PERSONEL ÇOK, KALİFİYE ELEMAN YOK… DPÖ’nün yayınladığı 2018 Yılı Yerel Yönetimler Raporu’nda, “kalifiye personel yetersizliği nedeniyle birkaç belediye dışındaki belediyelerin yol, su, kanalizasyon, sağlık gibi hizmetleri tam olarak veremediği”, “2017 yılına oranla 2018 yılında belediyelerin borçlanma oranlarının arttığı”, “bazı belediyelerdeki nüfusun arttığı” ve “ciddi bir personel gideri olduğu” yer alıyor. Ayrıca aynı raporda, belediyelerin daha sağlıklı ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşmaları için belediye sayısının düşürülmesi gerektiği de belirtiliyor
BORÇLANMA ARTTI… Rapora göre, belediyeler, 2017 yılına oranla 2018 yılında daha çok borçlandı. Söz konusu durum raporda “2018 yılında 2017 yılına göre borçlanmada yüzde 44.9’luk artış görünmektedir. Borçlanma kalemi, cari yıl içinde alınan kredileri kapsamaktadır. Bundan dolayı bakiye borçlar dahil edilmemektedir” şeklinde yer alıyor
Ceren ÖZBİL
Ülkede yıllardır yerel yönetimler reformu ile ilgili çalışmalar sürerken, Devlet Planlama Örgütü’nün (DPÖ) kısa süre önce yayınladığı 2018 Yılı Yerel Yönetimler Raporu’yla da bu alanda yaşanan birçok sıkıntı ortaya konuldu.
Söz konusu raporda, “kalifiye personel yetersizliği nedeniyle birkaç belediye dışındaki belediyelerin, yol, su, kanalizasyon, sağlık gibi hizmetleri tam olarak veremediği”, “2017 yılına oranla 2018 yılında belediyelerin borçlanma oranlarının arttığı”, “bazı belediyelerdeki nüfusun arttığı”, “ciddi bir personel gideri olduğu” yer alıyor.
Ayrıca aynı raporda, belediyelerin daha sağlıklı ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşmaları için belediye sayısının azaltılması gerektiği de belirtiliyor.
Rapordan alıntılar…
Belediye personeli başına düşen
nüfus sayısı 2011 yılı için 86 kişi
KKTC’nin 2006 Genel Nüfus ve Konut Sayımı’na göre, toplam de-jure nüfusunun 256 bin 644 olduğu dikkate alınırsa, bu nüfusun yüzde 48.7’si ilçe merkezlerindeki belediye sınırları içerisinde yaşamaktadır. Belediyelerde görevli toplam personel sayısı 2 bin 372 kişiydi.
Belediye sınırları içerisindeki nüfusun 199 bin 218 kişi olduğu dikkate alınırsa, personel başına düşen nüfus sayısı 2006 yılı için 84 kişidir.
14/2008 sayılı Belediyeler (Değişiklik) Yasası’nın verdiği yetki uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından kaymakamlıklara bağlı köylerin belediyelere bağlanmasıyla 2006 nüfus dağılımı yeniden düzenlenmiştir.
Böylelikle ilçe merkezlerindeki belediye sınırları içerisinde yaşayan nüfusun oranı yüzde 48.7’den, yüzde 56.5’e yükseldiği görülmektedir. 2011 yılı için belediyelerde görevli toplam personel sayısı 2006 yılına göre yüzde 40 dolayında bir artış göstererek 3 bin 331 kişi olmuştur.
Belediye sınırları içerisindeki nüfusun 285 bin 702 kişi olduğu dikkate alınırsa, belediye personeli başına düşen nüfus sayısı 2011 yılı için 86 kişi olmuştur.
Pile, Karaman ve Kantara herhangi bir belediyeye dahil edilmediği için toplam 555 kişilik nüfusları ayrı tutulmuştur. KKTC’nin 2006 Nüfus Sayımı’nda 256 bin 644 olan de-jure nüfusu, 2011 Genel Nüfus ve Konut Sayımı’nda 286 bin 257 kişiye ulaşmış ve nüfusta yüzde 11.5 oranında artış olmuştur. Buna göre nüfusun yüzde 99.8’i belediye hudutları içerisinde yaşamakta ve belediye hizmetlerinden faydalanmaktadır.
Belediye görevlerinde genel kural beldenin gelişmesi ve belde halkının esenlik, refah ve mutluluğu konusunda ortak yerel gereksinimlerin çağdaş bir anlayış ve demokratik bir tutum ile ele alınıp karşılanmasıdır.
