Bu değişmez öğeler etnik sabitlerin sistemi olarak adlandırılabilir ve oluşturdukları dinamik şema genelleştirilmiş bir kültürel senaryodur [1]. Bu genelleştirilmiş senaryo, belirli bir kültürde var olan farklı seviyelerde tüm senaryoların oluşumunu etkileyerek, çeşitli durumlarda belirli bir eylem algoritması oluşturur. Bir eylemin biçimsel özellikleri olan etnik sabitler [2], ne yapılacağını öngörmez, ancak bunun veya halkın belirlediği bu hedefe nasıl ulaşıldığını önceden kesin olarak belirler. Genelleştirilmiş bir kültürel senaryodaki sabitler, roller değil, karakterleri karakterize eden kelimeler veya eylemler değil, onların konumlandırılması, birbirlerine göre konum ve etkileşimin niteliğidir. Sabitlere bir benzetme ararsanız, Comedy Del Arte'nin maskelerini hatırlayabilirsiniz; bununla birlikte sabit bir Harlequin, Columbine, Pierrot, çeşitli maceralara fırlatılabilecek bir dizi set ile hatırlayabilirsiniz.
Etnik sabitler, eylemin etnos için psikolojik olarak en rahat şekilde gerçekleştirildiği eğilimi belirler. Somut bir içeriğe sahip olmamakla birlikte, dünyanın etnik resminde yalnızca dönüştürülmüş bir biçimde ortaya çıkan sabitler yalnızca resmi bir imaj sistemi olarak tanımlanabilir. Her şeyden önce, “kendimizin imajı” veya “imajımız” - yani kendisi, eylemleri, kabiliyetleri, güçlü ve zayıf yönleri, niyetleri hakkında belirli bir fikir. İyiliğin imajı, neredeyse her zaman, dünyanın etnik resminde bireyin imajıyla, belirli bir ulusun kendisine ve dünyaya getirdiği iyiliğe bağlıdır. Öyleyse - bu “kötülüğün kaynağının imgesi”, istenen durumun belirlenmesi için ele alınması gereken engeller veya problemlerdir. Ne de olsa, eylem genellikle mevcut durumdayken bir şeyin eksik olduğu ve yeniden doldurulması veya tam tersine geri çekilmesi gerektiğinde gerçekleşir. Bazen bu görüntü "düşmanın görüntüsü" ile belirtilir. "Eylem alanının görüntüsü" - eylemin gerçekleştiği alanın psikolojik yapısını belirler. "Eylem modunun görüntüsü" - istenen sonuca ulaşma yöntemini belirler. “Eylem koşulunun imajı” - durum fikrini, eylemin gerçekleştirilmesi için gerekli olan durumu oluşturur. Son olarak, "kullanıcının imajı" - "kötülük" üzerindeki zaferde yardımcı olabilecek "biz" kuvveti ile ilgili dışsal fikirlerin oluşumu üzerinde bir etkiye sahiptir.
Etnik sabitler “hack” yapmaktan, yani farkındalıklarından, onları “saf” formda yüzeye çıkarmaktan çok iyi korunurlar. Kendilerini etnik kimlikleriyle yalnızca “transferler” şeklinde tezahür ettirir, bir etnosun tarihçesi boyunca uğraştığı belirli gerçek nesnelere ve durumlara transfer olur. Esnekliklerini ve canlılıklarını güvence altına alan bu sabit boşluktur - sonuçta, ethnos dünyasının bir veya başka bir resmi parçalandığında, yalnızca kendine özgü şekli sorgulandığında, kusursuz transferin doğruluğu sorgulanır, ancak sabitlerin kendisi değil. Bu nedenle, efsanevi “ulusal karakterden” farklı olarak, sürekli bir temele dayanan bir veya başka bir politika oluşturmaya çalışmak çok zordur ve onları özellikle etnik sistemden, sadece en yaklaşık biçimde tanımlamak mümkündür, ancak denemeye değer. Etnik sabitlerin tezahür örneklerinin dış politika alanından alınmış olması, dış politika alanında bir halkın eylemini bir bütün olarak ele almanın daha kolay olması ve diğer ülkelerle olan sınırlarda ayırt edici özelliklerinin daha net bir şekilde ortaya konmasından kaynaklanmaktadır. Böyle derin bir seviye çok daha zor.
Rus “benlik imajı” (biz imajı), üç kuşakta varmış gibi var olmakla birlikte, her zaman iyiliğin taşıyıcısı olarak kendisinin imajı ile bağlantılıdır. Bu üç hipostaz aşağıdaki gibi temsil edilebilir: iyiliğin sahipleri ve uygulayıcıları köylü toplumu, "büyük inşaat projelerinin" yaratıcısı ve uzay roketi yaratıcısı, vb. her zaman “dünyanın ışığını” taşımaya hazır olan misyonerler ve aydınlayıcılar; savaşçılar, iyi, "kötülüklere" karşı savaşanların ve kötülüklerin tehdidi altındaki halkların patronlarının savunucularıdır. Müşterilerin patronları ve savunucuları şeklinde farkındalığı çok açık: “Tanrı'nın lütfu Gürcistan'a dayandı. Dost süngülerin gölgesinde düşman korkusu olmadan çiçek açmış. ” Rusya İmparatorluğu ya da SSCB alanındaki insanlar, fethedilen insanlar bile, kurtarılmış sayılırlar.Türkiye'de başarılı olan Rus askeri şirketlerinin bulunduğu tüm insanlar, Avrupa’ya ait olsa bile. Rusların himayesini ihmal etmekten daha fazla kınanması imkansızdır ve Rus gözünde bu fikri ahlaki olmayan bir hesaplamanın meyvesi olarak hayal ettiğinden çok daha güçlü bir şekilde reddetmek mümkün değildir.
