Türkiye içeride ve dışarıda karşılaştığı meseleler sebebiyle ekonomik bir sıkıntı yaşıyor. İç ve dış borç göstergeleri kötüleşiyor, bütçe dengeleri bozuluyor, işsiz sayısı artıyor. Sanayi üretimi durağanlaşıyor, rezervler eriyor; enflasyon yükseliyor, halkın alım gücü düşüyor, Türk vatandaşı TL’den kaçıyor.
Türkiye dışarıda da, başta Amerika olmak üzere problemler yaşıyor. Türk ürünlerine uygulanan ek vergiler, Türkiye'nin ABD ile ticarette vergi avantajı sağlayan Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi (GTS) kapsamındaki ülkeler listesinden çıkarılması ve dış politikadaki sorunların ekonomi üzerinde olumsuz etkiler yaratması krizi derinleştiriyor.
Uluslararası ilişkilerdeki gerilimler, TL’nin değerinde sert düşüşlere neden oluyor. Bu sert düşüş reel sektörde maliyet artışına yol açıyor, yatırım kararlarını bozuyor; şirketleri mali olarak zayıflatıyor; iflaslara yol açıyor. Türkiye tüketici sektöründeki koşullar, süregelen makroekonomik zayıflık, döviz kurundaki oynaklık, yüksek enflasyon ve politika belirsizliğinin etkisiyle 2019 boyunca ve 2020 yılı başlarında da ekonomik sıkıntının devam edeceğini gösteriyor.
Ekonomistlerin ortak görüşü şu: Yatırımlar düşüyor (ciddi oranda) ama devlet harcamalarını kısmayarak küçülmeyi belirli bir seviyede tutmaya gayret ediyor; hesaplamalar bu devlet tüketim harcamaları olmasa küçülmenin eksi yüzde 3.6 olacağını gösteriyor ama temel gerçek yatırımlar olmaksızın devlet tüketimi ile büyümenin sürdürülemeyeceğidir.
Devletin nihai tüketim harcamalarının bu ölçüde artması ciddi diyebileceğimiz bütçe açıklarına neden oluyor, muhtemelen Haziran sonunda 2019 senesi için öngörülen 80 milyar TL’lik bütçe açığına ulaşılmış olacak.
Dış ticaret verileri de küçülme oranları ile tutarlı.
İthalat 2019’un ilk çeyreğinde geçen senenin aynı dönemine oranla yüzde 28.8 daralmış.
İthalatın 2018 senesinde gerileme oranı ise yüzde 7.9 idi.
İthalatın bu ölçülerde ve artarak süren daralmasının en temel nedeni hiç kuşkusuz büyümenin eksi çıkması; büyüme eksiye döndüğünde daha az enerji ithal ediyoruz, fabrikaların çarkları çok daha yavaş dönüyor, aynı fabrikalar daha az ara malı ve sermaye malı ithal ediyorlar.
Tüm bu gelişmelerle birlikte Türkiye’de kişi başına düşen dolar bazında gelir 2007 seviyesinin de altına inmiş oldu.
İngiliz Financial Times gazetesi piyasaların yanıtını aradığı bazı soruları cevaplandırdı. Özellikle uluslararası piyasalarda döviz kurlarındaki dalgalanmalara dikkat çeken gazete, değer kaybedeceğini ima ettiği Türk Lirası'nın "kaçınılmaz sonucu beklediği" yorumunda bulundu.
Gazetenin yanıtladığı soruların başında, "Piyasa güçleri, Türk Lirası'nın yönüne karar vermek istediklerinde ne olacak?" geliyor. Financial Times, Türkiye'ye yönelik kaygıların Merkez Bankası'nın net döviz rezervinin 10 milyar Dolar azalması ve swap işlemlerine getirildiği gözlenen kısıtlamalarla birlikte arttığını kaydediyor.
Ekonomideki sıkıntıları aşmak için önce yönetim sistemimizdeki sıkıntıları aşmamız gerekir. Aksi halde, ekonomide atılacak adımlar palyetif çözüm olarak kalır; yarayı tedavi etmez. Ekonominin düzelmesi için hukuk ve adalet sisteminin düzelmesi gerekiyor. Ekonomi demek insan hakları demek, yargı bağımsızlığı demek, akademik özgürlükler demek, liyakat demek, ifade özgürlüğü demek.