– Covid-19 salgını nedeniyle konutta kaldığımız vadede “80 yıl evvelki Albert Camus’nün Veba hikâyesi bugün tarihin tekrarı üzere yaşanıyor” diyerek bir sinema çektiniz. “Veba”. Şu an tüm dünyayı ilgilendirdiği açık probleminize ait neler söylemek istersiniz?
Dünya, veba salgınlarında 100 milyon insan kaybetmiş. Bugün dünya nüfusunun 8 milyar üstü olduğunu hatırlarsak nüfus planlamacılar ve siyasetçiler için bu 100 milyon epey düşük kalır. Amerika’da Guide Stone isimli taşta dünya nüfusunun 500 milyon olması gerekli bulunmuş (!). Bu taşı oraya dikenler, acep dünya nüfusunun 7 buçuk milyarını da yok etmeyi düşünüyor olabilirler mi? Bu korona hadisesi dijital bir yaşama geçişin ve nüfus planlaması ile ilgili, artık bizim komplo teorisi diye isimlendirdiğimiz teori ile bayağı bir paralellik gösteriyor. Şayet işin bu kısmı gerçek çıkarsa insanlık ismine bugüne kadar Rahip Malthus’dan sonra en insanlık düşmanı girişim bu olur. Lakin düzgün niyetle, bunun Wuhan’da ortaya çıktığını filan da tesadüf yapıtı olarak görürsek, buna bir doğal afet dersek yani tekrar düşünmemiz lazım! Ben Albert Camus’nün Veba isimli ürününden uyarlanan ve 1940’larda Nispet kentinde yaşandığı varsayılan bu metni, insan niyetini uyarmak ve geçmişi hatırlatmak için salgın kurallarında konutta görüntüye çektim. İnsanlık kendi geçmişini ve geleceğini düşünmeden ömrün en sıradan haliyle devam edeceğini zanneder iken “bakın dünyada neler oluyor” demek, bu kurgusal romanda yazılanlar ne kadar da günümüze benziyor demek ve karşılaştırmalı bir mütalaa biçimine imkan yaratacak bir dürtüde bulunmak istedim.
EŞİM YARDIM ETTİ
– Francis Huster’in oyunlaştırdığı, Mukadder Sezgin ve Aydın Adnan Sezgin’in Türkçeleştirdiği metindeki karakterlerin her birini kendiniz canlandırıyorsunuz. Seçtiğiniz müzik, Seynan Levent’in yardımcı direktörlüğü üzere noktalar dikkat cazip. Yaratım sürecinizden laf edebilir misiniz?
Ürünü oyunlaştıran Francis Huster, Türkçe çevirisini ise Mukadder Sezgin ve Aydın Adnan Sezgin yaptılar. Eşim Seynan Levent’in konutta bana yardımlarıyla çekimlerini yaptığım bu medyayı Fikret Sanal montaj yaptı. Ses miksajını ise Tankut Saraçoğlu yaptı. Yapımcılığını ise Orkun Gülşen. O, daima birlikte yaşadığımız 3.5 aylık konut karantinası günlerinde büsbütün gönüllülük esası ile bu türlü bir ekip çalışmasını gerçekleştirmiş olmamız mucize bir özveri örneği. Lakin bir yandan da o kurallarda bile insanın isterse vaktini olumlu bir halde değerlendirebileceğinin de örneği. “Tarih tekerrürden ibaret” lafı ile geçiştirdiğimiz, tarihten ders almamıza ve niyet biçimimizi insanlık yararına geliştirmek, problemlere yaratıcı ve kişisi tahliller aramak ismine, yaşayacağımızı umut ettiğimiz bu çağa bir hatırlatmada bulunmak ismine, kişiye olan sevgi, hürmet ve hayranlık tutkusu ile yaptık biz bu işi.
FARKINDALIK ÖMRÜ SORGULAMA…
– Sinemada de vurgulanıyor… Merak nedir bilmeyenlerin kenti mi bu çağın kenti? Sizce kent dediğimiz nasıl olmalı?
