Ticaret yasamız, her nedense poliçe, bono ve çeki tanımlamamıştır. Bununla beraber yasanın şekil bakımından koyduğu ortak kural ve hükümlere ve hukukçuların tarifine göre;
Senet, iki taraf arasındaki bir alacak verecek ilişkisini saptayan bir belge demektir. Diğer bir tanımlama ile;
Paranın elden ele geçmesini (tedavülünü) kolaylaştırmak için ticaret aleminde kullanılan çeşitli senetlerin her birine “Ticari senet” denir.
TİCARİ SENETLERİN ŞEKİL UNSURLARI VE NİTELİKLERİ
Kıymetli evraktan sayılan ticari senetlerin ortak şart ve niteliklerini bir arada gözden geçirmek herhalde yararlı olacaktır
TİCARİ SENETLER
1) Senet unvanı
Ticari senetlerin poliçe, bono, çek olarak tanzim edildiklerini gösterir bir kelimeyi veya senet yabancı bir dille yazılmışsa o dille poliçe, bono ve çek karşılığı olarak kullanılan kelimeyi içermesi gerekir. Bundan maksat, senedin hangi nitelikte olduğunu bir bakışta anlayabilmektir.
2) Borcun mahiyeti
Poliçe ve çekte kayıtsız şartsız belli para ödenmesi için vekâlet emrini içermesi gerekir. Bonoda ise yine kayıtsız şartsız belli bir paranın ödenmesi va’di veya taahhüdü bulunacaktır. Poliçe ve çek birer havale emri oldukları halde, bono bir borç beyanıdır.
3) Bedel
Her üç senette de belli bir tutardan (meblağ) söz edilmektedir. Bir havale emri ya da sadece borç beyanı, ticari senedin doğruluğunu kanıtlamağa yeterli değildir. Bundan başka tutarın da belli olması lâzımdır.
Bunu sağlamak için senedin bedeli hem rakamla hem de yazıyla gösterilmektedir.
İki miktar arasında farklar varsa yazıyla gösterilen miktara itibar olunur. Senette miktardan başka faiz şartı varsa kural olarak bu şart hükümsüzdür. Ancak, görüldüğünde veya görüldükten bir süre sonra ödenmesi şart olan senetlere faiz kaydı konabilir.
4) Vade
Ticarî senetlerde vadeyi yazmak gerekir. Yazılmamış ise görüldüğünde yani ibrazında ödenecek demektir. Yalnız çeklerde vade bulunmaz, bulunsa da önemi yoktur. Çünkü çek görüldüğünde ödenmesi gereken bîr senettir.
5) Ödeme yeri
Ticari senetlerde ödeme yerinin gösterilmesi şarttır. Poliçede ödeme yeri yazılı değilse, muhatabın adı ve soyadı yanındaki yere ödeme yeri gözüyle bakılabilir. Buna karşın bono ve çeklerde ödeme yeri gösterilmemişse, senedin tanzim edildiği yer ödeme yeri sayılır.
6) Lehdarın adı ve soyadı
Poliçe ve bonolarda lehdarın (alacağı tahsil edecek kişinin) ad’ ve soyadının bulunması şarttır. Ancak çekler hamile de yazılı olabileceğinden lehdarın ad ve soyadının gösterilmesinde mecburiyet yoktur. Çekler, para gibi kolayca sürülen ve ömrü kısa olan senetlerdir.
7) Tanzim yeri ve günü
Gösterilmesi şart olan unsurlardan olan tanzim yeri gösterilmemişse, poliçe ve çekte keşidecinin, bonoda borçlunun adı yanında yazılı yer tanzim yeri sayılır. Bu da saptana mazsa senet geçersizdir.
Tanzim tarihi behemehal bulunmalıdır. Tanzim veya keşide tarihi (günü) yoksa ya da tarih belirsiz ise senet ticarilik vasfını kaybeder.
8) Borcu ödeyecek kimsenin adı, imza ve pul
Bonolarda imza eden kişi borcun kendisi tarafından ödeneceğini beyan ve taahhüt eder. Halbuki poliçe ve çeklerde bunları keşide eden kimseler, üçüncü bir kişinin borcu ödeyeceğini vaad etmektedirler.
Keşideci, muhataptan alacaklı olan kimsedir. Burada poliçe bono ve çekler arasında bir fark vardır Poliçe ve bono bir kişi üzerine keşide olunduğu halde, çek sadece banka üzerine çekilebilir.
Kanun, çekte keşideci ile banka arasında özel bir ilişkinin bulunduğunu varsaymak tadjr. Çünkü Kanuna göre “bir çek; ancak elinde keşidecinin emrine tabi para bulunan bir banka üzerine ve bu bankayı ödemeye mecbur kılan açık ve zımmî bir sözleşmeye uyularak çekilir.”
Bundan başka poliçe de bir havale niteliğinde olduğu için bu havaleyle muhatap ödemeye izinli kılınmaktadır.
Muhatabın borcu ödeyip ödemeyeceğini vadeden önce anlamak üzere poliçeyi kabule arzetmek gerekir. Çeklerde kabul şartı yoktur. Çünkü karşılık olmadan çek çekilemez. Keza bonolarda imza eden borçlu, borcunu itiraf ve beyan ettiğinden kabul işlemi sözkonusu olamaz.
Ticari senetleri tanzim ve keşide eden kimselerin bu senetler üzerinde imzalarının bulunması ve aynı zamanda imza ehliyetine sahip olmaları lâzımdır.
Poliçe ve bonolar nisbi pula tabi olduğu halde çekler puldan muaftır.
Ticari senetlerin, âdi senetlerden farkı ve özelliği de, devir ve ciro edilebilmele rindedir. Ancak, cironun kayıtsız ve şartsız olması lâzımdır. Kısmî ciro geçersizdir. Hamiline ciro beyaz ciro veya açık ciro hükmündedir.