Kaşgarlı Mahmut’un 11. yüzyılda Türklerin egemenliğindeki halkların Türkçe’yi öğrenebilmesi için yazdığı, ansiklopedik niteliği de olan “Divanü Lügat’it-Türk”, 65 yıl aradan sonra günümüze uyarlanarak yeniden yayınlandı.
Kabalcı Yayınevi üzerinden altmış beş yıl geçtikten sonra eski çevirileri dil, yöntem ve biçim olarak yetersiz kalan Divanü Lugâti’t-Türk’ü yeniden yayınladı. Türk edebiyatının ilk mahsullerine yer veren, Türkçe’yi Araplara öğretmek için Kâşgarlı Mahmut tarafından 11. yüzyılda yazılan Divanü Lügati’t Türk, Eski Türk-Türkmen dilinde yazılmış en kıymetli kaynaklardan biri. Divanü Lügât-it-Türk’te 7500 Türkçe sözcüğün karşılığı Arapça verilirken, sav denilen atasözleri, sagu denilen ağıtlar, koşuk denilen şiirler, destan parçaları alınmıştır. Sözcüklerle ilgili bol bol seci, mesel, hikmet, şiir, efsane; tarih, coğrafya; halk edebiyatı folklor bilgi ve örnekleri verilmiş; dilbilgisi kuralları ortaya konulmuş; Türkoloji’nin sağlam temelleri atılmıştır.
Türk Sözlüğünün Divanı
‘Türk Sözlüğünün Divanı’ anlamına gelen Divanü Lügât-it-Türk’ün Latin harfleri ile Türkçe’ye kazandırılmasının ardından geçen zamanda yetersiz kalan bu eseri Kabalcı Yayınları yeniden ‘kullanılabilir’ hale getirdi. 2004’de aramızdan ayrılan Şinasi Tekin’in şekillendirdiği eser üzerinde çalışan yayınevi, ortaya akademik yetkinliğiyle göz dolduran, yeni bir Türkçe çeviri koyuyor. Besim Atalay tercümesinin de kıyas noktalarından biri olduğu gözönüne alınırsa çalışma, çeviri yazı sisteminin kuruluşundan, okuyucuya yardımcı nitelikte olan eksiksiz açıklamaların sunuluşuna kadar, söz konusu çalışmada olumlu olarak hissediliyor. Eski dilin verdiği şiirsel lezzeti bozmama gayretiyle (bazen sözcükleri benzer Arapça denkleriyle karşılama pahasına) yapılan çeviri, çağdaş dilbilim kavramlarını ve Arapça dilbilgisi terimlerini metnin içinde eksiksiz bir biçimde sunuyor. Hikayeler, izahlar, hadisler, mitler ve hikmetli sözler edebi uyum ön planda tutulacak bir biçimde okuyucuya takdim ediliyor. Çalışma bir yandan da bu kitabın bir tarihi tanıklık, kadim destanlardan parçalar sunan bir derleme, bir ahlak dersi ve belki de modern anlamda bir sosyoloji kitabı gibi okunması gerektiğini okuyucuya hatırlatıyor.
Özgün eser aynen korundu
Özgün eseri olabildiğince anlaşılır bir biçimde sunma gayretiyle hareket eden Kabalcı Yayınevi edisyon ekibi, bu amaçla sözlükte hem eski tertibi koruyor, hem de yeni bir düzenle sözcükleri sunuyor. Çeviri, uyarlama ve düzenlemesi Seçkin Erdi, Serap Tuğba Yurtsever tarafından yapılan kitap iki bölüme ayrılmış ve önce özgün metindeki sırayla sözcükler ve açıklamalar sunulmuş, bu bölüm boyunca sözcük tanımlaması yapılmış ve girişten ketebe sayfasına kadar metnin dönüm noktaları (giriş, kitap başları, alt bölümler, vezinler, niteliksel ayrımlar, madde başları ve açıklamalar) aynen verilmiş.
İkinci bölüm ise çağdaş bir sözlük görünümü arz ediyor, sözcükler ve tanımları A’dan başlayarak Z’ye ulaşacak biçimde sıralanıyor. Özgün metnin önemli ve ona ilksel bir nitelik kazandıran içeriği olan dilbilgisi kavramları ise Arapça’ya aitse -tanımları ayrıntılı verilmek koşuluyla- o dildeki biçimleriyle ve geri kalanları ise modern dilbilim terimleriyle karşılanmış biçimde çeviri de özenle korunuyor; kitaptaki dilbilgisi kavramları kitabın sonundaki sözlükçe de tanımlarıyla birlikte yer alıyor.
Türk egemenliğindeki uluslar için yazıldı
Divanü Lügât-it-Türk, yalnızca bir sözlük değil; İslâm öncesi Türk edebiyatını, tarihini, coğrafyasını, folklorunu, mitolojisini aktaran ansiklopedi niteliktedir. Hemen bütün İslâm ülkelerinde Türklerin egemen olduğu 11. yüzyılda, Türklerin egemenliğindeki uluslar Türkçe’yi öğrenme ihtiyacı duyuyorlardı. Divanü Lügat-it-Türk bu amaçla, yani yabancılara Türkçe’yi öğretmek için 1073 -1077 tarihleri arasında Bağdat’ta yazıldı. O yüzden Türk sözcüğünün kuvvet, güç, kudret anlamı taşıdığını bize ilk bildiren Kaşgârlı Mahmut’tur.
Bilgi tel: 0 212 526 85 86
‘Türk dilini öğreniniz, çünkü…’
Kabalcı Yayınları’ndan çıkan Divanü Lügati’t-Türk’ün arkasında Kaşgarlının Balasagun’u merkez alarak çizdiği haritası da ekli. Kaşgarlı Mahmut ünlü kitabını yazmaya 25 Ocak 1072’de başlamış, 10 Şubat 1074’de bitirmiştir. Araplara Türkçe öğretmek ve Türkçe’nin Arapça kadar önemli bir dil olduğunu kanıtlamak amacı ile yazdığı kitap için Kaşgarlı şöyle der:
“Ant içerek söylüyorum, ben Buhara’nın, sözüne güvenilir imamlarından birinden ve başkaca Nişaburlu bir imamdan işittim. İkisi de senetleri ile bildiriyorlar ki, Peygamber, kıyamet belgelerine, ahir zaman karışıklıklarını ve Oğuz Türklerinin ortaya çıkacaklarını söylediği sırada ‘Türk dilini öğreniniz, çünkü onlar için uzun sürecek egemenlik vardır’ buyurmuştu. Bu söz (hadis) doğru ise sorguları kendilerinin üzerine olsun Türk dilini öğrenmek çok gerekli bir iş olur. Bu doğru değil ise akıl bunu emreder. Tanrı devlet güneşini Türk burçlarını yükseltmiş ve onların mülkleri üzerinde felekleri döndürmüştür. Tanrı onlara Türk adını vermiş ve yeryüzüne ilbay kılmış, hakanları onlardan çıkartmıştır. Dünya uluslarının yularlarını onlar eline vermiş, herkese üstün kılmıştır. Onlarla birlikte çalışanları aziz kılmış ve Türkler onları her dileklerini ulaştırmış, kötülerin şerrinden korumuştur. Onlara hedef olmaktan korunabilmek için, aklı olana düşen şey, onların yolunu tutmak, derdini dinletebilmek gönüllerini alabilmek için dilleriyle konuşmaktır.”