Kredi Derecelendirmesi Nedir? Kredi Derecelendirme Kuruluşları Ne İş Yapar?
Bireylerin kredi derecelendirmesi, herkesin malumu. Bankacılık geçmişi, geçmiş ve anlık kredi kullanımı, kredi kartı ödemesi ve benzeri hususların her biri, bireysel kredilerin değerlendirmesinde önem taşıyor. Bu noktada, kredi değerlendirmesi ya da derecelendirmesi, kredinin geri ödenmesindeki riskleri konu alıyor ve bireylerin kredi için uygun olup olmadığı belirleniyor.
Konu ülke ekonomisi olduğunda, işler hem biraz değişiyor hem de nispeten aynı şekilde yürütülüyor. Tabii aynı şekilde derken, çok önemli bir farkla! Zira bu kez bireyler yerine, yerleşik hükumet ve devlete verilen krediler baz alındığı için kredi derecelendirme puanı devreye giriyor ve bu değerlendirmeyi bağımsız kuruluşlar gerçekleştiriyor. Kısacası, bir devlete verilecek olan kredi ya da borçlar konusunda, risklerin değerlendirmesini bankalar değil, Kredi Derecelendirme Kuruluşları belirliyor.
Kredi Derecelendirmesi Nedir?
Kredi Derecelendirmesi, ‘’Bir ülkeye verilecek olan borçların tamamını esas alan ve bu borçların ilgili devlet tarafından geri ödenebilme kapasitesini değerlendiren, ölçen ve özel kredi derecelendirme kuruluşları tarafından ön görülen kredi risk notudur.’’
Daha kapsamlı ve daha anlaşılır olarak ele alırsak, bağımsız kuruluşlar tarafından ülke için verilen kredi risk notu da diyebiliriz. Bu not ile bir ülkenin kredi geri ödeme durumu ele alınır ve değerlendirilir. Üstelik tüm bu bilgiler ışığında, yabancı yatırımcının yatırım tercihleri ve ülkeye bakış açısı da değişebilir.
Kredi Derecelendirme Kuruluşları Ne İş Yapar?
Kredi Derecelendirme Kuruluşları, temelde bağımsız kuruluşlardır. Bireyler için risk ve değerlendirmede bulunmazlar. Bunun yerine, borçlunun, yani borca söz konusu olan şirketin ve de ülkenin, yeni kredi yönünden değerlendirilmesini, risk analizini, kredibilitesini, güvenilirliğini ve son olarak da geri ödeme kapasitesini ölçer, buna uygun notlar verirler. Bu sayede ülkeler ve şirketler için kredi borçlanması konusunda uluslararası alanda kolaylık sağlayan bu özel kuruluşlar, bir yandan da yatırımcı için bilgi temin etmiş olurlar.
Dünyanın en bilinen ve en saygıdeğer bağımsız kredi derecelendirme kuruluşlarına, Standart & Poor’s (S&P), Fitch Ratings ve Moody’s en önemli örneklerdir. Bu şirketlerin ortak özelliği, ABD menşeili olmaları ve kredi derecelendirme faaliyetleri göstermeleridir. Bununla birlikte, tüm bu kuruluşlar, temel olarak şirketler ve ülkeler ile ilgili kredi notu belirleme, açıklama işlemlerini yaparlar. Kendi alanları ve sektörleri içerisinde, pazarın %85’ine hakimdirler. Bu sebeple de ilgili kuruluşlar tarafından belirlenen notlar, dünyada güvenilirliğine inanılan, resmi veriler olarak kabul edilen ve yeni bir yatırım ya da kredi söz konusu olduğunda itibar edilen, oldukça önemli değerlerdir.
Moody’s, Standart & Poor (S&P), Fitch Ratings (Fitch) Nedir?
Finansal ve mali piyasalarda Moody’s olarak anılan Moody’s Corporation, Amerika’da bulunan, iş ve finans sektörüne hizmet eden, özel bir kredi derecelendirme kuruluşudur. Şirket, 1909 yılında New York’ta kurulmuş ve bu tarihten beri hizmetlerini süre getirmiştir.
S&P olarak anılan Standart & Poor’s, tıpkı Moody’s gibi Amerika menşeili olup, 1860 yılında New York’ta kurulmuş, oldukça eski bir kredi değerleme kuruluşudur.
Fitch (Fitch Ratings), bugün Amerika’da New York ve İngiltere’de Londra merkezli olarak faaliyet gösteren, 1914 yılında New York’ta kurulmuş, bir başka ABD menşeili kredi derecelendirme şirketidir.
Ülke Kredi Derecelendirmesi Nedir? Nasıl Yapılır?
Bir ülke kredi derecelendirmesi, hukuksal bir varlık olan devletin kredi derecelendirme işlemlerinin bütünüdür. Yapılan derecelendirme, o ülkeye ait yatırım ve politika riskini belirler. Bu risklerin paylaşılması, o ülkeye yatırım yapmak isteyen yatırımcılar için ön bilgi niteliğindedir. Uluslararası para fonları tarafından verilecek olan borç ve uygulanacak faizler de yine aynı veriler ışığında uygulanır ya da uygulanabilir.
