This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
MADDE: [HABERLEŞME HÜRRİYETİ]
Anayasa hükmüne göre, haberleşme bir özgürlüktür ve devletin bu özgürlüğün kullanılmasına engel oluşturma yükümlülüğü bulunmaktadır. Haberleşmenin gizliliğine dokunulmaksızın gerçekleştirilmesi esastır. Haberleşme özgürlüğü ancak Anayasada öngörülen şartların varlığı halinde, yine Anayasada belirlenen usullerle ve belirlenen makamlarca kısıtlanabilir. 1961 Anayasasında olduğu gibi, “Haberleşme Özgürlüğü” terimini “posta dokunulmazlığı” veya “özel haberleşme gizliliği” kavramlarını ifade etmek amacı ile kullanılmıştır. 2001’de değiştirilen “Haberleşme Hürriyeti” kenar başlıklı 22. maddenin hem eski hem de yeni metninin kitle haberleşmesine ilişkin “haberleşme özgürlüğü” ile bir ilgisi olmayıp “özel haberleşme gizliliği”ni güvence altına almaktadır. 4709 sayılı kanunla yapılan değişiklik ile hangi hallerde haberleşmenin engellenebileceği ve gizliliğine dokunabileceği açıkça düzenlenerek, yetkili merci ve hâkim kararı için süreler belirlenmiştir. Yani “Haberleşme Hürriyeti” başlığı ile verilen 22.md. ve bu maddenin değişiklikten önceki hali, kitle iletişim özgürlüğü ve bu özgürlüğü sağlayan kitle iletişim araçlarıyla ilgili değildir. DERS NOTLARINDAN: Anayasa’nın 22. maddesinde haberleşme özgürlüğü ile ilgili bir konuya yer verilmiştir.: Herkes haberleşme özgürlüğüne sahiptir. Haberleşme engellenemez, gizliliğine dokunulmaz. Gizlilik haberleşmeye özgüdür. Haberleşmenin gizliliği iletişim özgürlüğünün doğrudan bir sonucu değildir. Haberleşme hakkının serbest olması iletişim özgürlüğünün doğal sonucudur. İletişim özgürlüğünün gereklerinden birisi haberleşmenin engellenmesidir. Bireysel iletişim ile ilgilidir. Kitlelerle ilgili değildir. 22. madde kitle iletişimine uygun değildir. Karşılıklı haberleşmede önemli bir unsurdur. Haberleşme geri beslemenin zorunlu olduğu bir birimdir. İletişimde de karşılık vardır ama burada alıcı pasif. İletişimde işteşlik-karşılık görüyoruz; iletişimin alıcıdan gelen karşılık haberleşmeden farklı olduğunu gösteriyor. Kitle iletişiminin haberle ilgili olması da söz konusudur. 22. madde kitle iletişimi kapsamında pek düşünülemez. “Toplu sms bir yönüyle kitle iletişimine girer. Bu noktada kitle iletişimi ile 22.maddenin kesiştiği söyleyebiliriz. (Haberleşmenin kapsamına girer mi girmez mi tartışılır.) Haberleşme özgürlüğü kitle iletişimiyle tamamen kopuk değildir gelişen teknoloji ile bağlantılı olabilir.
—25. ve 26. Maddeler için Bkz:3. ve 4. sayfalar27. MADDE [BASIN VE SANAT ÖZGÜRLÜĞÜ]
Bilim ve sanat özgürlüğü kapsamında getirilmiş bulunan düzenlemeler, kitle iletişim faaliyetlerinin varlığını gerekli kılmaktadır. Bilim ve sanat özgürlüğünün kullanılması sırasında Anayasa koyucunun belirlediği ve basın özgürlüğü için de geçerli olan temel sınırlama, bu özgürlüklerin T.C Devletinin temel niteliklerini ortadan kaldırma yönünde kullanılmasının olanaksız olduğudur. Diğer özgürlükler gibi, kitle iletişim hukukunun temelini oluşturan özgürlükler de, var oldukları ortamı ortadan kaldırmak üzere kullanılamazlar. .
