İsrail ve Ukrayna görünürde mükemmel diplomatik ilişkilere sahip. Ukrayna İsraillilerin en çok ziyaret ettiği ülkelerden biri. İsrailliler Ukrayna’ya kültürel miras turlarına gidiyor, Uman kentinde gömülü olan Bratslav Hasidim kurucusu Haham Nahman gibi azizlerin mezarlarını ziyaret ediyorlar. Ancak şubattan bu yana iki ülke turistler üzerinden intikamcı ve insafsız bir savaş yürütüyor. Turistler sınır kapılarında kasten gözaltına alınıyor, saatlerce eziyet ediliyor, bazen de ülkelerine geri gönderiliyorlar. Kiev belediyesinden üst düzey yetkililerinin 7 Mart’ta Ben Gurion Havalimanı’nda gözaltına alınması krizi zirve noktasına çıkardı.
Her diplomatik savaşta olduğu gibi bu krizin de tam olarak örtüşmeyen resmi ve gerçek sebepleri var. Ukrayna’nın resmi açıklaması, ülkenin seçim arifesinde olduğu ve bu hassas dönemde Rusya başta olmak üzere dışarıdan ajanların girişini engellemeye çalıştığı yönünde. İsrail’de bir milyonu aşkın Rusça konuşan insan olduğu için Rusya kökenli İsrail vatandaşları Kiev için risk sayılıyor. Gerilimin gerçek sebebi ise Ukrayna vatandaşlarının İsrail’e yasadışı göç etmesi, sığınma hakkı talep etmesi, ayrıca Ukraynalıların İsrail sınır kapılarında kötü muamele gördüklerini iddia etmesiyle ilgili.
İsrail son yıllarda Ukrayna’dan gelen ve ülkede kaçak yaşayan göçmen işçi dalgasıyla uğraşıyor. Sorun 2010’da hükümetin, Yisrael Beitenu partisi lideri Avigdor Liberman’ın baskısıyla Ukrayna vatandaşları için vize zorunluluğunu kaldırmasıyla baş gösterdi. 2014’te Ukrayna’da iç savaşın patlak vermesi üzerine çok sayıda Ukraynalı sığınma başvurusunda bulunmaya başladı.
İsrail Göç ve Nüfus İdaresi’nin verilerine göre 2016’da 6 bin 680 Ukrayna vatandaşı sığınma başvurusunda bulundu. Aynı yıl 5 bin 700 Ukrayna vatandaşı da göçmen işçi olarak geldikleri şüphesiyle ülkelerine sınır dışı edildi. 2017’de Ukrayna vatandaşlarının sığınma başvuruları 7 bin 700’ye çıktı ve Ben Gurion Havalimanı’ndan 8 bin 453 Ukraynalı ülkelerine geri gönderildi. Geçtiğimiz yıl ise bin 765 Ukrayna vatandaşı sığınma başvurusunda bulundu ve 7 bin 730 kişi Ukrayna’ya geri gönderildi.
Resmi makamların tahminine göre Ukraynalı 15 bin göçmen işçi şu an İsrail’de yasadışı olarak yaşıyor. Pek çoğu mülteci statüsüne başvurarak İsrail’de çalışma imkânına kavuşuyor.
Ukrayna’da akrabaları bulunan avukat Alex Cohen Al-Monitor’a şu değerlendirmede bulundu: “Mülteci statüsü için başvuran binlerce kişinin hiçbiri gerçekten mülteci değil. Ukrayna’da çatışmaların çok uzağında kalan, hiçbir hayati tehlikenin bulunmadığı bölgeler var ve buralara taşınmak mümkün. Tüm bunlar İsrail’de oturma izni almanın bahanesi.”
Cohen’e göre “İşin içinde bu insanları bulan, onların adına sığınma başvuruları hazırlayan, buraya gelişlerini koordine eden ve aracı olarak bin ilâ 2 bin dolar arasında para kazanan simsarlar ve insan kaynakları şirketleri var.”
İsrail dışişleri teşkilatından kıdemli bir yetkili ise adının açıklanmaması kaydıyla şöyle konuştu: “Ukrayna vatandaşları için vizeyi kaldırmanın tatsız sonuçları oldu. Göçmen işçiler dışında son yıllarda kadın ticaretiyle uğraşan pek çok şebeke ortaya çıkardık. Bu nedenle binlerce insanı ülkelerine geri göndermek durumunda kaldık. Ukrayna tarafı bundan hoşnut değil ve şimdi öç alıyor. Fatura gelişigüzel İsrailli turistlere kesiliyor. Kriz halen devam ediyor, iki taraf da pozisyonlarını koruyor.”
