Kaktüsgiller
Kaktüs Caryophyllales takımının[1] 1750 kadar bilinen türüne ve yaklaşık 127 cinsine sahip Cactaceae bitki familyasının bir üyesidir. "Kaktüs" kelimesi Latince aracılığıyla, Theophrastus tarafından kimliği kesin olmayan dikenli bir bitki için kullanılan Antik Yunanca (yunanca:κάκτος, okunuşu:kaktos) kelimesinden türemiştir.[2]
|Kaktüsgiller|
|Bilimsel sınıflandırma|


Metne bakınız.
Kaktüsler çok çeşitli şekil ve boyutlarda oluşur. Çoğu kaktüs, en azından biraz kuraklığa maruz kalan habitatlarda yaşar. Birçoğu, dünyanın en kurak yerlerinden biri olan Atacama Çölü 'nde bulunsa bile, aşırı derecede kuru ortamlarda yaşarlar. Kaktüsler suyu korumak için birçok uyum gösterirler. Hemen hemen tüm kaktüsler etli kaktüslerdir, yani kalınlaşmış, etli kısımları suyu depolamak için uyarlanmıştır. Diğer birçok sulu meyvenin aksine, gövde, bu hayati sürecin gerçekleştiği çoğu kaktüsün tek parçasıdır. Çoğu kaktüs türü gerçek yapraklarını kaybetmiş, yalnızca oldukça değiştirilmiş yapraklar olan dikenler kalmıştır. Dikenler, otoburlara karşı savunmanın yanı sıra, kaktüse yakın hava akışını azaltarak ve biraz gölge sağlayarak su kaybını önlemeye yardımcı olur. Yaprakların yokluğunda, büyümüş sapları fotosentez yapar. Kaktüsler Amerika'nın güneyindeki Patagonia 'dan kuzeyindeki batı Kanada 'ya olmak üzere - Afrika'da ve Sri Lanka' yetişen Rhipsalis baccifera haricinde genelde Amerika kıtasına özgüdürler.
Kaktüs dikenleri areole denilen, oldukça küçültülmüş bir dal türü olan özel yapılardan üretilir. Areoller, kaktüslerin belirleyici bir özelliğidir. Dikenlerin yanı sıra, areoller genellikle boru şeklinde ve çok boyutlu olan çiçek açarlar. Pek çok kaktüsün kısa büyüme mevsimi ve uzun uyku dönemleri vardır ve yer yüzeyine ulaşan suyu hızla emen geniş ama nispeten sığ bir kök sisteminin yardımıyla herhangi bir yağmura hızlı tepki verebilirler. Kaktüs gövdeleri genellikle nervürlü veya yivlidir bu da yağmurdan sonra hızlı su emilimi için kolayca genişlemelerine ve büzülmelerine ve ardından uzun kuraklık sürelerine imkan verir.
Diğer sulu bitkiler gibi kaktüslerin çoğu da fotosentezin bir parçası olarak "crassulacean asit metabolizması" (CAM) adı verilen özel bir mekanizma kullanır. Karbondioksitin bitkiye girdiği ve suyun çıktığı Terleme, fotosentezle aynı anda gündüz değil geceleyin olur. Bitki aldığı karbondioksiti malik asit olarak depolar, onu gün ışığı dönene kadar tutar ve ancak o zaman fotosentezde kullanır. Terleme daha soğuk, daha nemli gece saatlerinde gerçekleştiği için su kaybı önemli ölçüde azalır.
Daha küçük kaktüslerin çoğu suyu depolamak için mümkün olan en yüksek hacmi ve terleme kaynaklı su kaybını azaltmak için de olası en düşük yüzey alanını birleştiren küre şeklinde gövdeleri vardır. En uzun kaktüsün boyu[Not 1] 78 fit (24 m) idi. Serbest duran kaktüs Pachycereus pringlei 'nin kaydedilen maksimum yüksekliği 19,2 m (63 ft)[3] ve en kısası Blossfeldia liliputiana olgunken sadece yaklaşık 1 cm (0,4 in) dir. Tamamen büyümüş bir saguaro nun (Carnegiea gigantea) bir yağmur fırtınasında 200 U.S. gallon (760 l; 170 imp gal) kadar su emebildiği söylenir.[4] Birkaç tür görünüş olarak en azından yüzeysel olarak ailenin çoğundan önemli ölçüde farklıdır. Leuenbergeria, Rhodocactus ve Pereskia cinslerinin bitkileri çevrelerinde büyüyen diğer ağaçlara ve çalılara benzer. Kalıcı yaprakları vardır ve daha yaşlı olduklarında kabukla kaplı gövdeleri vardır. Areolleri onları kaktüsler olarak tanımlar ve görünüşlerine rağmen onların da su tasarrufu için birçok uyumu vardır. "Leuenbergeria" tüm kaktüslerin evrimleştiği atalardan kalma türlere yakın kabul edilir. Tropikal bölgelerdeki diğer kaktüsler ormana tırmanıcı ve epiphyte (ağaçlarda büyüyen bitkiler) olarak büyür. Sapları tipik olarak düzleştirilmiştir, neredeyse yaprak benzeri bir görünüme sahiptir, daha az dikenlidir veya hiç dikenleri yoktur; örneğin, iyi bilinen Noel kaktüsü veya Şükran Günü kaktüsü (Schlumbergera cinsi) gibi.
Kaktüslerin çeşitli kullanımları vardır: birçok türü süs bitkisi olarak kullanılır, diğerleri yem için veya yiyecek için (özellikle meyveleri) yetiştirilir. Cochineal, bazı kaktüslerde yaşayan bir böceğin ürünüdür.
Hem Eski hem de Yeni Dünya 'daki etli bitkiler - bazıları Euphorbiaceae (euphorbias) gibi - kaktüslere çarpıcı benzerlik gösterir ve bu yanlış olabilir ama yaygın kullanımda "kaktüs" olarak adlandırılır.
Çölde yetişen Saguaro, en büyük kaktüslerden biridir. Yetişkinleri genellikle 12 metre boya ulaşır, nadiren de 15 metreyi aşanları bulunur.
Kaktüsler çok yağış ve su istemeyen bitkilerdir. Genellikle çöllerde ve sıcak iklimlerde yetişirler. Kökleri çok uzun ve kalındır. Bu özellikleri ve yapraklarının diken şeklinde olması, onları diğer bitkilerden ayırır. Kaktüslerin eni ve boyu iyi beslendiği takdirde oldukça uzun ve kalındır. Bazı kaktüslerin dikenleri zehirli olabileceği gibi, her şekilde deriye battığında ince dikenleri yüzünden çok can acıtırlar ve çıkarılmaları zordur.
BakımıDüzenle
Kaktüs sağlığa yararlı bir ev bitkisidir. Çocuklar ve evcil hayvanlardan uzak ışık alan bir köşede bulundurulmalıdır. Bu bitki gibi zamanla topraktaki vitamin ve mineralleri tüketen bitkiye yılda en az bir kere vitamin ve mineral desteği sağlanmalı, toprağı tazelenip havalandırılmalıdır. Saksı değişimi 5-6 yılda bir kere olsa yeterlidir. Seyrek aralıklarla özellikle yazın az su damlatılabilir.
GaleriDüzenle
KaynakçaDüzenle
- ^ Christenhusz, M. J. M.; Byng, J. W. (2016). "The number of known plants species in the world and its annual increase". Phytotaxa. 261 (3): 201-217. doi:10.11646/phytotaxa.261.3.1. 29 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Johnson, A.T.; Smith, H.A.; Stockdale, A.P. (2019), Plant Names Simplified : Their Pronunciation Derivation & Meaning, Sheffield, Yorkshire: 5M Publishing, ISBN 9781910455067, p. 26
- ^ Kaynak hatası: Geçersiz
<ref>etiketi;
Sala00isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
- ^ Kaynak hatası: Geçersiz
<ref>etiketi;
npsisimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
NotlarDüzenle
Kaynak hatası:
<ref> "Not" adında grup ana etiketi bulunuyor, ancak
<references group="Not"/> etiketinin karşılığı bulunamadı. (Bkz: Kaynak gösterme)