarý fethetmek ve temel üretim araçlarýný iþçi devletinin mülkiye rmek dýþýnda. Üretim araçlarýndaki devletleþtirmelerin anlamýnýn Marks kavrayýþ dýþýna çýkýlarak ele alýnmasý. iþçi sýnýfý hem siyasal anlamda hem de iktisadi anla da egemen deðil. loncalarý. Engels 1881 yýlýnda Bernstein a bir mektubunda þunlarý yazar: Devletin serbest rekabete he müdahalesini koruyucu gümrük tarifelerini. Kapitalist toplumda bürokrasi siyasal iktidarý ele g eçirse. özel mülkiyete dayanan toplumlarý kalkýþ noktasý kabul etmiþ u nedenle Fransýz devrim sürecindeki Termidor ve Bonapartizm olgularýný da Sovyetler Birl iði ne dair analizlerinin içine taþýdý.asýnda derin ve tarihsel bir kapsam farký vardýr. Üretim araçlarýnýn devletleþtir iktidarda olmadýðý koþullarda ise. hiç iþçi devriminin yaþanmadýðý ülkelerde bile rej onapartizmi diye ilân edilip toplumsal kazanýmlardan söz edilmesi. devletleþtirilmiþ üretim araçlarý üzerinde yükselen mülkiyet iliþkileri. Böylece bürokrasinin iktisaden hâkim bir sýnýfa kopmaz biç duðu. bu toplum de iktisaden de egemen olan sýnýf. gerçekte aralarýnda kan uyuþmazlýðý bulunan proleter ve Bonapartizm sözcüklerinin ýsrarla çiftleþtirilmek istenmes anabilecek bir tutum deðildir. Oysa bu yaklaþým kökünden yanlýþtýr. Troçki. iþçi sýnýfý ürettiði artý-ürünü denetleyemeyen ve kendi kararlarýyla yöne ni sömürülen bir sýnýftý. Marksizmin kurucularýnýn bu konuda göstermiþ olduklarý h unutulmamalýdýr. Üretim araçlarýnýn mülkiyeti devlete ait olduðuna göre. politik açýdan gerici bir nitelik taþýsa bile eg emen bürokrasinin yine de Ekim Devriminin toplumsal kazanýmlarýný korumaya devam ettiði düþ i asla gerçeklikle baðdaþmaz. yani bir anlamda devlet onun özel mülkiyetinde olsa bile. Her sýnýfýn kendine özgü mülkiyet biçimini geliþtirdiðini. aslýnda toplumsal devrimin temeller ini tamamen berhava etmiþtir. devleti kendi tekelinde tutan bürokrasi idi. Ýþçi sýnýfýnýn iktidarý ele geçiremediði ya da y da ise. Dolayýsýyla bu rej olduðu yerlerde. fakat bürokrasinin bu özellikten ksun olduðunu söylüyordu Troçki. Oysa burjuva toplumdaki bürokrasinin konumuyla Stalinist bürokrasininki tamam en farklý bir karaktere sahiptir. iktisaden egemen olabilmesinin bir yolu yoktur. Proletarya ancak devriml e fethettiði siyasal egemenliði koruyabildiði. kendi çýkarý için yaptýðý bir çarpýtmadýr. Troçki nin açýlýmlarýnýn düzeyini düþürerek prolete ye genel bir kategori icat etmek ve bunu devletleþtirmelerin görüldüðü pek çok duruma yapýþ ek bir etiket olarak kullanmaktýr. fakat bu deðiþiklik 1917 Eki evriminin toplumsal temellerini ortadan kaldýrmamýþtý. egemenlik altýnda yaþayan bir sýnýf durumuna düþmüþtür. üretim araçlarýnýn özel m ine sahip burjuvazi iktisaden egemen sýnýf olmayý sürdürür. tütün tekelini. endisi hâkim sýnýf katýna yükselmiþtir. sosyalist harekette devrimci Marksist tutum ile reformis t veya radikal küçük-burjuva sol anlayýþlarý ayýrt edebilmek bakýmýndan kilit öneme sahipti raçlarýnýn topluma maledilebilmesi (toplumsallaþtýrýlmasý) sürecinde bir ön giriþ oluþturan týndaki devletleþtirmeler ile kapitalist devlet altýndaki devlet mülkiyeti ve devlet iþlet meciliði birbirine karýþtýrýlamaz. Bu nedenle. Bu rejimlerin hayat bulduðu her yerde. dýþ ticaret derneðini ve krallýk porselen fabrikasýný sosyalizm diye ster burjuvazisinin. yani devrimin ürünü olan iþçi devletini ve o r edecek yegâne özü oluþturan iþçi demokrasisini muhafaza edebildiði takdirde ve sürece ikt n egemen sýnýf pozisyonuna sahip olabilir. devleti mülk edinen bürokrasi iktisadi egemenlik kaynaðý le geçirmiþ olacaktýr. Sonuç olarak. proleter Bonapartizmi diye bir þey olamaz ve Stalinist egemenlik altýnda ki Sovyetler Birliði ni ve benzeri tarihsel örnekleri bu tür kavramlarla tanýmlamak tamame n yanlýþ bir eðilimdir. Ona göre Sovyet Termidoru ve Sovyet Bonapartizmi po ik iktidarý proletaryanýn elinden bürokrasinin eline geçirmiþ. Bu bürokrasi artýk bir baþka hâkim sýnýfa baðlý bir unsur deðildir. Bunu eleþtirmeli ama buna i . Stalinizm lduðu gibi bürokrasinin egemenliðine dayanan modern despotik-bürokratik rejimlere can ve rmiþtir.
age. hem de olabildiði ölçüd roleteri devlete baðlý memur ve emekli durumuna getirmenin. özellikle Ýkinci Dünya Savaþýndan sonra siyasal baðýmsýzlýðýna kavuþan ve ulus-devletin kelerde de yaþama geçirilmiþtir. Marx devamla..329.262 [5] Marx. Nitekim. proleter Bonapartizmi kavramý bazý Troçkistler tarafýndan günümüzde kimi kapitalis elerle alâkalý olarak da kullanýlýyor. c. Yakýn tarihi Marksizm temelinde çözümleyip. Onlarýn ticari sermayelerinin bir bölümü.275 [7] Marx. yani devlet demek sosyalizm demektir düþüncesine inanýrlarsa. hiçbir yerde ulusal sýnýrlar içersinde baþarýlamamýþtýr. öte yandan hem para sýzdýrma mazereti. Bu grup toplantýlarýný Paris te Dominikenlerden kalma Jakobenler diye bilinen bir manastýrda yaptýðý için yaygýn olarak bu adla anýlmýþtýr. age. Örneðin Suriye deki Baas rejiminin nitelenmesinde ol ere. Avrupa llerindeki karþýlýðýyla bir monark ýn elinde toplandýðý egemenlik sistemlerinde de yaþanmýþ [4] Marx. Büt maliye (finans) âlemi. fazla uzaða gitmeye gerek yoktur. (Marx. zorunlu olarak. Louis Bonaparte ýn 18 Brumaire i . Fransa da Sýnýf Savaþýmlarý . Varlýklý burjuvalarý ve yazarlarý Eylülünde cumhuriyet ilân edilince Özgürlük ve Eþitlik Dostlarý Jakobenler Derneði adýný al ise solcu Montagnard temsilcilerinin kabul edilmesiyle. devlet kredisinin idamesi ile çok yakýndan il ilidir. Türkiye deki kapitalist devletçilik dönemi (1929-39) ve uygulamalarý bu soruna yeterince ýþýk tutmaktadýr. Fransý . günümüze de. bu görevin. Sol Yay.1. 1794 yýlýndaki Termidora kadar Fr evrim sürecinde hâkim bir konum elde etti. bu rejimlere iliþkin tartýþmalar biraz e de aslýnda mesele hiç de öyle deðildir. Seçme Yapýtlar.284 [6] Marx. yalnýz çýkarlarý iktidarýn çýkarlarý ile birbirine denk düþe z veren büyük iþ adamlarýný ve devlet tahvilleri spekülasyoncularýný anlamamak gerekir. Aralýk 1976. Seçm . s. o teori. böylece de disiplinli bir ordunun ve devlet memurlarý ordusunun yanýsýra bir iþçi ordusu kurmanýn mazereti olduðu bas kanýtlandýðý zaman. insanlar e budur. daha ziyade büyük ticaret burjuvazi i ve büyük para spekülatörlerini kastetmek üzere kullanýlýyordu. tüm dayanaklarýyla çöker. Marx bu kavramla yalnýzca t iktidar yanlýsý burjuva kesimleri kastetmediðini belirtmek bakýmýndan þu açýklamayý getir da mali aristokrasi denilince. age. kapitalist geliþmeye baðlý olarak b süreçler diðer monarþik sistemlerde de. doðru kavrayamayanlar. [2] Emperyalizm çaðýnda mali aristokrasi kavramý. s. Jakoben kulüpleri daha dem okrat ve popülist bir nitelik kazandý. Bu tür yaklaþýmlarýn inandýrýcý am bir Marksist temelinin olduðu asla söylenemez. Ancak Marx ýn döneminde bu kavram. yani proleter devrimin uluslararasý boyutuna dikkat çeker: Bu.556) [3] Biçim ve tempolarý arasýnda farklýlýklar olsa bile. siyasal yapýlanmada devlet bürokrasisinin ve ekonomide devletçiliðin aðýr bastýðý bu t er genelde proleter Bonapartizmi olarak deðerlendiriliyor. Eðer bu ülkelerdeki durumun özgünlüðü kav isteniyorsa. bütün bankalar âlemi. sosyalizm olduðu savlanan bu þeyin bir yandan feodal bir gericilik. Söz konusu ülkelerdeki milli devrimci iktidarlarýn uygul tçi iktisadi kalkýnma modeli . yani devlet gücünün kral ya da imparatorda. Robespierre in liderliði altýna giren grup. ýlýmlý v irondenlerin saf dýþý edilmesinde önemli bir rol oynadý. hýzla paraya çevrilebilir devlet tahvillerine yatýrýlmýþ durumdadýr. 1789 Fransýz devrimi içinde Anayasanýn Dostlarý Derneði adýyla örgütlenen b uptur. [31] Egemen bürokrasinin despotik diktatörlüðü altýnda biçimlenmiþ olan Sovyetler Birliði ve kop enelde artýk çökmüþ bulunduðu günümüz koþullarýnda. temelde devlet kapitalizminden baþka bir þey deðildir. geleceðe de ýþýk tutamazlar. tüm büyük burjuva kesimleri kapsayan fina kapitale denk düþer. s. s. [1] Jakobenler. Fabrikalardaki ustabaþýlar yerine de nizmasýndaki amirlerin saðladýðý zorunlu oy ne hoþ bir sosyalizm türü! Burjuvazinin inanma nmýþ göründüðü þeye. Türkiye nin yaný sýra bu uy ar. s.nýr ve bu inanç temelinde bir teori geliþtirirsek.
age. sýnýf savaþý. [16] Marx. Çö roletaryanýn dünya pazarýna egemen olan ulusun baþýna. ünlü politikacýlarý geceyarýsý yataklarýndan çýkarttýrýp gözetim altýna aldýrdý. Falanjist parti olarak adlandýracaklardýr. s. Bonapartist iktid n zora baþvurmasý olarak gören Victor Hugo nun yaklaþýmýný eleþtirir Marx.baðrýnda. s. ben. burjuva iþ sahipleri gibi kavramlarla açýklama i htiyacý duydum. Bonaparte 10 Aralýkta cumhurbaþkaný seçildiði için dernek bu adý taþýyordu. Bonaparte gibi birini tarih sahnesinin önüne iten koþullara iliþkin deðerlend esi yalnýzca Bonaparte vakasýný aydýnlatmakla kalmaz. age. [18] Marx. Bo yerde ona tarihte eþi görülmemiþ bir giriþkenlik gücü yükleyerek büyütmektedir. onun siyasetçi. Hugo böylece. Bonaparte di egemenliði açýsýndan tehlikeli bulduðu parlamento liderlerinin evlerini kuþattýrdý. c. [14] Engels. hükümet darbesinin tarihsel yapýsý Bonaparte ýn savunmasýna dönüþmektedir.467 [15] Louis Bonaparte ýn hükümet darbesini takiben parlamento ortadan kaldýrýldý. Burjuva sýnýf içinde maddi iþ. Burjuvazi kavramý ilk elde sýnýfýn bu asli kesimini akla getiriyor o bir sýnýf olarak burjuvazi. Paris in belli a Parlamento alanýný da askeri birliklerle iþgal ettirdi. Ayný ihtiyaçtan kaynaklanan nedenlerle.518-9 [24] Burjuva sýnýfýn yalnýzca mülk sahibi burjuvalardan. birinci kesi rjuvazinin asli kesimi. 55-6 [23] Marx. burjuva iþ âlemi. Alman Ýdeolojisi . age.584 [20] Marx. [13] L. ancak baþýnda bulunan devrim. kýsa soluklu bir devrim deðildir.510 [19] Marx. Seçme Yapýtlar. age. tersine. s. age. age. Bu kelimeden türeyen Montagnards (dað Fransýz devriminde meclisin sol kanat unsurlarýna verilen addýr.523 [22] Marx-Engels. s. age.559 (abç) [21] Marx. kapitalist iþletme sahiplerinden i aret olmadýðý açýktýr.566 [11] Marx.540-1 [12] Düzeni korumayý amaçlayan bu gerici örgütlenme falanj diye de adlandýrýlýr. [8] Marx. 1848 devrimi döneminde Kurucu Mecliste ve Yasama Meclisinde yer alan küçük-burjuva demokratlar da ayný adla anýlýrlar. Proudhon u ise. s. Marx ýn metinlerinde de bizzat bur uvazi ve benzeri kavramlar yer alýr. ideolog ve bürokratlarýndan oluþan diðer kesim de içermektedir.523 [10] Marx. Bu tutumun ektif tarihçilerin düþtüðü yanýlgýyla ayný anlama geldiðini belirttikten sonra Marx þöyle d a gelince. Çünkü bunlar mecliste yük sýralarda oturmaktaydýlar. [25] Marx ýn. s. Fransa da sýnýf savaþýmýnýn sýradan ve kaba bir adamýn kahraman gi . Hitler ve benzerlerinin yükseliþini k nin rolü temelinde ele alan görüþlerin çarpýklýðýný da teþhir etmiþ olur. Aralýk 1979. age.3. Ýngiltere nin baþýna geçtiði anda ba gütleniþinin sonunda deðil. age. s. s. zihinsel iþ temelindeki iþbölümüne denk dü rklý kesim arasýnda cereyan eden çatýþmadan söz ederken ayrým yapabilmek için. Louis Bonaparte ýn 18 Brumaire i . s..508 [17] Montagne sözcüðü Fransýzcada dað anlamýna gelir. Sol Yay.277 [9] Marx. s. age. s. Buradan hareketle. Yýllar son a daki faþist güçler de kurduklarý partiyi. age. uluslarý karþý karþýya getiren bir dünya savaþýna dönüþmektedir. Tarihte Zorun Rolü . s.
Sol Yay. burjuvazi bir bütün olarak egemen s yý sürdürür. age. s. Sol Yay. Faþizm.362 [28] Engels. Fakat daha baþtan hatýrlatalým.558-9 [27] Marx. kapitalizmin tekelci geli emperyalist rekabetin ve yayýlmacý eðilimlerin kucaðýnda yaþanan derin ve keskin bir bunal . faþizm gerçeðini bilinçli olarak çarpýtmak anlamýna gelir. Faþizmin tarihsel olarak. Devrim bu bunalýmýn iþçi sý ise burjuvazinin karþý-devrimci çözümüdür. olaðanüstü burjuva rejimlerin genel özelliklerinin kavranab lmesi bakýmýndan ne denli önemli olduðu açýktýr. Stalinist faþizm an Dimitrov larýn yaptýðý gibi. Bu doðru deðildir. Zira alist aþamaya yükselmiþ dünya kapitalizminin. Seçme Yazýþmalar. iþçi sýnýfýnýn devrimci tehdidiyle derinleþti koþullarýnda gündeme getirdiði karþý-devrimci saldýrýdýr. Ýtalya da Mussolini nin liderliðinde örgütlenen karþý-devrimci hareketin adýyla[32] al literatüre yerleþir ve böylece Bonapartizm gerçeðinin yaný sýra faþizm olgusunun da Mark açýdan ele alýnmasý. Fransa da Ýç Savaþ a Giriþ . c. age.2.282 [30] Marx. s. Faþizme Karþý Mücadele. s.588 [31] Marx-Engels. neticede o ya da bu yönde çözülmek zorundadýr. s. s. kitle okratik haklarýna kanlý saldýrýsýyla belirginleþen bir baþka olaðanüstü yönetim fýrtýnasý y eliþme..Bölüm Elif Çaðlý 24 Aðustos 2004 Faþizm: Finans kapitalin kanlý diktatörlüðü Marx ýn Bonapartizm analizinin. Ýrili ufaklý çeþitli kapitalist ülkelerde büyük sermaye yüz yüze geldiði yýkýcý bunalýmla . faþizmi. c. s kapitalin iþçi sýnýfýnýn devrimci mücadelesini ezip parçalamaya yönelik kanlý diktatörlüð iliriz. finans kapitalin devrimci iþçi sýnýfýna. Stalinist Komintern in bunda adýnýn. Fransa da Sýnýf Savaþýmlarý .ini saðlayacak koþullarý ve durumu nasýl yarattýðýný gösteriyorum. Yoksa burjuva düzen devam ettiði sürece. Ekim 1996. Burjuva devletin olaðanüstü bir biçimi olarak faþizm de. yalnýzca finans kapitalin çýkarlar ir bütün olarak burjuva düzenin bekasýný garanti altýna almaya çalýþýr.. Köz Yay..473) [26] Marx. faþist devlet biçiminin sýnýf temelini daralttýkça daraltmak inans kapitalle sýnýrlamakla da yetinmeyip. Ama Birinci Dünya Savaþý sonrasýnda Ýtalya aþta olmak üzere çeþitli Avrupa ülkelerinde. Faþizm. bu ve faþizme iliþkin benzeri tanýmlarda yer alan f nans kapital vurgusu (ya da ayný gerçekliði anlatmak bakýmýndan kullanýlan büyük sermaye.2.21 [29] Troçki. Temmuz 1977. s. s. Burjuva devletin olaðan biçimi (parlamenter burjuva rejim) bu gerçekliðin siya landaki yansýmasýdýr. aydýnlatýlmasý ve faþizme karþý mücadele hattýnýn belirlenmesi gerekli Faþizm sorunuyla ilgili ayrýntýlara geçmeden önce çok kýsaca belirtmek gerekirse. Faþist devlet biçimine geçiþ ihtiyacý sermayenin gündemine durup dururken girmez. onun içinde de en en en kesimlerine indir ek. Haziran 1977. Fakat bu e sürüp gidemez. burjuvaziyle iþbirliðine dayanan Halk Cephelerine gerekçe icat etmek olduðu devrimc Marksizm cenahýnda yeterince açýktýr. age. t i burjuvazi gibi kavramlar). Seçme Yapýtlar. k elerin devrimci mücadelesinin alabildiðine yükseldiði ve burjuvazinin yüreðine korku saldýð imci güçlerle karþý devrimci güçler arasýndaki çatýþmanýn günlük yaþamýn bir parçasý haline aþtan aþaðý devrimci bir krizle sarsýldýðý muazzam bunalýmlý bir sürecin ürünüdür. onun emperyalizm çaðýnda burjuva düzenin hegemon gücü olmasý b an önem taþýr.141-2 2. burjuvazinin tekelci aþamaya ya da mali sermaye sentezine sýçrama sancýlarý çektiði bir döneme denk düþtüðü iddia edilmiþtir. (age.
olaðan dönemlerde görülemeyecek bir derecede genel gidiþatý belirleyici k kter kazanmýþtý. Dönemin komünist önderleri tarafýndan Bey bu burjuva karþý-devrimci saldýrý. iþçi sýnýfýnýn devrimci mücadelesinin baþarýsýzlýða uðramasý durumunda d lerle ifade ediliyordu: Eðer toplumun iki temel sýnýfýndan biri. Dünya komünist hareketinin gerçek öncü gücü. kýtada yayýlmaya baþlayan faþizmin habercisiydi. özellikle büyük emperyalist güçler dengesinin belirleye t koþullara baðlýdýr.[33] Ocak 1919 da Berlin de Alman iþçi sýnýfýnýn öncü güçlerinin Spartaküs ayaklanmasý gerçekleþ e düzen güçleri tarafýndan vahþice bastýrýlmýþtý. iç ve dýþ siyasal faktörlere. 1921 Haziran-Temmuz aylarýnda toplanan Komintern Üçün Kongresi. unutturulmuþ ve unutul r. Burjuva devletin faþist biçimlenmesinin tarih sahnesine çýktýðý ve faþizmin Avrupa da yükse 20 ler dünyasýný hatýrlayalým. Lenin dönemi Kominterninde faþizm sorunu 1921 yýlý. büyük kapitalist güçler a erdirmemiþ. Avrupa gerilerken. yani burjuvazi. boþluklar burjuva yazarlarýn ve onlarýn kuyruðuna takýlan sözde Marksistlerin parlak görün celemeleriyle doldurulmak istenmektedir. Lenin dönemi Komintern Kongrelerinden günümüz devrimci iþçi hareketine miras kalan belgeler pek çok konuda olduðu gibi faþizm konusunda da komünistlerin temel hareket noktalarýna ýþý an kaynaktýr. yeni bir kapitalist dengey . kýtanýn her bir yanýnda peþpeþe iþçi sýn yordu. Dolayýsýyla dünyada iki temel sýnýf arasý adelenin akýbeti. faþizmin iþlevini yerine rip getirmediðine de iþin sadece iktisadi yönüne bakarak karar verilemez. Faþizm gerçeði iktisadi ve siyasal çeþitli iç ve dýþ etkenlerin ürünü lnýzca sermayenin iktisadi bunalýmýna baðlamak yanlýþ bir tutumsa. Lenin in ölümünden sonra Komintern i devrimci çizg en saptýran Stalinist bürokrasinin egemenliði nedeniyle karartýlmýþ. proletarya. Kongre tezlerinde. devrimci müca eleden geri durursa. Faþizmin iktisadi açýdan sermayeye sunduðu hizmete gelince. bacadan sýzmasýna karþý uyanýk olabilmek ve devrimci geleneðimizin M sist köklerinden hareket etmek gerekiyor. faþizm konusunu tartýþýrken burjuva ideolojisinin kapýdan. Birinci emperyalist paylaþým savaþý. Faþist iktidarlar sermayenin egemenliðini tehdit eden ve onu temellerinden sarsan de vrimci iþçi hareketini bertaraf ederek. Avrupa alizminin motor güçlerinden Almanya da aðýr savaþ yenilgisinin[34] ve ekonomik yýkým koþull a derin sarsýntýlar geçiren burjuva düzenin iþçi hareketini ezmeye yönelik faþist saldýrýsý eði en uç noktalara kadar ilerleyecekti. Bu nesnel durum rimci mücadeleye de yeni bir ivme kazandýracaktý.arda büyük emperyalist güçlerden de alýnan destekle) içte iþçi sýnýfýnýn devrimci yükseliþi rlarda daha güçlü bir konum elde edebileceði yapýsal dönüþümleri gerçekleþtirerek atlatmaya Faþist iktidarýn sermayenin bu ihtiyacýný giderip gideremeyeceði tamamen sýnýf mücadelesini rine. kendini belli etmeye baþlamýþtý bile. yeni bir istikrarlý güç dengesinin oluþmasýna yetmemiþti. ABD yükselmeye baþlamýþtý. onun iþçi sýnýfýnýn ekonomik mücade r baskýyla ortadan kaldýrarak ve böylece iç sömürüyü maksimize ederek dýþa açýlmanýn zemini liriz. Ama ne yazýk ki bu kaynak. kapitalist dengeyi yeniden kurmak amacýyla baþvurulan her yeni önlemin denge yi daha da bozacaðýna ve yeni altüstlükler yaratacaðýna iþaret etmekteydi. Lenin dönemi Komintern i. faþizm ve benzeri konularýn analizinde nice bulanýklýklar ve boþluklar doðmuþtur. burjuva düzenin çeþi endini korumaya almak üzere devrime ve iþçi hareketine yönelttiði faþist saldýrý üzerinde o omintern in Üçüncü ve Dördüncü Dünya Kongrelerinin baþlýca konularý arasýnda. faþizmin nite faþizme karþý iþçi sýnýfýnýn birleþik mücadele cephesinin oluþturulmasýna iliþkin tartýþma lmaktadýr. siyasal yönden sermayeye en büyük hizmeti verirler . Kimi örneklerde sermayenin e mperyalistleþme arzusunu gerçekliðe dönüþtüremese bile. Büyük Ekim Devriminin etkisi ve özellikle Avrupa ülke türlü içinden çýkamadýðý ekonomik kriz koþullarý. bu durumda diðeri. Burjuva düzenin bu saldýrýsýnýn bürüneceði yeni siyasal biçimlenme. i bir güç. dünya burjuvazisinin iþçi sýnýfýnýn devrimci mücadele dalgasýnýn öcünü almak üze gözler önüne seriyordu. Ayrýca Stalinizmin dünya komünist hareketinde yarattýðý tahribatýn ve Marksizmi soldurma onucunda. O nedenle.
Ýtalya da geliþen olaylar. küçük-burjuvazi ve hatta proletaryanýn bazý kesimleri arasýnda ban oluþturmaya çalýþmalarýdýr. Ýta stleri reformistlerden ve merkezcilerden kopma konusunda sergiledikleri tereddüt v e gecikme ile yenilgiye kapý açmýþlardý. þu ya da bu biçim altýnda gerçekleþecek faþizm ol aþizmin farklý ülkelerde farklý biçimler altýnda kendisini gerçekleþtirmeye çalýþacaðýna öz . Reformistler. [37] Diðer yandan Lenin in de dikkat çektiði gibi. maddi ve manevi yozlaþma temelinde. toplumsal demago kitleler arasýnda. 1920 deki fabrika iþgalleri sýrasýn formistlerin gerçekleþtirdikleri türden ihanetlere. yeni savaþlar. bunun en þiddetli ifadesi uluslararasý faþ deki yasal yöntemler burjuvaziyi artýk tatmin etmemektedir.i son tahlilde inkâr edilemez biçimde kuracaktýr. Dizginlerinden boþanmýþ bir Beyaz Terörün. Burjuvazinin artýk olaðan devlet kurumlarýyla yetinm ediði ve her ülkede kendi kanatlarý altýnda. Polonya. Bunun yerine her yerde. ayný zamanda sözde demok arattýðý hüsrandan kendi karþý-devrimci amaçlarý için ustaca yararlanarak. belli baþlý tüm ekonomik çarpýþmalarda önemli ayan çeþitli legal ve yarý-legal Beyaz Muhafýz örgütleri oluþturduðu herkes tarafýndan görü . özel Beyaz Muh aratýlmasýna baþvurmaktadýr. günümüzde faþizm konusunda yürüyen tartýþmalara parlak bir ýþýk . Devrimci bir önderlikten yoksun kalan Ýtalyan iþçi rda yenilgiler aldý ve neticede 1922 Ekiminde Mussolini nin faþist diktatörlüðü kuruldu. Onlar. Komintern belgesin ilen bir baþka tespit ise. Avrup içine almakta olduðu tespitidir. faþizmin gerçek selefleri dirler. burjuvazinin ruh halinde ve ayrýca görünüþte güç nde bütünüyle deðiþikliðe neden olmuþtur denilmekteydi. o dönemde Ýtalya yý pençesine almýþ olan Ýtalyan faþizmi de analiz edilece asik Ýtalyan faþizminin en karakteristik özelliði. bu parti içinde de. Avusturya. öz ellikle proletaryanýn tüm devrimci çabalarýna karþý yöneltilmiþ olan ve iþçi sýnýfýnýn konu giriþtiði her teþebbüsü zorla bastýrmak için giderek daha fazla kullanýlan. pek çok ü ti içinde önemli etkisi olan bir partiydi. Ayrýca. yolu onlar hazýrlamýþlardýr.[36] Ýtalya da fabrika iþgalleri ve iþçi konseyleri dalgasý ile burjuvaziye korku salan ve onu k rþý saldýrýya geçiren iþçi hareketi. iþçi sýnýfý ona ihanet etmek için mümkün olan her yolu kullandýlar. yeni krizler. [39] Komintern çözümlemelerinde de dikkat çekildiði üzere Ýtalyan faþizminin sergilediði bir öze lumsal demagoji ile kitleler arasýnda kendisine bir taban oluþturmaya çalýþmasý önemli bir ustur. Ancak Marx ýn 1848 Fransasý ndaki sosyal demokra örgütlenme için dikkat çektiði gibi. Nitekim Komintern in bir sonraki Dünya Kongresi belgelerinde bu husus þöyle vurgulanacak tý: Reformistler. Fransa bi ülkelerde bile göz ardý edilemez. faþistlerin kitlelerde büyük yanýlsam lerini bölmeye ve burjuva saldýrýsýna karþý proletaryanýn birleþik cephe oluþturmasýný olan er veriyordu. Ayný karakteristik Alman faþizminde de gözlemlenecek ve Lenin in ölümünden sonra Tro Almanya daki faþist týrmanýþý yine bu temelde analiz etmeye çalýþacaktý. Böylece faþizm muhtemel bir tehlike olmaktan çýkýp iktidara oturan bir gerçekliðe dönüþmüþ Bu koþullar altýnda Kasým-Aralýk 1922 tarihleri arasýnda toplanan Komintern Dördüncü Dünya i. yani sermaye güçlerinin faþist karþý-devrim hazý etmeyi amaçladýðý açýktý. Almanya (Bavyera). Kongre belgelerinde. [38] Yine ayný yerde. faþistlerin yalnýzca. Aslýnda Ýtalyan Sosyalist Partisi. köylüler. burjuvazinin iþçi sýnýfýnýn saflarýndaki ajanlarýdýr. ne yazýk ki devrimci baþkaldýrýyý ileriye götürecek bi edeniyle büyük bir çöküntüye doðru sürüklendi. Ýtalya da faþist çetelerin faaliyetleri. Taktikler Üzerine Tezler de ulusl rasý faþizm baþlýðý altýnda þöyle deniyordu: Burjuvazinin proletaryaya karþý siyasal sald nomik alandaki saldýrýsýna sýký sýkýya baðlýdýr. Bu kapitalist denge. tepeden týrnaða s am anlamýyla karþý-devrimci savaþ örgütleri oluþturmakla kalmayýp. Amerika ve h atta Norveç gibi ülkeler. [35] Kongrenin Taktikler Üzerine kararýnda bu ciddi tehlikenin büründüðü somut biçime de dikkat çekiliyor ve Ýtalya da iktidara yürüye t ediliyordu. tüm ülkelerin sürekli yoksullaþmasý ve mi nlarca emekçinin yokolmasý yoluyla kurulacaktýr. ardý arkasý kesilmeyen ihanetler zinci ri olan kendi tarihlerinde bile zor rastlanýr. Bugün birçok ülke bir faþist tehdit altýndadýr: Çekoslovaky hemen hemen tüm Balkan ülkeleri. faþizmi dünyayý saran bir tehdit olarak ele alacaktý. derin sistem krizi koþullarýnda faþist tehdidin pek çok geliþkin kapitalist ülkeyi. her devrimci kýpýrdanýþý felce uð st unsurlar aðýr basmaktaydý. Þu ya da bu biçim altýnda gerçekleþecek faþizm olasýlýðý.
devrime diðer tüm ü klaþmýþtý. [43] Ayrýca. . Bu sorun çözümlenmediði takdirde. yüzlerce insaný t uyor. Olmayan el faktördü: kararlý.. bunalýmýn devrimci çözümünü mümkün kýlmada kilit i önderlik sorunu üzerinde odaklaþýlmasýdýr.. Komintern. faþizme k aþarýya ulaþtýrabilecek devrimci çizginin unsurlarý da yer alýr. Polonya da yükselen faþist saldýrýlar vb. Lenin dönemi Komintern i tarafýndan bazý çarpýcý yönleriyle ana iþtir. Macaristan da Horthy nin kanlý yönetimi iþkence ve infazlarýný sürdürüyor. faþizme karþ rleþik cephesinin inþasý taktikleri üzerine ahkâm kesmek boþ sözler yýðýnýna dönüþecektir. ya devrim ya karþý-devrim ikile yüze gelen burjuva toplumda.. Komi arlarýnda dikkat çeken en önemli yön ise.. çok geçmeden iþçi sýnýfýný ezebildi ve bir beyaz diktatörlüðü kur 1920 lerdeki faþist yükseliþ Ýtalya ile sýnýrlý kalmamýþ. Sonuç olarak iþçi sýnýfýnýn can düþmaný burjuvazi..lmiþtir. iþçi partisinin yokluðu. copluyor. Yugoslavya nýn genç kapitalist devletinin gerici hükümeti. gerçek bir komünist partiydi.. çýkýþsýzlýk içinde umutsuzluða sürüklenen kitleler faþist demagojiye daha açý faþist iktidarýn payandasý yapýlacaklardýr. grevcileri dövüyor. zaferinin yolunu hazýrladý . hangi biçime . Baþka bir deyiþle olm tek þey. militan. Geniþ iþçi kitleleri savaþa karþý öfkeyle doluydu ve ülkenin bir aklanma halindeydi. faþizmi. Dördüncü Dünya Kongresinin özel olarak Ýtalyan Sorunu üzerine aldýðý kararlar da. bilinçli ve devrimci bir iþçi partisi. O döneme iliþkin önemli bir durum tespiti Komintern belgelerinden izlenebilir: erlin sokaklarý iþçilerin kanýyla boyanýyor ve monarþik gericiliðe karþý savaþan iþçiler zi . pek çok ülkede büyük se nin. ama Ýtalya da urumun çok daha çarpýcý þekilde görüldüðü belirtiliyor ve o Ýtalya ki. devrimci durum koþullarýnda burjuva düzeni kurtarabilecek yegâne alternatif olarak görmeye baþladýklarýný kanýtlýyordu. Birleþik cephe a göze çarpan baþlýca örnektir. Stalinizmin egemenliði altýnda devrimci özünü tamamen yitir . Özgürl lenen demokratik Amerika da herkese. burjuvazinin iþçi hareketini ezmeye yönelik karþý-devrimci saldýrýsý olar l içeriðiyle tahlil edilmiþtir. Burjuvazi ülkeyi yönetecek durumda deðildi burjuva devlet aygýtý sallantýdaydý ve e sýnýf kendine güvensizdi. 1920 lerde dünyanýn dört bir yanýný saran devrimci yükseliþlere karþý burjuvazinin olaðanüs larak gündeme gelen faþizm. içgüdüsel olarak krize devrimci bir çözüm arayýþý içine girmiþlerdi. . Lenin dönemi Komintern geleneðinin günümüzü aydýnlatan baþlýca dersleri arasýnda. faþizm ol ksist analizinde odaklaþýlmasý gereken baþlýca sorunlara iþaret etmesi bakýmýndan önemlidir metninde þöyle denmektedir: Emperyalist dünya savaþýnýn sonunda. faþizmi. Köylülüðün önemli bölümleri toprak sahiplerine ve devlete karþý ayaklan lardý ve iþçileri devrimci mücadelede desteklemeye hazýrdýlar. iki yýldýr hüküm süren unca komünist proletaryaya karþý bir çok suç iþlemiþtir. Kýsacasý Lenin dönemi Komintern kararlarýnda faþizm. Askerler savaþa karþýydýlar kardeþleþmeye hazýrdýlar. yalnýzca çeþitli ülkelerde bü temelinde deðil. çeþitli Avrupa ülkelerini gerçek k sarmýþtýr. burjuvazinin fa saldýrýsýna karþý dünya iþçilerinin devrimci mücadelesinin örgütlenmesi hedefini öne koymuþ eri doðru bir mücadele anlayýþý ve doðru taktiklerle donatmaya çalýþmýþtýr. Komintern faþizme karþý mücadelede baþarý koþulunu kopmaz bir biçimde devrimci önderlik s baðlýyordu. þimdi ise karþý-devrimin en derin uçurumlarýna yuvarlanmaktadýr diye vurgulanýy 1920 sonbaharýndaki fabrika iþgalleri aslýnda Ýtalya daki sýnýf mücadelesinin tayin edici a ece Ýtalyan iþçileri. bunalýmýn ka satý bulacak. Bu sorunun çözümü doðrultusunda harekete geçilip yol alýnmadýkça. neredeyse savaþa katýlan tüm ülkelerde benzer bir durumun olduðu. [40] Ayný yerde. [44] Bulgaristan da 1923 Haziranýn n faþist Tsankov darbesi. Ýtalya daki nesnel durum ciydi. Komünist Partiye üye olduðundan kuþkulanýlanlara bile cezalar yaðdýrýlýyor.[41] Komintern in faþizm konusunda Ýtalyan örneðinden hareketle almýþ olduðu karar. kanadý þeklindeki faþizm. Amerikan burjuvazisi sendikalara baskýnlar yapýyor. . iþçi sýnýfýnýn kaderini belirledi. bunalýmýn karþý-devrimci çözümü olarak ortaya koymuþtur. Dünya komünist hareketinin devrimci öncüsü. Yani baþarýlý bir devrim için nesnel önkoþullar mevcuttu. en can alýcý anda onun yenilgi vurdu ve faþizmin . faþizmin iþçi sýnýfý açýsýndan can alýcý yönünü özetlemektedir: Hareket doruðuna ulaþtýð eçirmek için yeterli güçten yoksundular.
deðiþim arzusuyla çýkýþsýzlýk arasýnda sýkýþýp kalan geniþ halk kitlelerinin faþizmin pençe iyle dolu bulunuyor. toplumsal düzenin egemen üretim iliþkilerini ve iktisaden egemen sýnýfýný farklýlaþtýrmaz. öz ve biçim arasýndaki bu iliþkiyi kavram partist ya da faþist rejimleri analiz edebilmek mümkün deðildir. üzerinde yükseldiði ekonomik teme n gücünü alan egemen sýnýfýn diktatörlüðüdür. Burjuva devlet. Örneðin tipinin farklý biçimleri olabilir. üretim araçlarý sa e doðrudan üreticiler arasýndaki bu temel iliþki bütün toplumsal yapýnýn sýrrýný ele verir ipini de belirler.[45] Bu husus yet nce açýktýr. Bu nedenle Mar k sosyo-ekonomik formasyonlarý birbirinden ayýrt edebilmede anahtar unsurun. Bu biçim deðiþiklikleri. Lenin in ölümünden sonra da Komintern in bu ci çizgisini zor koþullarda ve epigonlarýn yoðun saldýrýlarý altýnda sürdürmeye çalýþtý. dünya komünist hareketinde faþizmin tahlili Troçki ile baþlamadý. Ya da sözde parlamenter bir iþleyiþle bir nebze örtülenmiþ Bonapartist bir asker-polis devleti biçimini alabilir. devlet tipi ve devlet biçimi arasýndaki ayrým arda devletin temel görevi. burjuva devletin farklý olaðanüstü biçimlerinin altýnda yatan öze dair benze ortaya çýkarýlamaz. (burjuvazinin egemenliðini sürdürmesini saðlayan devlet biçimi her ne olurs a olsun) burjuva devlet için de aynen geçerlidir. t ya da faþist burjuva rejimler. Üretim sürecinin özgül karakteri. tam tersine düzenin bu temel direklerini saðlamlaþtýrmaya hizmet aðanüstü burjuva yönetimler söz konusu olduðunda. Diðer önemli nokta ise egemenlik sorunudur. Marksizmin açýklýk getirdiði üzere. devlet tipinde deðil devlet biçiminde deðiþiklik yaratýrla . burjuva devletin deðiþik olaðanüstü yönetim sýndaki farklýlýklarý ele almaya hazýr hale getirilmiþ olur. gerçek yaþamda siyasi yapýlanma alaný pek çok çeþitlilikler arz eder. Egemenlik kavramý siyasi yaþamda çeþitli düzeyl e kullanýlýyor olsa da. Asýl aydýnlatýlmasý gereken yön. Ýspanya gibi ülkel erde faþizmin yükseliþi karþýsýnda iþçi sýnýfýnýn devrimci mücadele hattýný belirlemeye çal Devlet tipi ve devlet biçimi ayrýmý Olaðanüstü burjuva yönetimler. Açýktýr ki. her devlet tipi. karþýlýðý öden meðin doðrudan üreticiden çekilip alýnma biçimi olduðunu belirtir. altyapýdan yani ekonomik temelden türeyeceklerdir. Birbirinden farklý bu üretim tarzlarý farklý bir egemenliðiyle somutlanýr ve her biri kendine özgü bir sömürü tipine dayanýr. son e bütün bir üstyapýyý da belirleyecektir. Keza ayný hususun önemi vu gulanmaksýzýn. tartýþma alaný. Üstyapýyla altyapý diyalektik bir etkileþim iç olduðu gibi. ezilenler. bu gibi tartý unlar karþýsýnda böyle bir yaklaþýmý gerektiriyor. Öz bir kez kavrandýktan sonra. Tr usundaki yeni geliþmeleri de dikkatle izleyecek ve özellikle Almanya. Ama Lenin dön tern devrimci önderliði içinde yer alan Troçki. Kuþkusuz ki bu en genel hatlarýyla böyledir. Keza. ezen ve sömüren sýnýf burjuvazinin. Böylece siyasi yapýnýn temel özellikleri ve hukuk i gibi üstyapýya iliþkin tipolojiler. Burjuva devlet (yani burjuva devlet tipi) olaðan p arlamenter biçime ya da Bonapartist.Sermayenin faþist saldýrýsýnýn geri püskürtülebilmesi ve faþizmin ezilebilmesi. faþist olarak nitelediðimiz olaðanüstü biçimlere bürün Fakat bu biçim deðiþikliklerine raðmen. Tarihin sayfalarý. bunlarýn her birine teka bül eden farklý bir devlet tipi de vardýr. bu sorun çöz akdirde kapitalizmin fena halde can yakan krizlerinin ortasýnda öfkeyle umutsuzluk. sömürü düzeninin devamýný saðlamak ve sömürenlerin mülkiyetini u genel kural. Aksi halde ister Bonapartizm olsun ister . doðrudan do imci önderliðin var edilmesi ve güçlendirilmesine baðlýdýr. Marksist yöntem. kelimenin gerçek anlamýnda egemenlik iliþkisinin kaynaðý üretim sür ir. burjuva düzenin farklý devlet biçimleridir. nasýl ki sömürücü toplumlar baþlýðý altýnda sýralanan A kapitalist tipte farklý sosyo-ekonomik formasyonlar varsa. Ýþte burjuva devletin olaðanüstü siyasal biçimlenmelerinin özünü oluþturan gerçeklik budur. bir baþka deyiþle üretim iliþkilerinin niteliði. sömürülenler üzerindeki dikt diktatörlük parlamenter iþleyiþlerde görüldüðü üzere demokratik biçimlerle örtüleneceði rindeki demokrasi þalýný fýrlatarak kendini çýplak bir diktatörlük (faþizm) biçiminde de lir.
Sü k arz eden faþizm deðil. yaþamýný sürd koþulla þu ya da bu kapitaliste satabilir. Burjuva egem el kaynaðý açýk zorbalýk deðil esasen ekonomik zorbalýktýr. Burjuva parlamenter rejimle faþist bir rejim arasýnda kuþkusuz ciddi biçim farklýlýklarý va ve iþin bu yönü iþçi sýnýfýnýn mücadele koþullarýný yakýndan ilgilendirir. Keza köle sahiplerinin kölelerin karþýlýks onlardan çekip alma yöntemiyle. doðrudan somut siyasal koþullarýn analizine da anmasý gereken devrimci siyaset boþ bir papaðanlýk düzeyine indirgenmiþ olur. baskýcý uygulamalarýna bakýp sü aþizm þeklinde bir teori icat etmek Marksist kavrayýþla baðdaþmayan yanlýþ bir tutumdur. Ýþçi ise. Ýþçinin eline tutuþturulan çýkýþ ka . kapitalistlerin kendilerinden art çekip almasýna son veremezler. Diðer se. yalnýzca özün dikkate alýnýp b arýnýn tamamen ihmâl edilmesi durumunda ise. burjuvazinin devrimci barutunu yitirmesinden sonraki kapsamý arasýnda elbette far k olacaktýr. Bir baþka deyiþle. Kölenin ne kendi bedeni ne de iþgücü üzerinde hiçbir söz hakký r. onun ürettiði artý-deðere de otomatikman el koyma koþu almýþ olur. Bunun için.zm. asýl olarak kapitalist düzenin temel vranmalý. kapitalizmin çürüme çaðý olarak da adlandýrdýðýmýz emperyalizm çaðýnýn teme en birinin siyasi gericileþme olduðu yolundaki Marksist tespit de aynýyla doðrudur. Çünkü bu tür tespitler genel eðilimi anlatýr v ir. salt ekonomik mücadele alanýnda baþkaldýran iþçiler rmek için her zaman polis ve jandarma baskýsý gerekmez. emperyalizm döneminde de düzenin olaðan biçimiyle olaðanüstü arasýnda. Kapitalist dü ni kapitalistlere satarlar. iç ve dýþ koþullarýn deðiþmesi. Bu Marksi itin günümüzde de geçerli oluþunun esas nedeni öncelikle kapitalist üretim tarzýnýn ekonomi yatýyor. burjuva diktatörlüðün olaðan biçiminin parlamenter rejim olduðuna ve burjuva düze endisine yönelik tehlikeyi savuþturduðunda olaðan iþleyiþ biçimine dönmek isteyeceðine iþar . iþçi sýnýfýnýn örgütlenme ve mücadele koþullarý açýsýndan belirgin farklýlýklar min tüm aþamalarý boyunca. Sömürüyü sýnýrlaya sýnýrlaya giderek ortadan kaldýrma düþ ibarettir. Bu i ki husus birbiriyle çeliþmekte midir? Hayýr. Bu biçim farklýlýklarý gözardý i mücadelesi önemli zaaflara uðratýlmýþ olur. burjuva devletin farklý biçimleri mutlaklaþtýrýlacak ve burjuva yazarlarýn yaptýðý gibi baþýna bir fenomen düzeyine yükseltilecektir. alt tarafý bir biçim farký deyip küçümseyemeyiz. Burjuva parlamenter devlet biçimi. Diðer yandan. burjuva devletin olaðan biçimiyle olaðanüstü biçimleri arasýnda gereði devam etmektedir. kapitalist üretim sürecinin olaðan iþleyiþi içinde burjuvazi ri iþçiden çekip almasý için ekonomi-dýþý bir zora baþvurmasý gerekmemektedir. Köleci düzende köle kýrbaç zoruyla çalýþtýrýlýr. Marksizm. Burjuvazinin devrimci atýlým yaptýðý dönemlerdeki parlamenter rejimin demokratik kapsam a. Köleye oranla özgür görünen ücretli emekçinin ö kýrbaçlarýn þakladýðý yerde deðil kapitalist düzenin ekonomik zorunun bastýrdýðý noktada so a bir iþsizler ordusunun tehdidi altýnda. Kapitalizm-öncesi üretim tarzlarýnda egemen sýnýflar artý-ürünü doðrudan üreticilerin elind k için ekonomi-dýþý zora baþvurmuþlardýr. Ama buna raðmen. gerektiðinde en aðýr iþkence ve ba ara ve iþliklere geri döndürülürlerken. bedeninin ve iþgücünün sahibidir. çeþitli biçimler altýnda varlýðýný sürdüren burjuva diktatörlüðüdü Bugüne kadar yaþanan tüm deneyimlerin de gösterdiði gibi. Oysa kapitalist üretim tarzýnda iþgücü bir meta h e kapitalist iþgücünü satýn almakla. Olaðan ve olaðanüstü yönetim biçimleri arasýn görmezden gelmek ve burjuva düzenin sýklýk kazanan gerici. iktidara gelen faþizm ne denli ga dar ve uzun ömürlü olursa olsun. eninde sonunda burjuva diktatörlüðün olaðan biçimine geri eklerde faþist rejim iþçi-emekçi kitlelerin aktif devrimci mücadelesiyle yýkýlmýþtýr. burjuvazinin iþçilerin yarattýðý artý-deðere el koyma yönte ki niteliksel ayrým açýktýr. Parlamenter reji ayrýmý. bütünüyle efendisinin malýdýr. kitle mücadelesinin yükselmesi ve olaðan yönetim biçimi tercih eden burjuva kampýn etkisi ile çözülerek son bulmuþtur. Diðer yandan. iþçi hiçbir zaman iþgücünü istediði koþullarda sa nelde bulabildiði iþ koþullarýyla yetinmek zorunda kalýr. Ýþçiler büyük ekonomik mücadelelere giriþtiklerinde dahi. Köle ile ücretli köle arasýndaki fark biliniyor. burjuvazinin eski düzene karþý mücadelesinin sonucunda ulaþtýðý ve modern kapitalizmin iþleyiþine denk düþen en yetkin devlet biçimidir. burjuvazinin düzenini tehlikede hissedip siyasi alanda olaðanüstü önl ere baþvurmak zorunda kalacaðý gerçeðini saklý tutup. Aðýr çalýþma koþullarýna isyan eden köleler.
Örneðin burjuva devlet tipi genel kategorisi altýnda. Böyle bir yönetim biçiminin ilânihaye devam etmesi mümkün olamaz. Siyasete katýlýmlarýný saðlayan parlamenter birliktelik günlerini arayan mlerin olaðanüstü rejime karþý muhalif konum almaya baþlamasý. düzende bu kez yeni gedikler iþçi-emekçi kitlelerin devrimci enerjisini harekete geçirebilir. Lenin in Devlet ve Devri m de dediði gibi. düzenini çok ciddi biçimde eden olaðanüstü bir durum olmadýkça. Kapitalist geliþmeye baðlý olarak talep edilen iþgücü niteliðindeki bu usuz ki siyaset alanýna da yansýyacaktýr. kapitalist ekonomik temelin ürünü olduðu bili Kapitalist sömürü tarzýnýn. tüm sömürülü toplumlar için g gemen sýnýf olmak ya da olmamak benzeri bir durumla yüz yüze geldiðinde. ama zorunlu olarak. Burjuvazinin genel oy hakkýný kabul etmesi. olaðan yönetim biçimini deðiþtirmeye teþebbüs etmek pe la risklidir. nihai çözümlemede onun ekonomik iþl ndýðýný belirtmiþtik. burjuva demokrasisi de son çözümlemede aynen diðeri gi biçimsel bir eþitlikten ibarettir. Olaðanüstü burjuva rejim demagojilerle kitleleri peþine takmayý baþarsa bile. Ýþçi-emekçi kitleler demokrasiyi yeniden ele geçirmeye giriþtiklerinde. gö ere ihtiyacý vardýr. Neticede burjuva demokrasisi burjuva düzenin olaðan devlet biçimidir ama bu demokrasini n niteliði konusunda da asla yanýlsamalara kapýlmamak gerekiyor. Bu duru yaþansýn ya da yaþanmasýn) bir tarihsel gerçekliktir ve burjuva düzen tüm bu gerçeklerin ü oturur. günü geldiðinde bunu yeniden tesis etmeye çalýþmanýn burjuvazi açýsýndan ödenecek yeni olabilir. Hiçbir kapitalist ülke þimdiye kadar sömüren ve sömürüle samda demokrasi sunmamýþtýr. Unutulmasýn ki. burjuvaz inin olaðan yönetim biçimi altýnda uzun yýllar içinde sömüren ve sömürülenler arasýnda saðl nde. biçim kavramý üzerinde biraz durmak uz kullanýlan her kavram ancak belirli koþullar altýnda bir anlam ifade edebilir. son çözümlemede. Bu olasýlýk. yine kýsa vadede çeþitli burjuva kesimler arasýndaki siyasi lerin yarattýðý çatlaklarýn büsbütün büyümesini engellese bile. tüm mantýksal he bir yana itilecektir. Fakat her þeye raðmen. Ayrýca kapitalizmde egemen sýnýfýn. bundan sonra da sunacak deðildir. onun asýl day urjuva devletin baský mekanizmalarýný harekete geçirmesidir. olaðanüstü rejimler. nihayetinde burjuva düzeni n örtülerini zedelerler. burjuva d n sýnýrlarýný aþýp geçebilirler. yüzyýl boyunca yaþanan çeþitli faþist diktatörlükler temelinde gerçekliðe e potansiyel olarak bugün de varlýðýný sürdürüyor. þu ya da bu biçimde.rli zor u içerir. Burjuva devlet tipinin. vletler. Ve burjuvazi açýsýndan olaðanüstü devlet biçimine geçiþ zorunlu hale tir. Burjuvazi ayrýca sýnýf savaþýmlarý deneyiminden bilmektedir ki. ama özleri hep aynýdýr. örneðin faþizm açýk baskýya da yönetim biçimidir. Daha önce bir toplumsal düzenin bütün bir üstyapýsýnýn. tüm bir 20. siyaset s ahnesinde iþçi sýnýfýna da bir ölçüde yer açmýþtýr. parlamenter demokratik iþleyiþ içinde iþçi sýnýfýnýn siyasal örgütlerinin ve temsilcilerinin de olabileceðini olaðan karþýlayabil inde durduðumuz tüm bu ekonomik ve tarihsel gerçeklerin bir sonucudur. burjuva devleti toptan tarihin çöp sepetine abilecek nesnel olgunluða ulaþmýþtýr. Köleci düzende kölelerin hiçbir siyasal düzen iþçi sýnýfýný siyasal bir güç kaynaðý olarak dikkate almak zorunda kalmýþtýr. Ýkincisi. Burjuva devlet biçimleri son derece çeþitlidir. veya 19. kendi egemenliðini belli bir ölçüde gön yönetim biçimine büründürmesi gerekir. bir burjuva diktatörlüðü kapitalist üretim tarzý nasýl ki eþdeðerlerin deðiþimi görünümü altýnda ücretli emeðin sö lik yalnýzca biçimsel bir eþitlikse. onun olaðan devlet biçiminden ve olaðanüstü d . Eski düzeni iþçi ve emekçi kitlelerin desteðiyle sona erdiren burjuva devrimler. yüzyýlýn proletaryasý nýzca olaðanüstü burjuva devlet biçimini deðil. esasta fiziksel baskýyla deðil ekonomik zor yoluyla sürdürüldüð erince açýktýr. Zira proletarya. Hele faþizm bu örtüleri açýkça parçalar ve onun diktatörlük özünü er. Birincisi. Burjuva devletin olaðanüstü biçimleri tartýþmasýnda. Kapitalist ekonominin iþleyiþi normal koþullarda iþte bu ekonomik zorbalý yanýr. Çünkü sal düzenin uzun vadede varlýðýný sürdürmesi için. üretim alanýnda aklýný kullanabilen. demokrasinin beþiði olmakla övünen Avrupa dakiler de dahil pek çok kapita kede. artýk 18. uzun vadede bu kesimler ara ginliði büyütür. burjuvazinin olaðanüstü devlet biçimleri kýsa vadede iþçi-emekçi k erin devrimci tehdidini savuþturup düzeni korumuþ olsalar da.
1. tüm bu açýklamalar. Bonapartizm ve faþizm ayrýmý Bonapartist rejimlerle faþist rejimler arasýnda pek çok ortak özellik olduðu gibi. diyelim Bonapartizme kýyasla özel. Napolyon un hükümetiy karþýlaþtýrýldýðý zaman 3. benzersiz. Bonapartizm nitelemesini temel bazý özelliklerden hareketle genel bir eyinde ele almýþlardýr. örneðin Sezarizmle Bonapartizm arasýndaki kadar derin olamaz. Ancak altýný kalýn bir biçimde çizmeliy iz ki. Hatta benzer saldýrýlarýn muhatabý bizzat Marx bile olabilirdi.vlet biçimlerinden söz edebiliriz. fakat kend özü bakýmýndan (farklý ülkelerde bürüneceði deðiþik biçimlere raðmen) genel bir kavramdýr. bir de tepeden gelen Bismarck Bonapartizmi vardýr. Dolayýsýyla her ikisi de. Bu anlayýþtan hareketle. öze dair benzerlikleri de kaynaðý olarak görmemek gerekiyor. hem Fransa daki Bonaparte lar gerçeðini hem de Almanya daki Bismarck egemenliðini Bonap rtizm olarak nitelemekte bir sakýnca görmemiþtir. Tam tersine. faþizm gibi terimler genelleme özelliði taþýrlar. Zira Marx da. Fakat hiç kuþku yok ki. mal i sermaye çaðýnda yaþanan olaðanüstü rejimlerin niteliðiyle ilgili Bonapartizm mi. adeta iki ayrý tür olarak ele alýnabilir. Bonapar t diye kabaca iki ana kategoride toparlayabiliriz. Faþizm bir baþka olaðanüstü yönetim biçimine. a dikkat çeker: Liberalizm. kapitalist geliþmeye baðlý olarak bir deðiþim geçireceði de asla ihmâl edi . gerçek yaþamýn çeþitli örnekler bazýnda sergileyeceði farklýlýklarýn (örneðin si biçimindeki ya da askeri diktatörlük biçimindeki faþizm) üzerine çýkabilen daha toparlayýcý ihtiyaç vardýr. Faþizm sorununda aþaðýdan/yukarýdan benzeri hususlara takýntýlý olanlar Engels döneminde Engels in Bonapartizm deðerlendirmesiyle Marx ýnki arasýnda uzlaþmaz ayrýlýklar bulup Engel nebilirlerdi. yaþanan her bir tekil örneðin taþýyabi rklýlýklarý yakalamaya kilitlenirsek. Zira bu kez söz konus u olan birbirinden farklý sosyo-ekonomik sistemlere denk düþen olaðanüstü rejimler deðildir onapartizm olsun faþizm olsun. iktidarý için ortamý hazýrladýðý süreçte kendisine mutlaka þu ya da bu ölçüde b eye çalýþýr. Marx ve Engels. Bonapartizmin geçmiþte mýþ. kavramlar dünyasýnda oynanan (hiçbir zaman oynamaya meraklý olma r kelime oyunu deðildir. bunlar sonuçta ayný sosyo-ekonomik düzenin olaðanüstü siyasa içimlenmeleridir ve Bonapartizmle faþizm arasýnda aþýlmaz duvarlar yoktur. rihsel olgular hiçbir zaman kendilerini bütünüyle tekrar etmezler. mek için Bonapartizm sorununa Marx ve Engels in yaklaþýmýný hatýrlayabiliriz. faþizm gibi önemli konularda bulanan zihinlerde bir parça da olsa düzeltm e yapabilme çabasýndan ibarettir. faþizm sorununda yapma ya çalýþtýðýmýz gibi. bazý ayr noktalarý da bulunuyor. gerçekliði kavramaya çalýþýrken ondan büsbütün uzakla Faþizmin. artýk finans kapital egeme nliði düzeyine yükselmiþ bir kapitalizmin ürünü olduðudur. emperyalizm çaðýnda burjuva devletin olað biçimleri olarak ele alýnan Bonapartist ve faþist rejimlerin. bir anlamda aþaðýdan yukarýy arþý-devrim gerçekleþtirip iktidara oturan tek tip bir geliþme çizgisine sahip olmadýðý açý rþý-devrim. Napolyon un hükümetinin Bonapartist olmadýðýný kanýtlamak zor napartizm büyük savaþ zaferleri döneminden doðmuþtur. Fakat sýra diyelim faþist devlet biçiminin tanýmlanmasýn eldiðinde. ama buna raðmen iktidara oturuþ biçimi aþaðýdan ya da yukarýdan olabilir. faþizm i tartýþmalarda ayrým noktalarýný kavramaya çalýþmakla birlikte. Ama Bonapartizmin bütün çizgilerinin tekrarýný arayacak olursak. sonuçt aye egemenliðinin olaðanüstü koþullarda kendini koruma biçimidir. emperyalizm döneminde burjuvazinin baþvurabileceði baskýcý olaða let biçimlerini (çeþitli örnekler arasýndaki biçimsel farklýlýklara takýlmaksýzýn). oysa Ýkinci Ýmparatorluk hiç böyle þe r. Bonapartizm. yani genel olarak Bonapartizm diye bir þeyin ol madýðýný ama bir zamanlar Bonapart adýnda Korsika da doðmuþ bir generalin yaþadýðýný görürü hin bütün öteki genelleþtirilmiþ terimleri için de ayný durum söz konusudur. Günümüzde Bonapartist ve . tekil bir olgu olduðunu. Bonapartizm ve faþizm kavramlarý arasýndaki ayrým. burjuva akademisyenler tarafýndan oynanan oyun lar sonucunda. Küçük-burjuva den destek alarak iktidara oturan amca ve yeðen Bonaparte larýn Bonapartizminin yaný sýra. Bu nedenle. [46] Faþizmi d ir kategori düzeyinde kavrama çabasý içine girmeyip. Bu noktada hatýrlanmasý gereken önemli bir husus. Bu durumda Bonapartist ve faþist devlet biçimi (her ikisinin gerçek yaþamda bürüneceði fa er hesaba katýldýðýnda). Kuþkusuz bu iki ayrý tü an özelliklerin. yalnýzca sivil faþist parti örgütlenmesini kullanan.
mülkiyeti ve düzeni korumak amacýyla kendini mücadele eden burjuva kamplarýn da ü ine çýkartmaktýr. destek için askeri kliðe (ordunun en berbat unsurlarýna) dayanan devlet iktidarýnýn. Troçki. Ve devam eder: k bakýmdan kendini sýnýflarýn üzerine çýkaran Bonapartizm.jimlerin benzerlik ve benzemezlikleri üzerine yürütülecek tartýþmalarda. hem sýnýfsal o luþumlar daha bir yerli yerine oturur hem de sýnýflar savaþýmý artýk esasta iki temel sýnýf ki mücadele olarak kristalize olur. Büyük toprak. Karþýmýzdaki. Her kavram ve nit leme tarihsel akýþ içinde göreli bir karaktere sahiptir. ticaret ve sanayi burjuvazisi hem iktisaden hem de siyas eten egemenlik mücadelesi içindeydiler. devlet bürokrasisini siyasal açýdan toplumun üzerine çýkartarak iki temel sýnýf ar bir tür denge kurmayý amaçlayan bir olaðanüstü rejimdir. artýk iktisaden hegemon olan tartýþmasýz biçimde finans kapitaldir. Gerçekten de kapitalist geliþmenin devasa adýmlarý sýnýfsal yapýlaþm sadeleþtirmiþtir. Kapitalist toplumun gerileme dönemi. fakat bu deðiþikliðin iþçi sýnýfý ve emekçi kitleler açýsýn ikkat çekmektedir. 18. Sanayi kapitalizminin atýlým döneminde yaþa apartizmin özelliklerini Marx ýn çözümlemelerinden biliyoruz. Bu geliþme noktasýna ulaþýldýðýnda. Devletin sopasýný sallayarak iþçi olundan caydýrmayý dener ve böylece bir tür iç barýþ saðlamaya çalýþýr. parlamentarizmin süsleriyle güç belâ örtünen bir askeriAma ulusun hakemi rolünde bir kýlýç hükümeti: Bonapartizm. O dönemdeki Bonapartizmin en i iþlevi. Bununla birlikte burjuva sýnýf homojen bir iç yapýya içinde hâlâ iþbölümünden kaynaklanan farklý kesimler ve iktisaden farklý büyüklük ve güçtek r yer alýr. yüzyýlýn mut krallýk döneminin Bonapartizmine kýyasla. bürokrasiden ve askeri eçmektedir. Engels Bismarck Almanyasý ndaki Bonapartist rejimin özelliðini incelerken. Fakat kapitalist geliþme o noktada da durmaz. Örneðin 1934 yýlý Fransasý ndaki hükümetin gerçek ekseni. Bonapartizmi kapit lizmin eski dönemlerine özgü içeriðiyle ele almak da yetersiz kalacaktýr. Bonapartizm benzeri kategoriler . yüzyýlýn somut olgularý temelinde Bonapartizmin yeni döneme iliþkin özelliklerinin vurgul asý ihtiyacý doðmuþtur. Kapitalizmin yol almaya devam etmesiyle birlikte. emperyalizm çaðýnda burjuva devletin olaðan ve olaðanüstü biçimleri arasýndaki yer deðiþtirmelerin burjuvazi aç bir deðiþiklik yaratmayacaðýna.[47] Bonapartizm ve faþizm konusunda kapsamlý deðerlendirmeleri bulunan Troçki. denebilirse atasý Sezarizm gibi. parlamenter rejim finans kapitalin hegemonyasý altýnda n bir burjuva iktidar blokuna dönüþür. Engels in modern Bonapartizm diye adlandýrdýðý niteleme de eskimiþ ve bu k . finans ka iktisadi hegemonyasý altýnda biçimlenmiþ olan burjuva düzeni korumaya çalýþýr. Bonapartizm o lgusunu tarihsel kapsamýyla ele almýþtýr. Burjuvazi bu hegemonya altýnda bütün bir sýnýf olara mekçi kitleler üzerindeki egemenliðini sürdürür. Marksizmin kurucularý Komünist Manifesto da kapitalist geliþmeden türeyecek bu sýnýfsal kut aþmaya iþaret ederler. umsal bakýmdan her zaman ve her çaðda sömürücülerin en güçlü ve en sýký kesiminin hükümetin . týpký faþizm gibi. Emperyalizm dönemindeki Bonapartizm ise. Fakat kapitalizmin geliþip olgunlaþmasýna baðlý ola çeþitli büyük burjuva kesimler bir mali sermaye sentezine ulaþtý ve bu kesimler arasýnda e dönemlere özgü çekiþme geride kaldý. asla tarihüstü genel þablonlar haline getirilmemelidir. artýk iki temel sýnýf arasýndaki çatýþmanýn seyri noktasýnda belirginleþecektir. Olaðanüstü burjuva rejimler ise. Ne var ki. polisten. birbirini az çok dengeleyen iki düþman sýnýf ve güç arasýnda manevra ya vurgular. Kapitalizmin yükseliþ çaðýnýn Bonapartizmi ile ge minin Bonapartizmi arasýnda da ayrým yapmýþtýr. Emperyalizm çaðýnda burjuva devletin tüm biçimleri. Emperyali partizm. faþizmin yaný sýra Bon rtizmi de yeni içeriðiyle gündeme getirmiþtir. Kapitalizmin emperyalist aþamaya yükselmesiyle birlikte Bonapartist rejimin özelliði de. bu yeni örneði (sýnýflar iliþkisindeki deðiþim v yeni görevler nedeniyle) modern Bonapartizm diye nitelemiþti. Bu nedenle Marksizm. Marx ýn Bonapartizm sorununu incelediði koþullarda burjuvazinin iç yapýlanmasý fazlasýyla h t halindeydi. iþte budur der. finans kapita hükümet biçimlerinden biridir. en çarpýcý ifadesini tekelci burjuvazinin proletarya üzerindeki egemenliðini sürdürebilmesinin farklý araçlarý o sýnda bulmuþtur. finans kapi u konumunu daha da güçlendirmeye hizmet ederler. Lenin Bonapartizm arihsel belirtisinin.
kapitalizmin varlýðýný en vahþi. büy pacaðýný þaþýrmasý. subaylar zümresini ve basýný yöneten. onu çok açýk biçimde sindirmek ve dolayýsýyla gerçek yüzünü ifþa etmek zorundadýr. finans kapital in en kudurgan karþý-devrimci diktatörlüðü olduðu gerçeðini gözden kaçýrmamaktýr. e inanmaya hazýr olmasý. Faþizmin kapitalizmin devamý olduðunu. Sermayenin i tleler üzerindeki açýk ve kanlý diktatörlük biçimi olan faþizmi incelerken. meselenin özünü tay unsurlara saplanýp kalmamak ve asýl olarak temel faktörleri kavrayabilmek önem taþýyor. mali sermaye egemenliði çaðýnda burjuva düzenin iþçi sýnýfýna yönelik en açýk saldý okratik haklarýna ve örgütlerine yönelik olaðanüstü baský ve þiddet rejimidir. zafere ulaþmýþ faþizm de. Ama bu gibi hususlar temel faktörler deðildir ve faþizm bu gibi detay unsurlardan hareketle açýklanamaz. küçük burjuvazinin umutsuzluðu. faþizm prol ir iç savaþ yürüten totaliter bir rejim olarak biçimlenir. kapitalizmin konjonktür dalgalanma temelinde yaþadýðý olaðan spazmlarý aþan. küçük burjuvazinin kolektif nevrozu. büyük burjuvazinin devrimci durumun tepe noktasýndan kaçýnmak için göst ince çabalar. her konuda olduðu gibi faþizm konus ada bazý þekil ve yapýlanma farklýlýklarý yaratacaktýr. karþýt n sýnýf kesimleri arasýndaki mücadelenin düzeni tehlikeye sürüklememesi için. aralarýndaki farkýn küçümsenmesi de iþçi sýnýfýnýn mücadelesini gü iki yönüne de dikkat çeker Troçki: Þimdiye kadar söylenenler. finans kapitalin olaðanüstü bunalýml rýnýn ifadesi olarak vücut bulmuþtur. Bonapartist iktidar biçimin t biçimden ayýrt etmenin ne kadar önemli olduðunu yeterince göstermektedir. Örneðin uluslarýn taþýdýðý deðiþik tarihsel özellikler. Diyelim Prusya köklerinden kaynakla isiplin eðilimiyle bilinen Almanya daki faþist hareketle.[49] Bonapartizm. deðiþiklik özlemi.[51] Ayrýca faþizmin her zaman belirli aþamalardan oluþan bir politik devrenin son halkasý olduð na dikkat çeker: kapitalist toplumun en aðýr bunalýmý. Keza faþizmin somutta hangi sermaye grubunun desteðiyle palazlandýðý bi ayrýntýlara takýlýp kalmak da bütünü görmeyi engeller. en korkunç yönteml asý olduðunu belirtir Troçki. polisi. çatýþan unsur eþit uzaklýkta durduðu izlenimini yaratarak bir denge rejimi kurar. Finans kapitalin Bonapartist hükümet biçimi. [48] Finans kapital döneminde Bonapartizm olsun faþizm olsun. burjuva düzenin olaðanüstü yöntemle saðladýðý eþitsiz bir denge durumudur. þiddetli tedbirlere yatkýn olmasý. Nasýl Bonapartizm parlamentarizmi faþizmle birleþtirerek sa. burjuva düzen güçleri açýsýndan te roblem düzene devrimci tehdit yönelten iþçi sýnýfýnýn nasýl yönetileceði. onun devrimci har sýl bastýrýlacaðýdýr. Ýtalya daki tam birbirine benzem ez. umutlarýna ihanet eden proletar aya karþý düþmanlýðýnýn geliþmesi. esinleyen ve ayartan finans kapitalin hükümetinden baþka bir þey olamaz. toplumsal bunalýmýn derinl i. artý-deðerin üretilme ve gerçekleþme koþullarýnda eden olan ve bünyenin tümünü aðýr bir hastalýk gibi pençesine alan genel bir toplumsal buna rak seyrederler. [52] Tüm burjuva rejimler. bir faþist partinin hýzla kurulmasý ve zafere ul lerdir. Oysa faþist diktatörlük iktidara týrmanýrken ve özellikle iktidarýnýn ilk döneminde iþçi sýnýfýnýn üzerine kanlý b . ama üstelik Bonapartist sisteme iç yapý bakýmýndan yakýnlaþmak zorunda olduðunu da görür Faþizm. faþizmin hangi ülkede ve diyelim önce ikli olarak hangi sermaye grubunun desteðiyle palazlanmýþ olursa olsun. mali sermayenin baþý biraz sýkýþtýðýnda baþvurduðu ve sý bilecek reaksiyonlardan ayýrt etmek gerekiyor. . Ne var ki faþizmi. Faþizm. Fakat önemli olan. Bu tür bunalýmlar. proletaryanýn kendini tüketmesi ve halsiz düþmesi. Kuþkusuz somut yaþam binlerce ayr liyatta bu tip ayrýmlar olacaktýr. iþçi sýnýfýnýn radikalleþmesinin ar ntsel küçük burjuvazide iþçi sýnýfýna karþý sempatinin artmasý ve deðiþiklik özlemleri. Bunlar. aslýnda her zaman ezilen sýnýflara yönelik baský ve gericilik öðeleri rinde taþýrlar. sadece Bonapartistlerle bir bloka girmek zorunda olduðunu deð l. Bununla birlik te karþý uca sýçramak. otoriter bir yönetim olu ndisine sýnýflar ve klikler arasý sözde bir iç barýþ rejimi görüntüsü verirken.alde bugünkü Bonapartizm de. yani Bonapartizmi ve faþizmi iki baðdaþmaz mantýki kategori haline g ek de baðýþlanmaz bir yanlýþ olur. Sonuç olarak her iki olaðanüstü yönetim biçiminin altýnda yatan sýnýfsal öz benzerliðinin g nmesi ne denli yanlýþsa. Sýrf proletarya sosyalist devrimi zamanýnda gerçekleþtireme apitalizm faþizme baþvurma fýrsatýný elde etmiþtir der. bürokrasinin zirvelerini. Bonapartist diktatörlük.
