Kronik Akciğer Hastalıkları: Nedenleri ve Risk Faktörleri
Kronik akciğer hastalığını düşündüğünüzde aklınıza akciğer kanseri gelebilir, ancak aslında birçok farklı türü vardır. Toplam 1 milyondan fazla ölümün sebebi akciğer hastalıklarıdır. Bu tür akciğer hastalıkları solunum yollarınızı, akciğer dokularınızı veya akciğerlerinize giren ve çıkan kan dolaşımını etkileyebilir. İşte en yaygın türler, sebepleri ve risk faktörleri ve tıbbi yardım ihtiyacına işaret edebilecek olası semptomlar aşağıda yer almaktadır.
Astım
Sizde veya çocuğunuzda astım varsa, nefes alamamanın ne kadar korkutucu olabileceğini bilirsiniz. Astım uzun vadeli bir sorundur, ancak sizi sınırlandırması gerekmez. Astım hakkında öğrenebileceğiniz her şeyi öğrenmek, istediğiniz hayatı yaşamanın ilk adımıdır.
Gençlerde ve Yetişkinlerde Astım
Astım Nedir?
Astım, akciğerlerinize giden hava yollarında şişlik ve iltihaplanmaya sebep olmaktadır. Astım şiddetlendiğinde hava yolları tıkanır ve daralır. Bu, havanın kolayca geçmesini engeller ve nefes almanızı zorlaştırır. Bu alevlenmelere ayrıca astım atakları da denilmektedir.
Astım, insanları farklı şekillerde etkiler. Bazı insanlar sadece alerji mevsiminde veya soğuk havada nefes aldıklarında veya egzersiz yaptıklarında astım atakları geçirirler. Diğerleri, onları sıklıkla doktora gönderen birçok kötü atağa sahiptir. Çok az astım atağınız olsa bile, yine de astımınızı tedavi etmeniz gerekir. Solunum yollarınızdaki şişlik ve iltihap, solunum yollarınızda kalıcı değişikliklere neden olabilir ve akciğerlerinize zarar verebilir.
Astımı olan birçok insan aktif ve dolu bir hayat yaşar. Astım ömür boyu sürecek bir hastalık olmasına rağmen, tedavi onu kontrol etmeye ve sağlıklı kalmanıza yardımcı olabilir.
Astıma Ne Sebep Olur?
Uzmanlar astıma neyin sebep olduğunu tam olarak bilmiyorlar. Ama bilinen bazı şeyler vardır. Bunlar:
Astım ailelerde görülür.
Alerjisi olan kişilerde astım çok daha yaygındır, lakin alerjisi olan herkes astım olmaz. Ve astımı olan herkesin alerjisi yoktur.
Kirlilik astıma neden olabilir ya da daha da kötüleştirebilir.
Semptomlar Nelerdir?
Astım semptomları hafif veya şiddetli olabilir. Ara sıra hafif ataklar yaşanabilir veya her gün şiddetli semptomlarınız olabilir. Ya da arada krizler olabilir. Belirtilerinizin ne sıklıkla görüldüğü de değişebilir. Astımınız olduğunda şunları yapabilirsiniz:
Nefes alıp verirken yüksek veya yumuşak bir ıslık sesi çıkaran hırıltı
Çok öksürük
Göğsünüzde gerginlik hissetme
Nefes darlığı hissetme
Öksürme veya nefes almada zorlanma nedeniyle uyumakta zorluk çekme
Egzersiz sırasında çabuk yorulma
Belirtileriniz geceleri daha kötü olabilir. Şiddetli astım atakları yaşamı tehdit edebilir ve acil tedavi gerektirebilir.
Astım Nasıl Teşhis Edilir?
Doktorunuz çeşitli akciğer fonksiyon testleri isteyebilir. Bu testler şunları içerir:
Spirometri. Doktorlar astımı teşhis etmek ve takip etmek için bu testi kullanırlar. Havayı ciğerlerinize ne kadar hızlı girip çıkarabileceğinizi ve ne kadar hava hareket ettirdiğinizi ölçer.
Tepe ekspiratuar akış (PEF). Bu, elinizden gelenin en iyisini yapmaya çalıştığınızda ne kadar hava soluyabileceğinizi gösterir.
Bir egzersiz veya inhalasyon zorluğu. Bu test, egzersizden veya bir ilaç aldıktan sonra nefesinizin nasıl etkilendiğini ölçer.
Belirtilerinize başka bir hastalığın neden olup olmadığını görmek için bir göğüs röntgeni.
Astımınızı takip etmek ve tedaviye karar vermek için doktorunuzla rutin kontrollere mutlaka ihtiyacınız olacaktır.
Astım Nasıl Tedavi Edilir?
Astımı tedavi etmenin astım eylem planınızda ana hatları verilen iki bölümü vardır. Hedefler:
Uzun vadede astımı kontrol edin. Astıma dair planlarınız size hangi ilacı kullanmanız gerektiğini söyler. Ayrıca belirtilerinizi izlemenize ve tedavinin ne kadar işe yaradığını bilmenize yardımcı olur. Çoğu insan her gün kontrol edici ilaç (genellikle solunan bir kortikosteroid) alır. Her gün almak hava yollarının şişmesini azaltmaya ve atakları önlemeye yardımcı olur. Doktorunuz size inhalerinizi nasıl doğru kullanacağınızı gösterecektir. Bu çok önemlidir, bu nedenle daha iyi nefes almanıza yardımcı olacak doğru miktarda ilacı alırsınız.
