Ey iman edenler! Oruç, sizden öncekilere farz kılındığı gibi, size de farz kılındı; tâki korunasınız.(Bakara-183)
(Size orucun farz kılındığı o sayılı günler) Ramazan ayıdır ki, insanlara doğru yolu gösteren, hidayeti ve doğruyla eğriyi biri birinden ayırıp açıklayan bir rehber olmak üzere, Kur'ân işte bu ayda indirilmiştir. Bu sebeple, içinizden her kim bu aya ulaşırsa oruç tutsun. Her kim de, hasta yahut seyahatte olursa, (tutamadığı günleri) başka günlerde tutsun. Allah, müddeti tamamlamanız, sizi doğru yola iletmesine karşılık O'nu yüceltmeniz ve böylece şükretmeniz için, size kolaylığı ister; güçlüğü istemez. (Bakara-185)
Oruç, Arapçada "savm" kelimesi ile ifade edilir. Savm lügatte; bir işi yapmaktan kendini tutmak, alıkoymak, yemekten içmekten, konuşmaktan, kaçınmak gibi anlamlara gelir.
İslamda oruç: "Fecr’ı Sadık’ın doğuşundan güneşin batışına kadar, oruç tutmaya ehil olan kimselerin niyet ederek onu bozan hallerden uzak durmasıdır." Oruç, geçmiş bütün ilahi dinlerde emredilen Önemli bir ibadettir.
“Sizden kim hasta veya seferde olursa (tutamadığı günler) sayısında başka günlerde tutar.”(Bakara-184)
Hastaya Ramazan ayında oruç tutma zorunluluğu yoktur. Bundan kast olunan, oruç tutmanın zararlı olacağı hastalık halidir. Çünkü mükellef için böyle bir hastalık durumunda oruç tutmakta zorluk bulunduğu kabul edilmiştir. Bu konuda birçok hadis varit olmuştur.
Yukarıda verdiğimiz ayet-i kerimede geçen, Kur'an'ı Kerim’in Ramazan ayında indirildiğini Duhan ve Kadir sureleri de pekiştirmektedir.
“Size oruç gecesi kadınlarınıza yaklaşmak helal kılındı. Onlar sizin İçin bir örtüdür, siz de onlar için bir örtüsünüz. Allah sizin kendinize yazık etmekte olduğunuzu bildi ve tövbenizi kabul edip sizi affetti. Artık şimdi onlara yaklaşın ve Allah’ın sizin için yazmış olduğunu arayın. Fecrin- (şafağın) beyaz ipliği (gecenin) siyah ipliğinden ayırt edilinceye kadar yiyin için. Sonra gece (akşam) oluncaya kadar orucu tamamlayın. Mescitlerde ibadete çekilmiş iken kadınlarınıza yaklaşmayın. Bunlar Allah'ın (yasak) sınırlarıdır; bunlara yaklaşmayın. Allah, insanlara ayetlerini böyle açıklar ki, sakınıp korunsunlar”(Bakara-187)
Bu ayette orucun başlangıç saatı beyaz ipliğin siyah iplikten ayrıldığı zaman/vakittir. Beyaz iplik; Fecrin ilk görünümü olan ve ufku yararak boylu boyuna uzanan beyaz aydınlık çizgisidir. Sonra gitgide genişler.
Siyah iplik; Fecrin beyaz aydınlık çizgisiyle birlikte boylu boyunca uzanan ve gecenin karanlığının uzantısı olan siyah karanlık çizgidir. “Sonra gece (akşam) oluncaya kadar orucu tamamlayın”.
Orucun fert ve topluma yönelik birçok faydaları vardır. Ancak oruç bu faydalardan ötürü değil, yalnız Allah’ın emri olduğundan, sadece ve sadece Allah'ı rızası için tutulur. Çünkü İbadetler yalnız Allah'ın emri olduğu için yapılır. Buna, ibadetin tamamen Allah'a tahsis edilmesi anlamında ihlâs denilir. “ İyi bil ki, halis din yalnız ve yalnız Allah'ındır.”(zümer-3) Birçok Ayeti Kerimede Allah Teâlâ ibadetlerin yalnız kendisine tahsis edilmesini emrediyor.
Orucun birçok fayda ve hikmetleri vardır. Oruç ibadetinden anlayabildiğimiz bazı hikmetleri şöyle sıralayabiliriz:
1- Oruç, baştanbaşa bir zikirdir. Ramazan ayında farz olan orucu tutan bir Müslüman, bir ay boyunca devamlı olarak Allah'ı zikr etmektedir. "Beni hatırlayın ki, ben de sizi hatırlayayım." (Bakara, 152)
2- Oruç kişiyi ruhsal yönden terbiye eder. Peygamber(sav), "Oruçlu kişiye eğer birileri sataşırsa, ben oruçluyum, ben oruçluyum, desin."
3- Oruç, kelimenin tam anlamıyla kişiyi sabırlı kılar. Ramazan orucu, toplumu sabır çizgisinden içeri sokar ve birçok problemleri önler.
4- Oruç, görür gibi Allah'a inanmanın ve gerçek anlamda Allah'tan korkmanın bir sembolüdür. Çünkü oruçta kişi, yalnız Allah'tan korkar,
5- Oruçlu kişi, oruç sebebiyle ruhunu temizler ve günahlarından arınır.
6- Oruç, bir aylık uzun bir perhiz olup, organların uzun süre dinlenmesini sağlayarak insan sıhhatini korur, kişiye güç, kuvvet ve zindelik verir.
7- Oruç, müslümana, aç ve açıkta olan insanların durumunu hatırlatır. 8- Oruç Müslüman’ı disipline eder ve kendisine zamanın önemini hatırlatır.
Orucun çeşitleri şunlardır: Farz oruçlar, vacip oruçlar, nafile oruçlar, haram oruçlar, mekruh oruçlar.
Unutarak yahut tehdit altında yemek ve içmek orucu bozmaz ve oruçlu olan kişiye kaza da, kefaret de gerekmez. Böyle bir kimse oruçlu olduğu aklına geldiği andan itibaren, yeme ve içmeyi terk edip, orucuna devam etmelidir.