Çok karakteristik, bu bağlamda, son on yılda en çok görülen iki siyasi başarısızlık - Afgan savaşı ve piyasa reformlarının psikolojik başarısızlığı. Bir durumda, başarısızlık komünizm ideallerindeki hayal kırıklığı ile belirlendi; toplum, Afganlara “sosyalizm” ödülü vermek için askerlerimizin ölmesi noktasını görmedi (ve Afganları dış saldırganlıktan veya iç ahlâksızlıktan savunduğumuz gibi, katlanır bir versiyon icat etti. propaganda zaten yetersizdi. Reformlar söz konusu olduğunda, kitle bilinci tarafından reddedildiler ki, bu şekilde “dünya topluluğuna adapte” olduklarını, “ilk” e girmeye çalışan üçüncü dünya ülkelerinin arkasında durduğunu belirtti. Reformculardan birinin Rusya’da “en demokratik demokrasiyi” ve “pazar piyasasının kendisini” yaratma sloganını ilan ettiğini ve belki de 1990’in tarihinin farklı olacağını ilan etti. Fakat o zamana kadar, tersinir, negatif, negatif bir “bizim imajımız” oynuyordu: “Peki biz kimiz? En çok neye ihtiyacımız var? Aptalların ve dolandırıcıların ülkesi. " Amerikalılar için, örneğin, “biz olduğumuzun imajının” diğer tarafı, “Amerikan rüyasının” diğer tarafı, uygunluğunun tanınması, Amerika'nın kendi idealleri için kınanması anlamına gelmez, o zaman Ruslar için, olumsuz bir imajı harekete geçirme, kendini inkar etmeye, kendini insan olarak inkar etmeye yol açar. Bir halk olarak var olmak, "nihilizm". Düşüncelerini iki kelimeyle özetleyen Chaadaev - “biz önemsiziz”, kendisinin bir Rus düşünür olduğunu gösterdi.
Eylem alanı, sınırları ve engelleri olmayan bir alandır. İklim ve zorlu yaşam koşulları, örneğin çarlık zamanlarında - ekonomik uygulamaların Ruslara yabancı olduğu Sibirya ve Orta Asya'nın gelişmesi gibi - ve aynı şekilde sömürgecilik yapan - Tselina'nın gelişmesi gibi popüler sömürgeciliği sınırlamadı. Ne tür bir alanın "potansiyel olarak Rus" gibi göründüğü, şu anda hâkim olan kültürel tema tarafından belirlenmektedir. Bu alan, prensip olarak, Sovyet döneminde olduğu gibi tüm dünyayı kapsayabilir. Hatırlayın - "kulübeden ayrıldı, savaşa gitti, Grenada'daki toprakları köylülere vermek için ...". Bu soyut bir “dünya devrimi” ile ilgili bir şarkı değil, işte eylemin başlangıç noktası bir kulübe ve ardından - Ukrayna'nın bozkırları boyunca, Grenada'ya ve daha ilerideki “uzak gezegenlerin yollarına” kadar
Bununla birlikte, sınırları ve engelleri olmayan bu alan, heterojen, hiyerarşik bir değer yapısına sahiptir. Alan “boştur”; yani, Ruslar için, her şeyden önce, bu boşlukları kendileri ile dolduran sömürge alanı, ancak diğer insanlarla dolu alan, onları harekete geçirme olasılıklarına bağlı olarak değerlendiriliyor. Geçen yüzyılın Balkanlar - Konstantinopolis - Filistin'de olduğu gibi en çok çeken vektörler var. Halihazırda hâkim olan kültürel tema çerçevesinde (Kudüs, Konstantinopolis ve Sovyet döneminde, örneğin, Küba) “Küba -“ Küba, aşkım, // Şafak Adası, // Gezegen üzerinde şarkı uçuyor, zil çalıyor, // Küba, aşkım. " Önemli olan, her şeyden korumaya çalışabileceğiniz halkların yerleşim yerleridir. Yeniden yerleşim yerleri "kötüler" yalnızca onlardan korunan milletlerden korunma bağlamında önemlidir.
Belirli bölgelerin “koruma derecelerine” göre inşa edilmiş olan olgun Sovyetler Birliği'nin “matryoshka” jeopolitik hiyerarşisini hatırlayalım. Rusya ve "on beş cumhuriyet - on beş kız kardeş" mekanın merkezidir (içinde en yüksek koruma derecesi de vardır - Moskova), bu merkezde belli bir belirsizlik var - bir yandan Rusya'nın yalnızca merkez ve asıl savunucusu olduğu Sovyetler Birliği. Öte yandan, bunların hepsi sırasıyla Rusya ve alan şimdi birleştirildi, ardından bağlama bağlı olarak sıralandı. Bir sonraki bölge, “sosyalist topluluk” artık Rusya değil, en yüksek, ayrıcalıklı müşteri kategorisidir. Öyleyse, Angola, Mozambik veya Nikaragua gibi “sosyalist seçim” ülkeleri var, bunlar resmi bir zorunluluk değil, ancak ahlaki zorunluluklar var. Ve son olarak, Hindistan gibi barışsever ve demokratik ülkeler, onun gibi diğerleri de sanıklar, ama artık borçlu değil, dostlukta. Bu mekansal yapı kapalı değildir, kapalı kontürleri yoktur, çünkü her bir bileşen seviyesine bir şey “vidalanabilir” ve sanıkların çemberi herhangi bir zamanda genişleyebilir (son “sanıkların” 10 yıldan uzun bir süredir SSCB'de ortaya çıktığını unutmayın). düşmeden önce).
Buna göre, eylemin koşulu, kendisinin ve onun bütün koğuşlarının korunmasıdır - patronaj. Herhangi bir savaş savunma olarak yorumlanır, herhangi bir dış politika eylemi “kendini savunmaya zorlanır”, yabancı topraklarda herhangi bir işlem “kurtuluş” veya “yardım” dır. “Uluslararası görev” fikri, Sovyet doktrininin sonlarından çok daha eski - “eğitimli toplum” tarafından “Slav kardeşler” e yardım eden Rus halkının ve genel halkın “Yunanca” (yani, genel olarak Ortodoks’a yönelik bir şefaat olduğu) Slavlara değil, ona karşı "isyankar" Türk. Eylemin koşulu, kendisinin güçlü ve en doğru (adil) bir güç olarak farkındalığıdır. “Doğruluktaki Güç” - eski atasözünden en yeni “kardeş” e, Danila Bagrov'a (“kardeşçe yardım” fikri, her iki ünlü film için, bizim tarafımızdan tarif edilen bağlamda, kardeşliğin kendisi tarafından açıklandığı gibi, patronluk için ayrıcalıklı bir konumdur). . Aksine, bu durumun engellenmesi Afganistan'da ve “ilk Çeçen'de” olduğu gibi, Rusların kapasitelerini otomatik olarak mahrum bırakıyor, kaybediliyor, çünkü eylemin temeli kayboluyor.