Astım ataklarını ortaya çıktıklarında tedavi edin. Astım eylem planınız, astım krizi geçirdiğinizde sizi yönlendirir. Saldırılarınıza sebep olabilecek tetikleyicileri belirlemenize yardımcı olur. Saldırı sırasında albuterol gibi hızlı rahatlama ilaçları kullanırsınız.
Hızlı rahatlatıcı inhaleri normalden daha sık kullanmanız gerekirse, doktorunuzla konuşun. Bu, astımınızın kontrol edilmediğinin bir işareti olabilir ve sorunlara neden olabilir.
Astım atakları yaşamı tehdit edebilir, ancak bir plan izlerseniz bunları önleyebilirsiniz. Doktorunuz size astım eylem planınızı kullanmanız için gereken becerileri öğretebilir.
Astım Ataklarını Nasıl Önleyebilirsiniz?
Bazı astım ataklarını bunlara neden olan şeylerden kaçınarak önleyebilirsiniz. Bunlara tetikleyiciler denir. Tetikleyici şunlar olabilir:
Sigara dumanı veya diğer hava kirliliği türleri gibi havadaki tahriş edici maddeler. Sigara içmeyin ve sigara içerken başkalarının yanında olmaktan kaçının.
Evcil hayvan tüyü, toz akarları, hamamböceği veya polen gibi alerjik olduğunuz şeyler. Yapabildiğiniz zaman, alerjik olduğunuz şeylerden kaçının. Bazı alerji ilaçlarını almak da işe yarayabilir.
Egzersiz yapmak. Bu sizin için bir tetikleyici ise, egzersiz yapmadan önce doktorunuza hızlı rahatlatıcı bir inhaler kullanmayı sorun.
Kuru, soğuk hava gibi diğer şeyler; bir enfeksiyon; veya aspirin ve diğer steroid olmayan antiinflamatuvar ilaçlar (NSAID’ler) gibi bazı ilaçlar. Hava soğuk ve kuru iken dışarıda egzersiz yapmamaya çalışın. Bazı enfeksiyonları önlemek için doktorunuzla aşılar hakkında konuşun. Ve hangi ilaçlardan kaçınmanız gerektiğini sorun.
Çocuklarda Astım
Astım semptomları hafif veya şiddetli olabilir. Çocuğunuzun astımı olduğunda şunları yapabilir:
Hırıltı, solunum yolları dar oluşur gürültülü bir veya yumuşak ıslık gürültü yapıyorsa
Çok öksürük var ise
Göğüste gerginlik hissediyorsa
Nefes darlığı hissediyorsa
Öksürük ve hırıltılı solunum nedeniyle uyumakta güçlük çekiyorsa
Egzersiz sırasında çabuk yoruluyorsa
Astımı olan birçok çocuğun geceleri daha kötü semptomları vardır.
Çocuklarda Astım Nasıl Teşhis Edilir?
Doktorunuz fiziki muayene yapabilir ve ayrıca çocuğunuzun semptomlarını sormanın yanı sıra aşağıdaki gibi testler isteyebilir:
Spirometri. Doktorlar bu testi 5 yaş ve üstü çocuklarda astımı teşhis etmek ve takip etmek için kullanır. Çocuğunuzun havayı akciğerlere ne kadar hızlı girip çıkardığını ve ne kadar havanın hareket ettiğini ölçer. Spirometri bebeklerde ve küçük çocuklarda kullanılmaz. Bu gibi durumlarda, doktor genellikle hırıltıyı dinleyecek ve çocuğun ne sıklıkla hırıltılı nefes aldığını veya öksürdüğünü soracaktır.
Tepe ekspiratuar akış (PEF). Burada, çocuğunuzun elinden gelenini yapmaya çalışırken ne kadar çok hava soluyabileceğini gösterir.
Göğüs röntgen başka hastalık çocuğunuzun belirtilere sebep olup olmadığını görmek için.
Alerji testleri, eğer doktorunuz çocuğunuzun semptomlarının alerjiden kaynaklanabileceğini düşünüyorsa.
Çocuğunuzun rutin muayenelere ihtiyacı vardır, böylece doktorunuz astımı takip edebilir ve tedaviye karar verebilir.
Nasıl Tedavi Edilir?
Astımı tedavi etmenin iki bölümü vardır ve bunlar astım eylem planında özetlenmiştir. Hedefler şunlardır:
Uzun vadede astımı kontrol edin. Astım eylem planı oldukça önemlidir. Ayrıca çocuğunuzun semptomlarını izlemenize ve tedavinin ne kadar işe yaradığını bilmenize yardımcı olur. Çoğu çocuk her gün kontrol edici ilaç (genellikle solunan bir kortikosteroid ilaç) alır. Her gün kontrol ilacı almak, solunum yollarının şişmesini azaltmaya ve atakların önlenmesine yardımcı olur.
Astım ataklarını ortaya çıktıklarında tedavi edin. Astım eylem planı, çocuğunuzun astım krizi geçirdiğinde ne yapmanız gerektiğini söyler. Çocuğunuzun saldırılarına neden olabilecek tetikleyicileri belirlemenize yardımcı olur. Çocuğunuz bir atak sırasında albuterol gibi hızlı rahatlama ilaçları kullanacaktır.
Çocuğunuzun haftada 2 günden fazla hızlı ilaç kullanması gerekiyorsa, doktorunuzla konuşun. Astım atakları yaşamı tehdit edebilir, ancak bir plan izlerseniz bunları önleyebilirsiniz. Doktorunuz, çocuğunuzun astım eylem planını kullanmak için ihtiyacınız olan becerileri size öğretebilir.
