Meme kanseri önlenebilir mi?
Meme kanserini önlemenin kesin bir yolu yoktur. Ama tüm kadınların yapabileceği, riski düşürebilecek, meme kanseri oluşursa erken yakalanıp daha kolay tedavi edilebileceği erken evrelerde yakalanmasını sağlayabilecek birkaç şey bulunmaktadır.
Riski azaltmak
Değiştirilebilir risk faktörlerinizi değiştirerek riski azaltmak mümkündür. Meme kanseri risk faktörleri isimli yazıyı okuyabilirsiniz.
Vücut ağırlığı, fiziksel aktivite ve yeme alışkanlıkları meme kanseriyle ilişkilendirilmiştir. Harekete geçilebilecek alanlar bunlar olabilir.
Artmış vücut ağırlığı ve menopoz sonrası ya da erişkin yaşamda kilo almış olmak yüksek meme kanseri riski ile ilişkilendirilmiştir. Alkol kullanımı da meme kanseri riskini arttırmaktadır. Düşük miktarda alkol kullanımı bile meme kanseri riskini az da olsa arttırmaktadır.
Orta derecede ya da daha fazla fiziksel aktivite meme kanseri riskini azaltmaktadır.
Bazı çalışmalarda düşük yağ, sebze, meyve, balık içeren diyetlerin meme kanseri riskini azalttığı gösterilmiştir. Ama özel olarak hangi gıdaların meme kanseri riskini azalttığı belli değildir. Birçok çalışmada da düşük yağ içeriğinin meme kanseri riskine çok etkisi olduğu gösterilememiştir.
Meme kanseri riskini azaltma ihtimali için günümüzde diyet ve fiziksel aktivite ile ilgili olarak yapılabilecek en iyi öneriler;
Düzenli fiziksel egzersiz yapılması
Kilo alımın diyete ve fiziksel aktiviteye dikkat ederek kontrol altına alınması
Alkol tüketiminden kaçınılması olarak sıralanabilir.
Emzirme meme kanseri riskini azaltmaktadır.
Menopoz sonrası hormon tedavisi almak meme kanseri rsikini arttırdığı için bu konuda çok dikkat edilmeli kar zarar hesabı iyi yapılmalıdır.
Şu an için östrojen benzeri etki yapan çevresel kimyasal maddelerin (bazı plastik şişeler, belirli kozmetik ürünler, kişisel bakım ürünleri) meme kanseri riskini arttırdığına dair kesin bir bilgi bulunmamaktadır. Eğer risk artışı var ise çok düşük oranda olduğu düşünülmektedir. Endişe duyan hanımların bu ve benzeri ürünleri kullanmaktan mümkünse kaçınması uygun olabilir.
Meme kanserini erken yakalama
Yaşam tarzı değişikliklerinden başka kadınların alabileceği en önemli önlem meme kanseri tarama programlarını takip etmeleridir. Erken tanı meme kanserinden korunma sağlamaz ancak başarılı tedavinin mümkün olma ihtimalini arttırır.
Yüksek riskli ya da yüksek riskli olabilecek kadınlar
Yüksek riskli hasta grubunda iseniz ( örneğin, ailede meme kanseri bulunuyor olması, BRCA gen mutasyonuna sahip olmak ya da DCIS, LCIS veya biyopsi ile kanıtlanmış prekanseröz lezyon sahibi olmak)meme kanseri gelişmesini önlemek için alabileceğiniz önlemler olabilir. Hangi önlemin alınacağına karar vermeden önce riskinizin ne olduğunu anlamak ve neler yapılabileceğini netleştirmek için doktorunuzla konuşmalısınız.
BRCA gen mutasyonları için genetik testler
Birçok kadının akrabaları arasında meme kanseri olsa da bunların çoğu BRCA gen mutasyonu ile ilişkili değildir. Bu mutasyonlara yönelik genetik testler pahalı olabilir ve sonuçlar sıklıkla yüzde yüz değildir. Testlerin geniş bir yelpazede yer alan ve üzerinde düşünülmesi gereken sonuçları olabilir. Mutasyon olabileceğine dair güçlü kanıtlar var ise testlerin yapılması uygun olacaktır.