Bu şart altında, eylem metodu “hizmet”, “hizmet”, yani bir tür manevi görevi yerine getirmede en yüksek faydaya Rus olarak görünen şey. Bununla birlikte, aynı zamanda, bu hizmette “stoisizm” unsuru yoktur, kendinden zorlama unsuru çok zayıftır - bu sabitin mantığı Denis Davydov'un çizgileri tarafından iyi aktarılır: “Kanlı savaşı seviyorum, çarlık hizmetine doğdum…”. “Hizmet”, bir zevk ya da daha doğrusu, Rusların isteklerini tatmin eden ve bunlara karşılık gelen ve bir hizmet olarak kabul edilen bir şeydir. Diyelim ki dış düzeyde devletten tipik bir uçuş olan köylü sömürgeciliğinin dürtüsel dürtüsü, köylülerin kendilerine, halkın yeni topraklar için Rus halkı olarak adlandırdığı, çarlık hizmetinin yönetimi, bazı gizemli "çarlık çalışmaları" gibi görünüyordu. Bu durumda, hizmet olarak eylem bütün bir provokatif eylemler zinciri halinde düzenlenebilir. Dolayısıyla, bir yandan Ruslar daha sonra tasarruf etmek, korumak ve hizmet etmek için birini en cüretkar bir maceraya nakışlayabilir. Başka bir deyişle, yapay olarak yaratılmış bir durum, Rusların eylemleri için rahattır ve sonrasında eylem ortaya çıkar. Öte yandan, hizmet veya yardım mekanizmaları aracılığıyla, Rusların gözünde, tatsız ve zor olan eylemler - ister “egemen” isterse askerlik veya aynı türde bir şey - meşrulaştırılır. Ancak her zaman aldatılması gereken bir tehdit vardır - bir veya başka sakıncalı hizmet “aldatma” olarak tanınmayabilir.
Düşmanın Rusçadaki görüntüsü durumsaldır, düşmanın bazı içsel özellikleri ile değil, Ruslara karşı çıkma ifadesiyle belirlenir. Düşman, savunması gereken, veya daha büyük ölçüde korumanın gerekli olduğu kişidir. Bazen aynı zamanda sanıklar, devletin “Batı'nın yozlaştırıcı etkisinden” ve “iç düşmanı” ndan korudukları kendi halkları olur. Bununla birlikte, derhal ve her zaman araştırılmamış, ancak açıkça açıkça “düşmanın imajı” nın bir özelliği vardır; tabiri caizse “rekabetçi münhasırlık”, iyiliğin daha fazla ve daha iyi bir şekilde sunulmasına yönelik bir iddiadır. Ruslardan daha. Böyle bir iddianın taşıyıcısı derhal Rus kozmosunda "Deccal" konumuna düşüyor - Napolyon, Hitler veya başka biri. Ruslar bazen kendilerini “yabancı inanç” a aktarmaya hazır görünüyorlar, ancak bu inanç çerçevesinde ikinci sınıf insanların pozisyonuna koymak, garantili ve aktif düşmanlık anlamına geliyor.
Kullanıcının imajı, “ihanet etmeyecek” Tanrı olan “Rus Tanrısı” olan, etkili Puşkin metaforu ile aktarılabilir. Bu imge sayesinde, Rusların evreni tamamlayıcılığı olan yardımseverliğe güven iletilir. Rusların “tüm dünyaya karşı” olmaları gerekmez, çünkü sadece “dünya” genellikle onlar için ortaya çıkar. Karşılaştırma için, Finliler dünyasında, evrende doğa, Finn'in kavga ettiği ve kazandığı, doğanın karmaşasını engellediği ve geliştirdiği zorlu bir rakip. Rus doğa tekrarları. Meşhur etnopsikolojik makalesinde V.O. Kliuchevskiy, bu anı çok net bir şekilde belirtiyor: Rusya'nın doğası Büyük Rusya'nın en temkinli hesaplarına sık sık gülüyor: Yollu iklim ve toprak, en mütevazi beklentilerini aldatıyor ve bu aldatmacalara alışmak, Büyük Rus aşklarını bazen en umutsuz ve en iyi olanı seçmek için hesaplıyor hesaplanmamış bir karar, doğanın kaprisine karşı kendi cesaretinin kaprisiyle karşı karşıya. Mutluluğu kızdırma, iyi şanslar oynama eğilimi Büyük Rus "belki" dir. Bununla birlikte, himayenin koşulu eylemdir. Hareketsizlikle birlikte patronaj yoktur. Harekete geçmeye gerek olmadığında, ocakta yatmak daha iyidir, daha güvende olursunuz. Eylem sürecinde, Ruslar “haritaya gitmeye” başladıklarında belli bir dönüm noktası (kullanıcı imajının aktivasyonu) geliyor.
Küçükler tarafından kaybedilen (hatta küçükler bile değil), Ruslar “büyük oyunda” zaten kaybedenler içinde kalmayacaklarından eminler. Bu, "Rus eyleminin" derin temellerinin tüm tanımına ilişkin çok önemli bir açıklamadır. Pragmatik faydalara yönelmeden yoksun, umutsuzca özgecil görünebilir. Alman filozof Walter Schubart, “Rusların hiçbir şeye ihtiyacı yok, sadece kendilerini feda etmek istiyorlar” dedi. Ancak Rusların başkalarında böyle bir izlenim yaratma olasılığı daha yüksektir (“bir erkeğin gömleğinin” veya “adaletsizliğin kurbanının” görüntüleri en çok Ruslar tarafından “başkalarının kendi imajı” olarak kullanılır).
Etnik sabitler, insanların başarılı bir şekilde hayatta kalmasından sorumlu olan uyarlamalı bir faaliyet planı oluşturur ve bu nedenle tek başlarına yıkıcı bir faktör olarak hareket edemez. Açıkçası, böyle bir eylem seyri Ruslara belirli rekabet avantajları getirmelidir. Aslında, halkların tarihinde “avlarını” bu kadar sıkı tutacak ve fedakarlığı bu kadar güçlü bir şekilde kullanabilecek çok fazla insan yoktur. silâh genişleme (kelimenin tam anlamıyla). Rus sömürgeciliğinin Kırgız bozkırlarına nüfuz etmesi, yirminci yüzyılın başlarında yazılan makalede şöyle açıklanmaktadır: “Etkili bir Kırgız, acımasız iki ya da üç metre üzücü çekiyor ya da çekiyor, bir ülke mülkü için kazanç elde etme, para kazanma ya da tarıma el koyma ya da iş kullanma, daha fazla ve daha fazla alan genişletme Borçlanma 20-30'in ve daha fazla avlunun uzamasına dönene kadar. " Bu tür köylü sömürgeciliğinden “sömürgecilik” den oldukça uzak olmakla birlikte, karakteristik olarak, makale “Kırgız meselesine” adanmıştır. Sonuç olarak, “sorgulanabilir” hiç de Rusça değildir. Rus himayesi hiçbir zaman minnettarlık nedeniyle değildir, ama aynı zamanda Rusların kendileri bilinçli olarak davalının “mecbur” olacağını ve çoğu düşman “iyiyi hatırlamayan” ve bu yüzden “insanca değil” davrananlarını bekler. Ve ulusal ve kültürel farklılıkları tanımayan çok geniş bir “insan” kategorisi, korunma ve yardım edilebilen, himaye veya yardım ilişkilerini kurmanın mümkün olduğu kişileri içerir.