Gebelikte Astım
Astım, hamile kadınlar için oldukça yaygın bir sağlık sorunudur, bunlara daha önce hiç sahip olmayan bazı kadınlar da dâhildir. Hamilelik sırasında astım sadece sizi etkilemekle kalmaz, aynı zamanda fetüsünüzün sizden aldığı oksijeni de azaltabilir. Ancak bu, astım hastası olmanızın hamileliğinizi siz veya fetüsünüz için daha zor veya tehlikeli hale getireceği anlamına gelmez. Düzgün bir şekilde kontrol edilen astımı olan hamile kadınlar, genellikle kendileri veya gelişmekte olan bebekleri için çok az veya hiç risk artışı olmayan normal gebeliklere sahiptir.
Çoğu astım tedavisini hamileyken kullanmak güvenlidir. Yıllar süren araştırmalardan sonra uzmanlar artık astımınızı ilaçla yönetmenin, hamilelik sırasında astımı tedavi etmekten çok daha güvenli olduğunu söylüyorlar. Sizin için en güvenli tedavi hakkında doktorunuzla konuşun.
Hamile Kadınlarda Kontrolsüz Astım Riski
Daha önce astım olmadıysanız, hamileliğiniz sırasında nefes darlığı veya hırıltılı solunumun astım olduğunu düşünmeyebilirsiniz. Astımınız olduğunu biliyorsanız, yalnızca hafif semptomlarınız varsa bunu bir endişe olarak görmeyebilirsiniz. Ancak astım sizi ve fetüsünüzü etkileyebilir ve buna göre hareket etmelisiniz.
Astımınız kontrol altında değilse, sağlığınız için riskler şunları içerir:
Hamilelik sırasında yüksek tansiyon
Preeklampsi, yüksek tansiyona neden olan ve plasentayı, böbrekleri, karaciğeri ve beyni etkileyebilen bir durumdur.
Fetüs için riskler şunları içerir:
Fetüsün anormal derecede yavaş büyümesi (intrauterin büyüme geriliği). Bebek doğduğunda küçük görünür.
37. gebelik haftasından önce doğum (erken doğum).
Düşük doğum ağırlığı
Doğumdan hemen önce veya sonra ölüm (perinatal ölüm).
Astımınız üzerinde ne kadar fazla kontrole sahip olursanız, risk o kadar az olur.
Astım Tedavisi ve Hamilelik
Hamile kadınlar, astımı olmayan hamile kadınların yaptığı gibi süreci yönetir. Astımı olan tüm insanlar gibi, hamile kadınların da iltihabı kontrol etmelerine ve astım ataklarını önlemelerine ve kontrol etmelerine yardımcı olacak bir astım eylem planına sahip olmaları gerekir. Hamile bir kadının eylem planının bir kısmı, fetal hareketleri kaydetmek olmalıdır. Bunu, fetal tekmelerin zamanla azaldığını belirterek yapabilirsiniz. Astım krizi sırasında daha az fetal aktivite fark ederseniz, talimatları almak için derhal doktorunuza veya acil yardıma başvurun.
Hamile kadınlarda astım için düşünülmesi gerekenler şunları içerir:
Hamilelik ve astım bakımına birden fazla sağlık profesyoneli dahilse, tedavi konusunda birbirleriyle iletişim kurmaları gerekir. Doğum uzmanı astım bakımı ile ilgilenmelidir.
Büyüyen fetüsünüzün yeterli oksijen almasını sağlamak için hamileliğiniz boyunca akciğer fonksiyonunu dikkatlice izleyin. Hamilelik sırasında kadınların yaklaşık üçte ikisi için astım şiddeti değiştiğinden, semptomlarınızı ve akciğer fonksiyonunuzu izlemek için doktorunuzla aylık kontroller yaptırmalısınız. Doktorunuz akciğer fonksiyonunuzu ölçmek için spirometri veya bir tepe akış ölçer kullanacaktır.
28 haftadan sonra günlük fetal hareketleri izleyin.
Astımınız iyi kontrol edilmiyorsa veya orta veya şiddetli astımınız varsa, fetal büyümeyi izlemek için 32 hafta sonra ultrason yaptırmayı düşünün. Ultrason muayeneleri, doktorunuzun astım krizinden sonra fetüsü kontrol etmesine de yardımcı olabilir.
Mümkünse daha az ilaç alabilmek için astım tetikleyicilerinden (tütün dumanı veya toz akarları gibi) kaçınmak ve kontrol etmek için daha fazlasını yapmaya çalışın. Birçok kadının nazal semptomları vardır ve artan nazal semptomlar ile astım atakları arasında bir bağlantı olabilir. Gebelikte sık görülen gastroözofageal reflü hastalığı (GERD) da semptomlara sebep olabilir.
Gribe ( influenza ) karşı ekstra korumanız olması önemlidir. İlk, ikinci veya üçüncü üç aylık döneminizde olsanız da, grip aşısını mümkün olur olmaz alın. Grip aşısı bir sezon etkilidir. Grip aşısı gebelikte güvenli ve tüm hamile kadınlar için tavsiye edilir.
Astım ve Alerji
Çoğu kadının astımla birlikte alerjik rinit gibi alerjileri de vardır. Alerjileri tedavi etmek astım tedavisinin önemli bir parçasıdır.
Önerilen dozlarda inhale kortikosteroid ilaçlar etkilidir ve hamile kadınlar tarafından kullanılabilir.
Antihistaminikler loratadin veya setirizin önerilir.
