2 Ses, müzik, görüntü ve video analog işaret örnekleridir. Bu işaretlerin her biri kendi bandgenişliği, dinamik aralığı ve işaretin doğası ile karakterize edilir. Örneğin, konuşma ses işaretleri 4 khz lik bir bandgenişliğine sahip iken, müzik işaretleri tipik olarak 20 khz lik bir bandgenişliğine ve video işaretleri ise yaklaşık 6 MHz gibi çok daha büyük bandgenişliğine sahiptir. Analog işaretlerin sayısal iletimi yönündeki genel eğilime rağmen, halen özellikle ses ve video yayıncılığında büyük oranda analog işaretlerin iletimi söz konusudur. Bir analog işaretin iletimi bu işaretin sinüzoidal taşıyıcı işaretin genlik, faz veya frekansı üzerinde meydana getirdiği değişim ile ele alınacaktır. Analog işaretin tekrar elde edilmesi için taşıyıcılı modülasyonlu işaretlerin demodülasyonu için gerekli yöntemler de ayrıca tanımlanacaktır. Bu bölüm bilgi işaretinin, taşıyıcının genliğinin değiştirdiği genlik modülasyonlu sistemlere ayrılmıştır.
3 3.1 MODULASYONA GİRİŞ İletilecek analog işaret m(t) olarak gösterilsin. Bu işaretin W bandgenişliğine sahip alçak geçiren bir işaret olduğu kabul edilecektir; yani f W için M f 0. Bu işaretin güç içeriği şeklinde ifade edilir. m(t) mesaj işareti, formundaki bir taşıyıcı işaretin üzerinde yapacağı değişim vasıtası ile, haberleşme kanalında iletilir. Yukarıdaki ifadede Ac taşıyıcı genliği, fc taşıyıcı frekansı ve c taşıyıcı fazıdır. c faz değeri zaman orijinin seçimine bağımlıdır. Genellemeden herhangi bir kayıp olmadan, zaman orijininin c 0 olacak şekilde seçildiğini varsayımı yapılsın. Gerçekte modülasyon işlemi, alçakgeçiren bir işaret olan m(t) işaretini taşıyıcı frekansı fc etrafında bir bandgeçiren işaret haline dönüştürür.
4 Taşıyıcı işaret c(t) in mesaj işareti m(t) tarafından modüle edilmesi aşağıdaki hedeflerden biri veya daha fazlasını gerçekleştirmeyi amaçlar: (1) Alçak geçiren işaretin frekansını kanalın geçirme bandına taşımak. Böylece iletilecek bandgeçiren işaret tayfını, kanalın geçirme bandının karakteristiğine uygun hale getirmek. Örneğin telefon haberleşmesinde, ses işaretinin radyolink hattı üzerinden iletimi esnasında, kanal üzerinden iletim için, iletim frekansı gigahertz seviyelerine çıkarılmalıdır. Bunun anlamı bir modülasyon veya farklı modülasyon tekniklerinin bileşimi ile ses işaretini (4 khz e kadar olan) alçak frekans bölgesinden gigahertz bölgesine taşımaktır. (2) Yüksek frekans kullanarak vericinin yapısının basitleştirilmesi. Örneğin elektromanyetik dalgalar kullanarak bilginin iletimi esnasında, işaretin alçak frekanslarda iletimi oldukça büyük anten gerektirir. Modülasyon, frekans bandının daha yüksek frekanslara taşınmasını sağlayarak daha küçük anten gereksinimi oluşturur. Bu vericinin (ve tabii ki alıcının) yapısını basitleştirir. (3) Farklı mesaj kaynaklarından gelen işaretlerin eşzamanlı iletimini, frekans bölmeli çoğullama tekniği (Altbölüm 3.4 e bakın) kullanılarak, mümkün kılmak (4) Gürültülü bir kanalda iletim esnasında gürültü ve karışım bağışıklılığını iyileştirmek için iletilen işaretin bandgenişliğini artırmak.
5 3.2 GENLİK MODULASYONU (GM) Taşıyıcı işaretin, m(t) mesaj işareti tarafından genliğinin modüle edilmesinin farklı yöntemleri vardır. Bu yöntemlerin her biri iletilecek işaret için farklı spektral karakteristikler oluşturur. Bu yöntemler (a) Çift yanband, taşıyıcısı bastırılmış GM, (b) geleneksel çift yanband GM, (c) Tek yanband GM ve (d) artık-yanband GM yöntemleridir ve her biri aşağıda ele alınacaktır Çift-Yanband Taşıyıcısı Bastırılmış GM Çift yanband, taşıyıcısı bastırılmış (ÇYB-TB) GM (Double-sideband, suppressed-carrier- DSB-BC) m(t) mesaj işaretin taşıyıcı işaret c( t) Accos(2 fct) ile çarpımı sonucunda oluşur. Böylece, genlik modülasyonlu bir işaret elde edilir. Şekil 3.1 de bir örnek, mesaj işareti m(t), taşıyıcı işaret c(t) ve modüle edilmiş işaret u(t) için gösterilmiştir.
6 Şekil 3.1 Mesaj işareti, taşıyıcı ve ÇYB-TB modülasyonlu işaret örneği
7 ÇYB-TB GM İşaretin Tayfı. Modüle edilmiş işaretin tayfı u(t) in Fourier dönüşümüm alınarak ve (2.3.14) örneğinin sonuçları kullanılarak elde edilebilir. Böylece elde edilir. Şekil 3.2 M(f) ve U(f) için genlik ve faz tayfı göstermektedir. M(t) mesaj işaretinin genlik tayfı frekansta fc kadar ötelenmiştir. Ayrıca, m(t) mesaj işaretinin bandgenişliği W iken, genlik modulasyonlu işaretin kapsadığı bandgenişliği 2W dir. Bundan dolayı u(t) işaretini iletmek için gerekli olan kanal bandgenişliği Bc=2W olur. u(t) işaretinin, f f frekans bandındaki, frekans bileşenleri, U(f) in üst yan bandı olarak isimlendirilir iken c f f frekans bandındaki frekans bileşenleri ise alt c yan band olarak isimlendirilir. U(f) in her iki yan bandının da M(f) de mevcut tüm frekansları içerdiğini gözlemlemek önemlidir. U(f) hem üst ve hem de alt yan bandı içerdiği için çift yan band (ÇYB) GM işaret olarak isimlendirilir. Modülasyonlu işareti u(t) in diğer karakteristiği bir taşıyıcı bileşen içermemesidir. Yani iletilen tüm güç modüle edici (mesaj) işareti m(t) üzerindedir. Bu durum U(f) tayfında açık olarak görülmektedir. m(t) DC bileşen içermediği sürece, f=fc noktasında bir dürtü oluşmayacaktır; Oysa u(t) in taşıyıcı bileşeni içerdiği durumlarda bu durum yani dürtü oluşumu söz konusu olacaktır. Bundan dolayı u(t) taşıyıcısı bastırılmış işaret olarak isimlendirilir. Dolayısı ile u(t) bir ÇYB-TB GM işarettir.
8 Şekil 3.2. m(t) mesaj işareti ve u(t) ÇYB-GM modülasyonlu işaret genlik ve faz tayfı
9 Örnek m(t) işaretinin formunda bir sinüzoidal işaret olduğunu varsayalım. ÇYB-TB GM işareti ve üst ve alt yan bandlarını belirleyin. Çözüm ÇYB TB GM zaman düzleminde şeklinde ifade edilmiştir. Fourier dönüşümü alındığında, modüle edilmiş işaret frekans düzleminde formunu alacaktır Bu spektrum Şekil 3.3(a) da gösterilmiştir. u(t) alt yan bandı şeklinde bir işarettir ve tayfı Şekil 3.3(b) de gösterilmiştir. Son olarak u(t) üst yan bandı şeklinde bir işarettir ve tayfı Şekil 3.3(c) de gösterilmiştir
10 Şekil 3.3 (a) Bir Sinüzoidal mesaj işareti için ÇYB-TB GM işaretin (genlik) tayfı (b) alt yan band ve (c) üst yan bandlar
11 Örnek Mesaj işareti m( t) sin c(10 t) olsun. Taşıyıcı frekansı 1 MHz olan bir sinüzoidal olur ise, bu durumda ÇYB-TB modülasyonlu işareti ve band genişliğini belirleyin. 6 6 Çözüm Bu örnekte, c( t) cos(2 10 t) şeklindedir. Dolayısı ile u( t) sin c(10 t) 6 cos(2 10 t) olur. Şekil 3.4 de u(t) in çizimi verilmiştir. Modülasyonlu işaretin band genişliğini elde etmek için ilk olarak mesaj işaretinin band genişliğini belirlemeliyiz. olur. Fourier dönüşümü ile 5000 Hz frekans aralığında sabit ve diğer frekanslarda sıfırdır. Dolayısı ile mesaj işaretinin band genişliği W=5000 Hz olur ve modülasyonlu işaretin band genişliği mesaj işaretinin band genişliğinin iki katıdır. Yani Hz veya 10 khz. 4 6 Şekil 3.4 u( t) sin c(10 t) cos(2 10 t) in grafigi
12 ÇYB-TB İşaretin Güç İçeriği. ÇYB-TB işaretinin güç içeriğini hesaplamak için, Denklem (2.1.11) de verilen bir işaretin güç içeriği tanımını kullanalım. Bu durumda olur. Burada Pm m(t) mesaj işaretinin gücünü göstermektedir Örnek Örnek deki modülasyonlu işaretin ve her iki yanbandın gücünü hesaplayın. Çözüm. m( t) cos2 f mt mesaj işaretidir. Bu işaretin gücü Örnek da denklem (2.1.12) kullanılarak şeklinde elde edilmiştir. Dolayısı ile olur. Yanbandların simetrisinden dolayı alt ve üst yan band güçleri Pus ve Pls birbirine eşit olacak ve şeklinde verilecektir.