28. MADDE [BASIN HÜRRİYETİ [Sansür yasağı]]
Anayasa koyucu, basın özgürlüğüne ilişkin temel konuları ayrıntılı bir şekilde madde içerisinde oldukça geniş olarak düzenlenmiş bulunmaktadır. Basın özgürlüğü kapsamında getirilmiş bulunan Anayasal düzenlemede bu özgürlüğün devletin temel niteliklerini değiştirmek doğrultusunda kullanılmasının olanaksız olduğu açıkça düzenlenmiştir. Anayasa koyucu, basın hürriyetini bilim ve sanat hürriyeti ile düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetlerle ilgili olarak getirilmiş bulunan kısıtlayıcı düzenlemelerin basın hürriyeti açısından geçerli olduğunu hükme bağlamıştır. 28. md, 1. fıkra: “Basın hürdür ve sansür edilemez.” Aynı fıkranın devamında basımevi kurmak için izin alma ve mali teminat yatırma şartının konamayacağı belirtilmiştir. Böylece, 1961 Anayasasında bulunmayan hükme yer vermek suretiyle, Matbaalar kanunun 1. maddenin öngördüğü izinsiz basımevi kurma hakkını anayasal güvenceye kavuşturarak -sansür yasağının konulması suretiyle de- özgürlükçü demokratik rejimlerin standartlarına ulaşıldığı söylenebilir. 28. md, 2. fıkra; Devlete bir görev yüklenmiştir. Şöyle ki, devlet basın ve haber alma özgürlüklerini sağlayacak tedbirleri alacaktır. Kuşkusuz devletin alacağı bu tedbirler, müdahalede bulunmak şeklinde değil, özgürlüğün kullanımını kolaylaştırıcı yasal düzenlemeleri sağlamak şeklinde olmalıdır. 1
md. Hiçbir devlet varlığına yönelik bu tür saldırılara göz yummaz. kişilerin ve siyasi partilerin. Basın hürriyeti: genel bir tarafı yok. basın özgürlüğüne verdiği değeri gösterir. yaptırıma bağlanmıştır. 31. DERS NOTLARINDAN: Basın hukuku ile ilgili özgürlüklerdir. her hangi bir ticari işletme gibi kabul edilemeyeceği ve bu işletmelerin varlıklarını sürdürmek açısından gereksinim duyacakları araç ve gereçlerin devlet tarafında zor alıma tabi tutulmayacağı ve bu işletmelerin faaliyetlerinin engellenemeyeceği açıkça ortaya konulmuş ve Anayasal düzeyde bir koruma getirilmiştir. Aynen 1961 Anayasasında olduğu gibi. genel ahlak ve genel sağlığın korunması gerekçelerinin dışında bir gerekçeye dayanamaz. kişilik haklarına saldırıda bulunulduğunu iddia eden kişiye kendini savunma hakkı hâkim kararına rağmen tanınmaması. 29. 2 . bu yararlanmanın şartlarının ve usullerinin de kanunla düzenleneceği belirtilmiştir. fıkra. mahkeme kararı olmadıkça yayının durdurulması zorunluluğu yoktur. Bu düzenlemeyle basın kuruluşlarının ve araçlarının özel bir vasfı bulunduğu. madde. maddesi basımevi ve eklentilerinin ve basın araçlarının suç vasıtası olduğu gerekçesiyle de olsa. kamu düzeni. “ süreli yayın çıkarabilmek için kanunun gösterdiği bilgi ve belgelerin. bu bilgi ve belgelerin kanuna aykırılığının saptanması halinde yetkili merin yayının durdurulması için mahkemeye başvuracağını öngörmüştür. Hakkın kullanılması talebinin ilgili kitle