***
Bizim tarafımızdan tarif edilen etnik sabitler sistemi, olduğu gibi, “ulusal davranış” ın ince ve daha sık görünmez bir temelidir. Bir şekilde onu kelimelerle ifade etmek için, kişi metaforların diline başvurmalı ve halihazırda aktarımın, yani bilinçsiz tutumların belirli belirli koşullara aktarılmasıyla ortaya konan formda olduğu gibi, orijinal formlarında çok fazla ifade etmemelidir. Böyle bir transfer, “tür” genel senaryosu yerine belirli bir “oyun” elde etmeyi sağlar.
Etnik sabitlerin transferinin yönü ve karakteri, etnik tarihin “arsası”, etnelerin merkezi kültürel teması ile belirlenir; bu, merkezi bölgeyi oluşturan kültürün ana sembollerini ve farklı etnik-etnik çeşitliliklerinde rol oynar. “Merkez bölge” kavramını öneren Amerikalı sosyolog E. Shilz, onu şöyle tanımlamaktadır: “Bu, toplumu yöneten sembollerin, değerlerin ve fikirlerin sırasının merkezidir ... Merkez bölge, resmi olmayan bir toplumda bile var olan bir toplumda var olan kutsal nosyonun şekillenmesinde aktif olarak yer almaktadır. din ”[3]. Diğer dillerde konuşarak, merkezi kültürel bölgenin sembollerinin yardımıyla, bir etno kendi kendine sakalizasyonunu gerçekleştirir, fikrini kutsal bir fikir olarak oluşturur.
Merkezi kültürel tema, etnik tarihin şafağında ve daha sonra etnik tarihin süresinde sabitlerin aktarılmasının bir sonucu olarak ve daha sonra etnik tarih boyunca, çeşitli etnik gruplara bağlı olarak, farklı değerlere bağlı olarak, bu temanın bir veya başka bir yorumunun baskınlığı için mücadele eder. ve ideolojik yönelimler.
Etnozların merkezi kültürel teması hiçbir zaman “soyut” değildir, çünkü öncelikle “büyük gelenek” çerçevesinde (R. Redfield [4] terminolojisinde), yani “okullar ve tapınaklar geleneği” çerçevesinde korunmaktadır. Modern toplum devletine uygulandığı gibi, üniversiteler ve ideolojilerin bir geleneğidir ve bunlar edebiyat ve "yüksek kültür", dini ve ideolojik tutumlar, eğitim kanunları ve terbiye, alfabetik öncesi toplumlarda, mit ve ritüel olarak kaydedilmiştir. Bunun anlamı, bir zamanlar belirli bir “kanonik” form edinmiş olması, daha sonra bu formun bir dizi tadilat, revizyonu veya restorasyonu olarak var olmasıdır. Bununla, “Üçüncü Roma'nın kompleksi” olarak adlandırılabilecek olan Rus kültürel kompleksi ile bağlantılı özel bir yer buna bağlı. Bu komplekste Rusların merkezi kültürel temasının kanonik olarak tespiti, Rusların eskatolojik, tarihin sonu, perspektifiyle ilgili özel misyonunun teması olarak verilmiştir.
Bu kompleksin fiksasyonundan sonra, yorum kültürü içinde - devlet ideolojisi biçiminde, resmi olmayan, eski inanan bir görüş biçiminde, bu mesihçiliğin komünist bir “modernleşmesi” biçiminde, ya da bu münazacılığın, inatçı bir inkarının biçiminde, ya da zor, fanatik bir inkar biçiminde bir dağılım olabilir. hangi mesihçiliğin teması değildir. “İnsanlıkla ortak yoldan gitme” temyiz başvurularının, “özelliğimizin” açıklamasını muazzam, kıyaslanamaz şekilde sürekli olarak “özelliğimiz” in açıklamasına sürekli geçen “özel bir yol” fikrinin uzun ve telaşlı reddetmeleriyle başlaması tesadüf değildir.
Bununla birlikte, Rus tarihi için çok önemli olan işlevsel çatışma, rakip ideolojik gruplar arasında değil, halkla devlet arasında yaşanmakta ve “eylem tarzı” nın farklı bir anlayışa dayanması, yani Mesihçi idealine hizmet etmektedir. Yirminci yüzyıla kadar, yüzyıllar boyunca, Rus devletiyle Rus köylü topluluğu arasında bir çatışma yaşandı. Köylülük, ilk önce kendimizle, Rus halkıyla "bizim imajımızı" ilişkilendirdi ve bu nedenle bakanlıklarını yalnızca kendi anlayışında (bazen oldukça derin ve doğru) yürütmenin gerekli olduğunu düşünüyordu. Moskova ve daha sonra emperyalist devlet, tüm Rus devleti organizmalarının, herkesi çok utangaç bir hizmete dönüştürmek için hazırladıkları, herkesi çok utangaç bir hizmete dönüştürmek için hazır oldukları için varoluşu amaçlarını gördü ve bakanlık ile ilgili herhangi bir özgürlük tanımadı. Kendi kendine yetecek bir "dünya" olan köylü toplumu devlet için uygun bir araçtan başka bir şey değildi. En açık şekilde bu çatışma, Rus halkının sömürgeleştirme mekanizmalarında farkedilir: köylüler devletten dışa doğru kaçarlar, kendilerinin devlete hizmet ettiklerini düşünürler, devlet, köylüler üzerindeki resmi egemenliği geri kazanmaya çalışır ve bu genişlemenin kapsamını genişletir. tüm yeni ve yeni bölgelerde. Böylelikle Karadeniz bozkırlarının, daha sonra Sibirya’nın sömürgeleştirilmesi ilk önce gerçekleştirildi ve daha sonra aynı durum Türkistan’da da tekrarlandı.
