Türkiye, Avrupa ve Orta Doğu odaklı çalışmalarıyla tanınan Amerika Birleşik Devletler Center for American Progress'in Ulusal Güvenlik ve Uluslararası Politika kuruluşunun müdür yardımcısı olan Max Hoffman, Biden yönetiminin Türkiye’ye yönelik yeni stratejilerini “ zaman zaman acı verebilecek sonuçlar” ortaya çıkacağını belirtti.
Joe Biden yönetiminin 24 Nisan’da Sözde Ermeni soykırım tasarısının kabul edeceğini belirten Hoffman’ın iki ülke ilişkilerinde iki kritik başlığı ise insan hakları ve Halkbank davası olarak belirtti.
“2021'de ABD-Türkiye İlişkilerinde Parlama Noktaları” başlıklı yetkili bir rapor yayınlayan Hoffman Yunanistan’da yayınlanan Kathimerini gazetesinin sorularını cevapladı.
HALKBANK'A AĞIR PARA CEZA MI GELECEK?
Washington'daki yeni yönetimin 2021'de üçünü birden yürütme ve ABD-Türkiye ilişkilerinde bir bozulma riskiyle karşı karşıya kalma şansı nedir?
Demokrasi, insan hakları ve hukukun üstünlüğü alanında yeni yönetimin üslubunda bir değişiklik olacak - Başkan Biden bu konuları önemsiyor ve Trump'ın yapmadığı bir şekilde Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile görüşecek. Dolayısıyla, Trump yönetimi, örneğin siyasi muhaliflerin hapse atılması veya usulüne uygun olarak seçilmiş Kürt yetkililerin görevden alınması hakkında hiçbir şey söylemese de, yeni ekip en azından demokrasi güçlerine retorik destek verecek. Erdoğan bundan hoşlanmayacak. Bu genel değişimin ötesinde, öngörülebilir bazı parlama noktaları var. Kongre muhtemelen Ermeni soykırımını tanıyan bir kararı kabul edecek ve yeni yönetim nasıl yanıt vereceğini ölçmek zorunda kalacak. Bu yönetilebilir bir sorundur, ancak Biden'ın yaklaşımına dair erken bir ipucu sağlayabilir.
Daha büyük bir sorun Halkbank davası, New York'taki bir ABD bölge mahkemesinin muhtemelen bankayı yaptırımlardan kaçmaktan mahkum edeceği ve büyük bir para cezası keseceği yer. Erdoğan yıllardır Beyaz Saray'ı müdahale etmeye zorluyor ama Biden'ın yargı sürecine müdahale etme şansı yok. Biden, başkan yardımcısıyken Erdoğan'ın davayla ilgili baskısını çoktan reddetmişti ve şimdi Trump'ın aşındırdığı normları yeniden inşa etmeye odaklanacak. Erdoğan, ABD başkanının yargı sonuçlarını şekillendirme kabiliyetinin sınırlı olduğuna inanmadığı için kızacak ve meydan okuyacak. Ve para cezasının Türk finans piyasaları üzerinde anlamlı bir etkisi olabilir ve Erdoğan bunu muhtemelen dış müdahaleye karşı milliyetçi desteği döndürmek için kullanacaktır.
TÜRKİYE'YE CEZA GELECEK
Bu sorunların ötesinde, bazı “sert politika” parlama noktaları da var.
Evet. Bununla birlikte, bu demokrasi ve hukukun üstünlüğü sorunlarının ötesinde, başka potansiyel parlama noktaları da vardır. En büyük sorun, daha fazla Türk-Rus savunma işbirliği olasılığı ve özellikle Türkiye'nin daha fazla S-400 hava savunma sistemi satın alma isteğidir. Elbette ABD, CAATSA [Amerika'nın Düşmanlarına Yaptırım Yoluyla Karşı Mücadele Yasası] kapsamında Türkiye'ye yaptırım uyguladı ve Rusya ile ilişkilerinden ötürü F-35 programından çıkarılma sürecinde. İlk CAATSA yaptırımları anlamlıydı ancak çok sert değildi - daha çok Rusya ile daha ileri gitmemek için bir uyarı atışı. Ancak krizi çözmek için Türk tarafının eksik hamleleri - ve kesinlikle Ankara Rusya'dan başka bir sistem satın alırsa - ABD'nin Türkiye'ye karşı cezai tedbirlerinde sürekli bir artış olabilir.
