ÇAĞLAR BAYSAL 091205029 GİRİŞ Türkiye de tarımla uğraşan nüfus %34, tarımın istihdam payı ise %28 dır. Tarımın ülke ekonomisindeki yerinin önemli olduğu ülkelerde olduğu gibi Ülkemizde de toprak ve su kaynaklarının korunması ve milli ekonomiye katkılarının artırılması büyük önem taşımaktadır. Özellikle nüfusun hızla artması beraberinde beslenme ihtiyacının da artmasına neden olmuş, insanların her geçen gün artan talepleri ve küreselleşen ticaret şartları bunun önemini daha da artırmıştır. Buna paralel olarak toprak miktarının artmaması, sınırlı toprak kaynaklarına sahip olan ve mevcut tarımsal alanlarda faaliyet gösteren işletmelerin birim alandan daha fazla verimin alınması çalışmalarını zorunluluk haline getirmiştir. Birim alandan sağlanan verimin artırılmasında; teknoloji seviyesi, üretimde kullanılan tohum, gübre, ilaç, sulama v.b. girdilerin miktarı ve kalitesinin iyileştirilmesi, Tarımsal bünyenin ıslah edilmesi gibi hususlar ön plana çıkmaktadır. Türkiye tarımının büyük sorunlarından biri bozuk işletme yapısıdır Ülkemizde tarım arazilerinin küçük, parçalı ve dağınık olması; sulama ve ulaşım ağından yeterince faydalanılamamasına neden olduğu gibi sulama işletmeciliğini zorlaştırmakta, su ve toprak kaynaklarından beklenen faydaların gerçekleşmesini güçleştirmektedir. Bu durum özellikle işgücü, sermaye ve üretim kayıplarına neden olmakta ve tarımsal üretimi olumsuz yönde etkilediğinden ekonomik olarak üretime imkân vermeyecek şekilde parçalanmış tarım arazilerinin birleştirilmesini gerektirmektedir. ARAZİ TOPLULAŞTIRMASI NEDİR? Ülkemizde tarım arazileri çeşitli nedenlerle küçülmüş, parçalara bölünmüş, verimliliği, karlılığı olması gerekenden çok aşağılarda kalmıştır. İşletme büyüklüklerinin istenen değerlerin altına düşmesi, ekonomik tarım yapılmasını imkânsız hale getirmektedir. Bunu önlemenin yolu: öncelikle tarım arazilerindeki daha fazla parçalanmayı ve bozulmayı önleyici; yasal, hukuksal düzenlemeler yapmak; sonrasında da bugüne kadar oluşmuş küçülmelerin, parçalanmaların, düzensizliklerin (şekil bozuklukları gibi) iyileştirilmesidir. Bunu yapmanın yolu, arazi toplulaştırması dediğimiz çalışmanın yapılmasıdır. Arazi toplulaştırması, tarımsal arazileri niteliklerine göre sınıflandırarak, bir kişiye ait, farklı alanlardaki küçük arazi grupları yerine, o arazinin toplamını karşılayacak kadar, en az miktarda parça arazinin (mümkün olursa tek bir parçanın), o kişiye verilmesidir. Böylece iş gücünden, akaryakıttan, tarla sınırlarındaki kayıplardan kar edilmiş olur; ayrıca toprağın işlenebilme süresi ve kalitesi artar. Yapılacak diğer iyileştirme (drenaj, katkı v.b.), sulama, gübreleme ve ilaçlama gibi yatırımlar daha ucuza mal edilebilir. Toplulaştırma öncesi Toplulaştırma sonrası ARAZİ TOPLULAŞTIRILMASI HANGİ HUSUSLARI KAPSAMAKTADIR? Arazi toplulaştırma çalışmaları şu hususları kapsamaktadır: 1. Fazla parçalanmış, dağılmış arazilerin modern işletmecilik esaslarına göre birleştirilmesi. 2. Tarla içi yol şebekesinin, sulama tesislerinin ve yüzey tahliye sisteminin inşası. 3. Gerekli arazi tesviyesi ve toprak ıslahının yapılması. 4. Köylerin yerlerinin yeniden düzenlenmesi, çevre planlanması. 5. Kırsal alanın, doğal hayatın korunması ve yeşil alanların düzenlenmesi. 6. Kırsal alandaki yerleşim yerleri ve toprakların, rüzgâr ve su erozyonu, sel ta 7. Spor sahaları, parklar, yüzme havuzu, bayram-pazaryeri, çocuk bahçesi, okul, sağlık ocağı ve kooperatif binası gibi sosyal hizmet tesisleri için gerekli arazilerin, toplulaştırma planları içinde kamulaştırma yapılmadan temin edilmesi. 8. İşletmelerin ıslahı, yeniden düzenlenmesi, verimli bir şekilde çalışmalarının temini için gerekli tedbirlerin alınması. 9. Köy içi yollarının tanzimi içme suyu, kanalizasyon, elektrik, telefon gibi hizmetlerinin planlanması, iskân, arsa isteklerinin karşılanması.şkınları gibi doğal afetlerden korunması için gerekli önlemlerin alınması. Arazi Toplulaştırma çalışması aşağıdaki aşamalardan geçmektedir . 1. Tüm tarlaların ve çiftçilerin mülkiyet bilgilerinin temin edilmesi. 2. Tapu kütüğü, kadastro paftası ve arazideki miktar ve ölçülerdeki tüm uyumsuzluklar giderilmesi. 3. Hâlihazırdaki arazi kullanım durumunun, uygun tarım arazileri sınırlarının, sabit tesislerin belirlenmesi, 4. Toprak karakterlerini belirten toprak haritalarının temin edilmesi veya yoksa oluşturulması 5. Teknik bir ekip ile arazi sahipleri ve mülki idarecilerin de katılımı ile kurulan derecelendirme komisyonu ile tüm arazilerin derecelendirme haritaları çıkarılır. Bu aşamada komisyon tüm arazilerin toprak haritaları ve diğer kıymetlerini de dikkate alarak her parsel için ayrı, ayrı titiz bir puanlama yapmaktadır. Derecelendirme çalışmasında amaç parsellerin birbirlerine göre kıymet faklılıklarını puanlamak suretiyle ortaya koymaktır. 6. Yeni, yol, sulama ve drenaj ağına uyumlu, blok (ada) planlamasının hazırlanması. 7. Arazi sahiplerinin toplulaştırma sonrasında tarlalarını nerede istediklerine ilişkin tercihlerinin alınması, Bu işlem esnasında maliklere, eski parsellerinin ve yeni blokların olduğu bir pafta gösterilerek tercihleri alınır. 8. Yeni parselasyon planlaması yapılır. Yeni parselasyon planlamasında; çiftçi tercihleri de dikkate alınarak; Tarla içi hizmet yolu, sulama, drenaj gibi kamu ortak alanları için gerekli yerler ayrılır. Her parselin yol ve sulama suyuna cephe alması sağlanır. Tüm maliklerce önem içeren veya kötü konumdaki yerler aynı sahiplerine verilir. Büyük olan parçanın yanına diğer küçük parçalar getirilir. Hasım ve hısım ilişkileri gözetilir. Aynı yeri almak isteyenler arasında yukarıda sayılan hususlar doğrultusunda haksızlığa uğratılmayacak bir planlama yapılır. Sabit tesis içeren parseller eski sahiplerine verilir. 9. Yeni parselasyon planlaması ve yeni mülkiyet listeleri mahallinde asılmak suretiyle ilan edilir. 10. Yeni planlamaya ilişkin parsel sahiplerinin itirazları varsa incelenir. Yeni yapılan planlama tekrar her kesin görebileceği şekilde ilan edilir. Arazi Toplulaştırma projelerinin en önemli safhası dağıtım çalışmalarıdır Arazi toplulaştırması kapsamında, işletmelerin çağdaş ölçülere göre planlanması ve bu planın uygulanması dağıtım adımında gerçekleştirilir. Tarımsal alandaki yol ve sulama ağının oluşturduğu bloklar içerisinde kalanların istekleri doğrultusunda ve katılım değerlerine eş yeni işletmeler yerleştirilir. Başka bir deyişle yeni tarım parselleri oluşturulur. Arazi toplulaştırma projesinde arazisi bulunan çiftçilerle mülakatların yapılması, yeni parsellerin oluşturulmasında kolaylıklar sağlamaktadır. Mülakat alımı esnasında mülkiyet listeleri, hâlihazır arazi kullanım durumu, sabit tesisler dikkate alınarak maliklerine yönlendirilmesine ve tercihlerin proje alanına yayılmasına dikkat edilir. Çünkü mülakatlar yapılırken çiftçi olayı tam olarak canlandıramadığından uygun birleştirmeleri düşünememekte ve bilinçsizce tercih yapmaktadır. Bu durumda dağıtımı yaptıktan sonra birçok problemin çıkmasına neden olmaktadır. Bu yüzden çiftçi ile kısa bir mülakat yapıp olası birleştirmeler çiftçiye anlatıldığında ve alternatifler gösterildiğinde çiftçi çok farklı çözümleri kabul edebilmektedir. Bu nedenle mülakatlarda çiftçi isteklerinin alınması yanında, alternatif çözümlerle çiftçinin bilinçlendirilmesi önem kazanmaktadır. Yeni parselasyon planları, çiftçi isteklerinin alınmasıyla yol ve sulama ağı geçirildikten sonra oluşturulan bloklar üzerinde yapılmaktadır. Dağıtım çalışması, her işletme için ortak tesislere katılma payı düşürüldükten sonraki parsel değer sayılarına göre yapılmaktadır. Öncelikle her bloğun parsel değer sayısı bulunur. Daha sonra işletmeler çiftçi isteklerine ve diğer kriterlere göre bloklara yerleştirilir. Her işletme bloklara yerleştirildikten sonra parselasyon kısmına geçilir. Yeni oluşacak parsellerin blok üzerine yerleştirilmesi, pafta üzerinde veya bilgisayar ekranında gerekli iterasyonlar la yapılabilmektedir. DAĞITIM DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN KRİTERLER Bir çiftçinin diğerinden daha avantajlı duruma sokulmamasına gayret edilmelidir. Hak sahibine, parsellerinin değerleri toplamına eşit değerlerde ve imkân varsa bir parsel olarak arazi verilir. Bu sırada arazi sahibinin isteği, imkânlar ölçüsünde, yerine getirilir. Ev, ahır, samanlık, ambar, çalışır kuyu, bağ, zeytinlik, fıstıklık meyve bahçesi, kavaklık v.b. sabit tesislerin bulunduğu arazi, imkânlar ölçüsünde, eski maliklerine verilir. Maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilir. Her parsel yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanır. Blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parseller yerleştirilir. Düşük dereceli araziler mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılır veya kendi aralarında toplulaştırılır. Parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilir. Yerleşim birimine, sosyal ve kültürel tesisler için ihtiyaç duyulan arsa ve arazi, yerleşim birimine yakın kullanılmaya müsait, mümkün olduğu nispette verimsiz veya az verimli arazilerden verilmelidir. Farklı Dağıtım Modelleri 1-)Blok Öncelikli Dağıtım Modeli 2-)Mülakat Esaslı Dağıtım Modeli Blok Öncelikli Dağıtım Modeli Arazi toplulaştırma projelerinde parsel endeksleri ile parsellerin alanları çarpılır yüze bölünür parsel değer sayıları, parsel endeksleri ile blok alanları çarpılır yüze bölünür blok değer sayıları elde edilir. Bu değerlerden yararlanılarak projenin düzenleme ortaklık payı oranı hesap edilir. İşletmelerin her parselinden bu oranlar kadar düşüldükten sonra çiftçilere ne kadar arazi verileceği parsel değer sayısı olarak belirlenir. Çitçilere verilecek parsel değer sayıları toplamı ile blokların değer sayılarının toplamının eşit olması gerekmektedir. İşletmelere verilecek miktarlar belirlendikten sonra İşletmenin bütün parsel değer sayıları toplanır. . İşletmelerin parsellerinin ha. İşletmelerin parsellerinin hangi bloklarda olduğu incelenir. Parsel değer sayısı en büyük olan parselinin bulunduğu bloğa derece dönüşümleri yapılarak toplam değer sayıları tahsis edilir. Küçük alanlı hisseli parseller işletmelerin başka parseli var ise büyük olanın yanına gidecektir. Eğer bu hissedarları başka parseli yok ise hisselerinden ayrılmadan diğerinin yanına giden parselle hisseli olarak verilir. Bu işlem bütün işletmeler için tekrar yapılır. Bu işlem sonunda bazı bloklarda fazlalıklar bazı bloklarda eksiklikler meydana gelecektir. Blokların fazlalıklarını ve eksikliklerini giderebilmek için öncelikle iki bloğa da basan parsellerin durumu incelenir ve tahsis edilen bloklarda fazlalık var ise, o bloktan alınıp eksik olan diğer bloğa tahsis edilir. Bloklardaki farklılıklar devam ediyorsa, blok değer sayısı fazla olan bloklardaki işletmelerin parselleri incelenir. Parselleri arasında ikinci büyük parselinin olduğu blokta boşluk var ise işletmeye ait parsel değer sayılarının tamamı eski tahsis edilen bloktan alınıp eksik olan bloğa tahsis edilir. İkinci tur bu işlem bloklardaki farklılıklar düzelinceye kadar üçüncü tur olarak devam ettirilir. Bloklardaki fazlalıklar ve eksiklikler küçük miktarlara indirgendiği anda işletmelerin parsellerini parçalamamak için blok köşe koordinatlarını oynayarak yani eksiltilen blok alanı kadar başka bloğunda artırarak (Ortak Tesislere Katılım Payı Oranını bozmamak için) bir düzenleme daha yapılır ki buna projede blok dengelemesi denilir. Blok dengelemesi iyi inceleyerek, sabırla, bütün alternatifleri göz önünde bulundurarak yapılır. Blok içindeki parsel sıralaması ise işletmelerin eski parsellerinin durumuna göre sıralanır. Parsel değer sayısı formülünden yararlanarak işletmelerin alansal değerleri elde edilir ve bilgisayar yardımı ile blokların