2016 YILSONU EĞİTİMDE CİNSİYETÇİLİK RAPORU Türkiye’de kadına yönelik şiddet ve çocuk istismarın boyutları her geçen gün artmakta, çocuklar ve kadınlar cinsel şiddetin giderek daha trajik sonuçları ile karşı karşıya bırakılmaktadır. Pozantı, Ensar Vakfı, İzmir, Gerger olmak üzere ülkede yaşanan çocuk istismarının üzerini örtmeye yönelik açıklamalar, cinsel istismar ve cinsel saldırıların artmasına yol açarken, kadına ve çocuğa yönelik taciz ve tecavüz AKP’nin cinsiyetçi politikalarından bağımsız değildir. Kadınlara ve çocuklara yönelik işlenen suçlar politiktir. Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler (CEDAW, CEDAW 19 Numaralı Tavsiye Kararı, İstanbul Sözleşmesi, AİHM kararları) açık bir şekilde, kadınlara ve çocuklara karşı işlenen suçlar bakımından gelenek, sosyal, kültürel yapı, ahlaki değerler vs. gibi konulara bakılmaksızın kadınların ve çocuklarına korunması, güçlendirilmesi ve suçların önlenmesi amacını taşıyan bir hukuk ve ceza adaleti sistemi öngörürken, Anayasa Mahkemesi’nin verdiği kararda ve yeni yasa önergesinde ifade edilen gerekçelerin, toplumsal cinsiyet eşitliği açısından kabul edilmesi mümkün değildir. 2016 Yılı Çocuk İstismarının Artığı Bir Yıl Oldu 12 yaşından büyük çocukların kendi yaşlarıyla orantılı cinsel farkındalıkları araçsallaştırılarak tecavüzcüleri aklamak için bir düzenleme yapılmak istenmesi 2016 yılına kara bir leke olarak geçti. Karşı karşıya olduğumuz tehdit, sadece bir ceza düzenlemesi değil, bu ülkedeki milyonlarca kız çocuğuna biçilen, layık görülen karanlık bir gelecektir. AKP’nin kız çocuklarını istismarcıları ile evlendirmek istediği yasa taslağı kadın örgütlerinin eylemleri ile geri çekilse de hükümet çocuk istismarını meşrulaştırmakta kararlı. 2016 yılında Ensar Vakfı’nda 45 erkek çocuğunun cinsel istismara uğramasının ardından, Adıyaman’da 30 öğrencinin cinsel istismara uğraması ile çocuk istismarının geldiği boyut ortaya çıktı. Milli Eğitim Bakanlığı çocuk istismarını önlemek için politikalar geliştirmediği gibi konuyla ilgili istatistik tutmaya bile gerek duymuyor. Kadın örgütlerinin yaptığı istatistikler ve mahkemelere yansıyan olaylar neticesinde 2016 yılında; • • • Ocak 2016- Aralık 2016 tarihleri arasında 368 kız çocuğuna yönelik cinsel istismara uğradı. Cinsel istismara uğrayan kız çocuklarının % 3’ü engelliydi. Cinsel istismarların % 59’u okullarda yaşandı. Bunun dışında kız çocukları sokakta, zorla götürüldükleri evlerde, alıkonuldukları araçlarda, kandırılarak götürüldükleri evlerde, kurslarda, otobüslerde, parklarda cinsel istismara uğradı. • Kız Çocuklarının Okullaşma Oranı Nüfusun cinsiyete göre dağılımda sayısal eşitlik olmasına karşın, toplumsal cinsiyet eşitsizliği giderek derinleşmektedir. Kız öğrencilerin eğitime erişimde yaşadığı sorunlar toplumsal cinsiyet eşitsizliğini derinleştirirken, bu eşitsizliği önlemesi gereken Milli Eğitim Bakanlığı çocuk istismarını meşrulaştıran, cinsiyet ayrımcılığını derinleştiren, karma eğitimi ortadan kaldıran uygulamalarına ve müfredatta kadını aşağılayan pratiğine bu yıl da hız kesmeden devam etti. Türkiye’de erkek ve kız çocuklarının ilköğretimde okullaşma sayılarına bakıldığında erkeklerden farklı olarak 600,000 kız çocuğunun okula gidemediği görülmektedir. Bu nedenle Türkiye, UNICEF’in temel eğitimde