13 ÇYB-TB GM İşaretin Demodülasyonu. ÇYB-TB GM işaretinin ideal (kanal bozulması ve gürültünün olmadığı) bir kanaldan iletildiğini varsayalım. Bu durumda alınan işaret modülasyonlu işarete eşit olacaktır. Yani Alınan işaret r(t) in öncelikle, lokal olarak üretilen cos(2 ft c ) şeklindeki bir sinüzoidal ile çarpılarak demodüle edildiğini varsayalım. Burada sinüzoidal işaretin faz büyüklüğüdür. Sonra, oluşan işareti, bandgenişliği W olan ideal alçak geçiren bir süzgeçten geçirdiğimizi varsayalım. r(t) ile cos(2 ft ) çarpımı c sonucunu verir.
14 Bu işaretin tayfı Şekil 3.7 de gösterilmiştir. Mesaj işareti m(t) in frekans içeriği W<< fc olacak şekilde W ile sınırlı olduğu için, alçak geçiren süzgeç, 2fc frekansı etrafında yerleşmiş olan işaret bileşenlerini söndürecek ve sadece f=0 frekansı etrafında yerleşmiş işaret bileşenlerini herhangi bir bozulma olmadan geçirecek şekilde tasarlanmıştır. Bu hedefleri sağlayabilecek ideal bir alçak geçiren süzgeç de Şekil 3.7 de gösterilmiştir. Sonuç olarak, ideal süzgeç çıkışı olur. Burada m(t) ifadesinin cos ile çarpılmış olduğuna dikkat edin. 2 Dolayısı ile demodüle edilmiş işaretin gücü cos faktörü ile orantılı olarak azalacaktır. Şekil 3.7. ÇYB-TB GM demodülasyonunun frekans düzleminde gösterimi
15 0 olduğu durumda yeniden elde edilen işaretin genliği cos( ) ka- 0 dar zayıflatılacaktır. Eğer 45 ise bu durumda işaretin genliği 2 kadar zayıflayacak ve işaret gücü ise yarı yarıya azalacaktır. 90 olur ise işaret bileşeni tamamen yok olacaktır. Yukarıdaki tartışma alınan işaretten m(t) mesaj işaretini yeniden elde etmek için faz uyumlu veya eşzamanlı (senkron) demodülatöre olan ihtiyacı ortaya koymaktadır. Yani yerel olarak üretilen sinüzoidin fazı ideal durumda sıfır olmalıdır (yani alınan taşıyıcı işaretin fazına eşit olmalıdır).
16 3.2.2 Geleneksel Genlik Modülasyonu Geleneksel GM işaret çift yan band GM modülasyonlu işarete ek olarak büyük taşıyıcı bileşene sahiptir. İletilen işaret matematiksel olarak şeklinde ifade edilir. Burada mesaj dalga formu mt ( ) 1 olma şartını c yerine getirecek şekilde sınırlandırılmıştır. Dikkat edilir ise A0 m( t)cos(2 fct) çift yanband GM işareti iken Accos(2 fct) taşıyıcı bileşendir. Şekil 3.10 zaman düzleminde bir GM işareti göstermektedir. Bu bölümün sonunda göreceğimiz gibi, fazlalık bir taşıyıcının varlığı çok basit demodülatör yapılarını mümkün kılmaktadır. GM yayıncılıkta genellikle bu tip modülasyon tercih edilmesinin nedeni budur. mt ( ) 1 olduğu müddetçe A [1 m( t)] genliği her zaman pozitif olacaktır. Bu daha sonra açıklanacağı gibi demodülasyonu kolaylaştırmak için geleneksel ÇYB GM için istenilen bir şarttır. Diğer taraftan bazen eğer mt ( ) 1 olur ise GM işareti aşırı modülasyonludur. Ve demodülasyon çok karmaşık bir işlem haline gelir. Uygulamada m(t) işaret genliği daima birden küçük olacak şekilde ölçeklendirilir.
17 Şekil zaman düzlemi geleneksel GM işareti
18 Bazen m(t) i şeklinde ifade etmek daha uygun olur. Burada mn(t) minimum değeri -1 olacak şekilde normalize edilmiştir. Bu işlem örneğin şeklinde tanımlanabilir. Bu durumda, genellikle 1 den daha küçük sabit bir değer olan, ölçekleme faktörü a modülasyon indeksi olarak adlandırılır. mn ( t) 1 ve 0 a 1olduğu için, 1 am n ( t) 0elde edilir ve modülasyonlu işaret hiçbir zaman aşırı modülasyon göstermeyecek olan formunda ifade edilebilir.
19 Geleneksel GM İşaretin Tayfı. Eğer m(t) Fourier dönüşümü M(f) olan bir mesaj işareti ise u(t) genlik-modülasyonlu işaretin tayfı olur. Bir mesaj işareti m(t) ve bu işaretin tayfı M(f), ilgili modülasyonlu işaret u(t) ve bunun tayfı U(f) Şekil 3.11 de gösterilmiştir. Açıkça görülebileceği gibi, geleneksel GM işaret tayfı mesaj işaretinin band genişliğinin iki katı bir band işgal eder.
20 Şekil Zaman ve Frekans düzleminde geleneksel GM
21 Örnek Modüle edici işaret m(t) Formunda bir sinüzoidal işaret olduğunu varsayalım. ÇYB-GM işareti, alt ve üst yan bandlarını ve tayfını belirleyin. Modülasyon indeksinin a olduğunu varsayalım. Çözüm. Denklem (3.2.6) dan, ÇYB-GM işaret şeklinde ifade edilebilir. Alt yan band bileşeni İken, üst yan band bileşeni olur.
22 ÇYB-GM işaret u(t) in tayfı olur. Genlik tayfı U( f ) Şekil 3.12 de gösterilmiştir. a 1oldu- ğundan taşıyıcı bileşen gücünün, A 2 c /2, her iki yanbandın 2 2 ( Aa c / 4) olan toplam gücünden daha büyük olması dikkat çekicidir.
23 Geleneksel GM İşaretin Güçü Geleneksel GM işaret, m(t) yerine 1 mn ( t) yerleştirildiğinde ÇYB işarete benzer. ÇYB-TB durumunda gördüğümüz gibi, modülasyonlu işaretin gücü (Denklem e bakınız) Şekil örnek de verilen ÇYB-GM işaretin tayfı olur. Burada Pm mesaj işaretinin gücünü temsil eder. Geleneksel GM için olur.
24 Burada mn () t ortalamasının sıfır olduğu kabulü yapılmıştır. Bu kabul ses işaretleri de dahil birçok işaret için geçerlidir. Dolayısı ile geleneksel GM işaret için ve dolayısı ile olarak verilir. Yukarıdaki ifadede ilk terim taşıyıcının mevcut olması durumunda geçerlidir ve bu bileşen herhangi bir bilgi taşımaz. İkinci bileşen bilgi taşıyan bileşendir. İkinci bileşenin genellikle birinci bileşenden ( 1, m ( t) 1ve dinamik değişimi büyük olan işaretler için P m n n <<1 olacağından) çok daha küçük olduğuna dikkat edin. Bu durum geleneksel GM sistemlerin ÇYB-TB sistemlere nazaran çok daha az güç verimliliğine sahip olduğunu gösterir. Geleneksel GM un üstünlüğü ise demodülasyon işleminin kolay olmasıdır.