O zaman ne olur?
Sonra, bölgesel parlama noktalarından birinin - Suriye, Libya ve Doğu Akdeniz - ABD ile Türkiye arasında büyük bir krize dönüşme potansiyeli var. Biden, Suriye'de ABD'nin SDG [Suriye Demokratik Güçleri] ile işbirliği içinde Doğu'da istikrar sağlama taahhüdünü canlandıracak ve bu Türkiye'yi çileden çıkaracak. Türkiye, Ain Issa veya SDG'nin kontrolündeki diğer şehirlerde askeri bir hamle yaparsa, yeni bir krize yol açacak ve muhtemelen Kongre eylemini tetikleyecektir. Libya'da biraz işbirliği şansı var - yeni ekip ateşkesi benimseyebilir ve BM destekli Ulusal Mutabakat Hükümeti'ni desteklemede Türkiye'yi destekleyebilir. Doğu Akdeniz'de Biden, konuya uzun süredir aşinadır ve tarafları gerginliği azaltmak ve anlamlı müzakerelere itmek isteyecektir. Tüm bu sorunlar karşısında, ABD, bölgedeki bazı yangınları söndürmek için daha kapsamlı bir çabanın parçası olarak bölümlere ayırmak ve gerilimi azaltmak isteyecektir. Ve bu cephelerin birçoğunda, ABD topu Türkiye'nin mahkemesinde görüyor - bu, olayların tırmandırılıp soğumayacağını belirleyen ana faktörün Erdoğan olacağı anlamına geliyor.
TÜRKİYE'DE SİYASİ DEĞİŞİKLİKLER OLACAK
Durum şudur: Birincisi, Türkiye işgal altındaki Kuzey Kıbrıs'ı egemen ulus statüsüne yükseltmeye çalışıyor. İkincisi, Türkiye kıta sahanlığı hakları ve münhasır ekonomik bölgeler (MEB) açısından Ege Denizi'nin yarısını kontrol etmeye çalışıyor. Ankara, Ege Denizi'ndeki Yunan adalarının kendi kıta sahanlığı ve MEB'i olduğu konusunda ısrarla tartışıyor. Yunanistan, her iki iddiayı da Türkiye ile yapılacak herhangi bir müzakerenin temeli olarak kabul edilemez buluyor, ancak Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'ne (UNCLOS) göre kıta sahanlığının farklı deniz bölgelerinde farklı olabileceğini kabul ediyor. Diplomasi yüzeyinin altında devam eden ve iki ülke arasında yinelenen deniz gerginliklerine ve kelime çatışmalarına neden olan bu bariz açmazda ABD'nin tavrı nasıl olacaktır?
Erdoğan'ın ne kadar ileri gideceği bana net değil, ancak Avrupa Birliği'nden ekonomik beklentilerini ciddi şekilde zedeleyen cezalandırıcı bir yanıt alana kadar muhtemelen yavaş yavaş yükselecek ve bu noktada durabilir. Açıktır ki, Ankara'nın bu deniz ve enerji ihtilaflarındaki iddialı çizgisi, komşularını işbirliğini derinleştirmeye itmiştir ve bu da Türkiye'nin tecrit veya kontrol altına alma hissini derinleştirmiştir. ABD'nin açık bir şekilde taraf tutmak istemesi olası değildir, ancak uluslararası deniz hukukuna uygun olarak bu ihtilaflara barışçıl, müzakere edilmiş çözümler getirilmesi için adil hakem rolünü talep etmek isteyecektir. AB, üye devletleri tehlikede olduğundan, Türkiye'nin tek taraflı eylemlerine karşı ABD önünde cezai tedbirler alma olasılığı daha yüksektir. AB ve ABD'nin hem tırmanma döngüsünü yavaşlatmak hem de Türkiye'deki siyasi değişikliklerin krizi yatıştıracağı umuduyla Türkiye'yi caydırmak istediğinden şüpheleniyorum. Ama Türkiye çok ileri giderse bu hesabı değiştirebilir.
