Uysallar: Buruk bir gülümseme
Spoiler içerir
Hakan Günday’ın yazdığı ve Onur Saylak’ın yönettiği Uysallar son günlerin en çok tartışılan yapımı olarak Netflix’in ilk sırasında. Saylak ve Günday’ın daha önce birlikte çalıştıkları Daha (2017) ve Şahsiyet’ten (2018) sonra ortak imzasını taşıyan 3. yapım olma özelliği taşıyan Uysallar, her biri 45 – 60 dakikalık 8 bölümden oluşuyor. Öner Erkan, Songül Öden, Haluk Bilginer, Uğur Yücel, Nezaket Erden, İbrahim Selim, Bilyana Jovanovska ve Serkan Altunorak gibi oldukça başarılı bir oyuncu kadrosuna sahip yapım, bir kara mizah sarmalı olarak izleyicileri keskin bir bıçakla ikiye ayırmış durumda.
İngilizce adıyla Wild Abandon olarak yayımlanan Uysallar, ilginçtir ki Avustralyalı yazar Emily Bitto’nun 2021 yılında yayımladığı ve kapitalizmin çökmekte olan dünyasında takla atan bir hikayeye yer verdiği kitabıyla aynı adı taşıyor.
Temel olarak bir aile ilişkisini merkezine alan ama çokça o merkezden uzaklara açılmaya niyetlenen yapım, geçmişi ve kendi arasında kalmış Oktay’ın (Öner Erkan) şimdiyi yaşama çabasını, birbirinden çok farklı uçlara değen bir sistemsel eleştiriyle yapıyor.
Oktay Uysal, hayallerinin peşinden gidememiş, kuralcı bir baba Olcay’ın (Uğur Yücel) oğlu. Ankara’da büyüdükten sonra İstanbul’a yerleşerek hayatını mimar olarak sürdürüyor ve bir hapishane projesini çizmek üzere Berhudar Bey (Haluk Bilginer) ile çalışmaya başlıyor. Estetik ameliyatlarla bambaşka birine dönerek, yıllardır sürdürdüğü ev hanımı kimliğinden iş hayatına atılma niyetinde olan eşi Nil (Songül Öden), ergenlik sorunları sebebiyle garip davranışlar sergileyen oğlu Ege ve günümüz çocuklarından çok farklı bir karakter çizen Ece ile birlikte lüks bir rezidansta son derece mutsuz bir hayat yaşıyor. Geceleri ise Punk olarak sürdürdüğü (ama aslında Punk bile olamadığı) ikili hayatından kesitler sunuyor.
Kısaca yapım evliliğin, kariyerin ve konforlu hayatın kasvetli yüzünü çok iyi işlerken karakterlerin kendilerini bulmak uğruna çıktıkları yolculuklarda güvenli alanlarından ayrılamadıkları için hikayeyi açıklardan çok kıyıda yüzen, hatta zaman zaman tekrarlarla çırpınan bir boyutta işliyor.
Aslında bu noktada Uysallar’ı eleştirmek yerine yapımın, zaten eleştirdiği şeylerin yörüngesinden ayrılamadığı için kendini de bu eleştiri yangınının tam ortasına hiç çekinmeden attığını söylemek mümkün. Yani kendini, kendi dalgasında özellikle boğmaya teşebbüs etmiş gibi… Çırpınışları ağır ama tutarlı bir biçimde 8 bölüme yayılıyor ve ilk bölümlerin yavaş akan temposuna alışabilen izleyiciyi aslında özgün ve daha çok roman havası taşıyan bir hikayeye eklemliyor.
METAFOR YAĞMURU
Uysallar’ın tartışma yaratan en önemli unsurlarından biri, çok sık başvurduğu bir metaforik anlatım dili. İstanbul’un üzerine çöken ama “hava kirliliği” olarak adlandırılan sis, hapishane inşa etmeye çalışan ama kendi hayatının hücresinden çıkamayan Oktay, bir devlet sembolizminin personası Berhudar, güzel ama aslında kendinden başka biri olmak uğruna sürekli maskesiyle dolaşan Nil, Punk kültürü üzerinden adeta Gezi’nin izdüşümüne dönen Anakara, sürekli kimlik soran polisler bunlardan sadece bazıları...
