Geçmişi karalarken, çıktığım bu uzun yolda bazen hayallerimin, beşiğini süsleyen hatıralara takılıyor, “Ne güzel günlerdi?” diye duygulanıyorum.
Nemli gözlerle ufuklara bakarken, sevgisiz yaşadığımız bu günlere acıyorum. Kalemim isyan ediyor, yazmak istemiyorum. O zamanlar, makine devri değildi, her işi elle yapardık. Evlenmelerde aldığım, bir takım yatak odası yapımını bir iki ayda ancak bitirebilirdik. Şimdiki mobilyacıların anlayamayacağı, bir imalatın tarifini yapacağım şimdi sizlere…
Yapacağın imalatın evvela ahşap ızgaraları hazırlanıp, tesviyesi yapıldıktan sonra ızgaraların her iki yüzü, kontraplakla tutkallanarak, presleri yapılırdı. Bir gece bekletilen plakalar, dişli rendelerle temizlenip tesviye edilirdi. Hazırlanan plakaları, kaplama döşemeye hazır hale getirildikten sonra müşteri ile yapılan anlaşmada, mobilyanın cinsi bakımından ceviz mi, maun mu, karaağaç mı, diş budak mı, ne pazarlık edilmişse hazırlanan o cins yaprak kaplama, ıslatılarak preslenir, bu kaplamalar hazırlanmış plakaların üzerine, çeşitli motiflerle dizayn edilerek döşenirdi. Döşeme işi bittikten sonra kaplaması döşenmiş plakalar tekrar prese alınır ve kuruduktan sonra yapılacak işlem, en can alıcı noktasıdır mobilya imalatının. Hazırlanmış plakalar sistrelerle temizlenerek zımparalarla düzeltilmiş plaka satıhları cilaya hazır duruma getirilmiştir. Cila deyince şimdiki gibi, verniklerle yapılan bir parlaklık durumu değildir. Komalak denilen bir malzemenin kırılarak inceltildikten sonra renkli ispirto şişelerinin içine, beşte bir ölçü nispetinde konarak bir saat kadar bir süre, hiç dinlendirmeden çalkalanarak hazırlanan bu cila malzemesi yapılmış olurdu. Cila yapmak için, o zamanın tabirine göre, Amerikan bezi dediğimiz beyaz kumaştan hazırladığımız, bezin içine yerleştirilmiş pamuk topu ile cila yapılacak araç hazırlanmış olur, bezi açarak içine döktüğümüz bir miktar zeytinyağı ile beslenmiş olan, plakaların üzerinde, cila işlevi başlamış olurdu. Yapılan bu mobilyaya, parlaklık kazandıracak cila işi saatlerce sürer. Plakaların doyumunu sağlamak için, gözenekler görünen bölgelere pomza taşı dediğimiz, deniz taşlarını biri birlerine sürtüştürerek elde ettiğimiz tozlarla beslenmiş alanlarda pırıl, pırıl cilalanmış satıhlar kazanırdık. Bundan sonraki aşamada, mobilyanın montaj aşamasıdır. Bu aşamayı da kazasız bir şekilde tamamladıktan sonra gururla müşteriye teslim edeceğimiz el imalatı olan dolap, komodin, etecer, büfe, masa adı neyse eve götürülüp kurularak teslim edilirdi.
Ve o tarihlerin tek mobilya imalatçısı ismi Ümit Mobilya olan Rıza ustaydı ve bu gün bile hala bu aziz mesleğin temsilcilerinin tamamı Rıza ustanın yetiştirdiği ustalardır ne yazık ki bu gün Urla’da bir tek Metin İplikçi oğlu Hakan ile sürdürürken, o da yok oldu. İzmir’de de Ertan Aydınalp Karabağlar’da devam ediyordu.
Teknolojinin getirdiği, fabrikasyon imalat her şeyi bitirmiş, el imalatı ile üretilen bu aziz mesleğin sonu gelmiştir. Masal gibi anlattığım bir imalat sürecini şimdiki kuşaklar anlamada zorluk çekerler sanırım. Elle yapılan imalatların bu gün Antika tabiri kullanılarak tamiri için bizim Ümit Mobilya atölyesine getirildiğini görmek beni gururlandırıyor. Çünkü eski işler el imalatının yarattığı oyma motiflerin süslediği koltukları görünce çok duygulanıyor o günleri yaşıyorum. Bir düğün için verilen özel siparişler o zamanlar iki, üç ay evvelden verilirdi,. Bir büfe siparişi bile bir aydan evvel verilmezdi. Bu şartlarda yaşadığımız meslek hayatımızda, geceleri çalışmak adet olmuştu. Her bir sanatkâr, terzi olsun, kunduracı olsun, marangoz, mobilyacı olsun gece geç vakitlere kadar çalışılırdı.
Hatta hiç unutamadığım, Urla’da saat on birde elektriğin kesildiği tarihlerde bazen işler sıkışık olunca Kahveci Hacı Hüseyinlerin Mehmet’den, lüks fenerini alır saat 3 lere kadar kullanır, saat üçbuçuklar da Mehmet ağabey gelir lüksü alır, ocağının kömürünü yakar, sabah ezanına gelen, sabah erken kalkan müşterilerinin ikramını hazırlardı. Ve ben de bu saatlerde evime gidip yattığım çok olmuştur. Bu usul ve tavır yalnız bana ait değildi. Bayramlarda bir ay evvelden başlayan Arasta hareketliliği sabahlara kadar devam ederdi. Terzi ve kunduracıların çalışmalarında, çırak ve kalfalarda olmasa da ustaların çoğu zaman evlerine gitmeden, dükkânların da yattıklarına şahit olmuşumdur.
Onun için bu gün işsiz güçsüz olan esnaf ve sanatkarıma bakarak o günleri özlemle hatırlıyorum.