1 ABONE OL
Libya’da düğümün çözüleceği Sirte’de gergin bekleyiş sürerken, bugün hem sahada hem de diplomasi alanında yeni gelişmeler yaşanıyor.
2
İtalya Dışişleri Bakanı Luigi Di Maio, Türkiye’nin desteklediği, Birleşmiş Milletler (BM) ve uluslararası toplum tarafından tanınan meşru hükümetle görüşmek üzere bugün Trablus’ta.
3
İtalyan basını, Di Maio’nun Ulusal Mutabakat Hükümeti (UMH) Başbakanı Fayiz Serrac, dışişleri ve içişleri bakanlarıyla bir araya gelceğini bildiriyor.
4
Son altı ayda üçüncü kez Libya’ya giden konuk bakan, ayrıca, Trablus’un 180 kilometre doğusundaki Misrata kentini ve buradaki 300 İtalyan askerinin bulunduğu hastaneyi de ziyaret edecek.
5
Savaş ağası General Halife Hafter’in sağ kolu Akile Salih ise, ‘Sirte kırmızı çizgimizdir’ diyerek askeri müdahale tehdidi savuran Mısır’ın darbeci lideri Abdulfettah Sisi’ye destek verip gerektiğinde birliklerin Libya’ya girmesini istedi.
6
Haftalardır Trablus çevresinde Hafter milislerinin tuzakladığı mayınları ve patlayıcıları imha eden Türk askerleri ise, dünyanın gündeminde.
7
Türk özel kuvvet askerleri, son olarak Trablus’un güneyindeki Selahaddin bölgesinde tuzaklanan mayınları temizledi.
8
Türk uzmanlar, ‘Tökez teli’ diye de isimlendirilen ince bir telle yönlendirilmiş mayının sivillerin geçtiği güzergah üzerinde bir ağaç dibine tuzaklandığını belirtiyor.
9
Söz konusu patlayıcılar Türk askerleri tarafından güvenli şekilde imha edilirken, Libya ordusunun yayınladığı video sosyal medyada büyük ses getirdi.
10
Yok edilen mayınlardan bazıları, Sovyetler Birliği tarafından ilk kez üretilen ve halihazırda Rusya tarafından kullanılan MON-50.
11
Rus mayınlarının tek tek ortaya çıkarılmasını bazı yabancı analistler ‘Mükemmel video paylaşıldı’ diyerek sosyal medya hesaplarına taşıdı.
12
İşgal etmek için kapısına dayandığı Trablus’ta Haziran ayının başında bozguna uğrayarak çekilen Hafter’den geriye ise, katliam ve yıkım kaldı.Tuzaklanan mayın ve patlayıcıların infilak etmesiyle şimdiye kadar onlarca kişi yaşamını yitirdi, 70’den fazla insan yaralandı.
13
Hafter’in en önemli destekçilerinden Rusya, paralı askerler Wagner Grubu’nun Libya’da olduğunu defalarca inkar etmişti.
14
Rusya, ayrıca ABD ordusunun yayınladığı Cufra’daki hava üssüne inen Rus savaş uçaklarını da kabul etmiyor.
15
Anadolu Ajansı, Hafter milislerinden kurtardığı Terhune’de kazı çalışmaları devam eden toplu mezarların fotoğraflarını servis etti.
16
Kazılan mezarın yeri, Trablus’un 90 kilometre güneydoğusundaki Terhune’nin Er-Rabıt bölgesinde. Zeytinliklerin bulunduğu tarım alanından yayılan ceset kokuları dayanılacak gibi değil.
17
Kazı ekipleri maskeyle çalışırken, ambulanslar da bölgede hazır bekletiliyor. Bir uzman, “Gömülme biçimi, ellerin bağlanması ve bunu belgeleyen fotoğraflar çok korkunç” diyor. Terhune’de şimdiye kadar 11 toplu mezar bulundu, cesetlerin çoğu son 12 ayda gömülmüş. Libyalı yetkililer, toplu mezar sayılarının artableceğini söylüyor.
18
Libya ordusu halihazırda Sirte’de Hafter milislerini çembere almış durumda. Kent çevresinden yer yer patlama sesleri duyulurken, Hafter mevzileri füzelerle vuruluyor. Türkiye destekli Libya ordusunun Sirte önlerine kadar geldiğini aktaran Amerikan Associated Press (AP) haber ajansı, Akdeniz kıyısındaki kentin kurtarılmasıyla doğu kapısının tamamen açılacağını belirtiyor.
19
Peki son aylarda Libya’da dengeler nasıl değişti? New York Times, Mayıs ayında yayınladığı bir haberde, Türkiye destekli güçlerin Libya’da elde ettiği zaferlerin General Halife Hafter’in planlarına büyük darbe vurduğunu bildirmişti. Haberde, söz konusu zaferlerin Türkiye’nin Libya’da mücadele eden yabancı ülkeler arasında belirleyici bir güç olarak yerini alışına işaret ettiği vurgulanmıştı. Haberde ayrıca Hafter güçlerinin eline yeni ulaşan Rus hava savunma sistemlerinin SİHA’larla yok edildiği kaydedilmişti.