Hitler in yükseliþini sürdürüyor oluþuna raðmen. Bu anlamda. devrimci duru eki devrimci yükseliþler eþlik eder. Troçki. zaten artýk en kaçýnamayýz diye düþünen bir pasifizm yatmaktadýr. Finans kapitalin gücü. Brüning rejiminin iþbaþýnda olduðu 1932 Al nüz iktidara gelmemiþti. yani iþçi n önce baþlamalýdýr. Bu toplumsal anlamda sadece Bonapartizmden deðil. O nedenle proletaryanýn burjuva gerici liðine esas saldýrýsý. Brüning iktidarý konusundaki deðerlendirmesini gözden geçirecek ve þu sonuc aktý: Brüning hükümeti Bonapartizm öncesi bir hükümetti. Ta liyle Bonapartizm. Diðer yandan. sindirip s ne sürükleyebilirlerse zaferleri kesin gibidir. Bonapartist bir rejimin. mi ting daðýtýp gazete kapatabileceðini. Bonapartizm-faþizm iliþkisi þablonlara indirgenemez Bonapartizm ve faþizm birbirine uzak iki kategori deðildir. Olaðanüstü bunalýmlara. Troçki bu soruna açýklýk getiri ken. Al er diktatörlüðü kurulmadan önce. Troçki onun Bonapar ist deðil. zir enüz iþçi örgütleri yerinde duruyordu. Bonapartist bir r jimin nitelenmesinde aranacak olan yeni bir toplumsal dengenin kurulmasý koþuluydu. finans kapital. ola inin birinden diðerine geçiþler yaþanmasý mümkündür. Bonapartizm gibi. Brüning sadece bir haberciydi. Ona göre Brüning diktatörlüðü oplumsal dengenin baþlamasýnýn deðil. O tarihteki yazýlarýnda. Zira faþizmin amacýna ulaþabilmesi içi iktidarý ele geçirmeden önce iþçi hareketinin örgütlü gücünü geriletmeye ve kýrmaya ihtiya st güçler bu evrede bu amaçlarýna ulaþmayý baþarýr ve iþçi örgütlerini yýldýrýp. Oysa faþizmin iktidara týrmandýðý sü eceði mücadele gerçekten de yaþamsal bir önem taþýr. is tediði gibi bir hükümet kurma yeteneðinde yatmaz. parlamentoyu kendi isteðiyle feshedebileceðini. istediði zamanda ve yerde. Brüning rejimini bir bürokr ktatörlük. bürokratik diktatörlüðün yerini faþist rejim almadan önce. [ Burjuva düzenin devamýný mümkün kýlmak üzere. Bu koþullarýn burjuva düzene yönelttiði yýkýcý tehdidi ský önlemleriyle engellenmesi imkânsýzdýr. Brüning rejiminin yeni bir toplumsal denge kuramadýðý belli olduðundan. Papen-Schleicher hükümetiyle sahneye giriþini yaptý. siyasal rejim önce Brüning ve sonra Papen hükümeti temelin rek gericileþmiþtir. her proleter olmayan hükümetin ona hizmet etmek zorunda kalýþý gerçeðinde yatar. Bu geliþm eniyle.[55] Bu vesileyle. Ýtalya da Mussolini faþizminin iktid iðinde bürokratlaþýp. Faþizmin zaferinin yolunda hâlâ önemli engeller bulunmaktaydý.. bu yeteneðe sahip deðildir. eskisinin vaktinden önce parçalanmasýnýn habercisiydi ng in kararnameler yayýnlayabileceðini. [54] Troçki yi eski alizi üzerinde yeniden düþünmeye sevk eden önemli faktör acaba neydi? Bu. finans kapitalin hük labilir ancak. ön Bonapartist olarak nitelenmesini uygun bulmuþtu. Aksi halde belki de iþ iþten geçmiþ olacaktýr. finans kapitalin egemenliði döneminde çeþitli hükümet biçimlerinin ayný toplumsal teme yükseldiðine iþaret eder: Ýktidara geçen faþizm de. ama mülk sahibi sýnýflarýn da henüz korkuyu üzerlerinden atamamýþ olduklarý bir d ak böyle bir durumda göreli bir denge ve dayanýklýlýk kazanabileceðini belirtiyordu. . Almanya da Hitler faþizminin týrmanýþ sürecinde Bonapartist olarak nitelenebilecek gerici h tlerin iþbaþýna geldiðini söyler Troçki. güçler iliþkisi çatýþmalar içinde çoktan sýnanmýþ tükenmiþ. Troçki nin Almanya da faþizmin týrmanýþ sürecine iliþkin tahlilleri. Bonapartist bir rejimin varlýk kazanabileceði koþullarýn nasýl bir duruma te kabül edebileceði sorunu üzerinde odaklaþtý Troçki. Almanya da Brüning hükümetini Papen hükümeti izledi ve rejim daha da gericileþti. kapitalizmin iki emperyalist savaþ dön sürüklendiði olaðanüstü kriz koþullarý hatýrlardadýr. ama daha büyük iþler için çapýnýn yetmeyeceðini söylü O dönemde resmi komünist hareket ise Brüning rejimine bakýp. hem Bo undan hem de Ýtalya da faþist Mussolini iktidarýndan çýkarttýðý sonuçlara dayanmaktadýr. Bonapartist bir diktatörlüðün asker-polis devletine benzer bir görünü ye baþlamýþtýr. yaþanan toplumsal bunalýmýn þ rinliðine göre çeþitli olaðanüstü hükümet biçimlerine peþpeþe baþvurabilir. Bu te .Avrupa da faþist rejimlerin ortaya çýkýþý örneðinde. faþizm zaten iktidarda demek ve yaþanabilecek daha aðýr bir diktatörlüðe karþý proletaryayý uyanýk kýlmamaktadýr.. Finans kapita in gücü. ancak devrimci bir dönemi sona erdirmiþ olduðu takdirde. Troçki aþist nitelemesiyle kendini örtülemeye çalýþan bu sahte radikalizmin altýnda. bir Bonapartizm karikatürü olarak niteledi Troçki. iþçi sýnýfýnýn mücadelesi açýsýndan önem taþýr. Fakat normal bir polis yönetiminin yerini faþist bir iktidarýn alýp lmek. ama parlamenter d emokrasiden bile ayýrdedilemez.
yani faþizmle iliþkili kýlýnabilirdi. faþizmin sonuçta Bonapartist tipte bir askeri-bürokratik diktatörlüðe varacaðýný. Bugünden bakýldýðýnda. Temel sýnýf güçleri arasýndaki mücadelenin se iktidara gelmesiyle sonuçlanabileceði gibi. Ýt bunu kanýtlamakta olduðunu da düþünmekteydi. sonra tamamlanmýþ Bonapartizm. ard faþizm yaþanacak ve nihayetinde faþizm tekrar Bonapartizme varacaktýr biçiminde bir þablon n çýkarýlmasý teorinin tam anlamýyla karikatürize edilmesi olurdu. Faþizm iktidara tamamen yerleþtikten ve ortalýðý dikensiz gül bahçesi ne çevirdikten sonra diktatörlük iç ve dýþ faktörlerin etkisiyle Bonapartist biçim doðrultusunda bir çözülüþ ya apartizm arasýndaki geçiþsel iliþkiden söz etmek gerçekten de anlamlý hale gelir. Daha sonra Hitler in ikt likte geçmiþ dönemi yeniden deðerlendirdiðinde. evvelâ ön Bonapartizm. devrimci güçlerin aðýr basmasýyla da sonuçlanab er. 1930 larda yaþanmakta olan ve henüz tam anlamýyla h ket halinde olan olgular üzerine inþa ettiði gerçeði de asla unutulmamalý. Fakat o dönem için sorun yine de tam anlamýyla netleþmiþ olmadý. vaktiyle Troçki nin özelliklerini dikkatle çözümlemeye çalýþtýðý Hit n de aslýnda faþizmin iktidara týrmanma sürecini yansýttýðý açýktýr. sýnýf savaþýnýn neticesinin henüz belli olmadýðý. ön gerici rejimlerin aslýnda baþarýlý olama urjuvazinin seferber edilmesi sayesinde proletaryanýn bu faþist dalganýn altýnda ezdiril diðini vurgulayacaktý Troçki. Bu tür süreçleri lediði özgüllükler deðiþmez kurallar olarak bellendiðinde. Elbette geçmiþte yaþanmý ve bunlarýn devrimci Marksist deðerlendirmesinin güncel geliþmelere ýþýk tutmamasý düþünüle in Almanya konusundaki çözümlemelerini. devrimci sýnýflarýn gücünün tükenm akat mülk sahibi sýnýflarýn da korkuyu tamamen üzerlerinden atamamýþ olduklarý bir durumda nliðini Bonapartist bir rejim altýnda sürdürebilir. Türkiye de de 12 Eylül öncesinde kurulan Birinci ve Ýkinci Milliyetçi Cephe hükümetleriyle yaþanmýþtýr. çözümlemelerin doðrudan doðruya faþizm kavramý eþliðinde yapýlmasý uygundur. Bonapartist diye nitelenebileceðini dü erin birbirini izlemesi temelinde açýklamaya çalýþmýþtý. Þöyle diyordu ir Bonapartizm öðesi vardýr. arihsel kesitler. burjuva düzenin faþist biçimlenmesinin ne demek olduðu günümüzde çok liniyor. Troçki nin bu tür eleþtiriler kar li bir husus. diðer yandan olaylarýn sýcaðý sýcaðýna yaþan in deðiþmez kalýplar olarak ele alýnamayacaðýný gösterir.[58] Bu ta rde. teori. Her faþist diktatörlüðün öncesind Bonapartist bir dönem aramak doðru deðildir. bir yandan bazý durumlarda gerçekten de Bonapartizm ve faþizm arasýnda geçiþler olabileceðine ýþýk tutarken. Troçki nin deðerlendirmeleri. faþizm mümkün olmazdý. yani sýnýf mücadelesinin son derece keskinleþm eniyle devlet iktidarýnýn toplumun üzerine çýkarýlmasý olmadan. faþizmin sadece Bonapar r tekrarý olduðunu söylediði yolunda eleþtiriler de aldý. el örnekler nedeniyle. Fiiliyatta faþist iktidarý Bonapartist bir hük t biçiminin öncelemesi ya da faþist diktatörlüðün Bonapartist bir devlet biçimi yönünde çöz olmadýðýnda. Bonapartizm bu ikinci düzeyde ele alýndýðýnda. Zira Troçki nin tamamlanm onapartizm dediði Papen hükümeti selefinden daha güçsüz çýkmýþtý.þart yoksa. Tr i yeni deðerlendirmeler yapmaya sevk etmiþ olan oynak bir siyasal ortam söz konusudur ve bir denge rejiminden bahsedebilmek olanaklý deðildir. Bu öðe olmadan. artýk finans kapitalin olaðanüstü yönetim bi biri olmasý bakýmýndan. Bu yüzden. Bu þekilde düzeysizleþtirilm . kapitalizmin yükseliþ çaðýnýn Bonapartizmi ile gerileme döneminin Bonapartizm rasýnda zaten bir ayrým yapmýþ olduðuydu. onun her seferinde yeni ayrýntýlar yecek olan akýþýna dýþtan bir kurallar dizisi dayatmak olurdu. Bu gibi durumlarda. bir diðeriyle. dolayýsýyla kesin bir r mesinin de yapýlamadýðý geçiþsel süreçlerdir. Benzer bir geliþme. yani yýðýnlarýn enerjisi mücadele içinde tükenmemiþse Bonapartist bir rejimin mümkün deðildir [56] demekteydi. Böyle bir yaklaþým tarihin materyalist kavranýþý deðil. Görüldüðü gibi Troçki faþizmin iktidara týrmanýþýný. Þimdi tüm bu deðerlendirmelerden. sanki tarih kendini hep a ilde tekrarlayacakmýþ gibi bir saçmalýða indirgenir. Troçki nin yukarda Bonapartist bir iktidarýn varlýk koþullarý baðlamýnda deðindiði üze tidar sayesinde devrim tehdidini sona erdiren burjuvazi. [57] roçki.
Aksi takdirde bu tür tanýmla ar tamamen anlamsýz hale gelirdi. Polonya devletindeki sýnýf ve milliyet ileri alanýnda geliþen bu gerçek faþist rejimin karþýsýna dikmek yöntemsel olarak yanlýþtýr . burjuvazi kitleleri yine yanýlsamalara sürükleyip iste sonuca ulaþabilmek için farklý görünen yollarý denemektedir. Türkiye örneðinde ABD yönetiminin gerek askeri darbe hazýrlýðýna ve gerekse darbenin gerçek . asýl olarak kullanýlacak kavramlarýn içinin doðru þekilde doldurulmasýna baðlýdýr. ar faþist tipte askeri diktatörlüklerdir. bu ülkelerde finans kapitalin dýþa açýlma ihtiyacýna. devrimci hareke eriletmek amacýyla kitle pasifikasyonu yürüten milli kontr-gerilla güçlerin Amerikan uzma rýnýn denetiminde nasýl da ayný okullarda eðitilmiþ olduðu uzun sözü gerektirmeyecek denli di. Ama esas konumuz bu deðil. örneðin yabancý sermaye karþýsýnda ulusalcý bi avunmasýyla ve bu temelde giriþtiði devletleþtirmelerle vb. bunlarý milliyetçi sol. Bazý örneklerde. bu d tudaki yapýsal deðiþimlerin gerçekleþtirilmesi dönemine denk düþen ve devrimci mücadelenin. Þili deki 1973 Pinochet rejimi. olsa olsa b t körleþmeyi yansýtabilir. Çatýþan burjuva fraksiyonlar veya çatýþan sýnýflar arasýnda inde denge saðlamaya çalýþan Bonapartist tipte askeri diktatörlükler olacaðý gibi. Bu tür askeri diktatörlükl da. Troçki nin dediði gibi. Bir düz korumak için çaðrýlmýþtýr . Bir i ratmak ve bunu bütün özellikleri ve çeliþkileriyle. sol bir görünüme bürünen tipte askeri diktatörlükler vardýr. Oysaki askeri diktatörlük olgusu kendi baþýna bi atmaz. ortak ve öze dair hususlarýn üzerine inþa edilir. Troçki nin satýrlarý. ulusal kalkýnmacý bir siyasal çizgiyi sosyalizm diye yutturmaya çalýþan Stalinist So er Birliði nin var olduðu bir dünyada hayat buldular. bu askeri darbele CIA planlarýnýn eþliðinde ortamýn faþizme nasýl da hazýr hale getirildiði. ulusal kalkýnm cý askeri diktatörlükler olarak adlandýrmak pek de yanlýþ olmaz. Genel bir yaklaþým olarak. sivriliveren ve kitleler nez dinde ilerici. Faþizm gibi genel kavramlar.[60] Parlamenter iþleyiþi tamamen ortadan kaldýran yahut göstermelik düzeye indirgeyen çeþitli t e askeri diktatörlükler vardýr. týpký Bonapartizm ya da faþizm gibi. Faþizm askeri diktatörlük biçimine bürünemez mi? Faþizm tartýþmalarý baðlamýnda asla gözden kaçýrýlmamasý gereken çok önemli bir nokta var. diyelim Ýt veya Almanya da sergilediði özellikler temelinde þablonlaþtýrýp kavramaya çalýþmak tamamen klaþým olur. planlý bir sanayileþme hamlesini. etinin açýkça ezilmesini amaçlayan kanlý siyasal yönetimlerdir. iþçi s sýný açýkça ezmeyi amaçlayan tam karþý-devrimci faþist askeri diktatörlükler de olabilir. a yaþanan faþist diktatörlüðün yalnýzca o dönemi yaþamýþ olanlarda deðil. Deniliyor ki. çeþitli tarihsel örnekler içinden seçilen çok özgün ve sivri y karak deðil. B kitlelere yönelttiði saldýrýlarla deðil de. Kýlýcýn kendi baþýna baðýmsýz bir programý yoktur. Burjuva s rejimi faþist olarak niteleyebilmek için. an da yaþanan 1967 Albaylar Cuntasý. Olaðanüstü rejim biçimlerinin nitelenmesinde saðlýklý tut abilmek. Pilsudski nin yeni bir Polonyalý Mussolini ya da Hitler tarafýndan düþürülmesini beklemekteydiler. Öncekilerden farklý olarak. günümüzdeki benzer durumlarda da. askeri diktatörlük de baþlý baþýna burju olaðanüstü yönetim biçimlerinden biridir. sýranýn Bonapartist rejimde olduðu düþüncesine saplanýp kalmýþlar ilsudski iktidarýný faþist olarak nitelemenin yanlýþ olacaðýný iddia ediyorlardý. devletleþt eleri gündeme getirdiler. Bu ülkelerde faþist iktidarlarý iþbaþýna getiren askeri darbelerin tezgâhlanmasýnda Amerika eryalizminin üstlendiði rol tartýþmasýz biçimde açýktýr. takip eden kuþakl rin izler býrakmýþ olmasý nedeniyle. Pilsudski rejiminin niteliðinin faþist mi yoksa Bonapartist mi olduðu konusund a tartýþma yürütürlerken. Türkiye deki 12 Eylül i Cuntasý gibi siyasal rejimler. Bu yaklaþýmý eleþtiren Troçki. Çeþitli ülkelerde yaþanmýþ olan ve tarihsel bakýmdan daha ziyade sanayi burjuvazisinin atýl erine denk düþen bu tip askeri diktatörlükler. Polonya Mar stleri. Bu nedenle faþizmi.Bonapartizm/faþizm iliþkisi kurmak ise somut olaylarýn kavranma çabasýný deðil. daha önce bellenen þablonlara uym yle gözlerinin önündeki gerçekliði kavramaya yanaþmayanlar açýsýndan yeterince öðreticidir. Bu konuda Troçki nin Polonya Marksistlerine yönelttiði eleþtiriyi hatýrlayalým.
Zira bu yaklaþým. Askeri faþist da ler ansýzýn üstten geliyor gibi görünseler de. iþsiz. askeri diktatörlük örneklerinde ise bu unsurun bulunmadýðý düþüncesiyle bunla arak nitelenmesine karþý çýkanlarýn bu husus üzerinde iyice bir düþünmeleri gerekiyor. Ama faþist bir iktidarýn nitelenmesi bakýmýndan onun yaln dara yürüyüþ biçimine bakmak yeterli deðildir. faþizmi yalnýzca klasik biçimiyle sýnýrlan kavramaya çalýþma tutuculuðu anlamýna geliyor. Ýþçi sýnýfý açýsýndan her iki durum da. faþizmin mutlaka küçük-burjuvazinin tep inin kitlesel düzeyde örgütlenmesine dayanarak iktidara geldiði. Ýktidar koltuðuna y eþen faþizm. . Onlar arasýnda p liter faþist çeteleri örgütleyerek toplumu bezdirip yordular ve sonra da toplumsal kaosu yatýþtýrma bahanesiyle kitleler nezdinde pasif destek de bulup iktidara yerleþtiler. Daha genel anlamda ifade etmek istersek. mü devrimci siyasal örgütlenmelere. daha önce devrimci iþçilere duyduklarý sempatinin bir nefrete dönüþmesi ve ne olacaksa olsun ve bu ateþ kesilsin! psikolojisiyle faþist cuntalara sinik bir dest ek sunmasý yakýn faþizm örneklerinde yaþanmýþ bir durumdur. askeri faþist diktatörlük zdan önce faþizmin kendine kitle tabaný edinebilmek için sivil görünümlü faþist örgütlenmel bunlarýn da benzer demagojileri sahiplendiði açýktýr. bizim oðlanlar iyi iþ yaptý diye kutlayýp duyurmuþlardý. faþizmin suçunu bütünüyle derek kendi burjuvasýný bu suçtan tenzih eder. kazanýlmýþ demokratik haklara. Burjuva cephede bu tür anti-emperya nti-faþizm örneklerine sýkça rastlanacaðý gibi. örgütsüz kitlelerin þu ya da bu biçim ve düzeyde d steðini almadan en keskin kýlýçlarýn þakýrtýsý altýnda bile olsa iktidar koltuðuna týrmanab a oturabilmek mümkün deðildir. bizzat kendi ülkesindeki egemen burjuvaziye tutum almayan bir anti-faþizm anlayýþý geliþtirilir. Faþizmin iktidara týrmandýðý dönemde toplumun belirli kesimlerini iþçi sýnýfýnýn devrimci m endi destekçisi olarak örgütleyebilmesinin derecesi bir örnekten diðerine deðiþiyor olsa da u durum iktidardaki faþizmin niteliðinde özsel bir deðiþiklik yaratmaz. daha önemlisi kurulan iktidarýn taþýdýðý öze e asla unutulmamalý ki.esine vermiþ olduðu doðrudan destek çok iyi bilinir. Fakat bu rden hareketle. bir dýþ dayatm ryalizmin o ülke burjuvazisi de dahil iç güçlere bir oyunu biçiminde yorumlamak. lümpen kitlelerin askeri faþist bir d darýna giden zeminin döþenmesinde üstlendikleri rol asla gözardý edilemez. Burjuvazi ile devrimci proletarya arasýndaki yaylým ateþinin arasýnda kalýp korkan ve sinen kitlelerin (buna iþçi sýnýfýnýn örgütsüz. Oysa kimi örneklerde. Almanya ve Ýtalya daki örn erin bunu kanýtladýðý söyleniyor. Kapitalizmin krizleriyle umutsuzluða sürüklenen ve burjuvazi ile iþçi sýnýfý arasýndaki çat ikrarsýzlýk koþullarýndan bezen küçük-burjuva. sol harekette de bunun izdüþümleri bolca b Klasik faþist rejimlerin taþýdýðý kimi belirgin özelliklere bakýp. 12 Eylül darbesi gerçekleþtiðinde. dön D yetkilileri bu olayý. Böylece týpký milliyetçi ve sahte anti-empe zm örneðinde olduðu gibi. nasyonal sosyalizmin kitleleri peþine takabilme n baþvurduðu demagojide aðýr basan anti-kapitalist söylemi askeri diktatörlük örneklerind menin olanaksýz olduðu da ileri sürülüyor. bütün bu geliþmeleri ve dolayýsýyla yaþanan faþizm olgusunu. Örneðin. bir ön hazýrlýða dayanmayan. Bu yüzden askeri faþist diktatörlükler öncesinde de bir tür al desteðin yaratýldýðýný görürüz. iktidarý için ö azýrlamayan bir askeri faþist diktatörlük düþünülemez. Bu desteðin mutlaka nasyonal sosyalizmin tantanalý demag alarýna birebir benzer þekilde yaratýlmýþ olmasý veya ayný kitleselliðe ulaþmasý gerekmiyor Örneðin Türkiye de olduðu gibi faþizmin iktidara gelmeden önce belirli ölçülerde kitle dest ir yana. faþizm konusunda da. eðer kasýt r tutum deðilse en iyi ihtimalle aptallýktýr. bunun bir de devamý vardýr. Ayrýca f öne çýkardýðý demagojiler zamana ve zemine göre deðiþmektedir. Unutulmamalý ki 12 Eylül öncesinde o aþist iktidar için hazýrlayan MHP örgütlenmesi bu tür bir demagojiye baþvuruyordu. Klasik faþizmde küçük-burjuvazinin d irgin olduðu. Ayný tutucu yaklaþýmýn bir uzantýsý olarak. Faþi faþist partilerin iktidara geliþiyle kurulduðu düþüncesiyle. yakýn tarihteki askeri faþist diktatörlükler de iktidara gelmeden ö ce genelde küçük-burjuva ve lümpen kitlelerin hoþnutsuzluðunu kullandýlar. hiçbir askeri diktatörlüðün fa si altýnda deðerlendirilemeyeceðini iddia etmek. askeri faþist diktatörlü rmesine itiraz edenler olduðunu biliyoruz. ister faþist bir askeri cunta görünümün n sonuç deðiþmez. bilinçsi i de dahildir). ister sivil bir faþist parti iktidarý. sýnýfýn çalýþma ve yaþam koþullarýna açýk saldýrý anlamýna uva diktatörlüðünün kanlý ve þiddeti egemen kýlan faþist biçimlenmeleridir.
ülke içinde faþist iktidarýn kuruluþuna yol açan krizin derinlik ve boyutlarý. Ýkinci Dünya Sav sýnda Avrupa da oluþan yeni siyasal atmosferin Franco ve Salazar diktatörlükleri üzerindeki olumsuz etkisini de eklemek gerekir. Peki ama. fakat sonucu belirleyen. Portekiz de ise faþist rejim sol eðilimli bir ask be ile yýkýlarak son buldu. g de faþizmin iktidara týrmandýðý dönemde geniþ kitlelerden aldýðý desteðin düzeyi deðildir. yaratýl amýnda hafýzalarý silinen kuþaklar. burjuvazi onyasýný kurabilmesi nedeniyle parlamenter rejime geçilmesiyle noktalandý. Daha sonra bu iki ülkede faþizmin sona eriþ süreçleri de iki farklý örneði sergiledi. topuna tüfeðine ve bu sayede me güvenerek iktidara oturan bir faþizmin. devrimci iþçi hareketinin dünya ölçeðindeki saldýrý veya ger aþist iktidar altýndaki ülkeye yansýmasý fevkalâde önemlidir. bu kitle de i üzerinde sanýldýðý kadar belirleyici olmadýðý ortaya çýkmaktadýr. diyelim onun gibi bir kitle desteðini örgütlemeksizin. Ýþin aslýna bakacak olursak. yine . klasik örneklerde faþizm iktidara týrmanýþ döneminde geniþ kitlelerden büyük dest ktidara oturduðunda kendisine destek veren kitlelere ihanet etmiþtir. Farklý tarihlerde kurulan ve farklý süreler boyunca yaþayan bu diktat n hiçbiri bir devrimle yýkýlmadý. sýnýfsal güç dengesi oldu. Ýstisnasýz hepsinde faþist diktatörlükler çözülerek son b kitlelerin bir örnekten diðerine deðiþik ölçülerde etkili olabildiði bu süreçler. Bu faktörün. yitirilen devrimci bilinç ve bu arada geliþecek yeni dý geler. Bu faktörlere. bir iç savaþýn ardýndan iktidara oturan Ýspanyol faþizminin ikti alýþ süresi ve gidiþ biçimi arasýndaki fark. ülke içinde burjuvazinin yeniden demokrasi kahramaný rolüne bürünmesi þeklinde sýr ceðimiz yeni koþullarý da hesaba katmak gerekmez mi? Gerçek yaþamýn sergilediði sonuçlar ma kurgulara pek de benzemez. Buna raðmen her iki ülkede de faþist diktatörlükler u zun süre varlýklarýný sürdürdüler ve gerek Franco gerek Salazar hasta yataklarýnda ecelleri er. e en burjuvazinin bu krizi aþabilmek bakýmýndan devrimci hareketi ezmede ve ihtiyaç duyduðu yapýsal deðiþimi saðlamada elde ettiði baþarý derecesi belirleyici bir etkendir. salt kitle desteði unsuruna bakýp bir sonuca caðýný açýk biçimde gözler önüne serer. asýl olarak iktidara týrmandýðý dönemdeki kitle desteðinin biçim ve derecesi yanlýþtýr. Ýkincisi. Þili örneði unutulmasýn. Bu örneklerde de faþizm kitle desteðinin çok daha zayýf olduðu noktasýndan hareketle. Üçüncüsü. Faþist iktidarlarýn iþçi-emekçi kitlelerin mücadelesiyle yýkýlabilmesinde anahtar faktör. Her iki örnekte de iþçi-emekçi kitleler faþizme karþý tepkileri tmiþlerdi. Keza küçük-burjuva kitle desteði veya yaratýlmaya çalýþýlan sivil faþist ör budu açýsýndan da bunlar Ýtalya ve Almanya ya benzemezler. iktidara geldiðinde küçük-burjuva fazlalýklar urtulduðu açýktýr.Faþizmin küçük-burjuva ve lümpen proleter kitleleri çok açýk ve yaygýn biçimde alttan sefer iktidara oturmasýyla. Ýspanya ve Portekiz örnekleri bu gerçeðin kavranmasý bakýmdan önem taþýyor. alabildiðine kitlesel bir devrimle tepetakl ak edileceði umulurdu. Birincisi. Geniþ kitlelerin bilincini du uðratan propaganda yöntemleriyle bir örnek totaliter bir toplum yaratma yolunda ilerleye n Alman Nazizminin iktidarda kalýþ süresi ve gidiþ biçimiyle. düþük olmasý durumunda faþist iktidarýn çok daha kolaylýkla yýkýlabileceðini düþünmek. derin toplumsal kriz ve ya krizden çýkýþ koþullarýnýn. tepeden bir askeri diktatörlük biçiminde kurulmasýnýn faþist iktidarý ti açýsýndan bazý farklýlýklar yaratacaðýný düþünenler olabilir. bu zalim rejimin tarumar ettiði sýnýf örgütlülüðü. Doðru dürüst kitle desteði bulamadan. faþist iktida da kalma süresi üzerinde etkili olabileceði toptan reddedilemez. Fakat faþist bir iktida rýn akýbetini. bunlarýn iyice dayanýksýz çýk mlý bir kitle mücadelesiyle yýkýlacaklarýný peþinen söylemenin ne denli yanlýþ olacaðýný yi endisi kanýtlamýþtýr. kapitalist sistemin içinde bulunduðu genel konjonktürün. Tantanalý bir kitl e desteðiyle iktidara týrmanan faþizmin bile. faþist rejimlerin akýbetini çeþitl e karmaþýk etkenlerin belirlediði açýktýr. 60 larda ve sonrasýnda Yunanistan da ve çeþitli Latin Amerika ülkelerinde kurulan askeri fa t diktatörlüklerin sona eriþ biçimleri de önemli derslerle doludur. Ýspan m çözülerek parlamenter iþleyiþe geçildi. O halde sorunu faþizmin iktidarý açýsýndan ele aldýðýmýzda. Bu iki ülkede de faþizm. klasik örneklere nazaran daha baþtan askeri yaný aðýr basan bir öz sergilemiþtir.
Bu sorunda doðru yaklaþýmý. Troçki yi anlamaya çalýþ melerini arzu ettikleri ya da iþlerine geldiði gibi yorumlayarak ortaya Troçkist bir faþi m anlayýþý çýkarttýlar. da görüldüðü üzere. Türkiye de de Troçkistle r bölümü 12 Eylül faþist rejimini. [61] Bu kadarý bile. soruna iktidarda faþizm açýsýndan baktýðýmýzda. faþizmin iktidara týrmandýðý dönemdeki küçük-burjuva ve lümpen kitlelerin desteði tem anmaya çalýþýlmasý gibi bir yanýlsamaya yol açar. ra týrmanýþ sürecinde çeþitli örnekler baðlamýnda gözlemlenen farklýlýklar çarpýcýlýðýný yi Dolayýsýyla. Ýktidara týrmanan faþizm ve iktidarda faþizm Aslýnda yanýlgýlara yol açan baþlýca neden. Fakat bunun baþarýlamadýðý ve faþist diktatörlüðün kurulduðu durumda. Aslýnda faþist diktatörlüklerin yýkýlabilmesi iþçi sýnýfýnýn devrimci bilinç ve örgütlülük düzeyine ve diðer emekçi katmanlarý peþine ta ozisyona sahip olup olmadýðýna baðlýdýr. 12 minin. iktidara týrmanan faþizmle iktidardaki faþizm ara arka iþaret eder: Finans kapital in egemenliðinin mürteci toplumsal demagoji ve küçük burj edhiþi yoluyla uzatýlmasý olanaksýzdýr. Troçkistlerdir. Bu günah Troçki nin deðil Troçkistlerin hanesine yazýlmalýdýr. Faþizm (sivil ya da askeri görünümlü. genelde faþizm konusunda yürütülecek tartýþmalarda dogmatizm amasý bakýmýndan önemli bir uyarý kaynaðýdýr. küçük burjuvazini sinin desteðini de yitirirler. faþizm gibi önemli bir sorunda da Troçkistler. diyelim Almanya örneðinde olduðu gibi faþist kitle partisi eliyle yürütülmemesi ve 1 ylül darbesi öncesindeki faþist MHP ile 12 Eylül sonrasýnda iktidara yerleþen faþist cunta sýnda bir süreklilik olmamasý. sanki faþist iktidarýn kolayca yýkýlabileceðinden dem vurmak. Ayný nedenlerle. Ýt olduðundan çok daha büyük ölçüde askeri komplo yöntemlerini kullanmak ve iþçi örgütleri mes a ihtiyatlý bir tarzda yaklaþmak zorunda kaldý. devlet aygýtý aracýlýðýyla susturmak zorunda kalýrlar. a evrimci damarýn takipçisi olmaya çalýþan Troçki de de bulmak mümkündür. faþist parti iktidarýnýn kten de bu kitlelerin iktidarý anlamýna geldiði yolundaki düzeysiz yaklaþýmlardýr. Bu önemli hususun gözardý edilmesi. imin. faþizmi klasik örneklerdeki iktidara g eliþ biçimiyle kavrayýp. Ve unutulmasýn ki. . faþizmin iktidara geliþ biçimi ile iktidardaki faþizm konusunun birbirine gerç en de karýþtýrýlmamasý gerekiyor. Polonyalý komünistlerin Pilsudski rejimini faþist olarak nitelemekten kaçýnmalarý karþýsýnd n onlara yönelttiði eleþtiriyi tekrar hatýrlayabiliriz. Ýktidara geçen faþist þefler kendilerini izleyen ki . reformistinden devrimci iþçi sýnýfýnýn örgütlerini atomize eden. Troçki.erçeðini pek kavramamýþ olmak anlamýna gelir. Ýtalyan faþizmi ki aðýrlýðýna göre çok zayýftý. bu rejimin faþist olarak nitelenemeyeceðinin gerekçesi yapýl Oysaki faþizmin klasik örneklerinde de. sýnýfýn devrimci gücünü ezen bir diktatörlük biçim Bu nedenle faþizmin iktidara týrmanýþ sürecinde onu durdurabilmek proletarya açýsýndan yaþa r önem taþýyor. burjuva düzenin iþçi sýnýf ini ve devrimci örgütlerini kudurgan bir karþý-devrimci saldýrýyla ezmeye çalýþan olaðanüst lenmesidir. iktidardaki askeri faþist diktatörlükte bu özellikleri görmediðind faþist olmadýðýný kanýtlamaya giriþen bir Troçkizmin sakatlýðýný gösteriyor. hele Alman faþizmininkinden çok daha zayýftý. Alman ve Ýtalyan örneklerine benzemediði gerekçesiyle fa ak nitelemekten kaçýndýlar. Özetle. yani kitlesi. aþaðýdan ya da yukarýdan). Daha da vahimi. Almanya ve Ýtalya örneklerinde görüldüðü yayg örgütlenmesini. ne denli radikal görünüme büründürü leri tamamen hafife almak demektir. faþist bir rejimi t bilmek için yalnýzca Ýtalyan veya Alman faþizmini norm olarak almanýn yanlýþlýðýný gözler ö Troçki nin getirdiði eleþtiri. Pilsudski. iktidara týrmanan faþizm ile iktidara yerleþen faþi m arasýnda hiç de sanýldýðý gibi bir süreklilik yoktur. Nitekim Türkiye örneðinde. Troçki nin uyardýðý Polonyalý komünistlerin durumunda olduðu gibi. faþizme bir yönüyle sivil görünüm veren kitlesel faþist parti iktidarýný f sa olmaz koþulu haline getiren Troçki deðil. Lenin dönemi Komintern kongrelerinde de. faþizm sorununa iktidara týrmanan faþizm ile ik ki faþizm ayrýmý yapýlmadan yüzeysel olarak yaklaþýlmasýdýr. Eðer faþizm bu gibi temel özelliklerle açýklanan bir olaðanüstü rejim türü olar mazsa. Peki Pilsudski rejiminin özelliði n ydi? Troçki den okuyalým: Polonya faþizminin özgül aðýrlýðý. faþizm. [62] Açýktýr ki Troçki. devrimci durumlarda burjuvazinin iþçi-emekçi kitlelere yönelttiði karþý-devrimci sal ve buna karþý yürütülmesi gereken mücadele konusunda dünya iþçi hareketinde ortak bir anla ek de mümkün olamaz.
bu kez faþist iktidar eliti için bir tehdit oluþturabilir. önce karþý-devrimci terör ve sistematik saldýrýlarla iþçi sýn geriletmeye ihtiyacý vardýr. faþizm konusunda Troçki ye yöneltilen sözde el en raðbet gören temalarýndan biri. faþizmin seferber ettið areketinin sýnýf niteliði kesinlikle ayný kapsamdaki sorunlar deðildir.Faþizmin klasik ve daha yakýn örnekleri arasýndaki görünüm farklarýný þimdilik bir yana býr tidara týrmandýðý dönemde ihtiyaç duyduðu kitle desteðinin anlamý üzerinde biraz daha dural amaçlarýna ulaþabilmesi için. Mussolini haklýdýr: ara sýnýflar baðýmsýz bir politika izlemekten acizdir mlerinde bu sýnýflar temel sýnýflardan birinin politikasýný en akýl almaz sýnýrýna kadar gö adýrlar. ýrkçý bir kitle psikolojisi oluþturm eski tarihsel motifleri kullanýrlar. artýk çürüme çaðýna girmiþ bir kapitalizm. en ortod talinistinden. Küçük-burjuva kitleleri þu ya da bu oranda peþine takýp iktidara yürüyen faþist hareket. Faþist siyasal oluþumlar küçük-burjuvazide milliyetçi. Stalinist merkezciliðin çeþitli versiyonlarýna dek alabildiðine yaygýndýr. iktidara týrmanan faþizm ile iktidardaki faþizm arasýnda ayrým yaparak kavramak mutlak bir zorunluluktur. Tröstlerin devletleþtiril mek karþýlýðý olmayan gelirlerin kaldýrýlmasý gibi sloganlar iktidara gelinir gelinmez bir atýlmýþtýr. tekelci burjuvazinin diktatörlüðüdür. iþçi hareketinin devrimci kabarýþý karþ demagojiyle yanýna çekebilmek için finans kapital son derece sert yöntemlere ihtiyaç duyar . 1848 Fransasý nda burjuvaziye on bin kiþilik Bonapartist 10 Aralýk Derneði ye i. Ayrýca tasfiye edilmemiþ öfkeli bir küçük-burjuva t.[63] Zira kapitalizmin tekelci geliþiminin yýkýma sürü lediði küçük-burjuvazinin özlemi. Faþizmin iktidara týrmanýþý veya faþizmin yükseliþi olarak ni u süreçte. toplumun çözülen unsurlarýný karþý-devrimin kitle tabaný olarak seferber st hareketlerin önünü açmaya sevk eden koþullar genel hatlarýyla bunlardýr. olaðanüstü koþullarýn yaratýðý olan faþist parti ve hareketlerde bulaca maye çevrelerini. faþizmin küçük-bu iktidarý olduðunu sanmanýn büyük bir yanýlsama olacaðýna iþaret eden bizzat Troçki dir. Faþist diktatörlüðün sýnýf niteliði ile. [64] Eðer komünist partisi devrimci umudun partisi ise. dolayýsýyla bir o ka arýnda ve en önemlisi geçmiþ dönemlere oranla ezilmesi zorlaþmýþ bir proletarya karþýnda bü evrimci hareket gerekir. Ýktidara geldiðinde ise artýk kitlesel bir küçük-burjuv in aktif desteðine ihtiyaç duymayacaktýr. Ve devam eder: daki faþizm hiç de küçük-burjuvazinin hükümeti deðildir. fakat buna bakýp faþizmin küçük-burjuvazini nu düþünmek muazzam bir yanýlgý anlamýna gelecektir. faþist hareketler ona milliyetçilik zehrini. onun faþizmi küçük-burjuvazinin iktidarý olarak gösterd ysa Troçki nin açýklamaya çalýþtýðý husus. bir yýðýn hareketi olarak faþizm de kar imci umutsuzluðun partisidir [65] der Troçki. aradýðý bu çözümü hareketlerde deðil. Tam da bu noktada önemli bir gerçekliði hatýrlayalým. Devrimci iþçi hareketini faþizm belâs karþý mücadele konusunda doðru bir anlayýþla silahlandýrmaya çalýþan Troçki ye. Alman faþizminin týpký Ýtalyan faþizmi gibi. Fakat bu duruma bakýp da. Türkiye deki örneklerinden bildiðimiz üzere. faþizm tekelci kapitalizmin bekasý bakýmýndan görevinin i kýsmýný yerine getirmiþ demektir. iþçi sýnýfýna ve demokratik kurumlara karþý bi llandýðý küçük-burjuvazinin sýrtýndan iktidara yükseldiðini belirtir Troçki. Bu tür vahim bir yanýlgýdan kaçýnabilm sorununu. Gelecekten korkuya kapýl a çekebilmek için. . Hatýrlayalým. Stalinizm c tilmiþ yalana dayalý eleþtiri ve iftiralarýn sonu gelmez. Faþizm iktidara yürürken küçük-burjuva ve lüm umutsuzluk ve öfkesini örgütleyip proletaryaya karþý kullanýr ve onu bu yolla ezmeye çalýþ imci atýlýmýnýn ezilmesi durumunda. Troçki nin görüþlerinin nasýlsa eserlerinden okunup öðrenilmediði gerçeðinden cesaret alan kuru-sýký atma eðilimi. faþist liderlik küçük-burjuva kitleleri devrimci proletaryaya karþý örgütlemeye durumdan karþý-devrimci bir çýkýþ yolu bulabilmek. geçmiþ güzel günler e dönüþtür. bu bir küçük-burjuva siyasal akým olarak görünür. tekelci sermayenin en diktatörlüðüdür. Tam tersine. yabancý düþmanlýðýný þýrýng un enternasyonalist devrimci hedefine karþý düþmanlýk aþýlarlar. Fakat çok daha geliþmiþ. Faþizm bunlarý sermayenin hizmetine sokmayý baþarmýþtýr. Ýtalya ve Almanya örneklerinde faþizmin iktidara aziyi nasýl da tepe tepe kullandýðý gerçeðiydi. Ýçine düþtüðü açmazda kývranan kapitalist düzen. Faþizm küçük-burjuv deðil.
Daha da vahimi. faþizm sorununa iktidara týrmanan faþizm ile ik ki faþizm ayrýmý yapýlmadan yüzeysel olarak yaklaþýlmasýdýr. 1848 Fransasý nda burjuvaziye on bin kiþilik Bonapartist 10 Aralýk Derneði ye i. Fakat çok daha geliþmiþ. O nedenle faþist liderliðin burjuva zirve tarafýnd en tanýnabilmesi ve siyasal iktidar koltuðuna yerleþebilmesi için bir temizlik operasyon una giriþmesi. Türkiye de MHP ve Ülkü Ocak faþist Evren cuntasý tarafýndan devre dýþý býrakýlmasý da bu durumun çarpýcý örnekleridir. Bu baðlamda öne çýk arý. Ýçine düþtüðü açmazda kývranan kapitalist düzen. Bu önemli hususun gözardý edilmesi. iþçileri toplu akkýndan bile yoksun býrakýp þekilsizleþtirmek amacýyla hareket eder. artýk çürüme çaðýna girmiþ bir kapitalizm. gerçekten de insafsýz kapitalist düzene karþý bir þe r yapýlabileceðine inanan faþist unsurlar ve faþizmin iþsiz. yerleþtiðinde iktidara yürüdüðü kadrolarý tasfiyeye giriþmesi. Faþist liderliðin apitalist demagojilerini ciddiye alýp. daha önce kitle tedhiþi ile pasifize edilmiþ iþçi ha inin ve onun örgütlerinin üzerine zincirlerinden boþanmýþ bir karþý-devrimci þiddet ile sal Zira faþizmin iktidarýný sürdürebilmesi için iþçi sýnýfýnýn yalnýzca gözünü korkutmaya deð unca belini doðrultamayacak þekilde ezmeye. dolayýsýyla bir o ka arýnda ve en önemlisi geçmiþ dönemlere oranla ezilmesi zorlaþmýþ bir proletarya karþýnda bü evrimci hareket gerekir. imin. diyelim Almanya örneðinde olduðu gibi faþist kitle partisi eliyle yürütülmemesi ve 1 ylül darbesi öncesindeki faþist MHP ile 12 Eylül sonrasýnda iktidara yerleþen faþist cunta sýnda bir süreklilik olmamasý. aradýðý bu çözümü . Keza Mussolini nin. 12 minin. ortamý kendileri için temizle miþ olan býçaklarýn[66] þimdi kendilerine dönebileceðini hesaba katarlar. yoksul kitle gücü.Faþist liderler iktidar koltuklarýna iyice yerleþtiklerinde. iktidara týrmanan faþizm ile iktidara yerleþen faþi m arasýnda hiç de sanýldýðý gibi bir süreklilik yoktur. Faþizm iþçi sýnýfýnýn bütün örgütlerini (uzlaþmacý ve refo il) parçalamak. Hatýrlayalým. önce karþý-devrimci terör ve sistematik saldýrýlarla iþçi sýn geriletmeye ihtiyacý vardýr. onu örgütsüz ve tamamen pasif bir yýðýn haline getirebilmek. faþiz tü yönetim biçimlerinden ayýrt edebileceði söylenen bazý özelliklerdir. Ýktidara týrmanan faþizm ve iktidarda faþizm Aslýnda yanýlgýlara yol açan baþlýca neden. O nedenle faþist liderlik. faþist liderlik küçük-burjuva kitleleri devrimci proletaryaya karþý örgütlemeye durumdan karþý-devrimci bir çýkýþ yolu bulabilmek. Bunlarý kýsaca ele alýp irdeleyeceðiz. düzen açýsýndan tehlike yaratacak unsurlarý leri temizlemesini Hitler e açýkça salýk verdiði bilinir. burjuva düz tepesi açýsýndan bir tehlike kaynaðýdýr. faþist iktidarýn örgütleniþi . bazý önemli somut örnekl týrlayarak söz konusu hususlara kýsaca bir göz atalým. faþist iktidarýn kuruluþu . kendis iktidara taþýyan ateþli küçük-burjuva ve lümpen kadrolarý tasfiye edecek ve devletin bürok abuðu içine yerleþecektir. artýk tehlikeli bulunan unsurlarý tasfiye etmesi þarttýr. Faþizmin klasik ve daha yakýn örnekleri arasýndaki görünüm farklarýný þimdilik bir yana býr tidara týrmandýðý dönemde ihtiyaç duyduðu kitle desteðinin anlamý üzerinde biraz daha dural amaçlarýna ulaþabilmesi için. Faþizm iktidarý ele geçirdikten sonra. onun örgütlü güçlerini atomize etmeye. Ama biz yine de. iþçi hareketinin devrimci kabarýþý karþ demagojiyle yanýna çekebilmek için finans kapital son derece sert yöntemlere ihtiyaç duyar . Faþizmin iktidara týrmanýþý veya faþizmin yükseliþi olarak ni u süreçte. Hitler in 1933 te kendisini þansölye (baþbakan) ilân ettirmeyi b sonra Nazi hareketinin önde gelen liderlerinden Röhm ü öldürtmesi ve onun örgütlediði SA yý kleri) Alman silahlý kuvvetlerine baðlamasý bu gerçeðin somutlanýþýdýr. faþizmin iktidara týrmandýðý dönemdeki küçük-burjuva ve lümpen kitlelerin desteði tem anmaya çalýþýlmasý gibi bir yanýlsamaya yol açar. bu rejimin faþist olarak nitelenemeyeceðinin gerekçesi yapýl Oysaki faþizmin klasik örneklerinde de. faþist parti iktidarýnýn kten de bu kitlelerin iktidarý anlamýna geldiði yolundaki düzeysiz yaklaþýmlardýr. faþist baskýnýn derecesi sona eriþi olarak sýralayabiliriz. Almanya örneðinde Cumhurbaþkaný Hindenburg un. Faþizm sorunu çerçevesinde yürüyen tartýþmalar içinde dikkat çeken yönlerden biri de. Ancak önemli bi usun altýný daha en baþtan çizelim. devrimci hunu zedelemeye ihtiyacý vardýr. Nitekim Türkiye örneðinde. Sanýrýz buraya kadar anlatýlanlar her duruma uyacak bir zm þablonunun olamayacaðýný kanýtlamýþ bulunuyor.
Tröstlerin devletleþtiril mek karþýlýðý olmayan gelirlerin kaldýrýlmasý gibi sloganlar iktidara gelinir gelinmez bir atýlmýþtýr. Ve devam eder: daki faþizm hiç de küçük-burjuvazinin hükümeti deðildir. Troçki nin görüþlerinin nasýlsa eserlerinden okunup öðrenilmediði gerçeðinden cesaret alan kuru-sýký atma eðilimi. Hitler in 1933 te kendisini þansölye (baþbakan) ilân ettirmeyi b sonra Nazi hareketinin önde gelen liderlerinden Röhm ü öldürtmesi ve onun örgütlediði SA yý . Türkiye deki örneklerinden bildiðimiz üzere. geçmiþ güzel günler e dönüþtür. Faþizm bunlarý sermayenin hizmetine sokmayý baþarmýþtýr. kendis iktidara taþýyan ateþli küçük-burjuva ve lümpen kadrolarý tasfiye edecek ve devletin bürok abuðu içine yerleþecektir. Faþist liderler iktidar koltuklarýna iyice yerleþtiklerinde. bir yýðýn hareketi olarak faþizm de ka rimci umutsuzluðun partisidir [65] der Troçki. olaðanüstü koþullarýn yaratýðý olan faþist parti ve hareketlerde bulaca maye çevrelerini. Faþizm iktidara yürürken küçük-burjuva ve lü n umutsuzluk ve öfkesini örgütleyip proletaryaya karþý kullanýr ve onu bu yolla ezmeye çalý rimci atýlýmýnýn ezilmesi durumunda.hareketlerde deðil. toplumun çözülen unsurlarýný karþý-devrimin kitle tabaný olarak seferber st hareketlerin önünü açmaya sevk eden koþullar genel hatlarýyla bunlardýr.[63] Zira kapitalizmin tekelci geliþiminin yýkýma sürü lediði küçük-burjuvazinin özlemi. Tam da bu noktada önemli bir gerçekliði hatýrlayalým. Almanya örneðinde Cumhurbaþkaný Hindenburg un. artýk tehlikeli bulunan unsurlarý tasfiye etmesi þarttýr. tekelci burjuvazinin diktatörlüðüdür. bu bir küçük-burjuva siyasal akým olarak görünür. düzen açýsýndan tehlike yaratacak unsurlarý leri temizlemesini Hitler e açýkça salýk verdiði bilinir. faþizm konusunda Troçki ye yöneltilen sözde el en raðbet gören temalarýndan biri. onun faþizmi küçük-burjuvazinin iktidarý olarak gösterd ysa Troçki nin açýklamaya çalýþtýðý husus. tekelci sermayenin en diktatörlüðüdür. en ortod talinistinden. gerçekten de insafsýz kapitalist düzene karþý bir þe r yapýlabileceðine inanan faþist unsurlar ve faþizmin iþsiz. Küçük-burjuva kitleleri þu ya da bu oranda peþine takýp iktidara yürüyen faþist hareket. Alman faþizminin týpký Ýtalyan faþizmi gibi. Fakat bu duruma bakýp da. Ýtalya ve Almanya örneklerinde faþizmin iktidara aziyi nasýl da tepe tepe kullandýðý gerçeðiydi. Faþist diktatörlüðün sýnýf niteliði ile. Faþist siyasal oluþumlar küçük-burjuvazide milliyetçi. [64] Eðer komünist partisi devrimci umudun partisi ise. Faþizm küçük-burjuv deðil. Ayrýca tasfiye edilmemiþ öfkeli bir küçük-burjuv et. burjuva düz tepesi açýsýndan bir tehlike kaynaðýdýr. iktidara týrmanan faþizm ile iktidardaki faþizm arasýnda ayrým yaparak kavramak mutlak bir zorunluluktur. Stalinist merkezciliðin çeþitli versiyonlarýna dek alabildiðine yaygýndýr. Faþist liderliðin apitalist demagojilerini ciddiye alýp. fakat buna bakýp faþizmin küçük-burjuvazini nu düþünmek muazzam bir yanýlgý anlamýna gelecektir. yoksul kitle gücü. bu kez faþist iktidar eliti için bir tehdit oluþturabilir. faþizmin küçük-bu iktidarý olduðunu sanmanýn büyük bir yanýlsama olacaðýna iþaret eden bizzat Troçki dir. Devrimci iþçi hareketini faþizm belâs karþý mücadele konusunda doðru bir anlayýþla silahlandýrmaya çalýþan Troçki ye. Stalinizm c tilmiþ yalana dayalý eleþtiri ve iftiralarýn sonu gelmez. Mussolini haklýdýr: ara sýnýflar baðýmsýz bir politika izlemekten acizdir mlerinde bu sýnýflar temel sýnýflardan birinin politikasýný en akýl almaz sýnýrýna kadar gö adýrlar. ortamý kendileri için temizle miþ olan býçaklarýn[66] þimdi kendilerine dönebileceðini hesaba katarlar. O nedenle faþist liderlik. Ýktidara geldiðinde ise artýk kitlesel bir küçük-burju tin aktif desteðine ihtiyaç duymayacaktýr. Tam tersine. faþizmin seferber ettið areketinin sýnýf niteliði kesinlikle ayný kapsamdaki sorunlar deðildir. iþçi sýnýfýna ve demokratik kurumlara karþý bi llandýðý küçük-burjuvazinin sýrtýndan iktidara yükseldiðini belirtir Troçki. faþizm tekelci kapitalizmin bekasý bakýmýndan görevini ci kýsmýný yerine getirmiþ demektir. yabancý düþmanlýðýný þýrýng un enternasyonalist devrimci hedefine karþý düþmanlýk aþýlarlar. Gelecekten korkuya kapýl a çekebilmek için. O nedenle faþist liderliðin burjuva zirve tarafýnd en tanýnabilmesi ve siyasal iktidar koltuðuna yerleþebilmesi için bir temizlik operasyon una giriþmesi. Bu tür vahim bir yanýlgýdan kaçýnabilm sorununu. ýrkçý bir kitle psikolojisi oluþturm eski tarihsel motifleri kullanýrlar. faþist hareketler ona milliyetçilik zehrini.
kleri) Alman silahlý kuvvetlerine baðlamasý bu gerçeðin somutlanýþýdýr. Nazizm Alman sermayesinin yayýlmacý emellerini gerçekleþti için milyonlarca insaný emperyalist savaþlarda. . Faþizm Almanya da iktidara gelince. Yine Troçki nin sözleriyle. Ama biz yine de. Ancak önemli bi usun altýný daha en baþtan çizelim. Faþizmin temel ihtiyat gücü küçük burjuvazi harcanmýþtý Ýktidarý sayesinde seçim sistemini tamamen faþistlerin lehine deðiþtiren Mussolini. komünistinden sos yal-demokratýna. böylece 24 seçimlerinde büyük bir çoðunluk elde etmiþti. bu kez de sermayenin yayýlmacý emellerini gerçekleþtirmek üzere baþka ülkelere dýrýya hazýrlanýyordu. onu örgütsüz ve tamamen pasif bir yýðýn haline getirebilmek. Faþizm iktidarý ele geçirdikten sonra. Bunun ardýndan diktatörlüðünü ilân ediyor diðer tüm siyasi partileri kapatýyordu. Ýtalya içinde durumunu saðlamlaþtýr st iktidar. Troçki. örn i yýlda anayasa deðiþtirilmemiþ.[68] Nitekim 1923 yýlýnda Mussolini parti içinde ilk büyük temizlik harekâtýna giriþecek. Faþizm. Faþizm iþçi sýnýfýnýn bütün örgütlerini (uzlaþmacý ve refo il) parçalamak. muhalif ve aykýrý kabul edilen herkes. onun örgütlü güçlerini atomize etmeye. 1927 yýlýnda yayýnlanan Çalýþma Yasasýyla ücre evletin yetkili organlarýnca belirleneceði ilân edildi. hareketli kuvvetlerini kullandýktan so nu burjuva devletinin mengenesi ile boðdu der. Baþlangýçta Mussolini adýmlarýný daha bir ihtiyatlý atmak zorunda kalmýþ. zorunlu çalýþma kamplarýnda ve ölüm kamplar gelen toplama kamplarýnda katletti. iþçileri toplu akkýndan bile yoksun býrakýp þekilsizleþtirmek amacýyla hareket eder. bir kere ratlaþtýktan sonra. her ke sim faþist terörün kurbaný oldu. Gerçekten de öyle oldu. Mussolini nin bu konumunu. Faþist iktidarýn kuruluþu[67] Ýtalya örneðinde faþizm. Ýktidara yürüyüþ döneminde Ýtalya ha fazla zorlandý ve bu yüzden sonradan çiðneyip geçeceði küçük-burjuva kitleleri kullanmay a fazla ihtiyaç duydu. Almanya da faþist iktidarýn kurulmasýndan iki yýl önce. bizzat faþist partiyi bürokratlaþtýrmak pahasýna elde ettiðine i eder Troçki. Almanya da faþizm kendinden önce yolu açan Ýtalyan faþizmini örnek almýþtý. faþist iktidarýn örgütleniþi . Almanya ya geçelim. kendini Ýmparator ilân ede 1938 de de Hitler le birlikte Berlin-Roma Mihverini kuracaktý. Alman n sosyalizminin iþleyebileceði cinayetlerin yanýnda Ýtalya dakilerin neredeyse solda sýfýr elirtiyordu. faþiz tü yönetim biçimlerinden ayýrt edebileceði söylenen bazý özelliklerdir. öteki askeri ve polis diktatörlük biçimlerine çok yaklaþýr. Keza Mussolini nin. y ni küçük-burjuvazi. yerleþtiðinde iktidara yürüdüðü kadrolarý tasfiyeye giriþmesi. Mu enin tam anlamýyla resmi temsilcisi olmaya hak kazandý. Fakat Mu st birlikler tabanca ve býçaklarla katliamlara giriþip kitle örgütlerini boðduktan sonra. Sanýrýz buraya kadar anlatýlanlar her duruma uyacak bir zm þablonunun olamayacaðýný kanýtlamýþ bulunuyor. Bunlarý kýsaca ele alýp irdeleyeceðiz. bazý önemli somut örnekl týrlayarak söz konusu hususlara kýsaca bir göz atalým. devrimci hunu zedelemeye ihtiyacý vardýr. faþist baskýnýn derecesi sona eriþi olarak sýralayabiliriz. faþist hükümet bir koalisyon karakteri taþýmýþtý. Bu baðlamda öne çýk arý. tabanca ve býçaklarla yürütülen fiziksel t ahil 150 bin üye partiden ihraç edilecektir. Daha önceki l desteðine artýk sahip deðildir. Faþizm. Mussolini 1935 te Etiyopya ya saldýracak. Yahudisinden Çingenesine. faþist iktidarýn kuruluþu . saygýn büyük burjuva çevrelerin arzuladýðý pis iþi bitirdiðinde. 1920 yýlýnda Mussolini liderliðinde harekete geçmesinden iki yýl s tidara geldi. küçük burjuvazinin saldýrgan. daha önce kitle tedhiþi ile pasifize edilmiþ iþçi ha inin ve onun örgütlerinin üzerine zincirlerinden boþanmýþ bir karþý-devrimci þiddet ile sal Zira faþizmin iktidarýný sürdürebilmesi için iþçi sýnýfýnýn yalnýzca gözünü korkutmaya deð unca belini doðrultamayacak þekilde ezmeye. Faþizm sorunu çerçevesinde yürüyen tartýþmalar içinde dikkat çeken yönlerden biri de. Türkiye de MHP ve Ülkü Ocak faþist Evren cuntasý tarafýndan devre dýþý býrakýlmasý da bu durumun çarpýcý örnekleridir. Ancak bu durumun hiçbir þekilde küçük-burjuvazinin bir iktidar teþeb iktidar ortaklýðý anlamýna gelmediði açýktýr. Mussolini tarafýndan korporatif tarzda oluþturula n faþist sendikalar (22 iþkoluna tekabül eden 22 korporasyon) dýþýnda kalan bütün sendikala kapatýldý ve faaliyetleri tümden yasaklandý. ama tarihe vurd sýyla faþist iktidar örnekleri arasýnda baþköþeye oturdu.
H n baþbakanlýða atanmasý için Cumhurbaþkaný Hindenburg u ikna çabalarý sonunda baþarýya ulaþ akan atanarak iktidar koltuðuna oturan Hitler. Almanya da büyük sanayicilerin ve ünlü burjuva politikacýsý von Papen in. Bavyerada ki iþçi sovyetleri iktidarýný 1919 Mayýsýnda yý askeri harekâtýn ardýndan örgütlenmeye baþlamýþ ve 1920 de Nasyonal Sosyalist Alman Ýþçi Pa luþu ile ete kemiðe bürünmüþtü. Egemen güçler. iþsiz gençlerden gönüllü yarý askeri birlikler oluþturulmaya baþlanmýþtý. Ancak tüm bu tedbirler faþist iktidarý kara ze eden monolitik yapýyý pekiþtirmek bakýmýndan yine de yeterli görülmemiþti. Hitler faþist r koltuðuna oturmuþtu fakat parti tabanýndan küçük mülkiyeti ve emeði korumanýn artýk vakti ni ima eden Ýkinci Devrim tarzýnda sloganlar yükseliyordu. Hitler daha 20 li y lci burjuvazinin bazý unsurlarýnýn desteðini kazanmýþ olsa da. Bu faþist partinin mayalanma sürecinin. fakat bunlardan hiçbiri çare olmayýnca sýra Hitler e geldi. 22 Haziran 1933 de Sosyal Demo krat Parti kapatýldý. SA yý kendi birli içinde eritme planlarý yapan SS lideri Himmler diðer taraftan. derhal komünistlere ve devrimcilere k arþý saldýrýlara giriþti. Ayrýca. iþçi hareketini bölüp Bavyera iþçi sovyetleri cumhuriyetini za tmak amacýyla bir demiryolu iþçisi olan Anton Drexler ve arkadaþlarýna Alman Ýþçi Partisini urttu. Sonunda amaçlarýna ulaþtýlar ve temizlik operasyon n baþlatýlmasýný saðladýlar. Tarihin s a gömülmüþ bu gerçekler. Sermaye çevre vrimci amaçlarý açýsýndan Hitler in faþist örgütlenmesinde umut görmeye baþlamýþlar ve Daim bi büyük sanayiciler. Önlem alýnmazsa Hitler in faþist iktidarýna gölge düþürebileceð ediliyordu. Thule Cemiyeti Ocak 1919 da. Birinci Dünya Savaþý yenilgisinin ardýndan Almanya nýn çeþitli bölgelerinde rlerden. þu Ýkinci Devrim gibi saçmalýklardan kurtulmasýný öðütledi. 30 Haziran 1934 te yürütülen operasyonda. Hitler e. fa daha baþtan hangi sýnýf güçleri tarafýndan tezgâhlandýðýný gösterir. Mussolini ve Hitler ler burjuva zirvenin ve ordu kurmayýnýn güvenini kazana ktidar oldular. cemiyet tarafýndan maddi olarak destekl ydi. faþizmi küçük-burjuvazinin iktidarý olarak yorumlamak isteyenlere anýttýr. Papen hükümetleriyle lmaya çalýþtýlar. Bu cemiyet.5 milyon üyeye sahip sosyal demokrat sendikalar 1 Mayýsýn ertesi günü SS[70] ve SA birli klerince basýldý. Ayrý i destekleyen büyük sanayicilerle iliþkileri yürüten Göring bir taraftan. 4. iþadamlarý ve subaylarýn yer al ni aþkýn kiþi tarafýndan 1918 Aðustosunda kurulan Thule Cemiyetine doðru uzanýyor oluþu. dünya kapitalist sistemini sallamaya baþ 29 Büyük Depresyonu oldu.Almanya örneðinde faþist hareket. Röhm ün bir darbe tezgâhlad unda Hitler i ikna etmeye koyulmuþlardý. Çok açýktýr ki. Ýþçi eylemlerini daðýt çarpýþmalarý için vurucu güç oluþturan bu gruplar. Bu nedenle daha bir süre beklemesi gerekecekti. Faþist bir iktidarýn ancak devletin bürokratik çekirdeðiyle bütünleþerek sürdürülebileceðin lan Mussolini. önce bildiðimiz gibi Brüning. ayný gün sendikalarýn feshedildiði ve Alman Emek Cephesinin kurulduðu açý u korporatif örgüt doðrudan Nazi partisine baðlanmýþtý ve patronlarla iþçiler zorunlu olara mek Cephesine hem de faþist partiye üye kaydedilmiþlerdi. 7 Temmuzda meclisteki sosyal demokratlarýn milletvekilliklerine son verildi. 14 Temmuz 1933 te çýkartýlan bir yasayla Nasyonal Sosyalist Parti Almanya nýn tek partisi ak ilân edildi ve diðer tüm partiler kapatýldý. faþist hareketi desteklemek için kesenin aðzýný açmýþlardý. Freikorp ndýrýlan bu paramiliter birliklerin Bavyera ayaðý da. Bavyera da plaþmalar üzerinde otorite tesis eden bir burjuva güç odaðý olmuþtu. içlerinde sanayici. özel olarak seçilmiþ . Ýktidar yolunda Hitler in önünü açan büyük fýrsat. iktidar koltuðuna kurulabilm için ordunun üst kademelerinin onayýný almýþ olmasý. burjuva düzenin zirvesine yeterli güv kin etmesi gerekiyordu. 1933 yýlýnda yapýlan 5 Mart seçimlerinde Nasyonal Sosyalist Parti oranýnda oy alýyor ve bu Hitler döneminde yaþanan son seçim oluyordu. Thule Cemiyeti öncülüðünde örgütlenmi ordu-Freikorps iþbirliði temelinde Bavyera iþçi sovyetleri cumhuriyetini yýkan karþý-devrim harekâtta yer almýþ ve faþist liderliðe giden yolculuðuna da Alman Ýþçi Partisinde baþlamýþ Nazizm tarihin bu fýrtýnalý döneminde iktidara yürüyüþünü sürdürecekti. Bu durum ordu kurmayýný ve Hin burg u tedirgin etmekteydi.
daha sonra faþist hareketin yönetici el burjuva devlet çekirdeðiyle bütünleþmesi ve tam kontrol altýna alýnmasýyla rahatlamýþtýr. Bir de Ýspanya örneðini hatýrlayalým. Fakat ikti iðinde bu küçük-burjuva aðýrlýklardan kurtulan faþizmin. önce parlamenter rejim içinde kendine yer açtý. Bu bakýmdan faþizmi. Sermayenin faþist yönetiminin hazýrlanýþý sürecinde burjuva devletin baský aygýtlarýnýn ner bütün olarak faþist ideolojiyle donatýlýp iktidara hazýr hale getirilmesini göstermesi baký . örgütlenmenin kendini burjuvaziye uygun bir seçenek olarak kabul ettirmesi için fazlaca zaman yitirmesi gerekmemiþtir. Ýtalyan ve Alman faþizmi. gizli servislerini) bu ihtiyacýna yanýt getire ek þekilde seferber edecektir. Ve böylece faþist hareketler giderek daha baþta pe tarafýndan kontrollü. elinin altýnda hazýr bulunan baský aygýtý.[71] Böylece faþist iktidarýnýn dur . Bu nedenle Ýtalya ve Almanya nýn ardýndan gelen örneklerde. Önemli bir baþka gerçeklik de gözden kaçýrýlmamalýdýr.[72] Oysa Ýtalya ve Almanya örneklerinde sosyal demokrasinin oynadýðý uðursuz rol ve Stalinizmin sersemletici zikzaklarý. Ýtalya ve Almanya faþizmin ilk örnek elerde faþist partilerin sahneye çýktýðý baþlangýç dönemlerinde. Bu örneklerde faþizm. nasyon al sosyalizmin demagojilerine kanmýþ bazý faþistlerin ve küçük-burjuva tabanýn payýna ise operasyonlarý düþtü. burjuva devletin . Ýspanya da 1936 da Franco yönetimindeki faþist askeri rin baþlattýðý ayaklanma. boþ bir tehdit deðilse. Tekelci burjuvazi faþist hareketleri gizliden gizliye destekler ve faþizm iktidar olduðunda da devrim tehlikesi savuþturulduðu için rahat bir nefes alýrken. Al len bir dalganýn üstüne binerek. içerdiði temel özellikler bakýmýnd skeri faþist iktidarlarla arasýndaki ayrým silikleþti. F da o dönemde ihtiyaç duyduðu seçenek olduðuna kani olmuþtur. Faþizmin týrmanýþa geçtiði süreçler. Avrupa kýtasýnda yükseliþe geç iþçi devrimlerine karþý iç ve dýþ sermaye güçleri tarafýndan örgütlenip yürürlüðe konmuþ ve e bürünmüþtür. Burjuvazinin yaþadýðý bu bilinç sýçramasý yalnýzca Ýtalya ve Almanya ile sýnýrlý deðildir güçleri bu örneklerden çok þey öðrenmiþtir. devletin çekirdek güçleri tarafýndan pek çok gizli baðlantý temeli nen bir nitelik kazanmýþlardýr. Egemenliðini ancak faþist bir devlet biçimi altýnda sürdürebileceði so a çýkan burjuvazi. bir anlamda aþaðýdan yukarýya iktidara taþýndý. Aðustos 1934 te cumhurbaþkanlýðý payesini de alacak ve Himmler in yönetimi altýnda oluþtu tapo Almanya içinde bir terör fýrtýnasý estirmeye baþlayacaktý. Burada her bir tekil örnek üzerinde uzun boylu durmanýn imkâný yok. faþist kitle partisine dayanarak iktidara geldiði için sivil faþ diye adlandýrýldý. bu karþý-devrimci örgütlen vil yönü nedeniyle tereddüt geçiren büyük sermaye. Ýtalya ve Almanya da faþizm. devrim ve karþý-devrim cephesi arasýnda kýyasýya bir m lir. Daha sonra da sýra. daha faþizmin yükseliþ döneminde iþçi hareketini paralize etmiþ ve böylece zaten yenilgiye uðramýþ bir iþçi hareketinin ardýndan iktidara yerleþmiþti. Bulgaristan. devrimcilerin güçlü olduðu bölgelerde tutunamadýlar ve tutucu köylülerin aðýrlýkta olduðu gerilemek zorunda kaldýlar. Macaristan. Nasýl ki devrim iþçi sýnýfý açýsýndan bir oyun. Bu bak t iktidarlarýn kuruluþunda farklý örnekler temelinde ortaya çýkan bazý özelliklerin. Fakat ço onusu ülkelerde kurulan faþist rejimlerde iþçi sýnýfýnýn devrimci kalkýþmasýný bastýrmak iç enin dört elle sarýldýðý araç. Bu nedenle faþistler uz . faþizm a genel bir þablon haline getirilmesi yanlýþtýr. burjuva düzen m bir oyun deðildir. iþçi i liderliklerinin aðýr hatalarý neticesinde iktidara gelebildiler. kapitalizmin krizi ve baþarýya ulaþamayan devrimci ayaklanmala la çýkmaza sürüklenen küçük-burjuva ve iþsiz kitlelerin öfke ve umutsuzluðunu kitlesel faþi ide örgütlemiþti. Nazi or dünyayý kana bulayan emperyalist saldýrganlýðýna gelecekti. yalnýzca suyun yüzünde görünen küçük-bu hareketinden ibaret saymak büyük bir yanýlsamadýr. Polonya gibi örneklerde ise faþizm. Ama açýkça görüldüðü üzere faþizmin en önde gelen bu iki örneðinde de küç idar olmadý. Faþistler ancak üç yýl süren zorlu bir iç savaþtan sonra. iþçilerin büyük direnciyle karþýlaþmýþtý. devlet güçlerini (orduyu.vasýtasýyla kýstýrýlan Röhm ve tüm SA þefleri öldürüldü.
Latin Amerika ülkeleri ise. bunlarýn klasik faþist modelin yine aynýsý olmamakla birlikte ona iy ce yaklaþan bir öðeler birleþimini temsil etmekte olduðunu belirtecekti. 1973 Pinochet darbesiyle birlikte Þili de yaþa r. faþizmin. burjuva dev tepesinde yer alan ünlü askeri diktatör Rivera nýn oðlu tarafýndan örgütlendi. zaman içinde ken isini biraz rötuþlamak ihtiyacýný duyacaktý. Portekiz de vb. Fakat gerçekliðin m olarak anmaktan kaçýndýðý için de bunlarý yarý-faþist diktatörlükler olarak nitelemekle y [74] Ýkinci Dünya Savaþý sonrasýnda yaþanan örnekler arasýnda yer alan Yunanistan da. Bu ülkede askeri faþist diktatörlüðün kurulmasý. Mandel uzun bir dönem boyunca . sömürge veya yarý-sömürge iþtirmiþ olmasýydý. Türkiye yi de doðrudan ilgilendiren bir notunda. Ne var ki bu faþist iktidar dönem . Keza Arjantin de. Bu ülkede daha önce de faþist Metaksa nmýþtý. siyasi tekelini ihdas ett i ve böylece askeri faþist bir diktatörlük kuruldu. Galtieri) sýrayla devlet baþkanlýðý . týpký Türkiye gibi askeri darbeleriyle ünlüdür. Arjantin gibi nekleri hatýrlatarak. bu tür ülkelerdeki böylesi askeri diktatörlüklerin faþist karakterini gözler önüne sermi andel. kavramlarda bir bulanýklýða meydan vermemek için iki süreç arasýndaki ist metropollerdeki faþizmle üçüncü dünyanýn yarý sömürge ülkelerinde en kötü halde gerici atörlük arasýndaki) temel farký iyice anlamalýydýk![73] Tamamen yanlýþ noktalardan hareketle faþizm sorununu irdeleyen bu anlayýþ. Kýtanýn e yaþanan sol eðilimli. 19 rçekleþen albaylar cuntasýnýn darbesi ile iktidara geldi. kendini Troçkist çizginin resmi temsilcisi olarak or taya koyan Mandel in deðerlendirmelerini hatýrlayabiliriz. Lenin dönemi K ntern kongrelerinde ve bu çizgiyi yaþatmaya çalýþan Troçki nin çözümlemelerinde. Ýspanya da faþist parti (Falanjist Parti). Þili. (her ne kadar vitrindeki malze meye hâlâ o eðreti yarý-sömürge etiketi iliþtiriliyorsa da) faþist rejimlerin sadece empe elerde deðil artýk oldukça geliþmiþ bir kapitalizme ve güçlü bir proletaryaya sahip yarý-s e de ortaya çýkabileceði yolunda sinik imalarda bulunacaktý. i sonra ne oldu? Stalinizmin. Örneðin Brezilya da. Polonya. faþizmin d ltýnda ve irili ufaklý kapitalist ülkelerde iktidara gelebileceði hususu yeterince açýktý. Burada kilit sorun önüne gelen kapitalist ülkeye (bunun içine Arjantin. Brezilya. Bu durumun somut bir örneði olarak. Bulg a. peþpeþe gelen bir askeri darbeler silsilesinin 1969 Aðustosunda üç kiþilik bir askeri cunta yönetime el koydu. Ýspanya nýn çeþitli açýlardan çok önemli bir örnek olmasý bakýmýndan Ýspanya Dersleri üzeri ak burada vurgulamakta yarar var ki.panya çarpýcý bir örnek oluþturuyor. üç k ri cuntayý oluþturan kuvvet komutanlarý (Videla. onun doðrudan doðruya egemen düzen güçlerinin karþý-devrimci çözümü olarak kavra aylaþtýrýr. Yunanistan halkýnýn faþizmle ilk tanýþmasý deðildi. faþizm sorununun kavranmasý ve faþizme karþý mücadele konusun a Marksist geleneði nasýl da tepe tepe çiðnemiþ olduðunu biliyoruz. pek çok konuda olduðu gibi faþizm konusunda da kafa karýþtýrýcý diðine yaygýnlaþtý. ulusal kalkýnmacý askeri diktatörlükleri bir yana býrakýrsak. iþçi hareketinde aþizm konusunda yaratýlan çarpýtma ve bulandýrmalarý da unutmamak gerekiyor. Türkiye gibi siyasi baðýmsýzlýða sahi geliþkinlik düzeyindeki kapitalist ülkeler de girmektedir!). yal nýzca Ýkinci Dünya Savaþýný izleyen dönemden itibaren ortaya çýkmýþ deðildir. Ýtalyan ve Alman faþist rejimleriyle zamandaþ olmasýna raðmen a baþtan devletin askeri baský aygýtý sayesinde örgütlendiði açýktýr. Ýspanya da ve Almanya örneklerinden faþizmin özsel unsurlarýný çekip alarak ve kendisini Ýspanya nýn s llarýna uyarlayarak daha baþtan devlet aygýtý içinde geliþmeye baþladý. Faþizmin iktidarý boyunca. faþizmin iktidara geliþ biçimindeki farklýlýklar. Troçkist çevrelere geli Troçki nin ölümünden sonra. Uruguay da Latin Amerika kýtasýnda yaþanan askeri faþist yönetimler zinciri içinde yer alan bir halkadýr. 1976 yýlýnda Isabel Peron u darbeyle devirip kurulan askeri diktatörlük dönemi faþizmin iktidarý anlamýna geldi. Bu ayrý bir konu olsa da doðrudan faþizm tartýþmalarýný ilgilendiriyord öðrenecek olursak. Bu özelliði nedeniy nya. yaklaþýk olarak Þili deki fa ayný döneme rastlar. geric baskýcý nitelikleriyle sivrilen askeri darbelerin önemli bir bölümü faþist diktatörlüklerin asýyla sonuçlanmýþtýr. Viola. sömürge ve yarý-sömürge ülkelerde faþizmin olanaksýzlýðýndan söz etti. faþizmin iktidar oluþunda küçük-burjuvazinin rolünü abartan tartýþmalarýn labirentleri lmaksýzýn. faþizm. Faþizmin Ýkinci Dünya Savaþý sonrasýnda yaþanan örneklerine geçmeden önce.