Hâlihazırda alerji aşısı yapıyorsanız, bunları almaya devam edebilirsiniz, ancak hamilelik sırasında alerji aşılarına başlamak önerilmez.
Ağızdan aldığınız dekonjestanların (oral dekonjestanlar) kullanımı hakkında doktorunuzla konuşun. Daha iyi tedavi seçenekleri olabilir.
Solunum Problemleri: Kuru Toz Solunum Cihazı Kullanma
Nefes almayı zorlaştıran astım veya diğer akciğer hastalıkları olan kişiler, ihtiyaç duydukları ilacı akciğerlerine almak için bir inhaler kullanabilir. Solunan ilaç, bir hapın içindeki aynı ilaçtan daha hızlı etki eder. Bir inhaler ayrıca hap olarak aldığınızdan daha az ilaç almanızı sağlar. Geçmişte ölçülü doz inhaler kullanmış olabilirsiniz. Ancak kuru toz inhaler farklıdır. Bu talimatlar, kuru toz inhaler kullanmak içindir.
Kuru toz inhaler, ilacı akciğerlerinize hızla solumanızı sağlar.
Kuru toz soluma cihazı nefesle etkinleştirilir. Bu, inhalerden nefes aldığınızda inhalerin ilacı ciğerlerinize bıraktığı anlamına gelir.
Kuru toz inhalatörleri farklı şekil ve boyutlardadır. Bazıları için, ilacı her kullandığınızda inhalere eklemeniz gerekir. Diğer kuru toz inhalatörleri, içlerinde zaten bir miktar ilaçla birlikte gelir. Ancak bunlar için, her kullandığınızda her ilaç dozunu “yüklemeniz” gerekecektir. Bir dozu nasıl yükleyeceğiniz, sahip olduğunuz inhalerin tipine bağlıdır.
Başlamadan Önce Bilmeniz Gerekenler
Solunum cihazınızı doğru şekilde kullandığınızdan emin olmak için doktorunuz, solunum terapistiniz veya eczacınızla konuşun. Bir ayna karşısında pratik yapmak yardımcı olabilir. İnhaleri aynen belirtildiği gibi kullanın.
Solunum cihazınızı serin ve kuru bir yerde saklayın. Solunum cihazınızı banyoda saklamayın. Havadaki nem, kuru tozun bir araya toplanmasına ve inhaleri tıkamasına neden olabilir.
Solunum cihazında ne kadar ilaç olduğunu takip edin. Bazı kuru toz inhalatörlerinde inhalerde kaç doz kaldığını gösteren doz sayaçları bulunur. İnhalerinizin doz sayacı yoksa doktorunuz veya eczacınız size ne kadar ilaç kaldığını nasıl takip edeceğinizi öğretebilir.
Solunum cihazınızı temizlemek için doktorunuzun veya eczacınızın talimatlarını izleyin. Solunum cihazında bir miktar toz birikebilir, ancak her gün temizlemenize gerek yoktur.
Farklı ilaçlar için kullandığınız başka inhalatörlere sahip olabilirsiniz. Bunlardan biri ölçülü dozlu bir inhalatör ise (bir sıvı ilaç sisi püskürten), bununla bir ara parçası kullanıyor olabilirsiniz. Ama gerektiği değil bir kuru toz inhaler ile bir ayırıcı kullanabilirsiniz.
Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH) Nedir?
KOAH, nefes almayı zorlaştıran bir akciğer hastalığıdır. Genellikle sigaradan yıllarca akciğerlerde oluşan hasardan kaynaklanır. KOAH genellikle iki hastalığın karışımıdır:
Kronik bronşit. Kronik bronşitte, akciğerlere hava taşıyan hava yolları ( bronşiyal tüpler ) iltihaplanır ve çok fazla mukus oluşturur. Bu, solunum yollarını daraltabilir veya tıkayabilir ve nefes almanızı zorlaştırabilir.
Amfizem. Sağlıklı bir bireyde akciğerlerdeki minik hava keseleri balon gibi bir yapıdadır. Nefes alıp verdikçe, havayı ciğerlerinize taşımak için büyür ve küçülürler. Ancak amfizemde bu hava keseleri zarar görür ve gerginliğini kaybeder. Akciğerlere daha az hava girip çıkıyor, bu da nefes darlığı hissetmenize neden oluyor.
KOAH zamanla kötüleşir. Akciğerlerinize verilen zararı geri alamazsınız. Ancak daha fazla hasarı önlemek ve daha iyi hissetmek için adımlar atabilirsiniz.
KOAH’a Ne Sebep Olur?
KOAH neredeyse her zaman sigaradan kaynaklanır. Zamanla tütün dumanını solumak solunum yollarını tahriş eder ve akciğerlerdeki esnek lifleri yok eder. Sizi riske atabilecek diğer şeyler arasında uzun bir süre kimyasal dumanları, tozu veya hava kirliliğini solumak sayılabilir. İkinci el sigara dumanı da akciğerlere zarar verebilir. Akciğer hasarının semptomlara neden olmaya başlaması genellikle uzun yıllar alır, bu nedenle KOAH en çok 60 yaşın üzerindeki kişilerde görülür. Çocukken çok sayıda ciddi akciğer enfeksiyonu geçirdiyseniz, KOAH kapma olasılığınız daha yüksek olabilir. 30’lu veya 40’lı yaşlarında amfizem geçiren kişilerde, alfa-1 antitripsin eksikliği adı verilen, ailelerde görülen bir bozukluk olabilir. Ancak bu nadirdir.
KOAH Semptomları Nelerdir?