cinsiyet eşitliğinin sağlanması ve bu konuya daha fazla duyarlılık gösterilmesini gerekli gördüğü 25 ülke arasında yer almaktadır. • • • • • Bazı illerde kız çocukların eğitiminin önündeki en önemli engel okul ve derslik yetersizliğidir. Çok sayıda çocuk, okula ulaşmak için uzun yolculuklar yapmak zorundadır. Durumun en güç olduğu on ilde 57,000 öğrenci okula her gün otobüsle gitmektedir ve bu çocukların 15,500 kadarı kız çocuklarıdır. Kış aylarında kar yolları kapadığında okula devam oranı daha da azalmaktadır. Yaşadıkları yerler okullardan uzak olan 52,000 çocuğun da eğitimini yatılı olarak sürdürmesi gerekmektedir ve aileler çocuklarını uzaktaki okullara yatılı göndermekte zorlanmaktadır. Ana babaların çocuklarını okula göndermekten vazgeçmelerinin bir diğer nedeni de kimi okullarda tuvalet ve su gibi imkânlarının olmayışıdır. Çocuklarını ilköğretime göndermek isteyen aileler, daha sonraki orta öğrenim imkânlarının görece sınırlı olduğunu görmektedirler. Sekiz yıllık zorunlu eğitimde de birtakım sorunlar vardır; çünkü birçok köydeki okul ancak ilk beş yıl için eğitim vermektedir ve daha sonraki yıllarda okula gidemeyen öğrenciler sistem dışında kalan çocuk sayısını artırmaktadır.(UNICEF) 2014-2015 eğitim öğretim yılında okula başlayan 676.219 öğrenci iken bu sayı 20152016 eğitim öğretim yılında 533.357 ye düşmüştür. Okula devam etmeyen 143.062 kız çocuğu için MEB herhangi bir açıklama yapmamış ve okula devam etmeme nedenlerini merak bile etmemiştir. Ancak yapılan istatistiklere göre okula devam etmeyen kız çocuklarının AKP’nin cinsiyetçi politikaları ve erken yaşta evlenmeleri teşvik etmesi nedeniyle zorla evlendirildiğini görüyoruz. TÜİK verilerine göre,2015’te zorla evlendirilen çocuklardan 31 bin 337’si kız, 1483’ü erkek çocuğuydu. 2015’te 15-17 yaş arasında doğum yapan çocukların sayısı 17 bin 789. 15 yaş altı doğum yapanların sayısıysa 244. Son 10 yılda 482 bin 908 kız çocuğu zorla evlendirildi. 2010-2015 yılları arasında 16-17 yaşlarında zorla evlendirilen kız çocuklarının sayısı ise 232 bin 313. Eğitimin Dini Referanslara Göre Belirlenmesi Giderek Artıyor Geleneksel kadınlık rollerini İslami kurallar ile meşrulaştırmaya çalışan MEB, toplumsal cinsiyet rolleri sürdürülerek, eğitimin en önemli unsuru olan ders kitaplarıyla, aile yaşamını kutsayan ve kadını yok sayan politikalarla kadına yönelik şiddet ve kadın cinayetleri meşrulaştırılıyor. Eğitimde cinsiyetçi ifadelerin yaygınlaştığı eleştirilerinin yoğunlaştığı bir dönemde Milli Eğitim Bakanlığı bürokratları bu ve benzeri kitapların öğrencilere ulaştırılmasına seyirci kalıyor. ‘100 Temel Eser’den alıntılara bakacak olursak; • • • • • • • O. Wilde’ın Mutlu Prens’inde Miller ve Hans “Hayırlı sabahlar” diyerek selamlaşıyor… Pinokyo “Allah rızası” için ekmek istiyor. Tolstoy’un “İnsan Ne ile Yaşar” adlı kitabında “Bana acıdınız, Allah sizden razı olsun”… La Fontaine’den Seçmeler’de balıkçı, “Ya nasip”; tilki ise, “Allah yolunuzu açık etsin”… Anton Cehov’dan Seçmeler; “Çok günah işlemeye başladık. Allah’ı büsbütün unuttuk (…) Aklımızı başımıza toplamanın zamanı şimdi.’’ Pinokyo’dan tekerleme: “Benim elim değil, Fadime ananın eli. El benden sebebi Allah’tan, Okumak benden şifa Allah’tan. Elemtere fiş, kem gözlere şiş. Bir daha nazar değmez inşallah”…(Veli-Der) 4+4+4 öncesinde 2011-2012 eğitim-öğretim yılında 537 İmam Hatip Lisesinde (İHL) 268 bin 245 öğrenci varken 2016-2017 eğitim-öğretim yılında İHL sayısı bin 400, bu okullarda okuyan öğrenci sayısı ise 516 bin 717’dir. İmam hatip liselerinden 372’si sadece kız İmam Hatip Anadolu Lisesi olarak ayrılmış ve devlet politikası olarak karma eğitim dışına çıkılmıştır. Eğitim Yılı Öğrenci Sayısı Okul Sayısı 2002-2003 2003-2004 2004-2005 2005-2006 2006-2007 2007-2008 2008-2009 2009-2010 2010-2011 2011-2012 2012-2013 2013-2014 2014-2015 2015-2016 2016-2017 71.100 90.606 96.851 108.064 120.668 129.274 143.637 198.581 235.639 268.245 380.771 474.096 546.443 555.870 516.717 450 452 452 453 455 456 458 465 493 537 708 854 1.017 1.149 1.400 Tablo: İmam Hatip Liseleri (İHL) ve Okuyan Öğrenci Sayısı • • • Anaokullarında eğitim gören 2 bin çocuk, "Namaz Şenliği" adı altında yapılan gerici etkinlikle Ataşehir Mimar Sinan Camii’ne dolduruldu. Kız öğrencilere kırmızı başörtüsü, erkek öğrencilere ise beyaz takke taktırıldı. Sivas'taki anaokulunda '15 Temmuz Demokrasi AKP hükümeti tarafından gündeme sokulan idam tartışmalarının ardından, küçük çocukların eline idam ipi vererek çektirdiği fotoğrafı Facebook hesabından paylaşan ‘öğretmen’ bununla da yetinmeyip “Ya devlet başa Ya kuzgun leşe… Başkaaaan…! Adalet istiyoruz” paylaşımı yaptı. Zaferi ve Şehitleri' adında anma programı düzenlendi. Programda öğrencilere 'Çocuk Dili ile 15 Temmuz' adlı tiyatro gösterisi yaptırıldı ve çocuklar tankların önüne yatırıldı. Öğrencilere, darbecilerin tanklarla sokağı çıkışı, TRT'den yayınlanan bildiri canlandırtıldı. Okul ve Servis Kazalarında Ölen Çocuklar Eğitimin dini tarikat ve cemaatlere bırakılmasının ve ticarileştirilmesinin faturasını yine çocuklar ödedi. Aladağ’da denetimsiz bir tarikat yurdunda çıkan yangında 11 kız öğrenci yanarak can verdi. Taşımalı eğitim ve okul servisi ile onlarca çocuk okula giderken yaşamdan koparıldı. • • • • • • KKTC’de ileri saat uygulaması nedeniyle okul servisinin yaptığı kazada 2’si öğrenci olmak üzere 3 kişi hayatını kaybetti. Adana’nın Aladağ İlçesi’ndeki özel kız yurdunda çıkan yangında 12 kişi yaşamını yitirdi. Hatay’dan ilkokul öğrencilerini müze gezisi için Osmaniye’ye götüren midibüs sulama kanalına devrildi. Kazada 5’i öğrenci, 1’i öğretmen, 6’sı veli, araç şoförü ve 1 bebek hayatını kaybetti. Ankara'nın Ayaş ilçesinde TIR'la çarpışan öğrenci servisindeki 3 öğrenci öldü, 7 kişi yaralandı. Mersin'de trafikte yol verme meselesi yüzünden çıkan kavgada bir araç sürücüsünün servis aracına silahla ateş açması sonucu bir öğrenci yaralandı. Diyarbakır'da TIR ile öğrenci servisinin çarpışması sonucu meydana gelen trafik kazasında aralarında öğrencilerin de bulunduğu 7 kişi hayatını kaybetti, 16 kişi ise yaralandı. Lise Çağındaki Öğrencilerde İntihar Vakaları Arttı İntihar eden kişiler yaş grubuna göre incelendiğinde, 2015 yılında intihar edenlerin %34,3’ünü 15-29 yaş grubundakiler oluşturdu. İntihar eden kişiler cinsiyete göre incelendiğinde, intihar eden genç kadınlarda en yüksek oran %18 ile 15-19 yaş grubunda bulunurken, genç erkeklerde ise bu oranın en yüksek %12,8 ile 20-24 yaş grubunda olduğu görüldü. Çocuk istismarı ve erken yaşta evliliklerin çocuk intiharlarını artırdığı, verilerle bir kez daha somutlaşmışken, çocuk