25 Örnek m( t) 3cos(200 t) sin(600 t) işareti c( t) cos(2 10 t) taşıyıcı işaretini modüle etmek için kullanılmaktadır. Modülasyon indeksi a 0.85 tir. Modülasyonlu işaretin taşıyıcı bileşeninde ve yan band bileşenlerindeki gücü belirleyin Çözüm Mesaj işareti Şekil 3.13 de gösterilmiştir. İlk olarak, normalize edilmiş işaret mn(t) belirlensin. mn(t) in bulunabilmesi için max mt ( ) belirlenmelidir. Şekil Örnek de verilen mesaj işareti
26 m(t) in maksimum noktalarını belirlemek için, işaretin türevi alınır ve sıfıra eşitlenir. Bu durumda elde edilir. Sonuç olarak 1 bulunur. Bu denklemin çözümlerinden biri 800 t 2, t veya 1600 t 1 m(t) ifadesinde yerine konur ise Bu değer elde edilir ki bu m(t) işaretinin maksimum değeridir. Dolayısı ile olur. Farklı frekanstaki iki sinüzoidal işaretin toplamının gücü bu işaretlerin güçlerinin toplamına eşittir. Dolayısı ile olur. Modülasyonlu işaretin taşıyıcı bileşenindeki güç ve yan bandlardaki güç olarak bulunur.
27 Geleneksel ÇYB-TB GM İşaretlerin Demodülasyonu. Geleneksel GM işaretlerin en büyük avantajı bu işaretlerin demodülasyonunun kolaylığıdır. Eşzamanlı (senkron) demodülatöre gereksinim duyulmaz. mt ( ) 1 şartı m(t) işareti tarafından sağlandığından, zarf (genlik) 1 mt ( ) 0 olur. Eğer işareti bir doğrultucudan geçirerek doğrultur isek, Şekil 3.14 de gösterildiği gibi, mesaj işaretini bozmadan negatif değerlerden kurtulmuş oluruz. Şekil 3.14 Geleneksel GM işaretinin zarf detektörü
28 Doğrultulmuş işaret ut ( ) 0 iken u(t) işaretine eşit olacak ve ut ( ) 0 olduğunda ise sıfır olacaktır. Doğrultulmuş işaret bandgenişliği mesaj işaretinin bandgenişliğine uygun bir alçak geçiren süzgeçten geçirildiğinde mesaj işareti yeniden elde edilir. Doğrultucu ve alçak geçiren süzgecin bu kombinasyonu zarf detektörü olarak isimlendirilir. İdeal durumda, zarf detektörünün çıkışı formunda olur. Burada g1 bir DC bileşeni ve g2 işaretin demodülasyonundan dolayı oluşan bir kazanç faktörünü temsil eder. DC bileşen, çıkışı g2m(t) olan bir trafodan d(t) geçirilerek yok edilebilir. Demodülatorünün basitliği geleneksel ÇYB-GM i GM radyo yayıncılığı için pratik seçim yapmıştır. Gerçektende milyonlarca radyo alıcısı mevcut olduğundan, demodülatorün pahalı olmaması oldukça önemlidir. Geleneksel GM in güç verimsizliği, yayın yapan vericilerin sayısının alıcı sayısına oranla az olması gerçeğinden hareketle gerekçelendirilebilir. Sonuç olarak, güç verimliliğinden fedakarlık yaparak alıcı tarafta işaret demodulatörlerini basitleştirmek ve güçlü vericiler inşa etmek maliyet açışından daha uygundur.
29 Tek Yanband GM Altbölüm de ÇYB-TB GM işaretinin, eğer mesaj işaretinin bandgenişliği W ise, B 2W Hz büyüklüğünde bir kanal band genlişiğine gereksinim duyacağını gösterdik. Ancak, çift yan bandlar fazlalık oluşturur. yanbandlardan sadece birinin iletiminin alıcıda m(t) mesaj işaretinin yeniden oluşturulabilmesi için yeterli olduğunu göstereceğiz. Dolayısı ile iletilen işaretin bandgenişliğini temelband mesaj işareti m(t) in bandgenişliğine düşüreceğiz. Bu bölümün sonundaki ekte, tek yan band (TYB: Single Side Band-SSB) GM işaretinin matematiksel olarak ifade edilebileceğini göstereceğiz. Burada mt ˆ (), m(t) işaretinin, Altbölüm 2.6 da verilen Hilbert dönüşümüdür, artı ve eksi işaretleri ise hangi yanbandın elde edileceğini belirler. Artı işareti altyanbandı, ve eksi işareti ise üst yan bandı işareteder. Hilbert dönüşümünün, dürtü tepkisi h( t) 1/ t ve frekans tepkisi olan bir doğrusal süzgeç olarak görülebileceğini anımsayın. Dolayısı ile TYB-GM işareti u(t) Şekil 3.15 de gösterilen sistem konfigurasyonu kullanılarak üretilebilir.
30 Şekil 3.15 de gösterilen yöntem, Hilbert dönüşüm süzgecini kullanmaktadır. Şekil 3.16 da gösterilen bir başka yöntem ise ilk olarak ÇYB-TB GM işaret üretir ve sonra çift yan band GM işaretin alt veya üst yan bandlarından birini seçecek bir süzgeç kullanır. Şekil Alt tek yanband GM işaret üretimi Şekil Tek yan band GM işaretin ÇYB-TB GM işaretin bandlarından birisinin bastırılması ile üretimi
31 Örnek Modüle edici işaretin formunda bir sinuzoidal olduğunu varsayalım. Her iki olası TYB- GM işareti belirleyin. Çözüm m(t) in Hilbert dönüşümü Dolayısı ile olur. Eğer (-) negatif işareti alınır ise, üst tek yanband (UTYB) işaret üretilir. Diğer yandan eğer denklem (3.2.11) deki (+) pozitif işareti alınır ise alt tek yanband (ATYB) işaret üretilir uu(t) ve ul(t) işaretlerinin tayfı daha önce Şekil 3.3 de verilmişti
32 TYB-GM işaretlerin Demodülasyonu. Alınan TYB-GM işaretinden tekrar mesaj işareti m(t) in üretilmesi için, ÇYB-TB GM işaretlerinin demodülasyonunda olduğu gibi, bir faz uyumlu veya eşzamanlı demodülatöre ihtiyaç vardır. Dolayısı ile Denklem (3A.7) de verilen UTYB işaret için olur. Denklem (3.2.12) de elde edilen işareti ideal alçak geçiren bir süzgeçten geçirdiğimizde iki kat frekanstaki bileşenler yok edilecektir. Sonuç olarak elde edilir.
33 Burada faz farklılığının sadece elde edilmek istenen m(t) işaretini cos faktörü ile zayıflatmadığını, aynı zamanda yl(t) ifadesinde ˆ () mt teriminin varlığından dolayı arzu edilmeyen bir yanband işareti oluşturduğuna dikkat edin. Bu ikinci bileşen ÇYB-TB işaretin demodülasyonunda ortaya çıkmamıştı. Ancak bu TYB işaretin demodülasyonunun bozulmasında etki eden bir faktördür. TYB GM yönteminin spektral verimliliği bu modulasyon yönteminin telefon kanaları üzerinden ses iletişiminde (kablolu veya kablosuz) oldukça cazip yapmaktadır. İşaretin iki yanbandından birini iletim için seçen ve Şekil 3.16 da gösterilen süzgeçleme yöntemi, özellikle mesaj işareti f=0 etrafında yoğunlaşmış büyük güce sahip ise, uygulama açışından oldukça zordur. Böyle bir durumda, yanband süzgecinin taşıyıcı frekansı çevresinde, ikinci yanbandı yok etmek için oldukça keskin bir geçiş yapması gerekir. Böyle bir süzgeç karakteristiğinin sağlanması patrikte oldukça zordur.
34 Artık Yanband GM TYB GM sistemlerde yanband süzgecinin taşıması gereken oldukça katı frekans tepki şartı bir artıklık sağlanması ile yumuşatılabilir. Artıklık, istenmeyen yandbandın bir kısmının modülatör çıkışında gözükmesi anlamına gelmektedir. Böylece işareti iletmek için gerekli bandgenişliğinin hafifçe artırılması gibi bir maliyete ile yanband süzgeç tasarımı basitleştirmiş oluruz. Sonuçta elde edilen işaret artık yanband (AYB) GM olarak isimlendirilir. Bu tip modülasyon video işaretleri gibi oldukça düşük alçak frekans bileşenleri olan işaretler için uygundur. Bu modülasyon tipinin standart TV yayıncılığında kullanılmasının nedeni budur. AYB-GM işareti üretmek için ilk olarak ÇYB-GM işaret üretilir ve daha sonra bu işaret frekans tepkisi H(f) olan ve şekil 3.17 de gösterilen bir yan band süzgeçten geçirilir. Zaman düzleminde AYB işaret şeklinde ifade edilebilir. Burada h(t) AYB süzgecin dürtü tepkisidir. Frekans düzleminde ise ilgili ifade şeklinde olacaktır.