Ana belirtiler şunlardır:
Uzun süreli (kronik) bir öksürük
Öksürdüğünüzde ortaya çıkan mukus
Egzersiz yaptığınızda kötüleşen nefes darlığı
KOAH daha da kötüleştikçe, giyinmek ya da bir yemek hazırlamak gibi basit şeyler yaptığınızda bile nefes darlığı çekebilirsiniz. Yemek yemek veya egzersiz yapmak zorlaşır ve nefes almak çok daha fazla enerji gerektirir. İnsanlar genellikle kilo verir ve zayıflar.
Bazen belirtileriniz aniden şiddetlenebilir ve çok daha kötüye gidebilir. Buna KOAH alevlenmesi denir. Bir alevlenme hafiften hayati tehlikeye kadar değişebilir. KOAH’ınız ne kadar uzun olursa, bu alevlenmeler o kadar şiddetli olacaktır.
KOAH Nasıl Teşhis Edilir?
KOAH’ınız olup olmadığını öğrenmek için bir doktor:
Fiziksel bir muayene yapar ve ciğerlerinizi dinler.
Geçmiş sağlığınız ve sigara içip içmediğiniz veya ciğerlerinizi tahriş edebilecek başka şeylere maruz kalıp kalmadığınız hakkında sorular sorar.
Akciğerlerinizin ne kadar iyi çalıştığını öğrenmek için spirometri dahil solunum testleri yapar.
Belirtilerinize neden olabilecek diğer sorunları ortadan kaldırmak için göğüs röntgeni ve diğer testleri yapar.
Alfa-1 antitripsin (AAT) kan testi yapar. AAT, vücudunuzun akciğerleri korumaya yardımcı olan bir proteindir. Düşük AAT’ye sahip kişilerin amfizem olma olasılığı daha yüksektir. Bu testin yalnızca bir kez yapılması gerekir.
KOAH olma ihtimaliniz varsa, mümkün olan en kısa sürede öğrenmek çok önemlidir. Bu, ciğerlerinizdeki hasarı yavaşlatmak için adımlar atmanız için size zaman verir.
Nasıl Tedavi Edilir?
KOAH’ı yavaşlatmanın en iyi yolu sigarayı bırakmaktır. Yapabileceğiniz en önemli şey budur. Bırakmak için asla çok geç değildir. Ne kadar süredir sigara içmiş olursanız olun veya KOAH’nız ne kadar ciddi olursa olsun, sigarayı bırakmak ciğerlerinizdeki hasarı durdurmaya yardımcı olabilir.
Doktorunuz semptomlarınızı yönetmenize ve daha iyi hissetmenize yardımcı olabilecek tedaviler önerebilir.
İlaçlar daha kolay nefes almanıza yardımcı olabilir. Çoğu solunduğundan doğrudan ciğerlerinize giderler. Bir inhaler alırsanız, onu sağlık sağlayıcınızın size gösterdiği şekilde kullanmanız çok önemlidir.
Akciğer (pulmoner) rehabilitasyon programı, hastalığınızı yönetmeyi öğrenmenize yardımcı olabilir. Sağlık uzmanlarından oluşan bir ekip size nasıl daha kolay nefes alacağınızı, egzersiz yapacağınızı ve iyi besleneceğinizi öğretir.
Zamanla, bazen veya çoğu zaman oksijen kullanmanız gerekebilir.
KOAH’lı kişilerin akciğer enfeksiyonlarına yakalanma olasılığı daha yüksektir, bu nedenle her yıl grip aşısı yaptırmanız gerekecektir. Ayrıca pnömokok aşısı da yaptırmalısınız. Sizi zatürre olmaktan alıkoymayabilir. Ama zatürre olursanız, muhtemelen hasta olmayacaksınız.
KOAH İle Nasıl İyi Yaşayabilirsiniz?
Olabildiğince sağlıklı kalmak için evde yapabileceğiniz birçok şey vardır.
Duman ve hava kirliliği gibi ciğerlerinizi tahriş edebilecek şeylerden kaçının.
Evinizde bir hava filtresi kullanın.
Mümkün olduğu kadar güçlü kalmak için düzenli egzersiz yapın.
İyi beslenin, böylece gücünü koruyabilirsiniz. Kilo veriyorsanız, doktorunuza veya diyetisyeninize ihtiyacınız olan kaloriyi almanızı kolaylaştırmanın yollarını sorun.
Daha Kolay Nefes Almayı Öğrenmek
Kronik obstrüktif akciğer hastalığı veya KOAH, nefes almayı zorlaştıran bir akciğer hastalığıdır. KOAH zamanla kötüleşir. Akciğerlerinize verilen zararı geri alamazsınız. Ancak daha kolay nefes almak ve daha iyi hissetmek için adımlar atabilirsiniz.
Şiddetli KOAH’ınız varsa, hızlı, küçük, sığ nefesler aldığınızı fark edebilirsiniz.
Nefes darlığından kaçınmak önemlidir. Nefes almayı kolaylaştırmak için elinizden geleni yapın. Bu, ciğerlerinize giren ve çıkan havanın akışına yardımcı olabilecek nefes alma yollarını öğrenmeyi içerir.
Nefes eğitimi, daha derin nefes almanıza ve nefes darlığını azaltmanıza yardımcı olabilir.
Bunu iyi yapmak için düzenli olarak nefes eğitimi almalısınız.
Bu nefes alma yöntemlerini nasıl kullanıyorsunuz?
