Birleşik Krallık’ta tipik bir aile arabasını benzinle doldurmak 100 sterlinden fazlaya mal oluyor ve petrol fiyatları daha da yükselebilir. Peki fosil yakıt fiyatlarının bu kadar yüksek olması kötü bir şey mi? Küresel yaşam maliyeti kriziyle başa çıkmak için önlemlere odaklanılırken, çok uygunsuz bir gerçeğe – iklim krizini çözmenin fosil yakıt fiyatlarının tüketiciler için sonsuza kadar yüksek kalmasını gerektirdiğine – çok daha az dikkat edildi.
Böyle bir şey söylemek kulağa hoş gelmeyebilir. Zengin ülkelerdeki milyonlarca hane, ısınma ve yemek yeme arasında bir seçim yapmakla karşı karşıya. Daha yoksul ülkelerde durum ölçülemeyecek kadar kötü. Yükselen gaz fiyatları gübre maliyetini önemli ölçüde artırırken, Ukrayna’daki savaş buğday ihracatını engelledi.
Bunlar birlikte dünya çapında gıda fiyatlarını artırıyor, enflasyonda bir artışı tetikliyor ve Yemen, Afrika Boynuzu ve Madagaskar gibi yerlerde zaten korkunç olan gıda durumunu daha da kötüleştiriyor. Dünyanın dört bir yanındaki vatandaşların devletlerinin en temel hakları olan gıda hakkını yerine getirmemelerini protesto ettikleri 2008 ve 2011 yılları arasında yaşananlar gibi yaygın ayaklanmalara şimdiden tanık oluyoruz.
Yüksek fiyatların etkisini azaltmak için, dünya çapında enerji politikasında gıcırdayan bir tersine dönüş gördük. Kasım 2021’de Glasgow’daki COP26 iklim değişikliği konferansında hükümetler karbonu vergilendirme ve fosil yakıt sübvansiyonlarını sona erdirme sözü verdi. Ancak, yakıt ve elektrik maliyetlerindeki çarpıcı artışların ortasında, aynı hükümetler enerji vergilerini azaltmak, tavan fiyat uygulamak ve yeni sübvansiyonlar getirmek için mücadele ediyor.
Ancak küresel ısınmayı 1,5°C’nin altında tutmak, fosil yakıt kullanımında ciddi bir azalmayı gerektiriyor ve bunun şimdi olması gerekiyor. Talihsiz gerçek şu ki, insanları daha az fosil yakıt kullanmaya yönlendirmenin en etkili yollarından biri onları pahalı hale getirmektir.
Tabii ki, fosil yakıtlardan kurtulmanın en iyi yolu, daha iyi (ve tercihen daha ucuz) alternatiflerin olduğu zamandır. Bununla birlikte, bu yenilenebilir alternatiflere yatırım, ancak insanlar açıkça bunlara geçiyorsa gerçekleşecek ve bu da tüketici fosil yakıt fiyatlarının yüksek kalmasını gerektiriyor.
yakıt isyanları
Tabii ki, yüksek fosil yakıt fiyatları tipik olarak popüler değildir ve hatta sivil kargaşaya yol açabilir. 2005 ve 2018 yılları arasında 41 ülkede doğrudan kamunun yakıt talebiyle ilgili en az bir isyan çıktı. Yalnızca 2019’da Sudan, Fransa, Zimbabve, Haiti, Lübnan, Ekvador, Irak, Şili ve İran’da enerjiyle ilgili büyük protestolar yaşandı ve bunların çoğu ayaklanmalarla sonuçlandı.
Meslektaşlarım ve ben yakın zamanda, bu isyanların, genellikle yakıt sübvansiyonları kaldırıldıktan sonra, fiyat artışlarından kaynaklandığını gösteren bir araştırma yayınladık. Bu fiyat artışları, vatandaşlar hükümet politikalarına ve eylemlerine karşı öfkelerini dışa vurmanın başka bir yolu olmadığını hissettiklerinde (ya da devletler onları engellemek için güç kullanmaya çalıştığında) isyanları ateşledi.
Yüksek fiyatlar, mutlu vatandaşlar
Ayaklanmalara yol açmadan fosil yakıt fiyatlarını yüksek tutmak mümkün mü? Kilit nokta, uluslararası petrol ve gaz fiyatları sonunda düştüğünde yakıt vergilerini artırarak tüketici fiyatlarını yüksek tutmaktır. Bunu politik olarak kabul edilebilir kılmak için iki şeyin olması gerekiyor.
Birincisi, fosil yakıt şirketleri için yüksek kar anlamına geliyorsa, tüketiciler yüksek fiyatları kabul etmeyeceklerdir. Tüketiciler için yüksek fiyatların korunması, fosil yakıt şirketlerinin karşı karşıya olduğu vergi sisteminin radikal bir revizyonu ile tamamlanmalıdır, sadece bir defaya mahsus beklenmedik vergiler değil. Fosil yakıt şirketleri gerçekten fazla bir şey alamasa da bu vergiler tüketici fiyatlarını yüksek tutacaktır – makul maliyetleri karşılamaya yetecek kadar, ancak sürekli fosil yakıt üretimine yatırım yapmaya yetmeyecek kadar. Uluslararası Enerji Ajansı’nın da belirttiği gibi, 2050 yılına kadar net sıfıra ulaşmak, yeni petrol ve gaz üretimine yatırım gerektirmeyecek.
İkincisi, tüketiciler ödedikleri ek vergi eşdeğer karbon kredisi olarak vatandaşlara iade edilirse, daha yüksek fosil yakıt fiyatlarını kabul etmeye çok daha istekli olacaklardır. Alaska da benzer bir şey yaptı ve petrol gelirlerinin bir kısmını “kalıcı bir fona” koydu ve daha sonra her haneye her yıl bir çek yoluyla dağıttı (bu yaklaşım ters gidebilir – Alaska’da politikacılar sonunda kamu hizmetlerini kesintiye uğrattı. ödemeler hazineyi korur).
Fosil yakıt fiyatlarını yüksek tutmak için alınan vergilere eşit bir yıllık ödeme almak, daha yüksek fiyatlardan kaynaklanan zararı hafifletecektir. Ayrıca, en çok fosil yakıt kullananlar daha fazla vergi öderken, az kullananlar daha az ödeyip fondan aynı ödemeyi alacakları ve böylece sonunda kar elde edecekleri için ilerici olacaktır. Fosil yakıt tüketimi yüksek olan yoksul gruplar için ek tazminat gerekebilir, örneğin: B. Arabalarını iş için kullanması gereken düşük gelirli insanlar.
Artan enerji maliyetleri, dünya çapındaki yoksul tüketiciler için bir felakettir. Ancak ironik bir şekilde, dünyayı fosil yakıtlara olan bağımlılığından kurtarmak için de bir fırsat sunuyorlar. Fosil yakıt fiyatlarını yüksek tutmak için bu fırsatı yakalarsak, temiz enerji geçişini herkes için adil bir şekilde hızlandırabilir ve gelecek yıllarda daha derin krizleri önleyebiliriz.
Bu makale The Conversation tarafından Creative Commons lisansı altında yeniden yayımlanmıştır. Orijinal makaleyi okuyun.