Karaciğerin, oluşan hasarlardan sonra kendisini yenileme kapasitesi en yüksek uzuvlardan biri olduğu ilk çağlardan beri biliniyor.
Ancak karaciğerin yenileme kapasitesini aşan uzun müddetli hasarlarda normal karaciğer dokusunun yerine “yara dokusu (fibrozis)” oluşmaya başlıyor ve karaciğerin fibroz doku ile kaplanması neticeninde siroz gelişiyor.
SON ZAMANLARDA İÇKİDEN ÇOK OBEZİTEYE BAĞLI SİROZ ARTIYOR
Uzmanlara göre, yeni milenyuma kadar sirozun en sık nedeni, batı toplumlarında içki diğer toplumlar ile Türkiye’de ise süregen (kronik) viral hepatitlerdi. Ancak yeni bin sene ile ortaya çıkan obezite salgını hasebiyle tüm dünyada ve de ülkemizde karaciğer yağlanmasına bağlı siroz hızla birinci sıraya yükselmektedir. Daha nadir siroz nedenleri ise bağışıklık sistemi bozukluklarına bağlı gelişen otoimmun karaciğer hastalıklar, metabolik bozukluklar ve ilaçlarında dahil olduğu diğer zehirli maddelerdir. Hastaların bir bölümünde ise siroz nedeni tespit edemez ve “kriptojenik siroz” olarak sınıflandırılır.
BU BELİRTİLER VARSA DİKKAT!
Erken merhale siroz hastalarında karaciğer hasarı ileri olmasına karşın halsizlik, tez yorulma gibi müphem yakıntılar dışında muayenehane belirti olmuyor. İlerlemiş siroz hastaları ise ani gelişen sarılık, karında şişme, kişilik farklığı, mide kanaması gibi çok değişik yakıntılarla doktora müracaat ederler. Siroz rehabilitasyonunun temelini, altta yatan karaciğer hastalığın doğru tanısının konulması ve uygun rehabilitasyonun başlanması oluşturur. Karaciğer yetmezliği gelişen hastalar içinse karaciğer nakli tek hayat umududur.”
GENETİK ETKEN DE TESİRLİ
Bilhassa Wilson hastalığı, Hemakromatozis, Anti-tripsin eksikliği gibi metabolik karaciğer hastalıkları genetik geçiş hasebiyle ailede hasta birisinin olması birinci dereceden akrabalar için riziko oluşturur. Bu yüzden tanı konulduktan sonra aileye genetik danışmanlık verilmesi gereklidir. Böyle erken tanı konulan fertlerde uygun rehabilitasyonun başlanması ile siroz gelişimi önlenebilir.
HER YAŞTA GÖRÜLEBİLİYOR
Asalında yenidoğan döneminden küçüklük, erişkinlik ve ileri yaşa kadar her yaşta siroz tanısı konulabilir. Diğer yandan sirozun gelişim hızı, altta yatan hasarın şiddetine ve karaciğerin kendini yenileme kapasitesine bağlı olduğundan, kimi kişilerde 3-5 yılda gelişirken, diğer kişiler 30-40 yıl gerekebilir.
ANSIZIN ÇOK FAKÖTRÜN BİRARADA OLMASI SİROZ GELİŞİMİMİ HIZLANDIRIYOR
Mesela, viral hepatiti olan birinin eş vakitli içki kullanması fibrozis için sinerjiztik tesiri oluşturuyor. Benzer şekilde primer karaciğer yağlanması veya ansızın çok viral hepatit etkenin bir arada bulunması da rizikosu artırıyor.
GENEL SIHHATLİ HAYAT KAİDELERİ SİROZDAN SAVUNMAK İÇİN DE GEÇERLİ
– Evvela karaciğer yağlanmasını önlemek için obeziten kaçınılmalı ve düzenli egzersiz yapılmalı.
– sıhhatli beslenme için perhizin kalorili ve doymuş yağ muhtevası düşük olmalı, fruktozlu içeceklerden sakınılmalı ve de meyve ve sebzeden zengin beslenilmeli.
– Egzersiz, insulin direncini düşürür, cilt altında ve karaciğerdeki toplam yağ miktarını azaltır ve böylelikle metabolizmayı tertip eder. Bu yüzden egzersiz vücut kitle indeksinden bağımsız olarak karaciğeri yağlanmadan savunur ve de karaciğer yağlanması olan kişilerde ise rehabilitasyon edici özelliğe sahiptir.
– Alkol tüketiminde “karaciğer için güvenli” bir miktardan söz etmek zor. Zira karaciğerin alkol duyarlılığını etkileyen cinsiyet, yaş, beslenme alışkanlıkları, genetik etmenler ve eşlik eden diğer hastalıklar gibi pek çok etken bulunuyor.
– Karaciğer hastaları doktor teklifi almadan kontrolsuz ilaç veya bitkisel destek ürünleri kullanmamalı.
– Son olarak tüm toplum için olduğu gibi siroz hastalarının da viral hepatitlerden savunmak için Hepatit A ve B viruslerine karşı aşılanması ihtiyaç duyulan.