istismarı ile erken yaşta evliliği meşrulaştıran yasa tasarısı gündeme geldi. • Kayseri’de matematik öğretmeni Bayram Ö.’nün cinsel istismarına uğrayan 18 yaşındaki Cansel K., 2 gün sonra hayatına son verdi. • İzmir’de 9 yaşındaki çocuk, kendisini taciz eden kişiyi görme korkusundan kalp krizi geçirip öldü. • Muğla'nın Fethiye İlçesi’ne bağlı Karacaören Köyü’nde, 6 yıl önce, o dönemde 8 yaşında olan Esra Gül Yılmaz’ın da aralarında bulunduğu kız öğrencilere cinsel tacizde bulunduğu ileri sürülen sınıf öğretmeni 63 yaşındaki Zekai T.’ye tutuksuz yargılandığı davada 14 yıl hapis cezası verildi. Yaşadıklarının psikolojik etkisini üzerinden atamadığı öne sürülen Esra Gül ise evlerinde kendini asarak intihar etti. • Osman Gazi Anadolu Lisesi’nde okuyan genç kadın E.Z.Y (16)erkek arkadaşı Samet E.(18) tarafından yanında getirdiği otomatik tüfekle okul bahçesinde vuruldu. Çocuk İşçiliği Günden Güne Artıyor 4+4+4 yasası ile zorunlu ilköğretim yaşının 6-13 yaş aralığına çekilmesi çocuk işçiliğin daha da artmasına neden oldu. Ucuz iş gücü sömürüsü nedeniyle çocuk işçiler haftalık 54 saat çalışmak zorunda bırakılıyor. Güvencesiz, sağlıksız ve kayıt dışı çalıştırılan çocukların % 4’ü yaralanmış ya da sakatlanmış, çocukların üçte birine işyerinde yemek verilmeksizin, yarısından çoğu da 400 TL altında bir ücretle çalıştırılmaktadır. UNICEF verilerine göre, Türkiye’de yaşayan okul çağındaki 850 bin Suriyeli çocuğun sadece 325 bini okula kayıtlı. Okula gitmeyen mülteci çocukların her biri çocuk işçiliği döngüsünün potansiyel bir parçası konumundadır. İş Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi’nin verilerine göre, 2013’te 59, 2014’te 54, 2015 yılında ise 63 olmak üzere son üç yılda en az 176 çocuğun iş cinayetlerinde hayatını kaybetmiştir. Türkiye’de Mülteci Çocuklar İnsan Hakları İzleme Örgütü’nün (HRW) “Geleceğimi Hayal Etmeye Çalıştığımda Hiçbir Şey Göremiyorum: Türkiye'deki Suriyeli Mülteci Çocukların Eğitime Erişiminin Önündeki Engeller” başlıklı raporu, Türkiye'de yaşayan 400 binden fazla Suriyeli mülteci çocuğun okula gitmediğini gösteriyor. Çok sayıda Suriyeli çocuk dil engeli ve Türkçe konuşmayanlar için Türkçe dil desteğinin olmaması yüzünden devlet okullarına gidemiyor. Birçok mülteci çocuk ise okulda ayrımcılığa uğradığı ve toplumsal uyum sorunları yaşadıkları için ya okulu bırakıyor bu yüzden kayıt yaptırmak istemiyor. • Türkiye'de yaşayan Suriyeli mültecilerin 708 bini okul çağındaki çocuklardan oluşuyor. • Milli Eğitim Bakanlığı verilerine göre, 2014-2015 eğitim yılında bu çocukların yalnızca 212 bini ilk ve orta öğretim devlet okullarına kaydoldu. • Mülteci kamplarında okula kayıt oranı yaklaşık % 90 olsa da, mültecilerin çoğu kampların dışında yaşıyor ve aynı dönemde kampların dışında yaşayan okul çağındaki çocukların sadece % 25'i okula kaydoldu. Savaşta Ölen Çocuklar Dünya genelindeki silahlı çatışmalar da çocukların okula gitmeleri önünde engel teşkil ediyor. Dünya genelinde ilkokul çağında okula gitmeyen kız ve erkek çocuklarının %35'i kriz bölgelerinde yaşıyor. Ortaokul çağında olup okula gidemeyenlerin % 25'i ve lise çağında okula gitmeyen gençlerin ise % 18'i çatışmaların sürdüğü ülkelerde yaşıyor.