İşlevsel çatışmaya dahil olan grupların her biri için, onun tarafından sabitler ve kültürel bir tema temelinde inşa edilen dünya resmi, mümkün olan ve kendi kendine yeten tek kişi gibi görünüyor. Bu yüzden köylüler bütün "Rus Toprakları" nı kendi yöneten köylü dünyalarının federasyonu olarak görüyorlardı. Diğer gruplarda iyi olan her şey analojiyle anlaşılır (örneğin, köylüler kralı aynı çiftçi olarak hayal eder) ve gerçekte her şeyin bir çelişki, ahlaksızlık ve “sapkınlık” olarak algılandığı görülür.
Etnik bir sistemin sürdürülebilirliği için, çatışma sırasında herkes ya da hemen hemen herkes tarafından “kendi” olarak yazılan, etnik sistem üzerindeki egemenliğin kendisine atfedilen ve kendi içinde son derece yüksek bir değere sahip olan bir rakam gereklidir. Devrim öncesi Rusya için, kralın figürü, öneminin düşmesi, “kralın” evrensel bir “arabulucu” olarak reddedilmesi ve sistemdeki egemen, rolünü kimsenin konuşmadığı “insanlar” hakkında çok daha belirsiz bir figüre devretti. “İnsan” fikrinin kademeli olarak itibarsızlaştırılması, tasarıma, en açıkça 1990 yıllarına, egemen egemen olarak “Rusya” fikrine ve Ruslarla birlikte gerçekleşen tüm süreçlerin sembolik merkezine yol açtı.
“Egemen” imajı ne kadar soyutsa, o kadar az enerjik olur, toplumun değişimlerine ve gelişmelerine daha az odaklanır, dolayısıyla XXI. Yüzyılın başlarında Rusya'daki değişikliklerin dinamiği, devletin Putin figüründe devlet imajının somutlaşmasına yol açtı. Bu somutlaşma önemli bir psikolojik yükselişin nedeni oldu - en çeşitli gruplar beklentilerini ve Rusya'nın dünya resmine uygun olarak belirli bir cetvel figürü ile yeniden düzenlenmesi için umutlarını birleştirmeye başladılar. Zorlu sistem büyük ölçüde, dünya resmine bağlı olarak farklı etnik gruplar tarafından çözülebilen ve uygun şekilde yorumlanabilen bir sinyaller sistemi olarak şekillendirilmiştir. Ancak yine de, Rusların kitlesel bilincinin istikrarsızlaştırılması, 20. yüzyılda aşılmayan etnik gruplar arası kargaşa mekanizmalarının harekete geçirilmesi yönünde büyük bir tehdit var.
Huzursuzluk fenomenini anlamak için, bir etnik köpeğin merkezi kültürel temasının, izole edilmiş etnik gruplarla ilgili olmayan ya da seçkin olarak seçilmeyen etnik grupların çoğunluğu tarafından kabul edildiği ve anlaşıldığı şekli belirtilmelidir. Etnozların bu kitle çekirdeği, merkezi kültürel temanın belirli bir yorumuna dayanarak, aynı Redfield terminolojisini kullanırsak, öncelikle “küçük gelenek” biçiminde var olan geleneksel bilincini oluşturur. “Küçük gelenek”, her şeyden önce, köylü topluluğunun geleneğidir ve tarihin modern aşaması için, il şehirlerinin veya modern kentin geniş uyku alanlarının geleneğidir. Bu sosyal yapılarda, etnik kültür, belirli davranış kalıpları, gelenekler, gelenekler, günlük kültür ve “günlük ahlakın” [5] gereksinimleri şeklinde biçimlendirilir.
Geleneksel bilincin tasarımı, kurumsallaşma, bu ya da bu “yaşam dünyası”, yani etnik grubun üyelerinin kendilerini dar anlamda “biz” demekle ilişkilendirdiği birincil kollektif olarak gerçekleşir. Bu, köylü toplumu, “dünya” ya da belki de yüzyıllar öncesine dayanan bir türden ya da aileye ait “hayali” bir kollektif olabilir, ya da belki belirli bir “sosyal çevrenin” yarı resmi bir kollektifi olabilir (bu tür sosyal çevreler arasındaki dağılım, Rus toplumunun karakteristik özelliği haline gelmiştir). Nihai kentleşmesi, 1960'in ikinci yarısından bir yerde). Bireyin sosyalleşmesinde birincil olan bu grubun görüşü olması ve “neyin iyi neyin kötü olduğuna” karar vererek kendisini bu grubun görüşüne yönlendirmesi önemlidir.
Geleneksel bilinç, bu “hayati dünyaların” sakinlerinin dünyasının bir resmi olarak mevcuttur, ancak bu sakinlerin kendileri, içlerinde bulunan etik bilincin türüne bağlı olarak farklı şekillerde algılayabilirler. Çoğunluk, geleneksel geleneksel bilincin taşıyıcıları olarak hareket eder, normlarını "inançla" kabul eder ve sağlam bir ideal ve ahlaki temele sahip olduklarına inanır. Geleneksel bilincin taşıyıcıları için ahlaki davranmak, "normal" davranmak demektir. Bu insanlar davranışsal ve ideolojik normların istikrarını koruyan istikrarlı bir grup oluşturur.
Bununla birlikte, geleneksel bilincin tasarımı, yapılandırılması ve depolanması, bozulmaya karşı korunması, kişisel bilincin taşıyıcılarına, yani etik bilinç normlarını takip edenlerin alışkanlık değil, belirli bir zamanda mükemmel olan ahlaki bir seçim olduğuna inanmaktadır. Genellikle bu seçimin durumları “küçük sınır durumları” olarak adlandırılabilecek şeylerle, bağımsız bir eylem gerektiren bir insanın hayatındaki kriz durumlarıyla bağlantılıdır. Bir kişinin kişisel davranışı ile “ulusal karakter” arasındaki bağlantının gerçekleşmesi “küçük sınır durumunda” dır - sadece böyle bir durumda bir kişi “bir Rus gibi davranabilir” (diğer durumlarda davranış, kişisel olmayan kültürlerarası senaryolara bağlanarak etno-kültürel renklendirme alır. karakter). Sınır durumlarında kişisel bilinç taşıyıcılarının hareketleriyle, “büyük gelenek” te dünya resminin ideal bir anlayışının ve “küçük gelenek” te spesifik davranış normunun bir sentezi gerçekleştirilir, davranış normlarının alanı genişler ve sıralanır. Kişisel bilincin taşıyıcısı genellikle kendi ülkesinde bir peygamber olarak ortaya çıkıyor - bu bir örnek, bir danışman ve “yaşam dünyası” çerçevesinde bir yaşam eğitmeni. Ve kişisel bilincin taşıyıcılarının kültürel bir temanın bir ya da başka bir yorumu olan belirli bir etnik-etnik alternatif etrafında yoğunlaştırılması, genellikle başkalarına göre bir avantaj sağlar.