Marksizmin devrimci uyarýlarýný aþýrý sol bulan burjuva düzenin baský mekanizmalarýný. belediyelerle. sanayide devletleþtirmelere. iktidara gelen faþist elitin tüm örneklerde asýl olarak burjuva d etin resmi bürokratik çekirdeðiyle kaynaþtýðý ve devrimci hareketi ezmek için burjuva devle izami ordusunu kullanmaya giriþtiði çok açýktýr. Bir örnekten diðerine deðiþebilecek bu sel farklýlýklara raðmen. oluþturduðu monolitik yapýlanmadýr. neticede hem kendi baþýný h de iþçi sýnýfýnýn baþýný yedi. Burjuva devletin larýný. iþçi hareketini ve devrimci mücadeleyi toptan ezecek biçimde yeniden örgütler. faþist kitle partisiyle iktidara gelmiþti. Halk Birliði hükümetinin karþýrimci tertiplerle devrilmesi yönünde sýnýf tavrýný ortaya koydu. kitl elerin içine derinlemesine sýzan ve proletaryanýn baðýmsýz billurlaþmasýný engelleyen bir i steminin yaratýlmasý demektir. burjuva devlet aygýtýna yaslanacaðý gerçeðinin altýný önemle çizer. Faþizmin özü. üniversitelerle. acý bir deneyim temelinde olsa da) bir kez daha kanýtlam lar. Onun kendini. gütlerinin yok edilmesi. Faþist diktatörlüðün bi itaat edilmesi gereken yasadýr. parlament e siyasal partileriyle birlikte bir kenara fýrlatýp atar ve her türlü siyasal erk kaynaðýný asamasýndan yargýsýna kendi yürütme tekelinin sultasý altýna sokar. ordu içindeki yurtsever subaylarýn varlýðýna güvenen v nayasal demokrasi masalýna bel baðlayan düzen içi sosyalistlik. k kesimde tarým reformuna aðýrlýk veren. Faþist iktidarýn örgütleniþi Faþist iktidarlarýn örgütlenmesinde bir örnekten diðerine bazý þekil farklýlýklarý görülebi tümüne damgasýný basan ortak ve esas karakteristik. Ýspanya da ise Fran n askeri diktatörlüðü biçiminde iktidara kurulmuþtu. . Barýþçýl geçiþ öyküsünü göklere çýkartýp. iktidarda faþizmin a rjuvaziye deðil. parlamenter rejimde geçerli olan kuvvetler ayrýlýðý ilkesini. kafalarýný burjuva devlet aygýtý a toslayýp parçaladýlar.. burjuvazinin hamlesine kendi baðýmsýz sýnýf tutumuyla karþýlýk veremedi. iþçi sýný evlet aygýtýný kýrýp parçalamaksýzýn asla iktidar olamayacaðý ve burjuva düzenin karþý-devr kurtulamayacaðý bir kez daha ortaya çýktý. tahk er. okullarla ve kooperatifler le birlikte bütün devlet aygýtýný doðrudan doðruya ve derhal eline geçirir . toplumun çeþitli kesimleri tarafýndan onay lanmýþ bir yasaya. [75] Ýtalya ve Almanya da faþizm.. Faþizm zafere ulaþtý inans kapital çelik bir mengene gibi bütün egemenlik organ ve kurumlarýný. anayasaya uydurma zorunluluðu yoktur. düzen güçlerinin egemen sýnýf için mlerin siyasal alanda yansýmasýný bulmasýna da tahammülü yoktur. Uzlaþmacý bir anlayýþa sahip olan. Þili ye gelince. burjuva düzenle uzlaþarak sosyalizme geçilebileceðini iddia e sosyalistler ve onlardan farký olmayan resmi komünistler. Pinochet nin 1973 yýlýnda gerçekleþen kanlý askeri darbesiyle devrildi ve Þil iktidar oldu. proletaryanýn þekilsiz bir duruma indirgenmesi demektir. orduyla. Faþist iktidarlarýn kurulduðu olaðanüstü koþullarda. bankalarý kamulaþtýran bir süreci baþlatmýþ ve sýra ine gelmiþti. ordu ve polis teþkilâtýný yerinde býrakarak kapital sosyalizme deðil. O nedenle faþizm koþullarýnda tam anlamýyla totalit r iktidar yapýlanmasý oluþturulur ve faþist iktidar baþka hiçbir odaða siyasal yetki göçert re devlet organlarýný yekpare bir blok gibi biçimlendirir. Zira burjuva mahiyetteki b r muhalefet hareketi bile olaðanüstü rejimde bazý gedikler açýp iþçi ve emekçi kitlelerin m tinin buralardan sýzmasý riskini taþýr. nde hükümeti. Faþist diktatörlük. iþte budur. Bir zamanlar Fransa da benzer anlayýþtaki Halk Cephesi deney ediði gibi bu kez de Þili de. onun siyasi alanda kurduðu iktidar tek eli. Troçki nin belirttiði üzere.[76] Faþizm iktidara geldiðinde baþtan aþaðý yeni devlet aygýtlarý oluþturmaz. Ýtalya örneði am eder Troçki: Bir devletin faþistleþmesi. yalnýz hükümet biçim ve yöntemlerinin Mussolin irdiði model doðrultusunda deðiþtirilmesi demek deðildir . Marksizmin yýllardýr yineleyip durduðu temel bir gerçek. Bu nedenle Troçki de. Türkiye de daha yakýndan bilinen bu örnekte 1970 yýlýnda Allende baþkanlýð opular (Halk Birliði) hükümeti kurulmuþtu. olsa olsa. Allende hükümeti. Ýþçi sýnýfý ise devrimci b p bulunmadýðýndan. bu ayný zamanda ve öncelikle.diler. ABD emperyalizmi ve Þili tekelci burjuvazisi. iktidar koltuklarýndan faþizmin daraðaçlarýna ve zindanlarýna geçiþ yaþanabileceðini (ne yazýk. devletin yürütme dare ve eðitim gücünü.
Bireylerin haklarý olmaz.[77] Bu gibi hususlar bir yana. Sendikalar yalnýzca faþist devletin hizmetindeki birer araç olara k kabul ediliyordu. Milli Güvenlik K dan doðruya burjuva ordusunun tepe temsilcilerinden. b la ilgili atama ve aziller. General Franco ayný zamanda ordunun da baþý e faþist iktidarýn 1950 ye kadar uzanan katý döneminde. genelkurmay baþkaný. faþizmin iktidar olduðu her ülkede genel felsefesi (devletin mutlak güç olduðu ve toplumun devlet sayesinde var olan bir cemaatten ibaret bulunduðu) itibarýyla benimsenmiþtir. yerel yönetimlerin faaliyetlerinin kararlaþtýrýlmasý. itaat etmek. ir. Faþizmin idari örgütlenmesinin neye benzediðini daha yakýndan kavrayabilmek için. belediye baþkanlarýnýn görevlerine son verildi. Tüm bakanlarý ve her türlü devlet yöneticisini o atýyor. daha iç savaþ döneminde oluþan ve çeþitli si arý (Falanjistler. Bireyin görevleri . 12 Eylül faþist cuntasý iktidara el koyduðunda. Faþist diktatörlük Milli Güvenlik Konseyi Genel Sekreterliði adlý oluþturarak. o azlediyordu. devletin gücüne inanmak. Tüm devlet organlarýnýn. siyasal iktidar tekelini yürütmek üzere emekli Deniz Kuvvetleri Komutaný Büle t Ulusu yu baþbakan olarak atamýþtý ve yine ayný monolitik yapýlanma içinde bir de hükümet akanlar belirlenmiþti. aslýnda tüm faþist iktidarlar enimsenip uygulamaya sokulan totaliter devlet anlayýþýný açýkça dillendirmiþtir. hiçbir þey devletin dýþýnda ve devlete karþý deðildir. ulusu yaratan da odur. Genelkurmay Baþkaný Kena n Evren. onun koyduðu kurallar altýnda kaytarmaksýzýn çalýþm evlet emrettiðinde gözü kapalý savaþmaktýr. burjuva devletin pa nter biçiminde en yüce otorite kabul edilen TBMM yi feshetti. üç kuvvet komuta ný (hava. ordu üst kademeleri faþizmin siyase ekelinin bir parçasýydý. deniz) ve Jandarma Genel Komutanýndan oluþuyordu. Kýsacasý Franco iktidarýn monolitik yapýsýnýn somut ifadesiydi. denetlenmesi. öðretmen ve öðrencilerin oluþturduðu bir devlet korporasyonu olarak tanýmlanmýþtý. Faþizmin niteleyici unsurlarýndan biri olduðu söylenen korporatizm. mutlaklaþtýran ve bu güç sayesinde iktidarýný sürdüren bir burj içimi olduðu açýktýr. bireylerin hak ve özgürlük alanýný dilediðince düzenleme ve sýnýrlama hakkýna sahiptir. doðrudan faþist devletin denetimi altýnda yukarýdan aþ lenmiþ korporasyonlardý. orduyu siyasetten uzaklaþtýrmaya ve daha ziyade sivil devlet bürokrasisine görev vermeye baþlayacaktý. Devlet Planlama Teþkilâtýndan Devlet Ýstatistik Enstitüsüne dek. Faþizmin bu özsel niteliði. görevleri vardýr. esas Türk örneðini hatýrlayalým. iç ve dýþ faktörlerin etkisiyle faþist reji sivil bir görünüm vermek zorunda kalacak. Monarþistler. Mussolini nin ünlü deyiþinde ifadesini bu letin içindedir. Grev ne kelime. faþist ikti rleniyordu. siyasi partiler kapatýldý ve her türlü siyasal yetke Milli Güvenlik Konseyinde toplandý. faaliyetine n verdiði tüm devlet kurumlarýný bu aygýt vasýtasýyla kendine baðlamýþtý. Belediye meclisleri ilga ed ildi. Böylece 12 Eylül ün bu faþist cuntasý tam anlamýyla totaliter ik bir devlet biçimlenmesi oluþturmuþ bulunuyordu. Franco 1972 yýlýna kadar hem baþbakanlýðý hem de devlet baþk tü. Uygulama biçimi ise bir ör nekten diðerine farklýlýk taþýr. Dahasý. burjuva devl n idari aygýtlarýnýn. bunlar faþist cuntanýn doðruda trolü altýna sokulmuþtu.Örneðin Ýspanya da Franco iktidara geldiðinde. Faþizmin ilk vataný Ýtalya. Ancak 50 lerde Franco. Faþist cunta. Ýþçi ücretleri tepeden. basit bir nedenle üretimin aksatýlmasý bile faþist iþ yasasýna göre devlete karþý iþlenmiþ suç kapsamýndaydý. beþ kiþiden oluþan bu faþist Konseyin de baþkanýydý ve ayný zamanda cumhurbaþkanýn erini de üzerinde toplamýþtý. . Üniversite. mahalle muhtarlarýndan apartman yöneticilerine kadar kurulan denetim mekanizma sý aracýlýðýyla tüm sivil toplum faþist iktidarýn gözetimi altýna sokuldu. Buna göre. faþizmin her zaman ve her y rde devlet gücünü kutsayan. Katolik Eylemciler vb. kara. Bu yasaya göre sendikalar. Ayrýca.) içeren Koalisyon güçlerini Milli Hareket adý altýnda örgütledi. ayný gerçekliðin uzantýsý olarak. Ýspanya da faþist yönetim 1938 tarihinde çýkarttýðý iþ yasasýný Ýtalya daki korporatif faþi etmiþti. 1943 tarihinde çýkartýlan Üniversite Örgütlenmesi Yasasý gereðince. üni r. bunlarý faþizmin Türkiye versiyonundan da çok iyi bilmekt z. telev bi tüm kurumlarýn özerk idari yapýlanmalarýna son verilerek. faþist iktidarýn siyasal tekelinin somutlandýðý bu Konseye baðl ndý. Faþizm gerçeðinin bu yalýn ifadeleri Ýtalyan ve it olsa bile sonuç asla deðiþmez.
uygulanan baskýnýn derecesi açýsýndan rk olacaðý açýktýr. devrim için ayaða kalkmýþ kitleleri iktidara oturttuðu sosyalist Allende baþkanlýðýndaki Halk Birliði hükümetinin üzerine kanlý la yürüdü. Þili de faþist Pinochet cuntasý. Devri iþçi hareketini devletin sopasýný sallayarak kontrol altýna almaya çalýþan bir rejimle. sermayenin karþý-devrimci tepkisi de (eðer buna gücü yetiyorsa) o denli büyük olac Ayrýca. Türkiye de ise. kararname ve yasanýn anayasaya aykýrýlýðýný ileri sürmek. Keza Türkiye de faþist Evren cuntasýnýn. Ýþte faþizm bu komiteyi (burjuva devleti gücünü) siyaseten tek yetkili konuma yükselten bir devlet biçimidir. sýnýfýn reformist ve devrimci çeþitli örgütlerini yok etmeye yönelen açýk baskýcý dikta aský ve vahþetin derecesi ise. iþkencelerde. faþist rejimlerin uyguladýklarý baskýnýn derecesi sonuca varma eðiliminin kendisi tamamen saçmadýr. Türkiye de burjuvazinin iþçi sýnýfýnýn devrimci halk ayaklanmalarý ihtimali karþýsýnda korku eþiði alabildiðine düþüktür. bir ülkede gerek iþçi sýnýfýna ve gereks n karþýtý burjuvaziye önemli dersler veren devrim deneyimleri yaþanmamýþsa bunun yaratacaðý r iki sýnýf cephesinde de hissedilecektir. siyasal egemenlið arlamenter) devlette tek baþýna ele geçirmiþtir. On binlerce insan katledildi. özerk kurumlara geçit vermeyen. yalnýzca bu ülkeyi etkisi altýna alan bir burjuva vahþeti olmakla almadý. Türkiye örneðine oranla çok daha ciddiydi. her türlü idari mi ve yerel yetkeyi kendi hegemonya alaný içine hapseden kapalý ve totaliter bir yapý ol uþturur. somut yaþamýn içinde ortaya çýkacak etki-tepki kuralýna baðl itlelerin devrimci isyaný burjuva düzenin yaþamsal noktalarýna ne denli büyük bir etkide bu unmuþsa. yükselen bir devrimci durum burjuvaziyi faþizm doðru ltusunda harekete geçirmeye yetti. Arjantin de yine öyle oldu. Ýþçi sýnýfý daha önemli boyutlarda örgütlüydü. daraðaçlarýnda katlettiði. kayýplar klediði sayýlar bellidir. Þ Türkiye ye oranla çok daha güçlüydü. Burjuva düzene yönelen tehdidin boyutlarý ne kadar büyükse. suikastlarda. Ýþte faþist iktidar örgütlenmesi böyle bir þeydir. daðlarda avaþýnda can vermiþti. dehþetli bir emperyalist paylaþým savaþýnýn içinde tüm dünyayý kana buladý. Yürütme de. Fakat bizim iþimiz farklý ülkelerdeki bu tür sayýlarý karþýlaþtýr mlerin faþist olup olmadýðý konusunda bir sonuca varmak olamaz. sokak çatýþmalarýnda. dünya dengeleri e yönde deðiþmekte olduðu gibi faktörler de bir ölçüde[78] faþist rejimin uyguladýðý þiddet nde etkili olabilir. Zira baskýnýn derecesi öznel bir ölçütt Bu tür öznel ölçütler bir yana. büyük ölçekli çaðdaþ sanayiin ve dünya pazarýnýn kurulmasýndan bu yana. yine de onu burjuva devletin genel karakterinden soyutlayarak ele almak doðru deðildir. siyasal ikti yürütme ve yasama organlarýyla paylaþmayan. faþist rejimin hangi somut dünya koþullarý içinde iktidara geldiði. Þili de düzen güçlerini sarsan devrim korkusu. Marx ve Engels in Komünist Manifesto daki satýrlarýný hatýrlayalým: Burjuvazi. Fakat bunun ötesinde. Faþist baskýnýn derecesi Olaðanüstü burjuva rejimlerin iþçi-emekçi kitlelere ve onlarýn örgütlerine yönelttiði baský aþizmin Bonapartizmden ayýrt edilmesinde önemli bir faktör olabilir mi? Burjuva devletin Bonapartist biçimlenmesiyle faþist biçimlenmesi arasýndaki temel farký hatýrlayalým. Bu ned nleri sona erecek diye dehþetli bir sarsýntý içine düþtüler. . Almanya da faþist rejim. on erek ortadan kaldýrmayý amaçlayan bir rejim arasýnda. çalýþma kamplarýnda.Faþist cunta iktidara geldiðinde yürürlükteki 1961 Anayasasýný geçersiz kýlmýþ ve her türlü kisinin yalnýzca kendinde olduðunu ilân etmiþti. yasa da. Unutulmasýn ki. idam sehpalarýnda. hatta bunu bir kahvehane soh de dile getirmeye yeltenmek bile kesin biçimde yasaklanmýþtý. yargý da acasý burjuva devletin her alaný. Faþist iktidarlarýn örgütlenmesi burjuva parlamenter rejimden ne denli farklý olsa da. faþist rejimin giriþmek isteyeceði katl oyutlarý da o denli büyüyecektir. her kurumu. Ýspanya 39 dan 1950 yýlýna dek korkunç bir insan avý sürmüþtü. Ayrýca Konseyin çýkartýp yürürlüðe koymuþ iri. faþist yönetim zaten burjuva düzenin iþçi sýnýfýnýn devrimc ye. Faþizm iktidara geldiðinde. Çaðdaþ devletin yürütme gücü bütün burjuva ini yöneten bir komiteden baþka bir þey deðildir. Kural bellidir. e . devrimin bizza si olmasa bile onun ayak sesleri. faþist diktatörlüðün doðrudan emri altýnda id Devlet Güvenlik Mahkemelerine gereken atamalar da faþist cunta tarafýndan yapýlýyordu. Bu yýllar arasýnda on binlerce insan erde.
Faþizmin bu özelliði. kuþkusuz ideoloji sorununun sýnýf ideolojisi boyutunu el lýyoruz. Fa çok genel bir yaklaþýmdýr. burjuva sýnýf egemenliðini sü in farklý biçimleri olabileceði gibi. sayesinde iþçi ve köylüleri aldatýp aptallaþtýrabildiði bu aygýtý vermemiþ o olmazdý der Lenin. faþizmin sýnýf karakteri. faþizmin askeri diktatörlük biçimine bürünemeyeceði konusund kýrýlmasýndan geçiyor. kapýldýklarý devrim korkusu nedeniyle. Kapitalizm bir yandan kitleleri boyun eðmeye. Doðrudan tartýþma konumuza baðlanacak olursak diyebiliriz ki. Fakat iþçi sýnýfýnýn devrimci tehdidi tüm bu engellenemiyorsa. gerçekten de finans kapita n kanlý diktatörlük biçimidir. Zira çok iyi bilinir ki. onun bu oportünist ideolojisinin aslýnda burjuva egemenliðinin olaðanüstü koþullar mesini amaçlayan bir demagojiler yýðýný olduðu ortaya çýkar. her bir sýnýfýn kendi varoluþ koþu temel çýkarlarýný ifade eden düþünce ve anlayýþlar bütünü diye tanýmlarsak yanlýþ olmaz. Ýþte bu noktada faþizmin yarattýðý demagojik görüntülere a meselenin özüne inmek problemi çözecektir. öte yandan da burjuvazinin eline güçlü bir yalan ve hile aygýtýný. onu faþist deðil askeri bir diktatörlük olarak niteleyenler böyle bir yaklaþým ahiptirler. Fakat bu hususu da salt faþizmle birlikte zuhur eden bir durum olarak görmek yanýltýcý olur. burjuva düzen kendini korumaya almak üzere gidebileceði en ileri no ktaya dek saldýrýya geçmeye hazýrlanacaktýr. kanlý bir diktatörlüðü olduðu gerçeð le birlikte. ordu ve polis gücüne daha çok yetki vermek gibi bazý ara formülleri de deneyebilecekler ve faþizan uygulamalarý týrmandýracaklardýr.Faþizmi. sermayenin saldýrgan. iþin temelinde bu genel yaklaþým yatýy da. Bu bakýmdan faþizm. nal Sosyalist Partinin kitleleri peþine takmak amacýyla kullandýðý anti-kapitalist slogan . genel anlamda devletin ve dü kutsanmasý. Faþizm iktidara týrmanýrken bir küçük-burjuva ideolojisine sahipmiþ gibi görünür. faþizmin bu temelde tanýmlanmasýna karþý çýkanlar olduðunu geçerken beli ye de 12 Eylül Evren cuntasýnýn. Yine de faþist ideoloji dendiðinde. küçük-burjuva kitleleri peþlerine için pek çok demagojik unsurla bezenip kendilerini özgün bir ideolojik ya da siyasal akým olarak sunmaya ihtiyaç duyarlar. Nitekim bu iki dönem arasýndak faþizm iktidara adým attýðýnda faþist hareketin ideolojik cephesinde de yürütülen temizlik onu ile kendini ele vermektedir. bu farklý yönetim biçimlerini yansýtan deðiþik burjuv ojik akýmlarýn olmasý da kaçýnýlmazdýr. Bu açýk bir gerçektir. kudurgan askeri diktatörlük biçiminin de olabile ceði gerekçesiyle. Faþist hareketler küçük-burjuva kitleleri aldatm hangi demagojik vaatlerde bulunmuþ ya da onlarýn kafasýný ne denli olmayacak efsanelerl e doldurmuþ olurlarsa olsunlar. aslýnda kapitalist düzene her zaman içkin olan önemli uç noktaya götürülmüþ biçimidir. bir sýnýfýn çýkarlarýný yansýttýðýný iddia eden çeþitli ideolojik akýmlar ve buradan k asal hareket ve örgütlenmeler vardýr. koyu bir milliyetçilik ve militarizm. Kapitalist toplumda sýnýf ideolojisini. ermaye güçleri. kitleleri demagojilerle aldatmak olduðu bili niyor. Fakat ikt diðinde. Bu baðlamda kuþkusuz faþizmin de bir ideolojisi var amacýna ulaþmak için kitleleri deðiþken demagojilerle aldatýp. cehalete mahkûm etmekle kalmayýp. Bu sorunun çözümü. parlamenter iþleyiþi askýya alma k. Burjuva düzenin faþist rejim kadar zalim.[80] Faþist hareketler örgütlenir ve iktidara týrmanýrlarken. ezilmiþlið de!). finans kapitalin iþçi hareketine yönelik en saldýrgan rejimi olarak tanýmlýyoruz. kýsaca. Örneðin Ýtalya da faþist hareketin 1921 deki Roma kongresinde sendikacý sol kanat tasfiye ve bu kanadýn öne çýkardýðý iþçi haklarýyla ilgili temalar terk edilmiþtir. kudurgan bir anti-komünizm gibi bazý ortak öðelerin ona damgasýný bastýðýný söylemek doðru olur.[79] Faþist ideolojinin en önde gelen özelliðinin. Almanya örneðin nde Nasyonal Sosyalist Parti ile büyük sermaye çevreleri arasýndaki iliþkiler geliþir ve ar dan faþist hareket içinde büyük sermayenin istemleri doðrultusunda revizyonlar baþlatýlýr. siyasal iktidar tekelini de esasen açýk baský aracýlýðýyla sürdüren bir olaðanüstü rejimin oldukça homojen ve dört baþý nin olamayacaðý aþikârdýr. Faþizmin ideolojisi Faþizmin ideolojisini tartýþýrken. iþçi sýnýfýnýn devrimci mücadelesini parlamenter rejimi giderek gericileþtirmekten baþlayarak. kime hizmet etmek için örgütlendi ktidara geldiðinde neler yaptýðý çok açýktýr.
Faþizmin kullandýðý ideolojik temalardaki deðiþime bakýlacak olursa. onun iktidara týrmandý iktidara geldiði dönem arasýnda bariz bir farklýlýk olduðu açýktýr. Böyle bir ayrýmýn yapýlmasý. Faþist ideolojinin temel am acý. özellikle Ýtalya ve A lmanya örneklerinde olduðu gibi geniþ kitlelerce desteklenen faþist hareketlerin yandaþlarý arasýnda iþçilerin de yer aldýðýný kim inkâr edebilir? Ýktidara týrmanýrken baþvurduðu anti-kapitalist demagojilerle ve küçük-burjuvaziyi cezbetme lik uçuk tarihi fantezileriyle. iþsiz kitleleri öfkesi. ileri sürülen diðer argümanlarda olduð Eylül tipi askeri diktatörlüðün faþist olmadýðý önyargýsýndan hareket edenler. Bu nedenle faþizm. özellikle küçük-burjuva kitleleri kendi çýkarlarý için seferber eden tüm burjuva akýmlarý küçük-burjuvaziye maletmek pekâlâ mümkündür. yerine daha son ra Hitler in propaganda bakaný olarak ünlenecek Goebbels atanýr. kitleleri i ve tarihi masallarla uyutmayý sürdürebilir. faþ lenmenin iþçi hareketine uzanan yönü MÝSK ve 80 öncesinde sendikal mücadelede baþý çeken m n DÝSK bünyesindeki örgütlülüðü Maden-Ýþ in karþýsýna çýkartýlan Türk-Metal örgütlenmesidir Faþizmin ideolojisi konusunda doðru bir kavrayýþa sahip olabilmek için. Türkiye de de faþizmin benzer evresin aliyetine bakýldýðýnda görülür. Almanya daki kapi ne tepki uyandýrabilecek tüm sivriliklerinden arýndýrýlacak. koyu bir milliyetçilik temelinde bir dýþ emperyalizme. yoksul ve iþsiz insanlarýn canýný fena halde yakan gerçek düþmanýn ülke içinde karþýla kapitalist düzen olduðunun unutturulmasýdýr. ayný çarpýk mantýkla. örneðin günümüzde AKP gibi bir burjuva partisinin kendisine kitle desteði saðl için yarattýðý ve dini deðerleri öne çýkartan hareketini de pekâlâ küçük-burjuva olarak tan týr. Ama tüm bu yalan kampanyalarýnýn ardýnda. militan grevleri kýracak faþist mek gibi) yaný sýra. yani tekelci burjuvazinin çýkarlarý endiren niteliði temelinde kavranabilir hale gelecektir. gerçek sýnýf karakteri. asl da bu burjuva ideolojisi (veya bunun somutlandýðý siyasal akým) için de gereklidir. onlarýn bilincini çarpýtýp devrimci sendikal örgütlenmeyi güçsüz düþür ine baðlý bir sendikal hareket de geliþtirir. Klasik örneklerde faþizmin yükseliþ dönemine eþlik eden anti-kapitalist sloganlar ve faþi ndikal hareket içinde yürüttüðü örgütlenme faaliyeti. Ayrýca farklý yöntemler uygulayarak iþçi hareketine doðru da uzan tlelerini devrim yolundan geri döndürmek için baþvurduðu yýldýrma siyasetinin (mücadeleci s acýlara. Bu önemli husus. bir askeri cunta görünümünde iktidara oturd kiye benzeri ülkelere dair bazý tartýþmalara da ýþýk tutuyor. geçmiþte kalmýþ maddi manevi zenginliklerine geri dönüþ masallarýyla musallat olduðu söylenen iç ve dýþ düþmanlar propagandasýyla doldurur. bu hareketin ideolojisi neden iþçi sýnýfýna maledilmesin? Bu yan istenirse faþizmin ideolojisi noktasýna dek geniþletilebilir. finans kapitalin m öne çýkmýþ ihtiyaçlarý doðrultusunda gayet de bilinçli olarak yürütecektir. Faþizm iktidara yaklaþtýkça ideolojik bombardýman kampanyasýnýn araçlarý. Faþizm iktidara týrmanýrken kitleler üzerinde etkili olabilmek için kendini küçük-burjuva k erin özlemlerine uyarlar. Bu mantýkla. Hitler in ünlü propaganda ayinlerinde görüldüðü gibi. faþizm özgün bir küçük-burjuva siyasal akým olarak görünebi iktidara geldiðinde dahi. Nitekim olmaktadýr da. bu kez yoksul. Berlin bölgesi part i yetkilisi Otto Strasser biraz sol bulunduðu için görevinden azledilip. Türkiye de bunun en önde gelen örnekleri. 12 Eylül Evren cuntasýnýn faþist bir diktatörlük olmadýðýný yönetimine Alman ve Ýtalyan örneklerindekine benzer bir anti-kapitalist söylemin eþlik e diðini kanýt olarak sunmalarý geçersizdir. öncü iþçilere yönelik suikastlar gerçekleþtirmek. yabancý düþmanlýðýna yönelt Böylece de faþizmin ideolojisi. Zira. ser enin gerçek akýl hocalarý planlarýný sinsice hazýrlayacak ve faþizm iþini. onlarýn beynini sürekli ol k ülkenin kaybolmuþ. faþizm faþist bir kitle partisiyle iktidara týrmanýp. onun kitle tabaný e inmek üzere baþvurduðu demagojilerin hangi sýnýfa hitap ettiðiyle. ideolojik propagandanýn bu þekilde sürdürülmesi tehlikeli bulunduðundan ikinci plana it Anti-kapitalist söylemi ciddiye almýþ olan kadrolar tasfiye edilir. Gerektiðinde lelerini ezmek üzere akýl almaz katliamlara giriþecek.. bakýlmasý ge birine karýþtýrýyorlar. Fakat AKP nin iþçi sýnýfý içinde de önemli bir desteðinin olduð sek. onun ideolojik amacýnýn n hangi sýnýfýn çýkarýný yansýttýðýný iyi ayýrt etmeliyiz. Aksi takdirde. dýþ pazarlarda yayýlmak ya da rakip nsurlarý alt etmek için baþka halklarý cehennem ateþlerinde kavuracak veya gaz odalarýnda i . Kýsacasý.
çeþitli palavralar ve boþ vaa tlerle bezenmiþ. many k Hitler e veya salak Evren e özgü uçuk kaçýk projeler diye yorumlayýp geçtiði bu tür uy ahi. Hemen hemen tüm faþizm örneklerinde. nitekim daha þimdiden bu yo yolcusu olanlar vardýr. özgün bir düþünce akýmý olarak belli baþlý niteliklerini sýralayabileceðimiz bir ideolojisi yoktur. faþizm hemen onun rengine Türkiye nin somut koþullarýnda faþizm kitleleri peþine takabilmek için Türkçülüðün yetmedið rle zenginleþtirip Türk-Ýslam sentezi diye piyasaya sürmüþtür. Faþist rejimlerin akýbetinin ne olacaðýnýn henüz tam olarak bilinmediði 0 ve 30 larda devrimci Marksist çevrelerde aðýr basan görüþlerden biri. son tahlilde. Almanya da sermaye dü eninin somut koþullarý anti-semitizmi öne çýkarmayý gerektirmiþ. kimin Yahudi o ar veririm diyordu. Yahudileri fiilen ikinci sýnýf vatandaþ haline bir vatandaþlýk yasasý da çýkarttý. bacalardan çýkan ölü insan kokularýna aldýrmaksýzýn kârlýlýk hesaplarý yapmakla meþguldüler. bir halký yönetmekte kullanýlan sanatlarýn birincisi olduðunu beli tiyordu. (ordunun geleneksel laikçiliðine raðmen) babasýnýn da ir din hocasý olduðundan dem vururken yahut faþizmin Türk-Ýslam versiyonuna uygun biçimde b l bol Ýmam Hatip Lisesi ve kuran kursu açarken de temel gerçek deðiþmez. Almanya yine modern ka pitalist bir ülkeydi. Çünkü faþizm. Sonuç olarak. faþist liderler kapitalizmde n el aman diyen kitleleri peþlerine takabilmek için. Ve Alman tekelci burjuvazisi. faþizmin ancak devr mücadele sonucunda yýkýlarak sona erebileceði þeklindeydi.) cezalandýrmanýn ine getirilmiþti. Almanya da faþi olduðunda anti-kapitalist vaatler bir kenara fýrlatýlmýþ ve faþist propaganda kampanyalar itlelere olumlu hedefler göstermeyen. Ama Hitler ahudiler gaz odalarýnda kitleler halinde imha edilirlerken. Zira dünya kapitalist sisteminin. eþcinselleri vb. sýrasýnda keskin birer anti-kapital ist pozlarýna girmiþler. iþsizlik ve yoksulluk sarmalýnda çýldýrmýþ küçük-burjuva kitleler k gibi sýfatlarla küçümsedikleri kiþi lerin üzerine atmaya pek meraklýdýrlar. onun suçunu. Kimilerinin. faþizmin tamamen kendi karakteristikleri temelinde belirginleþen. bir ülkeden diðerine içine enmekte olduðu toplumsal bunalým koþullarý ve burjuva düzenleri sarsan devrimci durumlar a labildiðine yaygýn ve derin biçimde seyretmekteydi. Bunun o dönem koþullarý hesaba k nlaþýlabilir nedenleri vardýr. Faþizmin gerçek yüzünü modern çaðlara ve seçkin kapitalist ülkelere bir türlü yakýþtýrama aydýnlar. Ama faþizm komünistleri ezdikten sonra sý a Yahudi karþýtlýðýna geldi. Almanya da Hitler rejimi arî ýrk efsanesini yaþama geçirmeye niyetlenir görünürken veya Tür iktatör Evren meydan meydan dolaþýp. özellikle Alman faþizminin saldýrganlýðýnda somutlana . iþçi sýnýfýnýn sol hareketinden çaldýklarý sloganlarý kullanarak. Faþizmin sona eriþi (yýkýlýþ ya da çözülüþ)[81] Faþizm sorunu çerçevesinde cereyan eden tartýþmalar içinde. ortama göre renk deðiþtirecek bir bukalemun gibidir. Ýtalya ve Almanya nýn yaný sýra faþizm ne yeni ülkeler de katýlmýþ ve dünya. Günün ihtiyaçlarý deðiþtiðin ez daha bir Nasyonal Sosyalizm in rengine bürünerek çýkabilir. Faþizmin her ülkeye az çok uyan. D su faþizmin ideolojisi. yaratýlan bir düþman karþýtlýðý üzerinden yürütülen b Bu kampanyanýn temel motifi önce anti-komünizmdi. mevcut ahval ve þeraite uydurulmuþ düþünsel ver larýdýr. elerin kafasýný elden geldiðince karýþtýrmaya çalýþmýþlardýr. Goebbels demagojik propaganda kampanyalarý örgütlemekte usta bir kiþiydi ve bu m eziyetini faþist iktidarýn propaganda bakanlýðýnda fazlasýyla göstermiþti. genelleþmiþ bir ideolojisi yoktur. iktidara lmek için içinde hareket ettiði zaman ve mekân koþullarýna baðlý olarak amacýna denk düþece agojiyi kullanacaktýr. Gözü dönmüþ faþist saldýrganlýkta mantýk aranmaz! Göring. Nazi iktidarý. Bu nedenle faþizmin ideolojik sunumu.ha edecektir. faþist rejimlerin sona eriþ biç i bir yer tutuyor. totaliter propagandanýn. olaðanüstü koþullarda burjuva düzeni kurtarmaya koþan ve bunun için ken neyse yapmayý göze alan faþist eylemin. finans kapitalin robot tipi itaatkâr iþçiler veya uyuþturulmuþ kitleler yaratma ihtiyacýnýn yattýðýný görebiliriz. düzenin tüm egemenleri. Faþist propaganda yöntemlerinde en ileri gitmiþ örnek olarak bilinen Almanya da Goebbels. Anti-semitik hezeyan. çingeneleri. aslýnda faþist devletin resmi ine uymayan her türlü aykýrýlýðý (sakatlarý.
yani bir anlamda faþizmin asli i tirmesinden sonra. ikinci bir emperyalist paylaþým savaþýnýn içine sürüklenmiþti. faþizmin a rak son bulacaðýný iddia etmek mümkün deðildir. faþizmin yükseliþini engelleyemeyen ve faþizm iktid dýmýný atmaya yeltendiðinde bunu güçlü bir direniþle geri püskürtemeyen bir iþçi hareketini urumda olacaðýdýr. insanlýk tarihinde. faþizmin týrmanýþa geçtiði süreçlerde üzer evleri yerine getirmeyen liderliklerin. fakat uçlar salt istemekle deðil sýnýf mücadelesinin gerçek seyriyle belirleniyor. faþist iktidarlarýn iþbaþýnda olduðu Ýspanya ve Portekiz i de þu ya da bu ölçüd olgu ayrýca. Her türlü siyasal tartýþmayý verili somut koþullarý hesaba katarak yürütmek Marksizmin abec Bu bakýmdan. Faþizm denildiðinde ilk planda akla gelen bu iki ülkede faþist iktidarlarýn devrilmesine. sanki böyle bir yenilgi yaþanmamýþ gibi davranarak e faþist saldýrýnýn devrimci mücadele saflarýnda yol açtýðý zayiatý yok sayarak. giderek eski gücünü kaybetmesi ve çözülmesi olasýlýðý vardýr. Ayný olasýlýðýn Alman faþizmi için de düþünülebileceðini. Bunlar arasýnda en önemli olaný. G de Ýtalyan ve Alman faþizminin akýbetini. müttefik Amerikan. Devrimci proletaryanýn çýkarlarý elbette faþ iktatörlüklerin iþçi sýnýfý hegemonyasýndaki bir mücadeleyle yýkýlmasýný gerektirir. Ýngiliz ve Fransýz e alip gelmesi. Eðer faþist diktatörlüðe karþý gerçek bir mücadeleden. iþçi sýnýfýnýn yediði aðýr yumruðun etkisinden sýyrýlýp yeniden saðlamaksýzýn faþizmi yýkalým çaðrýsýnýn fiili bir karþýlýðýnýn olamayacaðý aþikârdýr. Faþist rejimler hangi biçimde son bulmuþ olurlarsa olsunlar.. baskýlar sýk sýk devrimci bir öfkenin parlamasýna yol açmýþtýr. doðrudan doðruya uluslararasý arenada cereyan ede muazzam altüstlükler belirledi. Ýkinci Dünya Savaþýnýn Ýtalya ve Almanya nýn yenilgisiyle bu ülkelerdeki faþist rejimlere de noktayý koydu. Ýtalya ve Almanya içindeki direniþçi güçlerin durumunu da deðiþtirdi. faþizmin iktidara gelmesind en sonraki sürece damgasýný basan ve iþçi sýnýfýnýn mücadelesini doðrudan ilgilendiren bazý ardýr. bir çýrpýd atýlmak mümkün deðildir. Faþist diktatörlüðün devrimci mücadeleyi ezip geçmesinden. bir zamanlar Mussolini veya Hitler in böbürlendiði gibi hiç gitmemek üzere iktidara g lmiþ olduklarýný iddia etmeye cüret edemediler. hiç kuþkusuz tarihin en büyük iþçi sýnýfý yenilgisidir. bu baskýlarýn. Hitler benzer bir akýbet ten kaçabilmek için saklandýðý ininde intihar etti. kaba materyalizmden baþka bir þey deði r. fakat kesin sonucu a ülkedeki ve uluslararasý düzeydeki sýnýf mücadelesinin ortaya koyacaðýný belirtmekteydi. genellikle son isyan ateþini de söndürdüðü Diðer ülkelerde ve Türkiye de yaþanan gerçekler. F törlüðün ancak yýkýlarak son bulacaðý görüþünde ýsrar etmenin ve bunu faþizmin ayýrt edici getirmenin maddi bir dayanaðý bulunmamaktadýr. Ýkinci Dünya Savaþý sonrasýnýn deðiþen koþullarý neden r sonrasýnda kurulan faþist diktatörlükler (yine ne denli zalim olabilecekleri gerçeði bir ana).n. Ýtalya anlar 17 Kasým 1945 te Mussolini yi yakalayýp kurþuna dizdiler ve cesedini de ibret olsun diye Milano ya getirip ayaklarýndan sallandýrarak teþhir ettiler. Ýkinci Dünya Savaþý sonrasýnda yaþanan çeþi t diktatörlükleri yýkabilecek kitle mücadelelerini sergilediði gibi. faþist rejimlerin çözü on bulmasý örneklerini de ortaya koymuþtur. burjuva devletin bu olaðanüstü biçiminin ülke ve dünya burjuvazisi nezdi de gerekliliðini yitirmesi. Ýtalyan faþizminin iktidarda olduðu bir dönemde. rimin zafere ulaþmasýndan sonra. Troçki onun Bonapartizm yönünde çözülebile et ediyordu. faþizmin iktidarý kurulduktan sonra havaya s avurduklarý devrimci belâgatýn hiçbir iþe yaramadýðýný gözler önüne sermektedir. . klarýn dolaysýz devrimcileþtirici etkisine güvenmek. Böyle bir durumun devrimci mücadelenin yenilgisi anlamýna geldiði çok aç in iktidar koltuðuna kurulmasý halinde. rý tarafýndan lanetlenmesi ve genel demokrasi istemi doðrultusunda kitlelerin sesinin yükselmesi. bundan böyle iktidara gelecek olan faþist diktatörlüklerin söylemini de deðiþi attý. Almanya da faþizmin iktidara gelmesinin ardýndan Troçki bu yakýcý gerçeklere iþaret etmiþti ya nýn bugün karþýlaþtýðý felâket.. dünyada baþka dönemlerde görülmedik denli yaygýn biçimde bir faþizm karþýtlýðý eþlik etti. Ýktidarýný . Ýspanya ve Portekiz de faþizm. onu yýkmak üzere örgütlenip ileri at hareketinden söz ediyorsak. Sovyetler Birliði halklarýnýn Alman Nazi ordusuna karþý yürüttüðü amansýz savaþýn yaný sýra. deðiþen dönemler ve yaþamýn ortaya koyduðu gerçeklikler temelinde.
Bu olasýlýk. faþist örgütlerde sýðýnak bulur. siyasal yaþamý söndürdüðü. sýnýfýn yediði muazzam darbenin etkisinden kurtul esi. e ancak iþçi sýnýfýnýn devrimci örgütlülük ve bilinç düzeyinin sürecin gidiþatýný belirleyi asý durumunda mümkündür. hatta ne de iþçi hareke bir canlanma içine girebildi. demokrat burjuvalar kahramanlar gibi yenid n burjuva parlamenter düzendeki görevlerinin baþýna avdet ederler. Fakat bunun bo yutlarý. Faþist iktidara karþý yükselen kitle mücadelesinin henüz bir devrime bile büyüyemeden burju in hegemonyasý altýna girmesi durumunda ise. Faþizmin pörsütücü bir süreç temelinde taksit taksit çözülerek sona ermesi þek asýlýk da gözden kaçýrýlmamalý. Faþist diktatörlüðü etkileyen iç ve dýþ geliþmeler sonucunda. Hiçbir zalim diktatörlük aþlangýçta sahip olduðu güçle sürdürememiþtir. [83] Her büyük yenilgi sonrasýnda olduðu gibi. ayakta kalmaya çalýþan devrimci rin ne yapýp yapamayacaðýndan çok. bütün bu faktörlere baðlý olarak. huysuz. kabadayýlýðýn kýsýr döngüsünden çýkmak. böylesi dönemleri yaþamýþ ol devrimci çok iyi bilir. yeniden toparlanmayý saðlamak üzere sabýr n soluklu bir yeraltý çalýþmasýna geçiþ yapabilmek. Bir bölümü. faþizm baþlangýçtaki gücünü y ilir. Ýspanya d le olmuþtur. Devrimci kitle hareketinin doðrudan bir müdahaleyle ve akti klara taþýyarak neyi ne kadar yapýp yapamadýðýný tartýþýyoruz. Anlatýlmaz bir iþkence alt lar ve þaþkýnlýðýn. darbel i beklemek. Portekiz örneði bunu kanýtlar. Kuþkusuz Türkiye de de faþ hareketinde ve devrimci mücadelede bazý yeniden toparlanma çabalarý oldu. Yunanistan da. gerçek proleter devrimciliðin baþlýca k r. Bu tür süreçlerde. iþçi-emekçi kitlelerin devrimc in yükseliþe geçmesi neticesinde aðýr bir yumruk yiyip yýkýlabilir. kýpýrdanmaya baþlayan bir iþçi hareketinin ö a tepeden düzenlemelere giriþmeleri de. Böylesi durumlar. baþka dönemlerde olmadýðý ölçüde muazzam bir ö an faþist bir diktatörlük. Yeter ki bu süre boþa heba edilmesin! Faþist iktidarýn saldýrýsýnýn en yoðun olduðu boyunca devrimci inanç ve kararlýlýðý yitirmemek. öfkeli bir pasifliðe dala rlar. aslýnda bu etkinin bir ifadesidir. Hayal kýrýklýðýnýn sonucu olan yaralarýn iyileþmesi için zamana ihtiyaçla durumun genel adý. sýnýfýn bir bütün olarak fiilen ne halde olduðudur. Faþist iktidarý yýkmak amacýyla lenen kitle mücadelesinin toplumsal bir devrime büyüyüp iþçi iktidarýný gündeme getirmesi. ne yapýlmamasý gerektiðini bilmektedirler. Egemen güçlerin. Ama burada tartýþtýðýmýz konu bu deðildir. kitle mücadelesinin sürece damgasýný basamamas eyse en baþýndan en sonuna dek tepeden kontrollü biçimde çözülmesidir. Buna ulaþýlamadýðýnda. ülke içinde faþizmin karanlýk dönemi boyunca y vrimci hazýrlýk çalýþmasýnýn eriþtiði düzey. Almanya da iþçi sýnýfýnýn faþizm karþýsýnda aldýðý yenilgiden sonra içine düþtüðü gerçek du iderlikleri tarafýndan aldatýlmýþ ve ihanete uðramýþ hissetmektedirler kendilerini. yine hiç kuþku yok sýnýf güçlerinin fiili durumu tarafýndan belirlenecektir. bu sonuç yaþanmýþ bir gerçekliðin ifadesidir. Kitleler. tehditlerin. Bir konuda yanlýþ anlamaya sebebiyet vermemek için belirte lim ki. Yumruðun sertlik derecesi ve burjuva düzen üzerinde yaratacaðý tahribat. Türkiye de faþizmin çözülüþ süreci. iþçi sýnýfýnýn ruh halinin deðiþmesi ve yeniden güç toplayýp ayaða kýmýndan fevkalâde önemlidir. faþist iktidarý yýkan devrim en iyi ihtimal r devrim boyutunu aþamayacak ve nihayetinde varacaðý son durak burjuva düzen çerçevesi için kalacaktýr. Devrimci örgütlerin ezilip geçildiði. yaralarýn sarýlýp saðlam kuvvetlerle yeniden yola çýkýlabilmesi için kuþkusuz belli bi cektir. Bu durumun nedenleri ü ak mümkün olsa da.bir terörle iþçi sýnýfýnýn tüm örgütlerini paramparça ettiði. ne sürecin gidiþatýný deðiþtirecek bir noktaya ulaþabildi. yalanlarýn. politik ilgisizliktir. Türkiye de faþizmin çözülüþü bu türden bir sürece örnek oluþturuyor. çaðýmýzda hiçbir kapitalist toplumda iþçi sýnýfýnýn ve emekçi kitlelerin yaþanan sü tkisinin olmadýðý söylenemez. ha niyor. gelin faþizmi yýkalým demekle bir ilerleme kaydedilemediðini. devrimci iþçi mücadelesinin dünya genelind enternasyonal bir önderliðin olup olmamasý. Bu arada dünya dönmeye devam edecek ve gerek içteki mayalanma gerek dýþ dünyadaki geliþm r dönüp faþist diktatörlüðün varlýk koþullarýný da etkileyecektir. kendi ötelerindeki sorunlar üzerinde karar verme zorunluluðundan kurtulmak istemektedirler. öncü iþçil sempatizanlara kadar binlerce insanýn faþizmin saldýrýlarý altýnda inletildiði koþullarda. Ne yapý erektiðini deðil ama. devrimcilerden sendika liderlerine. Latin Amerika ülkelerindeki veya Yunanistan daki çözülü . Bu karanlýk günlerde temel sorun.
Faþist diktatörlüklerin kitlelerin hoþnutsuzluðunu ya amacýyla giriþtikleri sýnýrlý ve kontrollü reform teþebbüsleri. Türkiye de. diðer örneklerdekine benzer þekilde çözülüþ süre elli bir dönemecinde doðrudan sahneye çýkarak demokrasi kahramanlýðý na soyunan bir burjuv olmadý. askeri faþist di ktatörlüðün iþlevini yerine getirdikten sonra tepeden kontrollü biçimde çözülmesinin ehveni e hareket etmiþtir. mperyalist güçlerin (en baþta da ABD emperyalizminin) Türkiye nin kontrolden çýkmasýna asla mamayacaklarý bir ortam oluþturmuþtu. Türkiye de geliþen devrimci durum eniyle faþizm sermayenin acil ihtiyacý haline gelmiþti. Kýsacasý. Yunanistan veya Türkiye gibi örneklerde kurulan askeri faþist di ktatörlükler. çeþitli Latin Amerika ülkelerindeki benzerleri bir çözülüþ süreci yaþark di. dýþ dengelere fazlasýyla baðýmlýydýlar. içten içe mayalanan muhalefet orada bura da pýtrak gibi patlak vermeye baþlar. hemen her örnekte büyük sermaye çevreleri baþka si yasal formüller düþünmek zorunda kalmýþlardýr. Türkiye vb. Ýç ve dýþ burjuva düze nun alt rütbeli genç subaylarý arasýnda zamanla tepedeki siyasetçi generallere karþý biri epkinin toplumsal muhalefetin içinden akacaðý kanallar döþemesi riskini mümkünse asgariye i rmek isterler. ama böyle bir yola girmek de kesinlikle kendi s onlarýný getirecektir. eski güçlerini. Diðer yandan bölgedeki geliþmeler. iç ve dýþ desteklerini yitiren faþist mler reforme edilerek yaþatýlamaz. daha önceden yaþanan bazý örneklerde kitlelerin bindirdiði basý cunda faþist cuntacýlardan hesap sorulmasý da. itikliðin biraz da olsa gevþetilmesi durumunda. Yine yaþanmýþ örnekler. Ayrýca. Portekiz örneðinde görüldüðü üzere. Yunanistan. aþamayacaklarý bir ikilemle yüz yüze gelirler. büyük sermaye çevreler ikleri AET/AB ye katýlým hedefleriydi. Netice olarak. Brezilya. Ayrýca. içinde yer aldýklarý koþullar gereði ABD emperyalizminin etkisine. Faþist rejimin doðasý. benzer bir akýbete sürüklenmemek için bir an ö e çekilmeye teþvik etmiþtir. monolitik bir yapýlanmaya dayanýr. iþler bu noktaya varmadan. Ve neticede bildiðimiz gibi faþizm Türkiye de de ikti a geldi. faþist diktatörlüklerin çözülüþ sürecine iliþkin önemli bir hususu . Türkiye ko erinde ilerleyen bölümlerde baþlý baþýna duracaðýmýz gibi bazý önemli örneklere de ayrýca d Latin Amerika ülkeleri. örneklerinde nasýl ki bunlarýn iþbaþýna gelmesinde ABD emperyalizminin gizli servislerinin planlarý etk li olduysa. Bilindiði gibi faþist iktidarýn varlýðý siyasal tekele. Türkiye de faþizm. arkadan gelen generaller üzerinde korku y aratýcý bir faktördür. Ýspanya. dýþ etkenler arasýnda sayýlmasý gereken önemli bir faktör de. uygun koþullar saðlandýðýnda (yani militan iþçi mücadelesinin ve devrimc aþizmin terörüyle ezilmesinden sonra!) seçimlere gidileceðini açýklamak zorunda kaldý. bölgesel g ere. Faþist diktatörlükler kendilerini artýk bir deðiþikliðin zorunlu olduðu no duklarýnda. çaktýrmadan. Tü gibi. Bu nedenle Türkiye de faþizm. Bu formüllerin nerden baþlayýp nerede sonuçlanacaðý yalnýzca burjuva zirvelerde yapýlan hes . tepeden ve kontrollü süreçlerin yaþanabilmesini ter ederler. çok uzun süre iyetli olmadýðýný. Portekiz ve Yunanistan da. Önceden yaþanmýþ tüm örneklerin ardýndan gelen bu askeri faþist diktatörlük. Þili. Faþist diktatörlüklerin devr tle eylemleriyle yýkýlmasý durumunda burjuva düzenin alabileceði darbeyi hesaba katan serm aye güçleri. Bu nedenle pek çok Latin Amerika ülkesinde ve Türkiye de tekelci sermaye. kitleler nezdind lüðe karþý duyulan hoþnutsuzluðun artýk iyice derinleþmesi ve bu durumun burjuva düzenin çý n tehlike sinyalleri vermesi durumunda. kendini içten dönüþtürerek. sarsýntý yaratmadan parla evrilmeye aykýrýdýr.ktada da farklýlýk arz ediyor. Varlýklarýný devam ettirebilmele bazý reformlara gitmek zorundadýrlar. Bu faktör bazýlarýný. Bu bakýmdan genel dönem pek uygun gibi görünmese de. Faþist diktatörlüklerin sallanmaya baþladýðý dönemlere her zaman siya eþlik etmiþtir. uzun süren askeri faþist genel olarak orduyu fazlasýyla siyasallaþtýrýp yýpratmasý riskidir. çözülmelerinde de emperyalist güçlerin yüksek düzey stratejistlerinin daha önce liþmelerden çýkartmýþ olduklarý dersler bir hayli etkili oldu. Bu d yol açan önemli bir etken de. ta en son noktasýna dek gýdým gýdým çözülen ve bu kar yle de toplumsal ve siyasal yaþamý iyice pörsüten bir süreç yaþatarak son buldu. her seferinde bu nedenle b geri devþirilmesi ve baskýlarýn arttýrýlmasýyla sonuçlanmýþtýr. çözülürler.
Doðru tutum. faþizmi yýkan kitle hareketi yeniden burjuva demokrasisinin inþasý çerçevesine hap olmaz. faþizmin temel karakteristiklerini Ýtalyan faþizminden daha net ve eksiksiz bir biçimd e ortaya koymaktadýr. Ayrýca. Kýsacasý. her zaman gerçekçi bir durum deðerlendirmesi yapabilmek. Marksist en bazý yazarlar da genel olarak burjuva devlet biçimleri ve özel olarak faþizm konusund a ileri sürdükleri görüþlerle ciddi yanýlgýlarýn yerleþmesine neden oldular. iþçi demokrasisi ile çözülmesi imkâný d ki. yani iþçi iktidarýyla. Alman Nazizmi þablonuna uy mayan gerçeklerin faþizm olarak nitelenmesi asla mümkün olmayacaktýr.[84] Öne çýkmýþ baþlýca faþizm örneklerini incelemekte bir sorun yoktu lt bu örneklerden hareketle (ve özellikle de Alman Nazizmi temelinde) bir faþizm teori si inþa etme giriþimi. Uzlaþmacý ve sýnýf iþbirlikçi tutum. siyaset sanatýnýn bir parçasýdýr ama bu sanatý lâyýkýyla icra edebilmek ancak kendi baðý an ve bu gücü pekiþtiren bir iþçi sýnýfýnýn harcý olabilir. Faþizmden çok askeri diktatörlük özelliði gösterdiðini ileri sürerek. bunlarý küçümse i yer alýr. Bu iki örneðin Avrupa çevresinde geliþ iþ olan faþizmin baþlýca özelliklerini gayet açýk bir þekilde gösterdiðini söyler. Bunun dýþýnda. Faþist diktatörlük güçlerinin ve bu iktidar sayesinde ken ine çýkar kapýsý yaratmýþ olanlarýn. en demokrat geçinen burjuvazi bile halk kit in burjuva düzen sýnýrlarýný hiçbir þekilde zorlamayacaðý ýlýmlý bir çözülme sürecinin yaþa r iþleyiþe kazasýz belâsýz geçilmesini arzu eder. Poulantzas ýn faþizm teorisi Burjuva yazar ve ideologlarýn. faþizmin yerleþtirdið iþ ve kurumlar bir çýrpýda ortadan kalkmaz. Faþizmin çözülüþü. bu tür süreçlerin her zaman çeliþkisiz ve sakin bir þekilde y fýrsat vermiyor. bir baþka deyiþle burjuva hegemonyasýna teslim olunmazsa. Faþizmin radikal biçimde. onu kontrollü bir biçimde sona erdirmeyi tercih eden burjuva çevrele r arasýnda ciddi çeliþkilerin yaþandýðý görülür.a baðlý olmayacaktýr kuþkusuz. 1970 tarihli Faþizm ve Diktatörlük adlý çalýþmasýnýn sunuþunda. düzenli bir evrimle parlamenter rejime geçileceði anlamýna gelmez. iþçi-emekçi kitle müc e yýkýlarak son bulmadýðý örneklerde. faþizmin çözülüþ sürecine girmesi hiçbir örnekte otomati kratikleþme anlamýna gelmemiþtir. Bu bir realitedir ama farklý siyasal eðili dan tamamen farklý sonuçlar çýkartmýþlardýr. faþizm sorununu lman faþizmlerinden hareketle incelediðini belirtir. Onun deðerlendirmeleri Türkiye de de bazý sol çevrelerin faþiz usundaki yaklaþýmlarýný bir hayli etkilemiþtir. Bu duru devletin faþist diktatörlük biçiminin sona ermesi anlamýna gelse de. tam d a döne döne vurgulamaya çalýþtýðýmýz gibi. Poulantzas. kendi faþizm kalýbýna uymayan . Nihayet. Böylece. Türki mi örneklerde faþist diktatörlük bir baþka olaðanüstü yönetim biçimine evrilebilir. faþizm o kadar özgün bir olgu olarak ele alýnmak lantzas benzeri faþizm teorisyenlerinin yolu izlenecekse. fazla sözü gerektirmeyecek denli sakat bir tutumdur. faþizmin çözülerek son bulmasý ile onun devrimci kitle hareketiyle yýkýlma iyasal alanýn demokratikleþmesi açýsýndan büyük bir kapsam farký vardýr. demokratikleþme sorunun un gerçek ve nihai kapsamda. uzlaþmacý reformist yaklaþýmlara prim vermeden düþman saflarýndaki iç çeliþkilerden yararlanabilmekt u. egemen sýnýf içi çeliþkilerin oynayacaðý rolü daima ab erin devrilmesinin tamamen bu çeliþkilerin sonucu olacaðý anlamýna gelen görüþler ileri sür a ise.[85] Bu yaklaþým. ayrýcalýklarýndan kolayýna ve gönüllü biçimde vazgeçti iþtir. Sonuç her zaman gerçek sýnýf güçlerine ve onlar arasýndaki m yrine baðlýdýr. devrimcilik adýna burjuva kamp içindeki çeliþmeleri görmezden gelme. Poulantzas ayrýca. askeri diktatörlüðün burjuva devletin bir biçimi olduðunu iddia eden ve askeri faþist diktatörlükler gerçeðini yaþanmýþ tarihten at bir faþizm anlayýþýnýn doðal sonucudur. Aksi halde. bu iþleyiþ ve kurumlarýn þu ya da bu hýzda tasfiye ed emin yaþanmasý da gerekir. faþizmi burjuva devlet gerçeðinden kopuk münferit bir hadi olarak deðerlendirip bilinç çarpýtmaya hizmet ettikleri biliniyor. ava giden avlanýr. bu olasýlýðýn ge ba sarf etmekten baþka bir þey olamaz. Bu konuda Poul somut bir örnek oluþturuyor. Ýspanya örneðinin inc mediðini açýkça belirtir Poulantzas. Faþist diktatörlüklerin çözülüþ sürecine girdiði örnekler dikkatle incelendiðinde. iþçi sýnýfýnýn faþist iktidar karþýsýnda devrimci mücadele stratejisi. Fakat þurasý bir kuraldýr ki. Üstelik . Ne var ki gerçek yaþamýn egemen sýnýf güç rtabileceði çeþitli engeller. faþist r burjuva çevrelerle.
Kom ntern in Dördüncü Kongresinden itibaren. Faþizmin neden Ýtalya ve Almanya da ortaya çýkmýþ olduðunu sorgularken. esas olarak. o kapsamlý çalýþmalarýn neticesinde varýlan sonuç ? Dikkatli bir Marksist okur. Marksizme eþsiz katký larýný sun bir hayli emek sarf etmiþlerdir. Polonya daki Pilsudski faþizmi gibi isabetsiz seçimle e vardýr. Ýtalya ve Almanya da faþizm yaþanmadan önce finans kapital sal hegemonyaya sahip deðildir. tersine yük yor. bunun altýnda yatan önemli çarpýtmalarýn Marksist çevrelere bulaþtýrýlmasý li ciddiyet kazanýyor. Bir örnek verelim. Marksizmi kendilerinden baþka hiç kimselerin kavramadýðý veh mine kapýlmýþ Poulantzas türü hastalýklý entelektüellerin. Böyle özgün bir görüþe sahip olan Poulantzas. Troçki nin faþizm konusund kapsamlý çözümlemelerini de kýsa devreye getirmektedir. eleþtirdiði kiþilerinki gibi saðlýklý bir baðlý kal Marx ve Engels. onu tarihs l bakýmdan da neredeyse salt belirli ve özel bir kesite hapsetmiþti. o çok engin bilgileriyle yaþanmýþ gerçekl i didik didik etmiþ ve kendi derinlikli incelemelerini.[86] Hadi diyelim ki Poulantzas gibi entelektüeller. bunu tekelci kapitalizme geçiþ sürecinin el çeliþkilerine baðlýyordu. Poulantzas. Sýraladýðý ülkeler arasýnda Arjantin gibi isabetli örneklerin yaný sýra. iktidar bloðunun öteki sýnýf ve fraksiyonlarý üze kendi önderliðini zorla kabul ettirecek güçte görünmemektedir. Ancak bu durum tehlike katsayýsýný azaltmýyor. bu bloðun baþtanbaþa ve özgül bir biçimde yeniden-ör tekabül eder. Komintern in büyük sermayenin iktisaden daha önceden ilerlemiþ o askýnlýðýndan siyaseten de hegemon olduðu sonucunu çýkartmýþ olduðunu söyler. faþizm. ileri sürüldüðü somut koþullarla da baðdaþmasý gerekir. devrimci iþçi sýnýfý ile baþa çýkacak ve devrim korkusundan muzdarip burjuv r bütün olarak kurtaracak bir yol bulmasýdýr. Þöyle der: Faþizmin desteð aksiyonunun: finans kapitalin. Ýspanya daki Franco faþizmi. Hatý kelerde kapitalist geliþme sürecinde bu tespite denk düþen durumlar yaþanmýþ ve burjuva ikt r bloku içinde cereyan eden hegemonya bunalýmlarý sonucunda gerçekten de hegemon güç deðiþm Nitekim Marx ýn Bonapartizm çözümlemesi de buna benzer bir süreci anlatýr. finans kapitalin siyasal hegemonyayý ele geçirmek için ç tarihsel sancýya baðlayýp teorize etmesidir. gerek kendi siyasal örgütlenme araçlarý ile gerekse d kratik parlamenter Devletin desteði ile. faþizmi yalnýzca Ýtalya ve Almanya örneklerine hapsetmekle kalmamýþ. iktisadi egemenliðin siya onya ile kayýtsýz þartsýz özdeþleþtirilemeyeceði hususu genel bir tespit olarak doðrudur. Poulantzas ýn vurguladýðý. yani tekelci büyük sermayenin hegemonyasýnýn kuruluþu saðla 87] Poulantzas ýn bu analizine göre. Hem de bu.rmeleri neredeyse tümüyle Stalin dönemi Kominterni ne yamayarak. n bir hüküm ifade etmesi için. Marksizmi derinleþtirirken iþi nasýl da çarpýttýklarýný fark edecektir. Kastettiði hegemonya bunalýmýný þöyle tanýmlamýþtý Poulantzas: Faþistleþme süreci ve fa r egemen sýnýf veya onun fraksiyonu. faþizm etiketinin neredeyse tüm olaðanüstü rejimle er. diðer burjuva kesimlere kendi önderliðini kab ul ettirip ettirememek deðildir. Oysa sözü fazla uzatmamýzý gerektirmeyecek kadar açýk olan bir husus var. Fakat Poulantzas amen yanlýþ olduðu nokta. Burjuva düzenin zaten hegemon gücü olan finans kapitali n temel sorunu. Yeniden-düzenlemeden kastý ise ittifak içindeki güçler dengesinde deðiþikli ka katýlan güçlerin göreli aðýrlýklarýnýn yeniden-daðýlýmý dýr. Poulantzas. faþizmi. olaðanüstü rejim ihtiyacýnýn giderek burjuva kesimler arasýndaki gerilimler . Peki. Çünkü ortaya konan çalýþmalar önemli sorunlarýn çözümlenmesine yardýmcý olabilecek zen ibi göründükçe.[88] Bu eleþtiriler anlaþýlacaðý gibi yalnýzca Stalin dönemi Komintern çizgisiyle sýnýrlý kalmam antzas ýn eleþtirileri. Bu nedenle de faþizm sürecini. iktidar bloku için i tarihsel bir hegemonya bunalýmýyla ve bu blok içindeki hegemonya deðiþimiyle iliþkili kýl u. finans kapital egem faþizm tahliline doðru uzanmaktadýr. Ýncelenen Ýtalya manya örneklerinde finans kapitalin derdi. Marx ýn Bonapartizm tahliline baðl makla eleþtiren Poulantzas ýn bizzat kendisi Bonapartizm çözümlemesindeki hegemonya deðiþi una fazlaca baðlý kalmýþtýr. Faþizm konusunda önemli incelemeler yapmýþ Marksistleri. Bu durumda Poulantzas a göre. Poulantzas gibilerin sunduklarý bilgilerin baþtan deðersiz olduðunu söyleyemeyiz. esasen Lenin in ve Troçki nin emperyalizm çaðý. Macaristan dak faþizmi. Komintern in oðru bulmaz ve eleþtirir.
finans kapitalin siyasal hegemonyasýnýn kurulmuþ olduðu ülkelerde faþizm rini tamamen kapatmamýz gerekirdi. [93] Açýkça görülmektedir ki. bü sermayeye ters düþerek sona erer. siyasal ve ideolojik bunalým süreci olarak niteler ve beþ evreye ayýrýr. altýndan. Ve onun faþizm konus linist Komintern in görüþünü paylaþmakta olduðu sonucuna varýr! Þöyle der: Faþizmin. c) Faþizmin iktidarda ilk dönemi. Poulantzas ýn ifadesiyle þöyle sona erecektir: Nihayet. Poulantzas a göre bu yen mi. Poulantzas a göre tüm bu geliþmeleri takiben. Þemanýn ikinci evresi. Bu dönüþsüzlük noktasýnda. d) Faþizmin stabi izasyon dönemi. Öte yandan bu dönem boyunca iþçi sýnýfýnýn çözülme durumu devam etmekteydi.[92] Bunun ardýndan biraz ilerde kýsaca deðineceðimiz üçüncü ve dördüncü evreler gelecek ve þema de ise faþizm. Poulantzas ýn uyguladýðý yöntem bütünüyle yanlýþtýr. daha önce doðuþ halinde silahlý çetelerden ibaret olan faþis rede giderek bir kitle partisi niteliðine bürünmekte ve böylece bir dönüþsüzlük noktasýna r. faþizmin bir dönemler Ýtalya ve Almanya da yaþanmýþ bir tarihsel ol daha da böyle þeylerin yaþanmayacaðý ruh hali çýkmaktadýr. Bu faþizm . devrim ve karþý-d sýndaki mücadele merkezi bir öneme sahip deðildir. yine de tam belirgin olmayan ndi içinde yýkýcý tohumlar taþýyan bir ittifakýn kurulduðu dönemdir . Þemasýnýn ilk evresine göre. Poulantzas Stalinist Ko mintern çizgisine yönelttiði eleþtirilerin ardýna sýðýnarak.[91] Bu evreler yaklaþýmý üzerinde çok uzun boylu rekmiyor. onun faþizme baþ vurmasýna ne gerek kalacaktýr?! Ýþin aslýna bakaca rsak. e) Faþizmin sona eriþi. faþizmin izlemiþ olduðu siyaset. Poulantzas ýn eleþtirdiði faþizm deðerlendirmeleri arasýnda Troçki ninki de yer alýr. faþistleþme süreci dediði s etindeki bozgun süreci. asýl olarak devrimci Marksizme . o zamana kadar böyle bir rolü almamýþ olan bir frak onun siyasal hegemonyasýnýn kuruluþu olgusu gözlenir [89] diyen Poulantzas ýn faþizm teoris nanacak olsaydýk. siyasal alandaki du umun küçük burjuvazinin Devleti elinde tutan sýnýf olmasý ve ideolojik alandaki durumun eoloji etkilerinin daha önceki etmenlere eklenmesiyle. Poulantzas ve benzerlerinin faþizm konusunda ileri sürmüþ olduklarý görüþlerin bilim azýdýðýmýzda. Zira ayrýntýlar bir yana. hatýrlanacaðý gibi iþçi hareketinin yükseliþe geçtiði ve burjuva düze yaþandý. tekelci burjuvazinin hegemon güç katýna yükselmesiyle devam etme kte ve neticede iþlevini yerine getirerek sona ermektedir. Almanya da ise 1927 de bir faþistleþme süreci yaþanmaya ntzas daha önceki yenilgiler döneminden ayýrt etmek amacýyla. Poulantzas ýn hiç deðilse bu hususlarda Marksi klaþtýðýný ummak beyhude olur. iþçi hareketinin yenilgisiyle birlikte bu desteklerini geri çektiler. Ýtalya ve Almanya da. yani iþçi hareketindeki yenilgiler dizisinin onucu olarak. a) Sürecin baþlangýcýndan dönüþsüzlük noktasýna kadar olan dönem. Öyle ya. Troçk niteleyen özgül siyasal bunalým sorununu azýmsar göründüðünü söyler. burj a karþý açýk bir iç savaþý na ve dolayýsýyla iþçi sýnýfýnýn devrimci saldýrýya geçmesine d an yanlýþ nitelendirmedir. faþist parti birtakým teminatlar vererek büyük sermaye kesimi ni kazanmaktadýr. küçük-burjuvaziyi yönetici i ettirmekten baþlayarak. Al ci mutlaklaþtýrýp ve birtakým evrelere bölüp bir þema icat etmiþtir Poulantzas. proletaryanýn saldýrýya geçtiði dönem boyunca egemen güçler faþist silahlý çetel lerken. böyle bir çýkarsamada bulunabilmek için Poulantzas olmak gerekir. bu faþizm teorisi nde burjuvazi ile proletarya. iþçi sýnýfýnýn mücadele konusundaki isteksizliði ve geri çekiliþiyle belirginleþen bir ona göre. Ýtalya da 1921 de. Fakat Troçki nin hakkýný vermek gerekir diye de devam eder Po s: Öbürlerinin yanýnda. bu ülkelerde finans-kapitalin siyasal hege monyasý zaten mevcutsa. [90] Troçki ye bahþettiði bu iltifat a bakýp da. Faþizmin iktidara geliþi ile birlikte. savunma.en ziyade iki temel sýnýf (burjuvazi ile proletarya) arasýndaki çatýþmalarýn sonucunda doða yet net biçimde iþaret etmiþlerdir. baþta iþçi sýnýfý ve küçük burjuvazi ile olan iliþkileri olmak üze rini açýk bir biçimde ortaya koymuþtur. Buradan bir teorisi çýkartma yönteminin bizatihi kendisi problemlidir. Fakat bunun ardýndan çeþitli yenilgiler gelmeye baþladý. faþist parti aracýlýðýyla büyük sermayenin tekelc küçük burjuvazi arasýnda önceden taslaklanmýþ bir ittifakýn. Çünkü onun faþizm deðerlendirmesinde küçük-burjuvazi öylesin ahiptir ki. b) Dön ktidara yerleþmesine kadar süren dönem.
