Osmanlı belgeleri ışığında Osmanlı Endonezya arasındaki ilişkilerin anlatıldığı kitapta yer alan 2 hikaye gerçekten çok dokunaklı.
Önce onları anlatayım;
Açe’den Osmanlı'ya ilk heyet 1607-1636 yılları arasında gönderilir.
Sumatra adasında kurulan Açe devleti, Hind denizinin biber deposu olarak biliniyor.
O dönemde Avrupa’nın biber ihtiyacının yarısını Açe karşılıyor.
Açe Sultanı İskender Muda kutsal topraklara yardım etmek için bir miktar para ile içleri karabiber, padi (dövülmemiş pirinç) ve beras (dövülmüş pirinç) dolu olan üç gemiyle birlikte bir heyet gönderir.
Ancak heyet o kadar ağır şartlarda yolculuk yapar ki İstanbul’a ancak 3 yılda ulaşılabilir.
Mürettebat bu 3 yıl içinde gemideki tüm pirinçleri yer ve çeşitli ihtiyaçlarını karşılamak için biberin çoğunu satar.
Geriye sadece bir avuç biber kalmıştır.
Heyet mahcup bir vaziyette ellerinde kalan bir avuç biberi Padişah'a sunar.
Heyetin 3 yıllık yolculuk macerasını dinleyen Osmanlı padişahı çok hüzünlenir.
Onları lada seçupak “bir avuç biber” adını verdiği büyük bir top ve on iki pehlivan savaşçı ile Açe’ye geri gönderir.
***
İkinci hikaye de çok ilginç;
Açe’nin uzak olması, elçilerin İstanbul’a gelişlerindeki güçlükler yüzünden Osmanlı bölgeden vergi talep etmemiş.
Vergi yerine Peygamberimiz Hz Muhammed’in (s. a. v.) doğum gününde mevlüt şenlikleri yapılmasını ve halka ikramlarda bulunmasını istemiş.
“Sizin verginiz de bu olsun” denmiş.
O günden sonra bu vergi ile yapılan kutlamalar kültürel bir geleneğe (Maolot) dönüşmüş.
Batı iliğine kadar sömürmek isterken, Osmanlı almadığı vergi ile bölge halkını mutlu etmiş.
İşte sömürgeci batı ile Osmanlı arasındaki fark.
***
Kutsal topraklara giden Türk hacılardan onların sevimliliği, kibarlığı, efendiliği ve mütevazi duruşları yüzünden Endonezya benim zihnime hep güler yüzlü insanların ülkesi olarak yerleşti.
- Endonezya Osmanlı ilişkileri
- Endonezya kaynaklarında yer alan yukarıdaki hikaye Endonezya Fahri Konsolosu Türk işadamı Emin Hitay tarafından tarihi dostluğa saygı duruşu niyetiyle hazırlatılan Osmanlı Endonezya ilişkileri kitabında yer alıyor.
- 591 sayfalık kitapta 72 adet Osmanlı belgesinin orijinali ile birlikte Türkçe çevirisi de var.
- Osmanlı arşivlerinden faydalanarak kitabı hazırlayan Mehmet Akif Terzi, Ahmet Ergün ve Mehmet Ali Alacagöz ile giriş yazısı yazan Prof . Dr Azmi Özcan, kitabın çevirmenleri Melis Seyhun Çalışlar, Baiquni ve Zulhnedri Abdullah’a teşekkür etmek lazım.
- Kaynak kitap olarak kütüphanelerde yerini alabilecek kadar değerli bir esere katkı sağlamışlar.
Müslüman tüccarlar keşfetti
Hinduizm ve Budizmin yaygın olduğu Güney Doğu Asya bölgesinin İslam’la tanışması 8. yüzyıldan itibaren Müslüman tüccarlar vasıtası ile gerçekleşmiş.
12. yüzyıldan itibaren de bölgede halkın İslam’a geçişi ile müslüman sultanlıklar kurulmuş.
16. yüzyıldan itibaren Avrupalılar'ın denizaşırı ticaret ve sömürgeciliğe başlamasıyla önce İspanyol, Portekiz daha sonra da Hollanda ve İngilizler'le mücadele etmiş. Uzun süre Hollanda sömürgesi olmuştur.
16. yüzyılda Portekizliler'e karşı Osmanlı İmparatorluğu’ndan destek isteyen Müslüman Açe Sultanlığı’na yapılan askeri yardımla ilişkiler başladı.
Kanuni Sultan Süleyman döneminde kurulan irtibat, 2. Selim zamanında verilen tebaiyet belgesi ile resmileşti ve bölge Osmanlı’nın himayesine alındı.
19. yüzyılda bu belge bölgeden gelen talep ile Sultan Abdülmecit tarafından yenilendi. Bölgeye destek 2. Abdülhamit döneminde de devam etti.
- Açeliler Türk, Arap, İran soyundan mı
- İslam dünyasının en uzak doğusunda bulunan ve 17 bin 500 adadan oluşan Endonezya bugün 230 milyonu aşan nüfusuyla İslam dünyasının en kalabalık ülkesi.
- Yer altı ve yerüstü kaynakları çok zengin olduğu için batılı sömürgecilerin sürekli istilasına uğradı.
- 17 Ağustos 1945 tarihinde bağımsızlığa kavuşan ülkenin başkenti Cakarta.
- Halkın yüzde 87’si müslüman.
- Başkanlık rejimi ile idare edilen üniter bir devlet.
- Ülkede 25 ayrı dil 250’den fazla lehçe konuşuluyor.
- Öğretimin ilk 2 yılında mahalli dillere yer verilirken ileriki yıllarda sadece resmi dille eğitim ve öğretime devam edilerek herkesin aynı dili öğrenmesi sağlanıyor.
- Açeliler"in soyunun Arap, İran ve Türk karışımından oluştuğunu iddia eden bilim adamlarının olması, ilişkilerin ne kadar içiçe geçtiğini gösteren önemli bir delil.