Çocuğun olumsuz davranışlarını değiştirmek ve disiplin kazandırmak için ailelerin kullandığı ceza yönteminin aşırı uçlarda uygulanmasının çocukta psikolojik problemlere yol açarak ileriki hayatını etkileyebilir. Uzmanlar çocuk yetiştirmede uygun disiplin yöntemlerinin kullanılmasının büyük önem taşıdığını kaydederek ailelerin çocuğa yetişkin olma yolunda rehberlik etmeleri gerektiğini söylüyor ve şu tavsiyelerde bulunuyor.
Çocuk yetiştirirken uygun disiplin yöntemleri büyük önem taşır. Disiplinin amacı çocukla güven ilişkisi kurmak, özgüvenini attırmak ve başkalarıyla empati kurmasını sağlamaktır. Çocuğa ceza verme davranışını da bu çerçevede değerlendirmek gerekir. Yani ebeveynlerin yapması gereken çocuğa ceza vermek değil, çocuğun davranışlarını yönlendirmektir. Çocuğa yetişkin olma yolculuğunda uygun rehber olmalarıdır. İnsan davranışı, öğrenme ile şekillenir. Öğrenmenin gerçekleşmesinde ise cezadan çok ödül ve uygun kurallar işe yarar. Ceza, çocuğa ne yapması gerektiğini öğretmez. Ancak kural, davranışlarının doğal sonuçlarıyla yüzleştirir. Dolayısıyla çocuk ne yapmaması gerektiğini doğal sonuçlarıyla öğrenir. Bu da kendi davranışlarını kontrol etmesine yardımcı olur.
Çocuğun davranışlarını yönlendirirken ebeveynlerin öncelikle çocuğun yaşına uygun kurallar koymaları gerektiğini kaydeden uzmanlar, bu kuralları uygularken de çocuğun başarılı olması durumunda mutlaka ödül verilmesi gerektiğini belirtmekteler.
Çocuk başarılı olduğunda mutlaka ödüllendirmeliyiz. Ödül her zaman maddi bir ödül olmak zorunda değil. Çocuk için, “Bunu başarabileceğine çok sevindim, aferin” gibi bir ifade de ödüldür.
Ancak imkanları zorlamayacak türden farklı ödüller de çocuğun isteğini arttırmakta yardımcı olur. Eğer çocuk konulan kurallara uymakta zorlanıyorsa öncelikle nedenlerini araştırmalıyız. Kuralı gözden geçirmeliyiz. Örneğin küçük yaştaki bir çocuğun yaptığı yaramazlık, aslında girişkenlik denemeleri olabilir. Böyle bir durumda çocuğu gereğinden fazla sınırlandırmak suçluluk duygusuna neden olacaktır. Bunun yerine çocuğa o davranışıyla ilgili farklı seçenekler sunabiliriz.
Çocuğun olumsuz davranışlarını değiştirmek için asla fiziksel ceza ve şiddet uygulamaması gerektiğini, bunların çok tehlikeli olabileceğinin altını çizelim.
Çocuğun gururunu kıracak ifadeler kullanmak, fiziksel- sözel şiddet uygulamak ya da çocuğu temel ihtiyacı olan barınma, beslenme ve sevilme gibi ihtiyaçlardan yoksun bırakmak psikolojik açıdan tehlikelidir. Ayrıca yasal suçtur. Çocuğun disiplini açısından işe yarayan yöntemler değillerdir. Yapılan bilimsel araştırmalar bu türden cezaların öğrenme sürecine zarar verdiğini ortaya koymuştur. Ayrıca bu tür cezalar çocuğun özgüvenini kırar ve başkalarına güvenmesini zorlaştırır. Böyle tutumlara maruz kalmış çocukların yetişkinlikte kaygılı, mutsuz, kendine ve başkalarına zarar verme potansiyeline sahip bireyler olduğu da yine bilimsel araştırmalarca kanıtlanmıştır.
Çocuğa ceza vermek yerine sınır koymanın daha uygun olacaktır. Bu sınır; çocuğun kazanabileceği bir ödülden mahrum kalması şeklinde olmalıdır. Unutmamalıyız ki bu durumda çocuk ödüle ulaşmak amacıyla pazarlık edebilir, öfkelenebilirler, ağlayabilirler. Ebeveynlerin bu noktada sakin kalmaları, kararlı ve tutarlı davranış sergilemeleri gerekir. Disiplin, büyük sabır ve kararlılık gerektirir. Çocukların davranışları bir anca değişmez. Bu nedenle yetişkinlerin bu anlamda bilinçli ve sabırlı olmaları gerekir.