Bununla birlikte, etnik tarih, merkezi temanın “üst” katı ile geleneksel bilincin “alt” katı arasındaki bağlantının koptuğu etnik-etnik çatışmanın işlevsizliği ile de karakterize edilir. Geleneksel davranış normları ideal anlamlarını yitirir, “hiçbir şey olmaz” olur, ancak yarı-geleneksel bilinç çerçevesinde alışkanlıkla desteklenirken, yarı-kişisel bilincin temsilcileri kendileri için sorumlu davranıyor gibi davranırlar. İdeal gerekçeleri kalıcı ideolojik sloganlar. Kültüre zarar veren bu tür kişisel bir bilincin taşıyıcısının tipik figürü, kişisel tercihine göre, davranışlarının ve yaşam danışmanı olarak hareket etme hakkının kutsal seçkin ve sorumluluk sahibi olan Rus “nihilist” in figürüdür. Geleneksel normların bilinmemesi ve etnik-etnik çatışma için gerçek toprak kaybının neden olduğu bu işlev bozukluğu, etnik-içi huzursuzluk dönemlerinin karakteristik özelliğidir.
Distemper devleti, ilk olarak, geleneksel bilinç ile merkezi kültürel tema arasındaki bağlantının kesilmesiyle, insanların “görevlerini” kaybettiği hissi, ikincisi, etnik sabitlerin istikrarsızlığı ve rasgeleliği, etnolar tarafından yapılan gerçekliğe geçiştirir; üçüncü olarak, kişisel bilinç taşıyıcılarının, yarı-kişisel bilinç taşıyıcıları üzerindeki faaliyetlerinin bastırılması, sloganların ideal zorunluluklar üzerindeki üstünlüğü. Rusya, köylülüğün geleneksel bilinçliliğe olan geleneksel dini yönelimini yitirdiği 1905'ten bu yana istikrarsız bir kargaşa içindedir. 1917’teki yarı-kişisel sloganların zaferi, Rus toplumuna yeni damardaki “mistik” merkezi kültürel temanın yeni bir yorumuna dair bir yorum yaptı. Bu tema uğruna, geleneksel dünya görüşü, kollektifleştirme ve beraberindeki kentleşme sırasında acımasızca ezildi. Eski Rus toplumunun hayati dünyaları sistemi geri dönüşü olmayan bir şekilde tahrip edildi.
1960-70 yıllarında şehirlerde, geleneksel bir türden geleneksel bir türe geçişin tüm olanaklarını barındıran yeni bir ilişki sistemi şekillendi. Bu yılların kültürünün temelini oluşturan, “ana şey hakkındaki eski şarkılar için nostaljiye neden olan (yani iyi bir insan için arkadaşlık, sevgi, karşılıklı yardım ve diğer önemli şeyler) nostaljiye neden olan“ iyi bir Sovyet insanın ”ideal görüntüsü oluştu. . Bununla birlikte, bu yeni “geleneksel kültürün” ideal temelleri son derece zayıftı - komünist ideolojiyle ilişkilendirilmediler ve belki de bu kültür için en önemli referans noktası, geç Sovyet insanının kültürel imajını önceden belirleyen “küçük” sınır durumu değil, Büyük Vatanseverlik Savaşı idi. “Radikal“ hümanizm ”gibi temel özelliklerde. Daha az ideolojik ve daha resmi olarak bürokratik hale gelen devlet ile bir tür devrim öncesi işlevsel çatışma bile yeniden gündeme geldi. Çatışma tekrar bir "fare kedisi" oyunu biçiminde gerçekleşmeye başladı - bir yandan, "ödediğiniz gibi davranıyorsunuz ve biz çalışıyormuşuz gibi davranıyoruz" ve diğer yandan, iş para için değil, şöhret için değil, gerçek bir coşku (örneğin, "fizikçiler" neslindeki gibi, bilimsel araştırmanın coşkusu). Bununla birlikte, “perestroyka” acımasızca havaya uçurdu ve bu güçlü değil toplumu yok etti, bağları ve ritüellerinin çoğu dağıldı, sembollerinin çoğu itibarsızlığa uğradı. İdeal olarak “ulusların dostları” (ve dolayısıyla arkadaşların) imajına karşılık gelen Sovyetler Birliği'nin yaşam alanı tahrip edildi.
Etnik bir sistem olarak Ruslar, “bizim olumsuz imajımızın” benzeri görülmemiş şekilde harekete geçmesine kadar en güçlü kimlik krizi dönemine girdiler.
Halkın “biz” iç imajına uygun olarak derin bir huzursuzluk döneminden sonra oluşması, yalnızca halkın liderlerinin faaliyetlerinden kaynaklanmaz. İnsanların kendini yapılandırma yeteneği en önemli rolü oynamaktadır. Bu, dünyanın istikrarlı bir resminin oluşması için gerekli transferlerin zor olduğu durumlarda olur, insanların gerçeğe genel bir kültürel senaryosunu uygulamak imkansız gibi görünür ve böylece “iyilik kaynağı” ile “kötülük kaynağı” arasında olağan eğilim ve güç dengesi kurulur. Kimliğini korumak için, bir etno etnik sabitlerinin çevresinde kristalleşmeli, geçmişte benzersiz ve onunla bağlantılı olan yepyeni bir dünya resmini en genelleşmiş kültürel senaryodaki değişmezlikten dolayı sıradan geleneksel arka arkaya dizilerden geçmeyecek şekilde birleştirmelidir. Burada iki yol mümkündür (pratik olarak aynı anda hareket ederler, ancak bunlardan biri her somut durumda hüküm sürmektedir ve her etnik grup bir veya diğer tarafa daha meyillidir).