20
NYT’nin haberi şöyle devam ediyordu: “Zaferler, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Ocak’ta asker ve SİHA’lar göndermesine kadar, zayıf ve Hafter güçleri tarafından etrafı sarılmış görünen Birleşmiş Milletler destekli Trablus hükümetinin kaderini, çarpıcı bir şekilde değiştirdi. Bu, Türkiye’nin 100 yıldan uzun süre önce Osmanlı İmparatorluğu’nun sona ermesinden bu yana, petrol zengini Kuzey Afrika ülkesine yaptığı en güçlü müdahaleydi.”
21 22
Düşünce kuruluşu Avrupa Dış İlişkiler Konseyi’nin bir brifinginin ‘Artık Türkiye’nin Libyası oldu’ başlığını taşıdığını söyleyen New York Times, Hafter’in bir yıldan uzun süre önce Trablus’u ele geçirmek için saldırı başlattığını ve aralarında Rusya’nın da bulunduğu destekçilerini Libya’nın geleceğinde önemli bir rol oynama konumu sağladığını vurgulamıştı..
23
Ancak gazete, Mayıs ayında Trablus hükümetine sadık güçlerin ele geçirdikleri, Birleşik Arap Emirlikleri’nin satın aldığı, Rus malı bir hava savunma sistemiyle geçit töreni yaptıkları ve bunun Hafter’in en güçlü iki dış destekçisini hedef alan bir aşağılama olduğunu kaydetmişti.
24
New York Times, Türkiye’nin Libya’daki başarılarının darbeci Abdülfettah El Sisi’nin önderliğindeki Mısır’da kaygı yarattığını ve Ankara’nın yeni nüfuzunu Libya’da daimi bir askeri varlık elde etmek için kullanma ihtimalinin, Kahire’de alarm zillerinin çalmasına yol açtığını belirtmişti.
25
Libya ordusu, yaklaşık 1 yıllık kuşatmayı tamamen bitirmek ve Hafter güçlerini yenilgiye uğratmak için geçen ay Öfke Volkanı Operasyonu’na girişmişti. Ordu birlikleri, 18 Mayıs’ta ülkenin batısındaki stratejik Vatiyye Üssü’nü Hafter’den kurtarmış ve birçok ilçe ile yerleşim yerini milislerden temizlemişti.
26
Türk üretimi silahlı insansız hava araçlarının (SİHA) Hafter’e Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) tarafından verilen Rus hava savunma sistemi Pantsir’leri imha etmesi ise, tüm dengeleri alt üst etti.
27
Ne yapacağını bilemeyen savaş ağası Hafter, bu kez doğrudan Rusya’dan yardım istedi ve Suriye’den havalanan sekiz Rus savaş uçağı Libya’ya indi. Hafter’e verilen altı Mig-29 ve iki Su-24 savaş uçaklarından biri ise, Cufra Hava Üssü’ne indikten sonra Amerikan uyduları tarafından görüntülendi.
28
Bir açıklama yapan Amerikan ordusu ise, yeni fotoğraflarla Rusya’nın Libya’ya savaş uçakları gönderdiğini resmen duyurdu. ABD Afrika Komutanlığı (AFRICOM), söz konusu uçakların paralı askerler Wagner Grubu’na taarruz desteği için Suriye’den Libya’ya uçtuğunu bildiriyor.
29
Açıklamada, “Rus uçakları, Rusya’daki bir hava üssünden gelip Rusya menşeli olduğunu kamufle etmek için Suriye’de tekrar boyanarak Libya’ya geçti” denildi.
30
AFRICOM’un açıklamasındaki en dikkat çekici bölümlerden biri, Rusya’nın uzun süredir Libya’da oynadığı rolü inkar ettiğini ancak şimdi bunu inkar edemeyeceği oldu. AFRICOM Komutanı Orgeneral Stephen Townsend ise, Libya’da yaşananların adını tam olarak koydu: “Rusya uzunca bir zaman Libya’daki çatışmalara müdahalesinin tam boyutunu inkar etti ancak artık inkar yok.
31
Rusya dördüncü nesil savaş uçaklarını oraya gönderirken adım adım izledik. Rusya’dan devlet desteği olmadan ne Hafter güçleri ne de özel güvenlik şirketleri o uçakları silahlandırıp kullanamaz. Dünya, Hafter’in bir hava operasyonu düzenleyeceğini ilan ettiğini duydu. Bu, Rus paralı pilotlarının Libyalıları bombalamak için kullanacağı Rus uçaklarıyla yapılacak.”
32
ABD Avrupa ve Afrika Hava Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Jeff Harrigian da, Rusya’nın sonraki adımlarına işaret etti: “Rusya, Libya’da kıyılardaki üsleri ele geçirirse bir sonraki adımı uzun menzilli Geçişe Kapatma ve Alan Hakimiyeti (A2AD) silahlarını (hava savunma sistemleri) oraya yerleştirmek olacaktır. O gün geldiğinde, Avrupa’nın güney kanadı için büyük bir güvenlik kaygısı söz konusu olacaktır” dedi.