iletişim kuruluşu tarafından yerine getirilmemesi durumunda. fıkrası devleti basın ve haber alma hürriyetlerini sağlayacak tedbirler alır. yeni Anayasa “devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü. Anayasanın hükmüne göre. 28. zapt ve müsadere edilemeyeceğini veya işletilmekten alıkonulamayacağını mutlak ve sınırsız bir şekilde belirtmişken. MADDE [BASIN ARAÇLARININ KORUNMASI] 30. Anayasamızın bu alanda dahi hâkim kararının gerekli görmesi. Cumhuriyetin temel ilkeleri ve milli güvenlik aleyhinde işlenmiş bir suçtan mahkûm olma hali”ni söz geçen güvencenin dışında tutmuştu. Hâkim tarafından verilen kararın ilgili kitle iletişim kuruluşunca yerine getirilmemesi. kanunda belirtilen yetkili mercie verilmesi yeterlidir” diyerek dönemsel yayınlarda ancak “beyan sistemi”nin uygulanabileceğini vurguladıktan sonra. Anayasal güvenceye kavuşturulmuş düzeltme ve cevap hakkı. Ülkemizi ve milletimizi parçalamaya yönelik yayınların önlenmesi Devletimizin en doğal hakkı olarak kabul edilmelidir. Aykırılık bulunsa dahi. basın faaliyetlerinin yerine getirilmesine özgülenmiş tesislerin ve araçların devlet tarafından zabt ve müsadere edilmesi veya işletilmesinin engellenesi hukuken yasaktır. 1980’den önceki tecrübelerin ortaya çıkardığı bir zorunluluk olarak değerlendirdiğimiz bu hüküm 2004’te değiştirilmiştir. Pozitif boyuta ilişkin örnek. md. Basın özgürlüğü tarihselliği sebebiyle ayrı bir düzenlemeye tabi tutulmuştur. 4 fıkra. Ayrıca. 26. basın özgürlüğünü önemli bir biçimde sınırlayan bu hükmünü 12 Eylül 1980 öncesi Türkiye’sinin durumunu dikkate almak suretiyle değerlendirmek gerekir. maddenin 2. MADDE[ KAMU TÜZEL KİŞİLERİNİN ELİNDEKİ BASIN DIŞI KİTLE HABERLEŞME ARAÇLARINDAN YARARLANMA HAKKI] 31. kamunun elinde bulunan kitle iletişim araçlarından yararlanma toplum açısından bir haktır ve bu halktan yararlanma konusunda getirilecek kısıtlamalar ancak kanun hükmüyle olabilir ve bu yasaklamalar Anayasada öngörülmüş bulunan milli güvenlik. düzeltme ve cevap talebinin yerinde olup olmadığına başvuru tarihinden itibaren 7 gün içerisinde ilgili hâkim karar verecektir. kamu tüzel kişilerinin elindeki basın dışı kitle haberleşme ve yayım araçlarından yararlanma hakkına sahip olduğunu düzenlemiştir. 1961 Anayasasının 25. Basın hukuku iletişim özgürlüğünün alt koludur. kişilerin haysiyet ve şereflerine dokunulması veya kendileriyle ilgili olarak gerçeğe aykırı yayınlar yapılması durumunda kullanılabilen bir haktır. MADDE [DÜZELTME VE CEVAP HAKKI] Kitle iletişim araçlarının kullanılmasından daha dikkatli davranılması ve sorumlu kişilerin kamuoyuna doğru bilgi ve haber verilmesi konusunda hassas olmalarının sağlanması amaçlanmıştır. maddeye oranla daha ayrıntılı “basın özgürlüğüne” değinir. MADDE [SÜRELİ VE SÜRESİZ YAYIN HAKKI] 29.28. Anayasa koyucunun iradesine göre. 30. 2. 32. md.
