Arter’in çağdaş sanat alanında çalışan kültür üreticilerinin kendi bakış açılarını, araştırma yöntemlerini ve ifade dillerini oluşturmalarını desteklemeyi amaçlayan Araştırma Programı, 2020-2021 döneminde sekiz katılımcıyla devam edecek.
Yapılan açık çağrıya cevaben Arter’e ulaşan 267 başvurunun değerlendirmesi sonucunda Kerem Altaylar, palimpsest (Larissa Araz & Ekin Can Göksoy), Eylem Ejder, Nejbir Erkol, Alev Ersan, Furkan Öztekin, Rojda Tuğrul ve Aslı Uludağ, yeni dönemin katılımcıları olarak belirlendi.
Araştırma, yöntem ve pratikleriyle bütünleyici bir çeşitlilik ve besleyici bir tartışma ortamı oluşturmaya davet edilen katılımcıların odaklandıkları konular arasında, insan ve insan olmayan varlıkların çevreyle ilişkileri, modernleşme süreçlerinin kamusal alanlarla kurduğu bağlar, direniş ve hafıza mekânlarının sanatsal pratik içinden yorumlanması, eğitilmiş rasgeleliğin üretken potansiyeli, bireysel ve kolektif yasın ifadesi, nostalji ve ütopyanın sahnedeki biçimleri yer alıyor. Bu konular üzerine birlikte düşünecek olan katılımcılar araştırma yöntemleri ve ifade araçları olarak kurmaca, eleştiri, çeviri, arşivleme, sözlü tarih, haritalandırma, programlama, animasyon, hareketli görüntü ve sesi kullanıyor. COVID-19 salgınının yayılma riskine karşı alınan tedbirler sebebiyle program çevrimiçi ortamda başlayacak. Bu süreçte katılımcılar, çevrimiçi ortamda tanışmanın ve ilişkilenmenin yöntemlerini oluşturacak. Ortak bir müfredatın şekillendirilmesi, değerlendirme toplantıları ve mentörlüğü temel alan paylaşımlar üzerinden ilerleyecek program, katılımcılar tarafından üretilecek bir yayınla tamamlanacak.
Süreç odaklı bir yapıya sahip olan Arter Araştırma Programı, 2019–2020’de gerçekleşen ilk döneminde davet edilen katılımcıların, program yürütücülerinin ve kurumdaki iştirakçilerin işbirliğinde oluşan deneyim ve önerilerle şekillendi. Programın her yıl edinilen deneyimler ve katılımcılarının katkılarıyla evrilmeye devam etmesi planlanıyor.
Ortak Müfredat
Ortak müfredat, farklı disiplinlerden araştırmacıların bilgi, deneyim ve yöntemlerini paylaşacağı seminer ve atölye çalışmalarından oluşacak. Bu müfredatın ortak bir tartışma zemini ve kavram dağarcığı oluşturması amaçlanıyor.
Müfredatın ilk iki ayı, katılımcıların bireysel çalışma alanları dikkate alınarak program yürütücüleri tarafından yapılandırılacak. Bu süreçte, katılımcıların birbirlerini tanımaları ve ortak ilgi alanlarını keşfetmelerinin ardından müfredatın beraberce şekillendirilmesi planlanıyor.
Değerlendirme Toplantıları
Değerlendirme toplantılarıyla katılımcıların bireysel araştırma projelerine dair bir tartışma zemini oluşması amaçlanıyor. Program süresince üç kez gerçekleştirilecek toplantılar, katılımcıların kendi araştırma ve üretim süreçlerine ilişkin sunumlarını ve diğer katılımcıların sunumları üzerine verecekleri geribildirimleri kapsayacak. Program yürütücüsü Merve Ünsal, program koordinatörü İz Öztat ve davet edilen misafir yürütücülerin de geribildirimleriyle katkı sağlayacakları değerlendirme toplantılarında, eleştirel diyaloğu yapılandırırken kırılganlıkların paylaşılabileceği, karşılıklı cömertlik ve dayanışmacı dinamiklerle şekillenen bir ortam oluşturmanın imkânları araştırılacak.
Kişisel Mentörlük
Arter Araştırma Programı yürütücüsü Merve Ünsal, her katılımcının araştırma ve üretim sürecini desteklemek amacıyla kişisel mentörlük sağlayacak. Bu bağlamda, Merve Ünsal’ın katılımcılarla her ay bireysel buluşmalar gerçekleştirmesi planlanıyor.
