Obezite (şişmanlık) çağımızın en fazla görülmeye başlanan ve özellikle genç nüfusu tehdit eden bir hastalık. Spor salonlarına gitmek, sağlıklı yaşam ve düzenli beslenme bu kadar trend olmuş durumdayken neden gelişmekte olan ülkelerde obezite artıyor?
Kişilerde obezite görülmesinin tek bir nedeni yok. Genel olarak kişinin psikolojisi, genetik faktörler ve çevresel etkiler hastalığın gelişmesinde önemli bir rol oynuyor Kişilerin yeme alışkanlıkları ve kalıtımsal faktörler obezite yatkınlığının hangi boyutta olduğunu belirliyor. Şişmanlık üzerinde çalışan uzmanlar kişinin psikolojisine ve fizyolojisini etkileyen birçok genin obeziteye neden olduğunu düşünüyorlar. Günümüzde halen obeziteye neden olan genlerin bir haritası çıkarılmaya çalışılıyor.
Şişmanlık ve Sağlık Üzerindeki Olumsuz Etkileri
Geçmiş yıllarda kilolu olmak sağlıklı ve zengin birisi olduğunuzun işaretiydi fakat günümüzde şişmanlık bir hastalık olarak görülüyor. Özellikle gelişmekte olan ülkeler obezite adeta bir salgın gibi halk sağlığını tehdit ediyor.
Obezite yüksek tansiyon, kalp ve damar hastalıkları, şeker ve safra kesesi rahatsızlıklarına neden olmaktadır. Kalp ve damar rahatsızlıklarının asıl nedeni vücudunda yüksek oranda yağ bulunan insanların kanlarında, düşük yoğunluktaki yağ proteinleri (Low-Density Lipoprotein-LDL) ve trigiseritlerin de fazla olmasıdır. Kandaki yağ proteinleri ve trigiseritlerin fazla olması damar duvarının yapısının bozulmasına yol açmaktadır.
Obezite yani Şişmanlık aynı zamanda yüksek kolesterole de neden olmaktadır. Bunun dışında yüksek tansiyon da şişmanlarda yaygın olarak görülür; kişi kilo alıp verdikçe, buna bağlı olarak kan basıncı da artıp azalır. Obezitenin insülin direnci ile de alakalı olduğu bilinmektedir. Fazla kilolu olmak şeker hastalığına yakalanmanıza neden olabilir. Kişiler fazla kiloları nedeni ile şeker hastalığı yaşıyorsa kilo vermeleri hastalığın gerilemesinde etkili olabilir.
Obezite Yatkınlığı
Neden Bazı insanlar kilo almaya daha yatkın olur? Obezite yatkınlığı, birçok sosyal, davranışsal ve biyolojik bileşenlerden oluşmaktadır. Yapılan çalışmalara göre bazı genler şişman olmanızda rol oynayabilir. Teknolojik imkanların gelişmesi ile obezite rahatsızlığına neden olan genlerin bir haritası çıkarılmaya başlandı bile. Bilim adamları bu genlerin neredeyse tamamının tespit edilebileceği konusuna olumlu yaklaşıyor. Bunun temel nedeni, DNA araştırmalarında kullanılan araçlarla yöntemlerin ve insanın gen yapısı konusundaki bilgilerimizin artmış olması.
Obeziteye neden olan genlerin araştırılması için uzmanlar farklı ailelere verilmiş tek yumurta ikizlerini inceliyor. Yapılan araştırmalar kişinin sahip olduğu genlerin şişmanlık üzerinde %40’a kadar etkisi olduğunu gösteriyor. Aynı araştırmaya göre şişman insanların en fazla yarısının aileleri de kendileri gibi şişman.
Tüm bunların yanında şişman ailelerin çocuklarının da kendileri gibi kilolu olma ihtimali bir hayli yüksek. Normal insanların şişman (obez) çocuk sahibi olma olasılığı kilolu insanlara göre %50 daha düşük.
