COVİD-19 aşı maddeleri – lojistik açıdan zorlu bir sınav
COVİD-19 aşı maddelerinin sadece üretimi ve ruhsat alması zorlu bir sınav değildir, aynı şekilde lojistiği de çok karmaşıktır. Aşı maddesinin aşılama merkezinde uygulanıncaya kadar hangi adımları arkasında bıraktığını sizin için burada açıklıyoruz.
Bugüne kadar Almanya’da, koronavirüsle ilgili olarak gerçekleştirilen aşılama kampanyasından daha büyüğü görülmemişti: Aşı maddesi geliştirmesi çalışmalarında yer alan bütün uzmanlar, aşı maddelerinin pandeminin yayılmasını engellemede ve COVİD-19’a karşı korumada en etkili imkânı sundukları bilgisi ışığında iş birliklerini güçlendirerek bu süreci daha etkili yönettiler. Ancak bunu yaparken gösterilmesi gereken özenden taviz vermediler. Bunun sonucunda çalışmanın değişik aşamalarındaki süreçler optimize edildi ve geliştirme çalışmalarında zaman kazanıldı.
Aşı maddesinin geliştirilmesinin ve kullanım onayı almasının yanı sıra üretimi ve lojistiği, özellikle de aşı maddelerinin depolanması ve taşınması da başarılması gereken zorlu bir sınav: Kullanım onayı alan aşı maddelerini milyonlarca doz üretmek, şişelere doldurmak, dağıtımı organize etmek ve sonra da kullanılacağı yere ulaştırmak üzere yolculuğa çıkarmak gerekiyor. Bir doz aşının aşılandığı ana kadar geçen süreçte hangi aşamalardan geçtiğini burada öğrenebilirsiniz:
1. Üretim: COVİD-19 aşı maddeleri nasıl ve nerede üretiliyor?
AB Komisyonu, AB’de kullanım onayı alan bütün aşı maddeleriyle ilgili olarak, teslimat sözleşmeleri yapmak üzere bütün üye ülkeler adına merkezi düzeyde pazarlıklar gerçekleştirir. COVİD-19’a karşı toplumsal bağışıklığı kazanabilmek için dünya çapında milyarlarca doz aşıya ihtiyaç var.
Bu olağanüstü miktarlara ulaşabilmek için büyük sanayi üretimi gerekiyor. Bu konuda ilaç sanayiindeki bütün üreticiler kendi üretim kapasitelerini iş birliği yapmak veya fason üretimi artırmak için çaba sarf ediyor.
Örneğin merkezi Mainz’da bulunan BioNTech adındaki şirket, ilaç tekeli Pfizer ile iş birliği yaparak, üretim tesislerinin bulunduğu birçok şehirde aşı maddesi üretiyor. Şirket buna ek olarak, dünya çapında artan talebi karşılayabilmek için Şubat 2021’den bu yana Marburg’taki bir tesiste üretim gerçekleştiriyor.
Bunun yanı sıra, BioNTech/Pfizer aşı maddesinin üretimini gerçekleştirmek üzere dünya çapında başka ilaç şirketleriyle iş birliğine gidiliyor. Söz konusu şirketler arasında yer alan Fransız tekel Sanofi, örneğin Frankfurt’taki tesislerinde üretimin bir kısmını üstleniyor.
AB’de bugüne dek kullanım onayı almış olan diğer aşı maddelerinin üreticileri de aynı şekilde dışarıdan partnerleri üretim sürecine dahil ediyor: Örneğin ABD’li üretici Moderna, İsviçreli ilaç şirketi Lonza ile birlikte Visp’te üretim gerçekleştiriyor. Britanya-İsveç ortaklığındaki ilaç şirketi AstraZeneca, ürün partilerinin bir kısmının şişelere doldurulması işlemini, Alman İDT Biologika firması tarafından Dessau’daki tesislerinde gerçekleştiriyor.
Bu aşamada karşılaşılan zorlu görevler:
Aşı maddeleri farklı bileşenlerden ve içerik maddelerinden oluşur. Bu nedenle ilaç şirketleri üretim sürecinde, yan şirketlerin sunduğu tedariklere ihtiyaç duyuyor. En etken ve diğer yardımcı içerik maddelerini dünya çapındaki tedarikçilerden temin ediyorlar. Bunun için de çok kısa bir sürede üst düzeyde uzmanlık kazanmış başka tedarikçilerle dünya çapında bir ağ oluşturulması gerekiyordu. COVİD-19 aşı maddelerinin tek tek bileşenlerine duyulan ihtiyaç büyük bir hızla arttığı için, tedarik sürecinde sürekli olarak darboğazların yaşanması söz konusu olabilir. Yanı sıra aşı maddesinin üretimi, her sıradan üretim tesisinde mümkün olmayan karmaşık bir süreçtir. İhtiyaç duyulan yeni tesislerin kurulması veya mevcut tesislerin tadilatı ise zaman alır.
