17.09.2001 - 01:00 | Son Güncelleme: 17.09.2001 - 01:00
Kültür vadisi GÜMÜŞHANE
Karadeniz Yazarlar Birliği Başkanı İbrahim Hakkı Gündoğdunun daveti üzerine yollara düştük. Davet, KYBden gelmişti ama sevgili dost Talat Ülkerin Gümüşhanede düzenlediği şiir gecesine katılmak üzere çıkmıştık yola.
Karadeniz Yazarlar Birliği Başkanı İbrahim Hakkı Gündoğdunun daveti üzerine yollara düştük. Davet, KYBden gelmişti ama sevgili dost Talat Ülkerin Gümüşhanede düzenlediği şiir gecesine katılmak üzere çıkmıştık yola. Ertuğrul Aydın, İbrahim Hakkı Gündoğdu, Harun Yavruoğlu, Mehmet Aycı, Nazir Akalın, Hayati Ayçiçek, Hayrettin Orhanoğlu, Adem Konan, A. Coşkun Hirik, M.Ali Çubukçu ve Turan Tuğlu ile buluştuğumuzda, küçük/şirin şehrin soğuklarla tanışan çehresini unuttuk bile... Gümüşhane Belediyesinin canla-başla ürettiği, halkın yararına sunduğu hizmetlerin arasına şiirin de girmiş olması sevindiriciydi. Sevindirici olan başka bir şey de, valilikçe, bu etkinliklere destek olunması. Kültür Vadisi olarak bilinen Gümüşhanenin evleri, kapı tokmakları, manileri atasözleri, deyimleri, kuşburnu, şelalesi, tabii güzellikleri, Kadırga Yaylası, el sanatları... En az şiir kadar anlamlı ve en az onun kadar olağanüstü... Bu nasıl şehir? Şehre girdiğimizde ilk izlenimimiz, yıllardır Gümüşhane diye sayıkladığımız şehrin tamamının burası olup olmadığını kavramaya çalışmaktı. Dağların eteklerine uzanmış sıra sıra eski-yeni evleri, tek ve önemli caddesi, tipik Anadolu şehri havası ile yansıttığı kültüre alışmamız zor olmadı. Hele, başkanlık binasında içtiğimiz kuşburnu çayı, tam anlamıyla nerede olduğumuzu bir kere daha hatırlattı. Karadeniz bölgesinin doğusunda kurulan Gümüşhanenin doğusunda Bayburt, batısında Giresun, kuzeyinde Trabzon, güneyinde ise Erzincan bulunuyor. Tarihi M.Ö. 3000 yıllarına kadar uzanan şehrin Türkler tarafından fethedilmesi 1058 yılında Tuğrul Beyin ordusuna nasip olmuş. Daha sonra çeşitli Türk beylikleri arasında el değiştiren Gümüşhane, en son Akkoyunluların hakimiyetine girmiş. Fatihin emriyle... Fatih Sultan Mehmedin 1473 yılında Otlukbelinde Akkoyunluları yenmesiyle Gümüşhane, kesin olarak Osmanlı hakimiyetine girmiş. Hatta, Kanuni Sutan Süleyman, İran seferine giderken şehirden geçtiğinde, bugünkü Süleymaniye Mahallesi olarak anılan yere eski Gümüşhanenin kurulmasını emretmiş. Evliya Çelebi, 1647de Gümaşhaneyi ziyaret iettiğinde gümüş madenlerini kayda geçirmiş ve halen 70 kadar gümüş maden ocağının varlığını yazmış. Katip Çelebi de Cihannümasında Gümüşhanede gümüş, altın ve bakır madeni çıkarıldığından söz etmiştir. Gümüşhane, bu dönemlerde Erzuruma bağlı bir kaza iken, Tanzimattan sonra yapılan idari düzenlemede Trabzona bağlanmış, 19 Temmuz 1916da Ruslar tarafından işgal edilmiş fakat 15 Şubat 1918de işgalden kurtarılarak 1925 yılında il haline getirilmiş... Yolunuz düşerse... Zigana Dağları ile çevrili bu olağanüstü güzellikteki şehrimizde bulunmak, bu topraklar üzerinde dolaşmak, Süleymaniye