İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani`nin Ermenistan'a ziyareti ile ilgili çeşitli analizler yapılıyor. Ermeni basını elde edilen anlaşmalardan pafoslu şekilde yazıyor. Ancak genel olarak yayınlanan yazılara analizi yaklaşıldığında, burada önyargıların olduğunu da görmek mümkündür. İran`la Ermenistan arasında birkaç belge imzalandı. Taraflar ilişkileri daha da geliştirmek niyetinden söz ediyorlar. Aynı şekilde bölgesel nitelikli projelerin gerçekleştirilmesinden söz ediliyor. Tüm bunlar Ermeni uzmanlar tarafından nedense anti-Azerbaycan ve anti-Türkiye isteriği bağlamında sunulmaktadır. Sanki İran Azerbaycan ve Türkiye'ye karşı olan işbirliği formatına ağırlık vermeye başladı. Ermenilerin bu tür davranışı gözlenilendir, çünkü onlar hiçbir zaman nesnel düşünmemişler. Bununla birlikte, gerçeklik de gösteriyor ki, İran-Azerbaycan ilişkileri üst düzeydedir ve herhangi karşıdurma söz konusu değildir. Her iki ülkenin yönetimi işbirliğini geliştirmekte kararlılar. Bu konuların jeopolitik analizi ilginç olurdu.
Ulusal para birimlerinin ABD dolarına göre değer düşüklüğü çeşitli alanları etkiliyor. İnsanların yaşam kalitesi düşüyor, bazı ülkelerde enflasyon derinleşiyor. Bu durumdan çıkış yolu aranıyor. Aynı şekilde Türkiye Rusya ve Çin'le ticareti ulusal para ile yapma kararı aldı. Uzmanlar bu değişikliğin jeopolitik dinamiği ciddi şekilde etkileyebileceğini vurguluyorlar. Bu olayların arka fonunda Ortadoğu'da askeri durum da daha gergin ve dramatik bir hal alıyor. Suriye'de durum hayli karıştı. Burada savaş şiddetleniyor, taraflar arasında amansız çatışmalar oluyor. Diğer yandan ise Irak'ta IŞİD`le mücadele güçleniyor. Fakat orada hem de terör gruplarından bazıları ek güç alıyorlar. Tüm bunlar bölgenin jeopolitik manzarasını yeterince karıştırıyor. Peki onların sonucu nasıl olabilir?
Başkanlık seçimlerinden sonra Amerika'nın dış politikasında mümkün değişiklikler hakkında uzmanlar görüş bildiriyorlar. Bu sırada Washington'un Azerbaycan ve Türkiye yönünde atabileceği adımlar üzerinde duruyorlar. Bu zaman bir hususa dikkat çekiyorlar ki, Donald Tramp hatta bazı Avrupa devletleri başkanlarından önce Azerbaycan ve Türkiye yönetimi ile telefon konuşması yapmış. Üstelik ABD'nin yeni Başkanı her iki ülke ile işbirliğini daha da geliştirmek niyetinde olduğunu açık söyledi. Bunlara uzmanlar çeşitli değerler vermişler. Ermeni uzmanların ise kıskançlığı ve taraflılığı aydınca hissediliyor. Onlar Amerika'nın bölgede iki Müslüman ülkesine ağırlık vermesini sindiremiyorlar. Ama gerçek budur ve Azerbaycan`la Türkiye bağımsız siyaset yürütüyor, tüm devletlerle eşit yapıcı işbirliğini tercih ediyorlar.
Küresel ölçekte hızlı jeopolitik değişikliklerin gittiği bir zamanda Türkiye resmen güvenlik konseptini yenileştirdiğini açıkladı. Onun çeşitli hükümlerine ilişkin Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan fikir söyledi. Bunlardan anlaşılıyor ki, Ankara kendi karşısına yeterince ciddi hedefler koymuş. Buna Batı ve Çin'in tepkisi de ilginçtir. Avrupa Birliği Türkiye'yi kaybetmek istemiyor, Çin ise onu Şanghay İşbirliği Örgütü'nde görmeyi arzuluyor. Türkiye'nin kendisinin amaçları ise biraz farklıdır. O, artık süperdevlet iddialarını ortaya koyuyor. Atacağı tüm adımlar bu amaca hizmet etmelidir. Mevcut jeopolitik ortamda bu ne derecede gerçektir? Ankara bu amaca ulaşmak için somut kaynaklara ve güce maliktir mi? Bu tür sorulara cevap bulmak ilginç olurdu.
ABD'nin önderliğindeki koalisyon güçleri Irak'ın Musul kentini IŞİD`den kurtarma operasyonlarına başladıklarını beyan ederek şehre 3 yönden saldırıya başladılar. Genel olarak burada 36 ülkenin katılımcı olduğu hakkında konuşuluyor. Operasonun ilk gününde 200 kilometrelik bir alanın IŞİD`den temizlendiği konusunda haberler yayıldı. Fakat uzmanlar meselenin başka yönlerine de dikkat çekiyorlar. Onlar Musul`a saldırının sadece askeri faktörlerle sınırlı olmadığını diyorlar. Burada jeopolitik hususlar da kendini gösteriyor. Bunu Ankara ile birlikte, uluslararası kurumlar da vurguluyorlar. BM hesaplamalarına esasen, Musul`u 100 binlerce insan terk edebilir. Bazı sivil toplum örgütleri ise bu rakamın 200 binden başlayarak 700 bine kadar ulaşabileceğini diyorlar. Üstelik bu sürecin arkasında mezhep ayrımının durmasından bahsediliyor. Demek ki, aslında söz konusu bölgede mezhep savaşının coğrafyasının genişlemesi tehlikesidir. Bölgenin bazı büyük devletleri işte bundan endişe ediyorlar.
