Ekber Şah
Babürlü hükümdarı olan Ekber Şah Sind’deki Ömerkût Kalesi’nde doğdu. Çocukluğu, Hümâyun’un Sûrî hânedanının kurucusu Şîr Şah karşısında mağlûp olup İran’a sığındığı döneme rastladığı için babasından uzakta geçti. Ekber’in yetişmesinde, Hümâyun’un değerli kumandanlarından atalığı Bayram Han’ın rolü büyüktür. Kazvinli bir seyyid ailesinden gelen Mîr Abdüllatif’ten ders almasına ve çok zeki olmasına rağmen okuma yazmaya hiç ilgi duymadı; daha çok güzel sanatlara, savaşçılığa ve liderliğe meraklıydı. Babası öldüğünde Ekber henüz on dört yaşındaydı. O sırada savaşta olan Ekber ölümü bir süre gizledi ve yirmi gün sonra Delhi’ye gelerek 3 Celâleddin Ekber Şah adıyla tahta çıktı. Hükümdarlığının ilk yıllarından itibaren yayılma siyaseti takip eden Ekber Şah ülke topraklarını doğu ve güneydoğu istikametinde genişletti. 1601 yılları arasında Ahmednagar dahil olmak üzere komşu devletlere de boyun eğdiren Ekber, böylece Hindistan’ı tek bir merkezî idare altında toplamayı başaran ilk hükümdar olma vasfını elde etti.
Ekber Şah, sadece büyük bir fâtih değil aynı zamanda idarî yeniliklerin uygulayıcısı bir yönetici idi. Saltanatı sırasında sarayını Batılı gezgin ve din adamlarına açtı, böylece Hint dünyasının dışındaki kültür ve medeniyetlerden haberdar olabildi. Kültür ve sanat açısından da Bâbürlüler’e en parlak dönemlerini yaşatan Ekber Şah her daldaki âlimleri himaye etmiş ve başta Fethullah eş-Şîrâzî olmak üzere Hâkim Ali Geylânî, Molla Ahmed, Hâce Nizâmeddin, Şeyh Feyzî, Abdürrahim ve Ebü’l-Fazl el-Allâmî gibi şahsiyetleri sarayına alarak tarih, edebiyat ve diğer alanlarda büyük eserler vermelerine imkân hazırladı. Mimari ve güzel sanatlar da Ekber Şah’ın himayesinde altın çağını yaşadı, Agra, Allahâbâd, Ecmîr, Lahor, Delhi ve özellikle kendisi tarafından kurulup on iki yıl süreyle başşehir olarak kullanılan Fetihpûr Sikri gibi şehirler çok güzel eserlerle süslendi. Ekber Şah, şiddetli bir dizanteriye yakalandı, ardından da dili tutuldu. Komaya girmeden önce işaretlerle, Ebü’l-Fazl’ın öldürülmesindeki rolünden dolayı soğuk davrandığı oğlu Selim’i (Cihangir) veliaht tayin etti ve bir süre sonra öldü.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Enver Konukçu, Ekber Şah, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt.10, 1994
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Fethiye Camii
İstanbul’un Haliç’e bakan yamacında, Çarşamba ile Draman arasında bulunan Fethiye Camii ilk yapıldığında Meryem adına kurulmuş olan Teotokostis Pammakaristos Manastırı’nın kilisesiydi. Evvelce aynı yerde bir kilise bulunduğu burada önceleri mevcut olan bir kitâbeden anlaşılıyordu. Bugün ortada olmayan bu kitâbe, burayı Ioannes Komnenos ile karısı Anna Dukaina’nın yaptırdıklarını bildiriyordu. Bugün görülen kilise, Latin işgalinin arkasından XIII. yüzyıl sonlarında Bizans sarayı ileri gelenlerinden Mikhail Glabas Tarkaniotes tarafından inşa ettirildi. III. Murad döneminde artık çevresi Türk mahalleleriyle sarılan Pammakaristos Kilisesi, Gürcistan ve Azerbaycan’ın fethi hâtırası olarak Fethiye Camii adıyla 1590’a doğru camiye dönüştürülünce patrikhâne önce Aya Dimitri Kilisesi’ne, 1612’de de şimdiki yerindeki Aya Yorgi Kilisesi’ne taşındı. 1641’deki Balatkapısı yangınında alevler Fethiye Camii’ne de ulaşarak tahribat yarattı.
-
-
Nişancı İsmail Paşa
Nişancılık görevinde bulunması dolayısıyla Nişânî, Tevkîî veya Nişancı lakaplarıyla anılan İsmail Paşa, Enderun’da yetiştikten sonra çeşitli görevlerde bulundu. Çuhadar iken Rumeli beylerbeyliği pâyesine giren İsmail Paşa, Nişancı Abdi Paşa’nın İstanbul kaymakamlığına tayini üzerine nişancı oldu. IV. Mehmed’in tahttan indirilmesi ve yerine II. Süleyman’ın geçirilmesi olaylarına katıldı. Yeniçeri ağası Harputlu Ali Ağa’nın başçavuş Fetvacı Hüseyin Ağa’yı öldürtmesi üzerine yeniçeri zorbalarının başlattığı olaylar Sadrazam Abaza Siyavuş Paşa’nın azliyle sonuçlandı. İsmail Paşa, sadrazamlığa getirilen Özi muhâfızı Bozoklu Mustafa Paşa’nın gelişine kadar sadaret kaymakamlığıyla görevlendirildi. Bu arada zorbalar Siyavuş Paşa’yı öldürüp sarayını yağmaladılar. Bir kısmı da Yağlıkçılar Çarşısı’nı yağmalamaya kalkıştı. Bunun üzerine esnaf ve halk saraya doğru yürüyüp sancak-ı şerifin çıkarılmasını ve sadrazamın değiştirilmesini istedi. Bu olaylar üzerine sadrazamlığa getirilen İsmail Paşa, zorba gruplarını kısa sürede dağıtarak dört aydan beri devam eden karışıklıkları sona erdirdi. Altmış bir gün kadar süren kısa sadrazamlığında Rumeli ve Anadolu’daki eşkıyanın bertaraf edilmesi ve sikke tashihiyle de uğraştı.
-
Akçe
Osmanlılar tarafından başlangıçta “gümüş sikke”, XV. yüzyıldan itibaren de genel anlamda “para” karşılığı olarak kullanılan akçe “beyaz, parlak, temiz” mânalarına gelen ak kökünden türedi. Günümüze intikal eden ilk sikkeler Orhan Gazi’ye aitti; ancak son zamanlarda Osman Bey’in olduğu öne sürülen bir gümüş sikkeden de söz edilir. Bakır para I. Murad zamanında, sultânî denilen altın para ise daha sonra Fâtih Sultan Mehmed zamanında 1478’de darbedilmeye başlandı. İslâm geleneğinde gümüş sikkelere dirhem, altından olanlara dinar veya miskal denirdi. Bu iki sikkenin adları, ağırlıklarındaki tartı birimlerinden ileri geliyordu. Gümüş para birimi şer‘î dirhem, dinar veya miskal denilen altın para ise miskal ağırlığında idi. Bunların kırat cinsinden karşılıkları da 14 ve 20 kırattı. İlk Osmanlı gümüş para birimleri bu şer‘î dirhem ağırlığından çok farklıydı ve belki küçük sikkeler, yarısı veya dörtte biri şeklinde dirhemin bir kesriyle ifade edilemediği için, bu ismin yerine akçe tercih edildi.
-
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun