2 Mart’tan Günümüze; Kürdistanlı Seçilmişlere Darbe Mekanizması İşliyor
Türkiye’nin siyasi tarihine ‘2 Mart Darbesi’ olarak geçen Demokrasi Partisi (DEP) milletvekillerinin Meclis’te yaka paça gözaltına alıp tutuklanmasının üzerinden 24 yıl geçti. Siyasetin ‘utanç günü’ olarak anılan 2 Mart 1994 darbesinden sonra Kürtlerin demokratik siyaset arayışları ve mücadelesi hep aynı politikalarla karşı karşıya kaldı. Darbe’nin üzerinden 24 yıl geçse de güncelliğini koruduğuna işaret eden HDP Milletvekili Beştaş, ’94’teki de bugünkü de aynı zihniyet’ diyerek, inkar siyasetinin sürdüğünü kaydetti
Ankara’da siyaset arayışına 1990 yılında Halkın Emek Partisi (HEP) ile başlayan ve DEP’le süren Kürtlerin bu çabaları dün olduğu gibi bugün de baskılanıyor. HEP ile birlikte siyasi yaşama atılan Hatip Dicle, 12 Aralık 1993 tarihinde genel başkanı olduğu DEP, o seçimlerin ardından Meclis’e temsiliyet imkanı buldu. Ancak 2 Mart 1994 günü bugün de benzeriyle birlikte devam edecek bir siyasi krizin adımı da atıldı. Yemin töreninde protestolar arasında Kürtçe yemin etmesi soruşturmaya konu olan Leyla Zana ve arkadaşları o andan itibaren hedefe konuldu. Polis, Orhan Doğan ve Hatip Dicle’yi aynı gün Meclis çıkışında yaka paça gözaltına aldı. Aynı gün, hiç vakit kaybetmeden yapılan Meclis oylamasında DEP milletvekilleri Orhan Doğan, Hatip Dicle, Leyla Zana, Ahmet Türk, Sırrı Sakık ve bağımsız milletvekili Mahmut Alınak’ın dokunulmazlıkları kaldırıldı.
‘Partiyi kapatma kararı’
Milletvekilleri 13 gün sonra tutuklanarak Ankara Merkez Kapalı Cezaevi’ne konulurken, Anayasa Mahkemesi de aynı hızla partiyi kapatma kararı aldı. 3 Ağustos 1994’te başlayan DEP Davası jet hızıyla 8 Aralık 1994’te sonuçlandırıldı. Milletvekilleri, Ankara 1 No’lu Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin iddianamesine göre, “PKK talimatları doğrultusunda bölücü faaliyet yürüttükleri” suçlamasıyla TCK’nin 125. maddesi uyarınca 15’er yıl hapis cezasına çarptırıldı. Ahmet Türk, Sırrı Sakık ve Mahmut Alınak bir süre sonra serbest bırakılırken, Hatip Dicle, Leyla Zana, Orhan Doğan ve Selim Sadak “Örgüt yöneticiliği” suçlamasıyla 10 yıl cezaevinde kaldı.
’37 kişiye 5 yıl siyaset yasağı’
2004 yılında Avrupa Birliği (AB) uyum süreci kapsamında serbest bırakılan DEP’liler siyaset yasağı nedeniyle bir süre aktif siyasetten uzak kaldı. Bu dönemlerde DEP geleneğinden gelen DEHAP ve ardından da DTP, yerel yönetimler başta olmak üzere birçok alanda önemli başarılar yakaladı. Seçimlerde yüzde 10 barajından dolayı parlamentoda temsil hakkı bulamayan Kürtler, 2007 seçimlerinde bağımsız adaylarla engelli aştı. Barajın bağımsız aday formülüyle aşılmasının ardından Meclis’e girmeyi başaran siyasetçiler, bununla da kalmayıp grup kurma sayısı olan 20’ye ulaştı ve kısa bir süre sonra da Demokratik Toplum Partisi (DTP) çatısı altında Meclis’te söz söylemeye başladı. Ancak HEP ve ardından DEP’le başlayan siyasete dönük baskı DTP’nin de karşı karşıya kaldığı bir durum oldu. Aralık 2009’da Anayasa Mahkemesi tarafından Meclis’te grubu bulunan DTP’nin kapatılmasına karar verildi. DEP döneminde de “siyaset yasağı” alan Ahmet Türk ve milletvekili Aysel Tuğluk’un da aralarında bulunduğu 37 kişiye 5 yıl siyaset yasağı getirildi.