5`inci Bakü Uluslararası İnsani Forumu dünya çapında büyük ilgi doğurdu. Bu, etkinlik bittikten sonra onun için ifade edilen görüşlerden aydın görünüyor. Uzmanlar ve medya temsilcileri Forumun önemi hakkında analizlerini yapıyorlar. Çok ilginç değerlendirmelere rastlanmaktadır. Onlar ispat ediyorlar ki, Azerbaycanın düzenlediği bu etkinliğin dünya çapında önemi kabul ediliyor, ona ciddi güven duyuluyor. Dünyanın hümanizm, adalet ve sürdürülebilir kalkınma çerçevesinde kalkınma modelinin belirlenmesi sürecinde Bakü Forumu önemli halka olarak görülüyor. Bu gibi olaylarda aslında küresel sürdürülebilir kalkınma ve gerçek güvenlik sisteminin oluşturulması ile ilgili önemli hususlar ele alınmıştır. Önemlidir ki, Bakü Forumu'nda küresel güvenliğin insani açısının tüm alanları dikkat merkezine getirildi.
Her devlet bağımsızlık gününü kendine has şekilde kutluyor. Genellikle bu gibi etkinliklerde ülkenin elde ettiği başarılar sergilenmektedir. Aslında saldırgan olan Ermenistan da militarist olduğunu dünyaya gösterdi. "Bağımsız" olmalarının 25`inci yıldönümüne adanan askeri geçit töreninde Ermeniler Rusya'nın "İskender" operatif-taktik füze sistemlerini de göstermişler. Ermeni kitle iletişim araçları bu etkinlikle ilgili bundan başka bir şeyden yazmıyor. Çünkü başarı yoktur. Üstelik bu olguyu Azerbaycan'a meydan okumak için kullanmaya çalışıyorlar. Gerçekte ise Erivan'ın yine de halkı felakete götürmesinden konuşulabilir. Çeşitli nedenlerden dolayı Ermenistan kendi güvenliğini yeni silahlarla sadece sağlayamamakla yetinmez, hatta kendini daha karmaşık duruma duçar etmiş olur. Sonuç olarak ise yenilen ve kaybeden Ermeni halkı olacaktır. Tarihte bir kez daha!
Pekin küresel ekonominin durumunu etkileyebilecek yeni projeler gerçekleştirmektedir. "Yeni İpek Yolu" bu sırada uzmanların dikkatini daha çok çekiyor. Bu çerçevede Pekin şu anda verimliliği olmayan Kazakistan-Rusya demiryolu vasıtasıyla yükleri Avrupa'ya ulaştırıyor. Uzmanlar bu güzergahın vurduğu hasar hakkında açık yazıyorlar. Öyle ki, su yolu demiryolundan defalarca ucuz maliyetle sonuçlanıyor. Eğer bir konteynerin Avrupa'ya demiryolu aracılığıyla ulaştırılması 6.000 ABD dolarına mal oluyorsa, denizde bu, toplam 1000 ABD doları tutarında masraf gerektiriyor. Bu tür farka rağmen, Pekin Kazakistan ve Rusya yönünde yük taşımalarının hacmini sürekli artırıyor. Çin'in bundan zarar gören eyaletlerine ise devlet bütçesinden tazminatlar veriliyor. Çin'in amacı nedir?
Avrupa'nın çeşitli kurumları Azerbaycan'la ilgili önyargılı iddialar ileri sürmekte devam ediyorlar. Son olarak Venedik Komisyonu 26 Eylül`de yapılması öngörülen referandum ile ilgili yapay argümanlarla dolu görüş hazırladı. Bu belgenin hızla ve vaktinden çok önce ortaya çıkarılması gösteriyor ki, yeniden kimlerse Azerbaycan'a karşı iftira kampanyası başlattı. Tecrübe gösteriyor ki, böyle durumlar genellikle ülkemiz ciddi uğura nail oldukta gerçekleşiyor. Referandum da Anayasada önemli değişiklikleri gerçekleştirmek amacıyla yapılır. Ayrıca, Cumhurbaşkanı İlham Aliyev Avrupa Parlamentosu temsilcilerini kabul ederken bu örgütün Azerbaycan'a karşı sergilediği tavırın adil olmaması ile ilgili ilginç gerçekleri açıkladı.
Küresel çapta yaşanan jeopolitik telatümler çok sayıda güncel meseleleri ortaya çıkarıyor. Genel olarak dünya düzeninin yenilenmesinin öneminden bahs ediliyor. Bazı bölgelerde meydana gelen silahlı çatışmalar, yoksulluk ve açlığın yayılması, yasadışı göç süreçlerinin şiddetlenmesi, devletlerarası ilişkilerde gerginliğin artması, büyük güçler arasında rekabetin tavizsiz ve amansız içerik arz etmesi ve diğer durumlar insanlığı rahatsız ediyor. Bu gibi sorunların çözümü için somut adımlar atmak gerekiyor. Bu bağlamda uzmanlar dünyanın en güçlü devleti sayılan Amerika'nın dış politikasının gözden geçirilmesi gerekliyini vurguluyorlar. Şimdiki Cumhurbaşkanı seçimi yarışı da gösteriyor ki, ABD toplumunda geleneksel siyasi katmana karşı memnuniyetsizlik artıyor. Şimdi "elit karşıtı" konumda olan siyasi liderlere eğilim artmış. Bu belirtinin sonucda ABD dış politikasında uzun yıllardır mevcut olan konsensüs teorisinin değişmesine neden olacağı konusunda tahminler veriliyor. Gerçekten de bu mesele teorik ve pratik bakımdan ilgi doğuruyor.