Afazi, kişinin konuşabilme ve konuşulan dili anlayabilme yeteneğini azaltan bir dil bozukluğudur. Afazi aynı zamanda okuma ve yazma yeteneklerini de bozar. Genel olarak kişinin zekasında bir değişiklik olmaz ancak iletişim kurabilme kabiliyeti bozulur.
Genellikle felç geçirmeye ya da kafa travmasına bağlı olarak gelişen beyin hasarları afaziye sebep olabilir. Tipik olarak en temel ve baskın dil merkezlerinin bulunduğu taraf olan beynin sol yarım küresinde oluşan hasarlar afaziye sebep olur. Bazı kişilerde bu temel ve baskın dil mekezleri beynin sağ yarım küresinde yer alıyor olabilir, bu durumda sağ yarım kürenin hasarı afaziye sebep olur.
Afazinin tipini ve ciddiyetini büyük oranda beyindeki hasarın yeri ve miktarı belirler. Afazinin pek çok değişik tipi vardır:
Beyin hasarları, afazi gibi dil problemlerine yol açmanın yanı sıra dizartri ve apraksi konuşma problemlerine de yol açabilirler. Dizartri kas zayıflıklarına ya da kas hareketlerinin koordinasyon problemlerine bağlı olarak gelişen bir konuşma bozukluğudur.
Dizartrisi olan bir kişide şunlar ortaya çıkabilir:
Apraksi de kişinin konuşmasını etkiler ancak kas zayıflığına bağlı değildir. Apraksisi olan kişiler konuşma kaslarının hareketlerini doğru harfleri çıkartabilme yönünde beyin seviyesinde planlamakta güçlük çekerler.
Apraksisi olan kişilerde şunlar ortaya çıkabilir:
Felç ya da başka bir beyin hasarı geçiren kişilerin vücutlarının bir tarafında zayıflık ye da uyuşukluk olabilir (tipik olarak beyin hasarının olduğu tarafın karşı yönünde). Görme ile ilgili problemler, hafıza ve problem çözme yeteneğinde bozulma, daha duygusal bir kişi olma gibi değişiklikler görülebilir.Tüm bunlara ilave olarak kişide disfaji (çiğneme ve yutma güçlüğü) de görülebilir ve bu durum ağızdan güvenli olarak beslenebilmelerine engel olabilir.
Beyindeki hasar iyileştikçe afazisi olan kişiler bazı yeteneklerini yeniden geri kazanmaya başlayabilirler. Bu iyileşme birkaç gün içinde gerçekleşebileceği gibi 6 aya ya da daha uzun bir sürece kadar da devam edebilir. Bu kısa sürede hemen ortaya çıkan iyileşmeye spontan/kendiliğinden iyileşme deriz. Dil yeteneğinin tamamen geri dönmesi gerçekleşemeyebilir.
Kişi bildiği dilleri aynı zamanda öğrenmiş ise bu bilgiler beyinde aynı merkezlerde depolanmış olacağı için hepsinde aynı problemlerin ortaya çıkması beklenir. Eğer kişi bildiği dilleri farklı zamanlarda öğrenmişse bu bilgiler beyinde birbirlerinden farklı merkezlerde depolanmış olacakları için beyindeki hasarın oluşum yerine ve genişliğine bağlı olarak bu dillerin etkilenme oranları değişkenlik gösterebilir. Daha az kaybedilmiş olan dili kullanarak değerlendirme ve tedavi yapmak en etkili yoldur.
Hem afazisi olan kişiler hem de bu kişilerin aile yakınları pek çok konuda uzmanlardan yardım alabilirler. Dil ve Konuşma Patologları/Terapistleri bir kişinin afazi seviyesini değerlendirmek ve ona tedavi sağlamak üzere eğitim almış uzmanlardır. Pek çok durumda afazi tamamen ortadan kaybolmayacaktır ancak kişi ve aile yakınları iletişimin etkinliğini arttırabilecek yöntemleri, günlük aktivitelere katılımı kolaylaştıracak stratejileri öğrenebileceklerdir. Afazisi olan kişilerin bir işitme değerlendirmesinden geçmeleri de son derece önemlidir çünkü işitme kaybının olduğu durumlarda afazisi olan kişi için iletişim kurabilme daha da zorlaşacaktır.
Afazisi olan kişinin zorluk çektiği konulara bağlı olarak DKP/Tnin sağlayacağı hizmetler değişkenlik gösterir.
DKP/T kişinin günlük aktivitelerindeki ve genel sosyal durumlardaki dil becerilerini geliştirmek amacıyla pek çok değişik tedavi yaklaşımı kullanır.
DKP/T kişinin algılamasını, kelime ve cümle kullanımını arttırıcı yönde aktiviteler yapmasını sağlayabilir, kişilere dille ilgili olarak tetersiz kaldıkları durumları telafi edici yönde düşüncelerini mimiklerle, resimlerle ya da işaretlerle iletme yöntemleri öğretebilir.
Bazı durumlarda arttırıcı/alternatif iletişim yöntemleri afazisi olan kişilerin kendilerini daha etkili olarak ifade edebilmelerini sağlayabilir. DKP/T bir yöntemin seçilmesi, uyarlanması, uygulanabilmesini sağlar.
DKP/T’ nin sağlayacağı hizmetler afazi tedavisi için son derece önemlidir.
Dil ve konuşma patolojisi/terapisi konusunda yüksek lisans seviyesindeki eğitimini tamamlamış, Dil ve Konuşma Patoloğu/Terapisti ünvanını diploma ile almış kişiler Dil ve Konuşma Patologları/Terapistleri’ dir.
Uzman bir Dil ve Konuşma Patoloğu/Terapistine nereden ulaşabileceğiniz konusunda web sitemizden ve www.dkbud.org sitelerinden bilgi alabilirsiniz.