Tevfik İleri’yi Rahmet ve Minnetle Anıyoruz
1911 yılında Rize’nin Hemşin kasabasında, Hafız Celal Efendi ve Fatma Hanım’ın evladı olarak dünyaya gözlerini açan Tevfik İleri, ilk ve ortaöğrenimini İstanbul’da kaymakam olan dedesinin yanında tamamladı. Ortaokulunu bitirdikten sonra, İstanbul Teknik Üniversitesi’ne girerek yüksekokul mühendisliğini bitirdi. Savaşların, yoksulluğun, milletin acılarını tadarak geçti çocukluğu. Tattığı her acıyla olgunlaştı ve memleket aşkının tohumlarını attı.
Talebeliğinin son senesinde Milli Türk Talebe Birliği’nin başkanlığına seçildi. Gençliği peşinden sürükleyen bir yapısı vardı. Türkçe’nin daha yaygın bir şekilde kullanılması, yerli malına gerekli önemin verilmesi gibi gayelerle miting ve gösterilerin yapılmasına, İstiklâl Marşı çalınırken ayağa kalkılmasına öncülük etti. O zor dönemlerde büyük gruplar halinde 18 Mart günleri Çanakkale Şehitleri’nin anılması gibi gelenekler onun bu dönemdeki öncülüğünde başladı.
Bulgar gençleri tarafından Razgrad Türk Mezarlığı tahrip edilmiş, gençlik galeyana gelip, “Buradaki mezarlığa gidip biz de aynısını yapalım” diye toplanmıştı. Ancak İleri, gençlere hitap ederek “Bizim geleneklerimizde hürmet vardır, biz onların mezarlarına çiçek götüreceğiz” diyerek olaya sağduyuyla yaklaştı.
MEMLEKETE HİZMETLE DOLU YILLAR
O ve arkadaşları vatan aşkıyla hep icracı görevler üstlendi. Adnan Menderes hükümetinin kabinesinde yer alarak memleketin birçok sorunu onun pes etmeyen azmiyle çözüme kavuştu. Birçok yol ve barajın temellerini atan, ismi bugün artık 15 Temmuz Şehitler Köprüsü olan Boğaziçi Köprüsü’nü yapım aşamasına kadar getiren, birçok üniversiteyi kuran da o oldu. Din derslerinin ilkokul müfredatına alınmasının, yirmi yıl aranın ardından imam-hatiplerin tekrar açılmasının altında hep onun imzası vardı. İleri, ayrıca anaokulları ve yatılı bölge okullarını açtı.
Cesur bir milli eğitimciydi, idealistti. Memleket aşkını hep hisseden, hissettiren bir kişilikti. Milliyetçiliği sözle değil, icraatla yaptı. Bakanlıkları döneminde gerçekleştirdiği icraatlarla din derslerini ilkokul programlarına soktu; din derslerinin okutulup okutulmama kararını velilerin seçimine bıraktı. Kapatılan İmam Hatip Liseleri’nin yirmi yıl sonra yeniden açılmasına öncülük etti. Ardından 20 Kasım 1959 yılında Yüksek İslam Enstitüsü’nün açılış töreninde yaptığı konuşmada dinin ilerlemeye engel teşkil ettiğini iddia edenlere cevap verdi ve bu iddianın milli tarihimizle çürütüldüğünü, Müslüman toplumların geri kalmışlığı konusunda da en mütekamil din olan İslamiyet’in hiçbir kusurunun olmadığını belirtti. Ona göre, İslamiyet’i medeniyete zıt göstermek en büyük haksızlıktı.
KAPATILAN İMAM HATİPLERİN 20 YIL SONRA TEKRAR AÇILMASINA ÖNCÜLÜK ETTİ
1924 yılında çıkarılan Tevhid-i Tedrisat Kanunu gereğince “taşra medreseleri” kapatılmış, yerine 29 merkezde “imam hatip mektepleri” açılmıştı. Bu okullar dört yıllık ortaokul seviyesine denk tutulmuş, yeterli devlet desteği sağlanamadığından, altı yıl gibi süre içerisinde “öğrenci azlığı” gerekçesiyle 1930’da kapatılmıştı. Benzer şekilde Darü’lfünûn bünyesinde açılan İlahiyat Fakültesi de kapatılmıştı. Okulların kapatılması sonrasında Milli Eğitim Bakanlığı bünyesine başka bir okul açılmamıştı. 3 Ocak 1951’de dönemin Milli Eğitim Bakanı Tevfik İleri: “İmam Hatip Okullarının açılması zaruretine kaniyiz.
Çünkü Türk milletine hitap edecek, olgun, kültürlü hatip ve imamların yetişmesini arzu ediyoruz” sözleriyle İmam Hatip Okullarının açılacağının ilk sinyalini verdi. Bu süreç 10 Ekim 1951 İmam Hatip Okullarının (4+3) kurulması ile neticelendi. İlk İmam Hatip Okulları, 1951-1952 öğretim yılında, Özel Okullar Müdürlüğü’ne bağlı olarak, 13.10.1951 tarih ve 601 sayılı Müdürler Komisyonu kararı ile Ankara, İstanbul, Adana, Konya, Isparta, Kayseri, Maraş illerinde açıldı.
Bu okulların amacı dönemin Milli Eğitim Bakanı Tevfik İleri tarafından, “Medeniyet tasavvuru gelişmiş, vahyin aydınlığında, aklın ve bilimin öncülüğünde, hak ve hakikatin peşinden giden, insanlığa hizmet idealine sahip nesiller, müsbet, münevver din adamı yetiştirmek” olarak ilan edilmiştir. İmam Hatip Okullarının ve mezunlarının sayıca artmasıyla 1959 yılında Yüksek İslam Enstitüleri açıldı. İnsanların dinî bilgi edinmelerinin ya da eğitimli kişiler yoluyla, insanların dinî bilgiye kolay yoldan ulaşmalarının hukukî ve pratik zemini de hazırlandı.
İmam Hatip Liseleri, modern dönemin ürünü olduğu için amaç ve programları da çağın ihtiyaçları doğrultusunda belirlenmiştir. Nihayet, din eğitimi konusunda hayata geçirilecek uygulamaları tasarlamak üzere oluşturulan komisyon kararı ile “dini meselelerin sağlam ve ilmi esaslara göre incelenmesini mümkün kılmak, mesleki bilgisi kuvvetli ve düşünüşünde ihatalı din adamları yetişebilmesi için gerekli şartları hazırlamak” üzere 9 Mayıs 1949’da İlahiyat Fakültesi’nin açılması kararlaştırıldı ve aynı yıl ilkokulların 4. ve 5. sınıflarına isteğe bağlı din dersleri uygulamaya geçirildi.
Türk Sanat Tarihi Enstitüsü’nü kuran da, Türk Kültür eserlerinin yayınını başlatan da oydu.
Tevfik İleri 31 Aralık 1961 tarihinde vefat etti. Hemşin’de başlayan dünya sürgünü Ankara’da son buldu. Allah rahmet eylesin.
Adres:
Yavuz Sultan Selam Mah. DSİ Kanal Sok. No 78 Erbaa/ TOKAT
Telefon
0356 725 87 54