İlk olarak, buna muhafazakâr diyelim, etnik grubun ve dünya arasında ek engeller koyan, üyelerinin çoğunun dünyadaki her şey kalmış gibi neredeyse yok sayılmasına izin veren etnik bir örgütlenme yaratan etnik kültür dağıtım şemasının bir modifikasyonudur. eski. Bu organizasyon, etnik-etnik geleneğin katmanlarının özel bir yapısı temelinde kuruluyor. Tüm dış temas yükünün dayandığı toplum katmanı, etnik geleneğin değiştirilmesinin kendi versiyonunu yaratır. Değer sistemi nedeniyle, halkın çoğunluğu için kabul edilemez, ancak dış iletişim sağlıyor. Çeşitli etnik-etnik gelenekleri temsil eden katmanlar arasındaki değer alışverişi pratikte asgari düzeydedir, ancak toplum, sinir iplikleri gibi, geleneğin özellikle önemli olan (aktarma nesnesi) ve geleneğin diğer değişikliklerinde (etnik resmin farklı varyasyonları bağlamında yorumlanmasına rağmen) kamu kurumları tarafından izin verilir. dünya farklı olabilir).
Yeni Rus seçkinleri Batı yanlısı olarak hareket ettiğinde, Avrupa ve Amerika dünyalarıyla iletişim rolünü üstlenerek doksanlı yıllarda benzer bir durum ortaya çıkmaya başladı, Rusya’nın gözünde Rusya’yı Batı değerlerini ve Batı’nın yaşam tarzını benimsemek isteyen bir ülke olarak sundu. Bu model, eğer Rus kitleleri geleneksel bilinçlilikte o kadar büyük olmasaydı fark edilebilirdi. Ülkenin atıldığı huzursuzluk hali, egemenlerin oluşması - ülkenin kitleleri ve ülkenin seçkinleri için ortak olan etnik sabitlerin aktarılması nesneleri - halk kitlelerinin bir tür eski yaşam biçimini sürdürmesi için bir fırsat bırakmadı.
İkincisi, yaratıcı olarak diyelim, “bizim imajımızdaki” bir değişiklikle (otomatik transfer) ve bunun sonucunda da yeni transfer nesnelerinin keşfi ile ilişkilendirilir. İkincisi, etnik grubun yaşam biçiminde ve özel, belki de çok büyük kamu kurumlarının yaratılmasında tam bir değişiklik gerektiriyor ve bunun sonucunda transfer yavaş yavaş yeterli oluyor. Aynı zamanda “imajımızın” genel özellikleri, etnik kökene özgü olan kolektivite ilkeleri hakkındaki genel fikirler değişmeden kalıyor, ancak “biz” in içeriği değişiyor. “Bizim imajımızı” oluşturan bilinçdışı kompleks, eylem konusunun alt yapılarına odaklanır. “Bizim imajımız” anlamlı bir şekilde değiştiğinde (yoğunlaştırıldı) (ve belki de buna ek olarak “kullanıcı imajı” yoğunlaştı), “kötülüğün kaynağı” farklı bir ölçekte görüldü. Psikolojik olarak yoğunluğu azalır. “Tehlike kaynağı” aktarımı ayarlanır, (psikolojik adaptasyon sürecinin gerektirdiği) yerelleştirilmiş formlar alır. Diğer etnik sabitler için de ilgili transfer düzeltmeleri yapılıyor. Dünyanın genel bir dengeleme resmi var.
Rusya'da şu anda olanların tam olarak bu olduğu varsayılabilir. Ruslar, “dünya imajının vatandaşları olarak“ bizim imajımızı ”yeniden kazandılar.” Bu güncellenmiş öz-farkındalık, ülkenin böyle bir durumda fiili olarak restorasyonundan ileridedir, ancak öz-farkındalık zaten gerçeği yeni otomatik transfer ile aynı düzeye getirmeye yardımcı oluyor. Genel güvensizlik durumu ve doksanların karakteristiği olan dış dünyaya yayılan tehlike ortadan kalktı, bunun yerine Rusya ve vatandaşları için neyin tehlike oluşturduğuna dair özel fikirler geldi. (Ve bu aşamada, etnoların kendi kendini yapılandırma dinamikleri için, bu fikirlerin doğru olup olmadığının önemi yoktur.) Bu nedenle, yeni bir “bizim imajımızın” oluşması, kötülük kaynağının yerelleşmesine yol açtı. Bu da, halkın olumlu gelişiminin mümkün olduğu bir durum yarattı ve oluşturulmuş olan “bizlerin imajını” pekiştiren güçlü yeni kurumların (öncelikle Rusya’nın ekonomik ve askeri alanda olduğu) yaratılması.
İlk başta dünya resminin oluştuğu ve daha sonra gerçeğe uygun olacak şekilde yeniden yapılandırıldığı söylenemez. Bu süreçler paraleldir ve etnik grup üyelerinin ezici çoğunluğu bilinçli değildir. Bir transferden önce gelirler, ancak böyle yansıtılmaz ve bir süredir dünyadaki yeni bir etnik resmin kristalleşmesine yol açmayabilir. Bu nedenle, Rusya'nın yeni bir dünya gücü olarak bilincini 2006'un başlangıcından daha önce, seçtiği yönde önemli bir yol kazandığı zaman gerçekleşmedi.
Yeni kurumların farkındalığına yönelik hareketler tam bir ideolojiye sahip olmayabilir ve sadece kısa vadeli ihtiyaçlarla açıklanabilir. Dünya, dünyadaki yeni etnik tabloya göre yeniden yaratılmamakta, ancak yeni transferler temelinde yeniden inşa edilmekte, etnik geleneğe uygun olarak kabul edilmektedir. Ancak ondan sonra dünyadaki etnik tablo eksiksiz bir biçimde ortaya çıkıyor. Bu zamana kadar, Rus etnosu henüz gündeme gelmedi, Rusya'nın dünya gücü olarak işleyişi için ideal zemin bilinçsiz kaldı. Etnozların merkezi kültürel temasının, özellikle de devletin ve halklarının olumlu gelişiminin motorunu oluşturacak olan Rus-etnik-etnik ihtilafını belirleyecek olan yorumlar setinin yorumlanması, halkın kendi kendini yapılandırmasının sonucuna göre gerçekleşmedi. Bu, etnoların kendi kendini örgütlemenin yaratıcı bir yolu olduğu için kültürel temanın kırılması yeni ve belki de beklenmeyen bir durum olacaktır.
Etnik gruplar arası ilişkilerin senaryoları, bir emperyalist veya diğer çok etnikli toplumun genelleştirilmiş kültürel senaryosunun ayrılmaz parçalarıdır. Emperyal toplumun çöküşü, bu senaryoların yeterliliklerinin kaybına yol açmaktadır.
