Müslümanların hayatlarını istikamet üzerine yürütebilmeleri için başvurmaları gereken ilk kaynak Kur’an’dır. En azından İslam âlimleri usulün bu şekilde olması gerektiğini söyler. O yüzden Kur’an’da geçen kavramların, hükümlerin ve kıssaların mutlaka Müslümanlarda karşılığını bulması gerekir. Kur’an okumanın haklı olarak bir erdem sayıldığı günümüz Müslümanlığında Kur’an’ın anlaşılması ve yaşanması gereği daha önemli bir erdemi gündeme getiriyor.
Kur’an tarihi bilgiler verirken bir amacı ve ihtiyacı gözeterek bu olayları anlatmıştır. Çünkü insanlık tarihinde yaşanan o kadar olay varken içlerinden bazıları ilahi kelam tarafından insanlığa hatırlatılmıştır. Şu bir gerçek ki, Kur’an’da geçen kıssalar insanlığın düşünmesi ve ders alması için fırsat olarak sunulmuştur. Örnek olarak insanın yaratılışıyla ilgili anlatılan kıssa bunlardan biridir ve tüm zamanlar gibi günümüze de ışık tutmaktadır. Milliyetçi düşünce biçiminin hayatımızı kuşattığı bu günlerde bu kıssanın önemi daha bir artmaktadır.
Kur’an’da anlatıldığına göre Allah, Hz Âdem’e secde edilmesini istediğinde buna karşı duran sadece İblis olmuştur. İblis itirazında kendisinin ateşten, Hz Âdem’in topraktan yaratıldığını, ateşin toprağa göre daha üstün olduğunu ve o yüzden kendisinin Hz Âdem’e secde etmemesi gerektiğini ifade etmiştir. İblis’in itirazına baktığımızda itirazın merkezinde kökeniyle ilgili iddiası bulunmaktadır. Yani iblis itirazı için kökenini bir gerekçe gösteriyor ve kökenin önemine inanıyor.
Aynı şekilde itirazın merkezini oluşturan ateşin toprağa üstünlüğü iddiası da yine İblis’in kendinden kaynaklanmaktadır. Yoksa böyle bir hakikatin varlığı söz konusu değildir. İblis, kendi kökenine olmayan bir üstünlük atfedip bunun üzerinden tasarrufta bulunmuştur. Bu kıssadan yola çıkarak, milliyetçiliği besleyen iki algılayıştan bahsedebiliriz. Yukarıda ifade ettiğimiz gibi birisi kökene yapılan atıf ve kökenin önemsenmesi. İkincisi ise kökenine yüklenen üstünlük değeridir.
Birinci durumda kişinin kökeniyle ilgili iradesi söz konusu olamadığı halde kökeninden kendisine pay çıkarması normal bir durum değildir. Bu algılayışın altında yatan psikolojik neden ancak kişinin kendisini değerli hissettireceği bir kişiliğinin olmamasıyla açıklanabilir. İkincisinde ise kökene üstünlük yüklenmesi sünnetullaha aykırı bir durumdur. Bu durumun açıklaması ancak böyle bir algının kurgudan ibaret olmasıyla mümkündür.
Milliyetçilik her ne kadar modern zamanlara ait bir kavram olsa da, çıkış noktasını insanın yaratılış hikâyesinde görmüş olduk. İnsanlık tarihi de aslında bu tür yaşanmışlıklar ile doludur. Yahudilerin kendilerini seçilmiş millet olarak kurgulayıp üstünlük atfetmeleri bunlardan biridir. Yine Avrupalıların kendilerini uygar görüp diğer insanlar üzerinde tasarruf etme haklarına inanması bu yanlış düşünce biçiminin izlerini taşıyor. Sömürgeciliğin çıkış noktası tam da bu kurgunun bir neticesidir.
Günümüzde gerek ulus devletin varlığıyla hayat bulan ulusalcılık şeklinde ifade edilen milliyetçilik olsun, gerek Müslümanlar içinde etnik bir kimliğin seçilmişliğiyle açıklanmaya çalışılan milliyetçilik olsun gerekse vatan kavramına yüklenen yanlış anlamın doğurduğu daha önceki yazılarımda vatancılık şeklinde kavramsallaştırmaya çalıştığım milliyetçilik olsun hepsi de kurgudan ibaret bir üstünlüğün neticesidir.
İnsanlığı olumsuz yönde etkileyen bu kurgudan kurtulmanın en iyi yolu Hz Ali’nin ifade ettiği gibi Müslümanları dinde kardeş, diğer insanları ise yaratılışta eşit olarak görmekten geçiyor. Yoksa insanın iradesine dayanmayan özelliği üzerinden insana değer biçilemez. Milliyetçilik tam da bunu yapıyor.