Yayın
Arter Araştırma Programı sürecinde oluşan diyaloglar ve bireysel araştırma projelerinin yön verdiği bir yayın yapılacak. Mayıs 2021 tarihinde tamamlanması planlanan yayın, bir öğrenme süreci olarak yapılandırılarak, ortak müfredat kapsamında programlanan içeriklerle desteklenecek. Türkçe ve İngilizce olarak hazırlanacak yayın aracılığıyla katılımcıların editör, çevirmen ve tasarımcılarla çalışma süreçlerine dahil olması amaçlanıyor.
Katılımcılar
Kerem Altaylar (d. 1993), Boğaziçi Üniversitesi Tarih Bölümü’nde lisans eğitimini tamamladıktan sonra, İstanbul Teknik Üniversitesi, Müzik İleri Araştırmalar Merkezi (MIAM) çatısı altında Sonic Arts ve Sound Engineering alanlarında yüksek lisans eğitimine başladı. Ses dizaynı, elektro-akustik/drone/çağdaş müzik ve ses programlama alanlarında çalışmalarını ve araştırmalarını sürdüren Altaylar, işlerini, hem biçimsel hem de işitsel ve düşünsel düzlemde kapladıkları alan açısından soyut, kalıp dışı, dışavurumsal ve de kendi yarattığı gerçekliğin uzantıları olarak tanımlıyor. 2019 yılında kurduğu Extremophile isimli bağımsız kayıt şirketi bünyesinde, bu algıya paralel olarak müzik üretimi ve yayını yapmaya devam ediyor. Bir yıldır üzerinde çalıştığı çok sesli müzik yazabilen Conductor ismini verdiği algoritmanın gelişimini Arter Araştırma Programı kapsamında sağlayacak olan Altaylar, bu çalışma üzerinden “eğitilmiş rasgelelik” kavramını diğer katılımcılarla birlikte disiplinlerarası bir çerçevede incelemeyi ve derinleştirmeyi amaçlıyor.
Larissa Araz (d. 1990) 2010 yılında New York Üniversitesi’nde Steinhardt Medya, İletişim ve Kültür Bölümü’nde başladığı lisans eğitimini 2014 yılında Koç Üniversitesi Medya ve Görsel Sanatlar, Bölümü’nde tamamladı. Araz, toplumsal hafızaya dahil edilen veya edilmeyen tarih, kimlik, anı veya aidiyete dair konuları kişisel bir yaklaşımla inceliyor. Yurtiçi ve yurtdışında birçok sergiye ve atölyeye katılan sanatçı, en son 2019-2020 yılları arasında Saha Studio’nun misafir sanatçı programına katılmıştır. Aynı zamanda, Nisan 2018’de kurulan Poşe sanatçı inisiyatifinin yürütücüsüdür. Ekin Can Göksoy (d. 1987) ODTÜ Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü’nde lisans, İstanbul Bilgi Üniversitesi Kültürel İncelemeler Bölümü’nde yüksek lisans eğitimini tamamladı. 2014 yılında Münhal isimli öykü kitabı, 2016’da ise Epope Tatavla isimli romanı İletişim Yayınları tarafından basıldı. 2017 yılından bu yana Artship Foundation bünyesinde, İstanbul ve San Francisco’da hikâye anlatma performansları gerçekleştirmektedir. 2018 yılında Poşe’de Larissa Araz ile birlikte Bir Mucize İhtimali isimli ilk sergisini açtı. 2020 yılında Be Mobile Create Together kapsamında Camargo Foundation’da misafir yazar olarak bulunmuş ve sanatçılar ile düşünürleri bir araya getiren araştırma programı Garp Sessions’ta eş yürütücülük görevini üstlenmiştir. 2015 yılından bu yana FilmLoverss’ta sinema üzerine yazan Göksoy, hâlen Boğaziçi Üniversitesi Tarih Bölümü’nde, kent tarihi üzerine doktora çalışmalarını sürdürüyor. Sanatçı Larissa Araz ve yazar Ekin Can Göksoy’dan oluşan palimpsest, hiçbir şeyin göründüğünden ibaret olmadığına dair kadim inançtan yola çıkar. Aynı zamanda tarihsel kayıtların bir araya getirildiği ve tasnif edildiği ‘modern’ kavramsallaştırmasının ötesinde bir anlayışla, el yazmaların kenarına düşünülen şerhlerin, binaların dökülen bezemelerinin, buluntu fotoğrafların arkasındaki yazılı mesajların ve artık orada olmayanın tanıklığının arşivini tutmanın peşindedir. Arter Araştırma Programı çerçevesinde palimpsest, geç 19. yüzyıldan 20. yüzyılın son günlerine dek çeşitlenen (meyhane, kahvehane, bozahaneden oteller, barlar ve gece kulüplerine) mekânlar vasıtasıyla Türkiye modernleşmesinin alternatif bir okumasını gece kamusallığı üzerinden yapmayı amaçlamaktadır.
