Yapılan açıklamada bu yıl dünya genelinde Covid-19 sebebiyle kızamık vakalarının yaklaşık yüzde 80 artış gösterdiği belirtildi.
Bilim insanları ve uzmanlar, corona virüsü salgını dolayısıyla birçok hastalığın aşılama sürecinin askıya alındığını veya yavaşladığını açıklarken bunun da bu tür hastalıkların yeniden çıkmasına sebebiyet verdiğini duyurdu.
Kızamık haricinde diğer hastalıkların da yayılabileceğinin sinyalini veren Dünya Sağlık Örgütü ve UNICEF, bu durumun milyonlarca çocuğun hayatını riske attığını da belirtti.
Ağırlıklı olarak çocukları etkileyen kızamık, tedavi edilmemesi durumunda körlük, beyinde şişme ve solunum yolu enfeksiyonlarına sebep olabiliyor. Toplu aşılama ile engellenebilen kızamık buna karşılık bazı ülkelerde aşı olunamaması sebebiyle aksadı.
Yapılan ortak açıklamada sadece Ocak ve Şubat ayında dünya çapında 17.300 vaka açıklanırken geçen yılın aynı döneminde 9600 vaka tespit edilmişti.
Aşıyla Engellenebiliyor
UNICEF’in aşı kampanyasının başında yer alan kıdemli sağlık danışmanı Christopher Gregory, Fransız haber ajansı AFP’ye açıklamalarda bulundu. Gregory, “Kızamık, aşıyla engellenebilen en bulaşıcı hastalık ve bu genelde bir uyarı işareti anlamına geliyor. Kızamık vakalarının artması bağışıklık sisteminde bir zayıflık olduğunu gösteriyor” dedi. Gregory, sarı humma vakalarının da artışa geçmesinin olası olduğunu dile getirdi.
En çok kızamık vakasının tespit edildiği ülke Somali olurken, Yemen, Afganistan, Nijerya ve Etiyopya da bu ülkeyi takip etti. Kızamık vakalarının artış gösterdiği ülkelerde siyasi ve askeri krizler olduğuna dikkat çeken uzmanlar Ukrayna’da da vakaların artış yapmasından endişe ettiklerini duyurdu.
Kızamık Nedir? Nasıl Tedavi Edilir?
Aşı ile önlenebilen kızamık son yıllarda birçok ülkede salgın boyutunda görülüyor ve çok sayıda can alıyor. Aşı karşıtlığındaki artış yüzünden Türkiye’de de kızamık salgını riski var. Bu nedenle sık sorulan sorular arasında kızamık nedir, neden olur, kızamık nasıl bulaşır ve kızamıktan korunmak için neler yapılmalı gibi başlıklar öne çıkıyor.
Kızamık nedir, neden olur?
Kızamık; çocukluklarda daha sık olmak üzere her yaşta görülebilen, solunum yolu ile kolayca bulaşıp salgınlara yol açabilen, komplikasyonları ile ölümlere neden olabilen bir hastalıktır. Hastalığa kızamık virüsü neden olur, kızamık virüsü için bilinen tek kaynak insandır.
Kızamık hangi belirtilere yol açar ve klinik seyri nasıldır?
Ateş, halsizlik, iştahsızlık, gözlerde kızarma ve öksürükle başlar. Henüz deride tipik kırmızı döküntülerin belirmediği ve 2-4 gün süren bu safhada yanağın iç yüzeyinde tuz atılmış görünümü veren beyaz-grimsi renkli Koplik lekeleri görülebilir. Kızamık teşhisinde özgül olan bu lekeler, deride döküntü başladıktan sonra kaybolur.
Kızamığın klinik seyri bebeklerde ve yetişkinlerde aynı mıdır, farklılıklar görülür mü?
Kızamık; bebeklerde ve ileri yaşlarda daha ağır seyredebilir. Komplikasyonlar yaştan bağımsız olarak, bağışıklık yetmezliği bulunanlarda, gebelerde, A vitamini eksikliği veya beslenme yetersizliği bulunanlarda daha sıktır. Bu gruplarda ağır seyirli zatürre, beyin iltihabı görülebilir. Gebelikte kızamık geçiren kadınların %60’ında en az bir komplikasyon görülür (düşük, bebeğin anne karnında ölmesi, prematür doğum gibi) ve annenin ölüm riski %12’lere çıkar.