Bir diğer eleştiri durağı da yapımda yer alan kadın karakterlerin sürekli erkeklere dayalı mağduriyet içinde olmaları... Patronu tarafından tecavüze uğrayan Yağmur, erkek arkadaşından şiddet gören komşu kız, kocası tarafından görünmez olmuş Nil, baktığı hastanın kocasıyla birlikte olup hamile kalan Sofia…
Ancak bunların yanında senaryonun belki de en rahatsız edici diyaloglarından biri yine bu konu etrafında dönüyor. Yağmur bir sohbetinde Nil’e “Sen hiç çalışmamışsın, çünkü hiç tecavüze uğramamışsın.” gibi son derece genel ve başka bir yere dokunmadığı için havada kalan bir yargı cümlesi sarf ediyor. Haliyle de başka türlü ele alınsa güçlü bir etki oluşturacak bu ifade, sığ bir genellemenin ötesine geçemeyerek birçok izleyicinin tepkisine yol açıyor.
BİR ROMANDAN FIRLAMIŞ OYUNCAKLAR
Aslında dizinin bütününe baktığımızda güzel bir roman izliyoruz. Belki de Uysallar ile roman olarak tanışsak, onu zihnimizde soyutlarken daha da uçsuz sınırlara gidebilirmişiz gibi tatlı bir hava esiyor. Dolayısıyla bu bir durum komedisi olmaktan ziyade, karakterlerin kendi çıkmazları üzerinden eklemlenerek akan, ama zaman zaman da duran bir hikaye izlenimi veriyor. Şüphesiz ki dinamiğin en güçlü unsurlarından biri oyunculuklar.
Öner Erkan Oktay rolünün tüm belirsizliğini, çaresizliğini, mutsuzluğunu, iç sıkıntısını izleyicinin iliklerine kadar şırınga ediyor. Aynı şekilde Songül Öden de adeta üzerine dikilmiş gibi bir Nil rolüne hayat veriyor, içine sıkışmış bir orta yaş bunalımını, kadın gözünden çok iyi anlatıyor. Oktay’ın babası rolünde Uğur Yücel’i oldukça fit ve kendini artık temize çekmeye çalışan bir baba figürü olarak görüyoruz ve Sofia ile olan hikayesini, belki de daha derinlikli ve uzun bir biçimde bilmek istiyoruz. Sevdiği kadın Sofia’da ise Bilyana Jovanovska’nın başarılı performansını görüyoruz. Yağmur’u oynayan Nezaket Erden ile Suat’a hayat veren Serkan Artunorak ise gerçek birer beyaz yaka dünyasından sesleniyorlar. Uysal ailesinin çocukları Ege ve Ece, en az diğer karakterler kadar sembolik resmedilmiş olsalar da iyi bir oyunculuk örneği sergiliyorlar.
Gelelim Haluk Bilginer’e… Aslında Bilginer bu tür yapımlar için giderek zor bir isim olmaya başladı. Çünkü öyle iyi oyuncu ki, adeta The Haluk Bilginer olarak hayat verdiği rollerin çok daha ötesinde, Bilginer imzalı bir performans sergiliyor. Bu yüzden de aynı bu dizide de olduğu gibi Berhudar Bey ve Haluk Bilginer arasında gidip gidip geliyoruz.
Karakterler aslında aynı bir romanda olduğu gibi çok farklı dünyaları temsil ediyorlar ancak tam da bu noktada, senaryoda hiç flash back olmayışını hatırlatmakta fayda var. Bazı hikayeleri belki geriye doğru bilsek Uysallar’a başka ve önemli bir boyut gelirmiş gibi görünüyor. Ama bu haliyle de benzerlerinden ayrılan, özgün ve özgür bir form yakaladığını söylemek mümkün.
FİNAL ÇIKMAZ SOKAK
Bir dizi finali için yeterince düşündürücü, hatta bir açıdan çıkmaz sokak havası var. Temelini bizzat Oktay’ın döktüğü bir hapishane hücresinde kilitli kalan aile bireyleri, tek ihtiyaçları olan o hücreden çıkma gerçeğini bir kenara bırakıp kendilerini, her kafadan ayrı bir sesin yükseldiği bir tartışmanın tam ortasında buluyorlar. Çıkabilecekleri tek anahtar ise artık hayatta olmayan birinin cebinde duruyor.
İşte Uysallar’ın varoluşu, tam da eleştirdiği şeyin tam kendisine sahip olması sayesinde gerçekleşiyor. Yani, ipleri aslen elimizde olmayan hayat sembolizminin içinde, kendi gündelik dertlerimizin arasında ne şekilde kaybolduğumuzu ve bu esnada dışardan nasıl göründüğümüzü sisin, pusun, distopik bir dünyanın kodlarında en az hayat kadar sürükleyici bir şekilde izliyoruz. Ağlanacak halimize de gülmeye çalıştığımız için çoğumuzda biraz buruk bir gülümseme bırakıyor.
Elçin Demiröz
Odatv.com