İnsanlık merak etmeseydi yaratıcı olamazdı. Merak, dimağ merkezinin sanat ve analitik düşünme becerisinin uyarıcısıdır. Farkındalık, ömrü sorgulama, gizemleri çözme tutkusu, kendini geliştirme, habere ulaşmak, bilgiyi aktarmak ve geliştirmek, sonra bunların tümünü yaşama geçirmek sanatıdır. İnsanlık sapiens ve gayrı kökleri ile kendisi bir sanat ürünüdür. Merak edebilmeyi bilenler, kendilerini çözüp yaşama sanatını geliştiren ve bunu tüm insanlık ile paylaşmak, onların de bu gelişme sürecinin ögeleri olma farkındalığı sağlamışlardır. Merak nedir bilmeyen beşerler, fakat, tabiattaki insan dışındaki gayrı varlıklara benzerler. Bu nedenle kişileri suçlamak da gerçek değil. Gelişen ve değişen dünyada insanlığı bu manada aydınlatacak, onlara gelişme fırsatı tanıyacak teknikler bulabilecek bir çağdayız zira. Kent, bütün bu olguların tasarlandığı, toplumsal ömrün dünyanın gelişim ve değişimi ile paralellik gösterecek, uygarlık kültürünün provasının yaşanacağı, yerleşim ünitesi ve devlet sistemi olmalıdır. Bu amaç, cihanşümul kültür olmalı insanlık, uygarlık mirasını, bu ortak ülkü için gerçekleştirecek disiplinleri yaratmalı, ömrü sanatsallaştırmayı ülkü edinmelidir.
‘İNSANLAR DÜNYAYA SANAT YAPITI OLARAK GELİR’
– “Haksızlıkları da ayrıcalıkları da kabul etmemek… Kabul etmemekte karar kılmak, desek?
Yeterlinin önünde beğenilmeyen, sıkın önünde berbat, doğrunun önünde yanlış daima olacaktır. Ancak kazanan uygun, şık, hakikat olmasaydı insanlık mağara devrinde yaşamaya devam ederdi. Bugün, hâlâ mağara devrine dönmeyi isteyenler olabilir. Lakin bu, dünya mirasının reddi, felsefenin sefaleti demektir. Açıkça savunanlar olursa bu mevzuyu tartışmaya açmak gerekir. Kâfi ki bunu talep edenler varsa açık yüreklilikle lisana getirsinler.
SANATA EVET
– “Sanata Evet” oluşumunun kurucularındansınız. Bilhassa tüm yerleri, disiplinleri ilgilendiren bir davet bu. Her bir beceri sahasının farklı ve de birlikte üretmesi… Ya da birbirlerinden beslenmeyi atlamadan yol alması. Çağımızda dünya çapında bir gereksinim bu. Sanatkarlar, bilim kişileri vb. üreten taraf bir yana, sanatseverlerin nasıl eği olabilir bu oluşuma?
Bütün kişiler dünyaya sanat yapıtı olarak gelirler. Yaşadıkları etraf çoğunlukla onları sıradanlaştırır. Yaşadıkları etraf çocuğun özelliklerini geliştirmesine imkan yaratan etraf ise o kişi kendisini tanır, yeteneklerini fark eder ve en çok eğilimi olana yönelir. Özgüven kazanır, hayatın içinde kendi kapasitesini geliştirebildiği ölçüde başarılı olmaya, diğerlerine örnek olmaya çalışır. Sanat insan dimağ yapısının organik özelliğidir. Haber ve tatbikin, teori ve pratiğin birlikte harekete geçme halidir. Tıpkı dimağ yapısının sağ ve sol loblarının birlikte çalışması üzere. Sanat bir işin cinsinin ismi değildir. Sanat bir işin itinayla ve yaratıcı olarak yapılması mütalaasının ve sorumluluğunun ismidir. Bizde bu kavram, yalnızca fotoğraf, gösterim, müzik, yazın, mimarlık, film, fotoğraf, spor kollarına ilişkin zannedilme yanlışı nedeni ile kültürleşemedi. Alışılmış ki topluluğun tüm bölümleri kendi hayat kaliteleri için bu kavrama sahip çıkmalıdır. SANATA EVET mesleklerini ihtimamla yapan kişilerle bunu fark eden ve kendilerini geliştirmek isteyen kişilerin ortak kültürü olmalıdır. Tıpkı dimağ üzere. Ondan sonra iş kalıyor beceriyi geliştirmeye. Niyet ve beceri, teori ve pratik, hayal ve gerçek… Bertold Brecht “Sanatların en büyüğü yaşama sanatıdır” diyerek bunu doğruluyor. Gestus tezi ile de bütünselleşmeyi tanımlıyor. Sizin sorunuz bütün bunları çok şık açıklıyordu aslında. Ben de bunları ekleyerek sahih anlaşılmanın ortak hazzını paylaşmak istedim. SANATA EVET…
– Seyirciler sineması nasıl izleyebilir?
Sinemamız diijital ortamda. “Tamer Levent, Veba” sözcükleriyle yapılan minik bir aramayla ulaşabilirler. https://youtu.be/4D8OiIM-XpQ adresinden izlenebilir…