Nüfusu 10 binin üzerinde sadece 6 belediye var…
Belediyelerin nüfus gruplarına göre dağılımına baktığımızda 1000’den az ve 1001-2000 de-jure nüfus grubunda 1’er, 2001-5000 de-jure nüfus grubunda 12 belediye, 5001 - 10000 de-jure nüfus grubunda 6 belediye vardır. Bu sonuç bize KKTC’deki belediyelerin nüfuslarının 10001 ve üzerinde olan sadece 8 belediye olduğunu göstermektedir.
En yüksek katkıyı ilçe belediyeleri alıyor
Devlet katkısı belediyelere de-jure nüfus oranları dikkate alınarak dağıtılmaktadır.
Tablo 4’te Belediyelerin 2016 – 2018 yıllarında Devletten aldıkları katkı miktarları ve yüzde payları görülmektedir. İlçe belediyeleri (Lefkoşa, Gazimağusa, Girne, Güzelyurt, İskele ve Lefke) toplam devlet katkısının yüzde 58,8’ini alırken, geriye kalan 22 belediye ise yüzde 41,2’sini almaktadır.
2008’den sonra belediyelere bağlı nüfus arttı
KKTC’nin 2006 Nüfus ve Konut Sayımı’na göre belediye sınırları içerisindeki nüfus 199 bin 218 kişi, kaymakamlıklara bağlı köylerde yaşayan nüfus ise 56 bin 876 kişiydi.
14/2008 sayılı Belediyeler (Değişiklik) Yasası uyarınca kaymakamlıklara bağlı köylerin belediyelere bağlanmasıyla 2006 nüfus dağılımı yeniden düzenlenmiş ve 2008 sonrası köylerin belediyelere bağlanması sonucu belediye sınırları içerisindeki nüfus yüzde 28.5 oranında artarak 256 bin 94 kişiye ulaşmıştır. Bu sayıya belediye sınırları dışında tutulan Pile, Karaman ve Kantara toplam nüfusu olan 555 kişi dahil edilmemiştir.
Girne, Gönyeli, Alsancak,
Çatalköy, Dikmen ve Tatlısu nüfusu arttı
2006 ve 2011 nüfus sayımlarına bakıldığında Girne, Gönyeli, Alsancak, Çatalköy, Dikmen ve Tatlısu belediyelerinin nüfuslarında yüzde 20’den fazla artış olduğu, Akıncılar köyünde ise yüzde16’ya yakın nüfusta azalma olduğu dikkat çekmektedir.
2018 yılında borçlanma arttı…
2018 yılında 2017 yılına göre borçlanmada yüzde 44.9’luk artış görülmektedir. Borçlanma kalemi, cari yıl içinde alınan kredileri kapsamaktadır. Bundan dolayı bakiye borçları dahil edilmemektedir.
Her yıl devlet bütçesinde öngörülen mahalli gelirlerin yüzde 9.25 ( 2015 yılına kadar yüzde 8.5’lik) oranındaki kısmı belediyelere nüfus oranları dikkate alınarak dağıtılmaktadır.
En çok gider personel giderleri…
Belediyelerin 2017 yılındaki personel giderlerinin toplam giderler içindeki payı yüzde 45.3’ iken, 2018 yılında bu oran azalarak yüzde 45.1’e gerilemiştir.
Vergi gelirleri, vergi dışı gelirler, sermaye gelirleri ve yardımların toplamı öz kaynak gelirlerini oluşturmaktadır. Bir önceki yılda yüzde 83.0 olan personel giderlerinin öz kaynak gelirlerine oranı ise 2018 yılında artarak yüzde 89.8 olduğu görülmektedir
Borç durumu
Belediyelerimizin 2011 ve 2018 yılları itibarı ile kurum ve kuruluşlara olan borçlarına bakıldığında, Kıbrıs Türk Elektrik Kurumu, Gelir ve Vergi Dairesi, İhtiyat Sandığı Dairesi ve Sosyal Sigortalar Dairesi’ne 2011 yılı için toplam 256,309,910.76 TL olan borcun 2012 yılında yüzde 27,53 oranında artarak 326,876,556.05 TL seviyesine yükselmiştir.
2013 yılında yüzde 16.96 oranında gerileyerek 271,433,647.36 TL, 2014 yılında ise yüzde 12.83 oranında artarak 306,267,775.15 TL, 2015 yılında ise yüzde 11.90 oranında yükselerek 342,743,646.43 TL
seviyesine yükselmiş, 2016 yılında yüzde 10.93, 2017 yılında ise yüzde 25,59 ve son olarak 2018
yılında yüzde 12.24 oranında artarak 535,965,393.02 TL seviyesine ulaşmıştır.