MHP DESTEĞİNİ KAYBETMEDEN SURİYE VE KÜRT SORUNUNDA YUMUŞAMAZ
2023 Türkiye cumhurbaşkanlığı seçimleri öncesinde Erdoğan'ın tavrını yumuşatacağını mı yoksa daha da meydan okuyan bir tavırla ilerleyeceğini düşünüyor musunuz?
Erdoğan ve Türk hükümeti şu anda uzlaşmacı bir safhada, yeni yönetimin Türkiye'ye nasıl yaklaşacağını görmek için bekliyorlar ve CAATSA kapsamında ya da Halkbank ile ilgili olarak onları çok fazla kızdırmak ya da daha fazla cezalandırıcı eylem başlatmak istemiyorlar. Ancak sürmesi pek olası değil - bu, Erdoğan ile defalarca gördüğümüz bir döngü. İç siyasi düzenlemelerinin yapısal gerçekleri ve kendi dünya görüşü, yeniden seçim kampanyasına giden yolda birkaç cephede yükselme ihtimalinin çok yüksek olduğu anlamına geliyor. 2015'te Kürt ihtilafının yeniden başlamasının ardından Erdoğan, çok fazla Kürt desteğini kaybetti ve aşırı milliyetçi sağa döndü. Bu beş yıl boyunca işe yaradı ama onu siyasi olarak köşeye sıkıştırdı ve egemenliğini sürdürmek için tamamen aşırı sağa bağımlı hale getirdi. Bu nedenle MHP'deki aşırı milliyetçi koalisyon ortaklarının desteğini kaybetmeden Kürt meselesini içeride veya Suriye'de yumuşatamaz. Erdoğan'ın muhalefetin seçim koalisyonundaki fay hatlarında oynamak isteyeceği de devam eden sert bir yaklaşıma işaret ediyor. Yine de desteği gençler ve bazı merkez-sağ seçmenler arasında zayıflıyor ve bir sonraki seçimi kazanıp kazanamayacağı gerçek bir karışıklık.
TÜRKİYE'Yİ BÜYÜK BİR GÜÇ HALİNE GETİRİYOR
Bu hassas denge Erdoğan'ın yakın gelecekte politikalarını nasıl etkileyecek?
Demokrasi ve hukukun üstünlüğü konusunda olduğu kadar Suriye'de de ılımlılık görmek zor. Erdoğan'ın AK Partisi de bir hamilik sistemine dayanıyor ve anlamlı ekonomik reformlar ya da hukukun üstünlüğünde bir iyileşmeyi hayal etmeyi zorlaştıran bir dost kapitalist sistem kurdu. Ve ekonomik çöküşün Erdoğan'ın davranışını değiştireceği argümanı, işler yeterince kötüye giderse doğru olabilir, ancak durum henüz gerçekleşmedi - 2018 para krizinde gördüğümüz bir direniş ekonomisinin retoriğine devam etmesi muhtemeldir. sözde emperyalist saldırganlık.
Bütün bunlar, kendisinin de belirttiği şekliyle Erdoğan'ın dünya görüşüne uyuyor. Çok kutuplu bir dünya görüyor ve daha bağımsız bir yol çizmek istiyor, Türkiye'yi büyük bir güç haline getiriyor ve Türkiye'ye saygı duymadığını düşündüğü Batılı güçlere daha az saygı gösteriyor. Geleneksel müttefiklerle ilişkilerinde bu kadar işlemsel olmasının ve Rusya ve diğerleriyle işbirliğini derinleştirmesinin nedeni budur. Ve Biden'in altında görebileceğimiz şey, ABD'nin Türkiye'ye daha açık işlemsel terimlerle ele alınacak daha bağımsız bir güç olarak ve ABD'nin değerleri ve stratejik bir bakış açısını paylaştığı stratejik bir ortak gibi davranarak bu tutuma geri dönmeye başlamasıdır. Bu değişimin her iki taraf için de zaman zaman acı verebilecek sonuçları olacak.