İdrarda Keton Nedir? İdrarda ve Kanda Keton Yüksekliği Nedenleri ve Belirtileri
İnsan vücudu enerji için belirli miktarda şekere (veya glikoz) ihtiyaç duyar. Hücreler ihtiyaç duyduğu glikozu temin edemediğinde, bunun yerine yağ kullanmaya başlar. Bu süreçte yağ yakılması, bir asit türü olan ketonun üretilmesine neden olur. Keton yüksekliği özellikle diyabetli kişilerde görülür ve kontrol altına alınmazsa ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir.
Enerjiye dönüştürmek için yeterli miktarda glikoz bulunmadığında, yağın parçalanması ve karaciğerde keton oluşturulması herkes için normal bir süreçtir. Sağlıklı insanların vücutları, kandaki keton birikimini otomatik olarak önleyebilir ve herhangi bir risk oluşmaz. Diğer yandan, diyabetli kişiler ise keton yükselmesi riskiyle karşı karşıyadır. Keton yüksekliği, özellikle tip 1 diyabetli insanlarda diyabetik ketoasidoz (DKA) ismi verilen ciddi bir duruma neden olabilir. Diyabetik ketoasidoz, tip 1 diyabetli kişilerin acil durumlarının en önemlisidir ve tedavi edilmezse hayatı tehdit eden ciddi sonuçları olabilir. Bununla birlikte, nadiren de olsa tip 2 diyabetli olan kişilerin de bazı durumlarda DKA yaşama riski olduğu unutulmamalıdır.
Ketonların kanı daha asidik yapmasıyla meydana gelen diyabetik ketoasidozun en ciddi sonuçları şunlardır:
- Bilinç kaybı
- Beyinde şişme
- Komaya girme
- Hayat kaybı (ölüm)
Görüldüğü gibi, özellikle tip 1 diyabetli kişilerde meydana gelen diyabetik ketoasidozun ciddi sonuçları vardır. Bu nedenle, keton yüksekliği tedavi edilerek kontrol altına alınmalıdır. Diyabetik ketoasidoz belirtileri aşağıdaki gibidir:
- Nefesin veya idrarın meyveli ya da aseton gibi kokması
- Bilinç kaybı
- Sık idrara çıkma
- Bulantı, kusma ve mide ağrıları
- Nefes darlığı
- Çok yorgun hissetme
- Kuru veya kırmızı cilt tonu
İdrarda Keton Yüksekliği Neden Olur?
Diyabetli insanların idrarındaki keton yüksekliği genellikle yeterli insülin alınmamasından kaynaklanır. Bununla birlikte, bir öğünü kaçırmak, dengeli beslenmemek, bazı enfeksiyon hastalıkları, kontrolsüz kan şekeri seviyeleri ve ciddi yaralanmalar gibi nedenler de idrarda keton yüksekliği sebepleridir.
İdrarda keton yüksekliğinin en çok diyabetli kişilerde görüldüğünden bahsettik. Ayrıca bazı faktörler de idrarda ketonun pozitif çıkmasına neden olabilir. Bu etkenler:
- Hamilelik
- Yeme bozuklukları
- Aşırı yoğun, ağır egzersizler
- Sürekli kusma ve sürekli ishal
- Sürekli düşük karbonhidratlı beslenmek
- Aşırı alkol tüketimi
- Kan zehirlenmesi
- Tiroid bezinin fazla çalışması (Hipertiroidizm)
- Akciğer iltihaplanması
- Yüksek ateş ve enfeksiyon hastalıkları
Keton Yüksekliğinin Belirtileri Nelerdir?
Diyabet hastalığından muzdarip biriyseniz keton yüksekliğinin belirtilerini biliyor olmanız, daha ciddi sağlık sorunlarına karşı önlem almanız açısından önemlidir. Keton yüksekliğinin yaygın belirtileri:
- Ağızda kuruluk
- Güçlü susuzluk hissi
- Desilitre başına 240 miligramdan (mg/dL) daha yüksek kan şekeri seviyesi
- Sık sık idrar için tuvalete gitme isteği
Keton Yüksekliği Nasıl Tespit Edilir?
Keton seviyesi, idrar ve kan testi olmak üzere iki farklı şekilde kolayca öğrenilebilir. Her iki test de hem evde hem de bir sağlık kuruluşunda yapılabilir. İdrar test kitlerini reçetesiz olarak eczanelerden temin edebilir veya online olarak satın alabilirsiniz. Ayrıca, bazı kan şekeri ölçüm cihazları da keton seviyesini gösterir.
Keton testi üç farklı seviyede incelenebilir. Bunlar:
- İdrarda keton negatif: İdrarınızda keton yok.
- İdrarda keton pozitif: İdrarınızda keton var.
- İdrarda eser miktarda keton: İdrarınızda keton var ancak çok düşük seviyelerde.
İdrarda Keton Testi Nasıl Yapılır?
Keton seviyenizi eczaneden satın aldığınız bir kit ile evde kolayca yapabilirsiniz.
- Temiz bir kabın içine az miktarda idrarınızı yapın
- Kitin içinden çıkan şeridi numunenin içine koyun
- Pakette yazılı talimatta belirtilen süre kadar bekletin
- Şerit üzerindeki renk değişecektir. Paket içindeki tabloya göre şerit rengini kontrol edin
- Renge göre test sonuçlarınızı öğrenebilirsiniz.
Keton Referans Aralığı Nedir?
Kan testi ile yapılan keton ölçümünün referans aralığı aşağıdaki gibidir:
- Normal – negatif: Litre başına 0.6 milimoldan az (mmol/L)
- Düşük ila orta: 0.6 ila 1.5 mmol/L
- Yüksek: 1,6 ila 3,0 mmol/L
- Çok yüksek: 3,0 mmol/L’den yüksek
Yüksek keton seviyelerinden şikayetçiyseniz bol su için, her 3 ila 4 saatte bir ölçüm yapın, bir süreliğine egzersiz yapmayın ve daha fazla insüline ihtiyacınız olup olmadığını sormak için doktorunuzu arayın. Doktorunuz en yakın sağlık merkezine acilen gitmenizi de söyleyebilir.
Sonuç:
Ketonlar, yağ asitlerinin parçalanmasıyla karaciğerde üretilen asidik kimyasallardır. Yaygın olarak diyabetli kişilerde görülür ve tip 1 diyabeti olanlarda diyabetik ketoasidoz isimli ciddi sonuçları olan duruma yol açabilir. Ayrıca, gebelik, beslenme bozuklukları, sürekli kusmak, aşırı alkol tüketimi ve çeşitli hastalıklar idrarda keton bulunmasına neden olabilir.
Sebebi her ne olursa olsun, yüksek keton seviyeleri tıbbi yardım almayı gerektirir. Kontrollü diyabet yönetimi, yüksek keton seviyelerini önlemek konusunda anahtardır. Kan şekeri seviyenizi düzenli tutmaya çalışın ve doktorunuzun önerdiği talimatları izlediğinizden emin olun. Evde yaptığınız idrar keton ölçümü testinde veya kan testi sonuçlarınızda yüksek seviyelere rastladıysanız en yakın sağlık kuruluşuna giderek tedavi sürecini izleyin.