26. sansür uygulamalarına anayasal bir düzenleme çerçevesinde imkân tanıdığını düşünmektedir. madde 2.: Anayasa koyucu. Bu yönüyle düşünceyi açıklama ve yayma özgürlüğü kitle iletişim hukukunun da temel kavramlarından birini oluşturmaktadır. kitle iletişim faaliyetlerinin temel işlevini ifade etmektedirler. MADDE [DÜŞÜNCE VE KANAAT HÜRRİYETİ] 26. md.maddenin 2. MADDE [DÜŞÜNCEYİ AÇIKLAMA VE YAYMA HÜRRİYETİ] 25. “bilgi edinme özgürlüğü”. eski Anayasanın uygulandığı dönemde görülen aykırılık iddialarına son vermektir. maddenin yeni şeklidir. radyo-televizyon kuruluşlarının izin sistemine bağlanmasıyla. 26. kamu düzeni.25. maddenin İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesindeki düzenlemeye yakın bir görünüm aldığı da söylenebilir. kamu güvenliği. • Radyo-televizyon yoluyla “haber verme özgürlüğü”. • Kamuya açık alanlarda engellenmeden. basın yayın özgürlüğünün aksine serbestlik ilkesi yerine. düşünce ve kanaat özgürlüğüne sahip olmanın tek başına bir anlamı olmayacağını öngörmüş ve oluşan düşünce ve kanaatin açıklanmasının ve yayılmasının. Tek yönlü bir bilgi akışıyla bireylerin düşüncelerinin yönlendirilmesine engel olunması devletin görevleri arasındadır. Değişiklikten sonra 26. içerisinde beş temel hak barındırmaktadır: • Bireylerin düşüncelerini söz. bu son cümleyle. md. düşüncenin açıklanması ve yayılması özgürlüğüne koyulmuş diğer bir sınırlama daha bulunmaktaydı: “düşüncelerin açıklanması ve yayınlanmasında kanunla yasaklanmış olan herhangi bir dil kullanılamaz. Düşünce ve kanaat özgürlü ile düşünceyi yayma özgürlükleri. • Film vasıtasıyla “haber verme özgürlüğü” • Bu madde ayrıca. izin sistemine tabi tutulmuştur. Dolayısıyla düşünce ve kanaatleri açıklama özgürlüğünün kitle iletişim araçları ile ilgili iletişim özgürlüğünü de kapsamına aldığı görülmektedir. Böylece 2001 değişikliği ile daha önce bu fıkrada bulunmayan sınırlama nedenleri arasına “ milli güvenlik. bazı yazarlar. 2001 değişikliği ile 26. fıkrasında. bireylerin kitle iletişim faaliyetleri yoluyla doğru bilgilendirmelerinin sağlanmasına bağlıdır. maddeye eklenen son fıkradaki sınırlamaların kanunla düzenleneceği öngörülerek önemli bir eksiklik giderilmiştir. Dolayısıyla Türkçe dışındaki dillerle de yayın yapabilme imkânı doğmuştur. Bu şekliyle. fıkrasıyla da düşünceyi açıklama ve yayma özgürlüğünün hangi hallerde sınırlandırılabileceği düzenlenmiştir. internet vasıtasıyla haber verme özgürlüğü”nü de içerdiğini düşünmek gerekir.” 2001 yılında yapılan Anayasa değişikliğiyle bu yasak ortadan kaldırılmıştır. • Basın yoluyla “haber verme özgürlüğü”. “benzeri yollarla yapılan yayımların” ifadesinden hareketle. Bu özgürlüğün sınırlandırılabileceği halleri gösteren özel hüküm 2001 değişikliği ile şekil değiştirmiştir. Kitle iletişim faaliyetleri sırasında oluşan kanaat ve düşüncelerin açıklanabilmesi ve yayılmasında en elverişli yol kitle iletişim araçları kullanılarak düşünce ve kanaatin açıklanması ve yayılmasıdır. diğer kişilerin düşünce ve kanaat özgürlüğünü