TCMB Niye Dolar Satıyor?/Mustafa ERDOĞAN
Son bir kaç aydır, Merkez Bankası’nın (TCMB), dolar fiyatına müdahaleleri sıkça tartışılır oldu. TCMB’ye ortak noktası olmayan pek çok eleştiri geliyor.
“TCMB kurları düşük tutuyor ki, hükümet dolar bazında milli geliri artırdım diyebilsin” Bu eleştirilerden sadece biri. Aslında bu çok ağır bir itham Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, ‘cumhurun'(halkın) dövizlerini sırf siyasilere yaranmak için satıyor demektir bu. Bu insanları böylesi bir ‘kimliksizlikle’ itham etmek ne derece doğrudur?
Baktığınız zaman hanehalkı tasarrufu son 30 yılın en düşük seviyelerinde olan Türkiye’de büyüme dışarıdan gelen parayla sağlanıyor. Elin parasıyla düğün yaptık. Şu an da balayına çıkıyoruz denebilir. Cari açık denen şey ne peki?Cari açığın azaltılmasını isteyenler ne istiyor ya da?
Söylenmek istenen şu aslında:” Düğünde toplanan paranın çok fazlasıyla balayına çıktın ama balayının da mokunu çıkarma. Gel bunu tadında bırak. Milletin parasını kullandın ama çok fazla açılmazsan bunu kazancınla kapatabilirsin”
Gerçekten süreklilik arz eden bir dış kaynak, hanehalkı tasarrufları yetersiz olan bir ülke için hem sebep hem sonuç görevi görür. Tasarruf yetersiz olduğu için dış kayanağa muhtaçsınızdır. Dış kaynağa olan ihtiyacınız arttıkça tasarruf oranınız daha da düşer. Literatür tanımıyla cari açık tasarruflardan yatırımların çıkarılmasıdır. TR 12 birim tasarruf edip 22 birimlik yatırım/harcama yapıyor. Aradaki 10 birim ne peki? O da cari açık işte.
Düz mantıkla buraya baktığımızda akla ne geliyor? Tamam abi, yarın tasarrufu artıralım yatırım/harcamayı biraz kısalım. Bu iş olsun bitsin.Cari fazla verelim. İş çözülsün. Kazın ayağı öyle mi peki? Değil!! Daha sonra yeniden değiniriz ama cari fazla verip krize yakalanan bir çok ülke örneği de var 😦 Peki nasıl olacak? Cari açığı önlemenin en kolay 2 çözümü şöyle:1)ithal ürünleri burada üretmek. Yani, akıllı telefonlar, laptoplar, kaliteli arabalar.. Bunları üretmek için yeterli zekaya, altyapıya, ihtisaslaşmaya sahip miyiz? ?? 2)Bir yerden bolca petrol ya da doğalgaz bulmak:) Bu da cari açığı azaltır. Ama doğalgazı/petrolü olanlara siyasi tecavüzcülerin neler yaptığı ortada. Bu nimetin de öyle bir külfeti olur:)
Müthiş bir genç nüfusu var TR’nin. Bu genç nüfusu balayından ve ‘balayı aksiyonlarından’ uzak tutarsan nasıl bir ortam yaratmış olursun? Tasarruf demek bu nüfusun beklentilerinden, isteklerinden, biraz da yaşama arzularından kırpmak demek.Cari açığın azalması demek bu kadar çok kişide iphone, LED TV, ithal araba olmaması demek. Bu insanları buna razı edebilir misiniz? Ayrıca TR’de iyi kötü bir emeklilik sistemi olduğu ve de ‘devlet baba’ algısı var olduğu müddetçe tasarruf neden artsın? Hazır para da bulmuşken, bu genç nüfusun isteklerinin ‘makul’ ölçüde yerine getirilmesi, getirilmesinin yasaklanmasından çok daha hayırlıdır. Bu başkasının parasıyla bile olsa!
Neyse konumuza geri dönelim. Merkez bankası neden doların fiyatını düşürmek istiyor peki? Hazır doların fiyatı artmışken ithal mal getirmek zor, dışarı mal satmak da kolay hale gelmez mi? Kazın ayağı burada da göründüğü gibi değil maalesef. Kurların dış ticaret açığı üzerinde iyileştirici etkisi olduğu bir gerçek ama. TR’de dolar/ döviz fiyatlarının bu etkiden daha da fazla büyük kuvvette görüldüğü bir yer daha var? Neresi o? ENFLASYON!
Çok bariz bir şekilde TCMB’nin enflasyonla mücadele edebilmek için kurları baskılamaya çalıştığını görüyoruz. Yani TCMB, Türk Lirasının Amerikan Doları karşısında daha fazla değer kaybetmesini istemiyor. Çünkü dolar karşısında aşırı değer kaybeden TL, kritik limitin aşılması halinde Türkiye’deki fonların hızla dolar alarak ülkeden kaçmasını tetikleyecektir. Yani doların 2 TL’yi görmesi, çok daha ötesine gideceğinin kesin göstergesi olacaktır. Ekim 2011’den bu yana uyguladığı Başçı başkanın Türk usulü dediği ‘faiz koridoru’da dolar fiyatının aşağı çekilmesi için kullanılan unsurlardan biri değil mi? (Faiz koridoru=Millet çok dolar istiyorsa TL’ye %12 faiz ver ki cazip olsun, TL’ye talep yoğunsa TL faizini %2 yap ki cazibesini yitirsin)
Tekrardan çift haneli erkama gelen bu CANAVAR’dan hala korkuyoruz ve sanırım korkmalıyız da!