[98] Poulantzas faþizm ve küçük-burjuvazi arasýndaki iliþkiye öylesine boyundan büyük anlamlar y . zaten bu rejim sta olmadý ki . artýk bu yeni siyasal dönemde genel s mücadelesinin iç ve dýþ koþullarý tarafýndan belirlenecektir. Eðer faþizmin yükseliþi durdurulamam tidara gelmesi engellenememiþse. Bununla birlikte diye ekler. yok . Oysa Troçki nin küçük-burjuvazi faktörü Poulantzas ýnki arasýnda hiçbir ortak nokta yoktur. Türkiye de 12 Eylül deki fa i kavramaya çalýþmak yerine. Bu durumun somut örneklerinden biri de. küçük burjuvazi. [94] Poulantzas ýn faþist iktidar çözümlemesinde. Devlete sahip çýkan makla iþe baþlar. Devlet aygýtýnýn üst mevkilerine . Faþist iktidar dönemini iki fa rklý evreye ayýrýr ve birinci evreyi küçük-burjuvazinin iktidarý olarak sunar. O küçük-burjuvazi. Poulantzas ta faþist bürokrasi küçük-burjuvadýr ve bu durum Nazi Devlet e karþýsýnda göreli özerkliðinin de bir etmenidir. faþizm böyle kýsa mý sürermiþ benzeri argümanlarla oyalananlarýn tutumudur. küçük-burjuvazi de devleti elinde tutan sýnýf olmaya m etmektedir. nasyonal sosyalizmin iktidarýnýn ilk ni bir ayrýcalýklý bürokrasi oluþturmakta. ayný zamanda Devlete destek sýnýf haline gelir. Poulantzas ýn faþizm teorisinin en büyük çarpýtmasý. Tekelci büyük sermayenin hegemonya urulmasýný öngören faþizm siyaseti bu dönemde saðlamlaþýp. ama ortaya asla tutarlý ve net bir sonuç lmayacaktýr.pmaya çalýþmýþtýr. Bu faþist iktidarýn ne düzeyde derinlemesine y eþeceði ve bunun ne kadar süreceði gibi hususlar ise. siyasal bakýmdan n bir sýnýf haline asla gelmeksizin. fakat bu gerçeklik henüz oldukça görelidir. [99] Bu hikâyede. Tam bir eklektizm ve her tarafa çekiþtirile ilecek muðlak çözümlemelerle kitaplar þiþirilecek. Þöyle der: Tekelci büyük se i hem hegemonyasýný kurar ve hem de küçük burjuvaziyi yerinden atarak kendisi yönetici sýný tüsüne eriþir. Bunun ötesinde. ayrýntýlý þema düþmez.[96] Böylece küçük-burjuvazi. küçük burjuvazi. kesin yararlar elde etmektedir. Poulantzas bu sorunu da bulandýrýr. Faþizmin gerçek sýnýf karakteri iktidara geldiðinde de kavranabilecekken. Poulantzas a gör rjuvazi. [95] Tekelci burjuvazinin kendi emelleri için önce kullanýp sonra bir kenara fýrlattýðý küçük-bu Poulantzas a bakacak olursak faþizm sayesinde kendisine kesin yararlar saðlamaktadýr. tekelci burjuvazinin eline geçmeden ön ilk dönemde küçük-burjuvazinin eline geçmektedir! Bu dönemde politika sahnesinde de çok ni belirten Poulantzas þöyle der: Hala sýnýf kökenlerinin damgasýný taþýyan faþist parti a et sistemi ve aygýtlarýnýn yeniden-düzenlenmesi yoluyla. Poulantzas ýn kitabýna bakýp da. devlet. fiilen yaþanan faþizmi bir yana býrakýp eldeki fa neþir olmaya varmýþtýr. ama bu rejim faþizm kalýbýna uymuyor ki . böylece faþizmin sýnýf karakterini de. [97] Faþist bürokrasi sorunu i diye de ekler. faþizmin iktidarý öncesinde yaþanan bir dönem vardýr ve bu ter mücadelenin akýbeti açýsýndan fevkalâde önemlidir. büyük artçý gücü olarak gördüðü için Komintern i eleþtirdi. tekelci büyük sermaye kesimi küçük-burjuvazi sayesinde yönetici s e eriþmektedir. Ýtalya veya Almanya ya bakýp bir faþizm kalýbý çýkarmak beyhude bir uðraþ i konularda fazlaca özgün yaklaþýmlar. o ve benzeri söz e ukalâ akademist yazarlarýn ortak özelliðidir. faþizmin ideolojis e küçük-burjuvazi temelinde algýlatan bir faþizm anlayýþý yarattý. Devleti elinde tutan sýnýf m eder. küçük burjuvazi ile temsil baðlarý h sonel saðlayan sýnýftýr . Troçki nin faþizm ve küçük-burjuva rek onu bu konuda kendi destekçisi kýlmaya çalýþtý. iþçi sýnýfýna ve devrimci harekete büyük acýlara ve kayýpl acak bir faþist iktidar dönemi yaþanacaktýr. Ve. Poulantzas ýn teorisiyle de. nihayet büyük sermaye kesiminin hegemonyasýnýn kurulmasýna gelmiþtir. keyfi biçimde teorize ettiði evrelerde relere yüklediði içerikte yatmaktadýr. fakat o da hikâyeyi büsbütün ilginç kýlma tek iri olsa gerek! Faþizm olgusunun kavranýþýnda Poulantzas ýn yarattýðý bütün bu bulanýklýk. faþist iktidarýn niteliðini de. Temel gerçek þudur ki. Küçük-burjuvaziyi. Faþizmin ik ilk dönemi olarak adlandýrdýðý bu evreyle (þemasýnýn üçüncü evresi) ilgili þu açýklamayý m dönemidir. Devrimci Marksizmin aydýnlattýðý faþizm olgusu. Burasý iyice karýþýk gibidir. faþizm küçük-burjuvazinin mi iktidarýdýr. Poulantzas ýn þemasýnda faþizmin stabilizasyon dönemi dediði evreye baktýðýmýzda. yönetici sýnýf durumuna geçer. Ama her ne hikmetse. oturuþur.
yalnýzca devrimci iþçi sýnýfýný ezmek için onu sopa olarak kullanýr. Bazý faþist unsurlar içermiyor deðillerdi. bu aygýtlar arasýnda siyasal polis. Ayrýca Nazi Devlet karþýsýnda göreli özerkliði denilen þey aslen bir görüntüden ibarettir. ordu þek ir baðýmlýlýk sýrasý ortaya çýkarýlabilir. faþizm sorununu gerçe kten kavrayabilmek için önce Marx ve Engels in Bonapartizm konusundaki doðru tespitlerin i lâyýkýyla öðrenmiþ olmak gerekiyor.[101] Daha sonra ise. onun yeni bir devlet tipi yarattýðýný çaðrýþtýrmak i st Komintern yönetiminin bundan muradý. Çözümlemesinin kimi noktalarýnda. olaðanüstü burjuva yönetimlerde devlet bürokrasisinin siyaseten üstlendiði rolün ve de t bürokrasisinin sýnýf karakterinin gerçekliðe uygun tarzda kavranmasýnýn ne denli önemli o kârdýr. Faþizmin yükseli aþist çeteleri iþçi sýnýfýna karþý vurucu güç olarak seferber eden organizasyonlarýn arkasý italin nice gizli servisleri. faþist iktidarýn ilk döneminde Faþist parti Devlet baský aygýtýna ordu lis. Ne var ki daha önce Ýspanya yý faþizm incele býraktýðý gibi. adliye egemendir . devlet aygýtýnda siyasi polisin egemen oluþuyla. 1975 tarihli Geçiþ Süreci adlý kitabýnda. Sinik Poulantzas da neticede ayný yolun yolcusu olmuþtur. Dimitrov faþizmin bir hükümet biçi ibaret olmadýðýný ýsrarla vurgularken. Ordunun iþlevinin bürokratik idari aygýta kýya kaldýðýný özellikle belirtmek gerek der. Her ne kadar Poulantzas gibiler bunu duymaktan hoþlanmasalar da. Faþizm durumunda. devlet aygýtlarý bütünüyle yeniden düzenlenme devlet aygýtlarý arasýndaki güç ve önem sýrasý tamamen deðiþmekte ve baþ köþeye siyasal po Siyasal polisin bu rolü. Yunanistan daki rejimlerle ilgili olarak þöyle der: Bu diktatörlüklerin herbiri zaten kuraldýþý devletin tezahür edebileceði deðiþik rej rýnýn kendilerine has birer karýþýmý idiler. iþin gerçeð e bu çizgiyle uzlaþmaz bir tutum takýnmadýklarý açýktýr. Nasyonal So deolojideki küçük burjuvalarla aþýrý þekilde doldurulduðu. öte yandan. diðer yanda nun yeni bir devlet tipi yarattýðý anlamýna gelecek açýklamalarý sinik þekilde þuraya buray irmesi. baþlangýçta öbür sýn et organlarýnýn en baþta ordu tamamen küçük-burjuva karakterde Devlet organlarýna baðým 00] Poulantzas a göre.apital düzeyine yükselmiþ burjuva egemenliðinin olaðanüstü biçimlerinden biri midir sorular bir yanýt alabilmek asla mümkün deðildir. içeriðini hiçbir zaman net biçimde ediði genel bir askeri diktatörlük adlandýrmasýyla geçiþtirir. Portekiz. Zira burjuva devletin olaðanüstü biçimlerinde devlet si (özellikle de askeri bürokrasi) siyaseten aðýrlýklý bir rol üstlenir.[102] Ona göre. burjuvazinin bir parçasýdýr. fak hâkim olan askeri diktatörlük biçimi altýnda. maddi ve manevi destekleri yer almaktadýr. Ýþte bir örnek: Devlet aygýtýnýn bütününün. yeniden örgütlenmenin ve Devlet aygýtýnýn tümünün iþlev deðiþt ortaya çýkabilir der Poulantzas. faþizmi burjuva devletin bir biçimi diye taný rsa da bu konuda da net ve tutarlý bir yaklaþýmý yoktur. idare. böyle köklü bir deðiþime karþý burjuvazinin de ka ele yürüteceði izlenimini yaratmak ve burjuvaziyle iþbirliðini haklý gösterecek bir teori i etmekti. Poulantzas. Poulantzas. [103] Almanya örneðinin keyfi biçimde teorize ed aydýnlatýlan(!) bu faþizm öyküsünden bu kadar aktarma yeter. buna uymayan örnekleri ve hele ki a faþist diktatörlükler gerçeðini faþist olarak nitelemek haþa doðru deðildir! Marksist olmadan Marksizmi derinleþtirmek isteyenlerin düþeceði dipsiz kuyu iþte budur. Faþizm hiçbir þekilde küçük-burjuvaziyi yönetici sýnýf d z. bu üç ülkedeki rejimin niteliðini. Portekiz. bu aygýtýn öbür kollarý arasýnda r de deðiþecektir. Bu bürokrasi küçük ldir. M Bonapartizm çözümlemesi eþliðinde uzun boylu üzerinde durduðumuz temel hususlar hatýrlanaca rsa. Ancak hiç deðilse bir husus tleþmiþtir ki. Poulantzas ýn faþizme karþý mücadele konusundaki gerçek yaklaþýmýný da ele verir. Portekiz ve Yunanistan daki rejimlerin faþist olduðunu da kabul etmemektedi 1975 teki kitabýnda. [104] . Poulantzas ýn faþizm þablonuna bakýp da. Bir yandan faþizmin burjuva devletin bir biçimi olduðunu kabul eder görünürken. Ýspanya ve Yunanistan da ol yönetimlerin sona eriþ sürecini ele alacaktýr. L e Stalinist Komintern çizgisini eleþtirir görünen Poulantzas ve onun gibilerin. Olaðanüstü burjuva diktatörl vlet olarak niteler ve Ýspanya. Zira ortaya koyduðu görüþlere göre ce küçük-burjuvazinin yönetimi altýnda yeni bir devlet oluþumu yaratacak ve ardýndan devlet gýtý tümden iþlev deðiþtirecektir. planlarý.
finans kapitalin bir b a egemenlik biçimidir. Nihayetinde bunlarýn tümü sermayenin egemenlik araçlarýdýr. Sadece parlamenter kurumlarý bir yana atýp devletin baský aygýtlarýný yetk rir. bu diktatörlüklerin faþist olmamalarý iyle burjuva güç bloku içinde derinleþen çeliþkiler neticesinde sona ereceðidir. Faþizm burjuva düzene yabancý güçler tarafýndan dayatýlmýyor. cereyan eden süreçlerden devrim i mücadelenin güçlendirilmesine odaklanmýþ dersler çýkartacak bir siyasal tutuma sahip olma yaþanmýþ olan neyse onu öylece mutlaklaþtýrýp ve genelleþtirip teorize etmiþtir. iþkenceci ABD e peryalizminin faþizan uygulamalarý. Ona göre üç ülkede de olaðanüstü yönetimleri iþbaþýna getiren ve destekleyen. tekelci burjuvazinin farklý yönetim biçimleridir. Poulantzas geçiþ süreci analizinin þurasýna burasýna halk direniþi gibi bazý mücadele temal irmiþ olsa da. Bonapartizm ve faþizm arasýnda aþýlmaz duvarlar olmamasýnýn. ister Bonapartist ister faþist laðanüstü rejimler ayný egemen gücün farklý iktidar biçimleridir. Faþizm ve burjuva demokrasisi nihaye tinde ayný burjuva diktatörlüðün farklý biçimleri olsa da. Faþist devlet biçimi iktidara ayrý bir sýnýfý getirmez. Zira faþizm ayrý bir devlet tipi deðil. faþizmi Poulantzas larýn yaptýðý gibi bu kadar benzersiz bir rejim katýna mi tamamen yanlýþtýr. Türkiye de yaþanan da bu olmuþtur. Bu yaklaþý söz konusu rejimleri kapitalizmi geliþtiren ve böylece burjuva demokrasisine geçilebilme sinin temelini döþeyen birer tarihsel halka olarak ele alan genel analizinin uzantýsýdýr. Tüm bu olaðanüstü rejimle evlet bürokrasisini (en baþta da askeri bürokrasiyi) olaðanüstü siyasal yetkilerle teçhiz e ler. Bunlarý iþçi-emekçi kitlelerin örgütlerini parçalamak ve devrimci mücadeleyi ezmek üze oðun ve açýk biçimde kullanýr. Portekiz ve Yunanistan da gerçekte faþizmin çözülüþü anlamýna gelen süreçleri. Böylece Poulantzas ýn geçiþ süreci analizi. Ýþçi sýnýfýnýn örgütsüzlüðü yüzünden sürece damgasýný basamad rjuva kesimler arasýndaki kapýþmanýn öne çýktýðý ve olaylarýn burjuvazinin hegemonyasý altý r. Parlamen st rejimler. askeri dik rasiye geçiþ süreci olarak nitelemiþtir. Ýþçi sýnýfý uzun yýllar süren tarihsel mücadeleler sonucunda burjuva düzen çerçeve . Ne var ki Poulantzas. baþkalarýný sýk sýk eleþtirdiði ekonomizm yakla tarafýndan sunulmuþ uygulamalý bir örneðidir. burjuva diktatörlük parlamenter demokrasi þalýný sýrtýndan fýrlat m zýrhýný kuþanabilir. burjuva güç bloku içindeki çeliþkileri derinleþtirmekten ve bu çeliþkileri ordu nsýtmaktan ibarettir. finans ve ban inde sivrilmiþ ve yabancý sermaye yanlýsý komprador burjuvazidir. burjuva demokratik rejimlerin anayasal dayanaklarýný fetiþleþtirerek iþçi sýnýfýný nasýl bir aymazl biliniyor. bu tür biçim farklýlýklarý iþçi eðildir. Netice olarak. Ama sorunun bir de diðer yanlýþ ucu var. Sosyal demokrasinin ve onun peþinden giden reformist. bizzat olaðan burjuva iþley r. burjuva devletin olaðanüstü b den biridir. o çok demokrat geçinen Avrupa ülkelerinde yaþanan faþizm deneyleri ya da Türkiye ve benz ri ülkelerdeki askeri faþist cuntalar veya günümüzde halklara kan kusturan. Faþizm burjuva devlet aygýtýný bir kenara fýrlatýp yerine bir baþka t aygýtý kurmaz. Koþullar deðiþtiðinde. Temel tezi. ayný burjuva devlet aygýtýnýn çeþitli bö ve aðýrlýkta kullanýlmasýna dayanýrlar. keza faþizmin sivil biç eri biçimi arasýnda özde bir fark bulunmamasýnýn ve nihayet faþizm (hangi yolla iktidara g iþ olursa olsun) iktidara geldiðinde devletin bürokratik kabuðu içine yerleþir dememizin ne eni iþte bu gerçeklerdir. Ancak belirttiðine göre. Emperyalizm çaðýnda. Ona göre askeri dikta bu çeliþkilerin sonucunda yerini muhalif bur juva unsurlarýn iktidarýna býrakacak ve rejim deðiþikliði kaçýnýlmaz olarak demokratik bir geçecektir. Ýþin gerçeðinde tüm olaðanüstü burjuva iktidarlar. Faþizme karþý mücadelede doðru tutum Ýþçi sýnýfýnýn faþizme karþý baþarýlý bir mücadele yürütebilmesi için. Bu süreçte iþçi-emekçi ki n rolü ise.Ayný bulanýklýðý bu ülkelerdeki olaðanüstü rejimlerin sona eriþ süreçleri baðlamýnda da sür . oportünist sol akýmlarýn. her þeyden önce doðr . burjuvazinin demokrasisiyle kanlý diktatörlük biçimleri arasýnda hiç de aþýlmaz duvarlar olmadýðýný ortaya koymaktadýr. onun geçiþ süreci esasen burjuva kesimler arasýndaki kapýþmalar temelinde do u parlamenter rejime ilerler. skeri diktalar altýnda özellikle sanayi sektöründe yoðunlaþan bir yerli burjuvazi geliþmekt e bu burjuva kesim zamanla askeri diktatörlükten uzaklaþmaktadýr. Yakýn sayýlabilecek bir geçm e.
Devrimci proletaryanýn burjuva düzeni yýkýp geçmek üzere ilerleyebilmesi ne denli önemliyse azanýlmýþ demokratik haklarý ve örgütlü mevzileri kaptýrmamak için yürüteceði mücadele de b dir. düþman son ta e ayný düþmandýr. toplumu çok e devrimci bunalým halinde tutmaksa daha da tehlikelidir . Bu gibi durumlarda devrimci öncünün gücü. proletaryan ci stratejisi kapitalizmi yýkmayý ve iþçi iktidarýný yani iþçi demokrasisini kurmayý hedefl juva diktatörlüðün farklý biçimlenmeleri devrimci stratejiyi özde bir deðiþikliðe uðratmaz. çeþitli iþçi örgütlerinin eylem birliðini saðlayac leri yürürlüðe koyabilmelidir. Ancak hiçbir mantýklý kiþi. iþçi sýnýfýnýn burjuva demokrasisinin sýnýf özünü unutmaksýz mevzilerini. faþizm ancak tutucu iþçi partilerinin proletaryayý devrimci urumu kullanmaktan ve iktidarý ele geçirmekten alýkoyduðu ülkelerde zafere ulaþabilmiþtir . kendi sýnýf tavrýyla savunmasý gerekir. elbette bir ülkedeki siyasal koþullarýn ayrýntýlý biçimde ta edilmesi ve devrimci stratejinin taktiklerinin somut koþullarýn analizine dayandýrýlmasý gö evini de asla ortadan kaldýrmaz. öncelikle kend i devrimci gücünü örgütleyip seferber etmeye ihtiyacý vardýr. burjuva demokrasisi kapsamýnda elde ettiði demokratik haklarýný korumalýdýr. önemli silahlarýn yitirilme tehlikesinin sava klik yaratmayacaðýný iddia edemez. hazýrlýk ve saldýrýlarý karþýsýnda kay iþçi ve emekçi örgütlerinin mücadele birliðini saðlayacak ittifaklar konusunda sekter davra faþizm karþýsýnda yenilgi peþinen kabullenilmiþ olacaktýr. Faþizm gibi olaðanüstü rejimlerin. Faþizme karþý iþçi ve emekçi örgütlerinin yaþama geçirmesi gereken birleþik cephe politikas iþte bu anlayýþ olmalýdýr. Örneðin her alanda baðýmsýz sýnýf politikasý geliþtirmek yerine. Troçki.[107] Proletaryanýn. Burjuva düzenin faþizm gibi gerici tehditleri karþýsýnda. demokrasi mücadelesinde burjuv egemonyasýnýn kurulmasýný saðlayacak strateji ve taktiklerle iþçi sýnýfýnýn savaþ yolunu tý Eðer sermayenin faþist rejim doðrultusundaki tehdit. sýnýfýn burjuva rimci mücadelesini geliþtirebilmesi ve yaygýnlaþtýrabilmesi için yakýcý derecede ihtiyaç du ahlarýdýr. Ýþçi sýnýfý burjuvazinin kuyr i gücüne güvenebilmeli ve devrimci öncü. Evet. faþizm tehlikesi ve benz in ardýna sýðýnýp. Faþizm tamamen ortadan kaldýrmak amacýyla bunlara göz diker. Bu mevziler. faþist diktatör elenin burjuva düzenin temellerini sarsacak düzeye eriþebilmesini engelleyici iþlev görmüþl ir.k haklar elde etmiþ ve çeþitli alanlarda örgütler yaratmýþtýr. Ýþçi sýnýfýnýn komünist güçleri açýsýndan gerçek þudur: birleþik stratejiye baðlý doðru taktiklerle uygulamaya konulur ve baðlaþýklar üzerinde proletaryaný rimci hegemonyasý saðlanýrsa amacýna ulaþabilir. Ýþçi sýnýfýnýn birleþik cephe politikasý. Avrupa da devrimci dalganýn geri çekildiði ve ser . burjuva düzeni tehlikeye sürükleyen olaðanüstü koþullarý ir. Bir tarihsel y larak kaydedebiliriz ki der. hangi vesile deme gelmiþ olursa olsun. ittifaklar konusunda baþarý elde edebilmesi için. tejik hedefin biliniyor oluþu. Ýþçi sýnýfýnýn kitle örgütlerinde etkin olan Sosyal Demokrasi ve Stalinizm. Devrimci durumlar karþýt sýnýflarýn kozlarýný ölesiye paylaþmaya hazýrlandýklarý tarihs ir. Tarihsel örnekler bize. anlamlý bir mücadele ancak kendi devrimci sýnýf çizgisine dayanmasý ve kendi örgütlü gücüne güvenmesi koþuluyla tarya. Parlamenter biçim de dahil kapitalist düzen hangi kýlýða bürünmüþ olursa olsun. Ama bun burjuvazinin parlamenter düzenini güçlendirmek için deðil. siyasal tutumu ve taktikleri belirleyici bir önem kazanýr. Yenemeyen yenilir ve bu nedenle devrimci süreçlerle asla oyun oynanamaz. Faþizmin niteliði konusunda bilinç bulandýrdýklarý gibi. burjuva düzene karþý devrimci m yi daha güçlü ve örgütlü kýlmak amacýyla yapmalýdýr.[105] Burjuva düzenin devrim korkusuyla saldýrýlarýný týrmandýrdýðý sýra dýþý süreçlerde iþçi sýn al önem taþýr. faþizmin týrmandýðý süreçlerde baþarýlý bir mücadele yürütemeyip bezginleþen ve yenilg iþçi kitlelerinin üzerine basarak iktidara yerleþtiðini gösteriyor. klasik faþist rejimlerin veya askeri faþist diktatör rin. Fakat iþçi sýnýfýnýn hangi koþul altýnda ve alanda olursa olsun. demokrat geçinen burjuva devlet adamlarýna ve burjuva partilere destek s akla yetinmek hiçbir durumda onaylanacak bir tutum deðildir. Ergimiþ metali çok uzun süre ateþte tutmak tehlikelidir. Troçki nin deyiþiyle.
[108] Ayný kongrede birleþik cephe taktiðinin esas amacý da belirlenmekteydi: Birleþik cephe tak iðinin esas amacý. Stalin dünya komünist hareketinin önderliðini önce raydan çýkartýp daha sonra da tasfiy elirken. aþaðýdan . Ýþçi sýnýfýnýn komünist öncüsünü ar içinde eritmiþtir. 1922 de toplanan Komintern Dördüncü Dünya Kongresi ise. Stalinizmin bazen sekter. Ne var ki.[113] Proletaryanýn cephe birliði konusunda bir dönem boyunca sol sekter tutum izleyen Stali nist Komintern daha sonra tam anlamýyla saða savrulmuþtur. faþizmi en kesin ve en tavizsiz gericilik sistemi olarak görecek ve þu açýlýmý get cektir: Bu yönetimi ayakta tutan þey. Gereksiz bir sekterli zin. 1917 Ekim Devriminin ürünü olan iþçi sovyetleri devletinin da. Ý iþçi sýnýfýnýn genel grevinin sönümlenmesine ve yükselen militan mücadelesinin kýrýlmasýna aktikler ve burjuvaziyle uzlaþma siyaseti yol açmýþtýr. ama iþçi sýn ephesinin inþa edilebilmesi için elzem olan ilkeli esnekliði de gösteriyordu. Lenin in ölümü ve Komintern in Stalinist bürokrasinin egemenliði altýna giriþiyl kte birleþik cephe politikasý da saða sola çekiþtirilerek doðru ve devrimci özünü yitirdi. Lenin döneminde belirlenen birleþik cephe taktiklerinden bir kopuþt ur. bu r lelerin bütün baðýmsýz örgütlenme biçimlerinin sistematik olarak yokedilmesine dayanýr. 1928 de Komintern in üçüncü dönem p kte. Dördüncü Kongre kararlarýnda soruna þu þekilde yaklaþýlýyordu: Birleþik cephe taktiðini ku st öncünün. 4 te Zinovyev tarafýndan ortaya atýlan ve ardýndan Stalince benimsenerek piyasaya sürülen yal-faþizm [112] tezi.[111] Ayrýca. Birleþ phenin gerçek baþarýsý. Bu tarihte To gliatti. Ýkinci Enternasyonal in birleþik cepheyi tüm iþçi part gütsel bir kaynaþmasý olarak gösterme çabasýnýn da mutlak bir biçimde reddedilmesi gerekt rgulanmýþtý. [110] Fakat bu gibi durumlarda tleleri yapýlan görüþmelerin seyrinden her zaman haberdar etmenin zorunlu bir koþul olduðu a belirtiliyor ve bu liderlerle yapýlan görüþmelerde. [11 Fakat bu taným Komintern bürokrasisi tarafýndan Troçkist bulunur ve Togliatti sosyal-faþiz tezine çark etmek zorunda býrakýlýr. Zira 1924 te ortaya atýlan bu Stalinist tez. terörist eylemlerinin gaddarlýðý. dünya iþçi sýnýfýnýn yeniden güç toplayýp burjuvaziye meydan okuyabilmesi amacýyla günd i. faþizmle s osyal demokrasiyi ayýrt etmenin gerekli olmadýðý görüþü savunuldu. iþçi kitlelerini ajitasyon ve örgütlenme yoluyla birleþtirmektir. birleþik cephe taktiðinin özünü ifade ediyordu. Avrupa ülkelerindeki Sosyal Demokrat partiler sosyal-faþist olarak nitelendi. 1928 de b ez daha iddialý biçimde yeniden piyasaya sürülmüþtür. tabandaki iþçi kitlelerinin saflarýndan gelen bir harek baðlýdýr. çok sayýda iþçi ve orkunç iþkence yöntemlerini geniþ ölçüde uygulamasý. Troçki ise Lenin dönemi Komintern çizgisini sürdürmeye çalýþtý ve bu mücadeleyi so zor koþullar altýnda yürüttü. Troçki nin bu konuda get . mahkemelerinin sertliði deðildir. ama burjuvaziyle iþbirliði yönündeki eðilimlere de prim vermeksizin çeþitli iþçi ve em inin mücadele birliðinin inþasý için çaba sarf edilmeliydi. 1921 de Lenin önderliðindeki Komintern Üçüncü Dünya Kongresi tarafýndan kabul edilen sý kitlelere sloganý. komünist partilerin en önemli görev den birinin uluslararasý faþizme karþý direniþi örgütlemek olduðunu vurguluyordu: Komünist . [109] Lenin ve Troçki gibi devrimci liderlerin önderliði altýnda ilerleyen Komin sosyal demokrasinin uðursuz rolü konusunda gereken her türlü uyarýyý yapýyor.saldýrýsýnýn týrmanýþa geçtiði. sosyal demokratlarýn ve Amsterdam Ente rnasyonali nin hain liderleriyle bile görüþmeye hazýrdýrlar. bu sorun karþýsýnda birleþ son derece aktif olmalý ve illegal örgütlenme yöntemlerinden yararlanmalýdýrlar. faþist çetelere karþý mücadelede iþçi sýnýfýnýn önünde olmalý. bu mücadele uðruna. komünist partinin baðýmsýzlýðý ve aj mamalýdýr deniliyordu. bu kez kývrak oportünizmin öbür çeþidi olan sol maceracýlýk dönemi baþlatýlacaktýr. Stalin dönemi Komintern toplantý ve kongrelerinde yürütülen faþizm tartýþmalarý içinde Altý (1928) Ýtalyan delege Ercoli nin (Togliatti) deðerlendirmesi dikkat çeker. çoðu kez de ilkesiz tutumlarla düny ermayenin faþist saldýrýsý karþýsýnda yenilgiye sürükleyen politikalarýna karþý Troçki nin önemlidir. geniþ kitlelerin en yaþamsal çýkarlarý için verdikleri gündelik mücadelelerin e r almasý demektir. Örneðin 1926 lardaki Ýngiliz genel grevi döneminde. Komintern yönetic Stalin in ilkesiz politikasýný reformist bürokratlarla ittifakýn gerekçesi yapmýþlardýr. Komünistler.
kitle mücadelesini burjuva düzen sýnýrlarýna hap ye muktedir olur. en .. örneklerinde faþist dikt cinde yaþanan gerçeklik budur.. Bunlar arasýnda en baþta geleni. olaðanüstü rejimlerin baský ve zulmüne isyan etmeyi ba ve emekçiler. an ti-faþist. gü demokrasi bayraðýnýn egemen kýlýnacaðýna baðlýdýr. Nitekim Komintern Yedinci Kongresinde (1935) sunuculuðunu Dimitrov un yaptýðý faþizm tahlili. Burada faþizm þöyle tanýmlanýyordu: Faþizm. Bu gibi durumlarda demokrasi mücadelesinin (anti-Bonapartist. anti-diktatoryal. Nitekim daha geniþ halk cepheleri kurma adýna iþçi s yle iþbirliðine yönelten ve böylece demokrasi mücadelesinin önderliðini altýn bir tepsi içi juvaziye sunan tüm anlayýþlar (Stalinist halk cephesi örnekleri ve benzeri sulandýrýlmýþ it lar) tarih boyunca iþçi sýnýfýna nice acý yenilgiler tattýrmýþlardýr. Neticede bu cephe anlayýþý tüm resmi komünist partilere dayatýldý ve Stalinist Komintern ha zleyen siyasal örgüt ve hareketlerce kabul görerek günümüze kadar taþýndý. burjuva düzeni ezip geçecek noktaya ulaþamadýklarýnda bile düzenin sýnýrlarýn Zorba burjuva iktidarlara karþý demokrasi mücadelesinin baþýna örgütlü iþçi sýnýfýnýn geçm zi için ölümcül bir tehlikedir. Ne var ki maceracý oportünizm daha sonra yine karþýtýna dönüþecek ve resm hareket bu kez de saða savrulacaktý. komünistlerle sosyal demokratlarýn bir birlik partisi oluþtur malarý konusu da gündeme alýnmýþtý. Kongre sonuç bildirisinde. bu siyasal çizginin iþçi sýnýfýný faþist týrmanýþ karþýsýnda yenilgiye sürükleyeceði mci ilân edildi. sýnýf mücadelesinde hegemonyayý kimin kuracaðýna. Ýspanya. her ne biçimde adlandýrýrsanýz adlandýrýn!) gi idebileceði son nokta burjuva düzenin olaðan iþleyiþ biçimine geri dönülmesinden ibaret kal me karþý mücadelede elde edilecek sonuç.. Savaþ Tehdidi ve Komünist Partilerin Görevleri baþlýklý raporla gün rilmiþti. vurgularý Kongre tarafýndan. anti-oligarþik. Komintern 1935 te yaptýðý bir açýklamada buna hazýr old ve böyle bir durumda sosyal demokrasinin komünist partiler içinde eriyeceðini söyleyerek iþ irlikçi tutumunun üzerini örtmeye çalýþýyordu. 1934 yýlýyla birlikte üçüncü dönem politikasý ýskartaya çýkartýldý ve yerini 1935-39 yýll zlaþmacý bir Halk Cephesi politikasý aldý. en þöven emperyalist ögelerinin açýk terörist diktatörlüðüdür. Yürütme Komitesinin 13. Yunanistan. Fakat takip eden dönemde artýk bu örtülere d setmeyecek. burjuvaziyi de iþin içine katan sul r halk cephesi politikasýnýn gerekçesini oluþturacaktý. O nedenle olaðanüstü burjuva rejimler aklarýn asla karýþtýrýlmamasý gerekir. Tarihin sergilediði gerçek þudur ki. ken isine baðlý komünist partilere çizdirdiði zikzaklar tarihten ibret almak için her daim hatý nmalýdýr. Böylesi süreçlerde resmi komünist hareketlerin demokrasiyi b rjuvaziden bekleme siyasetleri nedeniyle.. Bu nedenle böyle bir tehdidin varlýðý koþullarýnda. faþizme iþçi sýnýfýnýn hegemonyayý kendi elleriyle demokrat burjuvaziye teslimi anlamýna gelen b l anlayýþ da yerleþtirilmiþ oldu.. 1939 dan sonra birlik partisinin demokratik yolundan söz edilecek ve 194 3 te de zaten Komintern resmen feshedilecekti. iþçi sýnýfý bu olaðanüstü hareketli dönemlere ne kendi devrimci damgasýný basamamýþtýr. vb. Demokrat burjuvazi tarihsel rolünü iyi oynar ve iþçileri-emekçileri kandýrýp kitlelerin d i mücadelesinde hegemonyayý ele geçirirse.riler. finans-kapitalin en gerici. Faþizm gerçeði karþýsýnda Stalinizmin sergilediði ihanet bir tarihsel örnek oluþturur. en . Plenumunda (Aralýk 1933) Ot inen in sunduðu Faþizm. düzenin itmemesi için burjuvazi alelacele kendi demokrat partilerini örgütlemeye çalýþýr ve meyda mokrasiyi getirme telâþýyla dökülüverir.. faþizm belâs rmayenin yalnýzca belirli bir kesimiyle sýnýrlý olduðu ve burjuvazi içinde faþizme karþý an mücadele yürütecek kesimlerin bulunduðu yolunda yorumlandý. Proleter devrim anlayýþý. [116] Yedinci Kongrede Dimitrov bu t ineliyordu. Böylece.[117] Günümüzde faþizm tehlikesi Faþizmin günümüzde hâlâ bir tehlike kaynaðý oluþturup oluþturmadýðý konusunda ileri sürülen etinin boþluklarýndan sýzarak bilinç bulandýrýyor. muðlak ve aþamalý bir imi stratejisinin darbeleri altýnda yok edilirken. Stalinist bürokrasinin egemenliði altýndaki Komintern in. faþizmi larak da Nazizmin) vaktiyle dünya halklarý tarafýndan lanetlenmiþ olmasý nedeniyle bir dah . Esasen Komintern in ünlü faþizm tanýmý. Tanýmýn içerdiði en . iþçi sýnýfýnýn birleþik cephe taktiði de ir halk cephesi formülasyonuyla katledildi.
Türkiye de dahil çeþitli ü e damgasýný basmýþ olan askeri faþist diktatörlüklerin anýsý henüz tazedir. Çaðýmýzda yaþanan açýk baskýcý ve iþçi-emekçi haklarýna azgýnca saldýran as st olarak nitelemek gerçekliði kendi adýyla anmak demektir. Bu tür bunalýmlar. burjuva koþullar ine izin verdikleri ölçüde gür bir þekilde geliþebildikleri refah dönemlerinde gerçek devri en söz edilemeyeceðine iþaret eder Marx. Faþizm ve devrim ayný nesnel gerçekliðin birbirine karþýt iki sýnýfsal ifadesidir. 12 Eylül tipi açýk baskýcý bir askeri st olarak nitelenmesine. Zira Marx ýn da belirttiði üzere. onda bazý ýlýmlý eðilimler. iþin stratejik boyutu asla kýsýr bir kavram t feda edilemez. faþizm de baþka kýlýklara bürünerek iktidara yürüdü. burjuva düzenin idamesi için bir ihtiyaç haline geldiði dön arýdýr. Bu örneklerin de kanýtladýðý gibi. örneðin Þili ve Türkiye de askeri faþist cuntalarýn oluþumuna nasýl destek verdiði bilin yönüyle faþizm salt ulusal düzeyde bir saldýrý olmayýp. devrimci kuþaklarýn karþýsýna tüm melânetiyle dikilecektir. de olasýlýðýnýn. Bu doðru ve açýk siyasal tutum sýnýfýnýn devrimci stratejisini netleþtirir ve dolayýsýyla onu güçlü kýlar. kapitalist si n merkez ülkelerini alabildiðine sarsan bir sistem bunalýmý yaþanmamýþtýr ama zayýf halkala um daha farklýdýr. kapitalizmin olaðan döngüsel bunalým sine geçen. Tarih kendini aynen tekrarla adýðý gibi. ABD emperyalizmin n. savaþ ö gibi derin bir sistem bunalýmý eþlik etmese bile. En tehlikeli eðilim ise (Türki resmi komünist çizgi tarafýndan sergilendiði üzere). Marx. Bu tür örneklerde. tehlikeli ve mücadeleye zarar verici b tum olamaz. çünkü denge olanaðý uç bölgelerdekinden daha fazladýr . sorunun yaþamsal önem taþýyan bir yön yor. Þili. devrim tehdidinin yayýlmasýný engel uluslararasý dayanýþma içine giren emperyalist güçlerin de karþý-devrimci ataðýdýr.a yaþanmayacaðý iddiasýdýr. burjuvazinin faþizm saldýrgan bir diktatörlük biçimine ihtiyaç duymadýðý olaðan dönemlerdir. Ýkinci Dünya Savaþý sonrasýnda ve daha yakýn tarihlerde yaþanan faþizm örneklerine. Tersi bir yakla açýk bir tutum belirlemekten kaçýnmak ve diyelim salt bir askeri diktatörlük nitelemesiy içinden sýyrýlmaya çalýþmak devrimci stratejiyi zayýflatýr. þiddetli patlamalar. derin ve alabildiðine sarsýcý bunalýmlardýr. Bu ülkelerde iþçi-emekçi kitle in devrimci baþkaldýrýlarýyla geliþen devrimci durumlar. buna gücü de yettiðinde. 40 larýn ikinci yarýsýndan günümüzdeki kriz dönemine dek. Devrimci mücadelenin selâmeti açýsýndan. Üretici güçlerin. bu ülkelerde de faþizm burjuva düzeni der nden sarsan bunalýmlarla iliþkilidir. iki emperyalist paylaþým savaþý arasýnda kapitalist sistemi vur an ekonomik ve toplumsal bunalýmdý. Günümüzde faþizm konusunda yürütülecek tartýþmalarda. Ayný þekilde bu tür dönemler. Oysa bu tür gerçeküstü iddialarý bizzat yaþamýn kendisi çürütmü zmi faþizmin en uç ve son derece özgün bir tarihsel örneðiydi. Bu gerç alist sistemin zayýf halkalarýný oluþturan kapitalist ülkeler iþçi sýnýfý açýsýndan bugün d idir. burj desinin yüreðine.[118] Bu tür evreler. bazen çevre ülke evrim deneylerinin veya ulusal kurtuluþ mücadelelerinin yükseliþi tekelci sermayenin duy duðu endiþeyi katlayarak büyütmüþtür. ort eliþkinlik düzeyindeki bu tip ülkelerin emperyalist sistemin zayýf halkalarýný oluþturduðu unutmamak gerekir. Alman Nazizmine can veren. faþist iktidar biçiminin bir olasýlýk olmaktan çýkarak. Sermayenin egemenliði devam ettiði sürece faþizm tehdidi de varlýðýný sürdürece m burjuvazi açýsýndan zorunlu hale gelip. yine iþçi sýnýfýnýn ve y rin. kapitalizmin çýlgýnlýðýný daha önce ifþa etmiþ olmasý ne ha gündeme getirilemeyeceðini düþünmek kadar yanlýþ. merkezine vurmadan önce uç bölümlerinde meydana gelmek zorundadýr. düzen güçlerini büyük bir telâþla nda ayaða kaldýrmýþtýr. periferide yer alan þu ya da bu ülkede derin krizler patlak vermiþtir. Türkiye gibi örnekler söz konusu olduðunda. ýlýmlý kanatlar olduðu gerekçesiyle it uzlaþmacý ve sýnýf iþbirlikçisi zihniyettir. modern üretim araçlarýnýn ve burjuva üretim biçimlerinin birbirleri ile çatýþ eri evrelerde olanak kazandýðýna iþaret eder. emperyalist güçlerin ilgili bölgelerde kendi çýkarlarýnýn zedelenmemesi an devreye girdikleri ve sistemin zayýf halkalarýnda faþist iktidarlarýn iþbaþýna getirilme için gizli örgütleriyle harekete geçtikleri çok iyi bilinen gerçeklerdir. Elbette ki. 12 Eylül öncesinde Türkiye de tanýk olunduðu gibi.[119] Bu nedenle kapitalist sistemin merkez ülkeleri olaðan koþullar içinde yaþarken. .
kapitalizmin Ýkinci Dünya Sava leyen uzun yükseliþ dönemine damgasýný basan nesnel koþullar bugün deðiþikliðe uðramýþtýr. elikle belirtmek gerekir ki. özellikle Alman faþizminin yenilg n yarattýðý moral atmosferde faþist örgütlenmeler uzun bir süre baþlarýný inlerinden çýkart edemediler. burjuvazi soru i baský aygýtlarýný devreye sokarak çözmeye yeminli olduðunu tüm tarihi boyunca defalarca k Burjuvazinin silahlý þiddetinin karþýsýna iþçi-emekçi kitlelerin ayný düzeyde örgütlü gücüy asal hayallerle günü geçiþtirmeye çalýþan reformist siyasetlerin nelere mal olduðu konusund örnek vardýr. Avrupa iþçi sýnýfý yaþam k nedeniyle adeta bir kýþ uykusuna yatmýþtý. Gerçekte ise bu sorunl aldeyse ve mücadeleyle þiddetlenmiþse. Ortadoðu ülkelerine demokrasi götürme bahanesiyle bu bir paylaþým savaþý yürüten ABD nin bizzat kendisi neredeyse demokrasiye muhtaç hale gelmiþ pitalist sistemin hegemon gücünün ülkesinde faþizan uygulamalar giderek artmaktadýr. Fakat bugün? Bugün kapitalist sistemin sözümona demokratik ve barýþçý bir birli yol aldýðý söylenen Avrupasý nda. [120] Marksizmin bu önemli günümüzde de faþizm tehlikesini ve emperyalist savaþlar gerçeðini küçümseyen sözde sosyali kapýlmamak. Emperyalist sistem iki paylaþým savaþý arasýnda olduðu gibi derin bir bunalým içine düþtüðü a düzeni devrim dalgalarýyla sarsmaya baþladýðýnda. prim vermemek bakýmýndan ziyadesiyle önemlidir.Faþizm tehlikesinin geliþmiþ kapitalist ülkeleri. Avrupa yý ilgilendiren boyutuna gelince. Bu faþizmin. faþizm nasýl olsa güncel bir tehlike deðildir. faþist demagojiler gid . en önemli politik sorunlarýn çözülebileceðini sanýrken tam da bu hususu hep gözden kaçýrýyorlar. Diðer yandan. Sonunda bu gibi olgular. Sözün hükmünün bittiði durumlarda. Ne var ki Lenin in dediði gibi. zmin geliþmiþ kapitalist ülkelerde artýk bir tehlike oluþturmayacaðý yolundaki görüþlerin m naðý da zayýflamýþtýr. dünya ölçeðinde iki te rasýndaki mücadelenin seyrine. faþizmin bir daha yaþanmayacaðý düþüncesiyle teselli bulmayý deðil. dolayýsýyla hlikesinden söz edenleri mat etmek gerekir diye özetleyebileceðimiz bir siyasal anlayýþýn rimci Marksizmin güçlendirilmesine hiçbir hayrý dokunamaz. Fakat olaðan parlamenter rejimdeki bir daralma ve ge ricileþme ile parlamenter iþleyiþin berhava edilip açýkça olaðanüstü bir rejime geçilmesi a mli fark elbette gözardý edilemez. Almanya daki Nazizmin boyutlarýna ulaþýp ulaþmayacaðý mdiden boþ tartýþmalar yürütmeye gerek yok. Saðý ve soluyla tüm burjuva hükümetlerin uygulamalarýna damgasýný basan gerç ltuda geliþen bir gericiliktir. Yine de bugünün somut koþullarýnda bu uyarý ne anlam ifa etmelidir? Bu noktada örneðin. Devrimci durumlarda parlamento kararlarýna veya anayasaya dayanan buyur malarla kimseye söz geçirilemeyeceðini kavramak için aslýnda biraz solduyu yeterlidir. yabancý iþçi düþmanlýðý. Örneðin. Avrupa da faþizm güncel bir tehlike hal ir mi gelmez mi görülür. burjuvazinin devrimci buhranlar döneminde seçilmiþ yöneticilerinin sözünü dinlemekle yetinebileceðini düþleyen Al ratlarý. Kapitalizmin olaðan iþleyiþ dönemlerinde saðladýðý görece istikrara aldanýp. Ýkinci Dünya Savaþý sonrasýnýn kapitalist yükseliþ koþullarýnda. onun baþý sýký ere getireceði belâlar konusunda uyanýklýk göstermeyen reformist ve sözde sosyalist tutumla Marksizm tarafýndan daima eleþtirilmiþtir. parlamenter alýklýkla suçlarlar. Bugün sermaye güçleri. emperyalist güçler arasýnda yeniden paylaþým savaþlarýnýn yük gericiliðin týrmanýþý gibi geliþmelerle karakterize olurlar. her daim günün somut koþullarý temelinde yeniden gözden g i ve gereken yeni tespitlerin yapýlmasý zorunludur. üretici güçlerin ya t engeliyle deðil ulusal sýnýrlarla da uzlaþmaz çeliþkisini patlamalý biçimlerde ortaya koy u türden tarihsel dönemeçler. Örneðin Marx ve Engels. ýrkçýlýk. içsavaþla karar baðlanýr. Böylesi dönemler. Oysa Avrupa da demokrasinin istikrarlý bir biçimde yerleþmiþ olduðu ve faþizmin bu k ir daha asla iktidar olamayacaðý anlamýna gelen görüþler kocaman bir palavradan ibarettir. iþçi sýnýfýný kendisini bekleyen muhtemel tehlikeler konusunda donanýmsýz býrakmaya çalýþan sol görünümlü burjuva ideolojisi Avrupa ülkelerinde fazlasýyla tadýr. Tutarlý demokrasi yandaþlarý. kapitalist sistemi sarsan bunalýmýn þiddetine ve gidiþatýna Faþizm konusundaki tartýþmalarýn. iþçi sýnýfýnýn devrim in yükseltilmesi için atýlým yapmayý gerektiriyor. dünyada ve Avrupa da iþçi sýnýfýnýn ekonomik ve demokratik haklarýna yürütüyorlar. Kapitalist sistemin uzun süreli yükseliþlerin ardýndan içine düþtüðü ciddi kriz dönemlerini iyasal deðiþiklik ve geliþmelere gebe olduðu açýktýr. Ýþte bugün yüz yüze bulunulan . Unutulmasýn ki.
[32] Faþizm kavramýna kaynak oluþturan Ýtalyan dilindeki fascismo sözcüðü. [35] Lenin Döneminde Komünist Enternasyonal Belgeler . Avrupa da iþgal ettiði diðer bölgelerden ve tüm denizaþýrý sömürgelerden ntlaþma ayrýca. Ýþçi sýnýfýnýn ke reken derslerin yeni iþçi kuþaklarýna örgütlü biçimde aktarýlmasý çok daha zorunlu hale gel larý. bu durumun iþçi kitlelerindeki yansýmalarý da zamanla büyüyecektir. daha önceki tarih kesitlerinde iþçi sýnýfýnýn hazýrlý n olan siyasi liderliklerin akýbetine sürüklenmekten kurtulamazlar. Avrupa üzerinde Almanya nýn hegemon ko a yükselmesinin önünü kesmek. demokratik haklara karþý sinsi b adým adým yükseltilen saldýrýlar. s. [33] Örneðin 1919 Martýnda. [34] 28 Haziran 1919 da imzalanan Versay Antlaþmasý gereðince. s. 1919 Kasýmýnda gerçekleþen Ýtalyan genel seçiminde Ýtalyan Sosyalis artisi oylarýn üçte birine yakýnýný kazanmýþtý. rehavete ve utinizme kapýlýp sürüklenmek ölümcül bir tehlikedir. eðer iþler o noktaya gelirse sýnýf mücadelesi alanýna yine faþiz asla düþünülemez. iþçilerin dire nilgiye uðratýlacak olan gerici Kapp darbesi gerçekleþti. faþizm kavramý da bu tarihten itibaren siyasal literatüre gi rer. c. s. Rakip emperyalist güçlerin amacý. Eylül 2002. Maya Yay.2. Geçmiþ dönemlerin yerleþtirdiði atalet eçiþtirmeye çalýþan siyasal çevreler. s. ancak Aðustosa kadar yaþayabilecek olan Macar Sovyet Cumhuriye ti kurulmuþtu. Almanya Alsas-Loren i Frans a ya geri veriyor.59 [36] age.sini sürdürüyor. uluslararasý teröre karþý mücadele teranesi nýyorlar? Beri yanda. bugün Avrupa ülkelerinde henüz faþizmi bir olasýlýk olmaktan çýkartýp güncel bir tehd getirecek bir devrimci durum yaþanmýyor. Son yýllarý kapsayan ve baþlangýçta pek de önemli deðilmiþ gibi görünen nicel birikimin.300-1 [39] age. kapitalizmin iþçi sýnýfýna sunduðu yaþam koþullarýnýn kötüleþmesiyle sýnýfýnýn da o uzun süren kýþ uykusundan uyanmakta olduðu açýktýr.422 [38] age. 1919 ortalarýnda Ýtalya da. Keza 1919 Nisanýnda Bavyera Sovyet Cumhuriyeti yaþama gözlerini açýyor ve bi ay sonra yýkýlýyordu. a Konseylerini savunmak üzere Torino bölgesinde genel grev gerçekleþtirdiler vb. Almanya da 1920 Mart ayýnda. Latincede demet a gelen fasces ten türetilmiþtir. Antik Roma da devlet otoritesinin simgesi olan ve kýrmýzý bir þeritle demet yapýlmýþ dallarýn arasýndan yükselen savaþ baltasýna verilen ussolini önderliðindeki Ýtalyan faþist partisi adýný fasces ten alýr ve bu simge 1919 da pa lemi olarak kabul edilir. Ama sistem derin kriz sinyalleri verdiðine gör e. gýda maddeleri fiyatlarýnýn pahalýlýðýna isyanlar patlak verdi. Evet. Almanya nýn askeri gücünün sýnýrlanmasý ve galip devletlere savaþ tazminatý i de içermekteydi. si ada sýçramalý biçimde nitel deðiþimlere yol açmasý büyük bir olasýlýktýr. kitlelerin beynine kazýnmaya çalýþýlan yeni demagojilerle udi düþmanlýðý deðil de Müslüman düþmanlýðý. dünya halklarýnýn önemli bir emperyalist savaþ cehenneminin ateþlerine atýldýðý.125 [37] age. Dünya kapitalist sisteminin zirvesinin savaþ düzenine geçtiði.. s.301 (abç) . iþçi sýnýfýnýn enternasyonal düzeyde yaþadýðý devrimci önderlik bunalýmýnýn çözümü iç z bir görev kýlmaktadýr. Ýtalya da iþçiler 1920 Nisanýnda. Ýþçi hareketinde geç l dönemlerde olduðu gibi ciddi devrimci yükseliþlerin yaþanmaya baþlanmasý halinde burjuvaz n karþý ataða geçmeyeceði. burjuva ideologlarýn bile ekonomik kriz in kolayca savuþturulabileceði yolundaki iyimserliklerini yitirdiði günümüzde. onun askeri ve ekonomik gücünü çökertmekti. Avrupa nýn çeþitli ülkelerinde seçim dönemleri faþist partilerin oy oranla hne oluyor. Fasces. Ýþçilerin sosyal güvenlik fonlarýndaki sürekli kesintiler.
otoriter rejimin ayný derecede monolitik ve atý olmadýðý kabul edilir. [50] Troçki. [59] Troçki. s.442 [44] age. Türkçülüðü öne çýkarmýþ. s. s. age. yönetim biçimi gibi kavramlar genelde ayný anlama gelirler. Collected Works. bozkurt si . özetle her iki kavram da çoðulcu parlamenter demo sinin karþýtý olan bir iktidar biçimini anlatýr.462-3 [62] Troçki. s. [46] Troçki.468 [53] Troçki. age. s.422 [42] age.290 [55] Troçki faþist iktidar öncesinde yer alan Bonapartist rejimleri.461 [54] Troçki. düny an ýrkýndan baþka üstün ve arî bir halkýn bulunmadýðý gibi argümanlarýn üzerine oturmuþtur.292 [57] Troçki. [56] Troçki. eski Türk topluluklarýnýn Kýzýl Elma efsanelerini. age. s. s. n monolitik diktatörlükler için kullanýlýrken. s. age. age.472 [52] Troçki. Faþizme Karþý Mücadele.463 (abç) [63] Örneðin Ýtalya da faþist hareket kendini Roma Ýmparatorluðu nun yeniden doðuþu biçim eza Almanya da faþizm. age. s. s.460 [61] Troçki. s. Zir a siyasal literatüre yerleþtiði þekliyle. s.464 [60] Troçki. kendisinin Kutsal Roma-Germen Ýmparatorluðu nun devamý olduðu.422 [43] age. s.220 [48] Troçki.462 [51] Troçki. s.[40] age. s.465 [58] Ýlerleyen bölümlerde Türkiye de 12 Eylül faþist diktatörlüðünün Bonapartist bir rejim sini incelerken bu konuya deðineceðiz.460 [45] Bir karýþýklýða meydan vermemek için burada hatýrlatmak gerekir ki. olaðan tim benzeri kavramlar için de ayný þey söz konusudur. engelleyici Bonap artizm veya saf Bonapartist Bonapartizm gibi kavramlarla da nitelemiþtir. c. s.460-1 The Beginning of Bonapartism [Bonapartizmin Baþlangýcý].348-9 (abç) [47] Lenin. ket. age. age. Fakat totaliter rejim nitelemesi en katý. devlet biçimi. 25. age. Keza olaðanüstü rejim. s. s. s. age. age.421 [41] age. tam da Bonapa rtist yönetim biçimi ile faþist yönetim biçiminin mukayesesi temelinde somutlanabilir. hük . [49] Burada geçen otoriter ve totaliter kavramlarý arasýndaki anlam farký. age.
Türkçe Basýmý Ýçin Not . age. age. önderliklerin zaaf ve ihaneti ne deniyle zaten geriletilmiþ durumda bulunan iþçi sýnýfýnýn üzerine yürüyüp. s. Daha sonra Mussolini. öncü iþçiler ve devrimciler iþkence tez can çekiþmeye baþladýklarýnda ise. O nedenle de bu unsur. sendikal korporasyonlar tarzýnda örgütleme anlayýþýný yansýtan bu olgunun somutta ne biç e düzeyde uygulanacaðý zamana ve zemine göre deðiþiklik arz eder. [72] Ýspanya da devrimci proletarya. s. Avrupa daki sahte komünistlerin ve tatlý su sosyalistlerinin benzerleri. age. devrimin ve iç savaþýn ateþi içinde kývranýrken. [71] O dönemleri anlatan kaynaklarýn belirttiðine göre. age. Avrup komünistleri.r. Röhm ü ve SA nýn burjuv asi küçük-burjuvalarýný katleden gücün arkasýnda iþte bu sýnýfsal gerçek yatar.66 [66] Ýtalya da Mussolini liderliðindeki faþist birlikler. toplumsal yaþamý Alman Nazizminin becerdiði ölçüde bir yavrukurt v bi örgütlemeyi baþaramamýþtýr. s. [73] Mandel. Ýspanya iþçi ve köylülerinin politik ve sosyal zafer n bir Avrupa savaþý anlamýna geleceðini ileri sürerek devrimci çözümü kötülediler. zira faþist iktidarýn kapalý karakterini ve genelde kapitalist ülk etimlerinin devrimci iþçi hareketi ezilip bitirilene dek faþist iktidarlarýn yarattýðý vahþ asýl da görmezden geldiklerini asla unutmayalým. age. sizler gibi devrim sözcüðünü aðýzlarýndan düþürmeyenler. a e zengin burjuva çocuklarýndan oluþturulmasýna özen gösterilmiþtir.292 [77] Faþist iktidarlarýn taþýdýðý özellikler baðlamýnda korporatif devlet örgütlenmesi üzer . sonra faþizm gelir yollu akýllar verdiler. [78] Bir ölçüde diyoruz.35 [74] Mandel. Türkiye sinde hemen her köþede yerel devrimci inisiyatifler geliþir ve devrimci iþçiler Tariþ benze i isyanlarla devrimci dalgayý yükseltirlerken. tatlý su sosyalistleri.200-1 [70] Nazi Partisinin seçkin elemanlardan oluþan ve siyah üniformalarýyla ünlü birliðidir. s. tabanca ve býçak onun kitle örgütlerini boðdular. 12 Eylül faþist iktidarý kurulup. [67] Faþist iktidarlarýn kuruluþu baðlamýnda çeþitli örneklerin sergilenmesi önemlidir. age. s. baþlarýna gelenler yüzünden devrimci mücadele yolundan dönmeyenle uyorlardý: Baþýmýza ne geldiyse. iktidara yürüdüðü bu kadrolarý tasf cek ve faþizmin iktidara yürüdüðü kadrolarla iktidar olamayacaðýný vurgulayacaktý. age. Almany st elitin SA lara yönelik katliamý. s.200 [69] Troçki. [68] Troçki. Emperyalist ve kapitalist güçler.164 [76] Troçki. bu tür komünist ve sosyalistler in artýk devrim ve de gibi kavramlarý duymaya dahi tahamülleri kalmamýþtý. t adý Almancada Koruyucu Kademe anlamýna gelir. s. var deyip duranlar yüzünden geldi(!) Kýsacasý böylelerinin dönekleþmek için (ya da daha d larýna dönmeleri için) Sovyetler Birliði nin çöküþünü beklemeye bile ihtiyaçlarý yoktu. fa min siyasal iktidar tekeli oluþturma özelliðinde olduðu kadar ortak ve vazgeçilmez deðild eðin Ýtalya da faþizm.52 [75] Troçki. Dönemin zor koþullarýndan þu ya da bu lerini aldýklarýnda bile. Faþizme Karþý Mücadele ye Önsöz. Tüm toplumsal yaþamý faþist iktidarýn merkezi yönetimi altýnda tek tip mesleki korporasyo r. s. uzun býçaklar gecesi diye anýlýr. [64] Troçki. aman fazla ileri gidilmesin. Anc da sorunun genel yönlerinin öne çýkartýlabilmesi ve yazýnýn bu bölümünün uzamamasý için bu aha geniþ bilgi Ek I de verilecektir. aralarýn . SS in olabildiði ölçüde soylular.424 [65] Troçki.
bazýlarýna ekte deðinilecektir.115 . age. s.427 ve 430 [83] Troçki.431 [84] Poulantzas. s. Nazi Almanyasý örneði u. age. age. Çeþitli ülkelerde yaþanan faþizm sel olarak yansýtabilmek amacýyla. s. s. age. [82] Troçki.a çýkar çatýþmalarý olsa bile. s. s.89 [95] Poulantzas. s. Her þey olup bittikten ve devrimci proletarya korkularý yatýþtýktan sonra.10 [85] Poulantzas. sona eriþ biçimlerine iliþkin açýklamalar EK I de ilgili erin içinde yer almaktadýr. faþizmi isi de genelde olaðan resmi ideolojiden bir kopuþ olarak görünecektir. s.115 [98] Poulantzas. [79] Her burjuva devletin son çözümlemede egemen sýnýfýn ekonomik çýkarlarýný koruyup kolla anan resmi bir ideolojisi vardýr. yine kendi çýkarlarý gereði þayet sýra burjuva demokrasisi ni hatýrlamaya ve hatýrlatmaya gelm emen güçler ancak o zaman timsah gözyaþlarý dökmeye baþlayacaklardýr. Pinochet Þilisi için yine böyle. s. Fakat burjuva devletin faþist biçimi alýþýldýk parlamente eyiþe son vermekle nasýl ki olaðan koþullardan önemli bir kopuþ olarak görünüyorsa. resmi devlet ideolojisini sivri k biçimlendirdiði ve yere göðe sýðdýramadýðý Atatürkçülüðünü toplumun hücrelerine dek empoz [80] Lenin. s.59 [87] Poulantzas. age. Faþizm ve Diktatörlük. age. s. Sýra Türkiye de faþizm gerçeðine geldiðinde. Bu çalýþmada her bir örnek üzerin durmak mümkün olmasa da. Seçme Eserler. age. c.72 ve73 [88] Poulantzas. s.88-90 [92] Poulantzas.73 [90] Poulantzas. Zaten 12 Eylül faþist diktatörlüðü de. age. zira Türkiye de olduðu gibi resmi devlet ideolojisinin daha baþtan olaðanüstü koþullarda bi iði örneklerde.10 [86] Poulantzas. Ýnter Kasým 1995.89 [93] Poulantzas. s. age.62 [91] Bkz.. Kurucu Meclis Seçimleri ve Proletarya Diktatörlüðü . s. proletarya nerede devrimci isyan bayraðýný dalgalandýrmaya b a burjuva devletin bunu ezmeye yönelik kudurganlýðýný gerekli görüp açýk ya da sinsi bir on ceklerdir.89 [96] Poulantzas.73 [89] Poulantzas. s. s. faþist iktidar onun devletçi ve korporatist yanýný en uç noktalarda ifade e ek iþini görecektir.114 [97] Poulantzas. Poulantzas. s. Avrupa nýn valarý faþist Evren iktidarýnýn sandýklarý kadar ýlýmlý bir rejim (!) olmadýðýný yýllar s keþfedeceklerdi. age. age. Mayýs 1980.90 [94] Poulantzas. s. age. age. age.6.493-4 [81] Faþist rejimlerin son buluþ sürecinde yaþanan geliþmeler hakkýnda daha doðrudan fikir nmek bakýmýndan çeþitli örnekleri incelemek önem taþýyor. age. Birikim Yay. Genelde diyoruz. age.
474 [107] Faþizmin iktidara týrmandýðý ve devrimci proletaryanýn henüz örgütlü gücünü. Faþizm. tamamiyle saçma. s.345 [102] Poulantzas. Portekiz. s.2. s. s. Faþizmin silindiri al kalan iþçiler içinse.346. Faþizme Karþý Mücadele. (Üçüncü Enternasyonal 1919 Ekim 1979. Sosyal Demokrasi nesnel olarak. Burjuvazinin bu savaþ örgütünün. mücadelele da ülkenin yönetiminde belirleyici baþarýlar elde edebileceðini varsaymak için hiçbir neden ktur. artýk korkulan ge ve faþizm iktidara oturup ortalýðý düzledikten sonra havaya keskin mücadele sloganlarý s arý hiç de inandýrýcý deðildir! Yenilgi gerçekleþtikten sonra insanýn kendini ve kitleleri sý tehlikeli bir eðilimdir. Troçki benzer eðilim sergileyenleri þöyle eleþtirir: Kendimizi tmayalým! Boþ hayallerle gizlenen bir yenilgi. Sosyal Demokrasinin aktif desteði olmaksýzýn. 89 [100] Poulantzas. age.153) [114] Akt: Troçki. s. s. Poulantzas burada bir dipnot düþer ve siyasal polisin bi rinci sýrayý aldýðý. aksine tamamlýyorlar. age. s. s. s.[99] Poulantzas. faþizm okrat kanadýnýn ön plana sürülerek saðlamlaþtýrýlmasý demektir. [104] Poulantzas. s. burjuvazinin savaþ örgütü rasinin aktif desteðine dayanmaktadýr. yýkým demektir.115 (abç) [101] Poulantzas. An baþarýsýzlýklarýn ve hatalarýn acýmasýz bir eleþtirisi hazýrlayabilir büyük intikamý.83-4) [113] Stalinist sosyal-faþizm saçmalýðýna Troçki nin yönelttiði eleþtiri Lenin dönemi Kom devamýdýr. kayýtsýzlýða yo 434) [108] Lenin Döneminde Komünist Enternasyonal [109] age. Ýspanya ve Yunanistan da Geçiþ Süreci. Sosyal Demokrasiyi faþizml e özdeþleþtirmekse. age. ordunun üçüncü sýraya düþtüðü bu deðiþim in Komintern in dikkatini çe n iþlevinin analiziyle yetinen Komintern in.165 . s. mücadele iði bir evrede sermeyenin saldýrýsýna karþý mücadeleyi örgütlemeyenlerin. faþizmin ýlýmlý kana . Ama bununla. Bu örgütlenmeler birbirlerini dýþtalamýyor.412 [106] Troçki.346 (abç) [103] Poulantzas. age. Gerek Brüning in olaðanüstü hal yasalarýnýn gerekse yaklaþan orumluluðunu Sosyal Demokratlara yüklemek tamamiyle doðrudur. c. Kurtuluþ açýklýkta yatar. s. Bugünün koþullarýnda pasifizm . age. Bu yüzden pasifizm in faþizmi a atýlmasý demek olduðunu düþünmek bir hata olurdu. age. Belge Yay. Ekim 1981. böyle bir blok olmaksýzýn iktidarýný sürdüremez. Almanya da faþizmin týrmanýþýný tahlil ederken þöyle der Troçki: Sosyal Demokr eri için bütün gerekli þartlarý hazýrlamýþtýr.62 [105] Troçki. (Faþizme Karþý Mücadele. emperyalizmin savaþ sonrasý bunalým koþullarýnda ortaya çýkan ve prole evrimine karþý mücadele için düzenlenen bu iki temel örgütlenmenin þekillenmemiþ siyasal bl Burjuvazi. kendi politik tasfiyesi için ge amý da hazýrlamýþ olmaktadýr.305 [110] age. s. maceracý taktikler kaçýnýlmaz olarak hareketsizliðe.304 [111] age. doðru tedavi son derece önemlidir.. age.301 [112] Stalin sosyal faþizm tezinde þunlarý söylüyordu: Faþizm. s. Bunlar karþýt deðil ardeþtirler.305 Belgeler . Ayný þey Troçki için de geçerlidir diye eklemeyi de ihmâl etmez. böylece askeri diktatörlükle faþizmi birbirine karýþtýrdýðýný söyler. (ag talýk geçirmiþ bir organizma için. s.
burjuva düzenin daha baþtan olaðanüstü biçimde kurulmasý noktasýndadýr.49 3. Bismarkçýlýkta ise devlet bürokrasisi. Bonapartizm ve Bismarkçýlýk kavramlarýyla anlat hsel olgular arasýnda gerçekten de özde bir benzerlik vardýr. .Bölüm Elif Çaðlý 23 Aðustos 2004 Bismarkçýlýk: Burjuva düzenin tepeden kuruluþ biçimi Genel bir yaklaþým olarak. devlet bürokrasisin in siyasal egemenliði ele geçirmesi anlamýna gelir. Bununla birlikte Marx ve Engels haklýydý der. Kurucu Meclis Seçimleri ve Proletarya Diktatörlüðü . Buna göre. s. Hatýrlan napartizm. Bismarck ýn Fransýz Bonapartizmi örneðinde olduðu þekilde arafýndan desteklenmemesine. kapitalizmin son aþama nitelenen üçüncü dönem e girildiði iddia edilmiþtir. 1848 sonrasý manya nýn öncülük ettiði yeni bir dönem. c. Troçki bu benzetmenin. O nedenle kapitalist süreçler eki deðiþik geliþme halkalarýnýn farklý özelliklerini kavramaya çalýþmakla birlikte. s.[115] 1928-34 arasýnda Komintern tarafýndan egemen kýlýnan bu üçüncü dönem politikasý. . Ýspanya Dersleri ne iliþkin a e sunulmuþtur. Nihayet 1928 yýlýyla birlikte de. Nitekim Engels. Birinci Dönem kapitalist kriz ve devrimci yükseliþ dönemi dir. age. özel olarak Bismarkçýlýðýn ne anlama geldiðini de ortaya koymuþtur. kurulu burjuva düzeni korumak için t esis edilen olaðanüstü rejim üzerindeyken. Yine de.350 [120] Lenin. Kemalist iktidarý vey enzerlerini Bonapartizmin bir çeþitlemesi olarak ele alan Marksist deðerlendirmeler ol duðunu biliyoruz. s. bu Demir Þansölye nin bir plebisit (halk oylamasý) sonucunda iktidara gelmeyip meþru ve hanedandan gelen kral tarafýndan usulüne uygun olarak atanm asýna raðmen yapýldýðýný hatýrlatýr. kapitalist rar dönemi olarak ele alýnmýþtýr. Bu düþ ck mülk sahibi sýnýflarla proletarya arasýndaki çeliþkiden Bonapartist bir tarzda yararland e bu yoldan iki mülk sahibi sýnýf arasýndaki. c. En baþta Marx ve Engels. burjuvazinin toplumsal egemenliðini koruyabilmesi için. burjuva düzenin devlet bürokrasisinin öncülüðünde tepeden inþa edildiði süre markçýlýk ya da Kemalizm gibi olgular damgasýný basmaktadýr. Bismarck Alman Birliði sorun Almanya nýn dýþtaki büyüklüðü meselesini kendine göre halletti. Bismarck ýn ulusal rejimini çeþitli vesilelerle Bonapartizme ben miþlerdir. burjuvazi ile junkerler arasýndaki karþýtlýðý n gelerek bir asker-polis aygýtýný ulusun üzerine çýkardý. Fransa da Sýnýf Savaþýmlarý . kýzýl sendikalar uygulamasý ve birleþik cephe anlayýþýna karþý çýkýlmasý damgasýný bas [116] Üçüncü Enternasyonal 1919-1943. s. tepeden devrimler dönemi diye niteler Engels. Fransa örneðinde Bonapartizm nitelemesindeki vurgu. [121] Aralarýndaki bazý ayrým noktalarýna raðmen.6. bu gib rda kýsýr tartýþmalara girmek gerekmiyor. Komintern in üçüncü dönem politika k. Seçme Yapýtlar. Seçme Eserler. klasik Bonapartizm örneklerinin daha ziyade burjuva düzenin k orunmasýnýn elzem hale geldiði durumlara denk düþtüðünü söyleyebiliriz. Prusya (Almanya) ya e olduðu gibi. geliþmekte olan burjuvazinin toplumsal egemenlik yolunu açmak üzere bir öncü güç gibi siya en egemenlik sürdürür.. Ýkinci dönem (1925-28) ise. Prusya veya Türkiye gibi tepeden burjuva devrim lerde ise. on gidiþatý üç farklý döneme ayýran deðerlendirmesinden kaynaklanýr. meselenin asýl önem taþýyan boyut getirmiþ.350 [119] Marx. [118] Marx..1.224 [117] Bu konuda çok çarpýcý bir örnek oluþturmasý bakýmýndan.
burjuvaziye özgü bir biçimde olmasa bile burjuvazinin tar hsel çýkarlarýnýn gerçekleþmesi için mücadele etmektedirler. 1648 ve 1789 devrimleri salt Ýngiliz ve Fran rimleri olmayýp Avrupa tarzýnda devrimlerdir. feodalizm ve dar kafalýlýkla avamca h plaþýlmasýndan baþka bir þey deðildir. yeni Avrupa toplumu için siyasal düzen ilânýdý ] Marx ýn deyiþiyle. Burjuvazi ve Karþý Devrim adlý makalesinde. artýk. mutlakýyet. en tipik örneði Almanya da somutlandýðý üzere cüce devrimlerle sonuç Alman devriminin ilerleyen süreçte yaratacaðý sonuçlar da. her yerde burjuvazi için zaferler ka bu proletarya. henüz burjuvaziyi siyasal bakýmdan korkuya sevk edecek ya da kitleleri peþine takacak bir güce ulaþmýþ deðildir. yarým kalmýþ cüce burjuva devrimlerin görevini tamamlamak üzere gerçekle devrimler de. 1848. [122] der Engels. Çaðýnýn önünde ol rým yüzyýl gerisindedir. eski düzenin uzantý ve kalýntýlarýný devrimci tarzda süpürmeye cesaret edeme kapitalist geliþmenin önünü uzlaþmalar temelinde açmaya çalýþan bir niteliðe sahiptir. kapitalist geliþmeni önündeki engelleri daha devrimci tarzda temizler ve burjuva düzenin görece daha demokra tik biçimde yapýlanmasýný mümkün kýlarken. Almanya gibi geç burjuva devrim örneklerinde. Yenilgiye uðramýþ. Prusya daki Mart devriminde ise bundan eser bile yoktur. Z letarya. özellikle Fransa da. yarý yolda kalmýþtýr. Avusturya. feodal soyluluða ve resmi kiliseye karþý modern soylulukla baðlaþýklýk ku . kendisinin de proletarya ve proletaryaya yakýn duran tüm kentli kesimler tarafýndan tehdit edilmekte olduðunu görmüþ Keza 1789 devrimini 1848 devrimiyle karþýlaþtýrdýðýmýzda. ilkinin yükselen bir çizgi izleye ni. 1848 Prusya Mart devriminin 1648 Ýn giliz ya da 1789 Fransýz Devrimi ile karýþtýrýlmamasý gereðine dikkat çeker. Bunlar yalnýzca toplumun belirli bir sýnýfýný ski siyasal düzen karþýsýndaki zaferi deðil. halbuki ikincisinin inen bir çizgi çizdiðini görürüz. korkakça ve yavaþça geliþmiþti feodalizm ve mutlakýyeti tehdit eder duruma geldiði anda. Fakat 1848 e gelindiðinde Avrupa da nesnel koþullar çok önemli bakýmlardan deðiþmiþ bulunma italizm bir hayli yol almýþ ve artýk tarih sahnesine burjuvaziyi ve onun düzenini tehdit edebilecek yeni bir sýnýf. alttan gelen devrimleri yaþayan kelere kýyasla cüce olacaktýr. monarþiye. Bu bakýmdan tepeden devrimler. Nitekim Fransa da görülen devrimci terör. roletarya ve küçük-burjuvazi ise. büyük toprak sahipleri de zamanla burjuvalaþ a baþlar ve burjuvazi bu eklentisi nedeniyle toprak sorununu devrimci tarzda çözme pot ansiyelini yitirir. Alman burjuvazisi o denli tembelce. soyluluða ve resmi kiliseye karþý halk ile i fak halindedir. Her iki devrimde de hareketin gerçek öncüsü burjuvazidir. sadece zaman bakýmýndan deðil içerik bakýmýndan da model erinin yüz yýl ilerisindedirler. Almanya da burjuva devrim daha farklý bir yol iz Ýlk örneklerde burjuvazi eski düzene karþý devrimci bir sýnýf olarak belirmiþ durumdadýr. Ayrý i junkerler[124] örneðinde gözlemlendiði gibi. Ve. tarihin tekerl eðini daha hýzlý ilerletebilecek bir devrimci rolü 1848 sonrasý örneklere oranla baþarýyla abilmiþtir. Bu devrim as lýnda Avrupa devriminin geri bir ülkedeki cüce kalmýþ yan etkisi gibidir. Burjuva devrimler konusunda dikkat çeke n önemli bir husus. erken gerçekleþen burjuva devrimlerle gecikmiþ örnekler arasýndaki kaps m farkýdýr. burjuvazi proletary a korkusu nedeniyle eski düzenin egemen unsurlarýyla uzlaþma eðilimi taþýr. tüm ülkeleri kapsayan juva devrim tipinden söz etmek de mümkün deðildir. Ýngiltere de 1 uvazi. proletarya çýkmýþtýr. tüm burjuva düzenin varlýðýnýn devamý ile baðda e istekler öne sürmekteydi. Avrupa da 1 veren devrimci dalga. Marx da. 1789 Fransasý nda ise burjuvazi. hiçbir örnekte burjuva devrimin görev . Ayrýca. Bu sebeple erken devrimlerde burjuvazi. erken burjuva devrimlerde burjuvazi emekçi kitleleri peþine takabilmiþ ve bu tür devrimler kitlelerin aþaðýdan rolü sayesinde demokratik dönüþü miþtir. monarþiye. Ýtalya. burjuva devrimler arasýndaki kapsam farkýnýn belirginleþtiði bir tarihsel dönemeç nok . Avrupa da 1648 Ýngiliz ve 1789 Fransýz burjuva devrimleri. Yine ayný nedenlerle. Her iki devrim de.Tarihi incelediðimizde kapitalist geliþme süreçlerine eþlik eden burjuva dönüþümlerin hýzýn biçiminin ülkeden ülkeye farklýlýklar arz ettiðini görürüz. Bu bakýmdan söz su ülkelerde 1848 burjuva devrimleri baþarýya ulaþamamýþ. Ayrýca.
Onun bu tespiti. ulusal birliðin saðlanmasý ve burjuva dönüþümlerin gerçekleþtirilmesi b tere ya da Fransa ya oranla gecikmiþ bir örnek olan Almanya tarihine.lerini kapsamlý biçimde çözememiþler. proletaryaya karþ e karþý da proletaryayý kullanarak korumuþtur. Hepsi de bürokratik sýnýrl urjuva reformunun. kapitalizmin geliþimine baðlý olarak Bonapartist rejimleri tanýmlayan denge faktörünün içeriðindeki deðiþimi açýk kalâde önemlidir. 17. toplumun karþýsýnda bir baðýmsýzlýk gör O halde. yalnýzca egemen kesimler arasýndaki çýkar çatýþmalarý temelinde açýk zm geliþtikçe Bonapartizm de artýk yeni sýnýfsal güç iliþkileri üzerinde yükselir. kýsmen daha alt aristokrasiden. hem de modern Bonapartçý monarþide gerçek hükümet si. Prusya gericiliði damgasýný vurur. bir kefesine de emekçiler konmuþ ve ikisin in sýrtýndan da. ahlâksýz Prusyalý toprak aðalarýna çýkar saðlanmýþtýr. Sanayi k i dönemine özgü Bonapartizm. diðer Batý Avrupa ülkeleri burjuvazisince uzun zamandan beri elde e dilen þeylerin düzeyine asla eriþemediðini belirtir. [129] Prusya da yaþanan Bonapartizmin baþlýca özelliði. 1840 tan sonra yavaþ yavaþ daðýlan krallýðýn temel varlýk koþulu. daha nadir olarak da yüksek aristokra siden ve en az da burjuvaziden beslenmektedir. Bismarck ýn desteðiyle gerçekleþen Kuzey Alman Birliði[126]. genelde. Bu istisnai dönemler. soyluluk ile burjuvazi arasýndaki dengeyi böyle kurmuþtur. B utlak krallýk da biçim deðiþtirmiþ ve yeni duruma uygun bir devlet biçimi ortaya çýkmýþtýr. Engels in deyiþiyle. Prusya da bu kast kýsm ndi saflarýndan.[127] Dolayýsýyla. burj uvazinin kendi tarihsel görevini.[125] Kapitalist geliþme. bu reformlarýn toplu l iliþkilerde hemen hiçbir deðiþiklik yapmadýðýnýn altýný çizer. Ailenin Kökeni nde. Birinci ve özell kle ikinci Fransýz Ýmparatorluðu nun Bonapartçýlýðý. biz burada. ve sözde üstünde bir konum iþgal eder görünen bu kastýn baðýmsýzlýðý. Nitekim Engels Prusya nýn 1870 umuna iþaret ederken. baðýmsýz görünümünü. Almanya nýn P menliði altýnda birleþtirilmesinde belirleyici bir adým oluþturur. rusya da Bonapartçýlýðýn. feodalizmi kendine özgü bir tarzda ortadan kaldýrmaya çalýþan mo biçimi olduðunu belirtir ve Prusya nýn eski dönemin mutlak krallýðýndan artýk Bonapartçý u da ekler. özel bir ordu subaylarý ve devlet memurlarý kastýnýn elindedir. devlet aygýtýndan gelen Bismarck lara ve onlarýn önderli týndaki devlet bürokrasisine devrettiði ve kapitalist geliþmenin önünü bu yolla açtýðý bir . bir yanda egemen kesimler arasýndaki çatýþmalar. burjuvazinin gerici büyük toprak sahiplið vrimci yoldan hesaplaþmamasýdýr. böylesi dönemlerde devlet gücü bir sözde-aracý olarak bu sýnýflara karþý belirli bir baðýmsýzlýk durumunu korur. devlete. En önemlisi de. soyluluk ile burjuvazi ar denge saðlamaya çalýþmaktýr. fakat tüm varlýklý sýnýflarý iþçi sýnýfýnýn baskýsýna karþý korumak önem kazanmaktadýr. Toplumun dýþýnda. ve 18 ak krallýklarý. Fakat artýk toprak aðalarý ile burjuvalar arasýndaki mücadelen burjuvalarla iþçiler arasýndaki mücadele almaktadýr. Engels. Bununla birlikte siyasal yapýlanmada bazý istisnai mler söz konusu olabilir. Almanya da sanayi ve b rjuvazi geliþirken siyasal yaþamda devlet bürokrasisinin aðýrlýðý devam etmektedir ve 1866 mlarý bürokratik yetkiler sistemini olduðu gibi býrakmýþtýr. eski döneme oranla yaþanan son derece hýzlý sýnai geliþmeye dikkat çe Ayrýca eski dönemdeki devlet biçimiyle. Fakat hem eski mutlak. Tepeden reformlar siyas al yaþamý demokratikleþtirmese bile kapitalizmin önünü açar. Marx ýn yeðen Bonaparte ýn iktidarý vesilesiyle deðindiði ve Engels in de burada a modern Bonapartçýlýðý. eski mutlak monarþinin temel koþulunun toprak sahibi aristokrasi ve burjuvazi arasýnda bir denge yanýsýra modern Bonapartçýlýðýn temel koþulunu da burjuv arya arasýnda bir denge buluyoruz der Engels. savaþým durumundaki sýnýflarýn yeniþemeyip tutmaya çok yaklaþtýklarý dönemlerdir. yeni geliþmeler temelinde ortaya çýkan devlet biçim rasýndaki farka da iþaret eder. zamana yayýlmýþ bir deðiþim ve sýnýrlý reformlarla ye 1866 yýlý Almanyasý ndaki tepeden reformlarý deðerlendirirken. Bismarck ulusunun yeni Alman Ýmparatorluðu n ise. diðer yanda kesimlerin tümünün proletarya karþýsýndaki korkusu nedeniyle burjuva düzeni tahkim edecek b denge rejimi ihtiyacýna denk düþer. terazinin bir kefesine kapitalistler. Prusya tipi kapitalist geliþme çizgisi ise. Engels. Artýk soyluluðu burjuvazinin baskýsýn . özel mülkiyete dayanan toplumlarda devletin kural olarak ikt isadi bakýmdan egemen olan ve bunun sayesinde siyasal bakýmdan da egemen duruma gele n sýnýfýn devleti olduðunu belirtmiþtir.
