İstanbul Üniversitesi İslam İktisadı ve Finansı Uygulama ve Araştırma Merkezi’nin (İSİFAM) Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Dünya Bankası Küresel İslami Finans Merkezi ve Ziraat Katlım Bankası’nın destekleriyle düzenlediği ‘Faizsiz Finans Sektörü İçin Yasal Çerçeve’ Sempozyumu 29-30 Eylül 2017 tarihlerinde İstanbul Üniversitesi Rektörlük Binasında gerçekleştirildi.
Sempozyumda bu alana özgü ayrı bir yasal altyapının hem kurumsal yönetim ve faizsiz finans ilkeleri, hem sektörün ve ekonominin gelişmesi, ve hem de faizsiz finans ilkelerine uyumluluk açısından önemi ve gereği her yönüyle ortaya konularak dünyadaki uygulamaları yurtdışından katılan uzmanlarca anlatıldı. Türkiye için de ‘devrim’ niteliğindeki Kanun Tasarısı, sempozyum boyunca müzakere edildi.
İki gün süren program kapsamında dört oturum ve bir panel gerçekleştirildi. Sempozyumda öne çıkan hususları şu şekilde sıralandı:
- Faizsiz Finans Kanun Taslağı çalışması ile birlikte Türkiye’de 35 yılı aşkın bir zamandır faaliyetlerini sürdüren eski adıyla Özel Finans kurumları, 2005’teki düzenlemeyle birlikte yeni isim alan Katılım Bankaları’nın uyacağı kurallaın ve ilkelerin tek bir çatı altında toplanacağı ve danışmanlık sürecinin kurumsallaştırılacağı, bu şekilde sisteme iyi yönetişim (good governance) getirilecek olup sektörün denetim ve gözetiminin çok daha etkin hale getirileceği anlatıldı.
- Sistemin daha şeffaf ve güvenilir hale getirileceği ve piyasalara girmekte tereddüt eden yatırımcılara çok daha güvenli bir ortam sunulacağı belirtildi.
- Her ne kadar bu kanun taslağının hazırlanması bir devrim niteliğinde olsa da tashihe muhtaç yönlerinin de olduğu belirtildi ve ikinci günün ilk oturumunda kanun taslağı fıkhi açıdan değerlendirildi ve taslağın bazı maddelerinin yeniden düzenlenmesi veya kaldırılması önerildi. Özellikle hileli bir ürün kabul edilen teverruka kapı aralayan madde ve murabaha işleminin gerçek bir alışveriş olabilmesi için mülkiyetinin tamamen bankaya geçtiğini gösteren faturanın zorunluluğunu kaldıran madde gündeme getirildi. Murabaha’nın gerçek bir satış olmaması durumunda ise İslami Finans’ın geleceğinde çok daha büyük sorunlara yol açacağına dikkat çekildi.
- Zorlukları hile ve zaruret kavramları ile aşmak yerine İslam’ın ilkeleri ve amaçlarına uygun bir hale getirilmesinin gerekliliğine değinildi. Öte yandan her ne kadar ideal sistem hedeflense de tarih boyunca süregelen faizli işlemlerin açık veya gizli bir şekilde var olduğu gerçeğinin de üzerinde düşünülmesi gerektiği vurgulandı.
- Taslağa göre fetva verecek kurulun üyelerinin de bazı asgari liyakat ve ehliyet şartlarına uyması gerektiği üzerinde duruldu. Buna göre, kurulda özellikle İslam Hukuku alanında ehil olmayan birinin oy kullanmasının ve kullandığı oyla kuruldan çıkacak kararı etkilemesinin sakıncalarına dikkat çekildi.
- Kanun Taslağı’nın hazırlık sürecindeki karşılaşılan zorluklardan bahsedildi. Bunların en önemlisi olarak da Türkiye Cumhuriyeti Anayasa’sındaki ‘Laiklik’ ilkesinin üzerinde duruldu. Seküler bir mantıkla işleyen mevcut sistemin içinde İslam Hukukuna referans veren bir kanun taslağı oluşturmanın zorlukları dile getirildi.
- Bir başka kanuni zorluk olarak da Katılım Bankalarının bankacılık kanunlarına uymaları gerekliliğine işaret edildi. Katılım Bankaları’nın bankacılık kanununu ihlal etmeden ticareti nasıl gerçekleştirecekleri sorusu gündeme getirildi.
Sonuç itibariyle, bu kapsamlı kanun taslağının gerekli eksikliklerin giderilmesi ile birlikte İslami Finans’ın geleceği açısından son derece önemli bir adım olduğu ve Faizsiz Finans Kanunun alandaki ciddi bir boşluğu dolduracak ve mevcut ihtiyaçlara büyük oranda cevap verecek nitelikte olduğu ifade edilirken, katılımcılara sertifika takdimi ile program son buldu.