Kamu iktisadi teşebbüslerinin işçi rejimi genel olarak 399 sayılı Kanun Kararında Kararname ile düzenlenmiştir. KHK kapsamındaki kuruluşlarda üç statüde işçi istihdam edilmektedir. Bunların birincisi tıpkı vakitte 657 sayılı Kanun kararlarına tabi olan 1 sayılı cetvel kapsamındaki memurlar, ikincisi kontratlı işçi, üçüncüsü ise personellerdir. Anılan KHK’de kontratlı işçi atama yetkisi idare şurasına verilmiş olup, kontratlı çalışanın müsabaka ve yeterlik yahut yalnızca yeterlik imtihanı ile işe alınması, imtihana ait konuların ise yönetmelikle düzenlenmesi öngörülmüştür.
399 sayılı KHK’de işçi alımı üstte yer verdiğimiz üzere düzenlenmiş olmakla birlikte, genel yatırım ve finansman kararnamelerinde farklı bir adap getirilmiş, kontratlı çalışanın Kamu Misyonlarına Birinci Kere Atanacaklar İçin Yapılacak İmtihanlar Hakkında Genel Yönetmelik kapsamındamerkezi yerleştirme ile atanması mecburî tutulmuştur. Ayrıyeten kuruluşlar Hazine ve Maliye Bakanlığının uygun görüşünü alarak yürürlüğe koyacakları yönetmelikler ile özel niteliği haiz durumlara KPSS puanı bazlı olarak yapacakları kurumsal imtihanlar ile kontratlı işçi alabilmektedir.
16 Ekim 2020 tarihli ve 31276 sayılı Yinelenmiş Resmi Gazetede yayımlanan Kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı iştiraklerinin 2021 yılına ilişkin Genel Yatırım ve Finansman Programının Tespitine Ait Kararın 7/4 hususunda, “1/1/2021 tarihinden sonra kontratlı işçi durumlarına atananlar 3 hizmet yılını tamamlamadıkça; mesleğe özel müsabaka sınavıyla yardımcı olarak atanan takımlar ile bulunulan konumdan farklı ve tahsil durumu itibariyle ihraz ettikleri unvanlı takım ve konumlara yapılacak atamalar hariç olmak üzere hala misyon yaptıkları kuruluşlara yahut öbür kamu kurum ve kuruluşlarına atanamaz. Kamu Misyonlarına Birinci Sefer Atanacaklar İçin Yapılacak İmtihanlar Hakkında Genel Yönetmelik kapsamında merkezi yerleştirme süreçlerine ve bu hususun ikinci fıkrası kapsamında yapılacak ilanlara başvuramaz, yerleştirilseler dahi atama süreçleri yapılmaz.” denilmektedir. Hususun ikinci fıkrasında ise, KİT ve bağlı iştiraklerin Hazine ve Maliyle Bakanlığı uygun görüşünü alarak çıkaracakları yönetmeliklerde belirlenecek yöntem ve asıllar çerçevesinde yapılacak kurumsal imtihanla işçi alımına ait konulara yer verilmiştir.
16 Aralık 2020 tarihli ve 1336 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2021 Yılına İlişkin Genel Yatırım ve Finansman Programının Uygulanmasına Ait Metot ve Temellerin Belirlenmesine Dair Bildirimin 7. hususunda ise, “(1) 1/1/2021 tarihinden sonra kontratlı işçi durumlarına atanan işçi, atanmasını takiben 3 yıl geçmedikçe hala vazife yaptıkları kuruluşlara ve öbür kamu kurum ve kuruluşlarına atanamayacaklardır.
a) Kurumsal alım usulü ile teşebbüslerde kontratlı işçi durumlarına atananlar,
b) Mesleğe özel yarış imtihanı ile yardımcı olarak girilen takımlar (örneğin müfettiş yardımcılığı, uzman yardımcılığı, stajyer kontrolörlük üzere kadrolar) ile bulunulan konumdan farklı ve tahsil durumu prestijiyle ihraz ettikleri unvanlı takım ve durumlara yapılacak atamalar (örneğin memur unvanlı duruma atanmış çalışanın mühendis unvanlı bir takım yahut konuma atanması),
bu sınırlamanın dışındadır.” kararları yer almaktadır.
Bu kararlardan üç yıl çalışmaksızın öteki takım ve konumlara atanamama uygulamasının 2021 yılında da motamot devam edeceğini anlıyoruz. Düzenlemeler 2020 yılında geçerli olan kararların virgülüne kadar tıpkı. Yalnızca 2020 yılı yerine 2021 yılı kullanılmış.
Sonuç olarak, 2020 yılında olduğu üzere 2021 yılında da KİT ve bağlı iştiraklerine ataması yapılacak kontratlı işçi üç yılını tamamlamadıkça öbür takım ve konumlara atanamayacak. Atama yapılamayacak takım ve konumlar kamu kurum ve kuruluşlarındaki üç statünün (memur, kontratlı işçi ve işçi) tamamını kapsıyor.
Üç yıl çalışma zaruriliği ise 399 sayılı KHK’nin 3/c unsuru kapsamındaki kontratlı işçi için geçerli. 2021 yılında atanacak Emekçi ve memurlar bu kapsamda değil. Kontratlı işçi için de üç istisna kelam konusu. Bunlar;
1- Kurumsal alım metodu ile teşebbüslerde kontratlı işçi durumlarına atananlar,
2- Mesleğe özel müsabaka imtihanı ile yardımcı olarak girilen takımlar (örneğin müfettiş yardımcılığı, uzman yardımcılığı, stajyer kontrolörlük üzere kadrolar)
3- Bulunulan konumdan farklı ve tahsil durumu prestijiyle ihraz ettikleri unvanlı takım ve konumlara yapılacak atamalar (örneğin memur unvanlı konuma atanmış çalışanın mühendis unvanlı bir takım yahut duruma atanması),
Ayrıyeten, Devlet memuruyken istifa ederek KİT idare heyeti kararı ile direkt kontratlı olarak atananların da dördüncü istisna olduğunu değerlendirmekteyiz.