Bu tür senaryolar ihlal edildiğinde lakunaların kullanımına izin vermeyen kültürel sistem, modern Rusya'da gözlemlediğimiz, doğrudan çirkin ve doğrudan düşmanlığa dökülme eğilimindedir. Egemen insanların kültürel sabitleri sistemine tekabül eden senaryo kabul edilebilir olduğu gibi, çok etnik gruptan oluşan bir toplumun kültürel sabitleri sistemi ile de ilişkilidir, kaçınılmaz olarak farklı etnik kültürlerde kaçınılmaz olarak kendi yollarına ayrılmış olsalar bile. Etnik ilişkilerin yeni senaryoları, Rusların genelleşmiş kültürel senaryosuna uygun olmalı ve aynı zamanda Ruslarla yakın temas halinde yaşayan etnik kültürlerin yeniden yorumlanması için uygun materyaller sunmalı, her şeyden önce, bütün Rus kültür senaryosunun konsolidasyonuna katkıda bulunmalarına rağmen, benim için bir senaryo, bir tür yorumlamaya dayandı.
Bir anlamda, bu kendi başına gerçekleşecek, ancak yalnızca bir durumda - bir süper güç olarak Rusya'nın oluşumunda, dünyanın geri kalanına getirilmesi gereken içeriği olan belirli bir imparatorluk olarak. Çünkü Rus halkının özüne tekabül ediyor ve tarihin gösterdiği gibi, diğer Rus halklar tarafından kolaylıkla kabul ediliyor.
Şimdi bu süreç başladı, ancak pratik olarak sadece dış politika düzeyinde ve bunun yerine bir Rus canlanması şeklinde ifade edildi. Bu doğal, aksi halde başlayamadı. Güçlerini ilk farkeden kişi olan emperyal insanlar. Ancak, Rusya'nın büyük bir güç olarak ortaya çıkması pratikte hiçbir şekilde iç düzeyde bir etkiye sahip değildir ve en önemlisi, Rusya’da yaşayan (Rusya’da çalışmak da dahil olmak üzere) belirli hedefleri, görevleri veya süper görevleri yerine getirmeyi harekete geçiren insanları etkilememektedir. toplum.
Doğal olarak, gelişmiş sanayi toplumlarını ele geçirmek isteyen istihbarat yoğun teknolojiler üzerindeki gücünü geliştiren “enerji gücünden” süper güce giden yol uzun ve dolaylı olmaktan uzak. Ancak sorun şu ki, yoksul emeklilerin ve yarı açlık çeken devlet çalışanlarının yaşadığı bir “enerji devleti” olduğumuz sürece, etnik gruplar arası ilişkiler sistemi kuramayacağız. Bu, Rusya'nın özellikleridir. Kendisi bir yoksulluk meselesi değildir, diğer ülkelerde etnik gruplar arasındaki ilişkiler kabul edilebilir bir çatışma seviyesinde ve çok mütevazı bir yaşam standardında kalabilir. Evet ve ekonomik gerileme dönemlerinde etnik gruplar arası ilişkilerinde hala benzersiz niteliklere sahibiz. Ancak Rusların dünyadaki lider konumlarını anlamalarını sağlamak ve diğer Rusların Rus etnik gruba katılmak ve Rusya'nın ortak ülkemiz olarak önemini hissetmek için rahat olmaları için halkımızın en önemli göreve ihtiyacı var. Rusya dünyadaki misyonunu gerçekleştirmeli, o zaman diğer Rus halkları ona bağlanabilecek.
Bu yüzden Ruslar, emperyal yapı bağlamında olmadıklarında özel bir özümseyici yeteneklere sahip değillerdir, ancak büyük bir güç yapıcıları rolünde, onlar asimilatörler olarak doğarlar. İmparatorluk bağlamında olmak (Rusya'nın derin illerinin köylüleri gibi, diğer Rusya halklarının temsilcileriyle yan yana yaşayanlar gibi) dostanedirler. Fakat bu bağlamın dışında, Ruslar yabancılara kızabiliyorlar. Aynı şekilde ve bunun tersi de, imparatorluk bağlamında, Rusya halkları Ruslara karşı dostça, ancak emperyal iletişim araçları parçalandıkça yeterliliğini yitiriyorlar.
İlişkilerde yeterliliğin kaybı, farklı ulusların çocuklarının her birinin kendi yolunda birbirinden daha fazla ayrı yetiştirilmesi gerçeğine yol açmaktadır. Bu, birbirinden farklı çocukların deneyimleri, Rusya'nın çeşitli halklarının genelleştirilmiş kültürel senaryolarını birbirinden daha uzak hale getirdiğinden, etnik bağlantı süreçlerini karmaşıklaştırmaktadır.
Rusya’nın muhtemel bir şekilde parçalanması sorunu sağlam bir mantıkla desteklenmediğinden, ya iyi, dostane ve neşeyle yaşadık, ortak yaratılışa giriyoruz, ya da gerginlik içinde ve halklarımızla kötü gizlenmiş (hatta gizlenmemiş) bir düşmanlık durumundayız. enerji durumu ". İkinci durumda, etnik ilişkileri iyileştirmek için hiçbir program işe yaramayacaktır. Rusya İmparatorluğu'nun, hiçbir program olmadan, aynı coşku ve yıldıza olan inancında olduğunu hatırlayın. Halkların dostluğu kendini canlandıracak, hala çok iyi hatırlanıyor. Çatışmalar olacak - ama kural olarak, işlevsel, daha fazla ilerlemeye katkıda bulunacak.
[1] Lurie S.V. Genelleştirilmiş kültürel senaryo ve sosyo-kültürel sistemlerin işleyişi // Sosyoloji ve sosyal antropoloji. 2010. No 2.
[2] Lurie S.V. Tarihsel etnoloji M.: Akademik proje, 2005.
[3] Shils E. Merkez ve Çevre. In: Polanyi M. (ed.), Kişisel Bilginin Mantığı: Denemeler. Londra: Ronthedge ve Kegen Paul, 1961, s. 73.
[4] Redfield R. Küçük Topluluk. İnsan Bütününün İncelenmesi İçin Bakış Açıları. Uppsala ve Stockholm: Almovist ve Wiksells, 1955.
[5] Redfield R. Küçük Topluluk. İnsan Bütününün İncelenmesi İçin Bakış Açıları. Uppsala ve Stockholm: Almovist ve Wiksells, 1955.