tamamı parsellenir. Böylelikle her işletmeye tek parsel olacak şekilde arazi ön hazırlık planı elde eldir. Yukarda yapılan işlem şu anlama gelmektedir. Çiftçiye ait parsellerin en büyüğü hangi blokta ise çiftçinin bütün parselleri bu blokta olacaktır. Bu işlem sonunda toplulaştırma oranı çok yüksek çıkacaktır. Projenin dağıtımından sorumlu kişinin yeni parselasyon planına etkisi minimum seviyeye inecektir. Projelerin en doğru şekilde tek olarak çözülebilmesi için insanların çifte standart çözümlerinden kurtulması gerekmektedir. Aynı projeyi iki veya üç ayrı kişi çok farklı çözümler üretmemeli veya üretememelidir. İnsan faktörünün ve mekân farklılıklarının olduğu yerlerde tek ve doğruya yakın çözüm üretmek nerdeyse mümkün değildir. Bu nedenle birbiri ile çelişkiye düşmeyen insanların en az etkilendiği sonuçları eş değer olan yeni parselasyon planları yapılmalıdır. Aynı projelerin birbirine yakın çözümler üretilebilmesi için somut değerlerden yararlanılan çözüm modelleri bulunmalıdır. Bu model baştan sona doğru ve titizlikle uygulandığında insan faktörünü ortadan kaldıran sadece somut değerlerden(parsel alanlarından) faydalanarak elde edilen bir model olabilir. Mülakat Modeline Göre Dağıtım Kurumdan temin edilmiş mülakat formlarından yararlanılarak öncelikle işletmelerin birinci tercihlerine göre parseller blokların içine yerleştirildi. Bloklardaki fazlalıklar ve eksiklikler işletmelerin ikinci ve üçüncü tercihleri de göz önünde bulundurularak giderildi. Daha sonra blok içinde parsellerin eski yerleri göz önünde bulundurularak sıralanmış ve dağıtım planı elde edilmiştir. Arazi Toplulaştırma projelerinde geleneksel diyebileceğimiz bu metot ile deneme yanılma yolu ile çözümler üretilmektedir. Planlamacı olarak öncelikle arazi sahiplerinin tercihlerini tespit edilmiş olup bu tercihlere göre onları memnun edici bir planlama yapılmıştır. Yeni parselasyon planlaması yapılırken planlamayı yapan yetkilinin tercihleri çözüm şekillerine doğrudan etki ekmektedir. Dağıtımı organize eden kişinin o günkü psikolojisi, tecrübesi, kabiliyeti, işe karşı duyduğu sorumluluk yeni parsellerin durumunun oluşmasında etkili olmaktadır. Verilerin toplanması, değerlendirilmesi ve üretimi dijital ortamlarda bilgisayarlar yardımı ile paket programlar sayesinde çok hızlı olmaktadır. Otomasyon sayesinde proje ile ilgili denemeler, geri dönümler çabuk olmakta, sayısal kontroller anında yapılabilmektedir. 1-)Çiftçi tercihlerinin alınması Projenin yapılışı sırasında çiftçi isteklerinin de değerlendirilmesi gerekmektedir. Geçmişte yapılmış ve günümüzde de yapılmakta olan arazi toplulaştırması projelerinde, çiftçi isteklerinin değerlendirilmesi ve çiftçilerin ikna edilmesi en çok zaman alan ve birçok sıkıntının yaşandığı aşamalardır.Yeni parselasyonun çiftçileri istekleri doğrultusunda ve mevcut kuyu, bina, bağ, bahçe vb. önemli basit tesisler dikkate alınarak düzenlenmesi gerekmektedir. Yeni parselasyona çiftçi itirazlarının azaltılması, en uygun ve kabul edilebilir bir parselasyonun oluşturulabilmesi için çiftçilerin yeni parselasyonda hangi blokları tercih edecekleri çiftçilere sorulmalı ve projenin sağlıklı bir şekilde yürütülmesi için her parsel için en az üç alternatifli tercihleri alınmalıdır. 2-)Yeni parselasyon planının yapılması Yeni parselasyon planlaması yapılırken, yapılan arazi derecelendirmesine göre her kişiye veya çiftçi ailesine ait parsellerin alanlarının toplamına veya parsel değer, sayılarının toplamına eş değerde arazi verilir. İşletmelerin bütün parselleri çiftçinin isteği de göz önün de bulundurularak imkânlar ölçüsünde tek parselde, mümkün olmazsa birkaç parsel halinde birleştirilir ve bloklara düzgün şekillerde yerleştirilir. Her parselin yol ve kanaldan faydalanması imkân dâhilinde sağlanmalıdır. Planlama yapılırken toplulaştırmanın genel kuralları, kriterleri dikkate alınarak bloklara yerleştirme yapılır.