O nedenle. Elbette. Üst bürokrasi giderek özel devlet görevine sýrtýný dönmekte ve sýna etiminde daha kârlý mevkiler peþinde koþmaya baþlamaktadýr. Alman Birliði 1860 larda saðlanmýþ ve bu sürece hýzlý bir kapitalistleþme eþlik etmiþtir nlý örneðinde. bu nedenle diðer burjuva devletlerin yapamayacaðý pek çok þeyi (konut sorununu çözmek gibi) yolunda yaygýn söylemler vardýr. hýzla çoðalan ve gün geç aha da örgütlü hale gelen proletarya da sahnede yerini almaktadýr. Prusya da kapitalist geliþmeye larak bürokraside cereyan eden bu deðiþim. Yine Engels in vurguladýðý bir baþka husu rusya veya Türkiye deki tarihsel geliþme tipini kavramak bakýmýndan büyük önem taþýr. Almanya da devletin sýn dan baðýmsýz bir güç olduðu. burjuvazinin ulusal ve ekonomik programýný baþarýlý bir biçimde uygulamýþtýr. Osmanlý ya baðlý eyaletlerin ulusal baðýmsýzlýklarýný kazanýp ayrýlmasý ve sýndan sonra kalan coðrafyada 1923 te kurulan Türkiye Cumhuriyeti nin iktisadi durumu. ticaret ve spekülasyonu kayýrýrken. Engels in Almanya örneði için Bonapartizm kavramýný kullanmasýnýn nedeni. [1 31] Almanya da Bismarkçýlýk siyasal iktidara devlet bürokrasisini oturttuðundan.[133] Burjuva dönüþümlerin eski düzenin egemen sýnýflarýyla uzlaþarak. eski toprak düzeni (Asyatik yapý) 17. Bir yandan parlamentoyu baský altýna alýrken diðer yandan kapitalistlerin kârlarýnýn yüksel i saðlayan Louis Bonaparte örneði. fakat yine de bazý n atlamamak gerekir. kerteli toplumsal kurtuluþunu. Prusya da . Þöyle rjuvazisi enerjik bir yürütme gücü karþýsýnda korkak ve iradesizdir ama kesin olan yön. Türkiye de çok daha sonra ve daha da zamana yayý arak gerçekleþecektir. Bu gericilerin dilidir diy Engels. Almanya nýn geçmiþinde. kontrollü ve zamana yayýlm . Burjuvazi. kendi öz siyasal iktidarýndan h men vazgeçme pahasýna satýn alýr der Engels. kapitalizm bu topraklara büyük bir gecikmeyle gire miþtir.. yüzyýlda çözülüþ sürecine girmiþ olsa mülkiyet hâlâ geliþmemiþtir. Prusya da bu tarihlerden itibaren eski devletin ve devlet bürokrasisinin çözülüþü de hýz ka sýnai geliþme ve özellikle borsa dolandýrýcýlýðý bütün egemen sýnýflarý spekülasyon girdabý ristokratlar ve bürokratlar da borsaya ve anonim þirketlerin yönetici listelerine üþüþmeye. Ayrýca. burjuvazinin ulusal çýkarl ihtiyaç duyduðu devrimi Bismarck gerçekleþtirir. bu bakýmdan onu bir anlamda ikinci plana itmiþ gibi ols a da. Bu ve benzeri tarihsel örneklerde. enerji ve kararlýlýða sahip deðildir. Örneðin. burjuvazinin topl egemenliði uðruna siyasal iktidarý Bismarkçý devlet bürokrasisinin hükümetine terk etmesi r. eski siyasal düzen içindeki zayýf konumuyl a yetinmeyip modern bir siyasal iktidara kavuþmayý arzulamaktadýr. Bismarck burjuvazini asal iþlevini bizzat üstlenerek. devletin nitel konusunda da pek çok yanýlsamaya kaynak teþkil edecektir. Prusya örneði pek çok yönden Osmanlý dan TC ye uzanan sürece ýþýk tutar. hâlâ bi aristokrasi ile. ne de Ýngiltere deki gibi az çok dolaylý bir egemenlik kazanmýþ olan oldukça genç ve son de korkak bir burjuvazi bir arada bulunmaktadýr. rjuvalaþmaya baþlarlar. burjuvazi de öz siyasal iktidarýnd an vazgeçmiþtir. böylesine bir uzlaþmayý burjuvazi i edilebilir bir duruma getiren baþ neden. Ama bu arzusunu gerçe kleþtirmek için gereken güç. Bu baký arck ýn siyaseti. Oysa Engels in dediði gi ette yalnýzca iki belirleyici güç vardýr: Devletin örgütlü gücü ordu ve halk yýðýnlarýnýn Almanya da burjuvazi yýðýnlardan mutlakýyetten korktuðundan daha fazla korkmaktadýr ve ordu onun emrinde deðil. mül i sýnýflarýn içinde bir gelecek umudu taþýyan tek kesimi oluþturduðudur.i anlatýr. Bonapartizmin Prusya-Alman koþullarýna uygulanmýþ bir biçimidir. [132] Ancak bir yandan da kapitalizm g eliþmekte ve toprak sahibi aristokrasi ile burjuvazinin yaný sýra. Bismarck a esin kaynaðý oluþturur. proletarya korkusudur. burjuvazi. Almanya da hükümet birtakým reformlarý gerçekleþtirip Almanya nýn iþgücünü tam ve sýnýrs in emrine verirken. hükümet korkusu deðil. Osmanlý nýn toplumsal düzeninden farklý olarak ta özel mülkiyet vardýr. Ýþte bu koþullarda.. bugüne kadar ne Fransa daki gibi dolaysýz siyasal egemenlik kazanmýþ. Bismarck ýn emrindedir. Almanya Türkiye örneðinden çok daha önce kapitalist geliþme yolunu r. Pru sya nýn 1860 lardaki kapitalist geliþme düzeyinin çok gerisindedir. Almanya da devlet gerçeðiyle ilgili þu açýklamayý yapar: Almanya da varolduðu þekl ayný þekilde içinden geliþtiði toplumsal tabanýn zorunlu bir ürünüdür.
kapitalist devleti. Zaten Engels. Tepeden burjuva devrimlerin Marksist açýdan saðlam biçimde deðerlendirilebilmesi için. [138] 1864-70 döneminde Alm t. iktisadi evrim karþýsýnda her zaman yenik düþer. Kemal için de yapýlabilir. burjuva düzende devletin kolektif bir kapitalist old uðuna her vesileyle dikkat çekmiþlerdir. iktisadi evrime karþý çýkar. Özgün koþullar nedeniyle öne çýkan devle bir kast deðil. bürokrasinin öncülüðünde burjuvalaþan devlettir. Ýþçi ve emekçilerin en mücadeleler sonucunda.[135] Ve en önemlisi. Suriy erde devlet bürokrasisinin siyasal yaþamda ve ekonominin düzenlenmesinde sahip olduðu güç b durumun canlý kanýtlarýdýr. Onun yaptýðý þey. birkaç tisna dýþýnda.[137] Bismarck ve benzerlerinin tarih içinde oynadýðý rolün doðru deðerlendirilebilmesi bakýmýnda hte zorun rolü konusunda Engels in yaklaþýmý hatýrlanabilir. Kapitalist toplumda devletin sýnýf niteliðini gölg yen ve kapitalist devlet mülkiyetini özel mülkiyete oranla iþçi sýnýfýnýn daha þimdiden ceb bir tarihsel kazaným gibi sunan görüþler Marksizme tamamen aykýrýdýr. Ve bu dönüþümler güdük tarzda bile olsa bizzat tepe irilir. burjuvaziden baðýmsýz bir bürokrasinin devl . Bismarck devlet mesi nedeniyle mahkûm etmiþlerdir. ikisi arasýnda bir çatýþma y ur. siyasal bakýmdan daha fazla baský ve gericilik kaynaðýdýr. kan ve zulüm politikasý baþarýya ulaþtýysa. dönemin iþçi önderi Lassalle ý. Hele ki Prusya ya da Türkiye örneklerinde olduðu ü burjuva devletin daha baþtan iþçi sýnýfý üzerinde neredeyse despotizmi çaðrýþtýran bir ege kelerde! Bu ülkelerde burjuva devlet. Alman burjuvazisine gerçek olan en sert biçimde anlatmak. Her siyasal zor. ulaþým gibi kamusal alanlarda halka bedava veya ucuz hizmet sunmaya mecbur kýlmasý ile kapitalist devletçilik birbir ine karýþtýrýlmamalýdýr. Engels bu tip geliþmeler nedeniyle. Ve böylece tarihte rol oynayan kiþilerin ve onlarýn eylemlerini . eðitim. Devrimci Marksizm. burjuvazinin bir parçasýdýr.[136] Gerek Engels ve gerekse Marx. Keza Lenin. Tepeden burjuva devrimlerin diðer bir özelliði de. Alttan gelecek devrimden duyulan kor kuya ve uzlaþmacý tutuma raðmen. bürokrasi devletin özünü kendi zilyetl nde) tutmakta ve bu onun özel mülkiyetini oluþturmaktadýr. toplumun burjuva dönüþümünde devletçilið let aparatýnýn birincil derecede rol üstlenmesidir. onlarýn liberal hayallerini en þiddetli tarzda daðýtmak. burjuva devletçiliði hakkýnda iþçi solu adýna sempati yaratan görüþlerle man hesaplaþmýþtýr. Onun bu baðlamdaki özgün konumu. Kapitalist devletçiliðin iþçi sýnýfýnýn çýkarlarý noktasýndan olumlu bir faktör olarak deðe derece yanlýþ ve zararlý bir eðilimdir. Örneðin Marx ve Engels. Ancak bu siyasal zor iki farklý yönde e tkili olabilir: Ya normal iktisadi evrim yönünde. iktisadi evrim hýzlanýr. Türkiye ve takiben Mýsýr. alttaki sýnýflarý alabil en bu siyasetin neticede burjuvazinin programýnýn uygulanmasýna hizmet etmesidir. Benzer bir deðerlendirme Türkiye de gerçekleþen tepeden burjuva devrimi ve onun lideri M. saðlýk. Ýncelediðimiz örneklerde devlet. her derde deva devlet baba! imajýyla baskýcý yönünü çalýþmakta ve bu da derin bir bilinç çarpýlmasýna neden olmaktadýr. Ya da. devlete kendi mülkiyeti gibi sahip çýkmasýdýr. Bismarck ýn tarihte kendi usulüyle ilerici bir iktisadi rol oynadýðýný kabul eder. Bismarkçýlýðý bu nedenle Bonapartizmin bir çeþid e almýþtýr. bu durumda. devlet bürokrasisi. Fakat bu nedenle Bismarck devletçiliðine sosyalistl r tarafýndan destek verilmesini haklý bulan bir Marksist in gülünç olacaðýný söyler. bu geliþme ipinde devlet bürokrasisi ve devletçilik kapitalist geliþmenin önünü kendine özgü bir tarzd olsa da. Engels Bismarkçýlýðýn bu özelliðine deðinir. genelde toplu sal nitelikte iktisadi bir göreve dayanmaktadýr. ve bu durumda. zor. Bu tür bir geliþmenin yaþandýðý ülkeler lerde.irilmesi tepeden devrimlerin ortak özelliðidir. a ma Prusya nýn emellerine uygun düþen ulusal istemlerini gerçekleþtirmekti der. kapitalist geliþmenin önlenemeyen ilerleyiþi yine de burju a dönüþümleri kaçýnýlmaz hale getirir. Irak. büro si-devlet iliþkisinin ve bu temelden yükselen devletçilik olgusunun doðru kavranmasý çok bü ir önem taþýr. Almanya. Marx ýn deyiþiyle. burjuva devrimin öncüllerinin eski toplum içinde yeterince ma yalandýðý ve özel mülkiyet sahibi burjuvazinin devrimde önemli bir rol oynadýðý örneklere o nýlmaz ölçüde aðýrlýklý bir konum elde eder. Almanya örneðini hatýrlayalým. 1848 devriminin mezar kazýcýlarý onun vasiyetini yerine getirecek kiþiler haline gelmiþlerdi [134] der. bunun temel nedeni.
Ýþte bu nedenlerle. burjuva bir mülkiyetti. Daha sonra gerçekleþen bu geliþmeler bir ya Ýngiliz burjuva devrimi zaten burjuvalaþan bir soylulukla geliþen bir burjuvazi arasýnd aki uzlaþmaya dayanýr ve 1789 Fransýz devriminde olduðu gibi eski düzenle avamca hesaplaþma elliði sergilemez. onun siyasi çizgisinin ve siyasal uygulamalarýnýn. Ýlk kez VIII. Henry döneminde ortaya çýkan burjuvazi ile ittifak halindeki büyük toprak sahipleri sýnýfý. Marx ve Engels. çeþitli burjuva devrim süreçler eski sýnýflarla yenileri arasýnda gerçekleþen uzlaþmalarý. Bu toplumlarda burjuva zi. kimi ileri adýmlarýn daha sonra törpülendiðini ve neticede týpký mutlakýyetçi dönemde o bürokratik bir mekanizma temelinde biçimlenen burjuva devleti görürüz.n niteliðini irdelerken. Modern sanayinin ve dünya pazarýnýn kurulmasýyla birlikte de m emsili devlette. lonca ustalarýný ve bunlarýn her ikisini de temsil eden mutlak monarþiyi tasfiye etmesi oldu. 18 Brumaire deki ünlü satýrlarýnda. bu devrim ve Amerika da burjuva devlet in kuruluþu. burjuvazinin aristokrasiye verdi ri. Tarihsel geçmiþlerinin sahip olduðu kimi özellikler nedeniyle. oyluluða karþý bir denge unsuru olan mutlak monarþiye hizmet etti. kýta Avrupasý nda görüldüðü atik devlet mekanizmasýna sahip bulunmayan Ýngiltere ve Amerika örneklerinde de. burjuvazi siyasal iktidarý ele geçirinceye dek uzun bir tarihsel geliþim katetti. Burjuvazi bu adýmý. kýta Avrupasý nda gerçekleþen tarihsel olaylardan tamamen farklý bir özgünlüðe Amerika da kapitalizm. burjuvazinin siyasal gücü ele geçirmesi ve o güne kadarki egemen sýnýflarý a rasiyi. Türkiye de kapitalizmin geliþtiði dönemden itibaren.[139] Burjuva devrimler kýsa sürelidirler ve çabucak e n yüksek noktalarýna varýrlar. siyasal ala da kendisini en önde gelen sýnýf ilân ediyordu. Bu momentten sonra ayný tarzýn devamýnda ýsrar ve bu tarzýn örneðin Kemalizm gibi resmi bir vlet ideolojisi haline getirilmesi tarihsel-iktisadi açýdan da artýk tutuculuk anlamýna gelir. eski bir feodal düzenle karþýlaþmaksýzýn bakir ve muazzam doðal zeng lere sahip uçsuz bucaksýz topraklarda. Ýngiliz Dev topraðý parçalara bölerek toprak mülkiyeti üzerindeki büyük mülkiyeti yýkan Fransýz devrim de ayýrdeden bir ittifak. 1789 daki Fransýz toprak sahiplerinin tersine. burjuva devrimlerle proleter devrimler arasýndaki tarihsel kapsam farkýna iþaret eder. Fakat bu durum. Marksist ba Kemalizme hiçbir yönden ilericilik atfetmek mümkün deðildir. Ýktisaden toplumun en önde gelen sýnýfý katýna yükselen burjuvazi. Ayrýca en ileri gideni de dahil. ye halkýn ve ücretli emeðin alabildiðine sömürüsü temelinde fýþkýrmýþtýr. kapit alist düzenin geliþip derinleþmesine baðlý olarak burjuva devlet kendini bürokratik aygýtla teçhiz ve tahkim etme ihtiyacýný hissetmiþtir. bu yeni dünya da Ýngiliz sömürgeciliðine karþý yürütülen Baðýmsýzlýk Savaþý sonucunda . burjuvazi. Kapitalist geliþmenin manüfaktür döneminde. serbest rekabetin yasal olarak tanýnmasý ve yasa karþýsýnda burjuva eþitlik anlayýþýnýn lmesi için mücadele yürüttü. Ýngiliz burjuva devriminin bu uzlaþmacý yönüne dikkat çekerken. bu devrim ü ine isabetli gözlemlerde bulunan Guziot un deðerlendirmesinden yola çýkarlar: Bay Guizot u ncak Ýngilizlerin üstün kavrayýþýyla açýklayabildiði Ýngiliz devriminin tutucu karakterinin juvazi ve büyük toprak sahiplerinin çoðunluðu arasýndaki uzun süren ittifaktýr. Büyük sanayinin geliþmes n sonucu ise. nesnel koþullardan ve sýnýf temelinden kopuk genellemelerin yapýl amayacaðý daha net olarak ortaya çýkmýþ olur. nihayetinde hiçbir burjuva devrim eski bürokratik devlet aygýtýný bir iþçi devriminde olabileceði biçimde kökünden sö lerin tarihsel geliþimleri arasýnda farklýlýklar olsa bile. özellikle Avrupa dan gelen insan ve sermaye göçü. iþçi sýnýfýný ve halk kitlelerini ezen zorba ve baskýcý bir siyasa re sahip olduðu gerçeðini asla deðiþtirmez. bu vazinin varlýk koþullarýyla çeliþkiye düþmeyip bu koþullarla mükemmel bir uyum içinde bulun unlarýn toprak mülkiyeti gerçekte feodal deðil. Burjuva devrim ile proleter devrim arasýndaki niteliksel fark Feodal geliþmeyi yaþayan Batý toplumlarýnda. yani parlamenter cumhuriyette siyasal egemenliði tamamýyla ele geçird i. Kemal kendi döneminde tarihi ve iktisadi a urjuva toplumu ilerletici bir rol oynamýþtýr. Marx. Avrupa ülkelerine anay l monarþi biçiminde girmiþ olan temsil sistemini geliþtirerek attý. ABD. M. Ayrýca Bismarck ve Kemal gibi liderler burjuva eni iktisaden ilerleten rollerini belirli bir dönem için gerçekleþtirir ve tüketirler. [140] Amerikan devriminin özelliði hatýrlanacak olursa.
burjuva devrimler baðlamýnda politik ve topl umsal devrim ayrýmý ve eski devlet aygýtýnýn yýkýlmasý gibi hususlarý bir kez daha hatýr Mevcut toplumsal düzenin temellerine dokunmaksýzýn. Netice olarak. yüzyýl Fransýz devriminin dev süpürgesi her türlü Ortaçað molozlarýný. Ve devam der: Büyük toprak sahiplerinin ve kentlerdeki büyük mülk sahiplerinin senyörlük ayrýcalýkl iktidarýna özgü birçok özel nitelikler haline dönüþtüler. yani siyasal iktidar biçimini deðiþtiren devrimler politik devrimler olarak bilinir.ski bürokratik devlet mekanizmasýnýn kýrýlýp parçalanmasý gibi bir tarihsel sorun zaten olm 18. son tahlilde egemen sýnýfýn baský aygýtýdýr. Türkiye de olduðu üzere tepeden burjuva devrimlerin yaþandýðý ülkelerde ise eski düzenle hi 1789 Fransýz devrimindeki gibi avamca hesaplaþýlmamýþtýr. týpký eski dönemlerde olduðu gibi. ma görevlileri oldular. yetkinleþtirmekten baþka bir þey yapmadýlar. Z odern Fransýz devleti. çeliþkili ortaçað hükümdarlýk haklarýnýn alacalý haritasý. Marx 1848 Fransasý ndaki burjuva devlet mekanizmasýný. Fransa da da burjuva devlet bir istisna oluþturmaz. feodalitenin ileri gelenleri. Yalnýzca birer siyasal devrim niteliði taþýyan 1848 burjuva devrimlerinde. Ardarda iktidar uðruna savaþan partiler bu muazzam devlet yapýsýný ele geçirmeyi. bu yürütme gücü. Marx ýn iþaret ett gibi. verili düzeni tepeden týrnaða altüst eden. gözetim ve vesayet altýnda tuttuðu asalak bir yapý olarak biçimlenir. toplumsal devrimlerin çok daha sarsýcý ve önemli sonuçlar yaratacaðý açýktýr. burjuvazinin eski devlet biçimine ( anayasal monarþi) son vererek yerine bir baþka devlet biçimini (parlamenter demokrasi) geçirmiþtir. devletin bireylerin en özel yaþamlarýna kadar sivil toplumu sýmsýký sardýðý diði. toplu . ilçe ve komünlerin tüm yönetimlerinin seçi en oluþtuðu ve genel devlet yasalarý çerçevesinde tam bir özerkliðe sahip bulunduðu sistemi ini. burjuva devletin niteliði konusunda y nýlgýya kapýlmamak gerekiyor. Fransýz toplumunun bütün bedenin ar gibi saran ve bütün deliklerini týkayan bu korkunç asalak yapý diye betimler. yalnýzca devlet biçimini. iþleyiþi b bi bölüþtürülmüþ ve bir merkezden yönetilen bir devlet iktidarýnýn çok iyi ayarlanmýþ planý Açýktýr ki. eski toplumsal yapýyý ve üretim iliþkilerini deðiþikliðe uðratan devrimler i l devrim olarak nitelendirilir. Özel le politik ve toplumsal devrim ayrýmý. Marx bu gerçeði þu sözl asal devrimler. Konunun hassasiyeti nedeniyle. Bu nedenle bu tip ülkelerde burju devlet daha baþtan eski düzenin ve eski egemen bürokrasinin dönüþümü temelinde biçimlenmiþt en devrimlerin izlediði yolun farklýlýðýný kavramak ne kadar önemliyse. bu makineyi kýracaklarý yerde. tarihin materyalist kavranýþý temelinde. gericiliðin bir aracý olan atanmýþ valiler sistemi almýþtýr. Burjuva demokratik devrim süreçlerini yaþamýþ Avrupa ülkeleri devlet. Fransa gibi geliþkin bir örnek bile olsa. yarým milyon insandan bir memurlar ordusu ve bi r ikinci beþ yüz bin askerlik ordusu ile. Fransa örneðini dikkatle incelediðimizde. bazý gelgitlerden sonra burjuva devlet mekanizmasý. es i devlet aygýtýnýn yýkýlýp parçalanmasý asla söz konusu olmamýþtýr. olaðanüstü bir merkezil eþme temelinde. eski düzenle devrimci tarzda hesaplaþýldýðý dönemde deðil. Avrupa da gerçekleþen 1830 ve 1848 Fransýz devrimleri bu kapsamdadýr. Marx. 1789 devrim armaðaný olan daha demokratik yönetim sisteminin Napoleon Bonaparte ýn iktidarý döneminde t iye edildiðini görürüz. eski devlet aygýtýnýn yýkýlmasý gibi önemli noktalar juva devrimleri proleter devrimlerle benzeþtiren genellemelerden kesinlikle kaçýnmak g erekiyor. Fransa da parl menter cumhuriyeti kuran 1848 burjuva devrimi. daha da önemlisi ge larak burjuva devrimlerin niteliði konusunda hiçbir yanýlsama yaratýlmamasý gereðidir. Birinci Ý uk döneminde nihai biçimini almýþtýr. Çünkü burjuvazi u geniþ ve karmaþýk iktidar aygýtýnýn sürdürülmesini gerektirmektedir. Bu nedenle al devrim. baþlangýçta il. üretici güçlerin geliþme le artýk baðdaþmayan mülkiyet iliþkilerini deðiþtiren derin bir kapsamý vardýr. ktidara yeni bir sýnýfý getirmesiyle ve ona toplumu kendine göre yeniden biçimlendirme ola naðý vermesiyle. siyasal devrimde olduðu gibi kýsa bir momentte deðil.[143] Toplumsal devrimlerin. silip süpürmüþ olsa bile. senyörlerin ve s klarýný vb. Askeri ve bürokratik muazzam örgütü armaþýk ve yapma devlet mekanizmasý ile. Böylece. her gerçek devrimin toplumsal bir devrim olduðunu vurgular. Salt siyasal devrim kapsamýnda kalan tarihsel olay lara oranla. [142] Buna karþýlýk. uzun bir zaman dilimi ni kapsayacak biçimde cereyan eder. kazananýn birinci ganimeti saydýlar.
kocaman üstyapýyý. Kendisini güçlü hissettiði ölçüde giderek eski toplumun artýklarýndan. genel de eski devletin bürokratik mekanizmasýný yeni dönemin gerekleri doðrultusunda dönüþtürmüþl eski devlet aygýtýnýn kýrýlýp parçalanmasý . Söz konusu örneklerde toplumsal devrim süreci siyasal devrimin gerçekleþmesiyle baþlamamýþtýr. Ýktisadi temeldeki deðiþme. eski uygar toplumun toplumsal resmi ifadesi olan politik koþullar. onlarýn engelleri haline gelirler. Bir baþka deyiþle. bu meyvelerden yoksun kalmýþ olacaklardý. Burada önemli bir hususun vurgulanmasý gerekiyor. halk mahkemelerinin geçirilmesi anlamýna gelir. Zira burjuvazinin ke si de sömürücü bir sýnýftýr ve dolayýsýyla onun da. O zaman bir t oplumsal devrim çaðý baþlar. Bu devrimler siyasal iktidar biçimini deðiþtirme baðlamýnda bir siyasal devrim olarak somutlanýrken. Burjuva demokratik devrimlerin klasik örnekleri olan 1648 ve 1789 Fransýz devrimlerine ön gelen süreçlerde bir toplumsal devrim çaðý anlamýna gelecek umsal dönüþümlerin yaþanmakta olduðunu görürüz. sürekli ordunun. büyük ya da az eder. kapitalizmin feodal toplumun içinde geliþtiði Avrupa ülkelerin nan toplumsal devrim çaðý neticesinde. Ve kendi çýkarlarýna denk düþecek siyasal biçimleri getir devrimci atýlýmlar da gerçekleþtirir. [145] Marx ýn dikkat çektiði gibi. ya da bunlarý hukuki ifadesinden baþka bir þey olmayan mülkiyet iliþkilerine ters düþerler. þu ya da bu hýzda kendi çýkarlarý doðrultusunda dö yulur. Bu nedenle burjuva devrimler. Ýngi ltere de yok edildiler. loncalar ve korporasyonlardan ol uþan Ortaçaðlara özgü bu düzenleyici rejimin. Geliþen burjuv toplumu ve devleti þu ya da bu biçimde. siyasal devrim artýk ikti temeldeki olgunlaþmanýn sonucunda mayalanýp fýþkýrmýþ ve gerçekleþmesiyle birlikte toplumsa sürecinin önünü daha da açmýþtýr. Üretici güçl liþmesinin biçimleri olan bu iliþkiler. Marx ýn yukarýda kastettiði üzere üstyapýdaki altüst ir baþka sorunu. Geliþmelerinin belirli bir aþamasýnda toplumun maddi güçleri. eðer insanlar. Ýngiltere de ayrýcalýklar. Bütün eski ekonomik biçimler. Ama der Marx. üretici güçlerin geliþmesine dar gelen eski mülkiyet leri parçalanmaya baþlamýþtýr. eninde sonunda. Ama burjuvazinin devrimci misyonunun. Ýþte patladý 1640 ve 1688 devrimleri. Fakat bu korporasyonlar ve düzen lemeler rejiminin koruyuculuðu altýnda giderek sermaye biriktirilmiþ. üretim koþullarýndaki kapitalist deðiþim sonucunda mutlak krallýk dönem yarak burjuva düzenin biçimlenmesi doðrultusunda siyasal dönüþümler yaþanýr. Bu ve benzeri tarihsel örneklerde kapitalist geliþim eski toplumun içinde yürümekte. eski mülkiyet iliþkileri giderek parçalan u noktada yanlýþ bir kavrayýþa meydan vermemek için. Marx 1846 daki bir mektubunda. denizaþýrý ticaret ge iþtirilmiþ ve sömürgeler kurulmuþtur. mevcut siyasal egemenlik sistemini ve eski kurumlarý deðiþikliðe uðra tan burjuva devrimler olmuþtur. profesyonel polis ve yargý sisteminin parçalanmasý. iþçi sýnýfý örneðinde olduðu þekilde. burjuva devrimlerin eski devlet aygýtýný yýkýp parçalayacaðý sonucunu çýkartmak Marksist kavrayýþla baðdaþmaz. o zamana kadar içinde hareket ettikleri mevcut üretim iliþkilerine. Bu bakýmdan. aslen Marx ta fazlasýyla açýk olan bir bir kez daha hatýrlatmak uygun olur. artýk zorunlu hale gelen toplumsal dönüþümlerin ön i týkanýklýklarý açma noktasýnda ise toplumsal devrimler olarak belirginleþmiþtir. ayaðýna dolan ayakbaðlarýndan kurtulmak ister. alttakileri baský altýn bürokratik bir devlet mekanizmasýna ihtiyacý vardýr. Tersine. üstyapýda da köklü dönüþümler Bunun somut ifadesi. burju . bunlara tekabül eden toplu sal iliþkiler. y rine halk milisinin. feodal dönemin üretici güçler düzeyine ve top arýna tekabül eden toplumsal iliþkiler olduðunu belirtir. eski düzenin üstyapýsýnda burjuva toplumun ihtiyaçlarý doðrultusunda gerçekleþen siyasal altüst bire bir olarak ve sanki her yerde gerçekleþecek bir kuralmýþ gibi. tam da bu bürokratik mekanizmanýn yýkýlýp bi . [144] Gerçekten de iktisadi temelde yaþanan kapitalist geliþmeye baðlý olarak çeþitli ülkelerde üstyapý deðiþik hýz ve biçimlerde altüst olmuþ.msal devrimi bir çað olarak açýklar. çatýsý altýnda bu mey n biçimleri alýkoymaya kalkýþmýþ olsalardý. sömürücü sýnýf kratik devlet aygýtýný kýrýp parçalamak gibi engin bir kapsamý yoktur. eski devlet aygýtýnýn kýrýlýp parçalanmasý sorununu birbirine karýþtýrma Hatýrlanacaðý gibi. Bu ülkelerde gerçekleþen burjuva demokratik dýný veren 1648 veya 1789 devrimleri ise süreci hýzlandýrmýþtýr. Ve iktisadi temeldeki deðiþim.
Tepeden burjuva devrimler ise. burjuva devrimlerin de. kapitalizmi tasfiyeye giriþecek toplumsal devrimi n mutlaka baþarýlý bir siyasal ön giriþi olmalýdýr. Nitekim aristokrasiye karþý halkýn devrimci terörüne dayanan dönem Fransýz devrimi i alnýzca ileri bir kesittir ve de sonradan karþý-devrimci bir tepki. Zira ayný yerde Engels in çoðunluk devrimle iþbirliði yaptýðý zaman dahi. Bu kapsamdaki burjuva demokratik devrimlerde.va devrim ise bu geliþmeye dar gelen siyasal ve toplumsal biçimlenmeleri ortadan kal dýrmaktadýr. Böylelikledir ki. küçük azýnlýklar idiler. baþka bir azýnlýk onun yerine devlet dümenini eline geçiriyordu ve kamu kurumlarýný ndi çýkarlarýna göre deðiþtiriyordu. Bu devrim bu sayede gerçek bir halk devrimi teliðine ulaþabilmiþ ve eski devlet aygýtýnýn yýkýlmasýndan söz edebilmek olanaklý hale gel Fakat Fransa örneði söz konusu olduðunda da atlanmamasý gereken çok önemli bir husus var. tkinin bir meclisle paylaþýldýðý ve anayasayla sýnýrlandýðý yönetim biçimidir. Burjuva devrimlerle proleter devrimler arasýndaki nitelik farkýný sergileyen diðer bir h usus ise. . Konunun en can alýcý yönü olan. Osmanlý dan TC ye: tepeden burjuva devrim Avrupa da burjuva düzenin mutlak krallýktan baþlayarak biçimlenmesi sürecini. Bunlardan birincisi padiþahýn yetkisinin sýnýrlanmadýðý bir yönetim biçimiyken. þimdiye kadar. yarý yolda kaldýðý örneklerd e geldiði için tepe tarafýndan yaþama geçirilen bir toplumsal dönüþüm süreci anlamýna gelir eter devrimler söz konusu olduðunda. Proleter dev rimlerden yola çýkarak. Osmanlý Ýmparatorluðu nun so . Osmanlý örneðinde bu tip geliþmeler. halk kitlelerinin burjuva tal i aþan bir biçimde ve aktif olarak inisiyatif üstlenmesi sonuçta burjuva egemenliði ile bað aþmaz. ancak ve ancak gerçe bir halk devrimi niteliðine ulaþmýþ devrimlerin özeliðidir. eski düzenin aristokrasisine karþý isyan eden halk kitlelerini. Osmanlý 19. [147] Büyük Fransýz Devrimi de dahil tüm burjuva devrimler neticede bu kuralý doðrular ve çoðunlu dönem için devrim sahnesinde görünmüþ olmasý sonucu deðiþtirmez. Engels. Termidor ile sona erdirilmiþtir. Ýþçi demokrasisine dayanmayan bir sosyalist dönüþüm süreci ya da tepeden sosyalist de tasavvur bile edilemez. bunu bir azýnlýðýn hizmetinde yapmaktadýr. Avrupa ülkelerinde yaþana ece kýyasla alabildiðine gecikmeli. proleter toplumsal devrimin baþlatýlmasý veya prol kapitalist toplum içinde kendisini kerte kerte egemen sýnýf katýna yükseltmesi asla mümkün ldir. mevcut bürokratik ve askeri makineyi yýkmanýn gerçekten halkçý her devrimin ilk koþulu olduðunu açýklýkla belirtir. egemenliði ele geçiren sýnýfýn kamu kurumlarýný kendi çýkarlarýna g i belirtir. eski devlet aygýtýnýn yýkýlmasý sorunu üzerinde biraz daha Kugelmann a 12 Nisan 1871 tarihli mektubunda. devrimin siyasal ve toplu msal yönlerinin tam bir bileþkesini buluruz.[146] Yani es aygýtýný parçalama kapasitesi genel olarak burjuva devrimlerin deðil. 1789 Fransýz devrimi. burju va devrimlerle proleter devrimler kesinlikle ayný kapsamda deðildirler. ya belir gin bir politik devrimin yaþanmadýðý ya da yenilgiye uðradýðý. E düzeni yýkarak kapitalist geliþmenin önünü açýyor olsa bile. Kýsacasý. dah oðrusu 1789 un neredeyse bir istisna teþkil ettiði de bilinir. gelgitli ve alttan gelen sarsýntýlardan ziyade egeme n sýnýf bloku içindeki siyasal mücadeleye dayanan bir özellik arz eder. Meþruti sözc kanuna uygun anlamýna gelir. toplumsal devrim boyutunda ele almýþ olsak dahi. Bütün devrimler. burjuva devrimlerin öz bakýmýndan bir azýnlýk devrimi oluþudur. O tarihe dek yaþanan tüm devrimlerin az nu vurgularken. onun ydýran baþka bir sýnýfýn egemenliðinin almasý ile sonuçlanmýþtýr. belirli bir sýnýfýn egemenliðinin yerini. her burjuva devrimin bir halk devrimi niteliðinde olmadýðý. Eski devlet aygýtýný yýkýp parçalamadan. ama bütün egemen sýnýflar ltýnda tutulan halk kitlesine göre. egemen azýnl iyordu. Bu önemli husus Marksizm cenah yeterince açýktýr. devletin mutlak monarþi biçiminden meþruti (anayasal) monarþi biçimine evrilmesine sahne olmuþtur. y rtalarýndan itibaren kendine özgü bir tarzda yaþamaya baþladý. ba ldýrý çýplaklarý belirli bir dönem boyunca tarih sahnesinin önüne itebildiði için eski düze rýyla gerçekten devrimci tarzda hesaplaþmýþtýr. Engels in Fransa Savaþýmlarý na 1895 te yazdýðý Giriþ i anýmsayalým. eski devlet aygýtýný yýkan bir siyasal ön g nin olacaðý ve takiben toplumsal dönüþümlerin baþlatýlacaðý þeklinde bir genellemeye gidilm yanlýþtýr. Ve yine.
Niteki len Ýttihat Terakki örgütlenmesi ve 1923 yýlýnda kurulan burjuva cumhuriyeti. Osmanlý Ýmparatorluðu sýnýrlarý içindeki uluslarýn baðýmsýzlýk müc aþanmaya baþlanýr. Bu triumvira Osmanlý yý bir parlamento kararý olmaksýzýn Birinci Dünya Savaþýna sürükleyece onra da savaþ gerekçesiyle Meclis mecburi tatile sokulacaktýr. 1908 Jön Türk devrimi. Kýsaca bir sonuç çýkartmak gerekirse baþlýca þu hususlar vurgulanabilir. Ayrýca Türkiye. Osmanlý Ýmparatorluð i vermekteyken. Gecikmeli bir biçi e olsa. devrimin bir yan ürünü olarak burjuva düzeni dem rlayacak 1848 Paris iþçi ayaklanmasý benzeri bir örneði de yaþamamýþtýr. Fakat Fransa örneðiyle kurduðumuz benzerlik de burada sona erer. toprakta özel mülkiyetin bulunmadýðý ve bu nedenle devleti mülk edin etlû bir sýnýfýn egemen olduðu Asyatik-despotik bir tarihsel arka plana sahiptir. dönemin gay burjuva güçlerinden ve Osmanlý da bu güçlerin etkin olduðu Selanik gibi geliþmiþ bölgeleri proleterlerinden destek almýþ olsa da. yüzyýldan itibaren eski düzen aþlamýþtýr. Böyle bir ortamda tek parti durumuna gelen Ýttihat ve Terakki. Mehmed (Vahdettin) 21 Aralýk 1918 de Meclisi kapatýr. Abdülhamid i. Kanun-ý Esasi yi yeniden yürürlüðe koymaya mecbur kýlar. apitalizmin dýþsal etkisiyle çözülmeye baþladýðýnda bile Avrupa ülkelerindeki gibi bir feod olmamýþtýr. Osmanlýcada Tanzimat-ý Hayriye olarak adlandýrýlan bu reformlar hayýrlý düzenlemel mýna gelir ve yürürlüðe konmasýnýn ardýndan gelenekçi güçlerin sert eleþtirisiyle karþýlaþý a sonra 1876 yýlýnda Kanun-ý Esasi nin (Anayasa) ilânýyla baþlayan anayasalý ve meclisli Bi Meþrutiyet dönemi yaþanýr. Ardýndan Ýttihat ve Terakki Partisinin yükseliþe geçtiði. Fakat bu dönem de padiþah II. tetiklediði dönüþümler açýsý lý nýn egemen siyasal düzeninde bir daha onarýlamayacak olan önemli gediði açmýþtýr. Türkiye deki kapitalistleþme sürecinin Batý daki örneklerden farklý olmasý ned lýdan TC ye uzanan süreçte Fransa daki demokratik burjuva devrimi gibi bir burjuva devrimi ni gerçekleþtirmek için öne atýlacak geliþmiþ bir burjuvazi yoktur. Buna koþut olarak. bazý reformlarýn gerçekleþtirilmesine 1839 yýlýnda ilân edilen Tanzimat Ferman aþlanýr. Osmanlý nýn Batý kapitalizmiyle temasý sonucunda 17. Ýstanbul u iþgal altýnda tutan emperyalist güçler de baskýyý arttýrmaktadýr lar altýnda padiþah VI. Birinci Dünya Savaþýnda uðra yenilginin ardýndan Ýttihatçýlar yurt dýþýna kaçmak zorunda kalýrlar. Zira Türkiye de b rjuva düzenin kuruluþ sürecine 1789 Fransýz burjuva devrimindeki gibi bir emekçi kitle isy aný damgasýný basmamýþtýr. 1908 yýlýna gelindiðinde ise. Abdülhamid in 1878 de meclisi fii hettiði ve anayasayý yürürlükten kaldýrdýðý istibdat yönetimiyle son bulur. sosyo-ekon . Böylece b n yönetimi ve onun ünlü Talat. Oysa Türkiye Cumhuriyeti nin en çýkýp geldiði Osmanlý Ýmparatorluðu nun tarihsel geliþim çizgisi Fransa ya benzemez. 1909 yýlýnda. Yönetim biçiminde yarattýðý deðiþim bakýmýndan meþruti monarþiyi ikinci kez ilân etme nokta 8 burjuva devriminin elde ettiði sonuç kýsýtlýdýr. Osmanlý Ýmparatorluðu. Türkiye de burjuva düzenin kuruluþ biçimi. Fransa örneðinde olduðu gibi mutlakýyetçi siyasal sistemin y bir Meclis i de içeren meþruti bir yönetim biçimi almýþ ve böylece egemen düzen bir deðiþi rmiþtir. Enver ve Cemal paþalarýnýn üçlü diktatörlük dönemi baþlar. Fakat dünyadaki kapitalist geliþmenin bindirdiði basýnç altýnda ilerleyen süreç. toplumsal ve ekonomik yapýsýný Batý ya açmak isteyen ilerlemec n itkisiyle. Osmanlý.Osmanlý Devleti nin siyasal. Örneðin Fransa da burj daha feodal toplumun içinde baþlamýþ ve özel mülkiyet temelinde yükselen burjuvazi ilerley yýllarda kendi devrimini gerçekleþtirerek düzenini kurmuþtur. 1908 Jön Türk hareketine karþý çýkan gerici güçler tarafýndan örgütlenen ve t akasý olarak geçen bir ayaklanma teþebbüsü gerçekleþtirilir. Fakat 1908. Böylece. Devr-i Hürr da bilinen Ýkinci Meþrutiyet dönemi yaþanmaya baþlanýr. Ayaklanmanýn bastýrýlmasý sonu mid tahttan indirilir. son tahlilde yine de olgunlaþmamýþ ve yarým kalmýþ b rjuva devrimidir. özellikle öðrenciler ve genç subaylar arasýnda örgütlendiði i an Jön Türkler diye adlandýrýlan bir kadronun öncülüðünde bir burjuva devrimi gerçekleþir. burjuva devrimlerin klasik örneklerinin yaþandýð pa ülkelerindeki geliþme sürecinden tamamen farklý özellikler taþýr. onun açtýðý y sinde kat edilen geliþmelerdir. ezilen u luslara ve emekçi halka karþý siyasal baskýyý egemen kýlan bir hükümet oluþturur. dýþ ve iç te sorunlarýn kýzýþtýðý.
demokratik burjuva devrimler farklý olarak geniþ emekçi kitlelerin demokratik istemlerine yer vermemesi. Kemal önderliðinde gerçekleþen tepeden burjuva devrimiyle baþlamamýþ. gayri juvazi arasýnda da örgütlüdür. Almanya örneðinde yarým kalmýþ 1848 devrimini. istleþmekten yana olan unsurlar burjuva dönüþümlerin baþýný çekmek üzere örgütlenmeye giriþ k devrimi. yalnýzca Türk ulusal kimliði temelinde kurulacak bir cumhuriyetle amacýna ul aþacaktýr. öðrenci ve aydýn unsurlar arasýnda deðil. 1870 lere doðru Bismarck irilen ve eski düzenin uzantý ve kalýntýlarýný devrimci tarzda süpürmeye cesaret edemeyen b peden devrim izlemiþti. cüce kalmýþ 1908 in yarýda ktýðý iþi son tahlilde uzlaþmacý bir tarzda tamamlamaya çalýþan bir tepeden devrimdir. M. bu nedenle eski düzenin egemen unsurla rýyla uzlaþma eðilimi taþýmalarý ve neticede yarý yolda duraksamalarýdýr. meþruti monarþinin (yani Mec mokratik olmayan bir cumhuriyete dönüþtürülmesiyle noktalanmýþtýr. Burada önemli bir gerçekliði gözardý etmemek gerekir. Osmanlý dan devralýnan k r (yabancý ülke ve kuruluþlara tanýnan hak ve imtiyazlar) 24 Temmuz 1923 te imzalanan Loza . Tersine kitleleri dýþlayarak ve baskýlayarak. Asker ve sivil bürokrasinin ve Osmanlý aydýnlarýnýn içinde. Marx ve Engels in cüce devrimler olarak n iteledikleri Ýtalya. Jön Türk geleneðinin uzantýsý o emal gibi yenilikçi Osmanlý subay ve aydýnlarýnýn hegemonyayý ele geçirdikleri Milli Mücade mi gelir. gü a tamamlayan bir tepeden devrimdir. Bir baþka þekilde vurgulamak gerekirse. Hatýrlanacaðý gibi. Türkiye örneðinde. Zaten Osmanlý nýn son döneminde baþlamýþ olan burjuva dönüþüm. tepeden baz unlu dönüþümleri gerçekleþtirip kapitalist geliþmenin önünü açmaya çalýþýrlar. Batýlýla du çekmiþtir. 1908. Batý ya açýlma macerasýnda. 1923 ün 1908 in uzantýsý o ki tarih arasýnda önemli bir deðiþiklik gerçekleþmiþtir. Osmanlý nýn son dönemi. Mahmut döneminde topçunun modernizasyonu örneðinde de açýkça görüldüðü gibi. Batý ya açýlmaktan. Alma 48 ve takiben 1866 da gerçekleþen geç kalmýþ burjuva devrimler. TC nin kuruluþuyla sonuçlanan 1923 burjuva devriminin. Alman 1848 devrimleri kategorisinde yer alýr. Ýttihat Terakki örgütlenmesi ve TC nin kuruluþuyla sonuçlanan Milli Mücadele nin rliði bu temelde oluþmuþ ve biçimlenmiþtir. M. Kemal önderliði altýnda gerçekleþen 1923 burjuva devrimi. Avusturya. onlarýn akt if desteðini peþine takmamasýdýr. Bu tür tepeden devrimlerin özelliði. 1923 bu mirastan mahru . Daha önce. Kemal in Ýstanbul dan Anadolu ya geçiþi ve yürüttüðü çalýþmalardan sonra onun önderliði adele[148]. 1908 in arkasýnda. Zira b u devrimlerin özelliði geç burjuva devrimler oluþu. 1908 in yarým kalmýþ iþini. Bunun gibi 1923 Türk burjuva devrimi de.koþullarýn kapitalist geliþmenin önünü açacak þekilde dönüþtürülmesini de giderek zorunlu k rlemeci güçler arasýndaki tarihsel kapýþma. mevcut koþullar nedeniyle Osmanlý da bizzat ege evlet sýnýfý içinde cereyan eder. gecikmel alizm nedeniyle bir o kadar daha gecikerek tarih sahnesine girmiþlerdir. Birinci Dünya Savaþýna bir taraf olarak katýlan ve yenilgiye uðrayan Osmanlý Ýmpa orluðu nun emperyalist güçler tarafýndan paylaþýlmasýný takiben baþlatýlan Milli Mücadele s tepeden burjuva devrimiyle TC kurulur. Ke Osmanlý nýn son döneminde zaten baþlamýþ olan bir deðiþim ve dönüþümün uzantýsý olmuþtur. Türkiye Cumhuriyeti es asen kendisine kalan cýlýz bir milli burjuvazi ile yola çýkmýþtýr. Vahdettin in Aralýk 1918 de Meclis i kapatmasýnýn ardýndan. Toprak refor tlelerin çýkarýna olan demokratik dönüþümleri gerçekleþtirme kapasitesine sahip deðildirler TC örneði tamamen bu tespitleri doðrular. cüce d ilerleyen süreçte yaratacaðý sonuçlarýn da cüce kalacaðýna deðinmiþtik. Osmanlý da kapi enin taþýyýcýsý olan ve dönemin en önemli burjuva katmanýný oluþturan gayri Müslim burjuvaz Jön Türk hareketi yalnýzca genç Türk subay. Osmanlý egemen sýnýfýnýn Batýcý kesimi aðýrlýklý olarak a n II. Balkan ülkelerinin ulusal baðýmsýzlýklarýný kazanmalarýyla birlikte. Batýlýl urjuva dönüþüm. halk kitlelerinin katýlmadýðý tepede ir devrim olduðu açýktýr. Burjuva devrimlerin Marksist deðerlendirmesi b aðlamýnda bir benzetme yapmak gerekirse. güçlü parçayý oluþturan gayri Müslim burjuvazi ile henüz emekleme burjuva unsurlardan müteþekkil bir yerli burjuvaziye sahipken. M. Osmanlý devlet sýnýfýnýn seyfiyye olarak adlandýr ilafet düzeninden yana çýkan ve eskide ayak direyen din ulemalarýna. yani ilmiyye kesimi ne karþý mücadeleyi hiç elden býrakmamýþtýr. deðiþimden.
eski devlet bürokrasisinin içinden çýkýp gelen fakat kapitali t geliþmenin kaçýnýlmazlýðýný da kavrayarak yenileþme isteyen unsurlarýn. kapitalist yükseliþin önündeki engelleri daha kapsamlý. büyük toprak sahipleriyle ge en. Fakat toprak reformu gib a demokratik devrimin en temel görevlerinden birini çözme doðrultusunda hiçbir þey yapýlmam prak aðalarýyla yapýlan anlaþmanýn bir yansýmasý olarak da. burjuva devletin kurucu p artisi CHP nin tek parti diktatörlüðünde somutlanýr. Laz ve Kürt temsilcilerini içermiþtir. Osmanlý nýn devasa borçlarýnýn ödenmesini yöneten Düyunu U C Osmanlý nýn borçlarýndan payýna düþeni 1954 te sona erecek þekilde taksitlerle ödemeyi üs 1924 Martýnda kabul edilen yasayla. eski devlet aygýtýný kýrýp parçalamak ne kelime. d atik burjuva devrimlerin yaþandýðý Avrupa ülkelerindeki kapitalistleþme sürecini bir tutmak deðildir.n Antlaþmasý ile feshedilmiþtir. bu devrimin eski dev let aygýtýný kýrýp parçaladýðý söylenmektedir. Osmanlý da topraklardaki üründe ergisi Þubat 1925 te kaldýrýlmýþtýr. baþlangýç dönemle öncü bir rol üstlendiðini görürüz. sol görüþlü vekilleri. Türkiye özgülünde doðru biçimde çözümlenmesi gereken çok önemli bir husus. burjuvazinin öncü kolu olarak damgalarýný basacaklardýr. Avrupa ülkeler eki parlamenter demokrasilerle karþýlaþtýrýldýðýnda. Oysa daha önce üzerinde durulduðu gibi. Kemalist devrime boyundan büyük anlamlar yükleyen kimi yaklaþýmlarda. Fakat bu tarz bir dönüþüm. Fakat M. hilafetin kaldýrýlmasý ve Osmanlý Hanedanýnýn Türkiye C iyeti dýþýna sürülmesi kararý alýnmýþ ve böylece Osmanlý saltanat düzenine son verilmiþtir. Burjuva devletin bu kurucu unsurlarýný küçük-burjuva olarak ya da burjuva niteliðinden arýn erameti kendinden menkul bir bürokratik kast biçiminde deðerlendirmek gerçeklikle baðdaþmaz Ne var ki bu tür deðerlendirmeler Stalinist saflarda oldukça yaygýndýr. Ayrýca tarým reformu sayesinde köy ist dönüþümü ve kýrsal nüfusun proleterleþmesi daha kýsa sürede ve sýçramalý biçimde gerçek n devrimci yolu. Böyle bir geliþme çizgisiyle. Halbuki Prusya tipi geliþme çi .[149] Bu nedenle de TC nin kuruluþ sürecine artýk . Kemal liderliði küçük-burjuva deðil. Burjuva geliþimin bu tipinde. Ýmparatorluðun çöküþ döneminde artýk deðiþen dünya koþullarýnýn dayatmasý sonu a bütünleþmeyi istemektedir ve bizzat bu misyona soyunmaktadýr. kitleleri iþin içine katmaktan ve süreci hýzlandýrmaktan çekinen ve özellikle devletin ntrolü altýndaki bir kapitalistleþme çizgisiyle somutlanýr. Türkiye de burjuva düzen daha anti-dem gerici bir karaktere sahip olarak doðmuþ ve geçmiþten miras kalan ceberut devlet geleneði temelinde varlýk sürdürmüþtür. Burjuva dönüþümlerin kitlelerin katýldýðý devrimlerle gerçekleþtirildiði ülkelerde eski mut rin çok daha radikal biçimde tasfiye edildiðini görürüz. Türk riyeti nin kurucusu M. daha kýsa sürede v olayýsýyla daha az sancýlý bir biçimde ortadan kaldýrabilir. Kemalist bürokrasinin önderliði altýnda yürüyen tepeden-güdümlü cüce bur i. burjuvadýr. Siyasal rejim. devlet kurucu bü al karakteridir. deðiþ l unsurlarý. Cumhuriyetin ilânýndan 1946 lara dek siyasal egemenlik biçimi. Çöken Osmanlý Ýmparatorluðu ndan geri kalan coðrafyada kurulan burjuva TC nin siyasal yapýs a demokratik devrim sürecini yaþamýþ ülkelerde oluþan çok partili siyasal yapýlanmaya benze Millet Meclisinin ilk dönemi bir mücadele sürecinin ve ittifaklarýn ürünü olduðundan. iþmeye temel döþemek amacýyla 1924 yýlýnda Ýþ Bankasý kurulmuþtur. Bu bürokratlar. Oysa yalýn gerçek þudur ki. Kemal in kiþisel hegemonya sýyla somutlanan bir yönetim biçimi kurulmuþtur. 1919-23 arasýnda Türkiye de yaþanan. onu almýþ ve cumhuriyet yaðýna bulayara yetkinleþtirmiþtir. Kemal l iðinin Ýstiklal Mahkemelerini kurdurtarak muhaliflerini ortadan kaldýrmasý ve Takrir-i Sük un kanunu ile sol örgütleri ve siyasetçileri tasfiye etmesiyle. Böylece Türkiye de 1925 sonrasýndaki siyas pý bir Meclisi içerse bile. Osmanlý toplum yapýsýnda egemen sýnýfý oluþturan devlet üst bürokrasisinin lýsý bölümü. burjuva te meller üzerinde yeni bir devletin kurulmasý görevini üstlendikleri ölçüde bizzat kendileri dönüþüm geçirecek ve burjuvalaþacaklardýr. Ayrýca bazý Troçki eler tarafýndan da bu doðrultuda tezler ortaya atýlmýþtýr. iþçi ve emekçi kitleler zilen Kürt ulusunun üzerinde sistematik bir baský politikasýný egemen kýlar. anca rimleri bu iþi baþarabilir. halk ayaklanmasýna dayanan r devrim deðildir. bu asla Batý tipi bir burjuva demokrasisi olmamýþtýr.
bunun tersidir. Bu geliþme çizgisine eþlik eden tepeden burjuva devrimler, gerek eski siyasal yapýnýn tasfiyesi ve gerekse tarým reformu gibi temel burjuva demokratik dönüþümle onusunda korkak ve tutucudur. Ýþte bu nedenle Türkiye de de kapitalist geliþme sürecine, ký alabildiðine sancýlý bir çözülme süreci eþlik etmiþtir.
Prusya örneðinde devletçilik olgusu ve devletin iþçi sýnýfýyla burjuvazi karþýsýnda ayrýmcý sýnýfa da eþit davrandýðý safsatasýnýn yaratýlmasý büyük önem taþýr. Benzer bir bilinç çarp iye de de egemen kýlýnmýþtýr. Kemalizmin sýnýfsýz imtiyazsýz kaynaþmýþ bir kitleyiz düstu r ve iþin özünde proletaryadan duyulan korkunun ifadesidir. Burjuvazinin bu korkusu sa lt ulusal geliþme düzeyine baðýmlý olmayan ve asýl olarak tarihsel bir korkudur. Nitekim Tü ye de iþçi sýnýfýnýn henüz geliþmediði bir dönemde burjuvazi gözlerini yaþama bu korkuyla a juva düzenin, Ekim Devriminin ürünü bir iþçi devletinin yaný baþýnda kurulduðu hatýrlanacak unun boyutlarý daha da iyi anlaþýlýr.
Emperyalizme karþý kendi siyasal baðýmsýzlýðýný savunan diðer tüm burjuva önderliklerde ve r tarafýndan yürütülen ulusal mücadelelerde olduðu gibi, Mustafa Kemal de kendi gemisini yü ilmek amacýyla bazý emperyalist güçlere kafa tutar gözükürken, bazýlarýyla da çeþitli anlaþ Kemal önderliði, burjuva cumhuriyetini yalnýzca Türk ulusunun kabulü temelinde kurabilmek için, çeþitli azýnlýklara ve ezilen Kürt ulusuna karþý baský ve dýþlama politikasýný egeme
TC nin kuruluþ dönemini biçimlendiren bu resmi çizgi, M. Kemal in ölümünden sonra da tek þe Kemalist kadro hareketiyle sürdürülmüþtür. Osmanlý dan miras kalan ve gerek ticaret gerek ide özel kapitalist giriþimin baþýný çeken gayri Müslim burjuvazi faþizan uygulamalarla (zo çalýþma kamplarý, Varlýk Vergisi gibi uygulamalar) çökertilerek, Türk burjuvazisinin geliþ inin yolu açýlmýþtýr.
Türkiye Cumhuriyeti nin kuruluþu ve tek parti iktidarý döneminde Kemalist bürokrasinin siya al yapýlanmadaki hegemon konumu, burjuvazinin sýnýf diktatörlüðünden ve milli burjuvazinin iþiminden baðýmsýz düþünülemez. Batý Avrupa daki çok partili parlamenter demokrasi örnekler zat kendisi bir olaðanüstü rejim ya da bürokrasinin mutlak siyasal iktidarý olarak görünen parti diktatörlüðü, uzun bir dönem boyunca burjuva egemenliðinin Türkiye koþullarýna özgü biçimidir. Ýki dünya savaþý arasýndaki uluslararasý koþullarýn da etkisiyle içe kapanan ve pitalizmi uygulamasýyla iç pazarýn sömürülmesi temelinde sermaye birikimi saðlayan Kemalist k parti iktidarý, bir yandan iþçi ve emekçi kitleleri baský altýnda tutarken diðer yandan T e de sanayi kapitalizmine geçiþin temellerini döþemeye koyulmuþtur.
Türkiye de Milli Mücadele ve tepeden burjuva devrim sürecine damgasýný basan özgün yönlerin nan etkileri de çok önemlidir. Bu nedenle bazý çarpýcý hususlarý özetle sýralamak yararlý o
Fransa örneðinde önce özel mülk sahibi burjuvazi geliþip, buna paralel olarak kendi siyaset erini, bürokratlarýný yaratýrken, Türkiye örneðinde tersi oldu. Türkiye de sivil-asker üst larak belirginleþen devlet kurucu burjuvalar, devlet kapitalizmi sayesinde sanayi ve ticaretle meþgul olan doðrudan giriþimci bir burjuva sýnýfýn oluþumunu hazýrladýlar. Bu Türkiye özgülünde bu ikinci kesim, Avrupa daki örneklerden farklý olarak, yeterince beslen semirene ve kendini güçlü hissetmeye baþlayýncaya dek, baþý sýkýþtýðýnda birinci kesimin ka lece korunmayý olaðan davranýþ kuralý bildi. Kendini güçlü hissetmeye baþlayýp artýk kendi ve bürokratýna kafa tutmak istediðinde ise, yakýn zamanlara dek (sonu daraðacýnda ya da þüp lerle biten bazý istisnalar dýþýnda) pek de baþarýlý olamadý. Zira devlet kurucu ve rejim k cu misyonlarýn tümünü kendi üzerinde topladýðýna yýllar boyunca kani olmuþ asker ve sivil b son tahlilde burjuva iþ âleminin hizmetkârý olduðuna ikna edebilmek hiç de kolay deðildir.
Burjuva devletin kuruluþuna özel mülkiyet temelinde geliþmiþ bir burjuva sýnýfýn damgasýný gibi örneklerde, Batý Avrupa ülkelerindeki mülk sahibi burjuvalarýn misyonunu sivil ya da asker üst bürokrasi üstlendi. Bu bakýmdan Türkiye de burjuva düzen, bir anlamda daha baþta nüstü bir siyasal biçime büründü. Yine ayný nedenle devlet üst bürokrasisi siyasal yapýlanm bir aðýrlýk kazandý ve bu özellik günümüze kadar uzanýp geldi. Diyebiliriz ki, devleti sahi i sayesinde egemen sýnýflar ittifaký içinde sanki baðýmsýz bir odak gibi yer alan bu bürokr n üstün konumunu yitirmemek bir hayat-memat sorunu oldu.
Bürokrasi ile kapitalist geliþme sonucunda güç kazanan burjuva iþ âlemi arasýndaki çekiþme,
zaman daha yumuþak, bazý dönemlerde de keskinleþerek varlýðýný hissettirdi. Fakat bu, farkl unsurlar arasýndaki bir kavga deðildir. Sonuçlarý günümüze kadar uzanan bu kavga, burjuva s deki, bir baþka deyiþle de egemen güç bloku içindeki iktidar çekiþmesidir.
Türkiye de egemen bürokrasi, devlet kapitalizmi sayesinde geliþmeye baþlayan bir milli bur juvazinin öncü unsurlarý olarak tarih sahnesine çýktý. Uzun bir dönem boyunca karþýsýnda að yavaþ ve sancýlý biçimde çözülmesi nedeniyle bir türlü proleterleþemeyen küçük köylü kitle a düzenin kuruluþ ve ilerleyiþ biçimi Batý daki örneklerden farklý olsa da, Türkiye de de z pitalizm geliþti. Gecikmeli biçimde olsa da proletarya büyüdü ve burjuvaziyle proletarya a rasýndaki temel çeliþki nesnel olarak olgunlaþtý. Fakat burjuva düzenin kuruluþundan itibar hükmünü icra eden özgün yön, yani bürokrasinin siyasal yaþamdaki aðýrlýðý kolay kolay çözül rak günümüze dek etkisini sürdürdü.
Bu gerçeklik, Türkiye nin siyasal yaþamýndaki egemen çeliþkinin bürokrasiyle halk veya b urjuvazi arasýnda olduðu þeklindeki yanlýþ deðerlendirmelere de can vermiþtir. Günümüzde d itibar gören sol liberalizm, bu tür tezlerle siyasal gerçekliði dayandýðý sýnýf temelinden . Oysa tüm kapitalist toplumlarda olduðu gibi, Türkiye de de esas çeliþki burjuvaziyle iþçi sýndadýr. Kapitalizmin özel mülkiyet temelinde feodalizmin içinde geliþmeye baþladýðý Batý rinde çok daha belirgin biçimde sahneye çýkan burjuvazi-proletarya çeliþkisi, Türkiye nin f oþullarý, devlet mülkiyeti ve devletçilik olgusu nedeniyle daha gecikmiþ biçimde ete-kemiðe
Milli Mücadele, TC nin kuruluþ tarzý ve burjuvazinin resmi ideolojisi anlamýna gelen Kemal izm karþýsýnda, çeþitli siyasal güçler kendi sýnýfsal konumlarýna göre tutum aldýlar. Asker rasi kendisini her daim bu ideolojinin asli sahibi telakki etti. Daha doðrusu, Türki ye nin siyasal yapýlanmasýnda ayrýcalýklarýný elden kaptýrmamak için Kemalizmi devletin res lojisi olarak yaratanlar bizzat bu güçler oldu. Bunlara göre M. Kemal, dünyada eþi emsali görülmemiþ bir baðýmsýzlýk ve ilericilik hamlesinin lideriydi ve Kemalizm de böyle eþsiz bi sel hamlenin ideolojisiydi.
Bunun yaný sýra uzun yýllar boyunca bir de sol Kemalizm fenomeni Türkiye sol hareketine musallat oldu. Bunu burjuvazinin resmi ideolojisinin küçük-burjuva sol varyantý olarak n iteleyebiliriz. Sol Kemalizm, Türkiye sosyalist hareketini zehirlemiþ bulunan ve de zehirlemeye devam eden tehlikeli bir kaynaktýr. Sol Kemalizme göre, Milli Mücadele ask er-sivil zinde güçlerin öncülüðünde yürütülen þanlý bir anti-emperyalist mücadeledir. Bu gü rakterini ve baskýcý yönünü görmeye yanaþmayan sol Kemalistler, Kemal e ve Kemalizme olduðu zla ve farklý bir devrimci nitelik atfederler. Ýþin gerçeðinde hiç de anti-emperyalist olma an ve tepeden inme tarzda gerçekleþen burjuva devrimini ve onun liderliðini, bir tür küçükjuva radikalizmi, Jakobenizm olarak yorumlarlar.
Çeþitli vesilelerle ýsýtýlýp yeniden gündeme getirilen bir konudur bu. Küçük-burjuva sol ay sürdürmekten muratlarý, Türkiye deki Milli Mücadeleyi ve onun lideri M. Kemal i devrimci b damar olarak sunabilmektir. Liberal burjuva tutum ise, Jakobenizmi eleþtirme bahan esiyle genel olarak devrimci tutumu tepeden inmecilik diye suçlar. Oysa ne Kemal v e benzerleri Jakobendir ne de Jakobenizm tepeden inme devrimciliktir.
Fransýz devrimi içinde ortaya çýkan Jakobenizm, burjuva devrimini olabilecek en ileri no ktaya çekmeye çalýþan ve burjuva düzen sýnýrlarý dýþýna çýkmadýkça kitlelerin eylemini dýþl liðini anlatýr. Bu nedenle Jakobenizmin, kitlelerin eylemine hiçbir þekilde tahammülü olmay n ve onlarý baskýlayan tepeden inme burjuva devrimciliðiyle ilgisi yoktur. Jakobenizm, burjuva devrimleri kapsamýnda olumlu bir eðilimi, devrimci tutumu temsil eder. Tepe den inme devrimcilik ise Bismarkçýlýktýr. Türkiye örneðinde Kemalizmdir. Kitleleri devrimci leminden dýþlayan, eski rejimle radikal biçimde hesaplaþmayan ve devlet bürokrasisinin him ayesinde bir burjuvalaþma süreci yaþatan Kemalizm, burjuvazinin devrimci demokrat eðilim i Jakobenizme oranla siyasal açýdan gerici bir ideolojik ve politik çizgiyi temsil etm iþtir. Türkiye deki askeri darbeler gerçeðine kýsa bakýþ
Devrimci ayaklanmalarla anarþiye sürüklenen burjuva düzeni zorbalýkla kurtarmak üzere öne a yeðen Bonaparte ýn hükümet darbesiyle ilgili olarak Marx þu deðerlendirmeyi yapar: Burjuv n, açýkçasý, o zaman, Bonaparte ý seçmekten baþka bir seçeneði yoktu. Zorbalýk ya da anarþi
balýktan yana kullandý oyunu. ... Fransýz burjuvazisi de darbenin ertesi günü baðýrdý: Artý 10 Aralýk derneðinin baþkaný kurtarabilir burjuva toplumunu! Artýk yalnýz hýrsýzlýk kurtar burjuva toplumunu! Yalnýz piçlik, aileyi; düzensizlik, düzeni kurtarabilir! [150] Kapitali zmin tarihi, Marx ýn bu satýrlarýný defalarca çaðrýþtýran örnekler sergilemiþtir.
Düzenin krizi had safhaya vardýðýnda, parlamenter iþleyiþ biçimi týkandýðýnda ve keskinleþe egemenliðini tehlikeye düþürdüðünde, zorbalýk ya da anarþi seçeneðiyle yüz yüze gelen burju tan yana kullanmýþtýr oyunu. Dünden bugüne çeþitli kapitalist ülkelerde iktidara gelen olað mler bunun kanýtýdýr ve bu durum doðrudan doðruya sýnýf mücadelesinin bir ürünüdür.
Türkiye deki askeri darbelerin de bu gerçeðin ýþýðýnda kavranmasý gerekiyor. Ayrýca, Türkiy mhuriyetin kuruluþundan 1960 lara ve takiben 80 lere ilerleyen süreci inceleyecek olursa k, gerçekleþen üç askeri darbenin ekonomik zemininde de büyüyen bir yapýsal bunalýmýn yer a ndan bu sürecin belirli bir dilimi, egemen sýnýflar ittifaký içinde keskinleþen çeliþkilere iyasal iktidarda yer deðiþtirmelere de sahne olmuþtur.
Burada önemli bir gerçeðin altýný çizelim. Türkiye de devlet bürokrasisinin siyasal yaþamda alnýzca geçmiþten miras alýnan bir özellik deðildir; Türkiye kapitalist geliþme tarzýnýn ye iði bir olgudur. Elbette Osmanlý dan uzanýp gelen tarihi arka plan, burjuva düzenin yapýlan asý üzerine gölgesini düþürdü. Fakat modern Türkiye nin siyasal yaþamýndaki özgün yön, büro unun burjuvazinin çaðdaþ gereksinimleri temelinde yeniden üretilmesidir. Uzun bir dönem b nca devlet bürokrasisinin ve devlet kapitalizminin koruyuculuðu altýnda geliþen Türk burju vazisi, ta ki rüþtünü ispat edinceye kadar, askeri bürokrasinin düzen koruyucu misyonuna is an etmek bir yana sýk sýk ona muhtaç oldu.
Bu nedenle Türkiye de burjuvazi, uzun yýllar boyunca siyasi liberalizme itibar etmedi. Bu durumun uzantýsý olarak, bu topraklarda yakýn zamanlara dek siyasal yaþamda geleneks el kabul edilen resmi çizgi, ta Ýttihat Terakki döneminden beri uzanýp gelen korporatist bir anlayýþ oldu. Bu anlayýþ, toplumun sýnýflara bölünmesi gerçeðini yadsýyýp, devletin yu siz, çatýþkýsýz, bir örnek bir toplum yaratma iddiasýný sürdürdü. Faþist rejimler tarafýn enilen korporatizmin, genel anlamda tüm olaðanüstü rejimlere can verdiði söylenebilir.
Türkiye de uzun bir süre boyunca egemen olan tek parti diktatörlüðünün ve ilerleyen yýllar rçekleþecek olan 12 Mart, 12 Eylül askeri darbelerinin düþünsel zemininde de iþte böyle bir hsel-ideolojik damar yer alýr. Peki, Türkiye de yaþanan askeri darbeler ne gibi özellikler taþýyan bir geliþme sürecinin uzantýsýdýr? Bu soruyu yanýtlayabilmek için, TC nin kuruluþu cine uzanan iki ayrý dönemi ana hatlarýyla hatýrlayalým. 1923-1946:
Türkiye de burjuva cumhuriyetin, Batý daki örneklere kýyasla daha kuruluþunda bir olaðanüst rejim gibi biçimlendiði açýktýr. Devlet partisi CHP nin tek parti diktatörlüðü dönemi sona ayrýca bir askeri darbeye gerek kalmaksýzýn, baskýcý bir burjuva yönetim varlýðýný sürdürm siyasal iktidar aygýtý CHP, aslýnda düzenin çeþitli egemen unsurlarýný (yüksek bürokrasiyi erin ticaret ve sanayi burjuvazisini, taþradaki eþrafý, toprak aðalarýný vb.) içinde toparl n korporatist bir yapýya sahiptir.
Avrupa ülkelerinde mülk sahibi kesimlerin (büyük toprak sahipleri ve çeþitli burjuva kesiml r) kendilerini temsil eden partiler dolayýmýyla parlamenter rejim altýnda oluþturduðu egem en sýnýflar ittifaký, Türkiye de tek parti içinde yansýmasýný bulmuþtur. Türkiye nin özgün ktisadi ve siyasi yaþamda büyük aðýrlýðý olan devlet bürokrasisinin de (bu özgün konumunu b Kemalist bürokrasi diyoruz), kapitalist geliþme belirli bir düzeye ulaþýp burjuva düzen gö e olaðan bir iþleyiþe geçene dek egemen sýnýflar ittifaký içinde ayrýca vurgulanmasý gereki
Özünde, iktisaden egemen sýnýf ve kesimlerin birlikteliði anlamýna gelen egemen sýnýflar it bunlarýn tümünün siyaseten birlikte iktidar sürdürecekleri ya da siyasi yaþamda eþit aðýrl caklarý anlamýna gelmez. Bu nedenle farklý dönemlerin siyasal yapýlanmasýnýn özelliðini ayr eyerek, bunun hangi egemen kesimlerin iktidar bloku anlamýna geldiðini, hangi kesimi n bu blok üzerinde hegemon olduðunu anlayabiliriz. Tek parti iktidarý döneminde, Kemalis t bürokrasi ile milli burjuvazi (tarým, ticaret ve henüz cýlýz ölçeklerde de olsa sanayi al
arýnda faaliyet yürüten burjuvazi) birlikte iktidar sürdürmüþ ve bu iktidar bloku içinde he yasýný kuran Kemalist bürokrasi olmuþtur.
Tek parti iktidarý döneminin iktisaden egemen unsurlarý arasýnda sayýlan büyük toprak sahip i konusuna çok dikkatli bir þekilde yaklaþýlmalýdýr. Bilindiði gibi, kapitalist geliþmeyle kte büyük toprak sahipleri kavramý giderek eski düzenin toprak aðalarýndan ziyade burjuvala toprak sahiplerini, tarým burjuvazisini anlatýr. Cumhuriyetin kuruluþunu takip eden sür ecin özellikle 1930 dönemecinden sonra, Ege, Çukurova gibi iktisaden daha geliþkin kýrsal kesimlerde büyük toprak sahipliði denildiðinde geliþen tarým burjuvazisini anlamak gerekir.
Oysa Osmanlý Ýmparatorluðu nun Kürdistan parçasý, TC nin kuruluþuyla birlikte bir iç sömürg ilmiþ ve tarýmda egemen olan eski düzen deðiþmemiþtir. Bu nedenle, bu coðrafyada büyük topr pliði eski dönemde olduðu gibi yine toprak aðalýðýnda somutlanmýþtýr. Bu toprak aðalarý ikt bir kesim oluþtursalar bile, yine de ezilen ulusun egemenleridir. Egemen Türk burju va iktidar bloku bu unsurlarla çýkarýna geldiðinde çeþitli ittifaklar yapmýþ, ama kendi siy iktidarýný onlarla paylaþmamýþtýr.
TC altýndaki kapitalist geliþme sürecinin özelliðini belirleyen çok önemli bir hususu da bu a hatýrlamak gerekir. M. Kemal önderliðinde kurulan cumhuriyetin iktisadi alanda içe kap anma ve iktisadi devletçiliðe aðýrlýk verme politikasýnýn, Kemalist kadronun özel olarak se bu sorundaki ilkesel tutumunu yansýtan bir yol olduðu düþünülür. Hatta bunu Kemalizmin kara nti-emperyalist tavrýnýn göstergesi olarak sunan çarpýk yorumlar da vardýr. Oysa gerçek hiç le deðildir. Cumhuriyetin iktisadi açýdan tuttuðu yol, aslýnda dönemin nesnel koþullarýnýn sýnýn sonucudur. Türkiye nin genç burjuva cumhuriyeti, Batý kapitalizminin desteðiyle hýzlý pitalist geliþme kaydedebilme bakýmýndan þanslý çýkmamýþtýr. Çünkü dünyaya gözlerini son de rda açmýþtýr. Oysa M. Kemal ve benzerleri, Batý kapitalizmine entegre olmayý düþleyen çizgi dan uzantýsý olarak iktidara gelmiþlerdir.
Nitekim 1923 yýlýnda toplanan Ýzmir Ýktisat Kongresinde cereyan eden tartýþmalar ve alýnan arlar, cumhuriyetin kurucu kadrosunun Batý kapitalizminin yardýmýyla atýlým yapabilme konu sunda nasýl istekli olduðunu gözler önüne serer. Kemal ve ekibi, yabancý sermaye düþmaný ol an içe kapanmayý tercih etmiþ deðillerdi, tersine sýnai kalkýnmanýn saðlanmasý için emperya Türkiye ye sermaye akýtmalarýný hevesle bekliyorlardý.
Ne var ki, iki emperyalist savaþ arasýnda kapitalist Avrupa yý pençesine alan muazzam kriz , hatta 1929 da kapitalist sistemin büyük gücü ABD yi bile alabildiðine sarsan büyük depres larý, Türk egemenlerinin bu hevesini kursaklarýnda býrakmýþtýr. Ýþte bu tür nesnelliklerin onucunda Kemal önderliði içe kapanmýþ ve Türkiye nin kendi olanaklarý dahilinde (yani egeme rýn iþçi-emekçi kitleleri insafsýz bir baský ve sömürü altýnda tutmasý sayesinde) bir ekono olu tutulmuþtur. Böylece 1930 larda devlet, kapitalist faaliyeti fiilen üstlenmiþtir. Devl et kapitalizmi ile, devlet iktisadi teþebbüslerinin kurulmasý yoluyla sanayileþme için ger eken altyapýnýn döþenmesine giriþilmiþtir. Fakat bu hamle ancak uzun vadede istenen sonuçla rebilecektir.
TC altýndaki kapitalist geliþme sürecinin bu ilk döneminde bir yandan belirli bölgelerde k apitalist tarým ve dolayýsýyla tarým burjuvazisi geliþirken, diðer yandan da tarýmda elde e en fazlanýn önemli bir bölümü kapitalist ticaret sermayesine dönüþmüþtür. Böylece, esasen m yi burjuvazisinin oluþumunu amaçlayan devletçi tek parti diktatörlüðü altýnda, fiiliyatta t ticaret burjuvazisi geliþmiþtir.
Ýlk bakýþta belki de bir çeliþki gibi görünecek bu durum, aslýnda iktisadi temeldeki kapita iþleyiþ yasalarýnýn kaçýnýlmaz sonucudur. Kýrsal kesimde kapitalizm doðrultusunda çözülme, talist ticarete kaynak aktarýmý olmaksýzýn ve büyük sermaye özel ellerde toplanmaksýzýn, sa et kararýyla kapitalist sanayi atýlýmý gerçekleþtirilemez. Bu nedenle, Türkiye de sanayileþ esi devletin öncülüðünde 1930 larda baþlatýlmýþ olsa dahi, gerçek bir sanayi kapitalizminin burjuvazisinin oluþumu için gereken koþullar ancak 50 li yýllarda olgunlaþacaktýr.
Ýkinci Dünya Savaþý sona erdiðinde, Türkiye hâlâ tarýmýn önde geldiði bir köylü toplumudur. arým ve ticaret burjuvazisi geliþmiþ olduðundan, bu kesimler siyasette de egemenliklerin i kurmak üzere mevcut siyasi dengeleri zorlamaya baþlamýþlardýr. Buna bir de, o dönemde dün
Kemalist b in dýþlandýðý ve çeþitli büyük burjuva kesimlerden oluþan yeni bir iktidar bloku kuruldu. DP iktidarý da kendi geldiðince Kürt toprak aðalarýyla çeþitli ittifaklar yapacaktý. Bu ne denle hem sýrasý geldiðinde iþçi sýnýfýna ve sol kýpýrdanmaya karþý sivri diþlerini göstere t kapitalizmi aðýrlýklý bir ekonomik iþleyiþten. Avrupa kapitalizminin ABD nin desteðiyle yeni bir ataða geç ve tüm bu geliþmelerin yarattýðý ýlýmlý siyasal rüzgârlar. artýk gerçek birer kapitalist gibi atýlým yapmak isteyen burjuva unsurlarýn. Tarým kesimi hem kredi mekanizmasýyla hem de devletin uyguladýðý sübvansiyon pol kasýyla desteklendi. artý italist ticaretine tam anlamýyla entegre olmak isteyen büyük ticaret burjuvazisi motor gücü oluþturuyordu ve iktidar bloku içinde asýl onun hegemon bir konuma sahip olduðunu söy ek mümkündü. DP iktidarý döneminde. Statükocular ve solcul letçilikle özdeþleyenler ise. tek parti diktatörlüðü dönemine damgasýný basan iktidar bloku çatladý. Hiç kuþku yok ki her iki yorum da yanlýþtýr ve DP iktidarý. iktidarý döneminde tam tersini yaparak KÝT lerin sayýsýný iki katýna çýkarmak zor Çünkü büyük ölçekli sanayi yatýrýmlarý için gerekli sermaye birikimi henüz özel ellerde te Türkiye kapitalizminin baþlangýç dönemine damgasýný vurmuþ olan ekonomik izolasyon koþullar bürokrasinin himayesinden kurtuluþ çabasý. Bu gerçeklik özellikle Ýkinci Düny itiminden itibaren kendisini yakýcý biçimde hissettirmeye baþlamýþ ve DP iktidarý döneminde caret burjuvazisinin çabalarýnda somutlanmýþtýr. artýk özel sektörün ön plana çýkacaðý libe ekonomik iþleyiþe geçiþin ifadesi olacaktýr. Bu tarihsel örnek. Bu geliþmeler. Bu arada DP iktidarýnýn eski devletçi statükoyu derinden sarsmýþ olmasý. DP iktidarý döneminde özel sermaye öncelikle büyük ticaret ve tarým burjuvazisinin elinde t rküz etti. Bunun yaný sýra.nde yaþanan önemli geliþmeler eklenmiþtir. Liberal çizgi v etkisi altýnda kalan bazý sol kesimler. Siyasal iktidarý artýk eski dönemin devlet bürokrasisi özellikl esayetinden kurtarýp sivilleþtirme doðrultusunda giriþimler sergilemekteydi. Dýþ dünyayla anlamlý ekonomik iliþkiler kurmadan. faþizmin yen irleþmiþ Milletler in kuruluþu. Türkiye de çok partili parlament nde önemli birer etken olmuþtur. bu deðiþimi demokrasinin ve özgürlüklerin istikrar mde geniþleyeceði yeni bir dönemin açýlmasý olarak deðerlendirdiler. seçim beyannamelerinde KÝT leri ihaleyle satýp özelleþtire deden DP. kendilerini cisimleþmiþ devlet olarak hisseden uzun yýllar boyunca alýþtýklarý gibi iktidarda CHP yi görmek isteyen sivil ve asker bürokra . Demokrat Parti iktidarý. Türk siyasal yaþamýnda çok deð mlara konu olmuþtur. Bu deðiþim dön mi. bu iktidarýn son dönemlerinde ekonomide yeni týkanýklýkla ni problemler yaratmýþtýr. halk kitlelerinde (özellikle kýrsal kesimle baþta olmak üzere) CHP iktidarýnýn baskýlarýna karþý birikmiþ olan öfke 1950 de büyük bir k ve Menderes liderliðindeki Demokrat Partiyi iktidar koltuðuna oturtacaktý. Bu arada ticaret burjuvazisi de. kendini büyük toprak ve ticaret burjuvazisinin doðrudan temsilc isi olarak ortaya atmýþtý. dünya kapitalizmine entegre olmadan ka italist geliþmenin sýçrama kaydetmesi olanaklý deðildir. iç ve dýþ ticaretin canlanmasý ve ge niþlemesiyle palazlandý. Ýkinci Dünya Savaþýnýn sona ermesi. Neticede. 50 lerde burjuvazinin büyüyen bölümü için önemli i. büyük fonlarýn tar dilmesine ve ithalata akýtýlmasý. iye nin siyasal yönetim tarzýný bir ölçüde Batý daki parlamenter rejimin iþleyiþine yaklaþt emeç noktasýný temsil ediyordu. günümüzde AKP hükümetinin kurulmasýyla birlikte yaþ ce ve AKP iktidarýnýn siyasal niteliðinin kavranmasýna da ýþýk tutmaktadýr. tam tersine gericiliðin güçlenmesi þeklinde nitelediler. artýk çok partili bir tarizm temelinde yerini yeni bir burjuva hükümete býrakmasý. dönemin kapitalistleþme gerekle yerine getirme yolunda ilerlemek isteyen bir burjuva iktidardan ibarettir. Ayrýca. Bu çerçevede da tasfiyelere giriþti ve Genelkurmay da Milli Savunma Bakanlýðýna baðlandý. F lok içinde aðýr basan kesimler büyük ticaret ve tarým burjuvazisiydi. Baskýcý devletin simgesi haline gelmiþ CHP tek parti diktatörlüðünün. Kemalist bürokrasinin devletçi müdahale sisteminden kurtulma çabalarýna da sahne olmuþtu. 1946-1960: 1946 da çok partili yaþama geçilmesinden sonra.
artýk ön yatýrýmlarýna akýtýlmasýný istemektedir. Tarým burjuvazisinin palazlanan kesimi de san ayileþmeye yönelmekle birlikte kendisini ihya eden DP iktidarýndan vazgeçmeye pek de niy etli deðildir. Diðer yandan. tarým kesiminin sübvansiyonlarla beslenmesi yerine modern anlamda kapit . Ýþ Bankasý ve Akbank çevresinde iki burjuva kesim arasýndaki gerilim de somutlamaktadýr. 1950-60 arasýnda özel ellerde toplanan ermaye birikimi artýk sanayi alanýnda sýçrama yapýlabilmesini olanaklý hale getirmiþtir. CHP. farklý burjuva kesimlerin kýyasýya bir siyasal iktida tükleri doðrudur. yanlýþ yorumlara savrulmamak gerekir. DP politikalarýnýn karþýsýna sanayileþme atýlýmý ihtiyacý ma hamlesi zaruretini çýkartarak yeniden yükseliþe geçmeyi amaçlayan CHP ise. devletçi ayd DP döneminin sona ermesini ve CHP nin önünün açýlmasýný þiddetle istemektedirler. Türkiye tarýmýnýn geleneksel yapýsýnýn artýk bir girmesinin. Böylece büyük tarým ve icaret burjuvazisinin bir kýsmý yýllardýr alýþtýklarý ve kendilerine daha kolay gelen tarým aret alanýnda semirmeye devam ederken. Fakat ola iþleyiþ içinde bu siyasal iktidar deðiþimini yaratmak hiç de mümkün görünmemektedir. Ordu içinde i alt rütbeli subaylardan da DP nin artýk açýkça rejime yönelik bir tehdit oluþturduðu sesl lir. kent aðýrlýklý büyük ticaret ve sana burjuvazisini muhalif bir konuma iter. Bu dönemde büyük burjuvazinin yoðunlaþan iç çekiþmelerini. binlerce sýradan devlet çalýþanýný da (sivil veya asker) bunalt dýr. DP tidarýnýn son dönemlerinde (özellikle 1958 iktisadi krizinden itibaren) sanayi alanýnda atý yapmaya hazýrlanan büyük burjuvazi. DP döneminde öncelikle büyük tarým ve ticaret burjuvazisinin istemleri gerçekleþmiþ olsa bi pitalist geliþme o noktada da durmayacak. DP yi Kemalist laik düzene yönelmiþ bir tehdit olarak algýlamak epkilerini yükseltmektedirler. Böylece ordu içinde. yeni yeni geliþme iþçi sýnýfý modern kapitalist ülkelerdeki gibi sendikal haklarýnýn olmasýný arzulamaktadýr gibi uluslararasý kapitalist örgütler de. DP döneminin özelliði konusunda aydýnlatýlmasý gereken çok önemli bir diðer gerçeklik de þu rjuva iktidar dönemi. siyasal iktidarýn bunun önünü açmasýný talep eder hale DP döneminde aðýrlýklý olarak tarýmýn sübvanse edilmesine ayrýlan büyük fonlarýn. özel sanayi kapitalizminin atýlým yapmasýný mümkün ký birikim ve deðiþimin de içten içe yaþandýðý iktisadi gerçeðiyle çeliþmez. tarým burjuvazisind lip sanayi ve hizmet sektörüne yönelen ve özellikle Adana çevresindeki sermaye birikimini yansýtan Akbank çevresi yer alýr. dönemin muhal unsurlarý için bir alternatif olmuþtur. DP iktidarýna muhalif bütün bu kesimlerin desteðini kazanacak olan bir darbe hazýrlýðý mayalanmaya baþlar. Fakat yine kapitalist geliþim sürecinin diyalek tiðinden hareketle. Fa yasal gerçeklik. Ör tidarý. geliþmekte olan sanayi burjuvazisinin DP de n artýk istediði desteði bulamamasý ise burjuvazinin iç çatýþmasýný kýzýþtýrmýþtýr. somut olarak þu ya da bu burjuva kesim veya kesimlerin siyaset en aðýr basmasýyla kendini ifade edebilir. Muhalif basýn DP nin göz açtýrmayan sansür ve baskýlarýnýn sona ermesini.milliyetçi sol aydýnlar. Öteden beri Ýþ Bankasý çevresinde alan eski Ýstanbul. Ne var ki DP iktidarýnýn bu talep doðrultusunda harekete geçmeyip tarým burjuvazisine ve bü toprak sahiplerine imtiyazlar saðlamaya devam etmesi. Sanayi ler koparabileceði yeni bir iktidar odaðýna dikmiþtir. bu görünümü mutlaklaþtýrmamak. önemli bir bölümü ise ayný zamanda sanayiye yatýrým ya baþlayacak ve sanayi burjuvazisine dönüþecektir. Kýrsal kesimin egemen unsurlarýna kýyasla burju vazinin bu modernleþen ve kapitalist çaða ayak uydurmak isteyen kesimi arzuladýðý deðiþimin bir siyasal alternatif arayýþý içine girer. kapitalist tarým ve ticaret sayesinde saðlan an muazzam sermaye birikimi bu kez sanayiye akýtýlmak istenecektir. Ýzmir gibi kentlerin büyük burjuvazisi karþýsýnda. Bunun üzerine bir de DP nin ekonomik uygulamalarýnýn azdýrdýðý enflasyon yükü ve yoksu kýsacasý büyük kentlerde DP muhalifliði kitleselleþmiþtir. Devlet bürokrasisinden intikam alýrcasýna ordunun ve devlet memurlarýnýn maaþlarýný dü P iktidarýnýn uygulamalarý. DP iktidarý boyunca. Ancak bu kesimler neticede ayný sýnýfýn parçalarýdýr ve bu parçalar iktis n asla duraðan deðildirler. Burjuvazinin hen ttýðý tüm bir tarihsel süreç boyunca. Ayrýca. büyük tarým ve ticaret burjuvazisinin siyasi aðýrlýða sahip olduðu bir dönemdir. uzun yýllar boyunca alýþmýþ olduklarý itiba rýndan DP iktidarý döneminde uzaklaþtýrýlmýþ bulunan sivil ve asker bürokrasi. Demokrat Parti iktidarýný anayasa ihlali ile suç tutum kent aydýnlarýyla üniversite çevreleri tarafýndan hararetle desteklenir.
27 Mayýs askeri darbesi 12 Mart ve 12 Eylül örneklerinden farklý özelliklere sahip olsa bi le. daha sonrakilerden farklý olarak ordunun emir komuta zincir ine itaat etmedi. biraz daha geç kalýnsaydý Türk vatanýnýn elden gideceði yönünde kýþkýrtýcý açýklama arbe sonrasýnda pek çok Kürt gözaltýna alýndý. Türkiye de al urjuva demokrasisinin çok dar olmasý nedeniyle daha sonra bol geldi diye burjuva saðýn sa dýrýsýna muhatap olan 27 Mayýs Anayasasý. bugün büyük sermaye tarafýndan bile burjuva demokratik iþleyiþle baðdaþmaz ilân edi li Güvenlik Kurulunu da aslýnda 1961 Anayasasý getirdi. darbenin gerekçeleri arasýnda Kürt sorunu konusunda diþelerini de dile getiriyordu. kapitalist geliþmenin önündeki t epeden inme bir reform hareketi oldu. Türkiye de gerçekleþen tüm askeri darbelerin ardýnda yatan önemli bir gerçeði de gözard erekir. Es kisine oranla daha liberal bir içeriðe sahip olan 27 Mayýs Anayasasýnýn yürürlüðe konulmasý uva siyasal düzenin parlamenter demokratik çerçevesi bazý bakýmlardan geniþletildi. bunlar Sivas ta bir toplama kampýna sürüldül e tâbi tutuldular. Ne var ki Türkiye sol hareketine uzun yýllar boyun a bulaþmýþ olan Kemalizm kuyrukçuluðu nedeniyle. albaylar vb. Ýþte tüm bu faktörleri ticesinde. m arifetiyle gerçekleþtirildi. Türkiye de burjuva cumhuriyetin yapýlanmasýna damgasýný basan ezen ulus þovenizmini evamýný. her ikisinin de iþçi ve devrimci ha reketin yaný sýra Kürt ulusal kurtuluþ hedefini benimseyen kiþi ve örgütlere yönelik kudurg skýcý tutumu biliniyor. Askeri darbe. 27 Mayýs sayesinde. Demokrat Part iktidarýnýn kendilerine yönelik baskýlarýnýn öcünü önde gelen üç burjuva siyasetçisini. daha sonra Doðan Avcýoðlu gibi sol-cuntacý aydýnlar. Kemalist geleneðin uzantýsý milliyetçi sol cuntacýlar da. onu gerçekleþ iren alt rütbeli subaylarýn niyetlerinden baðýmsýz olarak. Bu amaçla üstte eþtirilmesine giriþildi ve bir Kurucu Meclis oluþturularak yeni bir Anayasa hazýrlandý. O dönemin koþullarýnda ileri görülen bazý adýmlarýn bizzat sivil ve asker bürokrasinin eliy . Kürt ulusunun uyanýþýný da daha baþýndan ezmeye olduklarý asla unutulmamalý. Kýbrýs sorunu. büyük kentlerde öðrenci ve aydýn kesimlerin DP karþýtlýðý temelinde geliþen m üzerine binmiþti. Bu güçler. asýl uva düzendeki týkanýklýðýn kontrollü biçimde açýlabilmesi görevine soyundu. iþçi sýnýfý h genel devrimci yükseliþi durdurmak kadar. siyasal yaþamdaki týkanýklýðý açacak bir askeri darbe için koþullar elveriþli ha ulunmaktadýr. henüz düzen için bir tehdit oluþturmayan iþçi hareket devrimci unsurlarý hedef almýþ deðildir. neticede bir askeri darbenin ürünüdür. burjuva solun etkisi ve un da sahiplenmesiyle bir devrim olarak adlandýrýldý. HP yanlýsý bürokratlar toplaþmaya baþladý. Dönemin ön aylarý. Oysa neticede 27 Mayýs. aslýnda 27 Mayýs tan baþlayarak tüm askeri darbelerin harcýnda bulmak mümkündür. daha alt rütbeli subaylar. ezen ulus devletinin temsilcileri ve bu devleti n asli koruyucularý olarak. 27 Mayýs ise. muhalif kitle hareketini ezen 12 Mart ve 12 Ey lül askeri darbelerinden farklý bir görünüme bürünmüþtü. Generaller eliyle deðil. Zira unutulmamalý ki. O yüzden. Bu gerçek rlidir ve siyaset sahnemiz ayný güçlerin ayný sorunlar temelinde yaratacaklarý yeni gerili mlere açýktýr! 12 Mart ve 12 Eylül askeri darbeleri konu olduðunda. Bu nedenle 27 Mayýs. bir baþka gerçeklik biraz karanlýkta kalmý 27 Mayýs ý gerçekleþtiren askeri cunta. Türkiye deki olaðanüstü siyasal rejimleri yürürlüðe koyan statükocu güçlerin. Fakat ö yandan. devletçi laikçilik sorunu gibi kendi varlýk nedenleriyle özdeþleþtirdikl onularda) her zaman kendilerine çýkartýlmýþ bir davetiye olarak algýlamýþlardýr. Güya bir Kürdistan hükümetinin kurulmasý için DP Grubu için ar yürütüldüðü ve bazý DP milletvekillerinin buna yardýmcý olduðu kanýtlanmýþtý. DP Menderes i ve yaný sýra iki bakanýný idam sehpasýna göndererek almýþ oldular.alistleþmesinin gerekli olduðu doðrultusunda öðütler vermektedirler. 27 Mayýs 1960 27 Mayýs askeri darbesi. Askeri darbeyle iktidara el koyan 27 Mayýs cuntasýnýn oluþturd Milli Birlik Komitesinin çevresinde. Kürt sorunundaki bu baskýcý tutumunu gün yüzüne çýkartmak istemeyen 27 Mayýs cuntasý. siyasi yaþamda patlak veren gerilimleri (özellikle Kürt soru nu.
esasen sanayi burjuvazisinin iþine yaradý. Yaný sýra.masý. fakat yine de ileriye doðru adýmlarý burjuvazinin kabul sýnýrlarý içine hapseden askeri rejimler oluþturmuþlardýr. ulusal kalkýnmacý askeri diktatörlükler bunun ir. Daha doðrusu. özetle. Kurucu Meclisin oluþturulmasý ve yeni anayasanýn kabulünden sonra genel seçimlere gidilmesine karar vermiþti. sanayi burjuvazisinin ulusalcý istemlerine ya nýt getiren siyasal rejimler oluþturmuþlardýr. tarihsel hamle sýrasý gelen sanayi burjuvazisi in önünün bir olaðanüstü yönetim biçimiyle açýlmýþ olmasý olurdu. 27 Mayýs olaðanüs döneminde büyük tarým ve ticaret burjuvazisinin aðýrlýkta olduðu iktidar blokuna son verere týk sanayi burjuvazisinin hegemonyasýnda yeni bir burjuva iktidar blokunun kurulmasý içi n yolu temizlemiþti. Bu siyasal ve kültürel uyanýþýn temelinde. bu kez de 60 lardan 70 lere uzana n Demirel iktidarý döneminin önemli karakteristiklerini ve bu döneme denk düþen kapitalist eliþme halkasýnýn özelliklerini hatýrlamak yararlý olacaktýr. büyük toprak ve büyük ticaret burjuvazisine karþý artýk tarihsel hamle sýrasý gelen b burjuvazisinin önünü açmýþ oldu. Bu skeri diktatörlükle. 27 Mayýs dönemindeki toplumsal hareketlilik sol uyanýþýn habercisiydi. Fakat Bo lerin (ister eski Fransýz örneði. Bir baþka deyiþle bu d arbe. Fakat 27 Mayýs askeri rejimi. bu sol uyanýþ kendi ayaklarý üzerinde daha da ileri gidebil i. askerin DP iktidarýndan intikam almasý þeklinde yansýyan bu askeri darbe. Bonapartist askeri diktatörlükler toplumdaki ilerici hareketliliðin üzerine binip ilerlemez. o günün dýþ siyasal dengeleri ve ye nin kapitalist geliþme sürecinin nesnel dayatmasý sonucunda olaylarýn bu doðrultuda iler emesi kaçýnýlmaz olmuþtu. bir devrimci uyanýþý doðrudan engellemek için kurulan Bonapartist ya d aþist bir askeri diktatörlük birbiriyle özdeþleþtirilemez. parlamenter iþl ne geri dönüldü. tersine ona karþý dururlar. Bu husus zaten yeterince nettir. ister emperyalizm çaðýna özgü yeni biçimi olsun) çok ayýr baþka özelliði daha vardýr. sýçramalý biçimde tekelci aþamaya yükselen sa . Bu. Anlamlý bir tartýþma ihtiyacý. onun Avru a nýn geçmiþ dönemlerindeki Bonapartizm örnekleriyle benzeþip benzeþmediði noktasýnda doðab amda ileri sürülebilecek en anlamlý argüman. ulusal kalkýnmacý anlayýþa sahip bir askeri diktatörlük dönemidir. Bonapartizmin burjuva düzene yönelik devrimci iþçi ini savuþturmayý amaçlayan boyutudur. 27 Mayýs askeri rejimi ge elliðe sahiptir ve bu nedenle Bonapartist esintiler taþýdýðýný düþünmek mümkündür. Ve nitekim 1961 yýlýnda yapýlan genel seçimlerle. 27 Mayýs askeri rejimi. Bunlar toplumdaki devrimci kýpýrdanýþlarý arkalarýna almýþ. Büyük ticaret temelinde dýþa açýlmayý. 27 Mayýs darbesiyle önü açýlan sanayi burjuvazisinin tekelci yükseliþi ise mde DP nin siyasal varisi gibi görünerek iktidar koltuðuna oturan Adalet Partisi nin gerçek yapýsýnda ifadesini bulacaktý. DP iktidarý esasen büyük toprak ve ticaret burjuvazisinin siyasal temsilcisi konumunda ydý. Aslýnda 27 Mayýs askeri darbesi deðil. emperyalist örgütlerle bütünleþmeyi savunan DP iktid yle yere seren 27 Mayýs. kuþkusuz ki Türkiye d t geliþmeye baðlý olarak bir iþçi-emekçi hareketinin mayalanmasý yatmaktaydý. devrimci bir yükseliþin üzerine açýk þiddet ile yürüyen bir ola biçimi deðildir. Nitekim 1960 yýlýnda Devlet Planlama Teþkilâtýnýn kuruluþ a planlarýnýn uygulamaya konulmasýyla sanayinin güçlendirilmesine hýz verilecekti. Bunlar en çok da. Oysa bir de. iþçi-emekçi kitlelerin burjuva düzen içi reform beklentilerini yansýtan ve bu eklentilerin bir kýsmýný gerçekleþtirmek üzere toplumsal desteði arkalarýna alarak ilerleye eri diktatörlükler vardýr. Kamuoyun . iþin derininde egemen sýnýflar ittifakýndaki aðýrlýk noktasýnýn deðiþmesini saðlýyordu. Türkiye sol hareketi içinde ordunun niteliði konusunda ne yazýk ki sonu acýklý bitece ir bilinç çarpýlmasýný da beslemiþtir. 27 Mayýs askeri darbesinin niteliði de do amýþtýr. mill eðilimli. Oysa Demirel liderliðindeki AP iktidarý. 27 Mayýs olaðanüstü rejimi. Ve eðer asker yle kontrol altýna alýnmasaydý. 60 lardan 70 lere: 12 Mart askeri darbesinin incelenmesine geçmeden önce. ilerleyen yýllar içinde iki kez daha yaþanacak olan askeri rejimlerden farklý olarak. Geçmiþ tarihlerde çeþitli Latin Amerika ülkelerinde ortaya çýkan ve daha ziyade ordu içinde t rütbeli subaylardan oluþan milliyetçi sol.
burjuva düzenin tandanslý cuntalara tahammülü kalmamýþtý. çeþitli alanlarda iþ gören büyük sermaye kaynaþýr ve finans kapital (mali sermaye) olarak adlandýrdýðýmýz bir sermaye sentezi yaratý pitalizm þu ya da bu ülkede bu geliþme düzeyine ulaþtýðýnda. Böylece Türkiye kapitalizminin geliþme sürecinin sergilediði temel özelliði de vurgulayabiliriz. 12 Mart 1971 Ýlerleyen yýllar içinde Türkiye de n gelen dalgalarýn tetiklediði sol leþen askeri darbeler. fakat belirli bir bir dan sonra son derece hýzlý ve sýçramalý olarak ilerlemiþtir. Türkiye kapitalizm 60 lardan 70 lere koþar adýmlarla bir üst geliþme halkasýna doðru ilerliyordu. baþlangýçta daha aðýr aksak. mevcut eti-budu gereði gözünü önce iç pazara dikmiþti. büyük burjuvazinin mali sermaye sentezine yükselme süreci her ülkede sancýlý ve çe rle yüklü bir süreç olmuþtur. Finans kapital bir kez hegemonyayý e le geçirdikten sonra. köyün kente akmasý. böylece finans pital gruplarý arasýnda yer edinebilmektir. kabaca 70 dönemeci diyebileceðimiz bi sel kesitte bir mali sermaye sentezine ulaþarak eski döneme son noktayý koymuþtur. ordunun keskinleþen sýnýf mücadelesi nedeniyle. Tekelci sanayi burjuvazisinin gönlünde yatan aslan er geç dýþa açýlmak. Bu durum kuþkusuz siyasi alanda da yansýmasýný bulur. Bu þekilde en tepelere ulaþamayan kapitalist kiþi ve þirketler ise. sanayi.rjuvazisinin hegemonyasý altýnda çeþitli büyük burjuva kesimlerin oluþturduðu yeni bir ikti lokunu temsil etti. Ýþte Türkiye kapitalizminin 60 lardan 70 lere seyrettiði ve nihayetinde ulaþtýðý geliþme ha tle budur. onun ürettiði ve sermayenin el ko in eski dönemlere oranla muazzam miktarlara varmasý ve nihayet kapitalist geliþmeye koþu t olarak geliþen iç pazarýn kâr realizasyonuna fýrsat vermesi sayesinde. hangi burjuva partisi iktidara gelirse gelsin. Peki bundan böyle olaðanüst en ihtiyaç duyulacak ve bu rejimler ne anlama gelecektir? Bu sorunun yanýtý. 12 Mart 1 . kapitalist düzen finans kapitalin olgunlaþmasý ve gi ek her alaný ahtapot kollarýyla sarýp hegemonyasý altýna almasý temelinde ilerleyecektir. 70 dönemecinden öteye Türkiye kapitalizminin geliþim öyküsü. dýþ pazarlarda at o olsa da. akabinde aret. sigortacýlýk. Yani büyük fonlar teþvik etmek üzere özel sanayi giriþimcilerine akýtýlacaktý. Kapitalist geliþme sanayi burjuvazisinin tekelci düzeye sýçradýðý noktada durmaz. iþçi sýnýfý mücadelesinin tatlý kârlarla d list çarklarý yavaþlatmasý ya da hepten durdurmasý tehlikesi. Katlamalý biçimde yaygýnla kuruluþlarý. iþçi sýnýfýnýn büyümesi. finans kapitalin ul pitalist geliþme düzeyinde iç pazarla yetinemeyecek oluþudur. Çeþitli alanlarda iþ gören büyük sermaye. Türkiye de daha geç. giderek her alana el uzatabilmek. 12 Mart ve 12 Eylül askeri d arbelerinin altýnda yatan baþlýca nedenleri de bu þekilde özetlemek mümkündür. (uygulamadaki nüanslara raðmen) ulaþtýðý hegemon konumdan geri döndürülemez. burjuvaziyi rtadan kaldýrmak amacýyla. bankacýlýk. bu senteze dahil olamayan ve s icaret ya da sanayi gibi alanlarda iþ görmeye devam eden burjuva kesimler de varlýðýný sürd akat büyük sermaye açýsýndan temel eðilim. tic anayi kesimleri arasýndaki çekiþmeler temelinde anlatýlamaz. artýk burjuvazinin tarým. Ama bundan böyle finans kapitalin hegemonyasý altýnda iþleyen bir kapitalizmin ili ufaklý parçalarýdýrlar. bu da Türkiye de montaj sanayi nde bir sanayileþme geliþimine yol açacaktý. Böylece en 60 dönemecinden sonra kapitalist sanayi tekelci iliþkiler temelinde þahlandý. kendi cüsselerine göre en kârlý olabileceðini düþündükleri alanlara sürdürürler. K pitalist geliþmenin klasik örneklerinde daha erken fakat daha zamana yayýlmýþ olarak yaþana bu deðiþim süreci. artýk esase n iki temel sýnýf arasýndaki çatýþmanýn seyrine ve ulusal sýnýrlarýn kapitalist geliþimin ö llerin ne pahasýna olursa olsun aþýlmasý ihtirasýna düðümlenmiþ bulunmaktadýr. Demirel dönem ayi giriþimcilerine akýtýlan desteklerle onlarýn palazlandýrýldýðý bir dönem oldu. özel sekt ve proletarya sýçramalý biçimde geliþti. finans vb. 27 Mayýs tan s korkuya sevk eden devrimci durum tehditlerini o emir komuta zinciri içinde üstten geldiler. AP iktidarý 27 Mayýs döneminde baþlatýlan sanayiyi teþvik hamlesini sürdürdü. Bundan böyle siyasi yaþamda yi e pek çok altüstlük yaþanacak olsa da. Ýkincisi. N var ki. Finans kapit temel engeller ise þunlar olacaktýr: Birincisi. Artýk bu kapitalist geliþme halkasýna denk düþen i litikasý ithal ikameci sanayileþme politikasý olarak adlandýrýlýyordu.
Zira o dönemde sendikal hare keti ileri çeken DÝSK örgütlenmesi. burjuva devletin faþist biçimlen týrlatýrcasýna. emperyalizm çaðýn Bonapartist rejim çerçevesinde deðerlendirenler olabilir. Sosyalist örgütlerin kapatýlmasý. bu örgütlerin yön akkýnda çeþitli davalar açýldý ve bazýlarý tutuklandý. güçlen . 12 Eylül de olduðu biçimde pa er iþleyiþi tümden ortadan kaldýracak bir hazýrlýðý henüz yoktu. daha sonra yaþanan askeri faþist diktatörlük gerçeðinin eþliðinde deðerlendirildiðinde. burjuvazi ve proletarya arasýndaki savaþý bir tür denge reji baskýlamaya çalýþan bir devlet biçimi olmamýþtýr. 12 Eylül döneminden farklý olarak bu partiler kapatýlmadý. Tersine. f italin gelecek bunalýmlý günlerinde baþvuracaðý darbelere daha hazýr hale getirildi. DÝSK in faaliyetlerini durdurdu. Bu nedenle 12 Mart. proletaryanýn þanlý 15-16 Haziran direniþi ve iþçi sýný esel ölçekte hareketlendiren bir sosyalist parti olarak Türkiye Ýþçi Partisinin yükseliþi b le ileri örnekler olarak hatýrlanmaktadýr. kelimenin gerçek anlamýnda kendi temelleri üzerinde yükselebil en bir biçim düzeyine de ulaþamamýþtýr. erçekten de 12 Eylül ün bir provasý mahiyetinde olduðu açýktýr. sol Kemalist subaylarý tasfiye ettiler. An giriþim. Çünkü askeri darbeyi tak nan olaðanüstü yönetim dönemi. ki. Ýþçi mücadelesini ve devrimci hareketi bastýrmak varmak istediði hedef açýsýndan deðerlendirecek olursak. Fakat dönemin iktidar partisi AP nin lideri baþbakan Demirel. Bu bakýmýndan 12 Mart ý faþizan bir yarý-askeri diktatörlük olarak niteleyebiliriz. b ak öldürülüp gençliðe gözdaðý verilmesi bakýmýndan 12 Mart tam anlamýyla 12 Eylül ün provas yarý-askeri diktatörlüðü 27 Mayýs ýn getirdiði liberal anayasayý yürürlükten kaldýramadý. devri gençlik hareketinin önde gelen üç liderinin asýlarak ve diðerlerinin pusuya düþürülerek. Ne var ki. Devrimci hareketteki yükseliþi daha ileri boyutlara ulaþmadan engellemeyi amaçlayan bu olaðanüstü yönetim dönemini. militan iþçi mücadelesine ve devrimci harekete karþý açýk bir savaþ yürütül Buna raðmen 12 Mart rejimi. iþçi hareketindeki devrimci yükseliþ bir süreliðine kontrol altýna alýndý 971 askeri darbesi. bu darbeleri takiben oluþan siyasal rejimlerin biçim ve kapsamlarý arasýndaki farklýlýklar da ihmâl edil elidir. kapitalist geliþmeye baðlý olarak büyüyen ve finans kapital düzeyine sý n burjuvazinin. Bunun boþ bir korku olduðu da söylenemez. Ve burjuva devletin bu en güçlü baský aygýtý. burjuvazinin artýk kendini hissettiren iþçi sýnýfý hareketinden ve devrimci örgüt n duyduðu korkuydu. Dönemin Demirel hükümetine bir muhtýra veren askeri cuntanýn. 12 Mart darbesiyle oluþan olaðanüstü yönetim biçimi. sermayenin faþist saldýrýsýnýn bi ibidir. 12 Mart olaðanüstü rejimi TÝP i kapattý. Finans kapita düzeyine ulaþan büyük burjuvazi. Bu nedenle de 12 Mart rejim generalleri. burjuvazinin yapýsal deðiþim isteðin eþtirme bakýmýndan bir 12 Eylül gibi baþarýlý olamadý. Bu dönemde sendikal hareket ve toplu sözleþme süreci 12 Eylül de olduðu gibi tam anlamýyla lanmýþ olmasa da. bir yandan sanayi-ticaret odalarý gibi geleneksel burjuv . Yine de 12 Mart döneminde sermayenin örgütlenmesinde yeni geliþmeler yaþandý. askeri cuntanýn yürütme gücünü tamamen kendi elinde toplamasý bakýmýndan yeterince iç ve dýþ koþullara sahip deðildi. 12 Mart askeri re jimi bu deðerlendirmeyi güçlü kýlabilecek özelliklerden yoksundur. gener allerin muhtýrasý karþýsýnda þapkasýný alýp kenara çekildi. Askeri cunta parlamentoyu laðve amenter iþleyiþi askýya alarak meclis dýþýndan bir teknokratlar kabinesi atadý. Siyasal davalarýn olaðanüstü koþullar altýnda görülmesi amacýyla tesis edile nlik Mahkemelerinin yolunu ilk kez 12 Mart rejimi açtý. Aslýnda bu hükümet darbesi da içinde olduðu ve ordunun emir komuta zincirini bozma tehdidi içeren bir sol cuntanýn (9 Mart cuntasý) önünü kesmek amacýyla alelacele planlanmýþtý. devrimcilerin tutuklanýp iþkencelerden geçirilmesi. Bu tasfiyelerle ordunun üst komuta kade mesinde beliren bazý çatlaklar da onarýldý. týpký 12 Eylül askeri darbesinde old uðu gibi.971 ve 12 Eylül 1980 askeri darbeleri arasýnda benzerlikler olmasýna karþýn. iþçi sýnýfý tehdidiyle sarsýlan düzenini korumaya yönelik bir giriþimdi. silahlý kuvvetler içindeki radikal eð mli. f lerini kýrptý. ordu içinde yürüttükleri operasyonlarla. parlamenter iþleyiþi toptan tasfiye et muktedir olamayan bir yarý-askeri diktatörlüktür. Ancak 12 Mart darbesinin dipte yatan esas nedeni.
askerileþtirir ve faturayý finans kapitale gönderir . büyük burjuvazinin sanayi. Burjuva düzeni ciddi biçimde tehlikeye sürükleyen aðýr bunalým durumlarýnda.[151] 80 dönemeci. ekonomik. yine ayný yýl içinde Sovyet askeri gücünün Afganistan a müdahalesi. Unutmayalým ki.a örgütleri ve disine ait bir 971 de dünyaya leyici bir rol iþveren sendikalarý üzerinde etkinliðini kurmaya çalýþýrken. bankacýlýk vb.[152] Türkiye de de böyle olmuþtur. 12 Mart yarý-askeri diktatörlük d cede iki olaðan parlamenter iþleyiþ arasýna sýkýþmýþ bir faþizm provasý oldu. Devlet koruyucu güçler bir kez daha üniforma ve kýlýç kuþanmaya hazýrlanýrken. diðer yandan da baský gücü yaratmaya giriþti. 1973 te yapýlan parlamento seçimleri döneminde kabaran s ol dalganýn üzerine binen ve askeri rejime muhalif pozlarla seçimi kazanan CHP lideri Ecevit hükümetiyle birlikte. Nitekim büyük serma 24 Ocak kararlarýyla dýþa açýlmanýn önündeki engellerin tasfiyesi için yapýsal deðiþim ham n. Bu tespit. ayrýca çeþitli uluslararasý geliþmelerin üst üste binmesiyle (1979 da Ýran da Moll gelmesi. Troçki nin dediði gibi finans kapitale göndermiþtir. alanlarýndaki çeþitli unsurlarýnýn tam anlamýyla bir mali sermaye oluþum sentezlenip güçlendiðini görürüz. Zira burjuv a düzen. Nitekim etkis askeri rejimi gibi uzun sürmedi. gene nlamýnýn yaný sýra özel olarak da doðrudur. Ve devam eder: Proletaryanýn hemen üstünde yer alan ve onun saflarýna i nin korkusu içinde yaþayan sýnýflarý ayaða kaldýrýr faþizm. Doðrudan finans kapital tarafýndan kurulan TÜS gözlerini açtý ve bundan böyle de ekonomik-politik karar mekanizmalarýnda be oynamaya baþladý. Bu örgütleri yok p geçebilmenin bir yolunu aramaya koyulur burjuvazi. gerek içte muazzam bir kapitalist sýçramayý gerçekleþt rekse dörtnala dýþ pazarlara açýlmak için önündeki engellere tam bir vuruþ yapmaya hazýrlan e sermaye üzerinde hegemon konuma yükselen mali sermaye açýsýndan. faþizmin tarihsel rolü aþlar der Troçki. Ýþte o zaman. burjuva düzen derinden sarsýlma amýþtý. sýnýf savaþýmýndaki olaðandýþý bir yükseliþ ya da dýþ ler gibi faktörler tarafýndan köþeye sýkýþtýrýlmadýðý sürece. kapitalist ekonominin döngüsel krizleriyle açýklanamaz. devrimci örgütlülük i artýþ. etkisi altýna aldýðý küçük-burjuva ve lümpen kesimleri örgütley irmiþtir. Faþizm. siyasal tüm cephelerde saldýrýya geçmiþtir. ekonomik-toplumsal-siyasal açýdan alabildiðine r vaziyettedir. içte derin bir siyasal kriz. köklü bir yapýsal deðiþikliðin gerçekleþtirilmesi iç r. burjuva düzen tekrar olaðan parlamenter iþleyiþ biçimine döndü 12 Eylül 1980 Ne var ki bu parlamenter rejim dönemi de fazla uzun süremeyecekti. yükselen iþçi hareketi. 12 Eylül askeri rejimi ile de sýnýf hareketinin yükseliþini durdurmayý ve burjuva düzeni hdit eden devrimci durumun ortadan kaldýrýlmasýný amaçlamýþtýr. tica et. Büyük sermaye. düzenini tehdit eden toplumsal . 1970 lerden 80 lere u zanan süreçte yaþanan ekonomik ve siyasal kriz. ABD nin Ortad k planlarý nedeniyle Türkiye de sýký bir düzen istemi vb. büyü tercihlerini yine olaðanüstü bir rejimden yana yapacaklardý. burjuvazi bir lmak için. Ancak yeri gelmiþken önemli bir hususun altýný tekrar çizelim. iþçi hareketinin ve devrimci örgütlenmelerin ezilip uzun süreliðine felç edi akýmýndan da 12 Eylül de olduðu biçimde muradýna eremedi.). 12 Eylül öncesinde birbirini izleyen Milliyetçi Cephe erinin arkasýna saklanarak. Büyük sermaye bu dönemeç noktasýnda. Gerçekte 12 Eylül dönemecinde burjuva düzen. Esasen 12 Eylül dönemine denk düþen 1980 24 Ocak ekonomik kararlarý da olaðan bir konjo ktür krizinin aþýlmasý amacýyla deðil. resmi hükümetin arkasýna saklan r. Faturayý da. 12 Eylül askeri darbesini önceleyen dönemi incelediðimizde. Büyük sermaye. geçmiþ dönemlerin iç paz irikim tarzýnýn yarattýðý týkanýklýðýn aþýlmasý ve yapýsal deðiþikliklerin gerçekleþtirilme a Türkiye kapitalizminin uzun yýllar boyunca içe kapalý iþleyiþinden kaynaklanan yapýsal bu iyice olgunlaþmýþ. finans kapitalin ülke içinde ahtapot k er alaný hegemonyasý altýna aldýðýný ve artýk dýþ pazarlarda atýlým yapmayý þiddetle istedi i bir dönemeç noktasýdýr. 12 Eylül benzeri askeri darb leri doðuran ortamlar. iþçi örgütlerinin yarattýðý basýnçtan kurtulmaya çalýþacaktýr. çözümü ertelendiði için de problemler alabildiðine büyümüþtür. son tahlilde bu tür ekonomik er. gerçekleþtirmeyi arzuladýðý atýlýmla mevcut durum arasýndaki erilim nedeniyle.
çýplak diktatörlüðü faþizm de iktidar koltuðuna kuru 12 Eylül karþý-devrimci askeri darbesi ordunun emir komuta zinciri içinde tepeden indiðind e. beþ bi n öldürüldü. inanýlmaz bir siyasal güçle donanýrlar. faþist acente aracýlýðýyla tlelerini. Ayr MHP ye baðlý kadrolar ve örgütler.[153] Böylece. Burjuva düzenin tüm yürütme etimin elinde mutlak anlamda merkezileþir ve hiçbir muhalefete göz açtýrýlmayan monolitik b r iþleyiþ oluþturulur. genelde tüm mu etin susturulduðu ve toplumun neredeyse toptan baský altýna alýndýðý totaliter bir siyasal idar biçimidir. ABD emperyalizminin darbe tezgâhçýsý CIA ajanlarýnýn desteðiyle ve Türk devlet rilla türü Gladio uzantýsý gizli örgütlerinin marifetiyle yürütülen 1 Mayýs 1977 katliamý. hatta burjuva iþ çevrelerinin bile eleþtiril ni yüksek sesle dile getirebilmeleri olanaksýz hale gelir. Ýþte 12 Eylül darbesi öncesinde. Nitekim Türkiye örneðinde de MHP. sýnýfsýzlaþmýþ ve umutsuzluða kapýlmýþ lümpen proleter çetelerini harekete geçir nans kapitalin umutsuzluða ve cinnete sürüklediði sayýsýz insaný seferber edecektir. Neticede diðer tarihsel örneklerde olduðu gibi. Dönemin burjuva basýný. nice kitlesel katliamlar gerçekleþtirildi. burjuva diktatörlüðünün normal polis ve askeri ka arýn parlamenter paravanalarýnýn toplumu bir denge durumunda tutmaya yetmedikleri anda . tleleri terörize edip sindirmeyi amaçlýyordu. lider kadrolarý ya hapsedildi ya da Demirel ve Ecevit örneðinde olduðu gibi Hamzaköy . Kapitalizm. faþist bir rejimin ayrýca kendine özgü yasalarý vardýr. Marx ýn. Bu nedenle Türkeþ in. darbeye ortamý hazýrlamýþ bulunan özel faþist birliklere de MHP ye de artýk ihtiyaç kalm rbenin mayalanma döneminde paramiliter çeteleriyle iþlevini yerine getiren MHP lideri Türkeþ de içeri týkýldý. 12 Eylül askeri darbesi öncesinde faþizmin iktidara týrma di bir hazýrlýk dönemi yaþandý. Türkeþ ve avanesi. faþist rejimin zamanýnýn gelmiþ olduðuna deðinir. iktidarýný bu sivil faþist örgütlenmeyle deðil. 12 Mart örneðinden farklý olarak. Böylece finans kapitalin kanlý. ordu üst kurmayýný t r askeri cunta ile sürdürecekti. Ýþçi sýnýfýnýn militan grevlerini kýrma temsilcilerine saldýrýlar düzenlemek ve genelde pek çok devrimciyi öldürmek üzere organize ilen bu özel birlikler paramiliter bir faþist örgütlenme görünümündeydi. Amaç toplumun faþi korkutulup sindirilmesiydi. kaderin kendine ettiði bu oyuna fe lediðini ve fikirlerinin iktidarda. O. devlet kuvvetiyle toplumun her tü bastýrmýþtýr. derin bir huzursuzluk ve nihayetinde de yönsüzlük proletary ayý içten sarstý. ortamý olaðanüstü yönetim için hazýr hale getir lül olaðanüstü rejimi. en önde gelen burjuva siyasal partilerin baþkanlarý. küçük-burjuvazinin öfkesini ya da umutsuzluðunu harekete geçirerek ilerledi. bü uyu parlamenter iþleyiþi tamamen ortadan kaldýracak bir darbeye çaðýran ilânlarýyla bezendi en uzunca bir süredir askeri darbe için hazýrlanan ordu kurmayý bu davete seve seve icab et edecek ve 12 Eylül askeri darbesi sonucunda beþ generalden oluþan Milli Güvenlik Kons eyi (MGK). þimdi de devlet kuvveti. fakat oportünist-reformist liderlikler tarafýndan engellendiler. yenilgi ruh haline bürünmüþ bir iþçi sýnýfýnýn üzerine geldi. sonuçsuz bir gerilim. bakan larý. Faþizm. Troçki. Mussolini tipi sivil faþist diktatörler ya da Pinochet ve Evren tipi a skeri faþist cuntalar. Kendi kararýyla kendi parla menter temsil sistemini sona erdiren burjuvazinin iþlediði günahýn bedelidir bu. O dönemde iþçi sýnýfýnýn öncü unsurlarý savaþa atýlýp g ek istediler. onun kendi toplumunun her türlü hareketini bastýrmak 154] 12 Eylül darbesiyle birlikte. Türkiye de de askeri faþi a. kendilerinin ise hapiste oluþundan sýk sýk yakýndýðýn Her ne kadar olaðanüstü siyasal rejimlerin tümü burjuvazinin egemenliðinin korunmasýna hizm ediyorsa da. aslýnda tüm olaðanüstü yönetim biçimlerine denk düþer þekilde dile getirdiði üzere anrýlaþtýrmýþtýr ve þimdi de kýlýç ona hükmetmektedir. Türkiye de faþist týrmanýþ döneminde ülkücüler diye anýlan faþist güruhu gizliden orlardý. faþist bir r giden yol adým adým böyle döþendi. burjuva düzenin kontr-gerilla gibi gizli güçleriyle iþb de lümpen proletaryadan özel birlikler devþirdiler. Burjuva siyasetçilerin. iþçi ve emekçi kitlelerin düzen deðiþikliði yönündeki özl ar ederek. Kenan Evren in devlet baþkanlýðý altýnda tüm yasama ve yürütme yetkisini elinde caktý.ve devrim korkusu geçtiðinde demokrat esvaplarýný sýrtýna geçiren büyük sermaye çevreleri gütleri. Bu süreçte mezhep çatýþmalarý körüklendi.
idare ve eðitim gücünü. iþkence a nýn yürütme gücünün sistematik bir parçasý haline getirildi. dünya genelindeki. dev sosyalistlerin. Ýkinci durumda. bir otel görevlisinin ücretinin kendi maaþýndan nasýl da k olduðu örneðini verip durmasý boþuna deðildi. Kenan Evren in çeþitli ye düzenlediði meydan mitinglerinde. faþizm genel baþlýðý altýnda toparlayabilece arý içeren 12 Eylül askeri cunta dönemi faþist bir diktatörlük oldu. sendikal hareketi tamamen dumura uðr cak. Aske örneðin yerini bir tür Bonapartist rejime býrakabilir. düzmece davalarla yýllarca zindanlarda çürütüldü. Ayrýca. . bu amaca ulaþýlacak ve takip eden süreçt lerle. giderek gevþeme belirtileri de gösterebilir. Faþist cuntanýn ilk dönemlerinde. DÝSK kapatýldý. burjuva diktatörlüðünün açýk þiddetini.[156] 12 Eylül rejiminin ilk döneminde tam bir faþist diktatörlük olarak yapýlanan burjuva düzen. 23 Ekim 1981 de toplanan Danýþma Meclisi ile MGK dan n Kurucu Meclis. Olaðanüstü rejim biçim deðiþtirmiþ olsa bile. yazarlarý. askeri rejime bo bir sendikal örgütlenmeye indirgenmek koþuluyla açýk býrakýldý. askeri cuntanýn baþý Kenan Evren i yedi yýl süreyle cumhurbaþkanlýðý koltuðun eklifiyle birlikte 7 Kasým 1982 de halkoyuna sunulacak ve tüm örgütlülüðünü yitirerek atomi tleler. Finans kapitalin faþist diktatörlüðü. en temel demokratik haklarýn kullanýmýný ancak namel an gerici bir içeriðe sahipti. olaðanüstü rejim biçimleri arasýnda geçiþlerin yer ontrollü bir süreç de yaþanabilir. faþizmin çözülüþü olarak adlandýrabileceðimiz bir dönüþüm gerçekleþir. devrimcilere ve sol örgütlere yönelik açýk baský ve þiddet politik n kýldý. Kýsacasý. Bu durumda faþizm iþçi-emekçi kitlelerin selen mücadelesiyle yýkýlabileceði gibi. Cunta. faþist diktatörlüðün iþç elerin devrimci baþkaldýrýsýyla devrilemediði ve yerini bir baþka olaðanüstü yönetim biçimi iði örneklerde. belediyelerle. 27 Mayýs ýn liberal anayasasýný iþlemez kýlmýþtý. Faþist iktidar ortalýðý düzledikten sonra. grev ve toplu sözleþmeleri yasaklayacak. malvarlýðýna el kondu. toplumda mücadeleci iþçi hareketine karþý bir nefret n üzerine oturmaya çalýþýr. orduyla. toplum iyice korkutulup sindir 12 Eylül askeri diktatörlüðü parlamenter iþleyiþi tamamen ortadan kaldýrdý. Burjuva siyasetçileri. faþist rejimin yerleþtirdiði siyasal iþleyiþ uzun bir döneme damgasýný vura iye de yaþanan da bu olmuþtur. finans kapital çelik bir mengene gibi bütün e lik organ ve kurumlarýný. 12 Eylül rejiminin uzun bir dönem sürekliliði amaçlanmý rdu. Faþizm zafere ulaþtýktan sonra. gazetecile tli tehdit ve gözdaðýyla susturan askeri cunta. faþist cunta tarafýndan kuruluþu b un en çarpýcý kanýtlarýndan biridir. iþçi ücretlerini donduracak kararname ve uyg ulamalarý yürürlüðe soktu. okullarla ve kooperatiflerle birlikte bütün devlet aygýtýný doðrudan doðruya ve hal eline geçirir [155] diyen Troçki yi doðrular biçimde düzenlemeler yaptý. devletin yürütme. tutuklanma ve iþkence görme korkusu altýnda ezici bir çoðunlukla evet diyeceklerd Böylece askeri diktatörlüðün ürünü olan 1982 Anayasasý ve Bonapartist rejimlerde görüldüðü etin tepesine oturtulan baþkanýyla. Bugün tasfiye edilmesi için onca mücadele edilen YÖK ün. 12 Eylül askeri faþist cuntasý tüm yasama ve yürütme yetkisini tamamen kendi ellerine almýþ asal düzeni koruma gerekçesiyle iktidara el koyan generaller. ülke içindeki somut koþullara asal dengelere baðlý olarak. MGK. daha sonra cuntacý generallerin kont elik bir Danýþma Meclisi oluþturuldu. Ne var ki. sitelerle. O imci daraðaçlarýnda katledildi. Faþist rejim. bizzat kendileri mevcut Anayasayý bir kenara fýrlatýp. askeri cunta yönetimden çekilse bile olaðanüstü bir rejimin sürdürüleceði yasa hazýrladý. Yeni anayasa. olaðanüstü dönemin anayasasý ve yürürlükteki kararnameleri altýnda sözde bir parlame geçilecekti. rejim daha uzun bir süre ilk dönemindeki katýlýðýyla sürüp gid ibi. iþçi hareketin i devlet terörüyle ezdi. iþçi sýnýfýnýn siyasal ve sendikal örgütlerinin üzerine kusmaya baþladý. cuntacý generallerin uygulama ve eylemlerinden dolayý soruml u tutulmalarýný yasaklýyordu. 12 Eylül askeri cuntasý da örgütlü ve sendikalý iþçilere karþý çalýþtý. yayýmladýklarý kararnameleri en yüce yasa katýna yükselte aþist cunta.nlenme tesisleri nde gözetim altýna alýndýlar. Türk-Ýþ. sýnýfýn sendikal örgütlülüðünün parçalanmasý ve iþçi ücretlerinin d tek yaratma çabasý içine girdi. Bu anayasa.
9 yasetçiler üzerindeki yasaklarýn kaldýrýlmasý ve yasalarda bazý deðiþikliklerin yapýlmasýyl parlamenter iþleyiþe geçilmiþ gibi görünse de. bu kez de Özal baþbakanlýðýndaki 1983-1989 döneminde Bonapartist bir varlýðýný sürdürmüþtür. Türkiye kapitalizminin f apitalin arzusu doðrultusunda yapýsal bir deðiþim geçirmesini (dýþa açýlmasýný. Türkiye gerçekten de. Fakat siyasal yaþamda gericiliðin. devrimci harekette ve genel olarak si yasal yaþamda yarattýðý tahribatýn. faþizmin iktidarda olduðu dönem e bu dönemi takiben faþizmin uzantýlarýnýn henüz tasfiye edilmediði ve dolayýsýyla etkisini edildiði dönem birbirine karýþtýrýlacaktýr. faþist diktatörlüðün Bonapartist bir yönetim doðrult a çözülebileceðinin örneðini verir. Fakat özel olarak faþist diktat nel olarak 12 Eylül rejiminin çözülüþünü de birbirine karýþtýrmamak gerekir. Olaðanüstü rejimdeki bu biçim deðiþikliði. Bonapartist bir yönetim ve asker-polis devleti uygulamalarýnýn aðýr bastýðý fazl leyen süreci. Türkiye örneðinde olduðu gibi. toplumun tüm çivilerinin yerinden çýkmasý pahasýna. Ýþte bu nede anan süreci. Faþist Evren in cumhurbaþkanlýðý süresinin sona ermesi ve Özal ýn cumhurbaþkanlýðý koltuðun te. bunlarý izleyen süreçteki etkilerinin ne denli farklý o uzun sözü gerektirmeyecek denli açýktýr. Olaðanüstü yönetim. 12 Eylül rejimi olarak adlandýrmak anlamlýdýr. 1983 parlamento seçimleriyle birlikte faþist diktatör i 12 Eylül rejiminin sürekliliðinin simgesi Evren in cumhurbaþkanlýðý ve Özal ýn liderliðin arti ANAP ýn yürütümünde bir baþka tür olaðanüstü iþleyiþe býraktý. 1983 yýlýnda yapýlan seçimlerle askeri faþist cuntanýn yönetimden çekilmesi ve yerini sözde enter bir iþleyiþin almasý. . faþizmin gerçekten iktidar olm likle çok farklý iki durumdur. giriþtiði yeniden yapýlanma hamlesini i inin tekrar kesintiye uðratmasýný önlemek ve devrimci hareketin yeniden baþýný kaldýrmasýný ek amacýyla bu kez de Bonapartist yönetim biçimine ihtiyaç duymuþtur. TÜSÝAD ýn istemi doðru dümeninin bizzat 24 Ocak kararlarýnýn mimarý Özal ýn ellerine býrakýlmasýyla birlikte. sendikal ve siyasa l yasaklarýn devam ettiði ve faþist cuntanýn baþlattýðý iþlerin (siyasi davalar. Örne k parasýný koruma kanunu gibi ulusalcý ve korumacý önlemler ilga edilerek. emperyalist fazla entegre edilmesini) baþardý. faþist bir diktatörlüðün kur 2 Mart rejimiyle. olaðanüstü yönetim biçiminin çözülmesi bakýmýndan yeni ve önemli adýmlar atýlacaktý.[157] Dünyada neo-liberal rüzgârlarýn estirildiði bir konjonktürde baþbakanlýk koltuðuna kurulan nomide estirdiði liberal rüzgârlarla. Finans kapital. Reaganizm örneklerinin bir benzerinin Türkiye de Özalcýlýk olarak yükseliþine de isim babalýðý yapacaktý. Böylece. burjuva düzen bu kez de asker-polis devleti ulamalarýnýn aðýr bastýðý bir biçimde[158] varlýðýný sürdürdü. Zira urjuva devletin faþist iktidar biçimi ortadan kalkmýþ olsa dahi. faþizmin güçlü bir iþçi mücadelesiyle çökertilmediði durumlarda. iþkence. Özal iktidarý. meydaný hazýrlamýþtý. Aksi takdirde. faþist iktidarýn siyasal v toplumsal yaþamda yarattýðý altüstlüðün uzantý ve kalýntýlarý devam etmiþtir. faþi ni diðer olaðanüstü iþleyiþ biçimlerinin izlediði çarpýcý bir örneði sergiler. Türk lar boyunca dokunulmazlar listesinde yer alan ekonomik kurallar deðiþikliðe uðratýldý. Bu özellik. yargýsýz infazlar vb. bir bütün olarak 12 Eylül rejimi olarak adlandýrmak doðru bir tutumdur. 12 Eylül rejimi arasýndaki kapsam farkýný da gözler önüne serer. faþizmin çözülerek ortadan kalkmasý halinde yaþanan sürecin i hakkýnda net bir kavrayýþa sahip olunmalý. Daha önce kapatýlan siy yasaklarýn devam ettiði. Ve her iki örneðin. Sermayen iþçi mücadelesine ve devrimci harekete faþizan saldýrýsýyla. açýk savaþ yöntemleriyl l görevini yerine getirmesinden sonra. dýþ ticaret reji serbestleþtirildi. Thatcherizm. olaðanüstü yönetimin faþist diktatörlük biçiminin sona ermesi a . 90 lardan 2002 deki ilerleyen süreçte Türkiye. siyasi yaþamdan uzaklaþtýrýlan burjuva siyasetçilerin haklarýnýn h edilmediði ve siyasi arenada Özalcý bir yâran takýmýnýn sivriltildiði bir dönemdi bu. ancak olaðanüstü reji Eylül rejiminin) çözülüþü henüz tamamlanmamýþtýr.) sürdürüldüðü bir dönem oldu Özal dönemi. görece olaðan bir parlamenter iþleyiþle olaðanüstü denilebilecek r-polis rejiminin sýnýrýnda zikzaklar çizdi durdu.sermayenin özlemle beklediði yapýsal reformlarýn gerçekleþtirilmesi yolundaki siyasal engel eri temizlemiþ. sistematik . 1983 parlamento seçimleriyle sözde bir parlamenter iþleyiþe geçilmiþ. 12 Eylül faþ baþlayýp.
her bir evrenin kendine özgü anlamýný ve sýnýf mücadelesinin potansiyelleri taþýdýklarý farklýlýklarý asla gözardý edemeyiz. özellikle dýþ siyasal de lerin etkisiyle bir süre sonra yerini sözde bir parlamenter rejime býrakmýþ olsa da. uzun süren baský. Bu durum. uzun süre belini doðrultamayacak denli aðýr bir yumruk yemiþtir. ancak iþçi sýnýfý ve devrimci hareket faþizmin etkisini hâlâ etinde kemiðinde mde hisseder. d nme çabalarýný ezen devlet terörü. potansiyel olarak. daha uzun yýllar tam gaz varlýðýný sürdürecekti. Ama yine de. yozlaþm e yalanlarla dolu karanlýk dönemin sorumlusu olarak gördükleri partileri sandýða gömüp. kendisinin siyasal yaþamdaki aðýrlýðýný azaltmaya yönelik burjuva sivil inis eri bir iç tehlike. faþizmin iktidarda cunta dönemini ve nihayet 1983 te cuntanýn yönetimden çekilmesinden sonra iþlemeye baþlayan zmin tasfiye dönemini birbirinden ayýrt etmiþ oluruz. iktidardaki faþizm döneminin ardýndan gelen son halka olarak kavramak mümkündür. geniþ iþçi-emekçi kitlelerin parlamenter sistem çerçevesinde yaratacaklarý deðiþim dýþýnd emedikleri koþullarda gelinmiþtir. Bu evreyi. Fakat sermayenin aldýrýsýnýn etkisi ve izleri bir çýrpýda ortadan kalkmaz. rejime yönelik bir tehdit addetti ve tavýr aldý. ordunun siyasi yaþamdaki rolünü neredeyse ebedi biçimde garanti altýna almayý arzular biç e yapýlandý. örgütlü mücadele rku aþýladýðý iþçi sýnýfý. 12 Eylül darbesiyle iktidara oturan askeri faþist cunta. sermayenin karþý-devrimci saldýrýsýnýn adý olan faþizm kavramý eþlik ediy . Bu görüþ Türk sol hareketi içinde oldukça ya . Burjuva devletin faþist diktatörl ona ermiþtir. 12 Eylül rejimiyle daha da yoðunlaþtý Türkiye de ordu kurmayý. Türkiye de 12 Eylül faþizminin atomize ettiði. tamamen o ülkedeki som t duruma. 3 Kasým seçimlerinde kitleler. 12 Eylül askeri d le kurulan olaðanüstü rejimin yarattýðý önemli bir sonucun altýný çizmek gerekiyor. faþizmin iktidarda olduðu dönem ile faþizmin tasfiye süreci de birbirine arýþtýrýlmaktadýr. Askeri bürokrasinin parlament er rejime indirdiði darbeler ve getirdiði yasal düzenlemelerle. Sonuç 2002 sonundaki bu dönemeç noktasýnýn anlamýný doðru ifade edebilmek için. yen alternatif diye baktýklarý AKP yi iktidar koltuðuna oturtmuþlardýr. Faþizmin iktidara gelip iþini görmesini dan. Kýsacasý. Böylece Türkiye de. Türkiye örneðinden hareketle. açtýðý düzmece siyasal davalar ve iþkence. kurduðu olaðanüstü mahkemeler. Benzer þekilde. Aslýnda ordunun iç siy sete müdahalesi bakýmýndan ele alýndýðýnda. her þeyden önce de devrimci bir önderliðin olup olmamasýna baðlýdýr. Türkiye de istisnasýz tüm askeri darbeler bu ta u ölçüde yansýmalarýný içerir. Oysa bu iki ayrý evrenin taþýdýðý özellikler farklýdýr. ayný gerçeklik faþizmin tasfiyesi dönemi için de geçerl Bu tasfiye dönemi. faþizmin çözülüþ sürecine iliþkin deðerlendirme sonuçlarýný ö ursak þunu söylemek gerekir. bu askeri diktatörlük dönem . Nitekim askeri dikt düzenlemeleri. devrimci örgütlenmenin inanýlmaz ölçülerde ger .Burjuva düzenin gerici ve baskýcý uygulamalara sýk sýk baþvurmasý gerçeðinin yanlýþ yorumla m diye bir teorinin icat edildiðini biliyoruz. Bu süreç bir anlamda bütünsel bir sür e tüm evrelerine. devrimci iþçi hareketinin genelde içinde bulunduðu uluslararasý ve ulusal koþulla a. iþçi ve emekçi kitleler üzerindeki olaðanüstü baský poli yasaklar vb. Konuya açýklýk getirmek için bir ayrým yapabiliriz. ordu kurmayýnýn siyasetteki etkisinin güçlenmiþ biçimde uzun yýllarý kapsama olacaktý. iþçi mücadelesine ve devrimci harekete yeni olanak lar saðlar. askeri cuntanýn iktidardan çekilip yerini parlamentoya terk etmiþ gö mesine karþýn. Avrupa ülkelerinde görülmeyen bir biçimde siyasetin içinde oldu. faþizmin iktidara týrmandýðý 12 Eylül öncesi dönemi. . Türkiye yaþamýnda zaten büyük bir aðýrlýðý olan ordunun rolü. Faþizmin devrimci iþçi-emekçi mücadelesiyle çökertilmemesi ve inin uzatmalý bir süreç içinde gýdým gýdým tasfiye edilerek olaðan bir iþleyiþ dönemine geç iðine sancýlý bir süreçtir. faþist diktatörlük bir baþka olaðanüstü yönetim biçimine evrilebilir. Fakat bu potansiyelin yaþama geçirilip geçirilemeyeceði. Nasýl ki faþizmin iktidara týrmandýðý dön olduðu evreyle bir tutmak yanlýþsa. Nihayetinde 2002 genel seçimleri dönemecine. Bu bakýmdan en uç örnek elbette 12 Eylül askeri rejimi oldu. asker i diktatörlüðün ürünü olan siyasal koþullar o noktada ortadan kalkmadý. B eri bürokrasi.
