Merkeziyetsiz piyasa nedir?
Merkeziyetsiz piyasalar yatırımcıların, merkezi bir borsada işlem yapmak yerine doğrudan birbirleriyle alışveriş gerçekleştirebilmelerini sağlamaktadır. Merkeziyetsiz para birimlerinin yani kriptoparaların kullanıldığı sanal pazarlar, merkeziyetsiz piyasaların örneklerindendir.
Merkeziyetsiz piyasalar nasıl çalışır?
Merkeziyetsiz piyasalar, gerçek zamanlı olarak alım-satım fiyatlarının görüntülenmesi ve fiyat iletişimlerinin kurulması için çeşitli dijital aygıtlardan faydalanırlar. Bu sayede alıcılar, satıcılar ve aracıların alım-satım işlemlerini gerçekleştirebilmeleri için aynı yerde bulunmaları ihtiyacı ortadan kalkmış olur.
Merkeziyetsiz piyasa örnekleri
Foreks piyasası
Foreks yani yabancı para borsası (foreign exchange – forex) piyasaları, merkeziyetsiz piyasa örneklerindendir çünkü yatırımcıların para alım-satımı gerçekleştirmek amacıyla gittikleri tek bir fiziksel konum yoktur. Foreks alım-satımı yapanlar, Dünya’daki diğer alım-satım yapanların fiyatlarını internet aracılığıyla kontrol etmekte ve işlemlerini buna göre gerçekleştirmektedirler.
Emlak piyasası
Geleneksel anlamda emlak alım-satımı, merkeziyetsiz bir piyasada gerçekleşmektedir. Emlak alıcılar ve satıcılar, bir takas merkezi kullanmaksızın alım satım işlemlerini kendi aralarında gerçekleştirmektedirler.
Menkul kıymetler
Tahviller ve kredi gibi finansal varlık transferleri merkeziyetsiz piyasalarda gerçekleştirilebilmektedir.
Sanal pazarlar
Blokzincir teknolojisi ve kriptoparaların gelişmesi, merkeziyetsiz piyasaların işleyebileceği yeni fırsatlar yarattı. Sanal pazarlar genellikle regüle edilmemiş piyasalardır ve sanal pazarların savunucuları bunun iyi bir durum olduğuna inanırlar. Sanal bir pazar yerindeki merkeziyetsiz paralar ve arkasındaki teknoloji, yatırımcıların bu dünyaya ve işlemlerine güven duymasını sağlamaktadır. Finansal işlemler için merkezi olmayan para birimlerini kullanan piyasaların büyümesi, potansiyel regülasyonların hayata geçmesi hakkında tartışmalara yol açmıştır. Bunun gerçekleşmesi yani regülasyonların hayata geçmesi, sanal pazarların hayranları tarafından, anonimlik ve işlemlerin doğrudan kontrolü gibi varolan faydalarının azalması olarak görülmekte.
Merkeziyetsiz para birimi nedir?
Merkezi olmayan para birimi, eşler arası para ve dijital para birimi terimlerinin tamam, üçüncü bir tarafa ihtiyaç duymadan varlık veya başka herhangi bir malın mülkiyetini bankasız olarak transfer etme yöntemlerini ifade eder. Çoğu merkezi ve bazı merkezi olmayan piyasalar ABD doları gibi bir merkez bankası tarafından düzenlenen fiziksel parayı kullanır. Merkezi olmayan para birimleri öncelikle sanal pazarlarda kullanılır. Bitcoin ve Ethereum, merkeziyetsiz para birimi örnekleridir.
Merkeziyetsiz piyasaların avantajları ve dezavantajları
Avantajları
- Bazı insanlar, merkeziyetsiz piyasaların, sızmaya çalışabilecekleri tek bir veri kaynağı olmadığı için bilgisayar korsanlarını büyük ölçüde azaltabileceğine inanıyor. Ancak bunun doğru olmadığı ispatlandı.
- Merkeziyetsiz piyasalar, tarafların karşılıklı olarak üzerinde anlaşmaya vardıkları veri ve bilgileri paylaşmasını sağlayan blokzincir gibi bir teknoloji kullanıyorlarsa, taraflar arasında şeffaflığa izin vermektedir.
- Merkeziyetsiz sanal pazar kullanıcıları, düzenleyici yokluğunu bir avantaj veya üçüncü taraf işleyicilerden bağımsızlık olarak algılamaktadırlar.
- Aracıların olmaması, regüleli piyasalara göre daha düşük işlem maliyetlerine neden olabilmektedir.
Dezavantajları
- Gözetim eksikliğinin bir dezavantajı, işlemleri izleyecek, yardım teklif edecek veya yasal bir çerçeve sağlayacak hiçbir idari makamın olmamasıdır.
- Merkeziyetsiz piyasalardaki finansal işlem miktarının artması, düzenleyiciler ve yasal merciler için zorluklar oluşturmaktadır. Buna karşın, merkezi piyasalar, düzenleyicilere şüpheli olabilecek işlemlerle ilgili olarak gerekirse harekete geçmelerini sağlayacak bir yol sunmaktadır.