Normalden daha fazla nefes darlığı çektiğinizde bu yöntemleri kullanın. Onları daha iyi yapabilmek için sık sık uygulayın.
Dudakta dudaktan nefes alma: Dudaktan sarkarak nefes almak, bir sonraki nefesinizin daha derin olması için daha fazla hava vermenize yardımcı olur. Daha az nefes almanızı sağlar ve daha fazla egzersiz yapmanızı sağlar.
Neredeyse dudaklarınızı kapatırken burnunuzdan nefes alın ve ağzınızdan verin.
Yaklaşık 2 saniye nefes alın ve 4 ila 6 saniye nefes verin.
Diyaframınızla nefes almak: Diyaframınızla nefes almak, ciğerlerinizin daha fazla hava almaları için genişlemesine yardımcı olur. Diyaframınız, ciğerlerinizi karnınızdan ayıran büyük kastır.
Sırt üstü yatın ya da birkaç yastığa kendinizi destekleyin.
Bir elinizi karnınıza diğerini göğsünüze koyun. Nefes alırken karnınızı olabildiğince uzağa itin. Göğsünüzdeki el hareket etmezken karnınızdaki elin dışarı çıktığını hissetmelisiniz.
Nefes verirken, karnınızdaki elin içeri girdiğini hissetmelisiniz. Bu tür nefesleri yatarken iyi yapabiliyorsanız, otururken veya ayakta dururken yapmayı öğrenin. KOAH’lı birçok kişi bu nefes alma yöntemini yararlı bulmaktadır.
Bu nefes alma yöntemini günde 2 veya 3 kez 20 dakika boyunca uygulayın.
Belden öne doğru eğilirken nefes almak: Öne doğru eğilirken nefes almak, egzersiz yaparken veya dinlenirken nefes darlığını azaltabilir. Bu nefes alma yöntemini kullanmak için oturabilir veya ayakta durabilirsiniz.Bu nefes alma yöntemini kullanmak için belinizi hafifçe öne doğru eğin. Belinizi düz tutun. Ayakta duruyorsanız, ellerinizi bir masanın kenarına veya bir sandalyenin arkasına koymak isteyebilirsiniz.Böyle öne doğru eğilmek nefes almanızı kolaylaştırabilir. Diyaframınızın daha kolay hareket etmesine yardımcı olur.
Sigarayı Bırakma
Sigarayı bırakmak elbette zordur. Bırakan bazı insanlar, bunun şimdiye kadar yaptıkları en zor şey olduğunu söylüyorlar. Lakin sigara içenlerin çoğu sonunda sigarayı bırakabilir. Ve bunu tek başınıza yapmak zorunda değilsiniz. Ailenizden, arkadaşlarınızdan ve doktorunuzdan size yardım etmesini isteyin.
Hazırlanmak. Şu anda bırakmaya hazırsanız, devam edin. İlaçlar ve destek, yolunda gitmenize yardımcı olabilir. Ancak önceden plan yapmak istiyorsanız, hemen durmanıza gerek yok. Bırakmak için bir tarih belirleyin. Hayatınızda çok fazla stres yaşamayacağınız bir zaman seçin. Bırakma tarihinizden önce sigarayı azaltmayı düşünün. Sigarayı bırakmanın bir yolu olarak her gün içtiğiniz sigara sayısını azaltmayı deneyebilirsiniz. Bırakmadan önce kül tablalarından, çakmaklardan veya tükürük bardaklarından kurtulun. Sigaradan uzak kalmanıza yardımcı olması için partnerinizle veya arkadaşlarınızla konuşun. İnsanların evinizde sigara içmesine izin vermeyin.
Rutininizi değiştirin. Örneğin, yemek yedikten sonra sigara içiyorsanız yürüyüşe çıkın.
İlaç kullanın. İstek ve strese yardımcı olabilir ve sigarayı bırakma şansınızı ikiye katlayabilir. Nikotin sakızı, pastiller veya bantları reçetesiz satın alabilirsiniz. Doktorunuz ayrıca bupropion (Zyban) veya varenicline (Chantix) gibi ilaçlar da yazabilir. Vareniklin alırsanız, sigarayı her seferinde biraz bırakabilirsiniz, bu da bırakma şansınızı artırabilir.
Destek alın. Sigaraya bırakma hattından yardım alabilirsiniz.
Sigarayı bıraktıktan sonra, tek bir nefes bile sigara içmemeye çalışın. En azından ilk başta sigara tetikleyicilerinden kaçınarak bir kayma (bir veya iki sigara içmek) veya nüksetmeyi (düzenli içime dönmek) önleyin. Bu tetikleyiciler sigara, alkol ve stresli arkadaşları içerebilir. Evinizde veya arabanızda sigara bulundurmayın. Kayarsanız sakin olun. Kendinize bir planınız olduğunu hatırlatın ve bırakmak için ne kadar çok çalıştığınızı düşünün.
Sigarayı Bırakmak Neden Bu Kadar Zor?
Sigarayı bırakmak zordur çünkü vücudunuz tütündeki nikotine bağlıdır. Ondan vazgeçmek, kötü bir alışkanlıktan daha fazlasıdır. Vücudunuz nikotin özlemini bırakmalıdır. Nikotin sakızı, pastiller, bantlar ve diğer ilaçlar, sigaranın zararlı etkileri olmadan iştahı azaltmaya yardımcı olabilir.