35 Süzgecin frekans-tepki karakteristiğini belirlemek için, AYB işareti u(t) in demodülasyonunu inceleyelim. u(t) taşıyıcı bileşen cos 2 ft c ile çarpılıp, Şekil 3.18 de gösterilen ideal bir alçak geçiren süzgeçten geçirilir. Dolayısı ile sonuçta veya buna denk olan elde edilir. Şekil Artık-yanband GM işaret üretimi Şekil 3.18 AYB işaretinin demodülasyonu
36 Denklem (3.2.15) deki U(f) ifadesini denklem (3.2.16) yerine korsak, sonucu elde edilir. Alçak geçiren süzgeç iki kat frekanstaki terimleri geçirmeyecek ve sadece f W frekans bandındaki bileşenleri iletecektir. Bundan dolayı, ideal alçak geçiren süzgeç çıkışındaki işaretin tayfı olur. Alçak geçiren süzgeç çıkışındaki mesaj işaretinin bozulmamış olması gerekir. Dolayısı ile AYB süzgeç karakteristiği aşağıdaki koşulu sağlamalıdır. Bu tür bir koşul Şekil 3.19 da verilen frekans tepki karakteristiğine sahip süzgeç tarafından sağlanır.
37 Şekil AYB süzgeç karakteristiği
38 H(f) in üstyan bandı ve altyanbandın bir kısmını seçtiğine dikkat edin. fc fa f fc fa frekans aralığında fc taşıyıcı frekansına göre tek simetriye sahiptir. Burada fa, W büyüklüğünün küçük bir oranı yani f a <<W olacak şekilde seçilmiş bir frekanstır. Böylece iletilmiş işaretin bozulmamış bir versiyonunu elde etmiş oluruz. Şekil 3.20 altyanbandı ve üstyanbandın bir kısmını seçen bir AYB süzgecin frekans tepkisini göstermektedir. Şekil 3.20 mesaj işaretinin altyanbandını seçen AYB süzgeç için frekans tepkisi fc fa f fc W Uygulamada, AYB süzgeç belirli bir faz karakteristiği olacak şekilde tasarlanır. Mesaj işaretinin bozulmasını önlemek için, AYB süzgeç olarak ifade edilen geçirme bandında doğrusal faza sahip olmalıdır.
39 Örnek Mesaj işaretinin olduğunu varsayalım. Üst yanbandı geçiren AYB süzgecin frekans tepki karakteristiğini ve alt yanbandın ilk frekans bileşenini belirleyin. Çözüm ÇYB-TB GM işaret in tayfı olur. AYB süzgeç 2 f f c 10 frekans aralığında birim kazanca, f fc değerinde 1/2 kazanca f f c 1 frekansında 1/2 + kazanca ve f f c 1 frekansında 1/2 kazanca sahip olacak şekilde tasarlanabilir. Burada, 0 1/ 2 şartını sağlayacak uygunlukta seçilen bir parametredir. Şekil 3.21 tasarlanan AYB süzgecin frekans tepki karakteristiğini göstermektedir. Şekil 3.21 Örnek de verilen AYB süzgecin frekans tepki karakteristiği
40 3.3 GM MODÜLATÖRLERİN VE DEMODÜLATÖRLERİN UYARLANMASI GM modülasyonlu işaret üretmenin birçok yöntemi vardır. Bu bölümde, pratikte en çok kullanılan yöntemleri tanımlayacağız. Modülasyon süreci orijinal işarette mevcut olmayan yeni frekans bileşenleri ürettiğinden dolayı modülatörler genel olarak doğrusal olmayan ve/veya zamanla değişen sistemler olarak karakterize edilir.
41 Güç-Kanunu Modülatörü Gerilim-akım karakteristiği Şekil 3.22 de gösterilen P- N diyot gibi doğrusal olmayan bir aygıt kullanımını göz önüne alalım. Şekil P-N diyodun gerilim-akım karakteristiği Varsayalım ki, Şekil 3.23 de olduğu gibi bu aygıta giriş olarak verilen gerilim mesaj işareti m(t) ile taşıyıcı Accos 2 ct işaretinin toplamı olsun. Aygıtın doğrusal olmama özelliği, sistem çıkışında m(t) işareti ile taşıyıcı işaretin çarpımı ve artı olarak ek terimler oluşturacaktır. Arzu edilen modülasyonlu işaret, doğrusal olmayan bu aygıtın çıkışını bir bandgeçiren süzgeçten geçirerek elde edilebilir. Şekil Güç-kanunu GM modülatörün blok diyagramı
42 Daha açık olarak göstermek için, doğrusal olmayan aygıtın giriş-çıkış karakteristiğinin aşağıdaki formda olduğunu varsayalım. (kare-kanunu) Burada vi(t) giriş işareti vo(t) çıkış işareti ve ( a1, a 2) sabit parametrelerdir. Bu durumda eğer doğrusal olmayan aygıta verilen giriş şeklinde ise çıkış olur. f f c noktasında 2W bandgenişliğine sahip bandgeçiren süzgeç çıkışı şeklinde olur. Burada 2 a2 m( t) / a1 1 olarak seçilmiştir. Dolayısı ile bu yöntem tarafından üretilen işaret geleneksel GM işarettir.
43 Zarf Detektörü Daha öncede ifade edildiği gibi, geleneksel ÇYB-GM işaretler bir zarf detektörü kullanılarak kolaylıkla demodüle edilebilirler. Şekil 3.27 de zarf detektörü için devre şeması verilmiştir. Temelde basit bir alçakgeçiren süzgeç olan bir diyot ve bir RC devresinden oluşmaktadır. Şekil 3.27 Bir zarf detektörü Giriş işaretinin pozitif yarısında, diyot iletime geçer ve kapasitör giriş işaretinin tepe değerine kadar şarj olur. Giriş kapasitör üzerindeki gerilim değerinin altında düştüğünde, diyot ters kutuplanır ve girişin çıkışa bağlantısı kopar. Bu süre içerisinde, kapasitör yük direnci üzerinden yavaşça boşalır. Taşıyıcının bir sonraki yarı periyodunda ise, giriş işareti kapasitör üzerindeki gerilimi aştığında diyot tekrar iletime geçer. Kapasitör tekrar giriş işaretinin tepe değerine kadar şarj olur ve bü süreç kendini tekrar eder.
44 RC zaman-sabiti taşıyıcı-modülasyonlu işaretin zarfındaki değişimleri takip edecek şekilde seçilmelidir. Eğer RC çok küçük ise, bu durumda süzgeç çıkışı her tepe değerinden sonra çok hızlı bir şekilde düşer ve modüle edilmiş işaretin zarfını yakın bir şekilde takip edemez. Bu alçak geçiren süzgeç bandgenişliğinin çok fazla büyük olduğu duruma karşılık gelir. Eğer RC çok fazla büyük ise, bu durumda ise kapasitörün boşalması çok yavaş olur ve tekrar çıkış modüle edilmiş işaretin zarfını takip edemez. Bu ise alçak geçiren süzgeç bandgenişliğinin çok küçük olduğu duruma karşılık gelir. Büyük ve küçük RC değerlerinin etkisi Şekil 3.28 de gösterilmiştir. Gerçekte, zarf detektörünün iyi bir performans gösterebilmesi için olmalıdır. Bu durumda kapasitör direnç üzerinden yavaşça boşalır; böylece, mt () olarak gösterilen zarf detektörünün çıkışı mesaj işaretini yakın bir şekilde takip eder.
45 Şekil 3.28 (a) Büyük (b) küçük RC değerlerinin zarf detektörünün performansı üzerindeki etkisi
46 Örnek Band genişliği W = 5 khz olan bir ses işareti 1 MHz taşıyıcı frekansı ile geleneksel GM modülasyonu kullanılarak modüle edilmektedir. Zarf detektörü kullanılarak başarılı bir şekilde demodülasyon yapabilmek için gerekli olan RC değerlerini belirleyin Çözüm RC olmalı; bundan dolayı 10 RC Bu f c W 5 durumda RC 10 uygun bir seçimdir.