Eylem Ejder (d. 1981), İstanbul Üniversitesi Fizik Bölümü ve Ankara Üniversitesi Tiyatro Bölümü’nde lisans eğitimi aldı. İstanbul Üniversitesi Tiyatro Eleştirmenliği ve Dramaturji Bölümü’nde Hölderlin, Heidegger ve Hegel’in tragedya düşünceleri üzerine yüksek lisansını tamamladıktan sonra Ankara Üniversitesi Tiyatro Bölümü’nde doktora eğitimine başladı. Oslo Üniversitesi ve Harvard Üniversitesi’nde kısa süreli misafir araştırmacı programlarına katıldı. Eylem Ejder, tiyatro eleştirisini kolektif, sanatsal ve siyasal bir pratik olarak yeniden düşünmek üzere kurulan Kritik Kolektif eleştiri inisiyatifinin ve açık mektupları şarkılara dönüştüren Şarkılara Mektuplar söz-müzik oluşumunun kurucularındandır. Tiyatro ve performans sanatı üzerine yazıları European Stages, Critical Stages, Arab Stages, Platform, Monograf, Artism gibi uluslararası dergilerde yayımlanıyor. Çalışmaları 2000 sonrası Türkiye tiyatrosu ve eleştirisi üzerine yoğunlaşan ve bu dönemde sahnesel pratiklerde açığa çıkan nostalji, teatrallik ve ütopya aracılığıyla sahnenin duygu yüklü dramaturjisini ön plana çıkarmayı hedefleyen Ejder, “geri dönüşüm dramaturjileri” adını verdiği bir modelle bugünün sahne sanatlarına yönelik bir poetikanın izini sürüyor. Yayımlanmış çalışmalarını paylaştığı adres: https://ankara.academia.edu/EylemEjder.
Nejbir Erkol (d. 1995) Mardin Artuklu Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Resim Bölümü’ndeki eğitimini 2018 yılında tamamladı. Hâlen Hacettepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Resim Ana Sanat Dalı’nda yüksek lisans eğitimine devam etmektedir. İstanbul Bienali Çalışma ve Araştırma Programı 2019-2020 döneminde yer aldı. Sanatçının katıldığı karma sergiler arasında, Fotobook Festivali, Mimar Sinan Üniversitesi (2017); Tekrar, Mixer Sessions III (2018), TÜYAP (2018); Artist Deneyim, Artnivo (2018); Sit, Stand, Walk, BASE (2019), Oradaydı, Daire Sanat (2019); Base Art Project 2 (2019) yer alır. Daire Sanat Açık Atölye Sanatçı Programı’nda ve A4 Atölye Müşterek İşler projesi kapsamında üretimine devam ediyor. Erkol’un sanatsal pratiği video, yerleştirme, resim ve performans mecralarına yayılır. Çalışmalarında acı duygusuyla yüzleşen, travmatik olaylara temas eden özneyi kavramsal bağlamda ele alarak, ürettiği imgelerle var etmeye çalışır. Arter Araştırma Programı kapsamında, sınırdan gelen havan topunun Nusaybin’deki evinin 97 adım uzağına düşmesi, düştüğü yerin bir önceki gün yağan yağmurdan ıslanan bir toprak olması ve bu sayede de bombanın patlamamasından yola çıkarak, kırılganlıkla ilişkilenen yapıtlar üzerinde çalışacak.