Ayrıca alışkanlıklarınızı da değiştirmelisiniz. Sigara içmeyi bile düşünmeyebilirsiniz. Farkında olmayabilirsiniz, fakat sigara içen birini görmek – ya da sadece sigara görmek – sigara içmek istemenize neden olabilir. Alkol içtiğinizde veya stresli olduğunuzda sigara içebilirsiniz. Ya da belki kahve yanı sigaranız vardır. Bırakmadan önce, bunlarla baş etmenin yeni yollarını düşünün. Örneğin, kendinizi stresli hissettiğinizde bir arkadaşınızı arayın ya da derince nefes alın. Sigara içmek yerine şekersiz sakız çiğnemeyi deneyin. İşe ara verdiğinizde yürüyüşe çıkın. Sigarayı bırakmaya ilk başladığınızda, sigara içmeyenlerin yanında kalmakta sorun yoktur. Ayrıca, sigaradan uzak kalma konusunda kendinize daha fazla güven duyana kadar sigara içme eğiliminde olabileceğiniz durumlardan (alkolün servis edileceği durumlar gibi) kaçınmanızda sorun yoktur.
Ya Bırakmaya Çalışırken Kendinizi Kötü Hissederseniz?
Sigarayı arzulamanız ve yoksunluk belirtileriniz olması muhtemeldir. Huysuz veya huzursuz hissedebilirsiniz ya da bıraktıktan sonraki ilk 2-3 hafta konsantre olmakta zorlanabilirsiniz. Görevlere odaklanmak zor olabilir. Ya da uyumakta zorluk çekebilir ve daha fazla yemek yemek isteyebilirsiniz. Ama sonsuza kadar kendini kötü hissetmeyeceksiniz ve tıp yardımcı olabilir. Nikotinli sakız veya bant gibi ilaçlar ve ürünler kullanmak istekleri azaltabilir ve sigaraya karşı direnmeyi kolaylaştırabilir.
Oksijen Terapisi: Evde Oksijen Kullanımı
Evde oksijene ihtiyacınız varsa, ekipmanınızı nasıl kullanacağınızı ve ona nasıl bakacağınızı öğrenmek önemlidir. Bu bilgiler oksijen tedavinizden en iyi şekilde yararlanmanıza yardımcı olacaktır.
Kan oksijen seviyeniz düşükse, ekstra oksijen solumak daha iyi hissetmenize yardımcı olabilir ve daha uzun, daha aktif bir yaşam sürmenizi sağlayabilir.
Oksijen kullansanız bile seyahat edebilirsiniz, ancak önceden plan yapmanız gerekir.
Oksijen yangın tehlikesidir. Kendinizi ve ailenizi güvende tutmak için güvenlik önlemlerini izleyin.
Doktorunuz oksijeni reçete ettikten ve siz hangi kaynağı kullanacağınıza karar verdikten sonra, evde oksijen kullanımı konusunda bilmeniz gereken birkaç şey vardır. Bunlar:
Doktorunuzla konuşmadan oksijen ayarını değiştirmeyin. Akış hızını yukarı veya aşağı çevirmek sizi tehlikeye atabilir.
Depoda ne kadar oksijen olduğunu takip edin ve tükenmemek için önceden daha fazla sipariş verin.
Oksijen kullanırken alkol içmeyin veya sizi rahatlatan uyku hapı veya sakinleştirici gibi ilaçlar almayın. Çok yavaş nefes almanıza neden olabilirler.
KOAH Tetikleyicilerinizden Kaçınma
KOAH’ı (kronik obstrüktif akciğer hastalığı) yönetmek için evde bir şeyler yapabilirsiniz. KOAH için tetikleyicileri öğrenerek ve bunlardan kaçınarak alevlenmeleri azaltmaya yardımcı olabilirsiniz. Bazı tetikleyiciler kontrolünüz dışında olabilirken, kolayca önleyebileceğiniz başkaları da vardır.
Havadaki tetikleyicilerden kaçının
Sigarayı bırakmakın. Yapabileceğiniz en önemli şey budur. Ayrıca sigara içen diğer insanlardan uzak durun.
Evinizde bir klima veya hava filtresi kullanın.
Açık bir kapının veya pencerenin yakınında yemek yapın veya mutfak vantilatörünüzü açın.
Dışarıda çok fazla kirlilik veya toz varsa, evde kalın ve pencerelerinizi kapalı tutun.
Sağlığınızı koruyun
Her yıl grip aşısı olun.
Pnömokok aşısı yaptırmak için doktorunuzla konuşun.
Enfeksiyonlardan kaçınmak için ellerinizi yıkayın.
Sağlıklı yiyecekler tüketin ve mutlaka egzersiz yapın.
Bitmeden ilaçlarınızı tekrar doldurun.
Seyahat ederken yanınızda ekstra ilaç alın.
Pulmoner Rehabilitasyon Nedir?
Kronik obstrüktif akciğer hastalığı veya KOAH ile yaşıyorsanız, yürümek veya merdiven çıkmak gibi günlük aktiviteler zorlaşabilir. Pulmoner rehabilitasyon burada devreye giriyor. Temel olarak, zindeliğinizi geliştirecek ve olabildiğince iyi nefes almanıza yardımcı olacak bir programdır. Pulmoner rehabilitasyon size şu konularda yardımcı olacaktır:
Egzersiz yapmak
Solunum teknikleri
Beslenme
Rahatlama
Duygusal ve grup desteği
Doktorunuz, KOAH, astım, kistik fibroz vb. belirli akciğer rahatsızlıkları için daha rahat nefes almanıza ve hayat kalitenizi iyileştirmenize yardımcı olmak için pulmoner rehabilitasyon tavsiye edebilir. Ek olarak, skolyoz ya da akciğer fonksiyonunu sınırlayan diğer sağlık sorunları olan bireyler için günlük yhayatı da iyileştirebilir. Doktorunuz ayrıca akciğer nakli veya akciğer kanseri için ameliyattan önce ve sonra akciğer rehabilitasyonu önerebilir.
