Hiç unutmam, unutamam. Benim için olağanüstü hayat dersi olmuştur. Belki de yaşamımı biçimlendirmiştir. Bilmiyorum! Şöyle, bir düşündüm. Baktım ki, elli yıla yakın bir süre geride kalmış. İlkokulu yeni bitirmiş ve ortaokulun birinci sınıfına başlamıştım. Sınıf kalabalıktı. İlk kez Fransızca yerine İngilizce dersi eğitiminin verileceği bir yılda okula başlamıştım. Matematik öğretmenimiz aynı zamanda okul müdürüydü: Kel Musa. Memleketi olması nedeniyle biraz Trabzon ağzıyla konuşurdu. Herkes çok sert olduğunu söylerdi. Çağlardı, çağlayandı! Bu söylemin etkisiyle ufak tefek ve çocuksu yapımla ben de korkardım. Ancak, çok güzel öğretirdi. Kendime güveniyordum. İlk yazılı sınav yapıldı ve beş soru sormuştu. Bütün soruları çözmüştüm. O zamanki not sistemi ile on numara bekliyordum. On numara beklediğimi de açıkça dile getiriyordum. Sonuçlar açıklandı. Öğretmenim, beş numara aldığımı söyledi. Notların okunması bittikten sonra çocuksu bir korkaklık ile haklı olduğumu düşünmenin getirdiği cesaret arasındaki çelişkiyi de yaşayarak hemen itiraz ettim. Öğretmenim, soyadımla hitap ederek. “Tabi yapmışsın. Tabi yapmışsın. Ama birimler nerede? Sonuçlar, elma mı, armut mu belli değil.” dedi. Bu dersten sonra yaşamımda hiçbir yerde, hiçbir problem çözümünde sonucu birimsiz açıklamadım. Yaşamımı etkiledi, belki de mesleğimi belirledi, bilemiyorum! Musa Çağlayan öğretmenim, ışıklar içinde uyu.
***
Tiftik keçisi, Orta Anadolu platosunu, yaşam alanı olarak seçmiştir. Kökeni, Orta Asya olan bir sürü hayvanı. Son dönemde adı ile de birleştiği üzere daha çok Ankara ilinde yetiştirilmektedir. Önceki yazıda ihracat serüvenini anlat-mıştım. Cumhuriyetin ilk yıllarında bir milyon baş, 1960 yılında altı milyon baş, 1993 yılında bir milyon baş, günümüzde ise seksen-doksan bin baş Ankara keçisi varlığımız var. Nüfusla orantılandığında kişi başına düşen hayvan sayısının ne kadar azaldığını görmenizi ve anlamanızı isterim.
Orta Anadolu, doğal yaşam alanı olmasına karşın günümüzde Güney Afrika Cumhuriyeti başta olmak üzere Amerika Birleşik Devletleri, Yeni Zelanda ve Avustralya'da da yetiştirilmektedir. Ancak, tiftik parlaklığı açısından ülkemizdeki tiftikleri yakalayamamaktadır. Ülkemizde ise başka kalite sorunları bulunduğunu bilmek gerekir.
***
Türkçede, yalnızca tiftik keçisinde değil, diğer hayvanlarda da büyüklüğüne, yaşına, cinsine göre alt ayrımlara tabi tutularak değişik isimler verilmektedir. Başka dillerde böyle bir ayrım yoktur: Keçi yalnızca, keçidir. At yalnızca attır…
Türkçede, tiftik keçisi; yaşına ve cinsine göre oğlak, çebiç, seyis, anaç, teke, erkeç gibi değişik isimlerle tanımlanır. Oğlak yeni doğan yavru olarak 0,500 gram ile 1000 gram arasında tiftik verirken, anaç bir hayvan 2-3 Kg., teke daha fazla, erkeç ise 5-7 kg. arası tiftik verir. Sürünüz yalnızca erkeçten oluşursa hayvan başına ortalamanız 6 Kg. civarındadır. Sürünüz yalnızca oğlaktan oluşur ise veriminiz 0,750 Kg. ortalamaya erişir. Sürünüz eşit sayıda oğlak, anaç ve teke ile erkeçten oluşur ise sürü ortalamanız 2,5-3,50 Kg. arasında değişir.
Tarım ile ilgili Bakanlık ise yalnızca dişi hayvanları izlemektedir. Genel olarak dişi hayvanları kayıt altına alarak kulaklarına küpe takmakta ve buna göre destek vermektedir. Ancak, sürüde yalnızca dişi hayvan bulunmamaktadır. Doğası gereği en azından teke de olmalıdır, oğlak da. Tiftik veriminin yüksekliği nedeniyle erkeç diye adlandırılan burulmuş tekeleri tercih edenler de vardır. Etmeyenler de. Üretim politikası gereği yalnızca erkeç yetiştiriciliği yapan da bulunur. Dolayısıyla süre ortalaması değişkendir.
***
Anlatamadık. Bürokrasiye hiç anlatamadık. Topbaş olmayana da, Topbaş'a da anlatamadık! Küpe desteği alan hayvan sayısı üzerinden tiftik verimi hesap edilemez dedik, anlatamadık. Yalnızca anaç hayvan başına verimi gözeterek yetiştiricileri mağdur edersiniz, dedik anlatamadık.
Buna karşılık, kesilen ve satılan hayvanları kayıttan düşmeyenlere ise küpe desteği verilmeye devam ediliyor mu, bilmiyoruz. Olmayan hayvanın, tiftik verimi hesabını bozacağı, yanlış hesaplamaya neden olacağı da açıktır. Bunları neden düşündüm, düşünmek zorunda kaldım: Geçenlerde Köy TV kanalında yayımlanan bir röportajda tarım alanında etkili ve yetkili bir bürokratın, aynı zamanda Nallıhan'da tiftik yetiştiriciliğine başlamış olduğunu, tiftikte ortalama verimin 1,5-2 Kg. olduğunu söyleme üzerine yazmak istedim.
Cinsleri ayırmayı bilmeyen, elma ile armudu toplayan, niteliklerine ve özelliklerine göre ayrımı bilmeyen, birimleri anlamayan yetersiz yetkililerin elinde tiftik sayımız tamamen yok olur. Gel de, kel Musa'yı şükranla, minnetle, rahmetle anma.