İsrail’de kaçak yaşayan Ukraynalı Anna, geliş hikâyesini Al-Monitor’a şöyle anlattı: “Ukrayna’da ekonomik durum çok kötü. Hmelnitskiy şehrinde yaşıyordum ve orada saatte yaklaşık bir dolar kazanıyordum. İsrail’de temizlik işi yaparak saatte 15 dolar kazanıyorum. Beş yaşındaki kızımı Ukrayna’da bıraktım. Eşim ve ben burada çok çalışıyoruz ve altı ay sonra Ukrayna’ya dönüp Odesa’da yat kiralama acentesi açmayı düşünüyoruz.”
Peki, çalışmak için neden İsrail’i seçmişler? Avrupa Birliği ülkeleri de vize istemediğine göre niçin o ülkelerden birine gitmemişler? Anna bu soruyu şöyle yanıtladı: “İsrail’de çok sayıda insan Rusça biliyor, görece oturmuş bir Rus kültürü var. Hafta sonu arkadaşlarımızla buluşuyoruz. İş dışında da bir hayat var. Hollanda’da mesela tamamen yalnız kalırdım.”
Giriş kısıtlama iddialarının yanı sıra iki taraf birbirlerini kötü muamele ile de suçluyor. Şubatta Ukrayna’ya girişte gözaltına alınan İsrail vatandaşları polis tarafından aşağılandıklarını, asker gözetiminde tutulduklarını söylediler. İki gün sonra Ben Gurion Havalimanı’nda gözaltına alınan Ukrayna vatandaşları ise bir bodrumda tutulduklarını ve aç bırakıldıklarını öne sürdüler.
Ukrayna’da İhud Hatzalah isimli kuruluşun başkanlığını yürüten Haham Hillel Cohen Al-Monitor’a şöyle konuştu: “Ukrayna medyasında İsrail’e yönelik yasadışı göçün boyutları konuşulmuyor çünkü bu, ülkeye hakaret gibi algılanıyor. Buradaki haberler Ukraynalı turistlerin İsrail’de aşağılanmasıyla ilgili. Bu kriz yüzünden günde 24 saat çalışıyoruz. Özel bir yardım hattı kurduk. (Ukrayna’da) havalimanında mahsur kalanlara koşer yemekler sağlıyoruz. Tercüme yardımı gibi başka yardımlar da yapıyoruz.”
Cohen şöyle devam etti: “Yabancıların İsrail’de gördüğü muamele iğrenç. Ne olursa olsun kimseye düşman muamelesi yapılmamalı. Tüm o sorgulamalar, sorgulamaların saldırgan tarzı… Bunlar suç. İsrail’de çok sayıda Ukrayna doğumlu vatandaş var ve bu kişilerin akrabaları ziyaretlerine gidiyor. İnsanlar sınırdaki görevliler onlara ne yapacak diye yol boyunca korku yaşıyor.”
İsrail’in Ukrayna’daki büyükelçisi Yoel Leon ise Al-Monitor’a şu bilgileri verdi: “Bu hafta Ukrayna içişleri bakan yardımcısıyla önemli bir toplantımız oldu. Somut çözümler bulmaya çalışıyoruz. Onlar da göç konusu ve kadın ticaretinin ciddi bir sorun olduğunun farkında. Bunu konuşarak aşacağımızdan eminim. Onlara sınır kapılarındaki görevlilerin işlerini yaptıklarını, gerçekten ayrıntılı ve titiz çalıştıklarını, göçmen işçi olduğundan şüphelenilen herkese böyle yaklaştıklarını anlatıyorum. Bazen bunu anlamıyorlar.”
Al-Monitor’un edindiği bilgiye göre ABD ile Kanada arasındaki modele benzer yeni bir uygulamanın üzerinde duruluyor. Buna göre İsrail Göç ve Nüfus İdaresi’nden bir görevli İsrail’e uçmayı planlayan kişileri Ukrayna’daki havalimanında sorgulayacak. Tek sorun uygulamaya onay verilmesi. Ukrayna makamları kendi kamuoylarının olumsuz tepkisinden çekindikleri için şimdilik bu konuda kararsız. İsrailli kaynaklara göre top artık Ukrayna’da.
Bu çalışmalarda yer alan İsrailli bir kaynak Al-Monitor’a yaptığı açıklamada “Kadın ticareti ve göçmen işçi meselesine bizim asla müsamaha göstermeyeceğimizi anlamadıkları sürece bu kriz çözülemez” dedi.
Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun
- Güncellenmiş ve ödüllü Lobicilik Yazı Dizisi
- Arşivlenmiş makaleler
- Özel etkinlikler
- Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
- Haftalık lobicilik bülteni