anayasal güvenceye almıştır. ve 26. Kişilerin doğru bilgilerle düşünce geliştirmeleri ve kanaate sahip olabilmeleri için kitle iletişim hukuku kapsamında bu özgürlük de yer almakta ve kitle iletişim faaliyetleriyle yakından ilgili bulunmaktadır. maddeleri haberleşme özgürlüğü ile yakın ilişki içinde bulunan “düşünce özgürlüğü”nü 1961 Anayasasından çok daha kapsamlı bir biçimde düzenlemişlerdir.: Düşünce ve kanaatin özgürce şekillenmesi. fıkrasında bulunmayan sınırlamalara gereksinim duyulmuştur. 1982 anayasası düşünce ve ifade özgürlüğüne 1961 Anayasasına göre daha ayrıntılı bir şekilde yer verilmiştir. Ancak. yayın için iznin öngörülmesinin farklı etki alanına sahip olduğu kanaatindedir. Görüldüğü üzere bu madde. Kaboğlu. Bunun nedeni. “düşünceyi açıklama özgürlüğü” . basın dışı kitle iletişim araçlarında. Birinci cümlenin son fıkrasıyla da “görsel ve işitsel iletişim özgürlüğü”. Bunun nedeni. Eski Anayasanın 20. Maddenin hem eski ve hem de yeni metninin kitle haberleşmesine ilişkin “haberleşme özgürlüğü” ile bir ilgisi olmayıp “özel haberleşme gizliliği”ni güvence altına almaktadır. 3 . Cumhuriyetin temel ilkeleri ve Devletin ülkesi ve milleti ile bölünmez bütünlüğünün korunması” ibareleri eklenmiştir. temel hak ve özgürlüklerin genel sınırlandırma durumlarını belirten 13. Aynı maddenin 3. Bütün bunlardan da anlaşıldığı gibi. Anayasanın (1982) 25. yazı ve resimle serbestçe açıklama ve yayma anlamında.
Bu konuların referans maddeleridir. Kişinin zihninde olan düşüncenin oluşumu ve varlığını ele alan korunmasını öngören maddedir. Bunun somut olarak açık ifadesini 26. sinema veya benzeri yollarla yapılan yayınların “izin sistemi”ne bağlanmasına engel olmayacağını öngörmüştür. hangi nedenlerle sınırlandırabileceği kişilik haklarına saldırı niteliği taşıyor (ifade bilgi açıklamaları ifade özgürlüğü ile bağdaşmayan sınırlamalar (hakaret). ve 26. İle “Düşünceyi oluşturma ve yayma” . Bunun anlamı sansür değildir. yayma ve diğer yollarla) boyutuyla ilgilidir.C Anayasasının 25. düşünceyi açıklama ve yayma. 26. Kitle iletişimi ile ilgili değildir bu madde. İletişim özgürlüğü alanına girmiş oluyoruz. Örneğin. Bu hüküm girişim özgürlüğünün sınırlanması anlamına gelir. işletme özgürlüğünün sınırlanması. Kişilik hakları. Bunun anlamı sansürdür. Yargı organları tarafı değerlendirir. aykırıymış gibi yorumlanamaz. şart ve usuller kanunla düzenlenir. madde “düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti” başlığı altında aynı özgürlüğün dinamik yönünü ayrıntılarıyla düzenlemiştir. Ayrımcılık içeren nefret söylemi ifade özgürlüğü kapsamında olsa da sınırlandırılabilir.. daha doğrudandır. 26. 3) Bildirim Sistemi: faaliyeti gerçekleştirmeden önce yetkili makamlara bildirimde bulunması gerekir. T. md. Yani bunların kullanılmasına ilişkin düzenleyici hükümler getirilebilir. maddedir. Toplantı ve Gösteri Yapma Hakkı 4) Yasak Sistemi: Yasak Temel Hak ve Özgürlükler Hukuku’na uygun değildir. md. 1. (İzin sistemine tabi tutulmaktadır) Öngörülen sınırlamalar. Bu düzenleme yapılırken. televizyon. 