Nitekim 1991 yýlý parlamento açýlýþýnda milletvekili yemini sýras t milletvekillerinin daha sonra tutuklanýp yýllarca hapislerde çürütülmesi örneði ortadadýr laiklik elden gidecek yollu provokasyonlarla. Zira Türkiye de faþizm. TC nin. seçimle iþbaþýna gelmiþ olan Refah Partisin in aðýrlýkta olduðu koalisyon hükümetini alaþaðý eden ve bu partiyi kapatan örtük (kimileri dern dediði) 28 Þubat 1997 askeri müdahalesi hatýrlardadýr. Kürt sorunu baþta olmak üzere. Diðer yandan. Bu ülkelerde kaydedildiði üzere. sesini çýkartmayacaktý. faþizme karþý yükseltmeyi baþardýklarý müca ni ve kendilerine olan güvenlerini yeniden kazanan sýnýf kardeþlerinin izinden yürümeye ne azýk ki muvaffak olamadý. büyük sermaye çev esim arasýnda giderek derin çatlaklarýn oluþmasýna hizmet etti. iktidar makamlarý sayesinde þiþirdikleri cüzdanla den uzak köþelerinde istirahata çekildiler. Bu geliþme. Ne var k i. Bir baþka deyiþ Batý Avrupa daki örneklerine oranla zaten çok daha güdük bir demokratik çerçevesi olan Tür menter sistemi. Atatürk il ke ve inkýlâplarýna baðlý kalacaðýma benzeri ifadelerde açýkça dile getirildi ve bir üst y ca hüküm sürdü. devrimci bir önderlikten yoksun. verili tüm siyasal dengeleri altüst edecek. Bu arada dýþ dünyada da Sov r Birliði ve benzeri rejimlerin çöküþü gibi büyük bir deprem yaþanmýþ ve dünya dengeleri de . faþizmin son buluþu. Ve geniþ halk kitleleri. TC nin yýllardýr kanlý bir bastýrma politikasý sayesinde yüzleþmekten köþe bucak kaçmayý un bu biçimde su yüzüne çýkmasý. Bu durum. statükocu güçlerin temsilcisi olarak gördükleri siyasal pa leri bu sýnavda çaktýrmýþtýr. yukarda sýralanan örneklerde yaþanan yeni lanma evresini yaþayamadý. iþçi mücadelesi ve devrimci hareketin belini doðrultamadýðý koþulla kontrollü biçimde çözüldü. Sonuç olarak 1980 den günümüze uzanan süreç irdelendiðinde. Bu nedenle. Askeri faþist diktatörlükleri göç kitlelerin ayaða kalktýðý örneklerde. Buna aykýrý davranýþlar. Kýbrýs. Türk dilinin hegemonyasýna. bir de devrimci iþçi hareketini dünya ölçe olumsuz yönde etkileyen alt üstlüklerin eklendiði bir süreçte yer aldý. ir yanda parlamenter bir iþleyiþ diðer yanda olaðanüstü rejimin yerleþtirdiði kurum ve uygu ar olmak üzere bir hilkat garibesi gibi son genel seçimlere dek uzanmýþtýr. devrimci ayaklanmalar ve u yükseliþi devrim yolundan geri döndürmek amacýyla burjuva demokrasisinin yeniden inþasý y yürütülen hararetli seferberlikler Türkiye de yer almadý. 12 Eylül rejiminin etkisiyle daha da güdükleþmiþ biçimde 2002 seçim sandýðý miþtir. Faþizmin çözüldüðü dönemde Türkiye de burjuva düzen. isyancý dalganýn zoruyla cuntacý generaller suçlu kol urtulurken.12 Eylül rejimi tartýþýlýrken üzerinden atlanmamasý gereken çok önemli bir husus daha var. paradigmalarý k. komünizm tehlikesi nin artýk bertaraf edildiði düþüncesiy . anayasayý tebdil. 12 Eylü eri faþist diktatörlüðü ile ezilen iþçi hareketi. Korkak ve zalim Türk burjuvazisi. Portekiz ya da kimi Latin Ameri ka ülkelerinde yaþanan sürece benzemedi. Türkiye iþçi sýnýfý. Türkiye de faþist cuntacýlar. AB gibi yýllardýr baskýyla ya da görme nmeye çalýþýlarak ertelenen sorunlarýn çorap söküðü gibi peþpeþe gelmesi. kutsal ordusunun bu savaþ esi umuduyla uzun bir süre demokrasiden dem vurmayacak. Zira burjuva düzen. en çok askeri darbelerde ya da ordu kurmayýnýn siyasi aðýrlýðýný de varlýðýný hissettirdi. anaya salara yansýtýlan ve parlamentodaki milletvekili yeminlerinde terennüm edilen. taðyir ile suçlandý. bilinç ve örgütlül iðine geriletilmiþ bir iþçi sýnýfý gerçekliðine. bir zamanlar Ýspanya. Yunanistan. Avrupa ülkelerinden farklý olar e burjuvazinin olaðanüstü yönetim biçiminin ne zaman sona erip ne zaman olaðan bir burjuva arlamenter rejime geçildiðini söylemek bir bakýma gerçekten de zordur. Misak-ý Milli sýnýrlarýna ve ordunun tanýmladýðý Türk t nlayýþýna (yani devletin din iþlerine karýþmasý!) dokunulmaya asla yeltenilmemesi gibi örne e somutlanan kýrmýzý çizgileri yýllarca varlýðýný sürdürdü. faþist diktatörlü tirdiði bir süreçte onu alttan gelen bir darbeyle çökerten bir geliþme Türkiye de yaþanmadý ine söz konusu örneklerde gözlemlenen iþçi-emekçi kitle hareketi. Türkiye de parlamenter rejimin uva düzenin resmi ideolojisi olarak kabul edilen Kemalizm çerçeveledi. bir tarihsel-toplumsal katalizör iþlevi görecekti. Türkiye deki bu gerçeklik. Türkiye büyük sermaye çevreleri. bu kez de ezilen Kürt ulusunun baþlatt elesiyle sarsýlmaya baþlamýþtý.
globalleþen dünyada ekonomik gücünü arttýrmasý ve mümkünse gücünün ara yayýlmasý bakýmýndan zorunlu görünmektedir. Vurgulanmasý gereken önemli bir baþka husus daha var. 12 Eylül rejiminin tasfiye süreci kadarki en geniþ çaplý deðiþim olmuþtur. o buluþma noktasý acaba neye benzeyece ktir. düzenin devrimci bir iþçi ha fýndan tehdit edilmediði günümüz koþullarýnda. Bu gerçekliðin olumlu vrimcilerinin temel problemidir. bu Avrupa tipi burjuva demokrasisi de günümüzde Türk tipi burjuva de sisi doðrultusunda daralma sinyalleri veriyor. (Þu iþe bakýn ki. Bugünse büyük sermaye. liberal ve sivil toplumcu bir söyleme sarýlmakta. Bu da burjuva solunun baþlýca sorunudur. Son dönemde yaþanan Ýmam Ha eri tartýþmasýnda veya Kýbrýs ya da Kürt sorununda açýða çýktýðý gibi. çeþ le alanlarýnda iþçi sýnýfýnýn örgütlülüðü çok ciddi biçimde zayýftýr. Öte yandan. AB ye uyum yasalarý çerçevesinde gerçekleþtirilen elerle uygulamada devletin asker-polis güçlerinin geleneksel tutumlarýný sürdürdüklerini u mak koþuluyla! Türkiye tipi parlamenter rejimin çerçevesi bir ölçüde geniþletilmiþ ve artý bileceðimiz bir yönetim biçimine geçilmiþtir. Fakat yanlýþ anlaþýlmasýn. ona. Siyasal yapýlanmada Avrupa tipi bir deðiþimi arzulama dýr. AB baskýsý ve benzer etkisiyle yol alýyor oluþu bazý burjuva çevreleri endiþeye sevk ediyor. siyasal vb. bu yeni koþullar nedeniyle Türkiye de burjuva parlamenter düzenin normalleþ çaba sarf eden bir kesim olarak sahneye çýkýyordu. liberal sol çevrelerin. yakýn tarihte yaptýklarýndan hareketle tahmin etmek zor olm erek! Seçimlerin galibi olarak iktidar koltuðuna oturtulan AKP nin büyük burjuva çevreler tarafýn uzun dönemdir özlemi çekilen istikrarlý bir hükümet olup olamayacaðý ya da bu burjuva ikti onusunda iþçi ve emekçi kitlelerin içine düþtüðü büyük yanýlsamalar gibi hususlarý þimdilik . Ya iþler deðiþirse . demokratikleþmeden yana majýyla çýkaran son genel seçimler ve yarattýðý sonuçlar. yýllarca olaðanüstü azanmýþ olan devlet güçleri siyasette ikinci sýnýf konumuna düþmeyi hazmedememektedirler. Þu an AKP iktidarý altýnda yürümekte olan demokratikleþme sürecinin. Sanki tarih. AB ye katýlmayý dü büyük iþ âlemi. di elim 10-15 yýl sonra AB ile entegrasyonu baþarýrsa. lnýzca bir benzetme. Kemalizm yýllar boyunca. bu da ayrý bir tartýþma konusudur. statükocu güçlerine eleþtiriler yöneltmektedir. Þu an için açýk bir gerçek var. yýllardýr alýþtýklarý baskýcý-otorite esasen buradan kaynaklanan ayrýcalýklarýndan vazgeçmeme çýrpýnýþý içinde her fýrsatta bir o ergilemekteydiler. Statükocu devlet güçleri ise. Statükocu siyasal yapýlanmada günümüz reyan eden deðiþim sürecinde. Þayet yarýn burjuva düzen devrim tehdidiyle ciddi bir tehlikeye sürüklenirse. iç toplumsal dinamiklerden çok Avrupa Birliði gibi dýþ faktör tkili olduðu asla gözardý edilemez. Ç ni budur. Kýbrýs so ya da daha fazlasýyla Kürt sorununda görüldüðü gibi. nesnel bakýmdan. sosyal demokrat bir alternatif yaratabilme aþkýna düþen burjuva unsurlarýn dahi pek etki kurabildikleri sö lenemez. Eksik olan. AB yanlýsý. büyük sermayenin ne yapacaðýný. Þayet Türk büyük sermayesi muradýna erip. burjuvazinin her baþý sýkýþtýðýnda sýðýndýðý resmi devlet ideoloji uþtu. Fakat AB yanlýsý büyük sermaye çevreleriyle statükocu devlet güçleri arasýndaki gerilim hen rmemiþtir. Artýk devir Osmanlý devri deðil ve günümüz Türkiyesi. Ekonomik. bi da ve kuþkusuz farklý koþullarda kendini tekrar ediyor gibidir. toplumu atomize eden uzun riyle iþçi sýnýfý henüz kendini toparlayabilmiþ durumda deðildir.) Böyle bir deðiþim. Dünyada 80 ler sonrasýnda esen neo-liberal rüzgârlarýn olumsuz etkisi ve ondan da daha çok Eylül faþist diktatörlüðünün Türkiye de siyasal yaþamý gerileten. bu iç din uyuklayan devrimci potansiyelini harekete geçirecek olan öznel faktördür. l yapýnýn baskýcý çerçevesini zorlayacak temel bir iç dinamiðe sahip. TC nin uzun yýllarýna damgasýný basmýþ bulunan eski burju defterini dürerek AKP yi siyaset sahnesine yenilikçi. Bu güçlerin süngüsü son dönemlerde bir hayli düþmüþ ve büyük sermayenin yeni ter rak geleneksel yöntemleri artýk yýpranmýþ olsa da..ve açýlan yeni dönemde sermayenin globalleþmesi hedefine kilitlendiler. Osmanlý Ýmparatorluðu nun çözülüþünde büyü ani kapitalist bir dünyanýn varlýðý ve etkisinin) belirleyici olmasýný hatýrlatýrcasýna. yapýsal reformlarýný gönül ferahlýðýyla yaþa akat yarýn?. Büyük sermaye. TC nin resmi çizgisinin dýþýna çýkmak is da rejim düþmaný havasý yaratma sevdalarýný terk etmemiþlerdir.
c.485 [131] Engels. age. c. s. s. c. c. s. s. Fransa da Sýnýf Savaþýmlarý na Giriþ . Özel Mülkiyetin ve Devletin Kökeni . c. s. [127] Engels.401 [130] Engels.3.. Seçme Yapýtlar. Almanya da Köylü Savaþý na Önsöz .476 [123] Marx. Seçme Yapýtlar.bu süreç kesintiye uðrarsa? AB ve ABD arasýndaki rekabetten yararlanarak. Burjuvazi ve Karþý-Devrim . [134] Engels. Türkiye de bugün TC nin geleneksel bürokratik yönüne k l demokrat bir tavýr sergileyen büyük sermaye çevrelerinin. Burju iç kapýþmalarýna taraf olmak iþçi sýnýfý devrimcilerinin tutumu olamaz. Tarihte Zorun Rolü .1. kendi dertleriyle halleþsinler. Seçme Yapýtlar. kapitalizm var oldukça olaðanüstü siyasal yönetimler de. s.1. 1997. Ailenin.2. [125] Engels.414 (abç) [133] Zamanla hýz kazanan ve ete kemiðe bürünen bu deðiþimi. ya açýkça milliyetçi sol bir tutum içindedirler ya da büyük bir aymazlýk.235 [135] Marx. Bu tepiþmede sözde bir anti-emperyalizm adýna statükocu güçlerin safýna kay l çevreler.71 [136] Engels.3. Tarihte Zorun Rolü . Seçme Yapýtlar. s. hele ki Türkiye gibi sürprizler e açýk bir ülkede her þey olabilir! AB yanlýsý burjuva güçlerle. age.171 [124] Prusya da gelenekçi ve tutucu yapýsýyla ünlü büyük toprak sahipleri.482 .2. üst bürokratlarýn siyasi mevki lde ettikleri avantajlar sayesinde büyük mülk sahibi olmalarýnda. Üçüncüsü ve son s nda ve hangi kapsamda olursa olsun. Konut Sorunu .350 [122] Engels. ancak örgütlü mücadeleyle elde edilen ve korunan kaz anýmlar kalýcý olabilir! [121] Troçki. Býrakalým burjuva aylarý kendi bakýþ açýlarýyla yorumlayýp. askeri darbe ve faþizm ehlikesi de var olacaktýr. Birincisi. bugün yaratýlan iklimd düðü düþünülüyor. Ýkincisi. Seçme Yapýtlar. Tarihte Zorun Rolü . Seçme Yapýtlar. okkalý huzur haklarý ve pay sahipliðiyle fiilen juvalaþmalarýnda ve daha da ötesi OYAK gibi kurumlarýn finans kapitalin en önde gelen bileþ nlerini oluþturmalarýnda izleyebiliriz.414-5 (düzeltilmiþ çeviri) (abç) [129] Engels. emekli generallerin büyük tekellerden kaptýklarý yönetim koltuklarý. statükocu burjuva güçler arasýndaki gerilim egemen sýnýf ittif bir tepiþmedir. Seçme Yapýtlar. s. c. Sol Yay. Konut Sorunu . s.200 (abç) [128] Engels.202 [132] Engels.194 [126] Kuzey Alman Birliði Bismarck ýn tavsiyesi üzerine 1866 da kuruldu. s. age. s. AB kodamanlarýnd an olumlu vaatler kopartan Türkiye nin artýk AB yolundan çýkmasýnýn. Engels in Kutsal R ma-Cermen Ýmparatorluðu na atýfta bulunarak Kutsal Prusya-Alman Ýmparatorluðu dediði bu kur Almanya nýn Prusya nýn egemenliði altýnda birleþtirilmesinde en belirleyici adým oldu. Hegel in Hukuk Felsefesinin Eleþtirisi. s. Ama yarýn bir yol kazasý olmayacaðýný kim garanti edebilir? Emperyalist g arýyla ýsýnan ve bu güçlerin yeniden paylaþým savaþlarýyla adeta bir cehennem yerine dönen ist dünyasýnda. yarýn sýnýf mücadelesinin keski i halinde yine üniformalý devlet güçlerini imdada çaðýracaðý çok açýktýr.2. Bizler iþçi ve em erin yaþamýný ve geleceðini her zaman çok yakýndan ilgilendiren ve görevlerimize ýþýk tutan rçekleri hatýrlamak zorundayýz. c. age. Seçme Yapýtlar. c. Bu derasyonun varlýðý 1871 de Alman Ýmparatorluðu nun kurulmasýyla son buldu. s. Almanya da Köylü Savaþý na Önsöz .3.
devrimci sýnýfýn etrafýnda birle n büyük bir toplumsal hareket olmasýdýr.1.2. s. 502.231 [148] Milli Mücadeleyi baþlatan M. toplumsal devrimin. s. Ýstanbul iþgal altýndaydý ve Ýtilaf devletleri 1 artýnda iþgali fiilen geniþletmiþlerdi. þimdiye deðin uðu gibi. Rusya daki Toplumsal Ýliþkiler Üzerine .77 [138] Engels. Ne ali sermayenin oluþumu ve egemen konuma yükselmesi. Halk devrimi kavramýnýn bu kapsamdaki kullanýlýþý izmin özünü çarpýtan Stalinist halk devrimi anlayýþý arasýnda hiçbir iliþki yoktur. s. Fransa daki gelecek devrim giriþiminin.254 [141] Marx. s. Türkiye de kapitalizmin daha baþtan tekelci bir özellik taþýdýðý v li sermaye temelinde geliþtiðini belirtir. Collected Works. Tan Yay. [150] Marx.[137] Lenin.1. Kapitalist geliþme yoluna geç bir tarihte gir en Türkiye de.575 [143] Engels. daha baþtan tekelci özellik taþýyan Türkiye devlet kapitalizmini sürece büyük bir ivme verdiðini ve 1960 sonrasýnda özel sektörün sanayi atýlýmýyla birlikte italin 70 lerdeki sýçramalý geliþimini mümkün kýldýðýný söylemek daha doðru olur. artýk bürokratik ve askeri makineyi baþka ellere geçirtmeye deðil. [149] Benzer bir geliþmeye. Burada Marx tam olarak þöyle der: 18 Brumaire imin son bö eðer yeniden okursan göreceðin gibi.. Kuþkusuz bu kez yaþanan.58-9 [139] Marx. Tarihte Zorun Rolü. Bu arada. Kasým 1974. Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adý altýnda birleþtirildi. Seçme Yapýtlar. Kemal Mayýs 1919 da Anadolu ya geçtiðinde Müdafaa-i Hukuk Cemi n ileri gelenleriyle temaslarýný yaygýnlaþtýrdý ve toplanan çeþitli kongreler sonucunda bu etler. devlet kapitalizminin daha baþtan tekelci bir özellik taþýdýðý doðrudur.1. s. [152] Troçki.574 [142] Marx. Louis Bonaparte ýn 18 Brumaire i . c.2. Seçme Yapýtlar. sanayileþmiþ bir ekonomik yapý üzerinde yükselen modern bürok -despotik rejimlerin egemen devlet sýnýfý içindeki ayrýþma ve dönüþüm idi. age. c.1. ulusun bütün canlý ve yar rini eskiyi tasfiye edecek yeni bir çekirdeðin çevresinde. Louis Bonaparte ýn 18 Brumaire i . Ekonomi Politiðin Eleþtirisine Katký ya Önsöz . Bu cemiyetler merkezi organlar ku rarak ve etki alanlarýný geniþleterek Damat Ferit Paþa nýn Ýstanbul hükümetinden ayrý bir y uþturmayý amaçlamaktaydýlar. Seçme Yapýtlar. s.584 [151] Hikmet Kývýlcýmlý. Sol Yay. [147] Engels.609 [145] Marx tan Paris teki P.1. Nisan 1920 de Meclis-i Meb san ý resmen feshetti. Seçme Yapýtlar. c. Zor Teorisi . Kemal deðildir. R e Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyetlerini kurmuþlardý. Müdafaa-i Hukuk taraftarlarýnýn çoðunlukta olduðu ve Misak-ý Milli y den bu son Osmanlý Meclisi kapatýldýktan sonra. Kýta üzerindeki gerçekten halkçý her devrimin ilk koþuludur bu. 23 Nisan 1920 de Ankara da TBMM toplandý. c. D ha sonra Mustafa Kemal. 1976. Annenkov a . Bu süreçte M. Seçme Yapýtlar. c.10. age. s.152 . s. emal de hegemonyasýný kuracaktý. c. Fransa da Sýnýf Savaþýmlarý na Giriþ .481 [140] Marx ve Engels. Bu koþullarda Vahdettin. c. c. dünya kapitalizmi karþýsýnda çözülen Sovyetler Birliði örneðind duk. Faþizme Karþý Mücadele. Seçme Yapýtlar. s. s. ama onu yýkmay ayanacaðýný belirtiyorum. s.467 [144] Marx. Proletarya Enternasyonalizmi. Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyetini kendi baþkanlýðýnda H alk Fýrkasýna ve daha sonra da Cumhuriyet Halk Partisine dönüþtürecekti.627 [146] Seçme Yapýtlar. sanayi burjuvazisinin özel sektör te melinde geliþmesine ve yaný sýra yine ayný temelde bankacýlýk ve finans piyasasýnýn sýçrama sine baðlýdýr. ulusal ve baðýmsýz bir devletin kurulmasý amacýyla harekete geçen mülk sahibi ve varlýklý unsurlar. Bu nedenle. s. erçekten halkçý devrim kavramýyla kastedilen. V. Birinci Dünya Savaþý sonunda Türkiye ile af Devletleri arasýnda Ekim 1918 de imzalanan Mondros Mütarekesinden sonra.
[153] Bu durumun çok çarpýcý örnekleri vardýr. Dönemin en önde gelen sendika liderlerinden Maden-Ýþ baþkaný Kemal Türkler in faþistlerce katledilmesinden sonra, faþist týrmanýþa örgü nýt vermeyip, devrimci öfkeyle bilenen iþçileri ýsrarla mücadeleden geri tutan TKP nin tutu ellikle hatýrlanmaya deðer. Yine hatýrlamak gerekir ki, bu oportünist tutum þu ya da bu li derin masum yanlýþlarýndan doðmadý. Resmi komünist çizginin, Almanya da faþizmin iktidara t dahil pek çok tarihsel örnekte sergilediði üzere, bu oportünist ihanet politikasý Stalinist bürokrasinin genel karakterinden türedi. Zaten birileri masumane yanlýþlar yaptýðý için opo e düþülmez, oportünist liderlikler kendi çýkarlarýna göre teori icat ederek iþçi hareketini e sürüklerler. Nitekim Türkiye de de TKP liderliði, faþist askeri diktatörlüðün kuruluþunu kez de kendi paçasýný kurtarabilmek için cuntayla uzlaþma yollarý arayacak ve devrimcileri iþkencelerden geçirildiði bir ortamda, cunta içinde ýlýmlý kanatlar var tarzýnda teorik edecekti! [154] Marx, Louis Bonaparte ýn 18 Brumaire i , Seçme Yapýtlar, c.1, s.570
[155] Troçki, age, s.164
[156] Bonapartist rejimler parlamentoyu feshedebileceði gibi, sözde parlamenter bir iþleyiþ altýnda yürütmenin gücünü merkezileþtirerek de var olabilir. Bu bakýmdan parlamento iþ olaðanüstü yönetim biçimi ancak bu tür Bonapartist rejimlerde görülebilir. Faþizm ise, z ayenin karþý-devrimci çýplak diktatörlüðüdür. Örtülü faþizm gibi deðerlendirmeler yanlýþt diktatörlüklerin Bonapartist bir asker-polis devleti doðrultusunda çözülmüþ olabileceðini mayan ya da faþizmin týrmandýðý dönemde ortaya çýkabilecek olan sözde parlamenter iþleyiþi rla bir tutan siyasal yaklaþýmlarýn ürünüdür.
[157] Troçki, bu duruma tam denk düþen bir belirlemeyle, burjuvazinin Bonapartizme baz en de iç savaþýn yeniden parlamasýný önlemek üzere baþvurabileceðini belirtmiþtir. (Faþizme s.349)
[158] Burada bir parantez açýp önemli bir hususun altýný çizmek gerekiyor. Burjuvazinin yük en bir iþçi hareketini kontrol altýna almak için, olaðan parlamenter iþleyiþin çerçevesini rak polisiye önlemleri arttýrmasýnýn rejimde yarattýðý gericileþme ile, faþizmin çözülüþ sü sözde parlamentolu Bonapartist bir iþleyiþi veya bir asker-polis devleti biçimini birbi rine karýþtýrmamak gerekir. Birinci durumda, burjuva rejimin henüz olaðan iþleyiþi dahilind rtaya çýkan spazmlar söz konusudur. Ýkinci durum ise, faþizmin çözülüþ sürecinde karþýmýza tü yönetim biçimleridir. EK I Faþist Ýktidarlarýn Kuruluþ ve Sona Eriþlerine Ýliþkin Örnekler Elif Çaðlý 23 Aðustos 2004 Ýtalya ve Almanya
Faþizmin isim babasý ve ilk uygulayýcýsý Mussolini, siyasi yaþamýna Ýtalyan Sosyalist Parti baþlamýþ, fakat parti yayýn organýnda milliyetçi yazýlar yazdýðý için hain ilân edilerek 1 tiden ihraç edilmiþti. 1915 yýlýnda on binlerce iþçi ve emekçi, sosyalistlerin düzenlediði list savaþ karþýtý mitinglere katýlýrken, Mussolini etrafýna toplamaya baþladýðý faþist çet savaþ yanlýsý gösteriler düzenlemeye giriþmiþti.
Savaþýn ardýndan Ýtalya da yapýlan seçimlerde Mussolini nin faþistleri oylarýn yalnýzca yüz abilmiþti. Ancak emperyalist paylaþým kavgasýndan yenik çýkan Ýtalya hýzla bir bunalýmýn iç k ve burjuvazi kurtuluþu, baþlangýçta pek de ciddiye almadýðý faþist harekette arayacaktý. ni Mart 1919 da Milano da ilk faþist örgütü (Fasci di Combattimento) kurdu ve kendisi de D (Önder) lakabýný aldý. Bu örgütlenme Ýtalya nýn birçok kentine yayýlýyor ve faþist diye ad kara gömlekler giyiyordu.
Birinci Dünya Savaþý sona erdiðinde Ýtalya da devrimci hareket yükseliþe geçmiþti. Bu yükse e çeþitli iþletme ve fabrikalarýn iþçiler tarafýndan iþgal edilmesi ve iþçi konseylerinin k doruða ulaþtý. Ne var ki Sosyalist Parti liderliðinin bu aþamada korkuya kapýlýp geri çeki ve onun karþýsýnda devrimi ilerletecek bir önderliðin de bulunmamasý nedeniyle devrimci ha eket kesintiye uðrayacaktý. Yine de burjuvazinin devrim korkusu yatýþmamýþtý, mevcut duruma nmiyordu ve bu nedenle faþistlerin önünü açmaya karar vermiþti. 1920 Kasýmýnda faþistler il rilerini düzenlediler ve Bologna yý ele geçirdiler.
Baþlangýçta silahlý çeteler düzeyinde olan faþist hareket, Kasým 1921 deki Roma kongresiyle o Nazionale Fascista (Nasyonal Faþist Parti) adýyla partileþti. Faþistler Temmuz 1922 de b ir kurultay düzenlediler ve iktidarý almak üzere Roma ya yürüyüþe geçtiler. Karagömlekliler i bölgeleri iþgal ederek ilerlemekteydiler ve Mussolini bu sayede iktidara adýmýný atacaktý 31 Ekim 1922 de Ýtalya Kralý Mussolini yi görüþmeye davet ediyor ve ona baþbakanlýk görevi ediyordu. Mussolini bu teklifi memnuniyetle kabul edecek ve faþist hükümeti iþbaþýna getir cekti.
Ýktidarý sayesinde seçim sistemini tamamen faþistlerin lehine deðiþtiren Mussolini, böylece 24 seçimlerinde büyük bir çoðunluk elde etti. Bunun ardýndan Mussolini diktatörlüðünü ilân t parti dýþýnda diðer tüm siyasi partileri kapatýyordu. Mussolini tarafýndan korporatif tar oluþturulan (22 iþkoluna tekabül eden 22 korporasyon oluþturulmuþtu) faþist sendikalar dýþ sendikalar kapatýldý ve faaliyetleri tümden yasaklandý. 1927 yýlýnda yayýnlanan Çalýþma Yas erin faþist devletin yetkili organlarýnca belirleneceði ilân edildi. Ýtalya içinde durumunu saðlamlaþtýran faþist iktidar, bu kez de sermayenin yayýlmacý emellerini gerçekleþtirmek üz ülkelere saldýrýya hazýrlanýyordu. Mussolini 1935 te Etiyopya ya saldýracak, kendini Ýmpar edecek ve 1938 de de Hitler le birlikte Berlin-Roma Mihverini kuracaktý.
Almanya da faþist hareket, Münih te (Bavyera) Kasým 1918 ile Mayýs 1919 tarihleri arasýnda menlik sürdüren iþçi sovyetleri iktidarýný yýkan gerici askeri harekâtýn uzantýsý olarak bi adý. Bu harekâtýn önde gelenleri, iþçileri yanýltmak ve bölmek için Alman Ýþçi Partisi adýy gittiler. Birinci Dünya Savaþýnýn ardýndan Münih e göçen Avusturyalý göçmenler arasýnda ye e bu partiye üye olmuþtu ve ateþli hatipliði sayesinde sivrilerek 1919 sonunda partinin propaganda amirliðine atanmýþtý. Bu parti 1920 Þubatýnda Nasyonal Sosyalist Alman Ýþçi Part lacak ve 1921 Temmuzundaki parti kongresinde de Hitler kendini tam yetkili Führer (Önder) seçtirecekti. Hitler ayný zamanda Avusturya nasyonal sosyalist hareketinin de Führer i olarak kabul edilmiþti. Hitler partiyi sýký bir merkeziyetçilikle yeniden örgütlem iriþirken, vurucu güç olarak da Röhm ün mimarý olduðu SA lar (Fýrtýna Birlikleri, kahvereng olarak da adlandýrýlýrlar) oluþturulmaya baþlandý.
1923 yýlýna gelindiðinde Hitler iktidarý almak üzere planlar yapmaktaydý; bir yandan Mussol ni nin Roma ya Yürüyüþ örneði üzerinde yoðunlaþýyor, diðer yandan da faþist bir hükümet d Egemen sýnýfýn verdiði bazý destek iþaretlerini hayra yoran Hitler, 8 Kasým 1923 gecesi bir rbe teþebbüsünde bulunacaktý. Ama beklediði destek henüz yeter olgunluða ulaþmadýðýndan bu Tek baþýna ele alýndýðýnda, Hitler in bu baþarýsýz darbe giriþiminin karþý-devrim adýna bil ir Troçki. Ama bu olayýn, içinde yer aldýðý ortamdan soyutlanarak tek baþýna deðerlendirilm en mümkün deðildir. Çünkü bu darbe, Almanya da 1918 de baþlayan devrimci sarsýntýlar dönemi pkinin bir ürünüdür.
Ýktidarý iþçi ve köylü sovyetlerine veren Kasým devrimi, Ýtalya örneðine benzer þekilde yin mokrasinin ihaneti ve böylece iktidarýn burjuvaziye teslim edilmesi neticesinde bir karþý-devrim dönemiyle sonuçlanmýþtýr. Hitler in darbesi de, aslýnda peþpeþe geliþen karþýzincirinin bir halkasýdýr.
Faþist partinin sermaye çevrelerinden aldýðý desteðin istenen düzeye gelmesi için Hitler in daha beklemesi gerekecekti. Ayrýca burjuva düzenin bekçisi ordunun üst kademelerinin on ayýný da almýþ olmasý gerekiyordu. Röhm, Hitler in ordu kurmayý nezdinde itibar kazanmasý i er geliþtirmekte, çaba sarf etmekteydi. Faþist hareket 1925-28 arasýnda kitlesel güç olma y lunda ilerledi, fakat burjuva çevreler bu hareketi henüz yalnýzca iþçi eylemlerine karþý bi urucu güç olarak desteklemekteydiler. Hitler in salt parlamenter yöntemler çerçevesinde ikt dar olamayacaðý da açýktý.
Örneðin 1928 seçimlerinde Nasyonal Sosyalist Partinin aldýðý oy yüzde 3 civarýndaydý. Fakat areketin kurmaylarý da, yasallýklarýný parlamentarizme dayandýrmaya niyetli olmadýklarýný z açýkça ifade etmekteydiler. Hitler in propaganda bakaný olacak Goebbels, 30 Nisan 1928 tar ihli Hücum dergisinde þöyle yazýyordu: Kimse parlamentonun bizim Kudüs ümüz olduðunu sanmas , düþman olarak giriyoruz! Kurtlarýn koyun sürüsüne dalmasý gibi giriyoruz.
1929 yýlýna gelindiðinde Hitler in partisi, Almanya nýn Versay yenilgisinden doðan savaþ ta tlarýnýn ödenmesini dayatan ABD planýnýn reddedilmesini istedi ve Alman halkýnýn köleleþti karþý bütün tazminatlarýn iptali sloganýyla bir kampanya baþlattý. Bu dönemeçten sonra Hi iktidara yaklaþacaktý. 1932 cumhurbaþkanlýðý seçimlerinde, Alman burjuvazisinin milli kah bul ettiði Hindenburg a karþý aday oluyor ve bu durum asker ve sivil bürokraside Hitler e eçici bir güvensizlik yaratýyordu.
Önce SA ve SS in yasaklanmasý istendi. Ancak neticede, burjuva düzenin içinde bulunduðu koþ arda faþist örgütlenmeye ihtiyacý olduðu fikri aðýr bastý. Hitler in önünün iyice açýlmasýy l Sosyalist Parti Temmuz 1932 seçimlerinde yüzde 37,4 oranýnda oy elde ederek birinci parti konumuna yükseliyordu. Cumhurbaþkaný Hindenburg un Hitler li bir kabineye razý olmama erine bir hükümet krizi geliþecek ve Hindenburg parlamentoyu feshederek Kasým ayýnda yenid en seçimlere gidecekti. Bu seçimlerde Nasyonal Sosyalist Parti iki milyon civarýnda oy kaybýna uðramýþ, bir iniþe geçmiþ ve umutsuzluða kapýlmýþtý.
Önde gelen burjuva siyasetçilerden Schleicher, Bonapartist bir baþkanlýk rejimiyle bunalýmý atlatýlabileceðine Hindenburg u ikna etmeye çalýþýyordu. Rakibi von Papen ise, burjuvazin ler seçeneðinin önünü açma peþindeydi. Bu dönemde büyük sanayiciler, baþbakanlýk için en u olduðunu Hindenburg a tavsiye etmekteydiler. Neticede von Papen Hindenburg u ikna etm eyi baþardý ve Hindenburg 30 Ocak 1933 te Hitler i baþbakanlýða atadý.
Hitler iktidar koltuðuna oturur oturmaz komünistlere ve devrimcilere karþý saldýrýlarý baþl omünist Parti baský ve yasaklar altýnda illegale geçti. Ancak Hitler iktidarýný pekiþtirebi k için 5 Martta yapýlacak seçimler öncesinde büyük sermayeden çok açýk bir destek istemekte tler in kurmaylarýndan Göring, 25 Þubatta büyük sanayicilerin katýldýðý bir toplantýda onla iyordu: 5 Marttaki seçimin bundan sonraki on yýl için, hatta büyük bir ihtimalle yüz yýl i seçim olacaðýný bilmek, sanayinin istenen fedakarlýðý yapmasýný daha da kolaylaþtýracaktýr yonal Sosyalist Parti yüzde 44 oranýnda oy alacak ve Göring in dediði gibi Hitler döneminde yaþanan son seçim olacaktý.
22 Haziran 1933 de Sosyal Demokrat Parti kapatýldý, 7 Temmuzda meclisteki sosyal demok ratlarýn milletvekilliklerine son verildi. 4,5 milyon üyeye sahip sosyal demokrat se ndikalar 1 Mayýsýn ertesi günü SS ve SA birliklerince basýldý, ayný gün sendikalarýn feshed Alman Emek Cephesinin kurulduðu açýklandý. Bu korporatif örgüt doðrudan Nazi partisine bað patronlarla iþçiler zorunlu olarak hem Emek Cephesine hem de faþist partiye üye kaydedi lmiþlerdi.
14 Temmuz 1933 te çýkartýlan bir yasayla Nasyonal Sosyalist Parti Almanya nýn tek partisi ak ilân edildi ve diðer tüm partiler kapatýldý. Ancak bu tedbirler faþist iktidarý karakter eden mutlak siyaset tekelini saðlamaya yine de tam olarak yetmiyordu. Hitler faþist iktidar koltuðuna oturmuþtu fakat parti tabanýndan küçük mülkiyeti ve emeði korumanýn artý n geldiðini ima eden Ýkinci Devrim tarzýnda sloganlar yükselmekteydi. Bu durum ordu kurma ve Hindenburg u tedirgin etmekteydi. Ve önlem alýnmazsa Hitler in faþist iktidarýna gölge d r durum yaratacaktý.
Burjuva düzenin zirvesine tam güven telkin edebilmek ve böylece faþist iktidarý saðlamlaþtý mek için tabandaki baþýbozuk SA larýn temizlenmesine sýra gelmiþti. Kaldý ki ordunun talebi e Hindenburg, SA ya karþý önlem almasý konusunda Hitler i zaten uyarmýþtý. 7 Haziran 1934 t SA larýn ve liderleri Röhm ün bir ay zorunlu izne çýkartýldýklarýný açýkladý. Bu arada, fa cak devletin bürokratik çekirdeðiyle bütünleþerek sürdürülebileceðini çoktan kavramýþ olan er e þu Ýkinci Devrim gibi saçmalýklardan kurtulmasýný öðütlemekteydi. Faþist hareketi de ayicilerle iliþkileri yürüten Göring ve SA yý kendi birlikleri içinde eritme planlarý yapan ideri Himmler, Röhm ün bir darbe tezgâhladýðýna Hitler i ikna ederek temizlik operasyonunun masýný saðladýlar.
Hatýrlanacaðý gibi ki rejimini faþist diye nitelemekten kaçýnan Polonyalý komünistleri. Bu faþist olis güçlerinin yaný sýra emekli subaylarýn yönetimi altýnda örgütlenen cezalandýrma timler n yürütülmüþtür. Macar kanýnýn saflýðýný koruma gerekçesiyle Yahudileri hedef tah rleþtirmiþtir. 1923 Eylülünde giriþtiði ayaklanm büsü baþarýsýzlýða uðrayan Bulgar Komünist Partisi. Hitler toplantýdan bir gün önce dinlenme tesislerini özel olar ak seçilmiþ SS ve SA birlikleriyle bastýrdý ve Röhm ü de. Bulgaristan da faþist Tsankov. ideal bir faþizm gör yerine meselenin özüne bakmalarý gerektiði konusunda uyaracaktýr. Ayrýca. 3 Temmuzda çýkartýlan bir yasayla bu katlia or ve Hitler öldürülenlerin vatan haini olduklarýný açýklýyordu. Ancak Polonya yine de e ve siyasal bir bunalýmýn pençesinde kývranmaya devam eder. 1919 Macar Sovyet Cumhuriyeti ni kanlý bir yenilgiye uðratarak ünlenen Amiral Miklos Horthy dir. ordunun subay kademelerinin desteðini almýþ ve faþist milisl ri de kullanarak Stambuliski baþkanlýðýndaki Çiftçi Birliði hükümetine karþý 9 Haziran 1923 r darbe gerçekleþtirmiþti. Artýk Hitler in ve faþist iktidarýn önü tam st kurmayýn en sadist unsuru olduðu söylenen Himmler in yönetimi altýnda oluþturulan Gestap Gizli Devlet Polisi). Nazilerin sol u diye bilinen Strasser ve Röhm ün orduyla iliþkisini yürüten Schleicher de yer alýyordu. Komintern in eleþtirileri üzerine bu ke erçekleþtireceði bir ayaklanmaya hazýrlanmaktaydý. Faþizmin bu saldýrýsý yalnýzca komünistleri ve devrimcileri deðil. Fakat aka omintern tarafýndan sert biçimde eleþtirilecekti. tüm SA þefleriyle birlikte Münih y arýndaki dinlenme tesislerinde Hitler le görüþmeyi beklemekteydi ve onun tabanýn istemlerin kulak vereceðini umuyordu. el grev patlak verir ve iþçiler ayaklanarak baþkent Krakov u ele geçirirler. Hitler artýk burjuva zirve ini tam anlamýyla kazanmýþtý. Daha sonra da sýra. Baþarýya ulaþan faþist karþý-devrimden a. Daha sonra Hitler faþizminde tanýk o . daha önceki askeri baþarýlarý nedeniyle ordu içinde hýzla sivrilmiþ ve genelkurma aþkanlýðý yapmýþ olan Pilsudski 1926 da bir askeri darbe gerçekleþtirerek yönetime el koyar yi ýslah etmek biçiminde açýklayan Pilsudski. ordu kurmayý da bundan böyle Hitler e istediði desteði verece ndenburg. Von Papen evi basýldýðýnda baþka bir yerde olduðu için katliamdan kurtulmuþtu ve daha sonra na ya büyükelçi atanarak gözden uzaklaþtýrýldý. Katolik Eylem örgütünün lideri Erich Klausner gibi ünlü saðcý acýlar da. Balkanlar ve Doðu Avrupa ülkelerinden bazý örnekler Macaristan da kurulan faþist iktidarýn lideri. Devrimin yenilgiye uðratýlmasýndan so ra 1920 Martýnda gerici-faþist blok tarafýndan naipliðe atanan Horthy faþist bir iktidar o luþturur ve o güne dek görülmemiþ gaddarlýkta bir Beyaz Terör dalgasý baþlatýr. Polonya 1918 yýlýnda kitlesel iþçi grevleriyle sarsýlmaktadýr. devlet güvenliði ne aykýrý gördüðü en ufak bir davranýþý bile aðýr i Almanya içinde akýl almaz bir terör estirmeye baþladý. faþist iktidarýn kurulmasýnda burjuva devletin askeri aygýtýnýn üstle apaçýk ortadadýr. iþçi sýnýfýnýn geniþ omünist Partisi ise bunun bir it dalaþý olduðunu söyleyerek tarafsýz kalýyordu. tüm iktidar yetkilerini yürütmenin elinde t e 1935 teki ölümüne dek mutlak bir yetkiyle faþist yönetimini sürdürür. komünistlere. devrimci iþçi ve köylülere yönelik aðýr bir faþist terör dönemi baþlatýldý Polonya örneðinde de. faþist ordularýn kana bulayan emperyalist saldýrganlýðýna gelecekti. 19 Aðusto olonya nýn baðýmsýzlýðýnýn ilânýndan sonra iþçi sýnýfýnýn mücadelesi daha da yükselecektir. ilerde faþistlerin iktidar tekelini kýrmasýn diye temizlendiler .Röhm Hitler i 30 Haziranda bir toplantýya davet etmiþti. Köylü hükümeti böylece iktidardan düþerken. tüm SA þeflerini de öldürttü. Portekiz . Ancak Tsankov 12 Eylülde kanlý bir saldý cek ve neticede binlerce parti üyesi tutuklanacaktý. Bine yakýn insanýn öldürüldüðünün söylendiði b ler arasýnda. halký büyük bir tehlikeden kurtardýðý için Hitler e bir kutlama mesajý gönderdi 2 Aðustos 1934 te Hindenburg ölüm döþeðindeyken çýkartýlan bir yasa ile Hitler cumhurbaþkan ndi þahsýnda birleþtirilmiþ olduðunu ilân etti. Macaristan da da faþizm. sosyal an iþçi ve emekçileri de kurbanlarý arasýna katmýþtýr. Neticede. 30 gecesi ise Himmler ve Göring tarafýndan örgütlenen infaz timleri Almanya nýn çeþitli þehirl ayýlarak temizlik operasyonunu tamamladýlar. Gerici düzen g i buna karþý önlem alma telâþý içindedirler ve hükümet grevci iþçilere ateþ edilmesi emrini ce Polonya iþçi sýnýfýnýn devrimci kitle grevleri kanla bastýrýlýr.
Ýspanya da çok daha uzun bir süre boyunca iktidara h an ve iç savaþýn galibi olarak iktidara oturan faþizm. Bu nedenle Portekiz de yaþanmýþ olan bu süreç üzerinde biraz geniþçe dur ktýr. üst üste binen çeliþkiler. 1936 yýlýnda Ýspanya da Halk Cephesi iktidarý k uðunda faþist güçlerin yanýnda savaþmak üzere Ýspanya ya yirmi bin kiþilik bir Portekiz Lej miþtir. Faþist iktidarlarýn birbirlerine destek çýkmak gibi bir özelliði vardýr. Hele ki birbirine ülkeler söz konusu olduðunda. yenin faþist saldýrýsý da salt ulusal boyutlu bir olgu deðildir. faþizm etimi altýnda örgütlenmiþ ve böylece Avrupa nýn bu geri ülkesinde faþizm biraz kör-topal a gelmiþtir. Faþist Mussolini örneðinden esinlenen General Carmona. Aslýnda bu anayasanýn varlýðý pratikte bir anlam ifade etmiy rdu. iþçi sýnýfýnýn yaygýnlaþan grev ve direniþleriyle ilerleyen bir sürecin sonucunda 1926 y im cephesi üstün geldi. Portekiz deki Salazar iktidarýnýn fa niteliðini güçlendirmiþtir. Fakat yine de kapitalist geliþme yerinde saymayac ak ve Portekiz modern bir kapitalist topluma dönüþme yolunda ilerleyecekti. Bu rejimin temel d irekleri olarak açýklanan unsurlar Tanrý. 1928 yýlýna gelindiðinde. faþizmin bir ülkede baþarýsýzlýða uðramasý diðerini de etkil azar böyle bir akýbetten korunmak amacýyla. Ayný yýl. faþist diktatörlüðün çözülmeye baþladýðý bir süreçte onu siyasal devrimle yýkan b ayrýca önem taþýr. Her türlü siyasal faali saklayan. ekonominin kapitalistlerin ihtiyaçlarý doðrultusunda düze çýkartýlmasý için olað erle donatýlýp maliye bakaný olarak atandý. ihtiyaç duyduðu kitle desteðini yaratmaya bundan sonra giriþmiþti. finans kapitalin diðer Avrupa ülkelerine nazaran henüz yolun baþýnda bulundu burjuvazi ve büyük toprak sahipleri ittifakýnýn aðýr bastýðý ülkelerdeki faþist iktidarlar ayýlan faþizm destek olmuþtur. Avrupa daki genel durumdan destek alarak alelacele iktidara a dýmýný atmýþ. ekonomik ve siyasal krizler ortadan kalkmadý ve 20 lerde Portekiz de de devrimci bir durum geliþmeye baþladý. Portekiz de de faþist rejim 50 lerde tileri göstermeye baþladý. Yeni Devlet anlamýna gelen bir s anayasanýn kabulüyle. Nazizmin gestapo yöntemlerini uygulamaya so an bir gizli servis de oluþturacaktý. Portekiz. Ancak nasýl ki kapitalizmi salt ulusal ölçekte tahayyül etmek mümkün deðilse. Aile. kapitalizmin emperyalist aþamasýna henüz ayak uyduramadýðý için en geri ülkeleri arasýnda geliyordu. 1911 yýlýnda ise yeni anayasa kabul edildi. Ve yine Ýspanya da da görüldüðü üzere. 1910 Ekimi nde monarþi yýkýldý ve Cumhuriyet ilân edildi. Portekiz faþizm propaganda motifleri olacaktý. Darbeciler ilk iþ olarak dev rimci durumu ortadan kaldýrmaya giriþtiler. korporatif bir devlet rejimi biçimlendirildi. Ýtalya nýn faþist iþ yasasýndan kopyalanmýþ bir kararnameyi 1933 yýlýnda yürürlüðe sokan Sa ilerini korporatif tarzda denetim altýna aldý. 1932 yýlýnda da baþbakan olarak atandý. Ayrýca. siyasal partilerin çalýþmasýna son verdiler ve 911 Anayasasýný yürürlükten kaldýrdýlar. yine Salazar ýn önayak olmasýyla Mavi Gömlekliler adýyla faþist bir örgütlenme daha Portekiz Lejyonu adýyla paramiliter silahlý çeteler oluþturuldu. Faþizm bu ülkede de iktidarýný küçük-burjuva kitle tabanýyla yürütmeyecek ve týpk aptýðý gibi faþist harekette temizlik operasyonlarýna baþvuracaktý. Ýkinci Dünya Savaþýna katýlmayan Portekiz. Ülke. savaþýn neticesinde faþizmin Avrupa da yediði da kilenmiþti. Ýspanya da yaþanan sürece benzer biçimde. Fakat yine de Sal azar ýn anayasa manevrasý. Ýki temel sýnýf arasýnda cereyan eden r.Portekiz örneði üzerinde biraz daha geniþ biçimde duralým. kendisine baðlý birliklerle Lizbon a giriyor ve askeri bir darbeyle iktidara el koyuyordu. faþizmin iktidarýnýn henüz pek de saðlam olmadýðýný ortaya koy Portekiz in komþusu Ýspanya da yükseliþe geçen faþizm dönüp Portekiz in kaderini de belirl Portekiz de genç parlamenter rejimi tasfiye eden askeri darbe faþizmin önünü açmýþ. Portekiz veya Ýspanya örne olduðu üzere. Salazar iktidarýnýn buna . basýna göz açtýrmayan faþist iktidar. yüzyýl baþlarýnda dünyanýn ü luðunu oluþturan Portekiz. Salazar Portekiz de faþizmi yerleþtirmek üzere Milli Birlik adlý bir hareket oluþturmaya giriþti. Fakat gene eðiþmedi. Portekiz örneðinde faþizm. Portekiz faþizminin isim k Salazar. dýndan. 20. Çalýþma ve Otorite . faþist yönetim kendini bir anayasaya dayandýrmak zorunda deðildi. var ki.
faþizmin çözülmeye b a çýkan geniþ gediklerin. Ordu içinde. Portekiz sömürgelerinde (Mozambik ola ve Portekiz Ginesi) 60 larda yükseliþe geçen ulusal kurtuluþçu hareketler oldu. 25 Ni kiben iþçi-emekçi kitle hareketi devrimci bir yükseliþ içine giriyor ve bu yeni durum 1 May gösterilerine de damgasýný vuruyordu. Kendini artýk güv meye baþlayan büyük sermaye çevreleri. normalleþmek ve Avrupa ile bütünleþmek istiyorlardý. Temmuz 1973 te Silahlý Kuvvetler Hareketi (MFA) adýný alacak bu örgütlenme. Fakat bu durum. Palma Carlos baþkanlýðýnda geçici bir hükümet atandý. Ordu içinde Salazar iktidarýna karþý muhalif kýpýrtýlarýn geliþmesi aslýnda daha eski tarih . Kitleler. Salazarcý yönetime son vermek amacýyla gizli bir örgütlenmey . uzun süren sürgün yýllarýndan sonra ülkesine dönen Portekiz Komünist Partisi . Bu sonuca yol açacak geliþmeler içinde. Baþýnda yaklaþýk iki yüz subayýn bulunduðu bu silahlý kuvvetler hareketi. Tüm bu faktörlerin bileþkesi olarak Portekiz de faþizmin çözülüþ süreci hýzlan 1968 yýlýna gelindiðinde. 60 lý y yný zamanda Portekiz de önemli bir ekonomik geliþmenin yaþandýðý dönemdi. Gerçi askeri darbe faþist Salazarcý diktatörlüðü yýkarak bir siyasal devrim kapsamýna ulaþm nyanýn askerlerde oluþu. Nitekim darbenin ardýndan faþist rejimin baþba kaný Caetano ve bakanlar Brezilya ya sürgüne gönderildiler. Ayrýca içinde onun ve kuvvet komutanlarýnýn yer aldýðý yedi k Selâmet Cuntasý kuruldu ve Prof. Bu gibi olaylar ve en çok da Portekiz sömürgelerindeki ulusal kurtuluþ mücad ne karþý yürütülen haksýz savaþýn yarattýðý maddi ve manevi kayýplar. Salaza son darbeyi indirmek üzere Nisan 1974 te ileriye atýldý. içeren bir demokratikleþmeyi ve halkýn yoksulluðuna ç mik iyileþmenin saðlanmasýný istiyordu. Ne var ki Por örneði. coþkulu halkýn kendilerine sun ranfillerle donanmýþtý. Tasarlanan askeri operasyon 25 Nisan günü baþarýyla gerçekleþtirildi. Daha önceden faþist rejime muha tutumuyla öne çýkmýþ olan ve muhalif burjuvazi tarafýndan desteklenen General Spinola geçi cumhurbaþkanlýðýna getirildi. faþizm döneminin suçlularýndan avamca hesap sorulmasýný ve reforml a ilerletilmesini engelleyici bir faktördü. iþçi mücadelesi ve kitle hareketi de canlanma belirtileri sergilemeye baþlamýþtý. uzun yýllar boyunca kendilerini yoksulluða sürükleyen ve baskýlara maruz býrakan Salazarcý diktatörlükten kurtulmalarýný saðlayan askerleri sevgi ileriyle karþýlýyorlardý.rtýrmak olacaktý. Faþist iktidarýn altýný oyan önemli faktörlerden biri de. 1973 sonuna doðru. bazý uygulamalarý gerçekleþtirmeye koyulmuþtu bile. devrimci güçlerin faþist rejimi yýkacak bir ayaklanmasýna yol ver ceðini kanýtlayacaktý. faþist diktatörlüðün çözülme sürecine verdiði çaresiz bir lazar ýn iktidarý gücünü yitirmeyi sürdürecekti. Portekiz de toplumsal muhalefet geniþ kesimle ri kapsayacak biçimde yükseliþe geçti. Faþist iktidar ordu içindeki muhalefet kaynaklarýný kurutmak amacýyla elinden geleni ardý a koymasa da. Ýspanya örneðinde olduðu gibi burada da Katolik Kili olasý deðiþim karþýsýnda kitlelerden soyutlanmamak için faþist yönetime cephe aldý. Ayrýca en kýsa sürede olaðan parlamenter rejime geç için seçimlerin 25 Nisan 1975 te yapýlacaðýný da ilân etmiþlerdi. faþist rejimden aðan burjuva siyasal yönetime geçiþi kontrollü biçimde gerçekleþtirebilmekti. öðrenci hareketi izinsiz gösteriler ve mitinglerle sokaklara damgasýný v rmaya baþlamýþtý. Amaç. Çok geçmeden askerlerin silahlarý. felç geçiren diktatör Salazar ýn yerine geçen Caetano yönetimi bi cini dillendirip. sömürgeler sorununa artýk siyasi bir çözüm bulunmasýný. siyasal basýndan sansürün kaldýrýlmasýný vb. kara. sömürgelerdeki kurtuluþ hare ne karþý yürütülen haksýz savaþýn ordu içinde bir bölünmeyi tetiklemesi ve subaylar arasýnd imine karþý muhalif bir örgütlenmenin geliþmesi de son derece önemli bir yer tutar. Bu hükümette. deniz ve hava kuvvetlerinin tümünü bir yý çekmiþti. Salazarcý rej aþýrý derecede baðlý bazý birlikler hariç. örneðin General Delgado 1958 seçimlerinde Salazar a muhalif aday olarak or taya çýkmayý deneyecekti. Radyo idaresini ele g ren darbeci subaylarýn faþist rejimin sona erdiðini ilân etmeleriyle birlikte kitle hare keti sokaklarý zaptetmiþti. özellikle genç subayl bir ruh halinin yaygýnlaþmasýna neden oldu. Darbeyi gerçekleþtiren MFA. Delgado 1965 yýlýnda faþist iktidarýn gizli istihbarat örgütü (PI dan öldürüldü. llarla birlikte. Bu karanfilli tablo Portekiz in 25 Nisaný ile o denli özdeþleþecekt Salazarcý diktatörlüðü deviren bu siyasal devrim Karanfil Devrimi adýyla anýlacaktý. iþlerin her zaman egemenlerin planlarýna göre yürümeyeceðini.
Nihayetinde. saðcý hareketle yakýn iliþkide bulun n Spinola cumhurbaþkanlýðýndan istifa etti ve 28 Eylül 1974 te sol unsurlarýn desteklediði kurmay baþkaný Costa da Gomes cumhurbaþkaný oldu. Ayrýca 11 Nisan 1975 te MFA ile onu destekleyen altý parti (Komünist v e Sosyalist Parti de içinde). ýlýmlý dönüþümlerden yana burjuva çevrelerin sözcüs ve MFA içindeki ýlýmlý kanat da devletleþtirmelerde hýzýn kesilmesini. Fakat silahlý askerlerin ve halk güçlerinin karþý koymasýyla bu darbe engellendi. eþyanýn doð eði farklý sýnýf güçleri arasýnda siyasal hegemonya çekiþmeleri temelinde ilerleyen bir sür mhurbaþkaný Spinola. Sosyal demokrat ve liberallerden bir geçici hükümet oluþturuldu ve bu hükümet. Ne var ki Moskova bürokrasisi Portekiz devrim nin ilerletilmesine cevaz vermedi ve devrimci kabarýþ sönmeye baþladý. iþçilerin dev rimci aþýrýlýklarýnýn törpülenmesi doðrultusunda harekete geçmiþlerdi. Sosyalist Enternasyonal üyesi Avrupa sosyalistleri de. Fakat y kitle hareketinin basýncý altýndaki hükümet. Milli Selâmet Cuntasý ve Devle Konseyi birleþtirilerek. devrimin üçüncü evresi olar tedir. onlarýn hislerin alist Parti oldu. Ne var ki cuntanýn kapsamlý reformlar yanlýsý kanadýy a uzlaþmazlýða düþen Carlos hükümeti istifa edecek ve 15 Temmuz 1974 te albay Vasco Gonçalv lýðýnda daha sol bir hükümet kurulacaktý. Bu sonuç devrimci kitle hareketine yeni bir ivme kazandýrýrken. sendikalarda Komünis tinin etkinliðinin azaltýlmasýný talep etmekteydi. Portekiz devriminin ikinci evresi olarak adlandýrýlýr. geliþmeyi Spinola önderliðindeki bir darbe ile durdurmaya teþebbüs ettiler. nihai çözümlemede ordu çýkma unsurlarýn aðýr bastýðý bir sol cuntanýn devrimciliðinin sýnýrlarý bellidir. Milli Selâmet Cuntasý kendini sol güçlerle takviye etmiþ olsa bile. sol eðilimli subaylarýn aðýr bastýðý yeni bir merkezi örgütlenme. onseyi oluþturuldu. devrimci eðilimli genç subaylarla ve Komünist Partiyle sý ek temasý olan biri olarak tanýnýyordu. güney bölgesinde toprak reformu baþlatýldý. fabrikalarda iþçilerin katýldýðý toplantýlarda iþçi semtlerinde oluþturulan mahalle komisyonlarý yaygýnlaþýyordu. sömürgelerdeki ulusal kurtuluþçu liderliklerl ler sonucunda onlarýn baðýmsýzlýðýnýn tanýnacaðýný açýklamýþtý. Nisan 1975 te yapýlan Kurucu Meclis seçimlerinden Sosyalist Parti en güçlü parti olarak çýk Faþist diktatörlük dönemi boyunca sol muhalefetin tek simgesi durumundaki Portekiz Komüni st Partisi ise. Cumhurbaþkaný deðiþikliðiyle birlikte açýlan bu yeni dönem ise. devrimci yük . Portekiz sosyal demo sisinin baþ temsilcisi Sosyalist Parti. d güçler daha da ileri çekmeye çalýþtýlar. bu yeni hükümette de yerlerini uþlardý. Devrimci geliþmeyi doðrudan kontrol altýna almak amacýyla Amerikan Yedinci filosu da Portekiz açýklarýna demir atmýþtý. sað burjuva güçler ve içinde Sosyalist Parti ve ýlýmlý askerlerin yer aldýðý bir k Gonçalves i istifaya zorladýlar. Ýþçi sýnýfýnýn mücadelesi yükseliyor. Yeni baþbakan Gonçalves. Bu geliþmeler sað burjuva güçlere cesaret vermiþ ve etkin olduklarý bölgelerde Komünist Par larýna ve komünistlerin kontrolündeki sendikalara çeþitli saldýrýlar düzenlemeye baþlamýþla güçleri destekleyen kesimlerin ve bu safta yer alan halk güçlerinin destek mitinglerine raðmen. Baþbakan bir süre direnmeye çalýþtýysa da sonuçta Eylül 1 den alýndý. Burjuva güçler sürecin kontrolden çýkacaðý endiþesi içinde kývranýrlarken. yüzde 12.5 oy oranýyla üçüncü parti durumuna gelmiþti. iþçi denetim örg çekirdek örgütlenmeler geliþti. amacý Nisan devriminin ekonomik ve sosyal hedeflerini g erçekleþtirmek ve ülkede çok partili parlamenter sosyalizmi inþa etmek olarak açýklanan b faka imza attýlar.varo Cunhal ve 1973 te Federal Almanya da alelacele kurulmuþ olan Sosyalist Partinin l ideri Mario Soares de yer almaktaydý. süreci burjuvazinin istemleri doðrultusunda geri çekmeye çalýþýrken. Bundan sonrasý. Darbeyi örgütleyen askerlerin amaçlarý sýnýrlý olsa da bir kez ok yaydan çýkmýþ ve siyasal ekçi kitle hareketinin bir toplumsal devrime büyümesinin önünü açmýþtý. Böylece Portekiz D yüz yüze geldi. MFA içinde de daha radik al ve sol eðilimli unsurlarýn egemen hale gelmesini saðladý. 11 Mart 1975 te sað bur . Bu geliþmeler neden i dönem. Fakat unutmamak gerekir ki o zamanlar dünyada in gücünü dengeleyen Sovyetler Birliði vardý. Bu arada Portekiz de büyük tleþtirmeler gerçekleþtirildi. Cunhal ve Suarez.
Bu olgu yaþanan süreç içinde ileri bir adýmý etse bile. Pire limanýnda hak iddia ederek 1940 ortalarýnda Yunanistan a saldýrdý. B ece Portekiz deki devrimci süreç. faþist diktatörlüðün sona eriþinde rol oynayan Silahlý K Hareketi nin (keza Yunanistan da faþist cuntaya karþý ordu içinde geliþen muhalif örgütlenm niteliðinin doðru deðerlendirilmesi amacýyla birkaç önemli hususa dikkat çekelim. Ve bu durum sürecin gidiþatýný belirledi. Ordunun en çýkacak sol eðilimli hareketler ve darbelerin niteliði konusunda yanýlmamak gerekir. AET ye katýlým için gereken leri yapmak üzere Soares Sosyal Demokrat Parti ile birlikte geniþ tabanlý bir hükümet oluþt rdu. Yunanistan Komünist Partisi de içinde olmak üzere faþizme karþý mücadele ve demokrat bir yönetimin kurulmasý amacý etrafýnda bir araya gelen çeþitli siyasal örgütleri kapsamakt azi birliklerinin iþgaliyle birlikte Yunanistan ýn daðlarý faþizme karþý Kapitanoslarýn (ge iderleri) önderliðinde yiðitçe dövüþen gerillalarla bezenmiþti. Atina. EAM. Sosyalist Partinin 1983 seçimlerinde büyük bir galibiyetle yeniden iktidara döneceði döneme dek Portekiz i merkez-sað eðilimli hükümetler yönetti. Bu hükümetler devrimin tüm kazanýmla rer geri devþirerek ve anayasada deðiþiklikler yaparak burjuva düzenin olaðan parlamenter iþleyiþ yoluna girmesini saðladýlar. Ýþgalci savaþý de baþarýlý olamayan Mussolini nin yardýmýna faþist kardeþi Hitler yetiþti ve Hitler 1941 Balkanlar a karþý saldýrýya geçti. Ardýndan General Meta gesinde patlak veren genel grevin ülkeyi tehlikeye sürüklediðini gerekçe göstererek 1936 Að osunda diktatörlüðünü ilân ediyordu. Mussolini Girit ve Korfu adalarýyla. Metaksas Ýngilizlerin yardým teklifini kabul etmediði gibi. Portekiz in yaþamýþ olduðu devrimci sürecin et an biçimde sosyalizme geçiþ hedefini içeriyor olsa da. 1976 Nisanýnda yürürlüðe giren yeni anayasa. 1924 yýlýnda cumhuriyetin ilân edildiði Yunanistan da sýnýf mücadele ldiðine sertleþmesi üzerine 1935 yýlýnda yeniden krallýða dönülmüþtü. Nazi birlikleri kýsa süre içinde Yunanistan ý iþgal ediy lý ve hükümeti Mýsýr a kaçýyordu. burjuva güçlerin inisiyatifi ele geçirmesiyle noktalandý. 25 Kasým 1975 te Lizbon un kuzeyindeki sol e li paraþütçü birlikler mevcut duruma tepki olarak ayaklanmýþlardý. artýk i pliði pazara çýkmýþ bir faþist diktatörlüðün yarattýðý hoþnutsuzluk nedeniyle ordunun bölün Portekiz de örneklendiði üzere olaylar bu noktada durmayacak ve devrimcileþen kitle harek etinin basýncýyla sola kayan subaylar. faþist i karþý savaþmaya azimli devrimcileri ve komünistleri tutuklamaya koyulmuþtu. Kurtuluþ Cephesi (EAM) oluþturuld . 1983 seçimlerinden sonra. 19 17 Ekim Devriminde olduðu gibi gerçek bir toplumsal devrimin orduyu bölmesi ile. Portekiz örneðini bitirmeden önce.iþ döneminin iþçi sýnýfýna ve emekçi kitlelere getirdiði sosyal haklarý týrpanlamaya koyuld inin bu yeni çizgisi devrimci unsurlarýn ve sol eðilimli askerlerin tepkisini çekiyor ol sa da. ardýndan MFA nýn sol kanat lideri general C da içinde olmak üzere önde gelen solcu subaylar ev hapsine alýndýlar veya tutuklandýlar. Ne var ki bu ayaklanma d güçleri tarafýndan kolayca yenilgiye uðratýldý. Ne yazýk ki bu militan müca yetler Birliði nin baþýna çöreklenmiþ Stalinist bürokrasinin emperyalist güçlerle pazarlýkl olacaktý. Bu pazarlýk neticesinde devreye entrikacý Ýngiliz emperyalizmi girecek ve geri lla müfrezeleri birbirine düþürülüp kýrdýrýlacaktý. yine de bunun sýnýrlarýný görmek ve abartmamak gerekir. Pire. Selanik ve bazý Yunan adalar tarken. takip eden seçimlerden birinci ola çýkan Sosyalist Partinin de marifetiyle artýk süreç burjuvazinin hegemonyasý altýna sokulm Ancak sað burjuva güçlerin henüz Sosyalist Partiye güvenmemeleri nedeniyle bindirdikleri basýnç sonucunda Soares hükümeti 1977 Aralýk ayýnda istifa edecekti. . Yunan halký Ýkinci Dünya Savaþý döneminde faþizme ve faþist iþgale karþý militan bir mücade le sürecinde 1941 yýlýnda Kurtuluþ Ordusu (ELAS) kuruldu. kitle hareketine toplumsal devrim yönünde atýlým yaptýrtacak bir devrimci önderlik y ktu. programlarýna ulusal kalkýnmacý bir sosyalizm anlayý ultusunda birtakým istemler de koyacaklardýr. Yunanistan 1967 yýlýnda gerçekleþen askeri darbe sonucunda kurulan albaylar cuntasýnýn faþist iktidarý anistan ýn faþizmle ilk tanýþmasý deðildir. Faþist Almanya. Ýtalyanlar da Yunanistan ýn geri kalaný üzerinde hak iddia edeceklerdi. Bu hükümet altýnda uygulanan program sonucunda Portekiz 1 Ocak 1986 tarihinde AET y e üye oldu. Bu ülkede daha önce de faþist Metaksas diktatör k kýsaca hatýrlayalým. Onun Ocak 1941 deki ölümü üzerine yerine halefleri geç ortada zaten Yunan yönetimi diye bir þey kalmamýþtý.
Bu nedenle askeri faþist cuntayý oluþtururlarken. uzun süredir CIA ve Yunan gizli servisleri tarafýndan hazýrlanan bir askeri darbe gerçekleþti. iç savaþý takiben oluþan genel sol dalgalanmanýn ordu içine de yansýmýþ bulunmasý ve muh ndreu hükümetinin ordu içindeki atamalarda önceliði birlikte çalýþabileceði generallere ver nedeniyle ordu kurmayýna güvenmemiþlerdi. 1967 Albaylar Cuntasýnýn darbesiyle sonuçl theus Planý ný uygulamaya koyuyorlardý. iç savaþ hükümlülerinin serbest býrakýlmasýný saðlayan. Sað burjuva partilerin iktidarýna karþý geliþen hoþnutsuzluk nedeniyle 1963 seçimlerini bab apandreu nun muhalif Merkez Birliði partisi kazanmýþtý. 70 li yýllarla birlikte çözülme sürecin en albaylar cuntasýna karþý Yunanistan Kuzey Ordusunda yüzbaþýlar hareketi geliþmiþ. Ýç ve dýþ burjuva güçlerle iþbirlikçi liði sayesinde. burjuva düzen için tehlike oluþturabilecek militan gerilla liderlerinin ve birliklerinin ortadan kaldýrýlmasý görevini üstlendi. bir yandan büyük b stemini gerçekleþtirirken. Faþist albaylar cuntasýna karþý subaylar arasýnda geliþen muhale tinin ve kitle muhalefetinin de yükseliþiyle birleþerek onun sonunu getirecekti. eðitim sistemini y eyen bir dizi reform gerçekleþtirdi. Papandreu ve onun yerini almýþ olan Kanellopulos hükümeti seçimlerin 28 Mayýs 1967 de yapýl nusunda tam anlaþmaya varmýþlardý ki. Darbeci subaylarýn faþist iktidarý. Bu durum büyük serma ye çevrelerini yeniden harekete geçirmiþti. Yunanistan.Ýkinci Dünya Savaþý sona erdiðinde. Ancak faþist cunta burjuva iþ âlemi içindeki çekiþmele denli taraf olmuþtu ki. Uygulanan entrikalar sonucunda kral Paul. ayný zamanda da olasý bir sol destekli hükümetin ordu içinde faþ ubaylara yönelik operasyonunu engellemiþ oldu. yaný s . iç sav a güçlerin galibiyetiyle noktalanmasýna hizmet ettiler. Ýtalyan ve Alma ne karþý mücadele bahanesiyle Yunanistan a çöreklenmiþ olan Ýngiliz emperyalistleri. devrimciler ve komünistler eski faþist diktatörlük döneminde de toplama kamplarýyla ünlenmiþ olan adalara edilerek iþkencelerden geçirildiler. parlamentosuz ve seçimsiz bir yönetim sayesinde toplum daki sola kayýþýn köklerini kurutmaya çalýþtý. eski Metaksas diktatörlüðünün hayraný olan faþist eðilimli albay ve yarbaylara görev verdil 7 darbesiyle iktidar koltuðuna kurulan askeri cunta. NATO nun güneydoðu kanadýna darbe indirecek omünist ayaklanma nýn hazýrlandýðý gerekçesiyle. Bu hükümet. Her ne kadar iç ve dýþ burjuva güçlerin Papandreu nun sýnýf tavrýndan bir kuþkularý olmasa týrmanan sol muhalefet burjuva düzeni tehdit eder hale gelmekteydi. Portek ilahlý Kuvvetler Hareketinde tanýk olunduðu gibi. Askeri faþist diktatörlüklerde ordunun doðrudan siyasetin içinde olmasý. Ardýndan burjuva düzen çok derin bir si al krize sürükleniyor ve gerici burjuva güçler. Yunanistan daki iç savaþ Ekim 1949 da burjuva güçlerin üstün gelmesiyle son Ardýndan devrimci unsurlarýn ezilmesine yönelik bir yýllýk olaðanüstü yönetim dönemi yaþan ak ondan sonra Yunanistan da parlamenter rejime geçilecekti. Albay Papadopulos baþkanlýðýndaki faþi t bir üçlüden müteþekkildi. sol güçlerin birli temsil eden Demokratik Sol Birlik in de desteðini alarak hükümetini kurdu. Yunanistan örneðinde de faþist cuntayý yý n muhalif tutumlar ordu içinde ifadesini bulmuþtur. önce Ýngiliz daha sonra da görevi devralan mperyalizminin mandasý altýnda. Böylece albaylar cuntasý. Cuntanýn yaptýðý ilk iþler. Faþist amaçlara tam uygun hale gelmesini saðlamak üzere orduda temizliðe gidildi ve subay mevcudunun yaklaþýk altýda biri emekliye sevk edildi. Muhalif unsurlar. giderek güç yitiren devrimci bir kurtuluþ ordusuyla empery alist destekli burjuva güçler arasýndaki iç savaþýn ateþi altýnda kavruldu. Papandreu hükümetinin istifa etmesini saðlayacaktý. ordudaki maaþlar k ve eski Metaksas diktatörlüðünün faþist mirasý üzerinde yükselen korporatist bir devlet y tesis etmeye giriþmek oldu. Ayrýca bu iktidarýn ordu içinde yürüttüðü geniþ n da karþýtýný yaratmýþtý. Fakat faþist bir iktidarý arzulayan iç ve dýþ burj r. Onassis gibi büyük armatörlerin çýkarlarýný açýkça kollamasý bir sü a muhalefetin geniþlemesine neden olacaktý. Churchill in desteðini alarak Yunanistan da Ýngiltere nin Truva atý rolünü baþarýyla sürdür dreu hükümeti. Ve Yunanistan 1963 yýlýna d ek saðcý Papagos ve Karamanlis hükümetleriyle yönetilecekti. iþçi erini yükselten. Yorgo Papandreu. zamanla toplumda g liþen hoþnutsuzluðun ordunun çeþitli kademelerine fazlasýyla yansýmasýna neden olur.
Temmuz 1974 seçimler ini Karamanlis in Yeni Demokrasi Partisi yüzde 54 oy oranýyla kazanýyor. Öðrencileri. Ýspanya da rillo nun baþýný çektiði Avrupa komünizmi rüzgârlarý Yunan kýyýlarýna da vurmuþ ve Yunan zgisindeki Dýþ KP ve Carillo çizgisindeki Ýç KP olarak iki ayrý partiye bölünmüþtü. Yunanistan da faþist cunta dönemini noktalayan önemli geliþmelerden biri gerçekten de Kýbrý unudur. Yüze yakýn ölü ve yüzlerce yaralý verdiler. Yaþanan bu sürecin uzantýsý olarak Yunanistan ýn AET ye katýlým y eklenen son ile noktalanýyor ve Ocak 1981 tarihinde AET ye üye oluyordu. artýk Avrupa Topluluðu na adým atacak olan bir Yunanistan da dern burjuva çevrelerin arzuladýðý vitrin ile pek baðdaþmýyordu. devreye emperyalist güçlerin girmesi nedeniyle 22 Te a ateþkes ilân etmek zorunda kalacak. ste. iþçileri. 1971 yýlýnda adaya gizlice dönerek EOKA-B adlý faþist bir örgütlenmeye giriþmi Temmuz 1974 te Kýbrýs Rum Ulusal Muhafýz Birliði ne baðlý subaylar. Bu arada. Daha önce Türkiye nin verdiði ültimatom nedeniyle adadan çekilmeye mecbur edilen ge eral Grivas. darbenin adadaki önderi konumunda olan EOKA-B üyesi faþist Nikos Sa mpson un Kýbrýs Cumhurbaþkaný olduðu ilân edildi. askeri cuntaya karþý yükselen ki kararlý ve militan bir tutum sergilemiþ olmasýydý. jandarmada faþist cunta yanlýsý unsurlarýn temizlenmesine gidildi. Yaklaþa stlerin legal olarak katýlacaklarý ilk parlamento seçimleri olacaktý. Bu eylem diktatörlüðü yýkmaya muktedir olamadý ama onun sonunu iyice yaklaþtýrdý. Makarios yönetimini de ere Yunanistan albaylar cuntasýnýn önderliðinde enosisçi bir darbe düzenlediler. Parlamento seçimlerine hazýrlanan burjuva güçler Fransa da sürgünde bulunan Konstantin Kara lis i Yunanistan a davet edip baþbakanlýk görevini ona teslim ettiler. çeþitli burj larý içeren geniþ bir seçim ittifakýnýn. Türk silahlý güçleri darbeden beþ gün sonra Girne ye bir çýkartma gerçekleþti Kýbrýs ta bir savaþ baþlatan Türkiye. Birleþik Sol ise yüzde 10 oranýnda oy elde ediyordu. . Faþist iktidar döneminin uzantýlarýnýn tasfiyesi konusunda gönülsüz olan bu burjuva hüküm lerin bindirdiði büyük basýnç nedeniyle harekete geçmek zorunda kaldý. Her iki KP de sonuçta ayný kapýya çýkan uzlaþmacý politik tutumlarý nedeniyle. Andreas Papandreu önderli 1974 yýlýnda kurulan Avrupa tipi sosyal demokrat partinin (PASOK) 1981 seçimlerini ka zanmasýyla nail olacaktý. Yunanistan ýn kurt burjuva kacýsý baba Papandreu 1968 yýlýnda ölmüþtü ve sýra albaylar cuntasýnýn devrilmesinden sonra l Papandrue da idi. Çeþitli üniversitelerde faþist diktatörlüðe karþý düzenlenen fakülte iþgalleriyle ilerleyen süreçte 1973 Kasýmýnda Atina da Politeknik kampusunda öneml ayaklanma gerçekleþti.rup general cuntaya muhtýra vermiþ ve ordunun çeþitli kesimlerinden de destek görmüþtür. fakat diðer yanda ise bu geliþmelerle birlikte Yun an albaylar cuntasý düþecekti. diðer emekçi unsurlarý ve kent aydýnlarýný k lem sýrasýnda 300 bin civarýnda insan askeri cuntanýn tanklarýna karþý durarak meydan okudu . Aslýnda Yunanistan da faþizmin çözülme sürecinde yükselen ki . Büyük burjuvazinin demokrat kanadý emeline. Yunanistan da faþizmin çözülüþ sürecinin en önemli tarafý. iþçi ve öðrenci hareketi nedeniyle cuntanýn zaten sonunun gelmiþ olduðu o kadar açýktý ki büyük çoðunluðu Papadopulos a cephe almýþ ve onu istifa etmek zorunda býrakmýþtý. Böylece alefeti. Ne var ki Karamanlis hükümeti. Bu isyaný untanýn CIA tarafýndan eðitilmiþ özel askeri istihbarat elemanlarý tarafýndan kanla bastýrý lelerde büyük bir öfke ve tepki yaratmýþtý. Ayrýca askeri cunt anýn baþlýca yöneticileri yargýlanarak. Cuntaya karþý mücadelede devrimci öðren keti önemli bir yere sahipti. kendi hegemonyasý altýnda ve komünist hareket tarafýndan da hararetle desteklen en geniþ bir toplumsal uzlaþma cephesini inþa etmeye muvaffak oldu. faþist diktatörlüðün bir de Kýb nanistan a baðlanmak istenmesi) amaçlayan bir maceraya kalkýþmasý ve bunun içine orduyu sür i onun kesin sonunu getirdi. Faþist tezgâhlar konusunda duyarlý olan Kýbrýs Rum halký bu darbeye karþý bir direniþ harek azýrlanýrken. Bunun ardýndan. Seçimlerin galibi ünlü burjuva politikacýsý Karamanlis ve onun yeni döneme uygun olarak isi deðiþtirmiþ ve saðdan merkeze doðru kaymýþ partisi Yeni Demokrasi ile parlamenter dönemin . Makarios k ak zorunda kalýrken. Silahlý kuvvetlerde. ömür boyu hapis cezasý da dahil olmak üzere uzun sü s cezalarýna çarptýrýldýlar ve Yunanistan NATO nun askeri kanadýndan çekildi. Birleþik Sol un içinde yerlerini aldýlar.