Zana yeniden Meclis’te
2011 yılına gelindiğinde “Emek, Demokrasi ve Özgürlük Bloku” ile kurulan demokrasi ittifakıyla yüzde 10 baraj engeli bağımsız adaylarla yeniden aşıldı. Bu seçimlerde Yüksek Seçim Kurulu (YSK), 2 yıl zaman geçmiş olmasına rağmen bir kez daha Hatip Dicle ve Leyla Zana’nın milletvekili adaylığını, “Memnu haklarını almadıkları” gerekçesiyle veto etti. Kamuoyunun yükselen tepkisi nedeniyle geri adım atmak zorunda kalan YSK veto kararını kaldırarak, 2 Mart Darbesi mağdurlarına vize vermek zorunda kaldı. Ancak seçimlere 3 gün kala Yargıtay’ın Hatip Dicle hakkında düşüncelerini açıkladığı için hakkında verilen 1 yıl 8 aylık cezayı onamasıyla Amed’te rekor oy ile seçilen Dicle’nin milletvekilliği bir kez daha düşürüldü. Leyla Zana ise Amed’ten seçilip ve 17 yıl sonra tutuklanıp götürüldüğü Meclis kapısından ikinci kez milletvekili olarak girdi.
Seçimler ‘yok hükmünde’ sayıldı
2015 yılına gelindiğinde ise seçim barajını aşmayı önüne koyan Halkların Demokratik Partisi (HDP), bu kez sadece Kürtleri değil Türkiye’nin birçok farklı kesimini de bir araya getirerek, 7 Haziran seçimlerine parti olarak girme kararı aldı. Bu kararla birlikte “Büyük İnsanlık” sloganı altında seçim kampanyasını yürüten HDP, 7 Haziran’da elde ettiği yüzde 13.1 gibi büyük sıçrama ile 80 milletvekiliyle Meclis’te temsil hakkı kazandı. DEP geleneğinin daha da kapsayıcı bir partisine dönüşen HDP, bu kez DEP’lilerin maruz kaldığı politikaları katbekat aşan uygulamalara maruz kalmaya başladı. AKP’nin tek başına hükümet kuramama sonucuna neden olan bu başarı, çeşitli gerekçelerle “yok hükmünde” sayıldı ve 1 Kasım’da seçimler yenilendi. Ancak buna rağmen HDP yine barajı aşarak, Meclis’e girdi. 80 olan milletvekili sayısı ise 59’a düştü.
HDP’ye karşı CHP, MHP ve AKP ittifağı devrede
Yüzde 10’luk seçim barajının artık bu gelenek için anlamsızlaştığının belirginleşmesiyle birlikte bu kez farklı yöntemler devreye konuldu. Doğrudan HDP’lilerin hedeflendiği uygulamalarla açığa çıkan “dokunulmazlıkların kaldırılması”nda DEP’li milletvekillerinde olduğu gibi diğer partiler bir kez daha uzlaştı. AKP’nin Meclis’e getirdiği “dokunulmazlıkların kaldırılması” teklifi, MHP ve CHP’nin desteğiyle kabul edildi. Bu hamleyi “siyasi bir darbe” olarak değerlendiren HDP’liler için artık yargılanma yolu üç partinin ortaklaşmasıyla açılmış oldu.
24 yıl sonra milletvekilleri yine hapiste
Düzenlemenin resmileşmesinden sonra 4 Kasım 2016’ya 5 farklı kentte eşzamanlı olarak aralarında dönemin HDP Eş Genel Başkanları Selahattin Demirtaş ve Figen Yüksekdağ’ın da bulunduğu 9 milletvekili gözaltına alındı. Daha sonraki süreçte de gözaltına alınanlarla birlikte 12 milletvekili tutuklandı. Selahattin Demirtaş, Figen Yüksekdağ, Ferhat Encu, Selma Irmak, Gülser Yıldırım, Çağlar Demirel, Burcu Çelik Özkan, İdris Baluken ve Abdullah Zeydan hâlâ tutuklu bulunuyor.