47 ÇYB-TB GM İşaretlerinin Demodülasyonu Daha önce belirtildiği gibi, ÇYB-TB GM işaretinin demodülasyonu eşzamanlı demodülatör gerektirir. Yani demodülatör işareti demodüle edebilmek için, genellikle faz kilitlemeli döngü (Phase Locked Loop PLL) yardımı ile elde edilen, bir uyumlu faz referansı kullanmak zorundadır. Genel konfigurasyon şekil 3.29 da gösterilmektedir. Bir PLL, dengeli modülatörde alınan işaret işe çarpılan bir faz uyumlu taşıyıcı işaret üretir. Dengeli modülatörün çıkışı bandgenişliği W olan ve arzu edilen işareti geçirir iken W Hz den daha büyük frekans bileşenlerine sahip diğer tüm işaretleri ve gürültüyü bastıran bir alçak geçiren süzgeçten geçirilir. PLL in çalışması ve karakteristiği Şekil 3.16 da açıklanmıştır. Şekil ÇYB-TB işaret demodülatörü
48 TYB İşaretlerin Demodülasyonu. TYB GM işaretlerin demodülasyonu da faz uyumlu bir referans gerektirir. Ses işareti gibi göreceli olarak az veya hiç DC bileşeni olmayan işaretler için, TYB işareti Şekil 3.16 da gösterildiği gibi elde etmek basittir. Daha sonra mesaj ile birlikte iletilecek küçük bir Taşıyıcı bileşen eklenir. Şekil Taşıyıcı bileşen içeren TYB-GM işaretin demodülasyonu Bu durumda TYB işareti demodüle etmek için Şekil 3.30 da gösterilen konfigurasyonu kullanabiliriz. Burada bandgeçiren işareti alçakgeçiren veya temel band işarete dönüştürmek için dengeli modülatör kullanıldığına dikkat edin.
49 AYB İşaretlerin Demodülasyonu AYB modülasyonda, bir taşıyıcı bileşen genellikle mesaj yanbandları ile iletilir. Taşıyıcı bileşenin mevcudiyeti, Şekil 3.30 da gösterildiği gibi, dengeli modülatörde demodülasyonun gerçekleştirilmesi için gerekli olan faz uyumlu referansın elde edilmesini mümkün kılar. TV yayıncılığı gibi uygulamalarda, AYB işaretinde, mesaj işareti ile birlikte büyük bir taşıyıcı bileşen iletilir. Bu şekilde, mesaj işaretinin, AYB işaretin bir zarf detektöründen geçirilmesi ile yeniden elde edilmesi mümkün olur.
50 3.4. İŞARET ÇOĞULLAMA Bir taşıyıcı sinüzoidalin genliğini modüle etmek için bir m(t) mesaj işareti kullandığımızda, mesaj işaretini frekans düzleminde, taşıyıcı frekansı fc ye denk bir frekans değerinde öteleriz. Eğer kanal üzerinde aynı anda iletilmesi gereken iki veya daha fazla işaret var ise her bir mesaj işareti farklı frekanstaki taşıyıcıları modüle etmelidir. Bu tür bir uygulamada, birbirini izleyen taşıyıcılar arasındaki minimum fark, W her bir mesaj işaretinin band genişliği olmak üzere, 2W (ÇYB GM için) veya W (TYB GM için) olmalıdır. Böylelikle farklı mesaj işaretleri kanalın farklı frekans bandlarını işgal eder ve iletim esnasında birbirleri ile girişim oluşturmazlar. Farklı mesaj işaretlerini, ortak bir kanal üzerinden iletmek için, bir bileşik işaret haline getirmek çoğullama (multiplexing) olarak isimlendirilir. İşaret çoğullamada kullanılan iki temel yöntem vardır: (1) zaman bölmeli çoğullama (2) frekans bölmeli çoğullama. Zaman bölmeli çoğullama genellikle sayısal işaretlerin iletiminde kullanılır; bu ilerleyen bölümlerde ele alınacaktır. Frekans bölmeli çoğullama (FBÇ) (Frequency-division multiplexing: FDM) ise hem analog ve hem sayısal işaret iletiminde kullanılabilir.
51 3.4.1 Frekans Bölmeli Çoğullama FBÇ yönteminde, mesaj işaretleri, yukarıda ifade edildiği gibi, frekansta birbirinden ayrıştırılır. Tipik bir FBÇ konfigurasyonu Şekil 3.31 de gösterilmektedir. Şekil, K adet mesaj işaretinin vericide, frekans bölmeli çoğullamasını ve alıcıda demodüle edilmesini göstermektedir. Vericideki alçak geçiren süzgeçler mesaj işaretlerinin bandgenişliğinin W Hz e sınırlandırılmasını garanti etmektedir. Her bir işaret farklı bir taşıyıcı işareti modüle eder; dolayısı ile K adet modülatör gereklidir. Sonra, K modülatörden elde edilen işaretler toplanır ve kanal üzerinden iletilir. TYB ve AYB modülasyon için, modülatör çıkışı, modüle edilmiş işaretlerin toplamından önce, süzgeçlenir. Bir FBÇ sistemin alıcısında, işaretler genellikle bir paralel bandgeçiren süzgeç öbeğinden geçirilerek ayrıştırılır. Bu uygulamada her bir süzgeç bir taşıyıcı frekansa ayarlanmıştır ve sadece arzu edilen işareti geçirecek büyüklükte bir bandgenişliğine sahiptirler. Her bir bandgeçiren süzgecin çıkışı demodüle edilir ve her bir demodüle edilmiş işaret sadece temel band işareti geçiren ve yüksek frekanslı bileşenleri yok eden alçak geçiren bir süzgece giriş olarak verilir.
52 Şekil Çok sayıda işaretin frekans bölmeli çoğullaması
53 FBÇ radyo ve telefon haberleşmesinde yoğun olarak kullanılır. Telefon haberleşmesinde, her bir ses mesaj işareti 4 khz lik bir anma (nominal) bandgenişliği kaplar. Mesaj işareti üzerinde bandgenişliği açısından verimli bir iletim için tek-yanband modülasyonu uygulanır. Çoğullamanın ilk seviyesinde, 12 işaret, bitişik taşıyıcılar arasında 4 khz frekans farkı olacak şekilde, frekansta gruplandırılır. Böylelikle, grup kanal olarak isimlendirilen 48 khz lik kanal, 12 ses bandı işaretini eş zamanlı olarak iletir. FBÇ nın ikinci seviyesinde ise, birkaç grup kanal (genellikle beş veya altı) frekansta bir araya getirilerek super grup kanalı oluşturulur. Sonra bileşik işaret kanal üzerinden iletilir. Daha yüksek çoğullama süper grup kanallarının birleştirilmesi ile elde edilebilir. Böylelikle, FBÇ hiyerarşisi telefon haberleşme sistemlerinde kullanılır.
54 Dik-Taşıyıcı Çoğullama Bir başka çoğullama aynı taşıyıcı frekansta iki farklı mesaj işaretinin iletimini mümkün kılar. Bu tip çoğullama Accos 2 fct ve Acsin 2 fct gibi iki dik taşıyıcı kullanır. Daha açık olarak, m1(t) ve m2(t) in kanal üzerinden iletilecek iki farklı mesaj işareti olduğunu varsayalım. m1(t) Accos2 fct taşıyıcı işaret üzerinde genlik modülasyonu yapar iken, m2(t) Acsin 2 fct taşıyıcı işaret üzerinde genlik modülasyonu gerçekleştirir. Bu iki işaret daha sonra toplanır ve kanal üzerinden iletilir. İletilen işaret şeklindedir. Dolayısı ile her bir mesaj işareti ÇYB-TB GM olarak iletilir. Bu tip işaret çoğullama dik-bileşen çoğullama olarak adlandırılır. Dik bileşen çoğullama, TYB GM band verimliliği ile kıyaslanabilecek, band verimli bir haberleşme sistemi sağlar. Şekil 3.32 dik taşıyıcı çoğullama işaretlerinin modülasyon ve demodülas-yonunu göstermektedir. Görüldüğü gibi, alıcıda dik bileşen modülasyonlu işaretin ayrıştırılması ve tekrar mesaj işaretlerinin elde edilebilmesi için eşzamanlı demodülatör kullanımı gerekmektedir. m1(t) işaretinin demodülasyonu u(t) işaretinin cos 2 ft c ile çarpılmasıyla gerçekleştirilir ve sonra elde edilen sonuç bir alçak geçiren süzgeçten geçirilir. Bu durumda Ac elde edilir. Yukarıdaki bu işaret 2 şeklinde bir alçakgeçiren bileşen ve iki yüksek frekanslı bileşen içerir. Alçakgeçiren bileşen bir alçak geçiren süzgeç yardımı ile ayrıştırılır. Benzer şekilde m2(t) işaretinin demodülasyonu için u(t) sin 2 ft c ile çarpılır ve alçak geçiren bir süzgeçten geçirilir.