Alev Ersan (d. 1980) Boğaziçi Üniversitesi’nde İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümü’nü bitirdikten sonra Simon Fraser Üniversitesi ve Bard College’dan yazarlık üzerine MFA derecesi aldı. Vancouver ve İstanbul’da tiyatro, animasyon ve yerleştirme alanlarında eserler üretmiştir. Ersan yazın ve anlatıdan yola çıkan eserlerini, edebi çeviri, animasyon, şiir ve metin ile sesi kullanan yerleştirmeler gibi türlerde ortaya koyar. Araştırmaları ve verdiği derslerde başlıca konular türler-arası metinlerde otobiyografik öznellik ve ve anlatı; feminist ve queer bakış açılarından kentsel mekânın soruşturulması; ve çevirinin bir yöntem ve pratik olarak ele alınışı olmuştur. Çeviri bu anlamda mütemadi bir ayrışma ve birleşme odaklı hareket, özne ile çevresi arasında kurulan bir ötekilik ilişkisi olarak alındığı gibi, farklı türler (metin/mekân/ses) ve diller arası geçişleri de kapsar. 2017’den beri araştırmalarında deneysel ağıt yazınları ile bireysel ve kamusal yas çalışmalarına odaklanmıştır. Program sırasında araştırma ve üretimleri bu çalışmalardan yola çıkılacaktır.
Furkan Öztekin (d. 1993) Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Resim Bölümü’nden mezun oldu. Yüksek Lisans eğitimini Namık Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Resim Anasanat Dalı’nda tamamladı. 2018 ve 2019 yılları arasında İstanbul Bienali Çalışma ve Araştırma Programı katılımcılarından biri oldu. Mixer’de Dört Mevsimlik Mayıs ve Riverrun’da Kendine Ait Bir Topografya isimli kişisel sergileri gerçekleşti. Öztekin, malzeme olarak kâğıt kullandığı üretimlerinde, mekân olgusunu sessizlik, boşluk, zaman, sınır ve ritim ekseninde yeniden ele alıyor. LGBTİ+ aktivizminden beslenen sanatçı, Arter Araştırma Programı kapsamında, direniş ve hafıza mekânlarının belgeye dayalı tarihsel anlatılarını, sanatsal pratiği içinden yorumlayacak.
Rojda Tuğrul (d. 1986) disiplinlerarası çalışan Diyarbakırlı bir sanatçıdır. Veteriner cerrahi alanındaki bilimsel geçmişini takiben 2016 yılında Mardin Artuklu Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi’nden yüksek lisans derecesi ile mezun oldu. Hâlen Viyana Güzel Sanatlar Akademisi'nde sanat pratikleri alanında doktora eğitimine devam etmekte ve mekânla ilişkili kimlik olgusunu araştırmaktadır. Projeleri genellikle bu ikili ilişkiyi fotoğraf ve görsel-işitsel yerleştirmeler aracılığıyla inceler. Toprak ve birey ilişkisi, insan ve insan olmayan varlıklar arasındaki etkileşim, ekolojik dengesizlikler, göç ve sömürge politikaları araştırmasının bağlamlarını; bu bağlamlarda üretilen imajların –özellikle çağdaş sanatta– üretim ve temsil biçimleri, politikaları ve kavramsallaştırma yöntemleri araştırmasının sanatsal odak noktasını oluşturmaktadır.
Aslı Uludağ (d. 1990), School of the Art Institute of Chicago’da Güzel Sanatlar lisans eğitimi ve Goldsmiths Ünversitesi’nde Araştırma Mimarisi (Research Architecture) yüksek lisans eğitimi aldı. Haus der Kulturen der Welt’in 2019’da başlamış üç senelik projesi New Alphabet School üyelerindendir. Çalışmaları Ukrainian Institute of Modern Art ve Pera Müzesi’nde sergilenen Uludağ, 5. İstanbul Tasarım Bienali’ne dahil edilen sanatçılar arasında yer alıyor. Ağırlıklı olarak pratik bazlı araştırmalardan oluşan projelerinde, hukuk, tekno-bilim ve yapılı çevre aracılığıyla örülen insan, insan dışı varlıklar ve çevre arasındaki ilişkileri ve bu ilişkiler üzerinden uygulanan şiddeti irdeliyor. Üretimlerinde, bu şiddeti görünür kılan ve buna karşı araç olarak kullanılabilecek performatif ve etkileşimli yerleştirme, atölye ve arşivler oluşturuyor. Bu platformlar aracılığıyla, insan ve çevre arasında farklı ilişkilenme biçimleri teklif ediyor. Arter Araştırma Programı’nda, Büyük Menderes Havzası’nı yeniden tanımlayan ve maddesel olarak yeniden düzenleyen jeotermal enerji yapılaşmasını incelediği ve bu ‘yavaş şiddet’in incir ve zeytin ağaçlarına olan toksik etkisini bir mitolojiler sürtüşmesi olarak ele aldığı proje üzerine yoğunlaşacak.