İçindekiler
- 1 Haşhaş Yetiştiriciliği Nasıl Yapılır?
- 2 Haşhaş Hangi İklimde Yetişir?
- 3 Haşhaş Bitkisinin Toprak İstekleri
- 4 Haşhaş Ne Zaman Ve Nasıl Ekilir?
- 5 Haşhaş Yetiştiriciliğinde Gübreleme
- 6 Haşhaş Yetiştiriciliğinde Sulama
- 7 Haşhaş Ne Zaman Ve Nasıl Hasat Edilir?
Haşhaş Yetiştiriciliği Nasıl Yapılır?
Haşhaş yetiştiriciliği, özellikle haşhaş tohumu ve haşhaş sakızı elde etmek amacıyla yapılan bir tarım faaliyetidir. Haşhaş bitkisi genellikle Asya ve Avrupa’nın birçok bölgesinde yetiştirilir. Ancak, Türkiye de, haşhaş üretimi konusunda öne çıkan ülkelerden biridir. Haşhaş, gıda endüstrisinde ve tıbbi alanlarda kullanılan haşhaş sakızına kadar çeşitli amaçlar için yetiştirilmektedir. Ancak, haşhaşın içerdiği morfin ve diğer opiatlar nedeniyle uluslararası düzenlemelere tabi tutulmaktadır.
Türkiye’de haşhaş yetiştiriciliği belirli kotalar ve izinlerle sınırlıdır. Haşhaş yetiştiriciliği yapanlar, yerel yasalara ve uluslararası düzenlemelere sıkı bir şekilde uymalıdır. Bu, sürdürülebilir ve yasal bir haşhaş yetiştiriciliği için önemli bir adımdır. Yasal düzenlemelere uymayan haşhaş yetiştiriciliği ciddi yaptırımlarla karşılaşabilir.
Haşhaş Ekim İzni Nasıl Alınır?
Haşhaş ekimi gerçekleştirecek olan üreticilerin, Türkiye’de belirlenmiş olan zaman aralığı içerisinde hareket etmeleri gerekmektedir. Bu kapsamda, haşhaş ekim izni almak isteyen üreticilerin başvurularını, 1 Temmuz ile 30 Ekim tarihleri arasında yerel Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) teşkilatına yapmaları gerekmektedir.
Hangi İl Ve İlçelerde Haşhaş Ekim İzni Verilmektedir?
Resmi Gazetede yayınlanan 2015/7725 sayılı Kararname ile Türkiye’de belirli bölgelerde haşhaş ekimine izin verilmiştir. Bu karar doğrultusunda, Afyonkarahisar, Amasya, Burdur, Çorum, Denizli, Isparta, Kütahya, Tokat, Uşak illerinin tamamı; Balıkesir ilinin Balya, Bigadiç, Dursunbey, İvrindi, Kepsut, Savaştepe ve Sındırgı ilçeleri; Eskişehir ilinin Alpu, Beylikova, Çifteler, Günyüzü, Han, Mahmudiye, Mihalıççık, Seyitgazi ve Sivrihisar ilçeleri; Konya ilinin Ahırlı, Akören, Akşehir, Beyşehir, Derbent, Doğanhisar, Hüyük, Ilgın, Kadınhanı, Seydişehir, Tuzlukçu, Yalıhüyük ve Yunak ilçeleri; Manisa ilinin Şehzadeler, Yunusemre, Demirci, Gördes, Köprübaşı, Kula, Sarıgöl ve Selendi ilçelerinde haşhaş ekimi ve çizilmemiş haşhaş kapsülü üretimine müsaade edilmiştir.
Haşhaş Hangi İklimde Yetişir?
Haşhaş bitkisi, ılıman iklimleri tercih eden bir bitki türüdür ve genellikle güneşi ve sıcaklığı sever. Bitkinin ideal gelişim koşulları, serin ilkbahar ve ılıman yaz aylarında sağlanmalıdır. Işıklanma süresinin uzun olduğu bölgelerde veya vejetasyon dönemi boyunca havanın açık olduğu yıllarda, bitkinin kapsülündeki morfin oranı artış gösterir.
Çiçeklenme sürecinde yüksek sıcaklıklar ve düşük nem, döllenme sorunlarına yol açabilir ve tohum veriminin düşmesine neden olabilir. Haşhaş bitkisi, yılda 600-700 mm yağışa ihtiyaç duyar, bunun 300-400 mm’lik kısmının yetişme periyodunda olması idealdir. Çiçeklenmeden sonra gelen yağışlar, hastalıkların oluşumuna ve yayılmasına neden olabilir.
Haşhaş Bitkisinin Toprak İstekleri
Haşhaş bitkisi, genel olarak toprak konusunda seçici olmayan bir bitki türüdür ve hemen hemen her türde yetişebilir. Ancak, kumlu-tınlı topraklarda en haşhaş bitkisi için en uygun yapıdadır. Bu toprak türlerinde homojen çıkış sağlanabilir ve bitki, rutubeti muhafaza ederek sağlıklı bir gelişme gösterebilir. Ağır, killi topraklarda kök gelişimi sorunlara yol açabilir ve çimlenmeyi engelleyebilir. Kumlu topraklarda su tutma kapasitesi düşük olduğu için bitkinin sağlıklı büyümesi için gerekli olan nemin korunması zordur. Ayrıca, kumlu topraklarda bitkilerin rüzgar ve yağışla karşılaşma durumlarına karşı daha hassas olduğu unutulmamalıdır. Haşhaşın verimli bir şekilde yetişebilmesi için orta ağırlıkta, alüvyonlu ve taban topraklarının tercih edilmesi uygun olacaktır.