USPSTF(US Preventive Services Task Force) yüksek aile hikayesi olan kadınlara BRCA gen testlerinin yapılmasını önermektedir. Amerikalı kadınların yaklaşık %2 si bu gruptandır.
USPSTF Yahudi kökenli olmayan kadınların aşağıda yer alan özelliklerden herhangi biri varsa bu testi yaptırmasını önermektedir.
- Anne, kardeş ya da kız çocuklardan 2 tanesine meme kanseri varsa ve biri 50 yaştan önce tanı aldıysa
- 3 ya da daha fazla birinci ve ikinci derece akrabada meme kanseri varsa
- Birinci ve ikinci derece akrabalardan birinde meme kanseri ve over kanseri birlikteliği varsa
- 2 ya da daha fazla birinci-ikinci derece akrabada over kanseri varsa
- Meme kanserli erkek akraba varsa
Yahudi kökenlilerde
- Meme ya da over kanserli birinci derece akraba
- Ailenin aynı tarafında 2 tane meme ya da over kanseri varsa
Başka rehberlerde farklı öneriler bulunabilmektedir. Örneğin bir rehber kaynağında 60 yaşın altında triple negatif meme kanseri olgularına genetik testler önerilmektedir.
Genetik test yaptırmayı düşünüyorsanız öncesinde konu hakkında bilgili bir sağlıkçıdan detaylı bilgi alrak bu testin sonuçlarının neler olabileceği hakkında bilgi alınması önerilir.
Birçok kanser merkezi genetik danışmanlık da vermekte ve kanser olgularında olası kalıtsal özellikleri tanımlamaya çalışmaktadırlar.
Meme kanserinden koruyucu ilaçlar
Kimyasal korunma (ilaç ile korunma) meme kanseri riskini azaltmak için ilaç kullanmayı ifade eder. Meme kanseri riskini azaltma açısından çalışmaları yapılmış birkaç ilaç söz konusudur.
Tamoxifen: Tamoxifen östrojenin meme dokusundaki bazı etkilerini engellemektedir. Bir süredir reseptör pozitif meme kanserlerinin tedavisinde ve tekrarının engellenmesinde başarıyla kullanılmaktadır.
Yüksek riskli hastaların riskini de düşürmektedir. Östrojen reseptörü(ER) pozitif olan kanserlere yönelik risk azalmasına yol açmaktadır. ER negatif kanserelre bir etkisi bulunmamaktadır. Menoğpoz sonrası meme kanserlerinin çoğu ER pozitiftir.
Meme kanserinden korunma çalışmasının sonuçlarına göre yüksek riskli kişilerde tamoxifen kullanımı meme kanseri riskini düşürmektedir. Çalışmada kadınlar tamoxifen ya da plasebo içeren ilaçları 5 yıl süre ile kullanmışlar ve 7 yıllık takip sonrasında tamoxifen kullanan kadınlarda meme kanserinin %42 oranında daha az görüldüğü hesaplanmıştır. Ancak meme kanserinden ölüm oranı değişmemiştir. Tamoxifen Amerikan ilaç kurulu tarafından yüksek riskli hasta grubunda kullanım için onaylanmıştır ve menopoz öncesinde bile kullanılabilmektedir.
Tamoxifenin endometrial kanser (rahim kanseri) riskini arttırıcı, bazı pıhtılaşma sorunlarına yol açıcı yan etkileri bulunmaktadır. Tamoxifen kullanmadan önce fayda ve zarar hesabının iyi yapılması gerekmektedir.
Tamoxifen BRCA2 mutasyonu olan olgularda henüz meme kanseri gelişmediyse riski azaltmaktadır. Ancak bu sonuç BRCA 1 için geçerli değildir.
Raloxifen: Etkileri tamoxifen ile aynıdır. İki ilacın etkilerini karşılaştıran çalışmalarda raloxifenin DCIS riskini de azalttığı ortaya çıkmıştır. Ayrıca raloxifenin yan etki olasılığı daha düşüktür. Tamoksifen gibi sadece ER pozitif olgularda etkilidir.
Raloxifen post menopozal kadınlarda osteoporoz varlığında veya meme kanseri için yüksek risk varsa FDA tarafından kullanımı onaylanmıştır.