Vekillikler bir bir düşürüldü
Tutuklama ve gözaltılarla sınırlı kalmayan bu durum milletvekilliklerinin düşürülmesine kadar geldi. İlk olarak Figen Yüksekdağ’ın tutuklandıktan birkaç ay sonra milletvekilliği düşürüldü. Yine parti üyeliğinin düşürülmesinden dolayı da eş genel başkanlık görevi elinden alındı. Yüksekdağ’dan sonra da Nursel Aydoğan, Besime Konca, Ferhat Encu, İbrahim Ayhan ve Ahmet Yıldırım’ın vekillikleri de kısa süre içerisinde aldıkları cezalar gerekçe gösterilerek düşürüldü. Bu sırada “devamsızlık” gerekçesiyle milletvekilliklerinin düşürülmesi de ilk kez HDP’li milletvekillerine uygulandı. Faysal Sarıyıldız, Tuğba Hezer ve Leyla Zana’nın vekillikleri de ilk kez “devamsızlık” gerekçesiyle düşürüldü. 1 Kasım seçimlerinde 59 olan HDP’li milletvekili sayısı seçimlerinden üzerinden iki yılı az bir süre geçmişken 50 düşürüldü.
İnkar siyaseti sürüyor
Bu siyasi geleneğin 1994’ten bu yana karşı karşıya kaldığı bu durumu değerlendiren HDP Anayasa Komisyonu Üyesi ve Adana Milletvekili Meral Danış Beştaş, 24 yıl sonra da halen güncelliğini koruyan bu politik yaklaşım için “inkar siyaseti”nin devamı olarak görülmesi gerektiğine vurgu yaptı.
Söz konusu Kürtlerse herkes aynı safta
“Bugün 2 Mart Darbesi’nin üzerinden çeyrek asır geçti, fakat Kürt meselesinde bir adım ileri iki adım geri, inkar siyaseti devam ediyor diyen Beştaş, “Türkiye’de iktidarlar değişse de, siyaset değişse de Türkiye’de bütün siyasi partilerin üzerinde uzlaştığı temel nokta Kürtlerin özgürlük taleplerini reddetme, inkar etme ve görmezden gelmedir. AKP’den DYP’ye, ANAP’a, MHP’ye, CHP’e tüm siyasi partilerin bu konuda sadece adları farklıdır. Bu partiler mesele Kürt siyaseti olunca, Kürtlerin talepleri olunca uzlaşıyor. Bugün üç partinin Efrin’e dönük saldırılar noktasında uzlaştığı gibi. Ya da 94’te DEP’lilere karşı kurulan ortak cephe. Bu, bugün Meclis çatısı altında HDP’ye karşı da sürüyor. Dokunulmazlıkların kaldırılması noktasında ya da 4 Kasım darbesiyle milletvekillerinin gözaltına alınıp tutuklanması ve halen devam eden vekil düşürmeler karşısında diğer partiler tam bir uzlaşı içerisindedir. Siyaseten bir araya gelemeyen bu partiler söz konusu Kürtler ve Kürtlerin talepleri olduğu anda ortak bir ittifaka girişebiliyor.” dedi.
‘Kürt meselesi çözülmeden, demokrasi yaşama geçmez’
Beştaş, buna karşı görülmesi gereken bir başka hususun da aslında Kürtlerin birliği ve Türkiye’deki demokratik muhalefetinin de bu meseleyi görerek, buna karşı ortaklaşabilmesi olduğuna işaret etti. Beştaş, “Ancak Kürtlere karşı ortak tutum geliştiren partiler de şunu bilmeli ki Kürtler olmadan, Kürt meselesi çözülmeden, demokrasi yaşama geçmez. Demokratik bir Türkiye hayali Kürtlerden bağımsız düşünülemez” dedi.
Yöntemler farklı ama zihniyet aynı…
“Bugün 2 Mart 2018’deyiz. Dün olduğu gibi Kürtler yine Meclis dışına itilmek isteniyor” diyen Beştaş, “Dün farklı yöntemlerle bu yapılıyordu, bugün ise farklı yöntemler uygulanıyor. Ancak dünkü zihniyet ile bugünkü zihniyet yine aynı. Bugün yaşanılanları 94’te de aynı zihniyet hayata geçirdi” ifadelerini kullandı.
Hayri Demir
demokrasi70.com