Dünyanın en iyi hayat standartlarına sahip ülkesi sayılan Norveç, aynı zamanda dünyanın en büyük milli varlık fonuna da sahip. Bu fonun ilginç özelliği ise vatandaşlarının emeklilik katkılarından değil, Norveç devletinin petrol gelirlerinden oluşmuş olmasıdır. 2016 üçüncü çeyrek itibari ile 722 milyar Euro değeri olan fon, 2015’e göre 25 milyar Euro gerilemiş. 1999 yılında 112 milyar Norveç kronu değerindeki bu fon, yaklaşık 70 kat büyümüş. Norveç maliye bakanlığı adına Norveç merkez bankası tarafından yönetilen bu fonun %60’lık kısmı hisse senetlerine, %35’i faiz veren sabit gelir ürünlerine geri kalan %5 ise emlaka yatırılmış ki bu bile 21 milyar Euro’luk emlak yatırımı demek.
Norveç ekonomisi doğal kaynaklara dayalı bir ekonomi olmasına rağmen, kamu sektörünün GSMH’deki payı en büyük olan ülkeler arasında yer alıyor. Bunun nedeni, Norveç devletinin en önemli stratejik üretim ve hizmet alanlarında en büyük hissedar durumunda olmasından kaynaklanıyor. Ülkenin petrol, hidro-elektrik, alüminyum ve bankacılık alanlarındaki en büyük şirketlerin sahibi durumunda bulunan devlet, bu gelirler ile sosyal olanaklar ve yaşam koşullarının iyileştirilmesi desteklemiş.
Norveç devleti ikinci dünya savaşı sonrası ülkeyi toparlamak için gelir dağılımında adalet, fakirliğin azaltılması, emeklilik, sağlık ve engellilerin hakları konusunda birçok reform hazırlayarak bugünkü sosyal demokrat devletin oluşmasını sağlamışlar. Kişi başı gelirin 41,000 Euro olduğu ülkede, kamu borcu GSYİH’nin %30’u civarında ve dış ticarette artı veren bir ekonomiye sahip. Ekonomiyi sadece petrol gelirleriyle idare etmeyi seçmemiş Norveç devleti, aynı zamanda devlet gelirlerinin artması için kademeli gelir vergi oranları, KDV ve özel vergiler ile (otomobil, tütün, alkol ve kozmetik üzerinde çok ağır vergiler bulunmakta) dünyanın en ağır vergilerine de sahip.
Petrolden elde ettiği gelirlerini yukarıda bahsettiğim fonda değerlendiren Norveç, elindeki doğal kaynakların eninde sonunda biteceğini bildiği için, elde ettiği gelirleri bu fon aracılığı ile değerlendirip gelecek nesillere de yetebilecek bir kaynak yaratma çabasında. Herhâlde halkını bu kadar çok düşünen devlet az bulunur.
Son zamanlarda Norveç üzerinde bile kara bulutlar dolaşmaya başladı. Aşırı düşük faizler nedeniyle birçok Norveçli konut alanına borçla, harçla yatırım yapmış. Düşük faizlerin bir diğer etkisi ise uluslararası alanda sabit gelirli ürünlere yapılan yatırım gelirlerinin aşırı düşmesine neden olmuş. 2006-2015 arası en düşük petrol gelirini geçen yıl görmüşler (2006’da 96.3, 2015’de 31.3 milyar Dolar) Aynı dönem içinde devlet gelirleri de en düşüğüne ulaşmış (153.4 milyar Dolar).
Ülkede faizlerin %1 artması halinde hane halklarının %14’ünün iflas edeceği varsayılıyor. Oslo-Baerum bölgesi 80 mtkare apartman dairesi aylık kirası 1100 Euro olan ülkede aynı daireyi satın almak isteyen 480,000 Euro ödemesi gerekiyor.
Çoğu vatandaşının mal varlığını emlak sektörüne yatırması nedeniyle elinde saatli bir bomba ile yaşayan Norveç Merkez bankası, düşük faizlerle daha ne kadar yaşayabilir belli değil. Çünkü Norveç kronu ciddi bir düşüş trendine girdi. Devlet gelirlerinin düşmesi neticesinde bazı kesintilere gitmesi gerekecek olan hükümetin ise işsizliği tetiklemesi beklenebilir. Güçlü balıkçılık ve teknoloji şirketleri ise aşırı çevre korumacılığı ve güçlü sendikalar yüzünden tam potansiyelini yansıtamıyor. Çok pahalı olan işçilik ise yabancı yatırımları gelmesini engelliyor. Bunları kötülemek için söylemiyorum. Ama akıntıya karşı şimdilik petrol gelirleri sayesinde yüzebilen Norveç, bu harika ülkenin bir hüsrana dönmemesi için yatırımları üzerine daha çok düşünmesi gerekiyor gibi. “Elimi bir tek petrol gelirine bağlamayım” diyen ülke, elde ettiği gelirlerini yatırdığı finans ürünleri ise artık toksik özellikte. İyi haftalar.
Size Norveç bankasının Varlık fonu tanıtım filmi ile veda edeyim.