Bu kadar hikâyeden sonra nasıl bir yorum getireceğimi uzun süre düşündüm. Ve sordum ‘’Ben neyi özledim?’’ Cevap beni çocukluğuma götürdü. Aslında her hikâyeden biraz bahsetmeyi düşünürken çocukluk anılarım başka cümleler yazdırdı. Günlerdir yazma işini bitirememenin verdiği yorgunluğa yenik düşerek düşüncelerimin akışıyla yol almaya karar verdim. Nebil Bey’e benzer bir hal oldu. Özlem duyduğum şeyleri yeniden zihnimde yaşadım. Onun Nihan’ı beklemesi gibi ulaşmanın imkânsız olduğu çocukluğumu bekledim. Çocukluk ne kadar kıymetliymiş. Yaş rakamlarla büyürken zihin anılara dönmek istiyor. Bir sığınak görevi görüyor sanki anılar. Gurbet hikâyelerindeki özlemi anlamak için gurbette olmak hatta öyle sürgün olmak lazımmış. Bu kitabı ilk okuduğumda lisedeydim. O zamanlar bu özlemi anlayamıyordum. Bugünlerde yeniden okuyunca gördüm ki gurbet zor değil, çok zormuş. Eskici hikâyesini okurken Hasan’da buldum kendimi. Hasan’la arkadaş oldum. Onunla ağladım. Gurbetin en zehirli hali kimsesizlikmiş. Yalnız başına kalmakmış. Bunu yaşayarak tecrübe ettim. Gitmek isteyip gidememek, bulunduğu yerin yabancısı oluşunu iliklerine kadar hissetmek ne kadar derin acılara yol açıyormuş meğer. Böyle olunca geceleri uyumadan önce annemin dua okutturduğu anlara sığınmak istediğimi fark ettim. Mütemadiyen her gece dua ettiğimizden en canlı hatıram sanırım. Uyumak için hazırlık yaparken babamın Anadolu destanlarını anlatmasını çok severdik. Akıl yürütürdük dinlediklerimizin üzerine. Kötüleri cezalandırırdık. Kendimizce masumlarım hesabını sorardık. Destan bittiğinde uyumadan önce dualar okurduk. Birçok sureyi böyle ezber etmiştik. Şimdi bu hatıraya çok uzağım. Sadece büyüdüğüm için değil gurbeti de tattığım için. İnsanın çocukluğuna dair her ne hatırası varsa hayatı bu hatıraları üzerine renk buluyor. Güzel çocukluk anıları, duygularını kontrol edebilmeyi, zorluklarla başa çıkmayı öğretiyor. Hüzünlü anılar ise hayata başka açılardan bakmayı, her durumda güçlü olacak sebepler bulmayı öğretiyor.
Hikâyelerden sonra karakterlerini esrarengiz kılan bir romanın gelmesi duygularımı darmadağın etti. Merakla sonuna ulaşmak istediğim bir maceraya sürükledi beni. Nebil Bey’in yalnızlığından doğan olaylar sarmalı içinde yolculuk ederken gerçekten bir hazine aradığımı fark ettim. Nihan’ın esrarengiz kaybolmaları tam bir ajan izlemini uyandırdı. Define arayışında sırların çiftlikle bulunması ve bulunan şifre arama hevesimi besledi. Bakır saçlı, çilli kızın aslında hiç olmadığını öğrendiğinde Nebil Bey’in iç dünyasının yıkılışını izledim. Oysa ben Nebil Bey’in yaşamış olduğu olayları ve sırların hayata dair aranan cevaplar olmasını bekliyordum. Nebil Bey’in iyileşmesi, dünyasını yeniden inşa etmesi Davut Ağa ile romanı yazdıklarında oluyor. İlginç bir şekilde bitmesi Nebil Bey’in Nihan’ı hala beklediğini düşündürdü.
Gurbet Hikayeleri / Yer Altında Dünya Var – Refik Halit Karay