Aromataz inhibitörleri: Anastrazole, letrozol ve exemestan gibi ilaçlar postmenopozal dönemde meme kanseri risk azaltılmasında kullanımı için çalışmalara dahil edilmişlerdir. Bu ilaçlar halen meme kanserli olgularda meme kanseri nüksünü önleme amaçlı kullanılmaktadır. Postmenopozal kadınlarda normal oalrak üretilen az miktarda östrojenin üretimini bloke ederek çalışmaktadırlar. Exemestanın yükske riskli hastalarda riski %65 oranında azalttığı gösterilmiştir. Tamoxifen gibi bu ilaç da ER pozitif meme kanserlerinde etkilidir.
Bu ilaçların eklem ağrıları ya da eklem sertliği gibi yan etkileri bulunmaktadır. Ayrıca osteoporoza neden olmaktadırlar. Bu ilaçların hiçbiri emme kanser riskini azaltmada kullanımı FDA tarfından onaylı değildir.
Diğer ilaçlar: Diğer ilaçlar için de birçok çalışma yapılmaktadır. Örneğin; aspirin ya da benzeri ağrı kesiciler kullanan kadınlarda meme kanseri riski düşüyor görülmektedir. Osteoporoz tedavisinde kullanılan bifosfonatların meme kanseri riskini azaltmada kullanılabilmesi için yapılan çalışmalar da vardır. Kemik metastazı yapan meme kanserlerinde kullanılmaktadırlar. Ancak bu benzeri ilaçların meme kanseri riskini azaltıp azaltmadığı henüz netlik kazanmamıştır.
Çok yüksek riskli hasta grubunda koruyucu meme cerrahisi
Meme kanseri için oldukça yüksek riske sahip kadınlarda memelerin ya da yumurtalıkların cerrahi olarak çıkartılması bir seçenektir.
Profilaktik mastektomi: Kanser tanısı almadan her iki memenin de alınması meme kanseri riskini %97 oranında azaltmaktadır. Meme kanseri tanısı almış hastalarda öbür memenin de alınması yeni kanser riskini azaltmaktadır.
Memelerin alınması meme kanseri riskini tamamen ortadan kaldırmamaktadır çünkü en becerikli cerrahlar bile birkaç meme hücresi bırakabilmekte ve bu hücrelerden meme kanseri gelişebilmektedir.
Bu tip ameliyatı düşünmek için birkaç neden olabilir.
- BRCA gen mutasyonu
- Yakın akrabalarda birden çok meme kanseri olması
- Biopside Lobuler karsinoma insitu varlığı
- Diğer memede meme kanseri olması özellikle yüksek risk grubunda
Bu ameliyatın gerçekten de kadınlara yarar sağladığını söylemek imkansızdır. BRCA gen mutasyonuna sahip kişilere bu ameliyatın yapılması eğer meme kanseri geliştireceklerse kuşkusuz ki faydalı olacaktır ancak BRCA mutasyonlu tüm kadınlarda meme kanseri gelişmeyecektir. Belki de meme kanseri geliştirmeyecek bir kadın bu ameliyatın sonraki etkilerinden boşu boşuna zarar görmüş olabilir.
Bu ameliyat öncesinde mutlaka ikinci seçenekler şiddetle önerilmelidir. Amerikan kanser derneği ancak çok kuvvetli klinik ve patolojik bulgular varlığında böyle bir ameliyatın yapılmasını önermektedir. Ancak dikkatli bir değerlendirme yapmak kaydıyla, bazı kadınlarda profilaktik cerrahinin doğru seçenek olabileceğini de unutmamak gerekir.
Profilaktik ooferektomi: BRCA mutasyonu olan kadınların yumurtalıklarının alınması östrojenin ana kaynağının kesilmesine bağlı olarak meme kanseri riskini %50 oranında azaltmaktadır. Ayrıca BRCA mutasyonları over kanserleriyle de ilişkili olduğu için over kanseri riski de ortadan kalkmaktadır. BRCA mutasyonu olan kadınlara çocuk sahibi olduktan sonra yumurtalıklarını aldırması birçok doktor tarafından önerilmektedir.
{fcomment}
Kategori: M