33
İç savaş ülkesi, Libya, Türkiye ve Trablus yönetimi arasında Kasıma ayında imzalanan bir anlaşmayla dünya gündemine girdi. Söz konusu anlaşma, Doğu Akdeniz’deki deniz yetki alanlarını belirliyordu. Mısır, İsrail, Güney Kıbrıs ve Yunanistan’ı şoka uğratan anlaşma, beklendiği gibi bölgede depreme yol açtı.
34
Uluslararası toplum anlaşmanın yol açtığı sarsıntıyla çalkalanırken, İngiliz The Guardian gazetesi, Libya’ya Sudan’dan yeni paralı askerlerin geldiğini manşetinden duyurdu. Habere göre, yüzlerce paralı asker Libya’ya getirilmişti. Sudanlı bir komutanın verdiği bilgiye göre, Aralık ayı itibarıyla 3 bin kadar Sudanlı paralı asker General Hafter için Libya’daydı. Militanların liderlerinden biri, “Paralı asker olduğumuzu biliyorum, onur ve şerefimiz için savaşmıyoruz. Buradaki misyonumuzu tamamlayınca evimize döneceğiz” demişti.
35
Türkiye ise, Akdeniz’deki müttefiki Libya için 2019’un son günlerinde yeni bir hamle yaptı, asker gönderme tezkeresini meclise getirdi ve çıkan sonucun ardından Türk birlikleri Libya’ya gitmeye başladı.
36
40 yılı aşkın bir süredir Libya siyasi arenasında yer alan General Hafter, 1969’da askeri bir darbeyle Kral İdris’i deviren Albay Muammer Kaddafi önderliğindeki subaylar arasındaydı. Ama 1980’lerde Çad ile çatışmalara giren Libya askerlerinin başında görevlendirilmesi ile kaderi değişti. Libya, Fransızların desteklediği Çad’a yenildi, 1987’de 300 askeri ile birlikte Hafter de esir alındı.
37
Serbest bırakıldığında Kaddafi onu hain ilan etmişti. Hafter 20 yılını eski Libya liderini devirmek üzere harcayacaktı. Bunu ABD’nin Virginia eyaletinde sürgünde yaptı. Burada muhalif Libya Ulusal Kurtuluş Cephesi’nin askeri lideri olarak görev yaparken ABD istihbarat teşkilatı CIA ile işbirliği halinde çalıştığı tahmin ediliyordu.
38
Kaddafi döneminde Hafter tipik bir hain olarak görülüyor, ABD’ye kaçışı ile askeri okullarda olumsuz örnek vaka olarak anlatılıyordu. Libya’yı 1969’dan 2011’e kadar demir yumrukla yöneten Muammer Kaddafi, muhaliflerden kaçmaya çalışırken yakalanıp linç edilmiş ve Kuzey Afrika ülkesinde bir sayfa kapanmıştı.
39
Hafter, Kaddafi’ye karşı ayaklanmanın başladığı 2011’de Libya’ya dönerek ülkenin doğusundaki muhalif güçlere komuta etti. Kaddafi düştükten sonra Hafter iki yıldan uzun süre yargılandı. Şubat 2014’te televizyona çıkıp kurulan hükümete karşı ayaklanmaları çağrısı yaptı.
40
Libya’nın doğusundaki Bingazi’yi Şubat 2016’da kontrolü altına alan Hafter, Derne’ye kadar ilerledi. Peşinden Akdeniz sahil şeridinde Petrol Hilali adıyla bilinen bölgedeki limanları ele geçirdi. Aynı yılın Eylül ayında kendisini mareşal ilan etti. Hafter Libya tarihinde mareşal rütbesine gelen ilk asker olmuştu.
41
Doğudaki kentlerden sonra batıya, Trablus’a yönelen Hafter, Ocak 2015’te BBC muhabiri Feras Kilani’ye bir röportaj vermişti. Kilani, Hafter’i “Eski tarz asker olarak siyasete inancı yok görünüyor” cümlesiyle tarif ediyor. Kilani, Hafter’e “Ülkenin yeni Kaddafi’si olmayı mı planlıyorsunuz?” diye sorduğunda ise “Hayır” diye yanıtlamıştı öfkeyle.
42
Nüfusu 6.4 milyon olan Kuzey Afrika ülkesinin yüzölçümü 1.77 milyon kilometrekare. Libya, seyrek nüfuslu olmasına rağmen dünyanın en kaliteli petrol rezervlerinin üzerinde oturuyor. Bu rezervler, ülkenin gayrisafi yurtiçi hasılasının yarısından ve devlet gelirlerinin yüzde 75’inden daha fazlasına karşılık geliyor. OPEC üyesi Libya, varlığı kanıtlanmış petrol rezervleri arasında büyüklük açısından Afrika’da birinci, dünyada dokuzuncu sırada yer alıyor.
43
Herhangi bir resmi istatistik mevcut değil ancak birçok araştırmacı nüfusun üçte birinin işsiz ve yoksul olduğunu ve bu sayının genç Libyalılar arasında daha da yüksek olduğunu söylüyor.
44