Buna ek olarak şöyle bir durum söz konusu: Örneğin BioNTech/Pfizer ve Moderna’nın ürettiği mRNA aşı maddeleri, yeni tip bir aşı maddesidir. Bu, üretim tesislerinde çalışan personelin uzmanlık gerektiren ekspertize, tesislerin ise söz konusu ihtiyaçları karşılayacak özelliklere sahip olmalarını gerektirir. Bu tür süreçler de zamana ihtiyaç duyar. Ayrıca her parti aşı maddesinin üretiminde kalite standartlarının tutturulması gerekir. Dolayısıyla, aşılanan her kişiye yüksek düzeyde koruma sağlayan aşının uygulanabilmesi için, üretim tesislerinin her an gerekli kriterleri ve ölçütleri karşılaması da zorunludur.
2. Ambalaj: COVİD-10 aşı maddelerinin ambalajında neler dikkat edilmesi gerekir?
Aşı maddeleri üretildikten sonra, şırıngayla delinebilen tapalı şişelere steril bir şeklide doldurularak paketlenir – bu işlem de resmi kuruluşlar tarafından sertifika almış tesislerde gerçekleşir.
Bu aşamada karşılaşılan zorlu görevler:
Şırıngayla delinebilen tapalı şişeler için gerekli camın da yeterli miktarda temin edilmesi gerekir. Burada farklı soğutma derecelerine dayanıklı ve içine yerleştirilen maddeyle kimyasal reaksiyona girmeyen özel cam gerekir. İlaç şirketleri bunun için, üst düzeyde koşulları yerine getirmesi gereken borosilikat cam (Tip I cam) kullanır.
Her şişe aşı maddesi doldurulduktan sonra kapatılır ve depolama sırasında sabit derecede hüküm süren koşulları yerine getirebilen özel kartonlara yerleştirilir. Sonra kartonlar palet üzerinde taşınmaya hazır bekler.
3. Teslimat: Hazır bekleyen COVİD-19 aşı maddeleri nereye gider?
Aşı maddelerinin şişelere doldurularak paketlenmesini de kapsayan üretim sürecinin ardından, üretilen aşı maddeleri AB üye ülkelerindeki merkezlere gönderilir.
Aşı dozları Almanya’da bu merkezden eyaletlere taşınır. Burada, kullanıma hazır aşı miktarları, her eyalette yaşayan insanların toplam nüfusa oranı gözetilerek eyaletlere dağıtılır. Eyaletlerde de bunların teslim alındığı özel merkezler kurulmuştur. BioNTech/Pfizer’in aşı maddeleri, bu sürecin dışında tutulur. Zira bu şirket aşı maddelerini eyaletlerdeki bu merkezlere direkt kendisi teslim eder. Federal eyaletler, COVİD-19 aşı maddelerinin usulüne uygun bir şekilde depolanmasından ve aşılamanın yapıldığı mekanlara dağıtımından sorumludur; ayrıca aşılamada gerekli şırınga ve iğne gibi donanımların tedarik edilmesi de eyaletlerin görev alanına girer.
Aşı maddeleri, eyaletlerdeki adı geçen merkezlerden aşı merkezlerine gönderilir.
Doktor muayenehanelerinde veya işyeri hekimleri tarafından gerçekleştirilen aşılamalar açısından farklı bir teslimat yolu izlenir. Aşı maddeleri, gerekli donanımlarla birlikte buralara merkezi tesislerden önce ilaç toptancılarına gönderilerek, oradan da eczaneler üzerinden ulaştırılır.
Bu aşamada karşılaşılan zorlu görevler:
Ürünün taşıdığı özellikler ve aşı maddelerinin depolanması ile taşınması sırasında yerine getirilmesi gereken koşullar nedeniyle farklı lojistik konseptleri gereklidir.
Bu bağlamada örneğin farklı aşı maddelerinin depolanması veya taşınması sırasında farklı soğutma derecelerinin sağlanması gerekir.
Bu farklı soğutma zincirlerinin delinebilir şişelerin aşı merkezlerine veya işletmelerine ve doktor muayenehanelerine teslimatı yapan eczanelere nakli sırasında da güvence altına alınması gerekir. Bu sürecin her anında dereceyi kontrol edebilmek için, üreticiler veya nakliyat şirketleri paketlere sürekli olarak sıcaklığı ölçen sensörler yerleştirir. İlaç şirketleri, kullanım onayı alındıktan sonra da aşı maddelerinin stabil olup olmadığını araştırarak, gerektiğinde aşı maddelerinin uyulması daha kolay koşullarda nakledilmelerinin ve depolanmalarının mümkün olup olmadığını inceler.
4. Koronaya karşı koruyucu aşılama: Aşı nerede yapılır?
Aşı maddeleri eyaletlerdeki teslimat merkezlerinden aşı merkezlerine götürülür. Bunun dışında örneğin yatılı bakım merkezlerine giden seyyar aşılama ekipleri vardır. Aşı merkezlerinde aşılama konusunda daha fazla bilgiyi bu makalede toparladık.
Buna karşılık doktor muayenehanelerine ve işyeri hekimlerine yapılan teslimatlar ise, ilaç toptancıları ve eczaneler üzerinden gerçekleşir. İşletmelerdeki korona aşılaması hakkında daha fazla bilgiye buradan ulaşabilirsiniz. COVİD-19’a karşı doktor muayenehanelerindeki aşılama sürecinin nasıl işlediğine ilişkin daha geniş bilgiye buradan ulaşabilirsiniz.