Haşhaş, tarım pratiklerine bir dizi avantaj sağlayan bir bitki olarak bilinir. Haşhaşın toprağı yormaması, yarı nadasa geçmesine olanak tanır ve tarlayı erken terk etmesi, daha sonra hububat gibi diğer ürünlerin ekilebilmesine imkan sağlar. Aynı zamanda çapa bitkisi olması, haşhaşın kendi yetişme alanını yabancı otlardan arındırmasını ve temiz bir tarla bırakmasını sağlar. Sulama imkanı olmayan bölgelerde haşhaşın genellikle nadasa ekildiği ve ardından tahıllar gibi diğer bitkilerin ekildiği gözlemlenmiştir. Bu tarım uygulamaları, toprak yönetimi, hastalık kontrolü ve verimlilik açısından sürdürülebilir tarımı teşvik edebilir.
Haşhaş Ne Zaman Ve Nasıl Ekilir?
Ülkemizde haşhaş ekimi genellikle elle serpme yöntemiyle gerçekleştirilir, ancak son zamanlarda mibzerle ekim uygulamaları da artmaktadır. Mibzerle yapılan ekimde, çıkışlar daha düzenli olurken, çapalama ve ilaçlama gibi tarım işlemlerinde önemli ölçüde işçi tasarrufu sağlanmaktadır. Elle serpme ekimde, tohumlar toprak yüzeyine atıldıktan sonra tapan, çalı sürgü, diskaro veya tırmık gibi araçlar kullanılarak tohumun toprakla buluşması sağlanır. Makinalı ekimde ise bu tür işlemlere gerek duyulmaz. Haşhaş genellikle ülkemizde güz aylarında ekilir; ancak, kışın zarar gördüğü veya kışın çok sert geçtiği bölgelerde yaz aylarında da ekilebilir. Güzlük ekim zamanı genellikle yöresel farklılıklar gösterse de genel olarak ekim, eylül ayının ilk haftalarında gerçekleştirilir. Yazlık ekim ise Mart sonu ve Nisan başında yapılır. Bu dönemler, haşhaş bitkisinin uygun şartlarda büyüyüp gelişmesini sağlamak için tercih edilen zaman dilimleridir.
Haşhaş Yetiştiriciliğinde Gübreleme
Haşhaş Yetiştiriciliğinde Sulama
Haşhaş ekiminde başarılı bir çıkış elde etmek için toprak hazırlığı büyük önem taşır. Toprağın ekim öncesinde uygun nem düzeyine ulaşması veya ekim sonrasında yeterli suyun toprağa verilmesi gerekmektedir. Bu amaçla, bazı bölgelerde ekim öncesinde tarla salma sulama yöntemi tercih edilmekte ve toprağın tavda hale getirilmesi sağlanmaktadır. Ayrıca, haşhaş bitkisinin su ihtiyacı, kışlık haşhaş için 752 mm, yazlık haşhaş için ise 425 mm olarak belirlenmiştir. Kışlık haşhaş için tomurcuklanma döneminde bir defa sulama, yazlık haşhaş için ise tomurcuklanma ve çiçeklenme dönemlerinde toplamda iki defa sulama yeterli olmaktadır. Kurak geçen ilkbahar dönemlerinde ise haşhaş bitkisinin sulanması gerekebilir.
Haşhaş Ne Zaman Ve Nasıl Hasat Edilir?
Haşhaş bitkisinin kapsülleri olgunlaştığında, bu kapsüllerde bulunan tohumlar zarlar üzerinde sıralanarak kapsül dibine dökülür. Olgun kapsüller elle sallandığında belirgin bir ses çıkarır. Ancak bir bitki ya da tarla içindeki tüm kapsüller aynı anda olgunlaşmadığı için, hasat zamanını belirlemek için genellikle en alttaki kapsüllere odaklanmak gereklidir. Kapsüllerin açık ya da kapalı olması bitkinin bir özelliğini yansıtır; fakat olgunlaşmış kapsüllerin hasat edilmemesi ve aşırı kurumaları durumunda dahi açılma görülebilir. Bu nedenle hasat zamanının iyi belirlenmesi önemlidir, aksi takdirde tohum dökülmesi ve verim kaybı yaşanabilir. Hasat sırasında, kapsüller saplarından kırılarak toplanır. Toplanan kapsüller daha sonra kapsül kırma makinesinden geçirilir veya tahta tokmaklar kullanılarak kapsül ile tohum ayrılır. Hasat esnasında kapsüllerin çizilmemesine ve tozlanmamasına özen gösterilmelidir, çünkü bu durum tohum kalitesini etkileyebilir.
1 Dönümden Ne Kadar Haşhaş Çıkar?
Haşhaş verimi, bir dönüm araziden alınan miktar, bir dizi etkene bağlı olarak değişiklik gösterebilir. Bu etkenler arasında iklim koşulları, toprak tipi ve kalitesi, kullanılan gübreleme yöntemleri, sulama düzeni, hastalık ve zararlı kontrolü, ekim zamanı gibi faktörler yer almaktadır. Genel olarak, uygun tarım uygulamaları ile bir dönüm araziden 200 ila 500 kilogram arasında haşhaş alınabilir.