Ne Yapsam Kilo Veremiyorum
Bazı insanlar su içse bile yarar, bazı insanlar ise ne kadar yemek yerse yesin kilo almazlar. Yapılan bir araştırmada bu iddianın doğru olup olmadığı sorgulanmış. Genetik farklılıkların kilo alma ve kilo vermede ne kadar etkili olduğu araştırılmış. Bunun için iki ayrı gruptan ilki kilo almaya diğeri ise kilo vermeye odaklandırılmış. Deney gruplarında tek yumurta ikizi erkekler bulunuyor ve ilk gruptakilere günlük fazladan 1000 kalorilik öğünler veriliyor ve kilo artışları gözleniyor. Bu deney sonucunda deneklerin metabolizmalarının kilo artışına karşı kendine has yöntemler geliştirdiği gözlemlenmiş. Ayrıca tek yumurta ikizlerinin arasındaki fark diğer ikiz katılımcılara göre 3 kata kadar değişim göstermiş.
İkinci deneyde ise deneklerin nasıl kilo verdiği gözlemlenmiş ve bunun sonucunda her metabolizmanın farklı kilo kaybetme yöntemleri ve hızı olduğu tespit edilmiştir.
Obese ve Diabetes | Şişmanlık Genleri
Vücudumuzun nasıl kilo alıp verdiği henüz çözülmüş değil fakat bilim adamları kilo alma ve kilo verme ile alakası olan 200’den fazla gen keşfettiler. Bu genlerden birisi olan Obese yağ hücrelerinin leptin hormonu üretmesi sonucu ortaya çıkıyor. Yapılan deneylerde obese geni bozuk olan farelerin kısa zamanda kilolarının 3 katına çıktığı gözlemlenmiş. Kilo problemleri ile alakalı diğer bir gen ise Diabetes olarak biliniyor. Bu gen leptin hormonunun tam zıttı olarak çalışıyor ve kişinin iştahını kesiyor.
Şişmanlık üzerinde çalışan bilim adamları, hem ekonomik ve psikolojik nedenlerin hem de birbirleriyle etkileşim içinde olan çoklu genlerin bireyi kilo almaya yatkın kıldığını düşünüyorlar.
Obezite Salgını | Neden Kilolu İnsan Sayısı Artıyor?
Yaşam tarzımız ve beslenme şeklimizin sağlımız üzerindeki etkileri hemen hemen herkes tarafından biliniyor. Yine de buna rağmen gelişmekte olan ülkelerde aşırı kilolu insan sayısı gün geçtikçe artıyor. Bunun nedenlerinden birisi aslında evrimsel sürecimiz ile doğrudan ilişkili. Yapılan araştırmalara göre atalarımınız kıtlık zamanlarında hayatta kalabilmek için yağ depolama sistemi geliştirmişti. Bu nedenle bu sisteme bağlı genlerin günümüzün dünyasında kolay kilo alımına neden olabildiği varsayılıyor.
Bu araştırmalar sonucu kilo almayı sağlayan tutumluluk genlerini gelişen refah seviyesi ve ağır olmayan iş koşulları nedeni ile obezite üzerinde etkisi olabilir. Bu kalıtımsal yatkınlık tüm insanlarda bulunduğu için önümüzdeki yıllarda obez veya kilolu insanların sayısında bir artış gözlenebilir. Tüm bunlara rağmen televizyon ve bilgisayar karşısında zaman geçiren insanların daha kilolu olduğu bilinmektedir. Bu sadece genlerin değil yaşam tarzımızın da obezite üzerinde etkili olduğunu kanıtlıyor.
Gelecekte insanların kilo almasından sorumlu genlerin tamamı keşfedilecek. Fakat bu keşiflerin sonrasında bilim insanlarının obeziteye neden olan genlerin nasıl çalıştığını da keşfetmesi gerekecektir. Kim bilir? Belki bir gün çağımızın hastalığı olan obezite tarih sayfalarında yerini alır.