Demir Leydi’yi nasıl bilirsiniz
1979-1990 yılları arasında İngiltere’de Başbakanlık yapan Demir Lady Margaret Thatcher 88 yaşında vefat etti. Eğer General Pinochet’nin Şili’sini saymazsak, Başbakan ve Muhafazakar Parti’nin karizmatik lideri Margaret Thatcher, gelişmiş ekonomilerde Monetarism adının arkasına saklanarak neo-liberal karşı-devrim hareketini başlatan politikacı olarak tarihe geçti. Bazı hedeflerini başarıyla gerçekleştirdiği söylense de kendisinden daha da acımasız olan hayat uyguladığı politikalar sonucunda iktidardan düşürüldükten tam 20 yıl sonra ülkesinin iflasını da sağlamayı başardı.
Monetarism, öncelikle Şikoga Üniversitesi’nin bir doktrini olarak doğdu. Ardından ABD’de mutlak iktidara sahip olarak Büyük Orta-Doğu projesini (BOP) hayata geçirdi. Irak ve Afganistan’ın işgalini örgütledi. Bu vahşi ve acımasız kapitalist doktrinin simge ve öncü isimlerinden birisi de Prof. Milton Friedman oldu. Keynesian talep yönetiminin aksine arz kontrolünü hedef aldı. Başka bir ifadeyle bu ekol girdilerin maliyetini düşürerek rekabet gücünü arttırmayı hedefledi. En önemli girdi de işgücü olduğu için Monetaristlerin hedefinde her zaman ücretler vardı.
Grevlerin yüzde 26 gibi yüksek rakamlı enflasyonun toplumu çökertme aşamasına getirdiği koşullarda iktidarı İşçi Partisi’nden devralan Thatcher, halefinin aksine ücretleri toplumsal kontrat ile düşürmenin olanaklı olmadığına inandığından, para musluklarını kısarak hedefine ulaşmayı kafasına koydu.
İktidara geldiğinde 500 bin olan işsiz sayısı (ki bu rakam kapitalizmde doğal işsizlik olarak değerlendirilir) çok kısa sürede 3.5 milyona ulaştı. İmalat sanayinin yüzde 25’i yok oldu. Bunun Muhafazakar Parti’de yarattığı panik sonucunda işsizliğin boyutlarını saklamak için istatistikler 26 defa değiştirildi. Bu da yetmedi, çalışamaz durumda sakat ve özürlü sayısını 500 binden 1.5 milyona çıkartarak onların işsizlik rakamlarında görünmez olmasını sağladı.
Bu yıkım politikaları sonucu bir dönemden fazla dayanamaz diye düşünüldüğü anda Arjantin’in faşist askeri diktatörleri İngiltere’nin kontrolündeki Falkland Adalarını işgal ederek Thatcher’e hayat öpücüğü verdiler. Atlantik Okyanusu’nun en uzak dip noktasında bulunan bu penguenlerin yaşadığı adaları İngiltere’nin tek başına geri alması pek olanaklı değildi. ABD’nin lojistik ve diplomatik desteği de şarttı.
Latin Amerika için kendi politikaları olan Reagan Yönetimi bu destek için başlangıçta isteksizdi.
EN BÜYÜK YANILGISI
İnatçılığı ile ünlü Thatcher, Reagan’ı ikna etmeyi başardı ve Arjantin zaferi popülaritesini zirveye çıkardı. Thatcher bu başarısından yararlanarak Reagan ile ortaklığını Sovyetler Birliği’ne karşı stratejik işbirliğine dönüştürdü ve Yıldızlar Savaşını, yeni bir nükleer silahlanma yarışını başlatmasında ısrarcılığı ile Sovyetler Birliği’nin çözülmesinde etkin rollerden birini oynadı.
Yine de militarist ve şövenist gösterilerle uzun süre iktidarda kalınamazdı. Halbuki İngiltere’nin vahşi kapitalizm transformasyonunun tamamlanması için daha fazla vakit ve Popülist politikalara gerekliydi. Yerel yönetimlerde etkin olan ve gücünü büyük ölçüde sosyal konutların yönetiminden alan İşçi Partisi’nin tabanını eritmek için kamu stoklarındaki bu konutları içinde oturanlara yok pahasına satarak özelleştirmeleri başlattı. En büyük kamu iktısadi teşebbüslerini de aynı yöntemle halka sattı ancak aslan payları dev tekellere saklandı.
Thatcher’ın en büyük yanılgısı kapitalizmin önündeki engelleri kaldırınca harikalar yaratacağı inancıydı. Bu inancı ona aşılayan Friedman ve Hayek gibi vahşi kapitalizm ideologları olan ekonomistlerdi. Thatcher zihniyetini en iyi açıklayan sözü en güvendiği politik yoldaşı Norman Tebbit söylemiştir:
”Zenginlerimiz çok olsun ki, onlar harcadıkça sıradan halk da yararlanır.”
Ne var ki zenginler arttıkça ve üzerlerindeki finansal kontroller kalktıkça paralarını yatırıma değil borsa oyunlarında spekülasyona yatırdıklarını göreceklerdi. Bir kumar ekonomisi olan borsa oyunları sonucunda İngiltere’nin gelir dağılımı tarumar edildi.
Özelleştirme yoluyla büyük pay alan yabancı şirketler karlarını dışarı transfer etmeye başlayınca ekonomi tam anlamıyla kan kaybetmeye başladı. Bu şekilde gittikçe büyüyen dış ticaret açığını kapatabilmek için silah satışlarına, finansal oyunlara başvuruldu.
YENİDEN DİNDARLAŞMA
Modernite’nin örgütlü toplumu bu şekilde dağıtılınca Thatcher toplumu yeniden dindarlaştırma yollarına başvurdu. Üniversitelerde temel bilimlere gerek olmadığını savundu. Akıllı tasarım düşüncesinin topluma enjekte edilmesine başlandı. Sosyal Refah Devletinin yerine zenginlerin sadakalarıyla düşkünlere yardım edilmesi gerektiğine inandı. Ancak 2010’lara gelindiğinde balon patladı ve İngiltere gırtlağına kadar borç, milyonlarca işsiz, çökmek üzere olan eğitim ve sosyal hizmetlerle boğuşmak zorunda kaldı.
12 Eylül rejiminin baş mimarları Turgut Özal ve General Kenan Evren’in ilk önemli yurt dışı gezilerini Thatcher İngiltere’sine yapmaları yukarıda anlatılanlar açısından da çok anlamlıdır.
Hem Özal hem de Evren İngiltere kamuoyunun şiddetli protestoları sonucunda seyahatlerini yarım bırakıp kaçmak zorunda kalmışlardı. Ancak onlar da tıpkı Thatcher gibi Türkiye kapitalizmini kurtarmak için en sonunda ülkelerini parçalanma aşamasına getirecek politikalara imza atmaktan çekinmediler.
İrfan Taştemur
Odatv.com