Mahallesindeki eski evleri, şehrin birçok yerindeki konakları ve camileri görmek, geçmişe dair hatırlayabildiğimiz kodların ne kadar anlamlı ve vazgeçilmez olduğunu bir kere daha isbat ediyor. Eğer yolunuz düşerse -ki gezi programlarınıza almanızı tavsiye ederiz- Sarıçiçek Köyü evleri, Keçi ve Kov Kalesi, yarım eski minaresi, Sanlar, A.Erkan Kocatürk, Zekeriya Aktürk konakları, Tohumoğlu köprüsü, Santa harabeleri, Olucak Manastırı, Çakırkaya Kilisesi, Satala yerleşimi, Kadırga Yaylası (ve eğer denk gelirseniz şenlikleri), Zigana Dağı, Karaca Mağarası, Tomara Şelalesi, Ümit Gölü, kitabeleri, türbeleri ile farklı bir güzellik sergileyen Gümüşhaneyi mutlaka gezmelisiniz. Sadece tabiatın değil, insanların güzelliği, yetkililerin hizmete aşık mütevazılığı ile farklı bir Anadolu manzarası ile karşılaşılan Gümüşhanede, bir şehrin dünden bugüne nasıl geldiğini görmek isterseniz, Gümüşhane Valiliği Basın ve Halkla İlişkiler Müdürü Engin Doğru veya Belediye Başkanlığından Talat Ülkerin kapısını çalabilirsiniz. İz bırakanlar Gümüşhane sadece tarihi ve tabii zenginliği ile değil, bağrından çıkarıp ülke kültürüne kazandırdığı değerli isimlerle de anılan bir şehrimiz. Ahmet Ziyaüddin Gümüşhanevi, Hasan Fahri Polat, Kamil ve Şeref Akdik, Alemdarzade Ali Rıza Efendi, Tahir Güner (Hoca Tahir Efendi), Karaağazade Tayfur Efendi, Bedrettin Tuncelin yanısıra yazar ve şair olarak da şu isimler dikkat çekiyor: Cihan Asan, Mehmet Ali Atasoy, Mehmet Atay, Hüseyin Nihal Atsız, Dilaver Cebeci, Zekeriya Çavuşoğlu, Mehmet Ali Çubukçu, Mustafa Demirci, A.Coşkun Hirik, Niyazi İpeksümeroğlu, Fatih Kesler, Ahmet Erkan Kocatürk, Vasfi Mahir Kocatürk, Sabahattin Kömürcüoğlu, Nuri Baba (Aşık İlhami), Hasan Odabaş, Baha ve Yüksel Önem, Nurettin Özdemir, Şinasi Özdenoğlu, Erol Nedim Pehlivan, Hasan Pir, Nursel Saygıner, Erdoğan Selçuk, Hasan Soydaş, Akif Timurhan (Aşık Zevraki), Hasan Temel, Necmettin Tozlu, Turan Tuğlu, O.Nabi Üçüncüoğlu, Talat Ülker, Zülfikar Yapar, Hüseyin Yeniçeri, Özcan Yeniçeri, Cemil Yıldız... YORDAM Bir lisanı tanımak, biraz da onun kelime kadrosunu ve tercihlerini tanımak; Türkçenin gidişatı, daha şimdiden kendinden daha yaşlı kuşakları anlamakla acze düşen, sözlük kullanmaktan üşenen, az kelime ile konuşan ama yazamayan kuşakların eline kaldığımızı gösteriyor. Hariçten bakılınca biz Türkler, bir lisan konuşuyor ve onunla yazıyor gibi görünüyoruz ama lisan şuurunu kaybettiğimiz açık bir gerçek... * A.Turan Alkan EZBER Ölüm kefensiz ölüler giyiyor hayat kupkuru bir yaprak olunca zaman mezar taşlarında soğuk isimler kızaran güllere bakar maziden ölüm bırakıp yemeğe koştuğum oyun çekiyor boşluğa ayaklarımı kaçmak nafile çivileri sökülüyor tahtanın gıcırdayan ürpertidir soluğum kesilmiş parçalanmış kan kokuyor beyazım toprağıma meltemini üflüyor çocuk ruhum sımsıcak omzumu terazide unuttum koştum kavuran çöllerine günahın livasız başıma kırgın ayet sesleri pişmanım * M.Şamil Baş (Kırklardan)