55 Şekil Dik taşıyıcı çoğullama
56 3.5 GM RADYO YAYINCILIĞI GM radyo yayıncılığı analog işaret iletimi ile gerçekleştirilen en bilinen iletişim şeklidir. Ticari GM radyo yayıncılığı ses ve müzik iletimi için khz frekans bandını kullanır. Taşıyıcı frekans tahsisi 10 khz aralıklar ile khz arasına yayılmıştır. Radyo istasyonları işaret iletimi için geleneksel GM kullanır. Temelband işaret m(t) 5 khz lik bir bandgenişliği ile sınırlandırılır. Milyonlarca alıcı olmasına rağmen sadece birkaç verici olduğu için, yayın için geleneksel GM kullanımı sadece ekonomik gerekçelere dayanır. Temel hedef alıcı maliyetlerinin düşürülmesidir. GM radyo yayıncılığında en yaygın olarak kullanılan alıcı superheterodyne alıcı olarak isimlendirilen ve Şekil 3.33 de gösterilen alıcıdır. Bu alıcı radyo frekans (radio frequency -RF) güçlendirici, bir karıştırıcı (mixer), bir lokal osilatör, bir ara frekans (intermediate frequency -IF) kuvvetlendirici, bir zarf detektör, bir ses frekans kuvvetlendirici ve hoparlörden oluşur. İstenilen radyo istasyonuna ayarlanabilmek, aynı zamanda RF (Radyo Frekans) kuvvetlendiriciyi ve lokal osilatörü ayarlayan, bir değişken kapasitör sayesinde gerçekleştirilir.
57 Şekil Superheterodyne alıcı
58 Superheterdyne alıcıda, her GM radyo işareti fif =455 khz olan ortak bir IF frekansına dönüştürülür. Bu dönüşüm sayesinde frekans bandındaki herhangi bir radyo istasyonundan alınan işaret için tekayarlı bir IF kuvvetlendirici kullanılabilir. IF kuvvetlendirici mesaj işaretinin bandgenişliğine uyabilmesi için 10 khz bandgenişliğine sahip olacak şekilde tasarlanmıştır. IF frekans dönüşümü bir RF kuvvetlendirici ile birlikte bir karıştırıcının kombinasyonu ile gerçekleştirilir. Lokal osilatörün frekansı olur. Burada fc istenilen GM radyo işaretinin frekansıdır. Osilatörün frekans aralığı khz arasında değişim gösterir. RF kuvvetlendiricinin fc frekansına ayarlanması ve kuvvetlendiricinin çıkışı ile lokal osilatörün fl0 fc fif şeklinde karıştırılması ile iki işaret bileşeni elde edilir; bunlardan biri fark frekansı olan fif merkez frekansında, diğeri ise toplam frekansı 2 f c f IF merkez frekansına yerleşmiştir. IF kuvvetlendiriciden sadece ilk bileşen geçecektir.
59 RF kuvvetlendiricinin girişinde, tüm radyo istasyonlarından anten yardımı ile alınmış işaretler mevcut olacaktır. RF kuvvetlendiricinin band genişliğini Bc BRF 2 fif şeklindeki bir aralığa sınırlandırarak, gölge frekansı olarak adlandırılan f f f frekansında iletilen radyo işaretini bastırırız. Burada Bc ' GM c L0 IF radyo işaretinin bandgenişliğidir (10 khz). cos2 fl0t şeklindeki lokal osilatörün çıkışı ile alınan işaret karıştırıldığında ' elde edilir. Burada fc fl0 fif ve fc fl0 fif şeklindedir. Karıştırıcı çıkışı aşağıdaki iki işareti içerir ' m1(t) arzu edilen işaret ve m2(t) ise fc fl0 fif taşıyıcı frekansında yayın yapan radyo istasyonu tarafından gönderilen işarettir. r2(t) işaretinin, r1(t) işaretinin demodülasyonu ile girişim yapmasını engellemek için, RF kuvvetlendirici bandgenişliği yeterli derecede dar seçilerek gölge frekans işareti yok edilir. Dolayısı ile BRF 2 fif RF kuvvetlendiricinin bangenişliği için üst sınırdır. Bu kısıtlamaya rağmen, RF kuvvetlendiricinin bandgenişliği IF kuvvetlendiricinin bandgenişliğine nazaran oldukça geniştir. Böylece IF kuvvetlendirici dar band genişliği sayesinde komşu kanallardan gelen işaretleri bastırır iken ve RF kuvvetlendirici gölge kanallardan gelen işaretleri reddeder. Şekil 3.34 RF ve IF kuvvetlendiricilerin bandgenişlikerini ve gölge frekans işaretinin reddetilme gereksimini göstermektedir.
60 Şekil IF ve RF kuvvetlendiricilerin frekans tepki karakteristikleri
61 IF kuvvetlendiricinin çıkışı, istenilen ses-bandı mesaj işareti m(t) i üretecek bir zarf detektöründen geçirilir. Son olarak, zarf detektör çıkışı kuvvetlendirilir ve kuvvetlendirilmiş bu işaret hoparlöre verilir. Otomatik kazanç kontrolü zarf detektörünün çıkışındaki güç seviyesine bağlı olarak IF kuvvetlendiricinin kazancını ayarlayacak bir geribesleme kontrol döngüsü oluşturur. EK 3A: TYB-GM İŞARETLERİN İFADESİNİN ELDE EDİLMESİ m(t) in Fourier dönüşümü (tayfı) M(f) olan bir işaret olduğunu varsayalım. Üst yan band genlik modülasyonlu işaret (UTYB GM) ÇYB genlik modülasyonlu işaretin altyan bandının yok edilmesi ile üretilir. Varsayalım ki ÇYB GM işaretin udsb ( t) 2 Ac m( t) cos 2 fct alt yan bandını transfer fonksiyonu Şekil 3.16 da gösterilen ve şeklinde olan bir yüksekgeçiren süzgeç sayesinde yok ettik, H(f) açık olarak şeklinde yazılabilir. Burada 1 () u birim basamak fonksiyonunu ifade etmektedir.
62 Dolayısı ile UTYB-GM işaretin tayfı elde edilir. veya yukarıdaki ifadeye denk bir şekilde olarak verilebilir. (3A.1) denkleminin her iki tarafının ters Fourier dönüşümü alınarak ve Fourier dönüşümünün Şekil ve Şekil da gösterilen modülasyon ve evrişim özellikleri kullanılarak, elde edilir. Sonra, denklen (2.3.12) ve çifteşlik teoremi göz önüne alınarak sonucu çıkarılır. (3A.3) denklemini (3A.2) de yerine korsak
63 Bu ifadenin elde edilmesine aşağıdaki şu eşitlikler kullanılmıştır. (3A.4) denkleminde Euler eşitliğini kullanarak UTYB GM işaretinin zaman düzlemi ifadesi elde edilir. LTYB GM işaretinin ifadesi ise veya olduğu dikkate alınarak elde edilir. Böylece olur. Dolayısı ile TYB GM işaretinin zaman düzlemi gösterimi genel olarak şeklinde ifade edilir. Burada eksi işareti UTYB GM işaretine ve artı işaret ATYB GM işaretine karşılık gelir.