Ne var ki önemli bir kitle deste e sahip bulunan Vargas. Derin çalkantýlara olan Brezilya da 1930-45 döneminde Vargas diktatörlüðü hüküm sürmüþtür. Brezilya Ýþçi Partisi nin adayý olarak girdiði seçimleri kazandý ve e 1951 de yeniden devlet baþkanlýðý koltuðuna oturdu. Böylece faþizmin çözülüþ süreci daha da ilerleyecek ve olaðanüstü rejim 1979 da siy kurulmasýný serbest býrakacaktý. 66-68 yýllarý arasýnda öðrenci hareketi sokaklara taþtý. Tüm siyasal partiler kapatýldý ve pol itikacýlarýn siyasal haklarý ortadan kaldýrýldý. yükselen iþç ylemleri. parlamento feshedildi. Brezilya da askeri rejim dönemini kapatmayý amaçlayan iyasal liberalleþme uygulamalarýna geçildi. Uyguladýðý ekonomi politikasýnýn ve p siyasal skandallarýn ülkeyi uçuruma sürüklediði gerekçesiyle 1954 yýlýnda ordu istifasýný fakat Vargas intihar ederek son noktayý koyacaktý. Vargas bir reform lelerin desteðini kazanýp. Fakat 1984 yýlýna gelindiðinde genel muhalefet devlet baþkanýnýn doðrudan halk oyuyla mesi için kampanya yürütüyor ve kitle hareketi tüm Brezilya çapýnda daha da önemli boyutlar rdu. Vargas 1945 yýlýnda bir askeri darbeyle devrildi ve 1946 yýlýnda yeni bir anayasa hazýrlan arak Brezilya da çok partili parlamenter iþleyiþe geçildi. Kitlesel gösteriler ordunun uyg uladýðý baský ve terörle engellendi. Ancak bu darbe devrimci kitle ha reketini kontrol altýna alabilecek güçten yoksundu. Muhalefet yasaklandý. Askeri faþist yönetimin baský ve þiddeti a urulan sendikal hareket ve ortadan kaldýrýlan toplu sözleþme haklarýyla birlikte Brezilya iþçi sýnýfý aðýr bir sömürü altýna sokuldu. lerinde olduðu gibi bu Latin Amerika ülkesinde de 20 li yýllara ekonomik kriz. Ve ardýndan. Ýþçi ve emekçi kitlelerin yürüttüðü mücadele sonucunda siy sýnýrlý da olsa bir af yasasý çýkartýldý ve siyasi sürgünler ülkeye dönmeye baþladýlar. Nitekim 1986 yýlýnda yapýla Kongre seçimlerini. 1982 seçimlerinde muhalefet partilerinin yüzde 61 oranýnda oy elde etmelerine karþýn. Onun olaðanüstü yönetim dönemi daha ziyade Türkiye deki devletçi tek parti enzeri Bonopartist bir diktatörlük özelliði arz etti. fakülteler iþgal ardýndan daha þiddetli olan 1968 askeri darbesi geldi. seçimle gelen yerel yönetimlerin yetkilerine son verildi. içinde sað ve sol siyasi kesimlerin yer aldýðý bir cephe niteliðindeki alefet partisi kazandý. 1976 yýlýnd eçimler muhalif tutumun güçlendiðini ortaya koyuyordu. eski ithal lara son vererek liberalleþen ve emperyalist sisteme entegre olmayý baþaran Brezilya muc zesi olacaktý. ilk kez olarak sivil adaylarýn katýldýðý baþkanlýk seçimleri muhalefetin ves in galibiyetiyle neticelendi. Faþist diktatörlük önce y setten ellerini çekmediði ve yasaklarýn devam ettiði yarý-askeri bir olaðanüstü iþleyiþe bý ivil karýþýmý terör timlerinin muhalefeti sindirme amaçlý saldýrýlarýna raðmen. burjuva düzenin kendini koruma a alabilmesi için önce 1964 askeri darbesi gerçekleþti. 31 Aðustos 1969 da ise üçüncü askeri darbe yürürlüðe k oluþan faþist bir askeri cunta siyasi tekelini kurdu. 60 larda devriminin etkisiyle devrim ateþlerinin yandýðý Brezilya da. kadýnlara oy hakkýn eðitim sisteminin geliþtirilmesi. Burjuva dünyasýnda bunun karþýlýðý. Brezilya nýn te mahallelerinde. askeri yönetimin Ulusal Kongre üzerindek etkinliðini de artýk yitirmiþ olduðunu gözler önüne seriyordu. öðrenci ve iþçiler arasýnda geliþen kitle muhalefeti daha da yayýlacak ve g acaktý. Brezilya da askeri faþist diktatörlüðün çözülüþ sürecine gelince. Cuntanýn baþý Emilio Medici devlet baþkaný olarak ülkeyi kararnamelerle yönetme ve bütün te larý askýya alma yetkisine sahipti. hüküm kurma görevi tek baþýna yüzde 39 oy aldýðý gerekçesiyle askeri rejim yanlýsý burjuva parti ldi. Seçim sonuçlarý. Brezilya da ilerleyen yýllar içinde yin e çeþitli ekonomik bunalýmlarýn patlak vermesi pahasýna kapitalist sanayi geliþecek ve parl menter rejim 1964 yýlýnda gerçekleþecek askeri darbeye kadar devam edecekti. Nitekim askeri cuntaya karþý kitle har eketi yükseldi. ekonomide devlet destekli bir sanayileþme atýlýmýný gerçekleþtir açlamaktaydý. Dönemin faþizm dalgasýndan fazlasýyla etkilenmiþ olsa da. Bu dönemeçten sonra. Uruguay .Brezilya Brezilya da militan iþçi mücadelesinin ve sol hareketin güçlü bir tarihsel geçmiþi vardýr. güçlü bir sendikal hareket ve yaygýn grevler damgasýný basar. Brezilya da faþizm art arda gerçekleþen üç askeri darbe sonucunda iktidara geldi. sosyal güvenlik yasalarýnýn çýkartýlmasý gibi bazý refor ma geçirecekti. Ocak 1985 te.
daha sonra Türkiye de de uygulanan planýn öncülü olarak 1980 de bir anayasa h arak halkoylamasýna gitmiþti. askerlerle uzlaþýp faþizmin çözülme sürecinin kontrol altýna alýnmasý çabasý içine girmiþti. Faþist cunta. Ayrýca Konseyin. CIA tarafýndan eðitilen kontr-gerilla güçleri tarafýndan çeþitli saldý O dönemde Uruguay. Ordu ünive al etti. Ýþçilerin yüzde 90 ýný kapsayan sendikal konfederasyon CNT kapatýldý. Küba dan esinlenen yaygýn bir gerilla hareketi (Tupamaro hareketi MLN diye de bilinir) ile sarsýlmaktaydý. 1984 yýlýnda. kurulacak olaðanüstü yönetimin çalýþma bakaný olacaktý. Siyasal partilerin faaliyetine son verildi . Anayasa referandumu süre Uruguay da halkýn birbirine günaydýn yerine Hayýr! diye seslenerek yaygýn bir muhalif tutu sergilediði bilinir. bu kapsamda oluþturulan özel Düzen Güçleri adlý örgütün iþlediði cinayet ellikle kanlý bir devrimci avý sürdüren Ölüm Mangalarý ile tanýnacaktý. Arjantin Arjantin e gelince. iþçi sýnýfýnýn devrimci mücadelesinin düzen açýsýndan yarattýðý tehliken la erken tarihlerden baþlayarak olaðanüstü rejimleri gündeme getirmiþtir. Uruguay da 1982 yýlýnda iþte böyle bir ortamda seçimlere gidildi ve s askeri cuntanýn tercih etmediði adaylar kazandý. Ama bu durum da muhalif kitle hareketinin yükseliþini durduramayacak ve faþist iktatörlük çözülerek sona erecekti. ordunun ipleri elinde tutmasý koþuluyla f aþist iktidar biçiminden sivil görünümlü bir olaðanüstü yönetim biçimine geçilmesiydi. asker üyelerden oluþan Milli Güvenlik Konseyi varlýðýný sürdürecek ve yaný sýra l Denetim Mahkemesi kurulacaktý. seçilecek devlet baþkanýna tavsiyede bu ma ve ulusal güvenlik gerekçesiyle Meclisi daðýtma gibi olaðanüstü yetkilerle teçhiz edilec görülmüþtü. Bu model gerçekten de daha sonra Türkiye de uygulanmýþ olanýn bir benzeriydi. Uruguay da kitle skeri cuntanýn sunduðu anayasayý büyük bir çoðunlukla reddettiler. F y daki anayasa oylamasýnda ortaya çýkan sonuç Türkiye dekine benzemedi. Uruguay da burjuvazi. Tupamarolarýn önderleri yakalandý. tam da Türkiye deki sýnýf kardeþlerini atýr biçimde sinik bir politika izleyecek. Uruguay da güçlü köklere sahip muhalif akýmlarý çok uzun süre dýþý býrakmaya muktedir olamadý. 1944 yýlýnda baþbakan yardýmcýlýðýna getirilen Peron. Bununla amaçlanan. Faþist terör her yerde olduðu gibi öncelikle ilerin üzerine yürüdü. devrimci örgütlere aðýr darbeler Diðer Latin Amerika ülkelerinde veya Türkiye de olduðu gibi Uruguay da da kitle hareketini asifize etmek üzere. halen pek çok yasaðýn devam ettiði bir ortamda baþkanlýk seçimleri yapýlýyor afazakâr bir aday kazanýyordu. Böylece faþizm Uruguay da da askeri bir diktatörlük biçimi altýnda iktidarýný sürd Ne var ki bu faþist yönetim. liberal eðilimli bir grup subayýn ordu içind li örgütlenmesine dayanan askeri darbesi ile devrilmiþti. Ordu sivil devlet baþkaný Bordeberry i zorlayarak onun parlamentoyu daðýtmasýný saðlad i beþ kiþilik bir devlet konseyi atandý. Bu mangalar. Muhalif mayalanma faþist diktatörlüðü endiþeye sevk ettiði arttýrýldý. Arjantin daha Lenin döneminde Latin A merika kýtasýnýn orta geliþkinlik düzeyindeki bir kapitalist ülkesi olarak dikkat çekmiþtir antin burjuvazisi.Uruguay 70 lerin baþýnda. Düzen güçleri faþist bir darbe hazýrlýðýna giriþm Nisanýnda ordu iç savaþ durumu ilân etmiþti. bu ülkede siyasal yaþama uzun yýllar damgasýný ba mýþ olan Peronizm olgusunu hatýrlamakta yarar var. Faþist darbe için hazýrlanan koþullar olgunlaþtýðýnda Haziran 1973 te askeri faþist bir dik ldu. Hazý gereðince. 1943 yýlýnda Arjantin in muhafazakâr hükümeti. sosyalist ve komünist siyasetler tamamen yasa dýþý ilân edildi. Komünist Parti de dahil olmak üzere s rtilerin yeniden kurulmasýna izin verilmesi. Basýna aðýr bir sansür uy getirildi. Fakat tüm siyasal yetki. belirli bir tarihsel kesit boyunca reformcu yaný aðýr basan bir burjuva siya sal hareket olarak görünecek Peronizmin temellerini attý. ile rleyen yýllarda Arjantin de kendi adýyla anýlacak bir siyasal akýma damgasýný basacak olan n Peron da vardý. devrimci güçlerin yükseliþine fýrsat oluþturmasý faþist rejimin yaptýklarýnýn hesabýnýn sorulmamasý için elinden geleni ardýna koymayacaktý. Türkiye de 1982 anayasa oylamasýnda ezici çoðunlukla evet sonucu çýkarken. Arjantin in . üniversiteye özerklik saðlanmasý. Ve bu göre baþlayarak. Türkiye örneðinde olduðu Milli Güvenlik Konseyi nin elinde toplandý. içinde in. biraz gerilere gidip. Peron. Darbeci subaylar arasýnda. polislerin ve çeþitli devlet görevlilerinin yer aldýðý gizli devlet örgütleriydi. 1983 yýlýna gelindiðinde kitle gösteriler labildiðine yükselmiþ ve bu durumdan tedirgin olan burjuva muhalefeti.
tepeden reformlarla halký yatýþtýrma dönemi. Senato ve valilik seçimlerinde de Peronistler ezici bir çoðunluk elde ettiler. Y alnýzca þu kadarýný hatýrlamak bile yeter. Zaten Juan Peron un tutukluluðu da fa devam etmedi. korpor atist bir devlet yapýsýna özenen bir burjuva siyasetçinin reformculuðuydu. Arjantin de faþist diktatörlüðün 1982 de Falkland/Malvinas adalarýnda hak iddia ederek Ýngi eryalizmiyle savaþa tutuþmasý. Artýk burjuva düzeni tam a vrimci bir saldýrýyla. son tahlilde otoriter bir burjuva rejime. Ýlerleyen yýllara çok bü lý öðrenci eylemleri ve kent gerillacýlýðý damgasýný basmaktaydý. Galtieri) sýrayla devlet baþkanlýðýný üstlendiler. Ayrýca Peron iþçi hareketlerini engelleyici bir bariyer olma vasfýný yitirmi Ordu içinde kendisine karþýt subaylarýn ayaklanmasý baþarýya ulaþýnca önce Paraguay a kaçtý da Ýspanya ya geçti. Peron artýk eski Peron deðildi. Arjantin de de faþizm n iktidarý anlamýna geldi. eronizm dönemi artýk geçmiþte kalmýþtý. Juan Peron un 1974 te ölümü üzerine onun görevini Isabel Pe raldý. 1966 darbesiyle iþbaþýna i yönetim kendi denetiminde bir sivilleþme istemiyle 1973 te seçimlerin yapýlacaðýný duyu on un kitle desteðinden yararlanma amacýyla da onunla uzlaþma yoluna girmiþti. Bu arada. Sivil yönetimler döneminde iþçi mücadelesi ve grevler yükselirken. Ancak düzeni tehdit eden devrimci kabarmalar karþýsýnda. Gerçekten de Haziran 1973 geldiðinde bir milyonu aþkýn bir kalabalýk kendisini karþýlýyor. Juan Peron un m düþmaný gerçek yönü bir baþka zaman diliminde ortaya çýkacaktý. Kitlelerin Peron yanlýsý gösterileri ve Evita nýn baþlattýðý genel grev sonucunda Peron ser kýldý ve 1946 yýlýnda yapýlan seçimlerden büyük bir zaferle çýktý. Peron a eþlik eden kadýn figürü de tamamen deðiþmiþti. Ne var ki deðiþmiþ olan koþullar ve artýk kendi yolunu tutmuþ i devrimci hareketlerin varlýðý ile birlikte. Fakat Peron un reformculuðu. Arjantin de askeri cunta döneminde iþkencelerde dilen ve kaçýrýlarak öldürülen insanlarýn sayýsý otuz binleri bulmuþtur. Bu dönemin Peron iktidarý. Eylül 1973 te yapýlan seçimler onu yeniden de anlýðý koltuðuna oturtacaktý. Arjantin de yýllar içinde daha da yol alan kapitalizmle birlikte finans kapitalin olgu nlaþmasý aynen burjuva ordusunun üstyapýlanmasýna da yansýmýþtý. Eski karýsý Evita rici Isabel Peron un dönemiydi. Kasým 1972 de Arjantin e dönen Peron siyasal ortamý kokladýktan sonra tekrar Ýspanya ya geç cý ülkesine tam bir kurtarýcý pozunda geri dönüþ yapabilmekti. ücretleri yükseltti. Üç kiþilik askeri cuntayý oluþturan kuvvet komutanlarý (Videla. 40 lý yýllarýn reformcu P rin huzurunu kaçýrdýðý için 1945 Ekiminde tutuklanýyor ve onun yarattýðý efsane yi halktan isi (ve daha sonra da karýsý) Eva Peron sürdürüyordu. ücretli izin hakkýný getirdi. faþizmle korumaya talip bir ordu kurmayý vardý. burjuva düzenin yeni gereksinim lerine ayak uyduran ve sol hareketi baskýyla dizginlemeye çalýþan gerici bir iktidar nit eliði taþýyacaktý. Kendisi devlet baþkaný s . onlarý uzun yýllar boyunca pençesine alacak yanýlsamalarýn mimarý olmuþ oldu. o rþýya getirdi. 1958 seçimlerinden önce askeri yönetimin desteklediði partinin Peron la uz laþýp geniþ bir taban oluþturma teþebbüsü Peronist hareket içinde bölünmeye ve bir sol Pero uþmasýna da yol açmýþtý. Arjantin de 1971 yýlýna dek askeri darbelerle parlamenter yönetim deneyleri birbirini iz ledi. Arjantin burjuvazisinin di rayetsiz ve halk tarafýndan sevilmeyen bir bayan Peron ile idare edebilmesi mümkün deðil di. onu daha da zayýflatan bir faktör olacak ve sonunu getirece . . burjuva düzenin o dönemde dünyada esecek demokrasi rüzgârlarýna ayak uydurma çabasýna ön teydi. Fakat 1954-1955 döneminde laik devlet anlayýþýný yerleþtirmek için baþlatmaya çalýþtýðý reform.irleþmiþ Milletler e katýlmasý ve faþist Almanya ya savaþ açýlmasý gibi uygulamalara imzasý e. zmin gölgesindeki gerilla hareketi de giderek ondan uzaklaþýyordu. kýrsal kesimde her türlü iþçilik ha sun olarak çalýþan kesimin tarým iþçisi sayýlmalarýný saðladý ve böylece emekçi kitleleri . Ýtalyan faþizmine hayran olduðunu söyleyerek iktidara adýmýný atmýþ olsa da. bu yolla onlarýn mücadele ihtiyacýný söndürmeyi amaçlamakta rdu. Peron ise Peronist hareke sol kanadýný tasfiye etmekle iþe baþlýyordu. Peron tepeden r eformlarla iþçileri yatýþtýrýp. 1976-82 arasýnda hüküm süren bu faþist vrimci harekete ve binlerce devrimci ve emekçi insana kan kusturan bir dönem oldu. Nitekim 1976 yýlýnda abel Peron u darbeyle devirip kurulan yeni askeri diktatörlük dönemi.
artýk toplumsal barýþýn saðlanmasýnýn gerektiði gerekçesiyle Aralýk 1986 d sa çýkartýp. içinde sosyalist ve komünist partilerin yer aldýðý ilk halk cephesi deneyimi 1938 de yaþ Aradan yýllar geçtikten sonra 1970 yýlýnda Þili halký yine bir halk cephesini iktidara geti ecekti. askeri faþist diktatörlüðe kesin gidiþ yo halefetin artýk geri döndürülemez yükseliþi nedeniyle bir yýl içinde seçimlere gidileceði a r ki burjuvazi bu ülkede de geniþ bir toplumsal uzlaþma hareketi yaratýp. analarýn. 1983 Ekiminde yapýlan seçimleri Alfonsin in partisi Radikaller kazandý ve Alfonsin de de vlet baþkaný oldu. 198 af getiriliyor ve hüküm giymiþ cuntacý generaller. Þili de faþist iktidarýn iþçi sýnýfýnýn yaþam ve çalýþma le nasýl bir ekonomik geliþme imkâný bahþettiðini veya diðer uygulamalarýný uzun boylu anla erek yok. Sosyalist. Ne var ki burjuva parlamenter iþleyiþ yerleþip kitle reketinden duyulan korku azalýnca. Savaþ Arjantin in yenilgisiyle neticelenince devlet baþkaný Galtieri istifa etti. Pinochet cuntasý. cuntanýn en önde enerali. üniversite özerkliðinin ve basýn özg esisi için yasal düzenlemeler yapýldý. Türk farklý olan bir yön. Ve Unidad Popular (Halk Birliði) hükümeti kuruldu. Bir yýl sonra yap n yerel seçimlerde Halk Birliði nin aldýðý oylar yüzde elliyi aþýyor. burjuvazinin ödettireceði fatura da o denli k abarýk olacaktýr. gene t nin faþist diktatörlüðünü iþbaþýna getirdi. faþist iktidarýn monolitik yapýsýný bozmaksýzýn 1988 . Þili Latin Amerika nýn demokrasi mücadelesi bakýmýndan ileri ve devrimci geleneðe sahip bu ülkes e. baþýna da sosya okrat eðilimli Raul Alfonsin i getirmiþ ve böylece süreci kontrol altýna almayý baþarmýþtý. Bakýr cevherleri Þili nin en bü aynaklarýndan biri olmanýn yaný sýra ABD emperyalizminin de kârlý bir yatýrým alaný idi. askeri rejim dönemine iliþkin soruþturmalarýn yürütülmesini sýnýrlandýrdý. Askeri harcamalarda kýsýntýya gidildi. Þili ve dünya burjuva gulamalarýndan tedirgin olduklarý bu iktidardan kurtulmanýn yollarýný döþemeye baþlýyorlard Sanayide devletleþtirmelere ve kýrsal kesimde tarým reformuna aðýrlýk veren Halk Birliði hü bankalarý kamulaþtýrmýþ ve sýra bakýr madenlerine gelmiþti. Faþist iktidar döneminde ortadan kaybolan insanlarýn yakýnlarýnýn. Komünist ve Radikal partileri içeren ve bazý Hýristiyan Demokratlarýn d a desteklediði halk cephesinin seçimleri kazanmasý sonucunda sosyalist Salvador Allend e devlet baþkaný oldu. Ta ileceði gibi. O nun görevini bir baþka general üstlenmiþ olsa da. ABD Allende hükümetini düþürebilmek amacýyla çeþitli ekono argolarý devreye sokarken.kti. Neticede. Alfonsin kitle hareketinin istemlerinden çok burj uva ordusundan gelen tersine uyarýlarý dikkate alacaktý. Alfonsin baþlangýçta kitle muhalefetinin etkisini dikkate almak zorunda ydý. Ýþçi sýnýfý ise devrimci önderliðe ve Halk Birliði nin yenilgiye yazgýlý reformist politikalarýnýn bütünüyle etkisi altýnda o burjuvazinin hamlesine kendi baðýmsýz sýnýf tutumuyla karþýlýk veremedi. Viola ve Galtieri de içinde olmak üzere askeri cunta yöneticileri mah keme önüne çýkartýldýlar. faþist cunta döneminde katledilen yakýnlarýnýn hesa rma mücadelesini sürdüren beyaz baþörtülü analarýn eylemleriyle hatýrlanacaktýr. 1985 yýlýnda yürütülen duruþmalarýn neticesinde pek çoðu aðýr hap Alfonsin yönetimi parlamenter iþleyiþi güçlendirmek amacýyla ordu üst kademelerinde deðiþik gerçekleþtirdi. ne anlama geldiði. iþkence erden hesap sorulmasý yönünde yürüttükleri mücadele etkili oldu. iktidarýnýn ilk yýllarýnda yaptýrdýðý sözde bir halk oylamasýyla kend k devlet baþkaný seçtiren Pinochet in. Þili de faþizm. Halk Birliði hükümetinin bakýra uzanan elini kýrmak amacýyla yerli ve yabancý ns kapital alarm durumuna geçti. Bunlarýn ne olduðu. Videla. Bu diktatörlük önemli bir gerçeði de sergiled i hareketin boyutlarý ne kadar yaygýnsa ve bu hareket Þili halk cephesi örneðinde olduðu üz iktidar olma deneyimi ile oyun oynamýþsa. Burjuva yönetim. Buna karþý kayýp analarý protesto eylemlerini yükselte evrimci saflarda bu dönemin Arjantin i. Þili de yerli ve yabancý finans kapitalin öncülüðünde gerçekleþen askeri faþist darbe. Menem in baþkanlýðý döneminde Ekim 1989 nel afla serbest býrakýlýyorlardý. Türkiye örneðinden çok iyi biliniyor. Þili burjuvazisi de Halk Birliði hükümetine artýk hiçbir þekilde ek verilmemesi konusunda sýnýf tavrýný ortaya koymuþtu. Allende de içlerinde olmak üzere yaklaþýk 35 bin insanýn esiyle iktidar oldu. baþkan Allende nin çarpýþarak öldüðü Baþkanlýk Sarayý ndan baþlayarak dev karþý vahþice bir saldýrý yürüttü.
baþýnda bulunduðu faþist cuntanýn baský ve tehditleri altýnda gerçekleþtirilen 1978 e ve daha sonra da 1980 yýlýna dek sürüp gitmiþti. Biraz da Þili de Pinochet nin faþist diktatörlüðünün sona eriþ süreci üzerinde duralým. Pin aþkanlýðý.Þili örneði. devrimci mücadelenin gereklerini yerine getirme kapas itesine sahip bir önderliðin olup olmadýðýdýr. tek tek kiþiler düzeyinde ele alýnabilecek bir ce et ya da korkaklýk sorunu deðil. a týk iktidarýn sivillere devredileceðini açýklamak zorunda kalmýþtý. Öfkeden çýlgýna dönen subaylar Jara nýn ellerinin kýrýlmasý emrini verdiler. Pinochet. Tarih bize þunu gösteriyor ki. Ancak ilerleyen yýllarla birlikte Pinochet in faþist iktidarýnýn iç ve dýþ desteðini yitird i monolitik yapýsýna raðmen içten çürüdüðü açýktý. sýnýfa neye malolduðudur. Fakat hiç deðilse kendi paçasýný kurtarmak amacýyla dev r dönem daha uzatmak için yine halkoylamasýna baþvurdu. Bunlar arasýnda Þili nin devrimci þarkýlarýnýn simgesi Victor Jara lunuyordu ve tüfek dipçikleri eþliðinde alelacele stadyuma týkýlan Jara nýn elinde gitarý d Bir þarký söylemeye koyulan Jara ya. Allende. Yükselmesi olasý halk muhalefet kitlelerde yanýlsamalar yaratýp kesebilmek amacýyla. Ama Þili de iþçi hareketi kitle güçleri faþizmin çözülüþ sürecinde Türkiye ye oranla daha etkili bir mücadele sergile eylemlerinin durdurulamaz geliþimi karþýsýnda Pinochet 1984 yýlýnda sýkýyönetim ilân edecek yönetim. Þili de faþist cunta beþ bini aþ r stadyuma doldurmuþtu. ona inanmýþ insanlar cesur olmad yenilgiye uðramýþ deðildir. baskýlarý artýrarak ve sýkýyönetim tehditleriyle kaçýnýlmaz sondan kurtulmaya çalý rkýný geri döndürmeye muktedir olamayacaktý. Pinochet sýkýyönetimi kaldýrmak ve siyasal partilerin kur asýna izin vermek zorunda kalmýþtý. bu onun siyasal çizgisinin iþçi sýnýfýný yenilgiye sürükleyen niteliðini deðiþtirm böyle. burjuva devletin silahlý ku vvetlerinin ellerine teslim edilmiþtir. neticede Allende nin can mak istediðinde. All ek kendi çizgisi içinde inançlarýna dürüst kalmaya çalýþmýþtýr. faþizmin yalnýzca sermayenin azgýn saldýrýsýyla hafýzalara kazýnamayacaðýný. Bu planýn bir parçasý da. neticede ilerleme potansiyeline sahip bir devrim. Fakat içten içe zayýflayan faþist sonunda bir halk ayaklanmasý ile tepetaklak olmamasý için bir yumuþama sürecinin baþlatýl iderek kaçýnýlmaz hale gelmekteydi. Ama Jara nýn o stadyumda ölümden heme yazýp bestelediði Þili Stadyumu adlý þarkýsý tüm bir faþist diktatörlük dönemini aþýp gün a pek çok ülkede. keskin komünist geçinip zoru gördüðünde sývýþanlara oranla cesur bir kiþi olarak s se bile. Seçimleri bu ittifakýn desteklediði Hýristiyan Demokrat adayýn kazanmasýyla Þili de pa nter iþleyiþe geçildi. bu kez sonuç hayýr idi. d niþ çabasýnýn da asla unutulmamasý gerektiðini hatýrlatýr. Ama bu ki n sýnýf yanýlgýsýný asla ve asla ortadan kaldýrmaz. Pinochet. o bir korkak gibi pýsýp af dilememiþ. Böylece yolu açýlan kýlýç. onun hatasýnýn bedelini ken a ödeyip ödemediði deðil. Aralýk 1989 da yapýlaca sinde on yedi siyasal parti Demokrasi Ýçin Partiler Koalisyonu adlý bir seçim bloku oluþtu rdu. Örneðin kiþisel düzeyde ele alýndýðýnda. Gitarýn sesi s ký devam ediyordu. Nitekim 1987 yýlýna gelindiðinde. neticelerine bakmak zo rundayýz. Ama biz Allende nin kiþisel ve benzerlerinin temsilcisi olduklarý sýnýf tutumunu irdelemek. subaylarýn ateþ açma tehdidine raðmen stadyumdaki diðe lular da eþlik etmeye baþladýlar. Ýç ve dýþ burjuva güçlerin güdümlü bir parlamenter iþleyiþe geçilm maya çalýþtýklarý plan Türkiye dekiyle benzerlikler gösteriyordu. açýk k ileri de yükselmekteydi. Burada sorun. hazýrlattýðý yeni anayasanýn Eylül 1980 de yapýlan halkoylamasýnda kabulüyle birl erin yine kendi elinde olmasýný umduðu bir süreci baþlattý. . Pinochet nin kendi devl 88 yýlýna kadar uzatmýþ olmasýydý. Faþist subaylar dipçiklerle Jara nýn kafatasýný parçaladýlar ve diðer tu ibret olsun diye cesedini tribünlerin önüne astýlar. Nitekim faþist diktatörlük karþýtý muhal 1982-83 yýllarýnda yaþanan ekonomik bunalým faþist iktidarýn durumunu zayýflatýrken. bugüne kadar hiçbir devrim. Zira sorun. faþizmin daraðaçlarýnda ve zindanlarýnda iþkence ve ölüme yiðitçe direnen anlar son mesajlarýnda devrimci mücadeleye inançlarýný haykýrmýþlardýr. dövüþerek ölümü seçmiþtir. demokrasiye yavaþ evrim diye adlandý bir planýn yürürlüðe konduðunu açýkladý.
Böylece 1923 yýlýnda Ýspanya da General Primo de Rivera nýn askeri diktatörlüðü ku Diktatör Rivera 1930 yýlýnda iktidardan düþecek. iþçi-emekçi kitlelerin devrimci mücadelesiyle burjuva düzen güçlerinin i faþist saldýrýsýnýn tam anlamýyla iç içe geçtiði bir süreci yansýtýr. Stalinizmin. 1931 Haziranýnda yapýlan Kurucu Meclis seçimlerini takiben yen i bir anayasa da hazýrlanmýþtý. faþizme karþý mücadele sorununda lar boyunca sýnýf bilincini bulandýrmýþ ve neticede iþçi hareketini yenilgiye sürüklemiþ ol l yaklaþýmlarýyla döne döne hesaplaþmak büyük önem taþýyor. Azana nýn baþbakanlýðý altýndaki burjuva cumhuriyeti. Sosyal Demokrasinin. Bu nedenle. Ýspanya 20. Generalitat olarak adlandýrýlan ayrý bir Barselona hükümeti uruldu. mücadeleyi yükselten kitleleri ru ve top ateþleriyle durdurmaya çalýþacaktý. devlet yö t subay kastýnýn aðýr basmasý vb. özellikle Barselona. 1936 da kurulacak Halk Cephesi hükümetinin bir anlamda öncülüydü. Fakat iþçilerin ve tarým emekçilerinin cumhuriyetten beklediði yalnýzca parlamenter rejimin ilâný deðildi. Kral XIII. Oysa liber burjuvazi kitlelerin devrimci dönüþüm arzusundan. Alfonso yeni bir hükümet oluþtu n Berenguer i görevlendirecek ve ayrýca Nisan 1931 de yerel seçimlerin yapýlacaðýný ilân ed u seçimlerde monarþist ve kilise yanlýsý partiler büyük bir hezimete uðradýlar. yüzyýlýn baþýnda mutlak monarþi tarafýndan yönetilen geri kalmýþ bir Avrupa ülk üstyapýdaki yarý feodal görünüme raðmen (Katolik Kilisenin hâlâ çok güçlü oluþu. Sanayi bölgelerinden yükselen genel grevler.) kapitalizm geliþmekteydi ve burjuvazi iktisaden egemen s ar arasýnda yerini almýþtý.EK II Faþist Ýktidarlarýn Kuruluþ ve Sona Eriþlerine Ýliþkin Örnekler Elif Çaðlý 23 Aðustos 2004 Ýspanya Dersleri Marksizm dýþý akýmlarýn. Birinci Dünya Savaþý sýrasýnda. Largo Cabellero liderliðindeki So yalist Parti ile Troçki nin Ýspanya nýn Kerenskisi olarak deðerlendirdiði Azana liderliðind iberal burjuva partiyi içeren bir burjuva koalisyon hükümeti kuruldu. Bilbao gib i bölgeler baþta olmak üzere sanayinin geliþmesine ve proletaryanýn güçlenmesine neden olmu Ancak savaþ sonrasýnda Avrupa yý derinden sarsan iktisadi kriz koþullarýndan Ýspanya da faz la etkilenecek ve egemen sýnýflar kurtuluþu. monarþiden korktuðundan daha fazla korkma taydý. Cumhuriyetin ilânýyla birlikte Ýspanya da baþlayan yeni dönem. kendilerini ordunun kollarýna atmakta bulac aklardý. faþizme karþý mücad en devrimci gelenek ile bunun dýþýnda kalan siyasal anlayýþlar arasýna kalýn bir çizgi çeke lar içinde büyük bir kafa karýþýklýðýna neden olmuþ belli baþlý çarpýtmalar üzerinde de tek erekiyor. kralý sürgüne gitmeye mecbur kýlarken Ýspanya ya da burjuva cumhuriyeti getirdi. Ýspanya daki sürecin ve bu derslerin belli baþlý yö anmasý. proletaryanýn devrimci mücadelesini gü ve neticede Franco nun faþist diktatörlüðünün kurulmasýyla sonuçlanan çok çarpýcý bir örneð aþanan süreçten çýkartýlabilecek çok önemli dersler vardýr ve o dönemleri bizzat yaþamýþ ol mci deðerlendirmeleri büyük önem taþýr. savaþan Avrupa ülkelerine yapýl acat sayesinde elde edilen sermaye birikimi. Ýki karþýt sýnýfýn uz ayanan bu hükümet. 1932 yýlýnda. Ýspa 14 Nisan 1931 de cumhuriyet ilân edildi. kýrsal kesimde gerçekleþen köylü ayaklanmalarý urjuvazinin saldýrýlarý sonucunda kabaran ölü ve yaralý sayýlarýyla ilerleyen bir süreç yaþ . Ayný yýl içinde. günümüzde de tanýðý olacaðýmýz sýnýf uzlaþmacý cephe anlayýþlarýnýn yaratacaðý va i doðru temellerde sürdürebilmek bakýmýndan elzemdir. Elde edilen onuç. Katalonya nýn sýnýrlý bir otonomiye kavuþmasý eni bir anayasal düzenlemeyle. Bask. Kitleler sosyal reformlarýn gerçekleþmesini istiyorlardý. yýllardýr birikmiþ olan çeli tlamasýna sahne olmaktaydý. 1930 lar Ýspanyasý. Ýspanya da 1930 larda yaþanan Halk Cephesi deneyimi. Ýspanyol devriminin faþizme karþý mücadelesi konusunda Stalinist anlayýþlar gerçeklikleri öylesine çarpýtmýþlar çok kýsaca da olsa o dönem Ýspanyasý nýn koþullarýný hatýrlayarak baþlayalým.
Ýspanya da parlamenter rejimi as ettiði tarihsel koþullarda. General Franco yu i lejyonerler ordusunu þehirde düzeni saðlamak için yardýma çaðýrmak olmuþtu. Ama devrimci prolet rya bu mevzileri kendi stratejik hedefine baðlayarak. devrimin ilerletilmesini gerektiriyordu. tabanýn bindirdiði basýnç nedeniyle silah satýn almak ve üyelere daðý amacýyla bir Komite kurmak zorunda kalmýþtý. Troçki nin dediði gibi. Zira bu dönemeç. zaten can çekiþmekte olan burjuva parlamente r rejime yeniden can vermek için deðil. Faþistlerin egemenliði altýna giren bölgelerde politikasý. Saðcý burjuva hükümetin buna yanýtý.[159] Devrim sýrasýnda sýnýf kinlerinin tüm gücünü burjuvaziye yöne imci bir liderin burjuva bir hükümet içerisinde yer almasý önemli bir iþarettir: bu onlarý karýþtýrýr ve moralini bozar. zm tehlikesi doðduðunda iþçi sýnýfýnýn acil görevinin mevcut parlamenter rejimi savunmak ol sý büyük bir çarpýtmadýr. Bu doðrultuda y lar. Devrimci proletarya bu mücadeleyi. Faþizm Ýspanya yý devrim güçlerinin elinden geri almak amacýyla. gücünün yettiði kentlerde fiilen iktidarýný oluþturmaya çalýþýyordu. silahlý faþist çeteler de sendika liderlerine ve sol siyasetçilere yönelik suikastleri gerçekleþtirmeye giriþmiþlerdi. Ýspanya da iki temel sýnýf arasýndaki mücadele artýk mua ulaþýyordu. Ne var ki sýnýf uzlaþmacý siyasetler ta eminde bu suçlarýný. düzen güçleri de faþizm kartýný hazýr etmeye koyulmuþlardý. kendi örgütleriyle. Yani faþizme karþý mücadeleyi. Faþizmin iktidara týrmandýðý tü sýnýfý üzerinde ya devrim ya karþý-devrim tabelasý yazan bir yol ayrýmýna gelip dayanýr. faþizmin temel yýldýrma siyaseti haline gelmiþti. söz konus rin aslýnda gerçekliði yansýtmayan birer tuzak olduðu görülecektir. acil görevin faþizme karþ yi savunmak olduðu þeklindeki gerekçelerin ardýna gizlemeye çalýþmýþlardýr. Parlamenter rejim bundan böyle hýzla bir dar boðaza sürüklenir . 1936 Þubatýnda yapýlan seçimlerde Halk Cephesi bir seçim zaferi kazanýyor ve yine Azana nýn anlýðý altýnda (Azana birkaç ay sonra cumhurbaþkaný olacaktý) burjuva cumhuriyetçilerle Sos ve Komünist Partilerin oluþturduðu bir koalisyon hükümeti kuruluyordu. [160] Marksizmin ilkesel tutumunu yansýtan bu tespitler dünün asý nda olduðu kadar günümüzde de aynen geçerlidir. burjuva egemenliðini sona erdirmek amacýyla yürütür .itleler cumhuriyetçi partilere verdikleri desteði çektiler. proletaryanýn devrimci mücad n ilerletilmesi bakýmýndan ne yazýk ki tam tersi bir anlam ifade etti. iþç artileri liderlikleri açýsýndan tam bir kýrýlma noktasý oldu. Ýlk bakýþta faþist g rýlý bir atak olarak gözükebilecek bu siyasal dönemeç noktasý. burjuva düzeni korkuya salan ya da bu düzeyde olgunlaþmýþ) bir devrim tehdidi yer alýr. sosyalist devrim döneminde burjuvazi ile koalisyon kurmaktan dah a büyük bir suç olamaz. burjuva devletin parlamenter ve faþist biçimleri arasýndaki farklýlýðýn iþçi siz olmadýðý gerçeðinin yanlýþ yorumlanmasýdýr. Eski diktatör Rivera nýn oðlu ge Espanola adlý faþist partiyi kurarken. Sosyalist Pa rti lideri Caballero. Oysa iþçi ve emekçi kitlelerin yaþamsal çýkarlarý parlamenter atr iyonlarla oyalanmayý deðil. iþçilerin devrim ateþini söndürmeye muktedir olamamýþtý ve böylece Þubat 1936 dönem . Ama önemli sanayi bölgelerind faþizm. 1933 yýlýnda Azana hükümeti düþ ir burjuva hükümeti kuruldu. Örneðin faþist iktidar ülkede sermayenin gündemine durup dururken girmez. doðrudan doðruya devrim mücadelesini ilerletme gör baðlar. Devrim ve karþý-devrim güçleri arasýndaki müca iþini sürdürüyordu. Oysa faþizmin yükseliþe geçtiði koþullar iyice bir aklýn süzgecinden geçirilirse. Asturias ta madenciler 4 Ekim 1934 te baþlattýklarý ayaklanma s cunda komün yönetimini ilân ettiler. dünden bugüne nice mücadeleci iþçinin ve devrimcinin bilincini çarpýtmýþtýr. Bu tespit doðrudur ama bunun devrimci görev karþýlýðý ne olmalýdýr? Faþizm tehdidi varsa iþçi sýnýfýnýn buna kayýtsýz kalmamasý ve burj lde ettiði mevzileri savunmasý elbette devrimci görevin bir parçasýdýr. Asturias made nin komünü 12 Kasýmda düþürüldü. gündemde sosyalist bir devrimin bulunmadýðý. bu liderlikler kendi kitlelerinde parlamenter yanýlsama lar yaratmaya koyuldular. kendi tarzýyla savunur. Mevcut koþullar sallantýlý bir siyasal tutumu kaldýrmayacak kadar ciddiydi. sýnýf mücadelesinin diðer cephesinde de. Yýllar içinde onca acý deney yaþanmýþ olmasýna raðmen bu tür çarpýtmalarýn günümüzde bile e ir nedeni de. Faþizm iþçi sýnýfýnýn karþýsýna can yak k olarak dikilmiþse. Düzen güçlerinin faþist bir iktidarý iþbaþýna getirme planlarýna karþý a ayaklanmalar gerçekleþti. Düzen güçlerinin iþçi-emekçi kitlelere karþý faþist saldýr si tutuklu sayýsý 30 bini aþmýþtý.
burjuva siyasetçiler ko er arasýnda büyük yanýlsamalar yaratmasý. Bir ak seçimleri. koalisyon ortaðý olan burjuv partisinin (Radikal Parti) ünlü politikacýsý ve hükümetin savunma bakaný Daladier i büyük ye över. sýnýf mücadelesinin çarpýcý gerçeklerinin üzerinden atlamaktadýrlar. gerçeklerle yüzleþen ciddi insanlar var. Yalnýzca dörtyüz beþyüz ajitatörü ordudan tasfiye etmek temelde her e olduðu gibi býrakýlmasý anlamýna gelir. polisin ve ord stlerden temizlenmesi için parlamentodaki ilerici kanatlar zorlanmalýdýr. Zira sömürenlerin sil etlerinin desteði olmadan burjuva rejimi sürdürmek imkânsýzdýr. Ancak onun resmi iþlerle uðraþýrken bir yandan da gayri resmi olarak subay kýtalarýnýn genelkurmayýnd ir an bile þüphe duyulabilir mi? Troçki nin takibeden satýrlarý. faþist yuvarlarýn daðýtýlmasý. Sosyalist ve Komünist Parti. liberal burjuvaziyle bir koalisyon hükümeti oluþturu r ve parlamenter yanýlsamalar yaratmaya koyulurken tam da böyle bir mantýkla hareket e tmiþtir. Bu insanlar her lasý sonuç için hazýrlýklýdýr. ülke ve siyasal örgüt adý deðiþse bile meþrebi deðiþ uzlaþmacýlýðýdýr. ordunun faþistlerden temizlenmesini niyaz eden uzlaþmacý l iderlikler burjuva düzenin temel gerçekleri konusunda iþçileri çok tehlikeli sonuçlara sürü ktedirler. Ve generalle kendi aralarýnda þunlarý konuþuyor: Ýþçilerle iþimiz bitene kadar Daladier i destekleyeli nra onun yerine daha güçlü bir adamý getiririz. Ve Troçki. Ya tisnalar hiçbir þeyi deðiþtirmez. iþçi örgütleri öncelikle burjuva parlamentosunda sol kanadý güçlendirmeli. Bir iþçinin onlara cevabý þöyle olmalýdý u söyleyin size kim olduðunuzu söyleyeyim. yani iþçilerin burjuvazi ile beraber kurduðu koalisyon hükümeti ö okrasiye ve subaylara teslimiyet hükümetidir. Bu muhafýzlar olmadan burjuvazi varlýðýný bir gün bile devam ettiremez. düzenin temel direði haline gelmiþ ünlü devlet ad i payeler daðýtmasýdýr. Burjuvazi. Þüphesiz Daladier ve askeri liderler de iþçiler devrim yolun dýklarý takdirde alýnacak gerekli önlemler konusunda bir anlaþmaya varýyorlar. kaynaðýna kadar ezilmelidir. Halk Cephesi hükümeti. Troçki. u iþçi örgütleriyle siyasal bir ittifak yapmaya mecbur kýldýðýnda. Zor dönemler geldiðinde devrimci görevlerin altýna giremeyip kurtuluþu liberal burjuvazini n kollarýna atýlmakta bulan Menþevizm. Ve açýktýr ki. eðitimleri subaylarý sosyalizmin uzlaþmaz düþmanlarý haline getirmektedir. Sadece s r faþizme karþý direnebilir. Konumuzu doðrudan ilgilendiren bir örnek verelim. Subaylar se muhafýzlarýdýr. Baþka tur. Ayný anda Sosyalist ve komünist liderler d er gün Dostumuz Daladier nakaratýný tekrarlýyor. Menþevik eðilimin tipik özelliklerinden biri de. Ýþçi sýnýfýnýn mesine ve devrimci siyasetine dayanan esas mücadeleye sonra nasýlsa sýra gelecektir! Ýþ a da da. Ýspanya örneðinin de kanýtladýðý gibi. gerekiyo urjuva soluyla koalisyon hükümetleri kurmalý. Fransa da 1935 yý urulan Halk Cephesi hükümetinin baþbakaný sosyalist Leon Blum. [161] Sýnýf uzlaþmacý Menþevik anlayýþýn faþist tehdit karþýsýnda yerleþtirmeye çalýþtýðý siyasal ndeyse. Ýspanya olaylarýnýn bize verdiði ve bedeli bi lerce insanýn yaþamýyla ödenen ders iþte budur. Ýþçilerin partisi liberal burjuvazi ile ittifak içine girmekle apitalist militarizme karþý verdiði mücadeleden vazgeçmiþ olmaktadýr. burjuva devlet aygýtý varlýðýný sürdürdükçe ptýrýmlarla daðýtýlabileceði savýnýn tam bir yalan ve aldatmaca olduðunu vurgular. Subaylar kastýnýn emri altýndaki kýþla ask yerine de halk milisi silahlý iþçi ve köylülerin demokratik örgütü geçirilmelidir. [162] Burjuvazi ile uzlaþmalara dayanan Halk Cephesini faþizmi engelleyecek bir yol olarak görenler. günümüzdeki uzlaþmacý anlayýþlara da verilmiþ bir yanýttýr: boþ konuþmalarla sarhoþ olmayan. Þüphesiz Daladier büyük bir demokrattýr . bu durumu dengelemek içi . iþçilerin bilincini bulandýran siyasi yaklaþýmlarý apaçýk teþhir eden þu can alý r: Cumhuriyetçiler böyle bir tedbiri kabul edecekler mi? Hiçbir þekilde kabul etmeyecekle r. Troçki nin belirttiði gibi. yani önce burjuvaziye bir iktidar bahþedip sonra sýranýn iþçi sýnýfýna gelmesin me mantýðý tam da Menþevizmdir.unun tersi. Parlamentonun sol kanadýndan. Ýçinde halký tutsak alan yüzyýllarýn geleneklerin kadrolarý tümüyle. Tehlike faþist kimlikleri açýkça belli olan kibirli demagoglarýn varlýðýnda deð leter devrimi yaklaþtýðýnda subay müfrezelerinin proletaryanýn cellâtlarý haline gelmelerin tmaktadýr der Troçki.
bu. Fransa daki Halk Cephesi taraftarlarýný aktýr. Fas taki lejyonerlerin baþýna geçip faþist bir ayaklanma gerçekleþtirmek üzere gizl þekilde Kuzey Afrika ya geçti. Bu somut koþullarda gerekli olan. Gerçek hükümet yetkisi. en güçlerindedir. iþçilerin baskýsý sonucunda istemeye istemeye de olsa onl ra silah daðýtmak zorunda kaldý. bu nedenle birçok þehirde faþizm muzaf on binlerce iþçi ölmüþtü. Bu gerçeklik karþýsýnda. Ve böylece faþizm iktidara biraz daha yaklaþtý. Takip eden günler içi i elli garnizonun tümü faþistlerin yanýnda yer aldý.[163] Liberaller Halk Cephesinin sað kanadý olarak eler bile. Fakat iþin gerçeðine ve doðrusuna bakýlacak olursa. bankalarda. Oysa Ýspanya da bu noktada da faþizmi yenilgiye uðratmanýn aðý vardý. iþçi s ci iktidar hedefine ilerleyebilmesi için faþist birliklerin askeri saldýrýsýný yenilgiye uð masýdýr. parlamentoda elde edilen mevziler sayesinde faþizmin engellenebileceði düþleriyle kendilerini ve daha tehlikelisi iþçi-emekçi kitleler andýrýp durdular. Faþist askeri birliklere karþý kahramanca direnen ve dövüþenler zaten silahlý iþçi-emekçile bakýmdan mevcut koþullar iç savaþ öncesi ortama nazaran çok önemli bir farka da iþaret eder faþizmin salt parlamenter atraksiyonlar temelinde geriletilebileceði yanýlsamalarýyla b oðuþup. aslýnda orada yönetici sýnýflarý temsil etmek üzere bulunmaktadýrlar. doðrudan do i ordunun içine yerleþerek. olþevikler Kerenski ve Kornilov arasýndaki mücadelede tarafsýz kalmamýþlardý. devrim ve karþý-devrim arasýndaki iç savaþýn týrmandýðý süreçlerde burjuva düzen güçl metini çok daha önce ve kapsamlý biçimde kavrayýp önlemlerini almaya koyulduðunu kanýtlar. iki temel sýnýf arasýndaki bir iç savaþt Troçki bu savaþýn ikili yönüne. Yüz binlerce iþçi M kýn etmiþ ve ihanet haykýrýþlarý ile birlikte silah talep etmekteydiler. Faþistler bir hafta içinde Ýspanya nýn yaklaþýk üçte birini ele geçirdiler. faþist güçlerle cumhuriyetçi güçler arasýndak rak deðerlendirilecekti. Çeþitli ülkelerin emperyalist güçleri ve Ýspanya nýn eski ve yeni tüm e prak sahipleri ve burjuvazi). Faþizmin iktidara geldiði kler. Böylece Ýspanya da faþizm. 18 Temmuzda baþbakan istifa ediyor. Kornilov bel . Oysa iþin gerçeðinde. Finans kap l onlar aracýlýðýyla Halk Cephesine uzanmakta ve proletarya üzerinde hâkimiyetini sürdürmek . Hatýrlayalým. iþçi ve emekçilerin devrimini kanla bastýracak faþizmin bu i ktidar yürüyüþüne desteklerini sundular. Bu durum. Ýspanyol devriminin ilerleyiþi içinde fevkalâde taþýyan yeni bir dönemeç noktasý anlamýna gelmekteydi. Franco ya baðlý Fas taki askeri birlikler 17 Temmuz 1936 da erek tüm Ýspanya yý içine alacak bir silahlý ayaklanmayý baþlattýlar. Troçki. subay kadrolarýna dokunulma masý þartýyla izin verilmiþtir. Ýþçiler talepleri doðrultusunda baský uygulamaya kalktýkla t aygýtý kafalarýna inecekti der Troçki. faþizme karþý silahlý bir mücadelenin gerekli olduðunu anlatmaya çalýþma dönemi son me karþý fiilen silahlý bir mücadele yürümektedir. Fransa da da liberal burjuvazinin iþçilerle ittifak yapmasýna. Ýlk hafta içind ný iþçilere silah verenlerin vurulacaðýný açýklamýþ. melez karakterine dikkat çekecektir. onun askeri birliklerini faþist askeri birliklere dönüþtürerek rleyiþini sürdürdü. devrimci iþçilerin bundan muradý asl asla burjuva cumhuriyetçi güçleri yeniden iktidar koltuðuna oturtmak olamaz.a her zamankinden daha fazla ihtiyaç duyar. Çünkü faþizm fiilen iþçi sýnýfýný ve onun mevzile lmaktadýr. 19 Temmuzda kurulan yeni hükümet. Ýspanya tam üç yýl sürecek kanlý bir içine girmiþti ve bu savaþ yaygýn biçimiyle. fakat Cumhurbaþkaný Azana hâl uzlaþmanýn bir yolunu arýyordu. Devrimci proletarya faþist birliklere karþý görünürde cumhuriyetçilerle ortak bir savaþ yür r. Ýspanya örneðinde iþçi partileri liderlikleri. fakat bunun tek yolu iþçi örgütlerinin silahlandýrýlmasýydý. gerçek bir iktidar bile olamazlar. 1936-39 Ýspanya iç s e burjuva demokrasisi ile faþizm arasýndaki silahlý bir mücadele olarak görünür. im Ýspanya da da böyle oldu. Franco. Fakat burj cumhuriyetçi güçlerin ve onlarýn siyasal temsilcilerinin tüm kaypak tutumlarýna raðmen dev ci proletarya bu savaþa kayýtsýz kalamaz. Bu da iç savaþýn ikinci ve asýl önemli yönünü oluþturur. Bu nedenle aslýnda Halk Cephesi tipindek i hükümetler. Nitekim Ýspanya daki Halk Cephesi de aslýn a gerçek bir hükümet bile olamamýþtýr. Genelkurmay da.
savaþý göze alma konusunda hiçbir eksikleri yoktur. Fran co nun feodalizmin temsilcisi olduðu ve sanayi burjuvazisinin faþizme karþý iþçilerle birli hareket edeceði þeklinde bir teori icat etmiþti. POUM[164]. Bu ölümcül hata . Bu arada Sosyalist Parti lideri Caballero da merkezi Halk Cephesi hükümetinin baþbakaný olmuþtu. Böylece Stalinist Komintern in arzusu da gerçekleþmiþ oluyor ve iþç liderlikleri. Ýspanya daki devrimci mücadelede baþý çeken POUM un ve Anarþist hareketin liderlikleri. Devrimci güçlerin üstün olduðu bölgelerde iktidar silahlý i ye baþlamýþtýr. 15 Mayýsta Cabellor yerine Stalinistlerin istekleri doðrultusunda Negrin hükümeti geçti. aslýnda nu açmaktan baþka bir þey yapmayan burjuva cumhuriyetçilerin ayýbýný örten bir incir yaprað daydý. askeri hiyerarþiyi kýzdýrmamaya özen gösterir ve amenter iktidarý kitlelerin silahlanmasýný engellemek amacýyla kullanýrken. Köylüler topraklarý iþgal ediyor. Burjuva cumhuriyetin baþkaný Azana. Ýspanya da faþizme karþý mücadele tam da olmasý gerektiði biçimde ilerleme potansiy ahip bulunduðunu kanýtlamýþtý. Tam e. Kornilov un ardýndan onu da devirmek üzere bu silahlý mücadeleyi yürüttüler. Halk Cephesi hü eti ise parlamenter rejim içinde iþgal ettiði konum sayesinde faþizmin iktidarýný önleyebil ni sanýyordu. daha sosyal reformlara sýra gelmedi diye devrimi geriletmeye çalýþan siyasal yakl a inat. iþçiler fabrikalarý ele geçiriyor ve kendi kontrolleri altýnda çalýþtýrmaya rdý. devrimci önder pozlarýný takýnmýþ liderlikler d erletecek yerde tam da tersi yönde harekete geçerlerse. Amaçlarý Kerenski ye destek vermek deðildi. devrimci geliþimin nih e týkanacaðý bir nokta vardýr. KP nin POUM yasadýþý ilân edilmesi için merkezi hükümete sunduðu yasa tasarýsý kabul edilerek yürürlüð aklandý. binlerce iþçiyi polis provokasyonlarýna karþý ör unmak amacýyla sokaklara döktü. Artýk bundan sonrasý. Sýnýf savaþýnýn kýzgýn ateþi altýnda saht m gibi erirken. Ýþçilerin kontrolündeki bölgelerde tam bir ikili iktidar durumu oluþmaktadý rasý Tugaylara katýlan çeþitli ülke sosyalistleri Ýspanya ya gelmiþlerdir. aslýnda devrimi yenilgiye sürükleyecek bir yola girmiþ bulunuyorlardý.mek üzere Kerenski birlikleriyle birlikte dövüþürlerken. ilerleyen yýllar içinde Þili dahil daha pek çok örnek teme enecekti. Keza Türkiye de de 12 Eylül öncesinde burjuva cumhuriyetçi güçlerin kuyruðuna tak l çevreler. sonuç ne yazýk ki büyük bir hüsran olur. POUM un lid Andre Nin i þöyle eleþtiriyordu: Kiþi. iþçi-emekçi kitleler istedikleri k adar savaþmayý ve ölümü göze almýþ olsunlar. Özetle. iþçilere evlerine dönmeleri için çaðrý yaptý. K sý. Troçki POUM liderliðinin tutumunu ihanet olarak deðerlendirmekteydi. iþçiler burjuva polisin yerini almasý için iþçi mili ye giriþiyorlardý. Ama devrimci bir önderlik olmaksýzýn. Ýç savaþ döneminde pek çok fabrika sahibi faþistlerin egemen olduklarý bölgelere kaçmaktayd talinizm burjuvazi ile uzlaþmayý doðru bir siyasal tutum olarak yutturmak amacýyla. Komünistler ve Anarþistler gibi çeþitli siyasal liderlikler altýnda mücadele atýlan iþçi-emekçi kitlelerin. bunu burjuva düzeni yaþatmak ve Ke ski leri baþa getirmek üzere yapmýyorlardý. Nin ve diðer yöneticileri tutuklandý. Nitek tam da böyle oldu. müc bir iþçi hükümetinin oluþturulmasýna doðru ilerletmek yerine Eylül 1936 da Katalonya da H hükümetine katýldýlar. Hele bir de. faþist týrmanýþý durdurmasý için parlamentonun sol kanadýndan. Anarþist liderlik ise Kasým 1937 de merkezi e katýldý ve böylece ihanet kararýnýn altýna o da resmen imzasýný atmýþ oldu. Katalonya da iþç i ve sendikalar milis birlikleri oluþturarak Aragon da faþistleri bozguna uðratmýþlardýr. faþizmi engelleyeceði söylenen þu parlamenter cumhuriyetin can çekiþi . Ýspanya da 1937 Mayýsýnda geliþen olaylar. 1936 Ýspanyasý na geri dönelim. Cumhurbaþkaný Azana nýn tutumunda açýkça dile geldiði gibi. onun hükümetinin içinde yer alýrken burjuva cumhur arþý nasýl savaþabilir? Burjuva cumhuriyetinin adalet bakanlýðý koltuðunu iþgal ederken a eri bu cumhuriyeti yýkmak amacýyla nasýl seferber edebilir? Bu kiþi olaylarý ciddi bir biçi de ele mi almakta yoksa proletaryanýn idealleri ve programýyla alay mý etmektedir? [165] Halk Cephesi hükümeti. Barselona da bir iþçi ayaklanmasý gerçekleþti. Fakat siyasa likler. fakat ki orun devrimci önderlik sorunudur. dönemin önde g vlet adamý Ecevit ten medet umacaklardý. iþçi sýnýfýný iktidarýn zaptý noktasýna yaklaþtýran bu son fýrsatý da heder edecekl derler ve POUM liderliði. Ardýndan.
Bu yanlýþtýr. 22 Eylül tarihinde Uluslararasý T anya daki son savaþlarýný verdiler ve Ekimde Ýspanya dan ayrýlmaya baþladýlar. Milyonlarca Ru erin daha iyi olduklarýna ikna olduktan sonra biz savaþý kazandýk. cumhur ti korumaya devam ettiði sürece cumhuriyetçi olarak kalacaktýr. iþçi sýnýfýn i ilerletmeye çalýþan siyasal tutumla buna karþý olan tutum arasýndaki farkýn ayýrt edilmes Faþizme karþý mücadelenin. soyut demok rasi . cumhuriyet i savunma iddiasýnýn ardýna sakladýlar. Köylüye topraðýn ona ait olduðunu söyledik. gördüðünüz gibi sos ilen bir savaþ deðil. [167] Ýspanya da yaþanan süreçten çýkartýlmasý gereken en önemli derslerden biri de. henüz savaþýn kesin sonucu bile belli olmamýþken 27 Þubatta Franco hükümetini resmen Mart ayýnda Madrid ve Valancia faþistlere teslim oluyor ve faþizm 28 Mart 1939 da iktida r savaþýný zaferle noktalýyordu. Stalinizm t arafýndan maceracýlýkla suçlanmýþtýr. devrime karþý gardýný alan burjuva gericiliðinin parlamenter uzlaþmalarla yatýþtýrabileceði inancýný yaymanýn iþçi sýnýfýna ne büyük kayýplara malolacað görevlere sýrtýný dönen Halk Cephesi. daha çok faþizme karþý yürütülen bir savaþtýr. [166] Ýspanyol devrimi dinamizmini. sýnýflarüstü bir demokrasi . Cumhuriyetçi güçlerin yenilgisinin temel nedenini þöyle açýklar Troçki ruhu ve devrimci istek yerini ümitsizliðe ve kayýtsýzlýða býraktý yavaþ yavaþ. Kitleler ke aldatan ve ayaklar altýna alanlardan yüz çevirdiler. iþçilere de fa rýn gerçek sahiplerinin kendileri olduklarýný ilân etmekten ibaret bulunduðunu ýsrarla savu ur. anti-faþizm sloganlarý altýnda boðdu. An cak burjuva demokratlarý kitlelerin bu umutlarýný boþa çýkarmak için adeta ellerinden gelen r þeyi yaptýlar. köylülere Ýspanya topraðýnýn onlara ait olduðunu. Ve iþçiler cumhuriyeti özel iyeti ortadan kaldýrmak için kullanmaktalar. Ve daha önceden kaçýp Beyaz Muhafýzla Bolþevikleri onlarla karþýlaþtýrýp þunu söylediler: Bolþevikler daha iyi. Faþizme karþý savaþta ele geçirilmesi gibi maceralara giriþilmesine izin verilemez. iþçi ve emekçi kitleleri büyük bir hayal kýrýklýðýna ferini mümkün kýlmýþtýr. Ýs garanti edecek tek yolun. burjuvazi ile kurduklarý politik ittifaký. fabrikalarý ele geçir i denemiþler. köylüler toprak talebinde bulunmuþlardýr. 23 Aralýkta atolonya yý ele geçirecekleri saldýrýyý baþlattýlar ve 26 Ocak 1939 da ise Barselona artýk bir güç olmaksýzýn düþtü.. Bu nedenle köylüler arasýnda cumhuriyetçi kliklere karþý giderek bir nefre güvensizlik geliþti. Bize zaferi getiren devrimc amýmýzdý. o dönemde bir Mek zetesinde yer alan þu satýrlar ortaya koymaktadýr: Ýspanya daki savaþ. 1938 Nisanýnda faþist askeri birlikler Vinaroz da deni ze ulaþarak cumhuriyetçi Ýspanya yý ikiye bölmüþ oldular. tam da en zor dönemlerde en yaþamsal konularda iþçi sýnýfýnýn bilincini al iðine bulandýrdý. Oysa Marksizm. Yalnýzca faþizm yanlýlarý böy bir planý ortaya atabilir. Böylece cumhuriyet iþçiler için bir anlam kaza dýðý ölçüde burjuva için anlamýný yitirmektedir. kitlelerin daha iyi bir gelecek umudundan alýyordu. Ýþçi hareketinde etkili olan S si ve Stalinizm. Troçki. [169] Halk Cephesinin siyasal çizgisi. Troçki de bütün bu süreç içinde. Bir burjuva.. maruz kalýnacak iþkenceler þeklinde ödemek zorunda kalacaktýr. iþçi-emekçi kitlelerin devrimci taleplerini. Tüm bir iç savaþ süresince cumhuriyetçilere silah satmayý redded ransa. . Ýspanya Halk Cephesi deneyimi. Rusya daki iç savaþ sýrasýn imimiz nedeniyle zafere ulaþtýðýmýza inanmýyorum. Ýspanya tecrübesinin bu savunmanýn ne anlama geldiði rdiðini belirtir. [168] Oysa devrimci süreç boyunca iþçiler birçok kez burjuvaziyi devirmeyi. Devrimi köreltici Stalinist tutumu.nefesini vermesinden ibaretti. cumhuriyet ve anti-faþizm Halk Cephesi liderleri. [170] . Stalin ise Fransa da Komünist Partinin burjuvaziyle oluþturduðu Halk Cephesi için kötü lmasýn. iþçi partisi liderliklerinin uzlaþm Troçki nin dile getirmek zorunda kaldýðý acý kehanet gerçekleþmiþtir: Burjuvazi ile koalis ikasýnýn bedelini proletarya faþist çetelerin terörü ya da yýllar içerisinde verilecek kurb . cumhuriyet . burjuvaziyi ürkütmesin diye Ýspanya da özel mülkiyetin muhafýzý haline gelmiþtir. Cumhuriyetçi kelimesi týpký demokrat kelimesi gibi sýnýf çeliþkileri yarayan üzerinde düþünülmüþ bir þarlatanlýktan baþka bir þey deðildir. Daha iç savaþýn baþlangýcýnda. Ýspanya daki durumun vahameti nedeniyle Troçki sýk sýk Rus devrim sürecinin gerçeklerini ha tacaktýr: Ýspanyol köylüsü ince farklýlýklarla ilgilenmez. devrimci güçlerin kontrolü altýndaki bölgelerde sosyal dönüþüml a geçirilmesi sayesinde kazanýlabileceðini savunan Troçki nin devrimci tutumu.
Azana lar he zaman faþizmi seçeceklerdir. Troçki. sansür. Franco diktatörlüðünde bir çözülmenin eren iliþkilerinde toplu sözleþme görüþmelerine kontrollü biçimde izin verileceðinin ifade iyle ortaya çýktý. 1960 larda Ýspanya n da çok bariz bir iyileþme yaratmýþ bulunuyordu. Ýþçi sýnýfý Azana ve benzerlerinin la unutmamalýdýr. demokratik birleþik har urduklarýný ilân ettiler. Çünkü iç savaþ sýrasýnda bizatihi cumhuriyetçi kamp içerisinde n varlýðýndan söz edilemez. faþist Franco rejiminin son buluþ sürecine il eliþmeleri de burada kýsaca ele alarak konunun bütünselliðini saðlayalým. açlýk. demokrasi için! sloganý etkilemesi olanaksýzdý der. tabana yayýlan militanlaþma ve netice olarak sendik rekette de yeniden toparlanma eþlik etti. Soyut demokrasi için! sloganý libe eciler için yeterli olsa da ezilmiþ iþçi ve köylüler için yeterli deðildir. 1951 sonrasýnda Ýspanya nýn muhtelif bölgelerinde iþçi eylemleri patlak verdi. Kitleler sonu bakarlar. uzun yýllar Franco yu destekl . Bu noktada özelikle belirtmek gerekir ki. Troçki. Marksizmin her fenomen noktasýndan hareketle yaklaþtýðýný býkmaksýzýn tekrarlamýþtýr. Ýspanya da faþizmin çöz iþçi mücadelesinde önemli bir yükseliþ. Bu o kadar açýktý ki. (Türkiye de de Ecevit benzeri örnekleri asla unutmayalým!) Troçki nin ded i. Ýspanya da 60 lý yýllarda iþçi hareketinde reketinde de belirgin bir sýçrama kaydedildi. Ama her türlü yasa keti artýk geri döndürülemez bir canlanma içine girmiþti. Faþizmin týrmanýþa geçtiði bir süreçte. Yaklaþýk olarak 1973 yýlýna dek süren bu baský dönemi gene de Ýspanya da fa sal muhalefetin geliþimini durduramadý. faþizm ve proleter devrimi arasýnda bir seçim yapmak zorunda kaldýklarýnda. [171] Ýþçi ve e yalnýzca daha iyi yaþam koþullarýna ulaþabileceklerse faþizme karþý tüm güçleriyle savaþac onlarý gerçek anlamda mücadeleye çekebilecek olan. tüm aczini sergileyerek iþçi ve emekçi yý sulluk ve baskýlarla yüz yüze getiren o iþlemeyen burjuva demokrasisi ya da burjuva cumh uriyeti deðil midir? Dolayýsýyla. ücretleri dondurma tehdidine ve olaðanüstü hal ilânlarýna raðmen iþçilerin üc rinin belli oranda kabul edilmesiyle sonuçlanýyordu. Ýspanya nýn çeþitli bölgelerinden fýþkýran iþçi komisyonlarý olmuþtu. Nitekim 60 lý yýllarda Asturias k erinde çalýþan iþçilerin baþlattýðý grevler diðer sektörlere yayýlarak 400 bin iþçiyi kapsý baskýlarýna. Ne var ki Ýspanya da faþizmin çözülüþ süreci uzun yýllarý kapsayacaktý. Bu yýllara ayný zamanda yükselen ekonomik gr evler eþlik etmekteydi. faþizmin karanlýðýnýn yýrtýlmaya baþladýðýnýn ilk iþaretiydi. cebri seferberlik. iplerin biraz gevþetilmesinin geldiðini savunan görüþler dillendirilmeye baþlandý. faþist yönetim kontrol elden gidiyor telâþýyla baskýlarý yeniden e arttýrýyordu. Elde ettiði kýsmi baþarýlarla sýnýf gücüne güvenini yeniden kazanmaya baþlayan iþçi sýnýfýn ürünü. Azana gibi burjuva cumhuriy bu tür burjuva entelektüellerini parlamenter ya da diðer türden kariyerlerden yoksun býra ktýðý için anti-faþist kesildiklerini hatýrlatmýþtýr. Dünya kapitalizminin Ýkinci Dünya Savaþý sonrasýnda yaþadýðý yükseliþ. 1939 yýlýnda iç savaþýn sonucunda kurulan faþist diktatörlük uzun yýllar çözülme belirtiler rlýðýný sürdürmüþtü. ekonomik istemlerin ötesine taþan grevlere müsamaha göstermiyordu. kan ve ölüm vardý. iþçi sýnýfýnýn baðýmsýz. 1967 yýlýna gelindiðinde. 1966 yýlýnda ak bir program etrafýnda biraraya gelerek. yine bunlarý talep etmenin kendilerine bir kurtuluþ imkân aratacaðýna kitleler neden inansýnlar! Ýspanya daki somut gerçeklikten hareketle. ancak devrimci proletaryanýn burjuva düz ni aþýp geçecek olan köklü sosyal dönüþüm talepleridir. sýnýf karakterinden soyutlanmýþ anti-faþizm ve arýnýn da tam bir yalan ve hayal olduðuna sürekli dikkat çekmiþtir. Stalinizmin çarpýtmalarýna karþý. Siyasal grevler hâlâ vatan hainliði suçu kapsamýndaydý. Faþist dikta gücünü yitirmekte olduðunu gören burjuva çevreler arasýnda.[172] Ýspanya ile ilgili bu bölümü bitirmeden önce. Ancak Ýkinci Dünya Savaþý sonrasýnýn koþullarýnda durum yavaþ yavaþ de klý direniþçilerin ve illegal olarak varlýðýný sürdüren sendikalarýn daha yüksek ücret iste l grev. Faþizme karþý. Azana cephesinde de týpký Franco tarafýnda olduðu gibi askeri .Faþizme karþý sýnýflarüstü bir demokrasi ya da cumhuriyet savunusunun çok geniþ kitleleri h geçirebileceði düþüncesi ya büyük bir çarpýtma ya da büyük bir yanýlsamadýr. Faþist yönetim.
Ýspanya. Franco nun baþb eniden baþbakan olarak atayacaktý. Ýspanya da uzun yýllarý kapsayan faþist yönetim. süreci tam anlamýyla ntrol altýna almak amacýyla. Seçimleri Suarez in partisi kazandý ve hükümeti o kurdu. faþizme karþý burjuvaziyle birlikt i vermek gerekir diyen uzlaþmacý sol liderliklerin iþçi sýnýfýnýn baþýna musallat olmasý n uva parlamentarizminde son bulmuþ oldu. Ýspanya burjuvazisinin yeni hedefi artýk AET nin bir sý olmaya hazýrlanmaktý. Takvimler 15 Haziran 1977 yi gösterdiðinde. Suarez hükümeti iþbaþýna geldiðinde bir reform paketi açýklamýþtý.bulunan Katolik Kilisesi bile. Bunun yaný sýra.. 1 79 yýlýnda yapýlan seçimleri de Suarez kazanýyordu ama ardýndan kendisi ve partisi iniþe ge du. Ýspanya nýn koþullarý nedeniyle burjuvazi bu hedefe ancak biraz sola kaykýlarak vara eceðinin bilincindeydi ve bu yüzden 1972 de Sosyalist Ýþçi Partisi nin önü açýlmaya baþland les 1974 yýlýnda Sosyalist Ýþçi Partisi nin Fransa da yapýlan kongresinde genel sekreterlið . Ýspanya da 1936 dan beri ilk kez genel seçimler pýlýyordu.360 [160] Troçki. s. Katolonya ve Bask a özerklik tanýnmasý için gere eç baþlatýlabilecek ve mümkün olan en kýsa sürede Kurucu Meclis seçimleri yapýlacaktý. age. iktidarýnýn ilk döneminde kontro aniðiyle kitle hareketini bastýrýcý uygulamalara gitti. Kral. Bu arada. Ülke seçim ortamýna girmiþti. s. gözünü Avrupa emper alizmi ile tam bütünleþmeye dikmiþti. Genel siyasal af yasasý artilerin legale çýkmasýna izin verilecek. 1976 Temmuzunda Arias hükümeti ist ifa ederek çekiliyor ve yerine sað eðilimli burjuva politikacýsý Adalfo Suarez getiriliyor du. Komünist Partinin bazý burjuva güçlerle birlikte içinde yer aldýðý Demokratik Cun lý blok ile Sosyalist Partinin katýlmýþ olduðu Platform 1976 yýlýnda birleþmiþ ve Demokrati inasyon kurulmuþtu. Böylece Ýspanya da faþizmin çözülüþ süreci.355 . 1982 seçimlerini Sosyalist Parti kazanacak ve Felipe Gonzales baþbakanlýk koltuðuna oturacaktý. Aralýk 1978 de yeni ana lkoyuna sunuldu ve büyük çoðunlukla kabul edildi. 1960 lý yýllara eriþildiðinde artýk gelecekteki yerini düþün anco ya tutum almaya koyulmuþtu. Ama bir süre sonra olaðanüstü rejimdeki çözülme aðýr basacaðýndan Arias me uydurmak zorunda kalacak ve reformlarýn bir an önce yapýlmasý gereðinden söz edecekti. Carillo. Franco 1975 Kasýmýnda öldü ve ardýndan prens Juan Carlos kral ilân edilip kraliyet tahtýn turtuldu. Þubat-Mart 1976 da Ýspanya da kanlý ský dönemi yaþandý. Felipe Gonzales le birlikte paylaþmýþtýr. Sosyal Demokrat partilerin örgütü S Enternasyonal tarafýndan da hararetle desteklenen Sosyalist Ýþçi Partisi genel sekreteri Felipe Gonzales idi. Avrupa sosyal demokrasisinin destek lediði Gonzales hükümeti altýnda yürütülen bir uyum süreci sayesinde 1986 baþýnda AET ye üy [159] Troçki. Arias. Sýra demokrat diye övülen genç kralýn atayacaðý baþbakana gelmiþti. Sürecin takip eden halkalarýna gelince. Carillo. sol güçleri iyice burjuvaziye yaklaþtýrma ve onlarý bu yolla e me siyasetini uygulamaya koyuldular. Ekonomik açýdan kendini artýk modern kapitalist geliþime a ak uyduracak düzeyde hissetmeye baþlayan Ýspanya tekelci sermayesi ise. Ekim 2000. tam anlamýyla reformist ve sýnýf uzlaþmacý s yaratýcýsý oldu. Fakat Arias hükümeti Franco döneminde kabul edilmiþ anayasa alt a seçimlere gidilmesini kararlaþtýracaktý. Bu birlik. burjuvazinin yeni dönemdeki gereksinimleri denk düþmüyordu ve bu nedenle burjuvazi þimdi kendi demokratik yönetimini iþbaþýna getirm muþtu. Ýspanya da faþizmin çözülüþ sürecinde ayaða dikilen iþçi sýnýfýný ve kitl esine hapsetme onur unu. Avrupa komünizmi diye adlandýrýlan. Yazýn Yay. Burjuva düzenin egemenleri. Yeni dönemin parlayan yýldýzý. faþist diktatörlüðün çözülüþ süreci inin yükselme riskini göze alamayýp Bonapartizm gibi bir baþka olaðanüstü yönetim biçimiyle etmeye çalýþan burjuva güçlerin tipik davranýþýdýr. Ýspanyol Devrimi. Carlos un bu tutumu. Fakat Ýspanya ayný dönemde parlayan ikinci bir yýldýz la da tanýþaca 1976 yýlýnda ülkesine dönüþ yapan Ýspanyol Komünist Partisi nin genel sekreteri Santiago Ca di. Frankocu yönetimin kontrolü altýnda uzun bir sürece yayýlmýþ anýna karþý demokrasi için kitlesel bir mücadele verilmesini ve bir an önce parlamenter iþl geçilmesini savunmaktaydý.
Bunun yerine kitle örgütü liderlerinin soldaki arkadaþlarý ve danýþmanlarý rolünü oynam ine ve fikirlerine güvenememesinden kaynaklanan bu politika POUM u ikiyüzlülüðe. s. age.352-3) [165] Troçki. s. Troçki.246 [163] Troçki.248 [162] Troçki. s. age.350 [172] Troçki. 349 .247 [171] Troçki. s. age. s. age. s. age.258-9 [166] Troçki. s. s. s. age. yani bir sol Menþevik olabileceðini belirtir.347 [169] Troçki. age. en iyi ihtimalle Ýspan ya nýn Martov u. age.239 [167] Troçki.241 [164] POUM (Birleþik Marksist Ýþçi Partisi). s. age. age.[161] Troçki. sürekli ya lamaya ve sýnýf mücadelesinin geliþimi ile keskin bir çeliþki içerisine düþmeye mahkum etti Karþý Mücadele. POUM liderliði konusunda þu lendirmeyi yapar: POUM liderleri bir tek gün için olsun baðýmsýz bir rol oynamayý denemedi . s. age. s. bu partinin lideri Andre Nin in dürüst avaya baðlý bir insan olsa da bir Marksist deðil merkezci olduðunu.262 [170] Troçki.341 [168] Akt: Troçki.
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
We've moved you to where you read on your other device.
Get the full title to continue reading from where you left off, or restart the preview.