Akciğer rehabilitasyonu, güç kazanmanıza, anksiyete veya depresyon belirtilerini azaltmanıza ve rutin aktiviteleri, iş ve gezileri veya zevk aldığınız sosyal aktiviteleri yönetmeyi kolaylaştırmanıza yardımcı olabilir.
Hastanede veya bir klinikte akciğer rehabilitasyonu olabilir veya evde yapılacak fizik tedavi veya nefes egzersizleri öğrenebilirsiniz. Ayrıca aktivite monitörlerini veya akıllı telefon tabanlı dersleri veya izlemeyi de kullanabilirsiniz. Sağlık hizmeti sağlayıcılarından oluşan ekibiniz, ihtiyaçlarınıza göre kişisel bir pulmoner rehabilitasyon planı tasarlayacaktır.
Pulmoner Rehabilitasyona Kim İhtiyaç Duyar?
Kronik bir akciğer hastalığınız veya nefes almanızı zorlaştıran ve faaliyetlerinizi sınırlayan başka bir durumunuz varsa, sağlık uzmanınız pulmoner rehabilitasyon (PR) önerebilir.
KOAH (kronik obstrüktif akciğer hastalığı) hastalığı olanlar. İki ana tip amfizem ve kronik bronşittir. KOAH’ta hava yollarınız (ciğerlerinizin içine ve dışına hava taşıyan tüpler) kısmen tıkanır. Bu, içeri ve dışarı hava almayı zorlaştırır.
Sarkoidoz ve pulmoner fibrozis gibi interstisyel akciğer hastalığı olanlar. Bu hastalıklar zamanla akciğerlerin yaralanmasına neden olur. Bu, yeterince oksijen almayı zorlaştırır.
Kistik fibrozis (CF) olanlar. KF, kalın, yapışkan mukusun akciğerlerde toplanmasına ve hava yollarını tıkamasına neden olan kalıtsal bir hastalıktır.
Akciğer ameliyatına ihtiyacı olanlar. Ameliyata hazırlanmanıza ve iyileşmenize yardımcı olması için akciğer ameliyatından önce ve sonra PR olabilir.
Solunum için kullanılan kasları etkileyen kas erimesi bozukluğunuz varsa. Bir örnek, kas distrofisidir.
Pulmoner Rehabilitasyon Neleri İçerir?
Pulmoner rehabilitasyona (PR) ilk başladığınızda, sağlık hizmeti sağlayıcılarından oluşan ekibiniz sağlığınız hakkında daha fazla bilgi edinmek isteyecektir. Akciğer fonksiyonu, egzersiz ve muhtemelen kan testleriniz olacak. Ekibiniz tıbbi geçmişinizi ve mevcut tedavilerinizi gözden geçirecek. Akıl sağlığınızı kontrol edebilir ve diyetiniz hakkında sorular sorabilirler. Ardından, size uygun bir plan oluşturmak için birlikte çalışacaklar.
Egzersiz eğitimi. Ekibiniz, dayanıklılığınızı ve kas gücünüzü artırmak için bir egzersiz planı hazırlayacaktır. Muhtemelen hem kollarınız hem de bacaklarınız için egzersiz yapacaksınız. Bir koşu bandı, sabit bisiklet veya ağırlıklar kullanabilirsiniz. Yavaş yavaş başlamanız ve güçlendikçe egzersizinizi artırmanız gerekebilir.
Beslenme danışmanlığı. Fazla kilolu veya zayıf olmak nefesinizi etkileyebilir. Besleyici bir beslenme planı, sağlıklı bir kiloya ulaşmanıza yardımcı olabilir.
Hastalığınız ve nasıl yönetileceği hakkında eğitim. Bu, semptomlarınızı daha da kötüleştiren durumlardan nasıl kaçınacağınızı, enfeksiyonlardan nasıl kaçınacağınızı ve ilaçlarınızı nasıl / ne zaman alacağınızı öğrenmeyi içerir.
Enerjinizi korumak için kullanabileceğiniz teknikler. Ekibiniz size günlük görevleri yapmanın daha kolay yollarını öğretebilir. Örneğin, uzanmaktan, kaldırmaktan veya eğilmekten kaçınmanın yollarını öğrenebilirsiniz. Bu hareketler enerji tükettiğinden ve karın kaslarınızı sıkılaştırdığından nefes almayı zorlaştırır. Ayrıca stresle daha iyi nasıl başa çıkacağınızı da öğrenebilirsiniz, çünkü stres aynı zamanda enerjiyi de alabilir ve nefesinizi etkileyebilir.
Nefes alma stratejileri. Nefesinizi iyileştirmek için teknikler öğreneceksiniz. Bu teknikler oksijen seviyenizi artırabilir, nefes alma sıklığınızı azaltabilir ve hava yollarınızın daha uzun süre açık kalmasını sağlayabilir.
Psikolojik danışma ve / veya grup desteği. Nefes almakta zorlanmak korkutucu olabilir. Kronik bir akciğer hastalığınız varsa, depresyon, anksiyete veya diğer duygusal problemlere sahip olma olasılığınız daha yüksektir. Birçok PR programı, danışmanlık ve / veya destek gruplarını içerir. Aksi takdirde, PR ekibiniz sizi bunları sunan bir kuruluşa yönlendirebilir.