Diyetisyen Gizem Şeber’den doğru karbonhidrat tüketimiyle ilgili önemli bilgiler…
Günlük beslenmemizde doğru şekilde ve doğru oranlarda karbonhidratın yer alması gerektiğini belirten Diyetisyen ve Yaşam Koçu Gizem Şeber, karbonhidrat tüketiminin 5N1K’sını ve doğru karbonhidrat tüketiminin nasıl olması gerektiğini anlattı.
Ekmek, pilav, makarna, bulgur, erişte gibi karbonhidratlı yiyecekler ve şeker, birçok insanın vazgeçilmezi. Sırf bu yiyeceklerden mahrum kalmamak adına kilo vermesi gerektiği halde diyete başlayamayan veya diyetisyen desteği almaktan korkan kişiler var. Oysa karbonhidrat beslenmemizin önemli unsurlarından biri. Yani günlük beslenmemizde kesinlikle yer almalı. Fakat doğru şekilde ve doğru oranlarda.
Karbonhidrat tüketiminin 5N1K’sı
Ne?
Karbonhidratlar çok çeşitlidir. Temel olarak basit ve kompleks olarak ikiye ayrılırlar. Basit karbonhidratlar; beyaz şeker ve bal gibi yiyeceklerden bulunur. Kompleks yani zor sindirilen karbonhidratlar ise ekmek, pirinç, bulgur, makarna, erişte gibi yiyeceklerdir. Meyveler ve kuru meyveler de karbonhidrat içerir. Sağlıklı beslenmenin en temel şartlarından biri basit karbonhidrat ve şeker tüketimini azaltıp yerine kompleks karbonhidratlara yer vermektir. Karbonhidratlı besinler, vücudumuzda enerji üretimini sağlarlar. Günlük aldığımız kalorinin en az yarısı karbonhidratlı besinlerden karşılanmalıdır.
Ne zaman?
Vücudumuzun sağlıklı olması için karbonhidratlar gereklidir. Fakat tüketim saati de sağlıklı bir yaşam ve ideal kilo için önem taşır. Karbonhidratlı yiyeceklerin gündüz saatlerinde tüketilmesi daha sağlıklıdır. Akşam yemeğinde karbonhidratlı bir besin var ise mümkünde yemekten 4 saat sonra yatılmalıdır. Yatmadan 2 saat önce yemeği kesmek; sindirim sistemi sağlığı ve vücutta yağlanmanın olmaması açısından önemlidir. Genel yanılgı, meyvelerin tamamen masum olduğudur. Fakat meyve tüketiminden de yatmaya son iki saat kala kaçınılmalıdır.
Nerede?
Ayakta yemek, televizyon veya bilgisayar karşısında besin tüketimi daha hızlı şekilde yemek yememize yol açar. Yapılan bilimsel çalışmalar; televizyon karşısında yemek yiyen kişilerin, sofrada besin tüketen kişilere göre daha fazla kalori aldığını ortaya koymuştur. Hızlı tüketilen karbonhidratlar; kan şekerini daha hızlı yükseltip daha hızlı düşürür. Bu nedenle bu tür yiyeceklerin yavaş tüketilmesi önemlidir. Aynı zamanda karbonhidratın sindirimi ağızda başlar, bu nedenle iyi çiğneyerek besin tüketmek önemlidir. Kan şekeri seviyesinin kolay kontrolü için ayaküstü atıştırmaktan ve TV/bilgisayar başında yemek yemekten kaçınmanız gerekir.
Nasıl?
Karbonhidratlı yiyeceklerin bazıları diğerlerine göre kan şekerini daha hızlı yükseltip daha hızlı düşürür. Bu durum daha hızlı acıkmamıza ve karın bölgesinden yağlanmamıza neden olur. Örneğin beyaz ekmek, tam buğday ekmeğine göre; pirinç bulgura göre; muz elmaya göre kan şekerini daha hızlı yükseltir. Bu nedenle, karbonhidratlı yiyecekleri dengeli tüketmemiz ve sadece tek bir çeşide yüklenmemek önemlidir.
Yiyeceklerin tüketim sıcaklığı ve pişirme şekilleri de kan şekeri açısından önem taşır. Karbonhidratlı bir yiyecek ne kadar sıcak tüketilirse kan şekerini o kadar hızlı yükseltir. Örneğin fırından taze çıkmış beyaz ekmeğin bir dilimi ile bir dilim çavdarlı ekmek aynı kaloridedir, fakat beyaz ekmek daha fazla kilo almanıza yol açabilir.
Bir adet patates ortalama 70 kaloridir. Her ikisi de patatesten hazırlanan yemekler olduğu halde patates salatası, patates püresine göre daha sağlıklıdır. Püre, kan şekerini patates salatasına göre daha hızlı yükseltebileceğinden ötürü karın bölgenizde daha fazla yağlanmaya sebep olabilir.
Neden?
Karbonhidratlı yiyecekler beslenmemizde mutlaka yer almalıdır. Çünkü vücut temel enerjiyi bu yiyeceklerden sağlar. Tahıl grubu karbonhidratlar aynı zamanda B vitamininden, meyveler ise C vitamininden zengindir. Yine bu grup beslenmemizdeki lif kaynağıdır. Sindirim sistemi sağlığını korumak, kabızlık gibi problemler yaşamamak için lifler önemlidir. Yeterli karbonhidrat tüketilmediğinde, vücut enerji üretebilmek için yiyeceklerden gelen proteini kullanır. Bu da kaslarımız başta olmak üzere bütün vücut sistemlerimizin zarar görmesine neden olabilir.
Kim?
Herkes. Bir kişinin günlük karbonhidratlı besin ihtiyacı ve hangi karbonhidratlı besinleri tercih etmesi gerektiği; günlük harcadığı kalori, yaşı, cinsiyeti, kan bulguları, kullandığı ilaçlar, metabolizma hızı ile yakından ilişkilidir. Genel olarak gebelerin, emziren annelerin, çocukların, ergenlerin ve sporcuların karbonhidrat ihtiyacı daha yüksektir. Hangi karbonhidratlı yiyeceği tercih etmeleri gerektiği de kan bulgularına ve diyabet hastası olup olmadıklarına göre değişiklik gösterir.