GENLİK MODÜLASYONU Mesaj sinyali m(t) nin taşıyıcı sinyal olan c(t) nin genliğini modüle etmesine genlik modülasyonu (GM) denir. Çeşitli genlik modülasyonu türleri vardır, bunlar: Çift yan bant modülasyonu,
DENEY 3 Tek Yan Bant Modülasyonu Tek Yan Bant (TYB) Modülasyonu En basit genlik modülasyonu, geniş taşıyıcılı çift yan bant genlik modülasyonudur. Her iki yan bant da bilgiyi içerdiğinden, tek yan bandı
DÜZCE ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ TEMEL HABERLEŞME SİSTEMLERİ TEORİK VE UYGULAMA LABORATUVARI 2. DENEY GENLİK MODÜLASYONUNUN İNCELENMESİ-2 Arş. Gör. Osman
BÖLÜM 6 1 Bu bölümde, işaretin kanal boyunca iletimi esnasında görülen toplanır Isıl/termal gürültünün etkilerini ve zayıflamanın (attenuation) etkisini ele alacağız. ANALOG İLETİŞİM SİSTEMLERİNDE İLETİM
ANALOG MODÜLASYON BENZETİMİ Modülasyon: Çeşitli kaynaklar tarafından üretilen temel bant sinyalleri kanalda doğrudan iletim için uygun değildir. Bu nedenle, gönderileek bilgi işareti, iletim kanalına uygun
BÖLÜM 6 STEREO VERİCİ VE ALICILAR 6.1 Stereo Sinyal Kodlama/Kod Çözme Teknikleri Stereo kelimesi, yunanca 'da "üç boyutlu" anlamına gelen bir kelimeden gelmektedir. Modern anlamda stereoda ise üç boyut
DÜZCE ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ TEMEL HABERLEŞME SİSTEMLERİ TEORİK VE UYGULAMA LABORATUVARI 1. DENEY GENLİK MODÜLASYONUNUN İNCELENMESİ-1 Arş. Gör. Osman
Doç. Dr. İbrahim Altunbaş 11.01.2007 Araş. Gör. Hacı İlhan TEL 351 ANALOG HABERLEŞME Final Sınavı 1) a) Aşağıdaki işaretlerin Fourier serisi katsayılarını yazınız. i) cos2π 0 t ii) sin2π 0 t iii) cos2π
Bant Sınırlı TBGG Kanallarda Sayısal İletim Bu bölümde, bant sınırlı doğrusal süzgeç olarak modellenen bir kanal üzerinde sayısal iletimi inceleyeceğiz. Bant sınırlı kanallar pratikte çok kez karşımıza
ANALOG HABERLEŞME (GM) Taşıyıcı sinyalin sinüsoidal olduğu haberleşme sistemidir. Sinüs işareti formül olarak; V. sin(2 F ) ya da i I. sin(2 F ) dır. Formülde; - Zamana bağlı değişen ani gerilim (Volt)
DÜZCE ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ TEMEL HABERLEŞME SİSTEMLERİ TEORİK VE UYGULAMA LABORATUVARI 3. DENEY AÇI MODÜLASYONUNUN İNCELENMESİ-1 Arş. Gör. Osman DİKMEN
1. LİNEER PCM KODLAMA 1.1 Amaçlar 4/12 bitlik lineer PCM kodlayıcısı ve kod çözücüsünü incelemek. Kuantalama hatasını incelemek. Kodlama kullanarak ses iletimini gerçekleştirmek. 1.2 Ön Hazırlık 1. Kuantalama
Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks) Hazırlayan: M. Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Ders konuları 2 1 Kodlama ve modülasyon yöntemleri İletim ortamının özelliğine
ELK 318 İLETİŞİM KURAMI-II Nihat KABAOĞLU Kısım 5 DERSİN İÇERİĞİ Sayısal Haberleşmeye Giriş Giriş Sayısal Haberleşmenin Temelleri Temel Ödünleşimler Örnekleme ve Darbe Modülasyonu Örnekleme İşlemi İdeal
KABLOSUZ İLETİŞİM 805540 MODÜLASYON TEKNİKLERİ ANALOG MODÜLASYON İçerik 3 Modülasyon Analog Modülasyon Genlik Modülasyonu Modülasyon Kipleme 4 Bilgiyi iletim için uygun hale getirme işi. Temel bant mesaj
ANALOG İLETİŞİM Modülasyon: Çeşitli kaynaklar tarafından üretilen temel bant sinyalleri kanalda doğrudan iletim için uygun değildir. Bu nedenle, gönderileek bilgi işareti, iletim kanalına uygun bir biçime
MODULASYON Bir bilgi sinyalinin, yayılım ortamında iletilebilmesi için başka bir taşıyıcı sinyal üzerine aktarılması olayına modülasyon adı verilir. Genelde orijinal sinyal taşıyıcının genlik, faz veya
BÖLÜM 3 FREKANS MODÜLASYONU Bölümün Amacı Öğrenci, Frekans modülasyonunu hatasız olarak analiz ederi analog haberleşmede frekans modülasyonunu kullanır. Öğrenme Hedefleri Öğrenci, 1. Frekans Modülasyon
1. DARBE MODÜLASYONLARI 1.1 Amaçlar Darbe modülasyonunun temel kavramlarını tanıtmak. Örnekleme teorisini açıklamak. Bilgi iletiminde kullanılan birkaç farklı modülasyon tekniği vardır. Bunlardan bazıları
ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ANALOG FİLTRELEME DENEYİ Ölçme ve telekomünikasyon tekniğinde sık sık belirli frekans bağımlılıkları olan devreler gereklidir. Genellikle belirli bir frekans bandının
BÖLÜM 4 AM DEMODÜLATÖRLERİ 4.1 AMAÇ 1. Genlik demodülasyonunun prensibini anlama.. Diyot ile bir genlik modülatörü gerçekleştirme. 3. Çarpım detektörü ile bir genlik demodülatörü gerçekleştirme. 4. TEMEL
DENEY NO:1 SAYISAL MODÜLASYON VE DEMODÜLASYON 1. Amaç Sayısal Modülasyonlu sistemleri tanımak ve sistemlerin nasıl çalıştığını deney ortamında görmektir. Bu Deneyde Genlik Kaydırmalı Anahtarlama (ASK),
BÖLÜM 1 TEMEL KAVRAMLAR Bölümün Amacı Öğrenci, Analog haberleşmeye kıyasla sayısal iletişimin temel ilkelerini ve sayısal haberleşmede geçen temel kavramları öğrenecek ve örnekleme teoremini anlayabilecektir.
2 HABERLEŞMENIN AMACI Herhangi bir biçimdeki bilginin zaman ve uzay içinde, KAYNAK adı verilen bir noktadan KULLANICI olarak adlandırılan bir başka noktaya aktarılmasıdır. Haberleşme sistemleri istenilen
İşaret ve Sistemler Ders 2: Spektral Analize Giriş Spektral Analiz A 1.Cos (2 f 1 t+ 1 ) ile belirtilen işaret: f 1 Hz frekansında, A 1 genliğinde ve fazı da Cos(2 f 1 t) ye göre 1 olan parametrelere sahiptir.
Bölüm 14 FSK Demodülatörleri 14.1 AMAÇ 1. Faz kilitlemeli çevrim(pll) kullanarak frekans kaydırmalı anahtarlama detektörünün gerçekleştirilmesi.. OP AMP kullanarak bir gerilim karşılaştırıcının nasıl tasarlanacağının
HAZIRLIK ÇALIŞMALARI İŞLEMSEL YÜKSELTEÇLER VE UYGULAMALARI 1. 741 İşlemsel yükselteçlerin özellikleri ve yapısı hakkında bilgi veriniz. 2. İşlemsel yükselteçlerle gerçekleştirilen eviren yükselteç, türev
TRANSİSTÖRLÜ YÜKSELTEÇLERDE GERİBESLEME Amaç Elektronikte geniş uygulama alanı bulan geribesleme, sistemin çıkış büyüklüğünden elde edilen ve giriş büyüklüğü ile aynı nitelikte bir işaretin girişe gelmesi
BÖLÜM 2 DARBE MODÜLASYONU Bölümün Amacı Öğrenci, Darbe modülasyonlar türlerine ilişkin blok şemaları çizerek, modülasyonve demodülasyon işlevlerini bir giriş sinyali üzerinde uygulayarak anlayabilecektir.
DENEY 7 DALGALI GERİLİM ÖLÇÜMLERİ - OSİLOSKOP Amaç: Bu deneyin amacı, öğrencilerin alternatif akım ve gerilim hakkında bilgi edinmesini sağlamaktır. Deney sonunda öğrencilerin, periyot, frekans, genlik,
EEM220 Temel Yarıiletken Elemanlar Çözümlü Örnek Sorular Kaynak: Fundamentals of Microelectronics, Behzad Razavi, Wiley; 2nd edition (April 8, 2013), Manuel Solutions. Bölüm 3 Seçme Sorular ve Çözümleri
DENEY NO : 7 DENEY ADI : DOĞRULTUCULAR Amaç 1. Yarım dalga ve tam dalga doğrultucu oluşturmak 2. Dalgacıkları azaltmak için kondansatör filtrelerinin kullanımını incelemek. 3. Dalgacıkları azaltmak için
Bölüm 18 ASK Sistemi 18.1 AMAÇ 1. ASK modülasyonu ve demodülasyonunun prensiplerinin incelenmesi. 2. Bir ASK modülatörünün gerçekleştirilmesi. 3. oherent ve noncoherent ASK demodülatörlerinin gerçeklenmesi.
