Polikistik over sendromu (PKOS), aylık yumurtlamanın meydana gelmemesi ve kadınlarda androjen (erkeklik hormonları) seviyelerinin yükselmesi nedeniyle düzensiz adet dönemlerine neden olan bir durumdur. PKOS, kadınların yaklaşık yüzde 5 ila 10’unda görülür. Artmış androjen seviyeleri bazen aşırı yüz kıllarının uzamasına, akne ve/veya erkek tipi saç dökülmesine neden olmaktadır. Hepsi olmasa da PKOS’lu kadınların çoğu aşırı kilolu veya obezdir. Ayrıca ortalamanın üzerinde diyabet ve obstrüktif uyku apnesi geliştirme riski altındadırlar. Gebe kalmak isteyen PKOS’lu kadınlar için, kadınların yumurtlamasına yardımcı olmak için genellikle doğurganlık hapları veya enjeksiyonlara ihtiyaç vardır. PKOS tamamen geri dönüşümlü olmasa da, rahatsız edici semptomları azaltacak veya en aza indirecek bir dizi tedavi yöntemi vardır. PKOS’lu kadınların çoğu, önemli komplikasyonlar olmaksızın normal bir yaşam sürdürmesi mümkündür. Bu bölümde polikistik over sendromu hakkında güncel bilgiler paylaşılacaktır.
Polikistik over sendromunun (PKOS) yaygın belirtileri şunları içerir:
- Düzensiz adet dönemleri - Adet düzensizlikleri, geç geç başlayan, seyrek veya çok sık görülen adet dönemleri.
- Kısırlık (infertilite) - PKOS, kadınlarda kısırlığın en yaygın nedenlerinden biridir.
- Obezite - PKOS’lu 5 kadından 4’ü obezdir.
- Yüzde, göğüste, karında veya üst uylukta aşırı kıllanma - Hirsutizm adı verilen bu durum, PKOS’lu 10 kadından 7’sinden fazlasını etkiler.
- Ergenlik döneminden sonra ortaya çıkan ve olağan tedavilere yanıt vermeyen şiddetli sivilce
- Yağlı cilt
- Acanthosis nigricans adı verilen kalınlaşmış, kadifemsi, koyulaşmış cilt lekeleri
- Yumurtalıklarda çok sayıda küçük sıvı dolu kese
Polikistik over sendromuna neler sebep olur?
Nedeni bilinmemekle birlikte, PKOS birbiri ile alakalı birçok farklı faktörle ilişkili olduğu düşünülmektedir. Bu faktörler arasında insülin direnci, androjenler (Sakal ve derinleşen ses gibi erkek özelliklerine neden olan vücut tarafından yapılan hormonlar) adı verilen artan hormon seviyeleri ve düzensiz bir adet döngüsü bulunmaktadır.
İnsülin direnci nedir?
İnsülin direnci, hücrelerimizin insülinin etkilerine yanıt vermediği bir durumdur. Vücut insüline cevap vermediğinde kandaki glikoz seviyesi yükselir. Bu, vücut glikozu hücrelere taşımaya çalışırken daha fazla insülin üretilmesine neden olmaktadır. İnsülin direnci şeker hastalığına (diyabetes mellitus) neden olan faktörlerden biridir.
Yüksek androjen seviyeleri neye yol açar?
Normalden daha yüksek androjen seviyeleri üretildiğinde, yumurtalıkların her ay bir yumurta bırakması engellenir. Bu durum adet düzensizlikleri ve kısırlığa neden olur. Bununla birlikte, yüksek androjen seviyeleri, PKOS’lu birçok kadında görülen istenmeyen tüy büyümesine ve sivilceye de neden olur.
Düzensiz adet dönemleri etkileri
Düzensiz adet dönemleri kısırlığa ve bazı kadınlarda yumurtalıklarda çok sayıda küçük sıvı dolu kese oluşumuna (polikistik görünüm) neden olmaktadır.
Polikistik over sendromlu kadınlar için sağlık riskleri
PKOS, sadece üreme sistemini değil, vücudun tüm alanlarını etkiler. İnsülin direnci, tip 2 diyabet ve kardiyovasküler hastalık riskini artırır. PKOS ile ilişkili bir başka durum metabolik sendromdur (yüksek tansiyon, bel çevresinde artış, normalden daha yüksek kan şekeri seviyesi, normalden düşük “iyi” kolesterol-HDL- seviyeleri ve kandaki yüksek yağ seviyeleri (trigliseritler). Bu sendrom hem diyabete hem de kalp hastalığı gelişimine zemin hazırlar.
PKOS’lu bazı kadınlarda, düzenli yumurtlayamama nedeniyle endometriyal hiperplazi adı verilen ve rahim duvarının çok kalınlaştığı bir durum geliştirir. Bu durum endometriyal kanser riskini artırır.
Tedavisi var mı?
PKOS’un sorunlarını çözmek için çeşitli tedaviler mevcuttur. Tedavi, semptomlara, diğer sağlık sorunlarına ve hamile kalmak isteyip istememesine göre her kadına göre farklılaşır.
Kombine hormonal doğum kontrol hapları
Kombine hormonal doğum kontrol hapları, hamile kalmak istemeyen PKOS’lu kadınlarda uzun süreli tedavi için bir seçenektir. Bu haplar hem östrojen hem de progestin içerir. Bu doğum kontrol hapları adet döngüsünü düzenler. Ayrıca hirsutizmi ve sivilceyi de azaltabilirler. Bununla birlikte endometriyal kanser riskini de azaltabilirler.
Kilo kaybının etkisi
Fazla kilolu kadınlar için kilo kaybı tek başına adet döngüsünü düzenleyebilir. Küçük bir kilo kaybı bile adet dönemlerini daha düzenli hale getirmeye yardımcı olur. Kilo kaybının ayrıca kolesterol ve insülin seviyelerini iyileştirdiği görülmüştür. Aşırı kıllanma ve akne gibi semptomları da hafifletir.
İnsülin duyarlılaştırıcı ilaçların tedaviye etkisi
Diyabeti tedavi etmek için kullanılan insülin duyarlılaştırıcı ilaçlar, PKOS tedavisinde sıklıkla kullanılmaktadır. Bu ilaçlar vücudun insüline yanıt vermesine yardımcı olur. PKOS’lu kadınlarda androjen seviyelerini düşürmeye ve yumurtlamayı iyileştirmeye yardımcı olabilirler. Yumurtlamanın eski haline getirilmesi adet dönemlerini düzenli hale getirmeye yardımcı olur.
Gebelik şansını arttırmak için yapılması gerekenler
Başarılı yumurtlama, hamileliğe giden ilk adımdır. Aşırı kilolu kadınlar için kilo vermek bu hedefi gerçekleştirebilir. Yumurtlamaya yardımcı olmak için ilaçlar da kullanılabilir. Diğer tedaviler işe yaramadığında yumurtalıklara cerrahi (ovaryan drilling) uygulanmıştır. Ancak bu prosedürlerin uzun vadeli etkileri net değildir.