26. geniş bir kapsama sahiptir. yeni Anayasamız bu özgürlüğün tüm kitle haberleşme araçları ile olan bağlantısını ve hangi hallerde sınırlandırılabileceğini açık bir biçimde ortaya koymuştur. 1) Serbestlik vardır. Şu an için yürürlükte olan Harf İnkılâbı’na ilişkin kanundur. 25.C 1982 Anayasası: bu fıkra hükmü. Türkçe bir metni Arap harfleriyle çıkarmak mümkün değildir. Böylece. md. md.. Bu madde devletlerin radyo ve televizyon işletmelerine bir izin sistemine bağlanmasına engel değildir. Bu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ndeki hükümdür. 25. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin bu konuya ilişkin kanunu 10. Sembolik 26.md. Ve yayını engelleme diğer sürece düşünceyi yayma ve açıklama hürriyetinin sınırlanması söz konusu değildir. 2) İzin Alma: İzin almadan yapılamaz. md. kanun koyucuya verilen sınırlamalar. Mesele hangi dilin kullanıldığı değildir. İfadede düşüncenin dışavurumunu ele alan maddesi önemlidir. Özel yaşamın gizliliği ifade özgürlüğü dışında gerçekleştirilir. İletişim özgürlüğü ve kitle iletişim özgürlüğü (açıklama. Soyut bir hükümdür. böyle bir özgürlük olamaz) Eleştiri hakaret sayılmaz. Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetinin kullanılmasında uygulanacak şekil. Ya tümüyle serbesttir ya izne ya da bildirime tabidir. Bizim için önemli olandır. ima gibi somut örnekler aykırı bulunsa bile. haber alma ve yayma ile ilgilidir. Düşünce özgürlüğünün düşünceleri açıklamama hakkını da içeren bir özgürlük olduğunu vurguladıktan ve bu özgürlüğün statik yönünü soyut bir biçimde güvence altına aldıktan sonra 26. düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetinin sınırlanması sayılmaz.maddesi düşünce özgürlüğünü soyut bir kavram olarak ele almış iken. hakaret. DERS NOTLARINDAN: Düşünce ve ifade özgürlüğü iletişim özgürlüğünün temelini oluşturur. bunların yayımını engellemek kaydıyla. Anayasamız basın dışı kitle haberleşme araçlarında düşünce ve kanaatlerin önceden denetlenmesi anlamına gelen bir tür “sansür” uygulamasına olanak tanımıştır. Fıkra: Haber ve düşünceleri yayma araçlarının kullanılmasına ilişkin düzenleyici hükümler. md. 4 . İletişim özgürlüğü için daha bağlantılıdır. md. md. Arapça gazete çıkarmak için Arap harfleriyle yazılması gerekir. Anayasanın 25. 3. T. 26. md. İletişimin her alanını kapsayan bir maddedir. si bu anlaşmayı düzenliyor. md. İfade özgürlüğünün sınırlaması anlamına gelmez. Haber ve fikir alma serbestliği. radyo televizyon veya benzeri yollarla yapılan yayınların izin sistemine bağlanmasına engel değildir. bilgiye ulaşma özgürlüğünü (kaynağın mesajın oluşturmak bakımından bilgiye ulaşma özgürlüğü) ele alıyor. kişinin hak ve özgürlükleri ile ilgili madde. eski Anayasanın yürürlükte olduğu dönemdeki duraksamaların ortadan kaldırılması ve düşünceyi açıklama özgürlüğünün kötüye kullanılmasının önlenmesi için özen gösterildiği dikkati çekmektedir. ifade-düşünce özgürlüğüne ilişkin sınırlamalar. fıkra radyo.