BÖLÜM 4 RADYO ALIILARI 4. Süperheterodin Alıcı Radyo alıcıları ortamdaki elektromanyetik sinyali alır kuvvetlendirir ve hoparlöre iletir. Radyo alıcılarında iki özellik bulunur, bunlar ) Duyarlılık ) Seçicilik
Bölüm 12 İşlemsel Yükselteç Uygulamaları DENEY 12-1 Aktif Yüksek Geçiren Filtre DENEYİN AMACI 1. Aktif yüksek geçiren filtrenin çalışma prensibini anlamak. 2. Aktif yüksek geçiren filtrenin frekans tepkesini
Veri İletişimi Data Communications Suat ÖZDEMİR Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü 5. Analog veri iletimi Sayısal analog çevirme http://ceng.gazi.edu.tr/~ozdemir/ 2 Sayısal analog çevirme
Bölüm 8 FM Demodülatörleri 8.1 AMAÇ 1. Faz kilitlemeli çevrimin(pll) prensibinin incelenmesi. 2. LM565 PLL yapısının karakteristiğinin anlaşılması. 3. PLL kullanarak FM işaretin demodüle edilmesi. 4. FM
ELK273 Elektrik ve Elektronik Mühendisliğinin Temelleri Ders 8- AC Devreler Yard.Doç.Dr. Ahmet Özkurt email@example.com http://ahmetozkurt.net İçerik AC ve DC Empedans RMS değeri Bobin ve kondansatörün
2. Alternatif Akım =AC (Alternating Current) Değeri ve yönü zamana göre belirli bir düzen içerisinde değişen akıma AC denir. En çok bilinen AC dalga biçimi Sinüs dalgasıdır. Bununla birlikte farklı uygulamalarda
EET349 Analog Haberleşme 2015-2016 Güz Dönemi Yrd. Doç. Dr. Furkan Akar 1 Notlandırma Ara Sınav : %40 Final : %60 Kaynaklar Introduction to Analog and Digital Communications Simon Haykin, Michael Moher
BÖLÜM 5 FREKANS MODÜLASYONU 5-1 Frekans Modülasyon İhtiyacı Yüksek güçlü vericiler yapıldığında sinyal/gürültü oranının iyi olması istenir.genlik modülasyonlu vericilerde yüksek güçlerde sinyal/gürültü
Doğrudan Dizi Geniş Spektrumlu Sistemler Tespit & Karıştırma Dr. Serkan AKSOY Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü Elektronik Mühendisliği Bölümü firstname.lastname@example.org Geniş Spektrumlu Sistemler Geniş Spektrumlu
BÖLÜM 7 ÖRNEK SINAV SORULARI İSİM: NUMARA A GRUBU MERSİN ÜNİVERSİTESİ MMYO ANALOG HABERLEŞME DERSİ FİNAL SINAV SORULARI S-1 Bir GM lu sistemde Vmaxtepe-tepe10 V ve Vmin tepe-tepe6 V ise modülasyon yüzdesi
Deney : FARK YÜKSELTEÇ Fark Yükselteç (Differential Amplifier: Dif-Amp) Fark Yükselteçler, çıkışı iki giriş işaretinin cebirsel farkıyla orantılı olan amplifikatörlerdir. O halde bu tip bir amplifikatörün
BÖLÜM İKİNİ DEEEDEN FİLTELE. AMAÇ. Filtrelerin karakteristiklerinin anlaşılması.. Aktif filtrelerin avantajlarının anlaşılması.. İntegratör devresi ile ikinci dereceden filtrelerin gerçeklenmesi. TEMEL
Elektrik Elektronik Mühendisliği Analog Haberleşme Sistemleri Ders 4 Alıcı Devreleri Alıcı Devreler RF bandında elektromanyetik dalgalar kullanılarak kablosuz yoldan mesaj gönderilen haberleşme sistemlerinde
AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri U : AC girişteki efektif faz gerilimi f : Frekans q : Faz sayısı I d, I y : DC çıkış veya yük akımı (ortalama değer) U d U d : DC çıkış gerilimi, U d = f() : Maksimum
Bölüm 10 İşlemsel Yükselteç Karakteristikleri DENEY 10-1 Fark Yükselteci DENEYİN AMACI 1. Transistörlü fark yükseltecinin çalışma prensibini anlamak. 2. Fark yükseltecinin giriş ve çıkış dalga şekillerini
BÖLÜM 3 M MODÜLTÖRLERİ 3.1 MÇ 1. Genlik Modülasyonun(M) prensibinin anlaşılması. 2. M işaretinin frekans spektrumu ve dalga şeklinin(waveform) anlaşılması. Modülasyon yüzdesinin hesaplanması. 3. MC1496
3. Bölüm Güç Elektroniğinde Temel Kavramlar ve Devre Türleri Doç. Dr. Ersan KABALC AEK-207 GÜNEŞ ENERJİSİ İLE ELEKTRİK ÜRETİMİ Güç Elektroniğine Giriş Güç elektroniği elektrik mühendisliğinde enerji ve
BÖLÜM 4 AM-FM UYGULAMALARI Bölümün Amacı Genlik Modülasyonu (GM) ve Frekans Modülasyonu (FM) için verici ve alıcı blok şemalarını çizebilme ve tanımlayabilme, Öğrenme Hedefleri Öğrenci, Genlik Modülasyonu
FOURIER SERİLERİ Bu bölümde Fourier serilerinden bahsedeceğim. Önce harmoniklerle (katsıklıklarla) ilişkili sinüsoidin tanımından başlıyacağım ve serilerin trigonometrik açılımlarını kullanarak katsayıları
Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks) Hazırlayan: M. Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Ders konuları Sinyaller Sinyallerin zaman düzleminde gösterimi Sinyallerin
DENEY 2: DĠYOTLU KIRPICI, KENETLEME VE DOĞRULTMA DEVRELERĠ 1- Kırpıcı Devreler: Girişine uygulanan sinyalin bir bölümünü kırpan devrelere denir. En basit kırpıcı devre, şekil 1 'de görüldüğü gibi yarım
ALÇAK FREKANS GÜÇ YÜKSELTEÇLERİ VE ÇIKIŞ KATLARI Giriş Temel güç kuvvetlendiricisi yapılarından olan B sınıfı ve AB sınıfı kuvvetlendiricilerin çalışma mantığını kavrayarak, bu kuvvetlendiricileri verim
Haberleşme Elektroniği (EE 410) Ders Detayları Ders Adı Ders Dönemi Ders Uygulama Kodu Saati Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Haberleşme Elektroniği EE 410 Her İkisi 3 0 0 3 5 Ön Koşul Ders(ler)i EE 301,
SAYISAL İŞARET İŞLEME LABORATUARI LAB 5: SONSUZ DÜRTÜ YANITLI (IIR) FİLTRELER Bu bölümde aşağıdaki başlıklar ele alınacaktır. Sonsuz dürtü yanıtlı filtre yapıları: Direkt Şekil-1, Direkt Şekil-II, Kaskad
ANTENLER Doç. Dr. Sabri KAYA Erciyes Üni. Müh. Fak. Elektrik-Elektronik Müh. Bölümü Ders içeriği BÖLÜM 1: Antenler BÖLÜM 2: Antenlerin Temel Parametreleri BÖLÜM 3: Lineer Tel Antenler BÖLÜM 4: Halka Antenler
Mühendislik Mekaniği Statik Yrd.Doç.Dr. Akın Ataş Bölüm 10 Eylemsizlik Momentleri Kaynak: Mühendislik Mekaniği: Statik, R. C.Hibbeler, S. C. Fan, Çevirenler: A. Soyuçok, Ö. Soyuçok. 10. Eylemsizlik Momentleri
Çukurova Üniversitesi Biyomedikal Mühendisliği BMM212 Elektronik-1 Laboratuvarı Deney Föyü Deney#9 Alan Etkili Transistörlü Kuvvetlendiriciler Doç. Dr. Mutlu AVCI Arş. Gör. Mustafa İSTANBULLU ADANA, 2015
DNY 0 UJT-SCR Faz Kontrol DNYİN AMACI. Faz kontrol ilkesini öğrenmek.. RC faz kontrol devresinin çalışmasını öğrenmek. 3. SCR faz kontrol devresindeki UJT gevşemeli osilatör uygulamasını incelemek. GİRİŞ
Analog Alçak Geçiren Filtre Karakteristikleri Analog alçak geçiren bir filtrenin genlik yanıtı H a (jω) aşağıda gösterildiği gibi verilebilir. Ω p : Geçirme bandı kenar frekansı Ω s : Söndürme bandı kenar
DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 9. BÖLÜM ANALOG SİSTEMLER Analog Sistemler Giriş 9.1 Analog Bağlantılarına Genel Bakış 9. Taşıyıcı Gürültü Oranı (CNR) 9..1 Taşıyıcı Gücü
4. Bölüm Eviriciler ve Eviricilerin Sınıflandırılması Doç. Dr. Ersan KABALCI AEK-207 GÜNEŞ ENERJİSİ İLE ELEKTRİK ÜRETİMİ Giriş Statik güç eviricilerinin temel görevi, bir DA güç kaynağı kullanarak çıkışta
RF MİKROELEKTRONİK GÜRÜLTÜ RASTGELE BİR SİNYAL Gürültü rastgele bir sinyal olduğu için herhangi bir zamandaki değerini tahmin etmek imkansızdır. Bu sebeple tekrarlayan sinyallerde de kullandığımız ortalama
ALTERNATİF AKIM ALTERNATİF AKIMIN TANIMI Belirli üreteçler sürekli kutup değiştiren elektrik enerjisi üretirler. (Örnek: Döner elektromekanik jeneratörler) Voltajın zamana bağlı olarak sürekli yön değiştirmesi
Çukurova Üniversitesi Biyomedikal Mühendisliği BMM309 Elektronik-2 Laboratuvarı Deney Föyü Deney#10 Analog Aktif Filtre Tasarımı Doç. Dr. Mutlu AVCI Arş. Gör. Mustafa İSTANBULLU ADANA, 2015 DENEY 10 Analog
STEREO FM VERİCİ delab Deniz Elektronik Laboratuvarı Tel:0216-348 65 21 D7220_RV5 2013 PC üzerinden frekans ve kişisel bilgi kaydı. RS232 ve RDS sistem girişli.stereo-mono seçme özellikli,yüksek performanslı