Afşin'in Sevin köyünde yaşayan Hacı Kâyelerin* önde gelenlerinden birinin beş-altı erkek çocuğu vardır. Ağa kafasında olan adam, o zamanın şartlarında yiğitliği sever. Bu yüzdendir ki, çocuklarından vurucu-kırıcı cinsinden olan en küçükleri babasının gözüne ve en sevgilileri arasına girmiştir. Vukuatsız günü geçmez; her yıl bir adamı döver ya da yaralar, arada birini öldürdüğü de olurmuş.
Bundan dolayı, baba onunla gurur duyarak "Ağan sana kurban!.." diye iltifat edermiş. Diğer çocuklar arasında moral bozukluğuna sebep olan babanın bu tutumu, tabii büyük çocuğun da hiç hoşuna gitmez, içten içe içerlermiş.
Yine bir gün, küçük oğul birini vurur. Jandarmalar gelmiş, olay yerine keşfe gidilecek. Baba, büyük oğlunu alıp, her zamanki gibi gene laf
çakıştırarak keşif yerine gider. Ağa'nın canı çok sıkkındır. Çünkü gözbebeği çocuğu tevkif edilmiş, eli kelepçeli olay yerine getirilmiştir.
Keşif esnasında, büyük oğlan silahını çekip, tutumunu beğenmediği jandarmalardan birini vuruverir. Oradakiler takdir beklerlerken, Ağa, savcıdan da önce davranıp "Ulan eşşoolu eşşek, jandarmayı niye vurdun?.." diye bağırıp çağırmaya başlamasın mı?!.. Herkes şoktadır. Babasından iltifat yerine azar işiten oğul "Âa, Âa, (Ağa Ağa)! Ne yapsam yaranamıyorum sana! Bak jandarmayı vurdum gene kızıyorsun!" der.
Bu olay, gitgide, beğenilmesi gerekirken beğenilmeyen işler konusunda "Jandarmayı da vursam sana yaranamam" diye darb-ı mesel haline gelir.
Not: Bu yazıya kaynaklık eden sayın Kemal Alp'e teşekkür ederim
***
Benzer bir olay da Elbistan Küçükyapak'da geçer:
Zeynep Bacı Koca Mustafa'yla evlenir. Mustafa oldukça titiz biri olduğundan, Zeynep Bacı ne yapsa ona yaranamaz.
Bu arada, eskiler hanım dövmeyi de erkeklikten saydıkları için, Mustafa da, Zeynep Bacı'yı sık sık dövmektedir.
Tabii, Zeynep Bacı, bu durumdan oldukça muzdariptir.
Bir gün, Elbistan'a giden Koca Mustafa, yaklaşan kışta akmasın diye, dama atılmak üzere bir çuval tuz getirir.
Tuzun oldukça esmer olduğunu gören Zeynep Bacı, "Benim adam bana kirli deyip duruyordu. Şu tuzu yıkayım da, görsün nasıl temiz olduğumu!" der.
Ve tuzu alıp büyük bir leğene (teş'e) dökerek bir güzel yıkar.
Sonra da, yıkadığı tuzu tuz torbasının üzerine sererek Koca Mustafa'nın gelmesini bekler.
Mustafa gelir gelmez de, yıkadığı tuzu ona gösterir.
Bir çuval tuzdan geriye kalanları gören Koca Mustafa "Tuzun yıkandığı nerede görülmüş?" diyerek Zeynep Bacı'yı bir daha döver.
Zeynep Bacı kapının önüne oturup ağlamaya başlar. Onu böyle gören komşusu "Ne oldu Zeynep?" diye sorunca da "Tuzu yıkadım, Koca Mustafa'ya yine yaranamadım" der.
Sevdiği kadar sevilemeyen Zeynep'in söylediği şairin kulağına ulaşınca, aldı kalemi kâğıdı bakalım neyi nasıl söyledi:
Olmadı
Tuzu yıkayarak günde kurutup
Herifine paya sattı olmadı
Ocağın üstünde aşı unutup
Boranıyı sıcak kattı olmadı
Kaygı kasavetsiz bir anı yoktu
Derdi dediğinden dahada çoktu
Doktordan çekindi ilaçtan korktu
Kızılcık şerbeti yuttu olmadı
Çektiği çilenin gelmedi ardı
Sinesini vura vura dağladı
Armuda alıca çaput bağladı
Gözü yaşlı dilek tuttu olmadı
Kara kader kara yazı ağ olmaz
Başı belalının başı sağ olmaz
Menekşe sümbülsüz gülsüz bağ olmaz
Bülbülü çalıda öttü olmadı
Gönülsüz çalınmaz gönülün sazı
Kıştan farksız idi baharı yazı
Of çekip inlerdi arada bazı
Her işin başında bitti olmadı
Balık bağrı gibi içeri yara
Yaslanıp ağlardı kerpiç duvara
Çoban tutmadılar o yıl davara
Koyunu kuzuyu güttü olmadı
Sardığını kurutulmuş sarmaşık
Zülfün her teline duygu dolaşık
Yanmayan yakamaz deyince âşık
Gözükara'm gibi tüttü olmadı
Böylece, bu olay da "Tuzu yıkadım, ama sana yine yaranamadım" şeklinde darb-ı mesel haline gelir.
* Kâye: Kâhya, muhtar.
Ezcümle, "Ölçünün eğri olduğu yerde doğru sonuç alamazsınız"