GRİZU PATLAMASI NEDİR?
Günlük hayatta soluduğumuz atmosferik hava hacmen % 79,04 Azot, % 20,93 Oksijen ve %0,03 Karbondioksit ihtiva etmektedir. Yer altı maden ocaklarında hava ise; gazların, tozların ve buharların bir karışımıdır. Atmosferik hava ve atık gazlara ek olarak zehirli ve parlayıcı/patlayıcı özellikteki gazları da içerebilir.
Maden havasındaki kirleticilerin miktarı, madenin çeşidi, üretim metodu, havalandırma sistemi, mekanizasyon ve diğer birçok faktörle doğrudan ilgilidir. Çalışanların sağlığını ve güvenliğini korumak, ortama yayılan parlayıcı ve patlayıcı gazları dışarı atmak veya drene etmek için gerekli tedbirler alınmalıdır.
Grizu, kara kömür madenlerinde ortaya çıkan yanıcı bir gazdır. Metan ve diğer bazı gazlardan oluşur. Grizu havada %4 – %16 oranında bulunduğunda patlayıcıdır. En patlamaya elverişli oran %10’dur. Bu karışımın patlamasını engellemek için madenlerde güvenli lambalar kullanılmaktadır.
Ancak kömürün içinde pirit (ottaş) var ise ve kömürü kırmak için kullanılan takımlar ile vurulduğunda kıvılcım meydana çıkabilir ve grizu-hava karışımı da elverişli orandaysa patlama yaşanır. 650 derecede 2 fazlı bir yanma gerçekleşir. Karışım önce ani şekilde genleşir, daha sonra patlama merkezine doğru çok büyük bir kuvvetle gazı sıkıştırır. Büyük tahrip gücüne ve yıkım etkisine sahip bir patlamadır. Kömür madenlerinin kâbusu olan grizu, ülkemizde de sık görülmektedir.
Özellikle yaşlı kömür damarlarında grizu riski yüksektir. Yasalar doğrultusunda, metan’ın havada bulunma oranı, hacimce %1’dir.Bu seviyeye ulaşıldığında acilen önlem alınması gerekmektedir. Eğer bu karışım %1 üzerine çıkarsa maden ocağı acilen boşaltılmalıdır. Ocak derinliği, eğimi, üretim yöntemi, fay ve çatlak yapılar grizu riskini değiştiren faktörlerdir.