(UNICEF) İnsan Hakları Derneği’nin raporuna göre 2015 yılında Türkiye’de silahlı çatışmalarda, iş cinayetlerinde, cezaevlerinde ya da savaştan kaçarken ölen mültecilerle birlikte 617 çocuk yaşamını yitirdi. TİHV raporlarına göre, 16 Ağustos 2015- 20 Nisan 2016 arasında 1 şehir merkezi ve 7 şehrin 22 ilçesinde onlarca mahalleyi kapsayacak şekilde en az 65 kez sokağa çıkma yasağı ilan edilmiştir. Sokağa çıkma yasaklarının ilan edildiği il ve ilçelerde, 2015-2016 eğitim öğretim yılının başından itibaren eğitim hizmeti durmuştur. Nusaybin’de 32 bin, Derik’te 7 bin, Dargeçit’te 17 bin, Cizre’de 41 bin, Silopi’de 39 bin, Şırnak merkezde 40 bin, İdil’de 24 bin, Sur’da 30 bin, Silvan’da 28 bin ve Yüksekova’da 33 bin, toplamda yaklaşık olarak 300 bin öğrencinin eğitime erişim hakkı doğrudan ortadan kalkmıştır. İş Yaşamında Cinsiyetçilik Artıyor Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü'nün (OECD) "2016 Tek Bakışta Eğitim" adlı yıllık raporunda, Türkiye, 38 OECD üyesi ülke arasında 35. sırada yer aldı. OECD üyesi ülkelerin karşılaştırıldığı raporda, Türkiye'de ortalama eğitim görme süresi OECD ortalamasının da gerisinde kalarak 16.9 yıl olarak tespit edildi. Öte yandan rapora göre, eğitimde ve diğer alanlarda cinsiyet eşitsizliğinin devam ettiği görülmektedir. OECD geneline bakıldığında, kadınlar bilim ve mühendislik gibi bir takım alanlarda yetersiz, eğitim ve sağlık gibi alanlarda ise aşırı düzeyde temsil ediliyor. Türkiye özelinde ise kadınların mühendislik gibi alanlardaki üniversite eğitiminde OECD ortalamasının üzerinde, % 27 oranında temsil edildiği görülüyor. Bu alandaki OECD ortalaması ise % 25. Bilim, matematik ve bilişim alanlarındaki kadın mezun oranı ise % 50 ile, % 39 olan OECD ortalamasının üzerinde. Eğitim alanındaki bölümlerden mezun olan erkek öğrencilerin oranı % 36 iken, sağlıkta ise bu oran % 33. Her iki oran da OECD ortalamasının üzerinde seyrediyor. Raporda Türkiye’de kadın istihdamının erkeklere kıyasla daha düşük olduğu belirtilirken, kadınlarla erkekler arasındaki ücret eşitsizliğinin de sürdüğü açıkça görülüyor. Kadınlarla erkekler arasındaki ücret eşitsizliği ortalaması OECD genelinde % 8 iken, Türkiye’de bu oran % 18’e çıkıyor. İş Güvenliği ve İşçi Sağlığı (İSİG) Meclisi'nin her ay hazırladığı raporlara göre, Türkiye'de 1 Ocak 2016-15 Aralık 2016 tarihleri arasında en az bin 893 işçi çeşitli iş cinayetlerinde hayatını kaybetti. Türkiye tarihinde en çok iş cinayetinin 2016 yılında işlendiği saptandı. Kadın işsizliğindeki artışın vahim boyutlarda olduğu görülüyor. Kadın işsizliği 2 puan, tarım dışı kadın işsizliği ise 2,3 puan arttı. En yüksek artış kadın işsizliğinde görüldü. 2016’nın ilk sekiz ayında en az 70 kadın iş kazalarında can verdi. Açığa Alınan ve İhraç Edilen Öğretmenler Demokrasi, emek ve özgürlük mücadelesinde boyun eğdiremediği kadınları kamudan tasfiye ederek eve hapsetmeye çalışan AKP, kamu emekçisi kadınlara dönük saldırılarını OHAL’in hukuksuzluğunu fırsata çevirerek artırdı. Anayasal tüm kurumlar ve hakların fiilen ortadan kaldırıldığı, halk iradesine darbe yapıldığı, KHK’larla her gün yeni bir hukuksuzluğun dayatıldığı ve emeğe dönük saldırıların arttığı bu süreçte, 13 Ekim 2016, 15 Temmuz 2016 tarihinde açığa alınan kadın üye sayısı 45; 672-675-677 sayılı KHK’lar ihraç edilen kadın sayısı 163’tür. Ayrıca siyasi hesaplarla tutuklanmış 26 üyemizden 3’ü kadındır.