Ülke kredi derecelendirme işlemi yapılırken, o ülke ile ilgili geçmiş cari durum ve yine o ülke ile ilgili mali performanslar incelenir. Dış borçlanma, borçların geri ödenme gücü, temerrüt payı, anlık mali ve ekonomik koşullar, yatırımcı payları ve daha birçok veri, bu derecelendirme içerisinde yer alır. Yapılan detaylı ve teknik analizler sonrasında, ülkenin dış borç almaya, yatırım yapmaya ya da borcunu geri ödemesine dair fikir edinebilen kredi kuruluşları, buna en uygun not güncellemesini yapar ve belirli aralıklar halinde kamuoyuna açıklar. Yapılan açıklama nezdinde, uluslararası borsalar, para fonları ve yatırımcılar, bu bilgiden faydalanarak hareket eder.
Ülke Derecelendirmesi Yapılırken Hangi Yöntem Kullanılır?
Ülke kredi derecelendirmesi yapılırken kullanılan yöntem, kıyaslama yöntemidir. Kıyaslama yöntemi ile ülkenin geçmiş 3 yıllık verileri, günlük veriler ile kıyaslanır ve geride kalan sürecin tamamı boyunca sisteme işlenen bilgiler ile kıyaslama gerçekleştirilir. Bu çalışma ile yeni veriler indekslenir ve ekonomik değerler, politik değerler, mali değerler, parasal değerler ve dışsal skorlar olarak bilinen beş farklı kategoride ele alınır.
Ele alınan beş farklı kategoriden hangisine ağırlık verildiği, derecelendirme kuruluşları tarafından bildirilmez. Ancak, bu noktada beş kategorinin de bir araya gelmesi ile oluşan ekonomik ve politik unsurlar, ülkenin borçlarına yönelik dayanıklılığı, ödeme gücü gibi verilerin ortaya çıkması için yeterlidir. Ortaya çıkan kuvvet endeksi ne kadar yüksekse, alınan kredi notu da o derece yüksek olur.
Kredi Derecelendirme Kuruluşlarının Hazırladığı Raporda ‘’Kredi Notu’’ ve ‘’Görünüm’’ Ne İfade Etmektedir?
Kredi derecelendirme kuruluşları, hazırlamış oldukları raporları aylık, 3 aylık, 6 aylık, yıllık olarak farklı şekilde yayınlarlar. Genel anlamda ise ülkeler derecelendirmesi ve kredi notu yayınlanması, aylık süreçler ile incelenir. Bu süreç içerisinde her ay yayınlanan raporlara göre, ülke kredi notu bilgisi paylaşılır. Kredi notu ile birlikte, ülke için belirlenen aralığa dair görünüm bilgisi de verilir.
Kredi Notu, ülke için AAA ile D arasında bulunan notlar bütünüdür. AAA değeri, ülke kredi derecelendirmesi için en yüksek dereceli anlamını taşır. AAA ile BBB- aralığında bulunan ve kredi derecelendirme kuruluşları tarafından belirlenen not aralıkları, o ülkeye ilişkin yatırım yapmak konusunda sorun olmadığını belirtir. BB+ ile D aralığında bulunan notlar ise ilgili ülkelere yatırım yapılmaması gerektiğini belirtir. Öte yandan, AAA bir not, bu nota karşılık geren ‘’En Yüksek Dereceli’’ açıklaması ise ülkeye ait Görünüm’dür.
Kredi Derecelendirme Kuruluşlarının Verdiği Notlar Neden Bu Kadar Önemli?
Kredi derecelendirme kuruluşları, yapı itibari ile bağımsız finansal kuruluşlardır. Ülkeler ve hükumetler tarafından yönetilmezler. Bu sebeple de yapılan teknik ve detaylı incelemeler, bağımsız şirketler bütünlüğüne uygun, yatırımcı açısından önemli veriler içerirler. Bu veriler ışığında yatırım yapmak ya da yapmamak tercih meselesi olmasına karşın, büyük yatırımcılar bu verileri oldukça önemserler.
Öte yandan, bir ülke ekonomisinin batmak üzere olduğu, kurumsallığını yitirdiği ya da yatırım yapılması durumunda sıkıntı yaşatabileceğini beyan eden bir bilgi, her yatırımcı tarafından önemli bulunur. Ek olarak, verilen düşük notlar ülke hazinesinin, özel bankaların ve kamu bankalarının kredi borçlanmalarında, yüksek faizli borçlanmaya maruz kalacağını da gösterir.
Türkiye’nin Kredi Derecelendirme Süreci Nasıl Başladı?
Türkiye’nin kredi derecelendirme süreci, 1992 yılında S&P’nin kredi derecelendirmesi ile başladı. Derecelendirmenin sebebi ise Türkiye’nin ilk defa dünya piyasalarında borç edinmeye başlamasıydı.
1992’de yapılan ilk derecelendirme ile Türkiye için S&P tarafından belirlenen kredi notu, BBB oldu. 2001 yılına dek yaşanan süreçte, Türkiye’nin notu B seviyesine kadar düşürüldü. Bu süreçte yaşanan ekonomik istikrarsızlık, düşüşteki en önemli sebep sayıldı. Geride kalan 28 yıl boyunca, notlar her ne kadar pozitif seviyesine birkaç defa çıksa da genel ağırlıklı görünüm çoğunlukla negatif ve durağan bandında seyretti. Türkiye, 2020 yılı itibari ile hali hazırda B1 negatif kredi notuna sahip.
- Fascinated
- Happy
- Sad
- Angry
- Bored
- Afraid