2011-2018 yılları itibarı ile belediyelerin kurum ve kuruluşlara olan borçlarının yüzde değişimleri incelendiğinde özellikle Kıbrıs Türk Elektrik Kurumu’na olan borçların 2012- 2013 yılları arasında yüzde 48.66, 2013-2014 yılları arasında yüzde 17.89, 2014-2015 yılları arasında ise yüzde 33.35 oranında gerilediği, 2016- 2017 yılları arasında ise yüzde 137.86 ve son olarak 2017-2018 yılları arası yüzde 20.05 oranında arttığı görülmektedir.
K.T.E.K sorumluları ile yapılan görüşme neticesinde, belediyeler tarafından mahkemede ara emri alınan borçların, ara emrinin kalkmasından sonra hesaplara yansıtılmış olduğu ifade edilmiştir. Diğer kurumlara olan yüzde borç değişimlerinin ise yıllar itibarı ile arttığı görülmektedir.
Salon araç sayısı arttı
2017 yılına göre 2018 yılında belediyelerin araç filolarına yeni araçların eklenmesi ile araç sayısı 1325’den 1348’e yükselmiştir. Kamyonet sayısında 29 azalma olurken, salon araç sayısında 16 artış yaşandığı görülmektedir.
Sorunlar
Belediyelerimiz, çağdaş gereksinimlerin karşılanması amacıyla gerekli hizmet sunumunu gerçekleştirebilmek için mali sorunlarla uğraşmaktadırlar.
Mali sorunların aşılması maksadıyla denetim mekanizması geliştirilmelidir. Belediyelerin ana hizmet alanları olan yol, su, kanalizasyon, sağlık ve imar konularında özellikle bilgi ve deneyim gerektiren hizmetlerde birkaç kent belediyesinin dışında tüm belediyeler kalifiye personel yetersizliği nedeniyle güçlük çekmektedir.
Buna mukabil personel sayısındaki artış dikkate alındığında yerel yönetimlerin hantal ve verimsiz bir yapıya sahip olmaya başladığını gözlemlemekteyiz.
Bundan dolayı personel alımı konusunda dikkatli olunması, merkezi bir sınav yapılması ve bu konuda yasal düzenlemeler yapılması elzemdir. Ayrıca, belediye hizmetlerin en üst düzeyde ve kaliteli bir şekilde halka ulaşmasını sağlamak için yerel yönetimlerin coğrafi temeller üzerine yeniden yapılandırılması ve paylaşımlı hizmet modeliyle yerel yönetimlerin birlikte çalışması teşvik edilmesi gerekmektedir.
Belediyeler Yasası ve Belediye Personel Yasası gözden geçirilerek verimin artırılması yönünde gerekli tedbirlerin alınması gerekmektedir. Belediyelerde çalışan personelin eğitimine yönelik olarak düzenlenen seminer, kurs ve benzeri programlar yeterli düzeyde yapılamamaktadır. Belediyelerimizin çoğu ekonomik bakımdan sıkıntı çekmektedir. Belediyeler çalışanlarını ödeyebilmek için devletten avans çekmek zorunda kalmakta, birçok belediye yatırım konusunda beklentilere cevap verecek bir gelişme gösterememektedir. Yerel yönetimlerde bütçe disiplininin oluşturulması, stratejik önceliklere göre kamu kaynaklarının etkin ve verimli bir şekilde kullanılması ve sonuçların raporlanması gerekmektedir. Bundan dolayı “Yerel Yönetimlerin” bütçe sistemlerinde reforma gidilmesi ve “Çok Yıllı Bütçe Sistemi”ne geçilmesi yönünde çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.
Değiştirilmiş şekliyle 51/1995 sayılı Belediyeler Yasasına göre ‘’kent’’ nüfusu 5001 veya daha fazla olan beldeleri anlatır.
14/2008 sayılı Belediyeler (Değişiklik) Yasası’nın verdiği yetki uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından kaymakamlıklara bağlı köylerin belediyelere bağlanması sonucu 2006 nüfus dağılımı yeniden düzenlenmiştir. 2008 sonrası köylerin belediyelere bağlanması sonucu nüfusu 5001’i aşan belediye sayısı artmıştır.
Bundan dolayı yeni bir kent tanımlamasına ihtiyaç duyulmaktadır. Belediyelerin daha sağlıklı ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşmaları için belediye sayısının düşürülmesi öngörülmektedir. Bu konu ile ilgili bilimsel çalışmaların biran önce tamamlanarak sonuçlandırılması belediye sınırları içerisinde yaşayan bireylerin sağlığı, huzuru, mutluluğu ve refahı için büyük önem arz etmektedir.