Ahi Şerafettin Türbesi
- Önemi : Ankara’da Samanpazarı semtinde 14. yüzyıla ait türbe
Ankara’nın Selçuklu devrine ait en önde gelen tarih ve sanat âbidelerinden olan Ahî Şerafeddin Türbesi’nin ve ona ait sandukasının Arapça kitâbesine göre 1330-31 tarihinde Ahî Hüsâmeddin için yapıldı. İçindeki yedi kabirden biri onun, bir diğeri 1350-51 yılında vefat eden oğlu Ahî Şerafeddin Mehmed’indir. Ayrıca burada Ahî Şerafeddin’in 1361 yılında vefat eden kızı Devlet Hatun ile Ahî Hüseyin’in 1430 yılında vefat eden kızı Ayşe Hatun’un sandukaları da bulunmaktadır. Diğer üç sandukanın ise Ahî Hüsâmeddin’in soyundan gelen kimselere ait olduğu tahmin edilir. Ahî Şerafeddin’e ait kabrin ise bugün sadece sanduka eteği yerinde durur. Sekizgen bir plana göre yapılan ve alt kısmı kare olan Ahî Şerafeddin Türbesi’nin üstünü dıştan sekiz, içten on altı dilimli kâgir bir sivri külâh örter. Böylece kareden on altıya geçiş, ustalıklı bir biçimde tromplar, köşe üçgenleri ve ufak nişlerin yardımıyla sağlandı. Türbe değişik ölçülerde ve cinslerde devşirme taşlardan yapıldı.
İçerisindeki yedi sandukadan bir tanesi alçı kabartmalarla süslüdür ve Ahî Hüsâmeddin’e aittir. Sahibi belli olmayan diğer bir sanduka da yine alçı tezyinatlı olup üzerine kelime-i tevhid işlendiği görülmektedir. İki sanduka ise altıgen mavi renkte çinilerle kaplıdır. Devlet ve Ayşe hatunların sandukaları mermerdendi. 1933’te Ankara Etnografya Müzesi’ne götürülmüş olan ceviz ağacı sanduka üzerinde ölünün adından başka, Âyetü’l-kürsî ve başka âyetler yazılıdır; ayrıca zengin bir oyma süsleme de görülür. Türk ağaç işçiliğinin en güzel eserlerinden olan ve tabut biçiminde bir sanduka ile altı kare, üstü çokgen sivri külâhlı küçük bir türbeye benzer başlık kısmından meydana gelen bu sandukanın Nakkaş Abdullah b. Mahmud tarafından yapıldığı kitâbesinde belirtildi. Evvelce etrafında yer alan ve içinde pek çok eski mezar taşı bulunan hazîre bozuldu ve taşlar başka yerlere taşındı. Yalnız bunlardan geriye 1379-80 tarihleri arasında vefat eden Ali Hüsâmeddin Hüseyin b. Yûsuf’un mezar taşı kaldı.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Eyice, Semavi, Ahi Şerafeddin Türbesi, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt: 1, 1988
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Mehmet Besim Darkot
Coğrafya alanında ülkemizin yetiştirdiği büyük değerlerden biri olan Mehmet Besim Darkot İstanbul Erkek Muallim Mektebi’nde okudu. 1923’te mezun olduktan sonra ilkokul hocalığı yaparken bir yandan da Dârülfünun’un Coğrafya Dârülmesâisi’ne devam etti. Okul bitirince Fransa’ya gönderildi ve Strasbourg Üniversitesi’nde eğitim gördü. “Cezayir Yüksek Ovaları” adlı tezle “yüksek etüt diploması” aldı. Türkiye’ye döndükten sonra Dârülfünun’da müderris muavin vekili olarak göreve başladı. 1933’te “Kurak Bölgeler Morfolojisi” başlıklı teziyle doktor unvanını aldı. İstanbul Üniversitesi’nde Türkiye ve Ülkeler Coğrafyası doçentliğine tayin edildi. 1940’ta profesörlüğe, 1956’da da ordinaryüs profesörlüğe yükseltildi. Yayın hayatına erken başlayan Darkot, önce İlk Mekteplerde Coğrafya Muallim Kitabı adlı eserini yayımladı. İlkokul çocuğuna coğrafyanın nasıl öğretileceğini anlatan pedagojik nitelikteki bu esere mükâfat verildi. Coğrafî Araştırmalar adlı eserinde boğazların menşeinden başka Türkiye’de iklim değişiklikleriyle ilgili olarak meydana gelen morfolojik şekillenmeler, Ege haliçlerinin oluşumu gibi konularda orijinal görüşler ortaya koydu. Türkiye’de sıcaklığın ve yağışların dağılışı çalışmaları ve ilk renkli “Türkiye Yağış Haritası” önemlidir. Ülkemizde ilk defa gerçek izotermler denemesini yaptı.