Kızamık nasıl bulaşır?
Kızamık virüsüne maruz kalan kişi, aşısı yoksa veya daha önce kızamık geçirmediyse %90 oranında kızamığa yakalanır. Virüs solunum yoluna yerleşir ve hasta kişiden mikro damlacıklar halinde havaya saçıldığında iki saate yakın havada asılı kalarak bulaşmaya devam eder. Hasta kişiyle doğrudan temas edilmese bile, aynı ortamda bulunmak bulaşma için yeterlidir.
Kızamık aşısı ne zaman yaptırılmalı?
Kızamık aşısı, ülkemizde çocukluk dönemi aşı takviminde (kızamıkçık ve kabakulak ile aynı aşı içinde) 12. ayda ve 48. ayda (veya ana sınıfı veya ilköğretim 1. sınıfta) iki doz şeklinde ücretsiz olarak uygulanmaktadır. İki doz aşı yapılanlarda oluşan bağışıklık ömür boyu sürer. Çocukluğunda iki doz aşılanmamışlar risk grubundaysa erişkin aşı programı kapsamında aşılanır.
Kızamık aşısının yan etkileri nelerdir?
Kızamık aşısı canlı-zayıflatılmış bir aşıdır ve uygulanan kişilerin %10’unda aşı yerinde ağrı-şişlik-kızarıklık ve hafif ateş, %5’inde hafif döküntü dışında yan etki beklenmez. Kızamık aşısı ile otizm arasında herhangi bir ilişki yoktur. Ülkemizdeki kızamık aşılarının içinde vücuda zehirli etki edebilecek bir madde ve domuz jelatini bulunmaz. Aşı içeriklerine www.asi.saglik.gov.tr adresinden erişim mümkündür.
Kızamık nasıl tedavi edilir?
Kızamıklı hastanın tedavisinde kullanılan özel bir ilaç yoktur. Ateş düşürücüler ve sıvı takviyesi genellikle yeterlidir. Bazı çocukların tedavisinde A vitamini kullanılır. Kızamık seyri sırasında bakterilere bağlı bir komplikasyon (zatürre, kulak iltihabı gibi) gelişirse antibiyotik verilir.
Kızamık tedavi edilmezse ne gibi sonuçlara yol açar?
Kızamık vakalarının %30’unda komplikasyon görülür. Orta kulak iltihabı, zatürre en sık görülenlerdir. Kalp ve beyin ile ilgili komplikasyonlar daha nadirdir.
Kızamıktan korunmak için neler yapılmalıdır?
Kızamıktan korunmanın tek yolu aşılanmaktır. Aşılanma ile oluşan bağışıklık ömür boyu sürer. Aşısız birinin kızamıktan korunması oldukça zordur. Bu durumdaki kişinin kızamıklı bir hasta ile temas etmesi halinde kızamıktan koruyucu standart antiserum uygulanır. Kızamıklı bir hastanın takibinde, solunum izolasyonu önlemleri alınmalıdır. Kızamık teşhisi konulan kişi, döküntüler belirdikten sonraki 5 gün süre ile bulaştırıcıdır, zorunlu olmadıkça toplum içine çıkmaması, aşısız gebeler ve risk grubundaki kişilerle temas etmemesi önemlidir. Zorunlu hallerde evden çıktığında ise mutlaka maske takması önerilir. Kızamık vakalarının önlenmesi için ülke genelinde aşı kapsayıcılık oranının %95’in altına düşürülmemesi gerekir.
Kızamıktan korunmak için aşı olmak yerine “kontrollü bir şekilde kızamık geçirmek” önerilebilir mi?
Kesinlikle hayır. Kızamık genellikle hafif geçirilmekle birlikte öldürücü olabilen bir hastalıktır. UNICEF verilerine göre, aşılamanın etkin şekilde yapılamadığı Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde 2019 yılının ilk 9 ayında gerçekleşen 4 bin ölümün çoğunluğunu beş yaş altındaki çocuklar oluşturmaktadır. Afrika’nın beslenme, hijyen ve sağlık hizmeti alt yapısı bu rakamda bir dereceye kadar etkili olabilir lakin kızamık virüsünün Avrupa’da son bir yılda 10682 kişide hastalığa yol açtığı ve 18 kişinin hayatını kaybettiği de not edilmelidir.