-
Talas Savaşı
Batı Göktürkleri’ni kendisine bağlayıp Tanrı dağlarının güneyindeki şehir devletleri üzerinde otorite tesis eden Çin T’ang hânedanının, II. Göktürk Devleti’nin güçlü bir şekilde ortaya çıkması ve Türgişler’in batıda güçlenip komşularıyla rekabete girmesiyle bölgedeki hedefleri sona erdi. Batı Türkistan’daki Çin nüfuzunu ortadan kaldıran Kapgan Kağan, Türgişler’i yenip kendisine bağlayarak bölgede Göktürk gücünü yeniden hâkim kıldı. Sulu Kağan liderliğinde toparlanan Türgiş ordusu Araplar’ı mağlup etmeyi başardı. Ancak sonuçta Türgiş Kağanlığı, Arap orduları karşısında tutunamadı. Zor durumda kalan şehirlerde Türk beylerinden Fergana ihşîdi Araplar’a karşı Çin’den yardım istemek zorunda kaldılar. Bu dönemde Çin’de T’ang hanedanının başında güçlü bir hükümdar olan Hivan-tsâng bulunuyordu. Hivan-tsâng kumandanlarından Kao Sien-Chih’yi Türk beylerine yardım etmekle görevlendirdi. Kao Sien-Chih, 748 yılında Tanrı dağlarının kuzeyindeki Tokmak’ı alarak Batı Türkistan’a giden stratejik mevkiyi ele geçirdi.
-
İbrahim Edhem Paşa
Asabi mizacıyla hafızalarda yer edinen Osmanlı devlet adamı ve sadrazamı İbrahim Edhem Paşa, Sakız’da dünyaya geldi. Rum asıllı olan Paşa Rum ayaklanmaları sırasında Sakız asillerinin isyanlarının bastırıldığı dönemde İstanbul’a getirildi. İlköğrenimini Hüsrev Paşa’nın konağına gelen hocalardan alan Edhem Paşa, Hüsrev Paşa’nın diğer çocuklarıyla birlikte eğitimine devam etmek için Paris’e gönderildi. Burada Barbet Enstitüsü’nü tamamlayan Edhem Paşa, 1839 yılında da Yüksek Maden Okulu’nu tamamladı. Alanıyla ilgili teknik gözlemler yapmak amacıyla bir süre Avrupa’da kalmasının ardından İstanbul’a geri döndü. Dönüşünün ardından Miralay rütbesiyle devlet hizmetine giren Edhem Paşa memur oldu, ardından Sarıyer bakır madeni ve Gümüşhacıköy madeni müdürlüklerinde bulundu ve çeşitli memurluk görevleri icra etti.
-
Kızılbaş
Kızılbaş adı İslâmiyet’i kabul etmeye başlayan ve bu dini kendi inanç ve gelenekleriyle harmanlayan konargöçer Türkmen oymakları için kullanılır. Eski Türkler’de bir baş giysisi olan kızıl börkle ilgili olduğu söylenir. Altaylı Şamanlar’ın dinî âyin esnasında başlarına taktıkları, üzerinde dağ tavuğu tüyü bulunan kırmızı külâh Alevî dedelerinin ve Bektaşî babalarının giydiği kıyafetle benzerlik taşır. Kızılbaş isminin kökünün eski Türk âdetlerine kadar uzandığı ve bunun başa giyilen kırmızı börkle ilgili olduğu düşünülür. Safevî Devleti’nin kurucusu Şah İsmâil’in babası Şeyh Haydar kendilerini diğerlerinden ayırmak için on iki dilimli kırmızı börk giydirir ve bu kitleler zaman içinde kızılbaş diye anılır. Bu sosyal taban Kızılbaş ismini iftiharla benimserken muhalifleri hareketin taşıdığı siyasî karakter dolayısıyla buna kötüleyici anlamlar yüklendi.
-
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun