Teyit.org sözde Türkiye’nin gündeminde olan haberleri yada öne çıkan olayların doğruluğunu araştıran bir kaç ekipten oluşan, Avrupa birliğinden ve ağa babası olan facebook’tan yüklü paralar alarak bu küreselcilerin istekleri doğrultusunda haberler sunan bir kuruluştur.
Yapması gerekeni değil para aldığı patronlarının istekleri doğrultusunda yayınlar yapmaktadır. Bariz olarak görüldüğü üzere para için yapmayacağı ahlaksızlık kalmayan bu sitenin bazı öne çıkan yalanlarını gündeme taşıyalım.
Yaptıklarıyla, tarafsız olduğunu iddia ettiği platformunu tartışmaya açan Teyid.org, son beş senede Facebook’dan haber teyidi için 5 milyon lira, Avrupa’nın birçok sivil toplum kuruluşu ve AB büyükelçiliklerinden ise fon adıyla milyon dolar toplamış.
ABD Büyükelçiliği ve Birleşik Krallık Destekçileri Arasında
ABD Büyükelçiliği, Birleşik Krallık Ankara Büyükelçiliği, İsveç Konsolosluğu, İsveç merkezli insan hakları kuruluşu ve Alman Yeşiller partisine bağlı olarak faaliyetlerini sürdüren Heinrich Böll Vakfı’nın da söz konusu siteye yüksek oranda bağışta bulunduğu öğrenildi.
4 Teyit org çalışanı bir yalanı teyit etmek için uğraşmış. Çok yorulmuşlar. Görüntüleri yalanlayan YOL TV’nin yalanına doğru demişler. Haber yazarken ne yiyip içiyorsunuz? @teyitorg https://t.co/9n4mtDG2pb pic.twitter.com/qLHg8mDdPs
— KENAN KIRAN (@kenan_kiran) February 4, 2021
Covid Aşılarının Faz 3 Çalışması Bitmiş 🙂
Ahlaksızlıkta daha da ileri giderek Covid aşılarının 3. faz çalışmalarının bittiğini iddia ediyor oysa faz 2 çalışmaları bile tamamlanmış değil. Ayrıca faz 3 çalışması yapılan hiç bir belgeye biz ulaşamadık
❌ Covid-19 aşılarının üçüncü faz çalışmalarının bitmediği iddiası yanlış.
Şu an uygulanan aşıların üçüncü faz çalışmaları tamamlanmış durumda.https://t.co/1kOZfoipkJ
— Teyit (@teyitorg) June 24, 2021
C19 için sunulan hiçbir aşı(!) faz 3 çalışmalarını tamamlamamış..
Kritik dönem için; “Acil Kullanım Onayı” almış sıvılardır..
Aşı(!) denemez.. Süreç sonunda aşı olup/olmayacakları belli değildir..
3-4 sene sonra yan etkileri kabul edilebilir görürse lisans alacak aşı olacak!.. pic.twitter.com/ffWWWY0KfY
— M Hüsrev Aktaş (@mhaktas) May 13, 2021
Teyit org kimmiş bak bakalım. 2017'DE DİKKATE ALMADIK
TARİH 2021 OLDU
Bir daha hatırlatalım. Bugün bizi gambazlayan, sosyal medyada takip eden ve hemen komplo teorisyeneleri diye yaftalayan, covid-19 ve aşı hakkında olumsuz bir şey yazdığımızda uyaranlar bunlar
-5gvirusnewss pic.twitter.com/tGJICmg10T
— Entel Johnny (@Entel_Joe) May 13, 2021
Pandemi Döneminin En Büyük Yalanını Haber Yapmadı
Genel yayın politikasına bakıldığında Teyit’in tarafsız olmadığı görülüyor. Özellikle Türkiye iç siyaseti bağlamında hükümete karşı muhalefetin sözcülerinin ve medyasının yalanlarını görmediğine dair örnekler var.
Teyit, pandemi döneminin en büyük yalanı “Fazilet Durağı” haberini aradan 11 ay geçmesine rağmen görmezden geldi. İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu, İBB Sözcüsü Murat Ongun ve İBB’nin kurumsal hesabı, 29 Mart 2020 Pazar günü Fazilet durağından 47 yolcunun aynı anda otobüse bindiği iddiasında bulunmuş, Ekrem İmamoğlu da görüntüleri izlerken kanının donduğunu iddia etmişti.
AK Partililer, Ekrem İmamoğlu’nu zorda bırakmak için sabah 06.00’da Fazilet durağında toplanmışlar ve 47 kişi aynı anda otobüse binmişti. İddia korkunçtu.
Başsavcılık, İmamoğlu, Ongun ve İBB’nin Yalan Söylediğini Belgeledi
İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı; İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin suç duyurusunu inceledi ve 13 Mayıs 2020’de Fazilet durağından otobüse hiç yolcu alınmadığını tespit etti. Başsavcılık, İBB’nin suç duyurusuna takipsizlik kararı verdi.
Murat Ongun, söz konusu takipsizlik kararına itiraz etmeyeceklerini ve hatalı açıklamada bulunduğu söyledi. Yargı süreci sona ermiş, yalan, mahkeme kararıyla belgelenmişti. Teyit, pandemi döneminin en büyük yalanını 11 aydır incelemedi ve haber dahi yapmadı.
Teyit, Yargı Süreci Bitmiş Yalanın Yargı Sürecinin Tamamlanmasını Bekliyor!
Teyit editörü Nilgün Yılmaz, “Fazilet Durağı” haberi hakkında açıklamada bulundu ve “Yargı süreci devam eden ya da incelenmesi metodolojik olarak mümkün olmayan iddiaları zaten eliyoruz. Hala ara ara Twitter’dan anımsatılan Fazilet durağı konusunda da aynısı söz konusu. Yargı sürecinin tamamlanmasını bekliyoruz” iddiasında bulundu.
Nilgün Yılmaz’ın, yargı sürecinin bittiği, İBB’nin takipsizlik kararı verilen suç duyurusuna itiraz etmediğini kamuoyuna duyurmasına rağmen “Yargı sürecinin tamamlanmasını bekliyoruz” açıklamasının yalan olduğunu da biz teyit etmiş olalım.
İBB Ekranlarında Teyit’in Çalışmaları Gösteriliyor
Teyit Şef Editörü Gülin Çavuş; 31 Ekim 2019’da İstanbul’daki metro, metrobüs, otobüs ve vapur hatlarındaki 7 bin 600 ekranda yayın yapan Modyo TV’ye içerik üretmeye yeniden başladığını açıkladı ve “Teyit, hazırladığı içerikler karşılığında ne İBB’den ne de Modyo TV’den ücret alacak” iddiasında bulundu.
Teyit Ücret Almıyor Ama İBB Ekranlarındaki Yayın İçin Fon Alıyor!
Teyit, Modyo TV yayını için fon desteği aldığını açıkladı ve “Modyo TV’ye içerik üretmeye yeniden başladık, Türkiye’nin başka büyük şehirlerine de yayılmasını amaçladığımız bu proje için, International Fact-checking Network Fact-checking Innovation Initiative fonu kapsamında 14 bin 989 dolar tutarında bir destek alındı” ifadelerini kullandı.
Öte taraftan Teyit, sosyal medyada ajansı tarafından yapıldığı iddia edilen, sahte hesaplardan çok az sayıda paylaşılan İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun montaj fotoğrafları için defalarca haber yaparak bu montaj içeriklerin daha fazla görünür olmasına katkı sağladı. Fakat 100 bin 22 kez paylaşılan İBB Sözcüsü Murat Ongun’un Fazilet durağı yalanını ise teyit etmedi.
Boğaziçi Eylemlerinin En Büyük Yalanını Aklamaya Çalıştı
Teyit, Boğaziçi Üniversitesi olaylarının en büyük yalanını doğru olarak göstermeye çalıştı. Eylemcinin iddiaları üzerinden eylemlerin büyümesine neden olan yalanın doğru olduğunu öne çıkarması dikkat çekti.
Yol TV, “Aşağı Bak” Yalanını Kamuoyuna Duyurdu
Yol TV; 1 Şubat’ta Boğaziçi Üniversitesi’nde yaşanan olaylar sırasında bir görevlinin, gruptakilere “Aşağı bak” dediğini iddia etti ve yayınladığı videonun alt yazısına polisin gruptakilere “Aşağı bak” dediğini savundu.
Yol TV’nin polisin “Aşağı bak” iddiasına ilişkin videosu 5.8 milyon görüntülenme aldı, söz konusu video eylemlerin büyümesine neden oldu. Muhalefet parti liderleri, “Aşağı bak” ifadesi üzerinden sosyal medyada paylaşımda bulundu.
Yalanı, Emniyet Genel Müdürlüğü Ortaya Çıkardı
Emniyet Genel Müdürlüğü; 2 Şubat’ta Yol TV’nin yayınladığı videodaki “Aşağı bak” ifadesinin yalan olduğunu, görevli kişinin “İn aşağı, in aşağı, aşağıdan, aşağıdan. Toplu gitmek yok” diyerek gruptakileri uyardığı anların videosunu paylaştı.
Yol TV: Editoryal Hata Yaptık
Yol TV Haber Merkezi; 2 Şubat’ta; videoda “Aşağı bak” ifadesinin yer almadığını açıkladı ve “Kendi videomuzu tekrar tekrar dinlediğimizde, videonun ne başında ne de devamında polisin ifadesi ‘Aşağıdan’ olarak anlaşılmıyor. Emniyet Genel Müdürlüğü’nün başka bir açıdan yayınladığı videoda, yayınladığımız videonun aksine, polisin ‘Aşağı bak’ değil ‘Aşağıdan’ dediği anlaşılıyor. Bu noktada kargaşa esnasında çekilmiş bir videodaki sözleri editörlerimizin yanlış anlamasından ibaret bir editoryal hata söz konusudur” denildi.
Eylemcinin İfadesini Öne Çıkardı
Teyit, görüntüyü kamuoyuna duyuran ve görüntülerde “Aşağı bak” ifadesinin olmadığını açıklayan Yol TV ve Emniyet Genel Müdürlüğü’nün açıklamasını görmezden geldi. Görüntülerde yer alan güvenlik görevlisiyle de görüşmedi. Teyit’in, polisin uyardığı eylemcinin ifadelerini öne çıkarması dikkat çekti.
Teyit internet sitesi; 3 Şubat’ta Twitter hesabından yaptığı açıklamada; “Polis ne dedi: ‘Aşağıdan’ mı, ‘Aşağıya bak’ mı? Polis memurunun doğrudan hedef aldığı kişiye ulaştık. Bize şunları söyledi: ‘Bana karşıdan gelerek önce ‘Aşağıdan’, göz göze geldiğimizde ise ‘Aşağıya bak’ dedi” iddiasında bulundu.
Teyit’in 11 Şubat 2021’de Can Başaçek, Esra Özgür, Nilgün Yılmaz ve Seçil Türkkan’ın imzasının bulunduğu haberde de; “‘Aşağı bakmayacağız’ sloganının ortaya çıkmasına neden olan ve bir polisin kullandığı iddia edilen ‘aşağı bak’ ifadesi de bunlardan biri. İfadenin muhatabı, her iki ifadenin de kullanıldığını söylüyor” denildi.
Bu tabloya bakınca AB ve büyükelçilik fonlarından desteklendiğini açıklayan Teyit’in biri şef 4 çalışanı, eylemcinin iddiaları üzerinden yalanı meşrulaştırmaya çalışmış gibi görünüyor.
Fox TV’nin Yalanlarını Görmezden Geliyor
Teyit, Fox TV’nin yalan haberlerini de incelemiyor. Fox TV Ana Haber’de İzmir’in Ödemiş ilçesinde çiftçilikle geçimini sağlayan Fikret Sefa Yeşil’e 2020’de tarımsal destek verilmediği iddia edildi.
Çiftçi Yeşil’in 2020’de 29 bin 128 TL’lik bir destek ödemesi aldığı belgelerle ortaya çıkarıldı. Tarım ve Orman Bakanlığı, Fox TV’nin haberinin gerçeği yansıtmadığını açıkladı. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu, Fox TV’ye idari para cezası verdi. Fox TV Genel Yayın Yönetmeni Doğan Şentürk de yalanı savundu. Teyit, kamuoyunda tartışılan yalan haberi de doğrulamadı ve haber yapmadı.
Kemal Kılıçdaroğlu’nun Gerçek Dışı Açıklamalarını da Teyit Etmiyor
Teyit, CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu’nun yalanlarını da görmezden geliyor.
Mesela Kemal Kılıçdaroğlu, 6 Kasım 2016’da olağanüstü toplanan MYK’da “ByLock kullanan 4 bakanı ve 60’a yakın vekili açıklayacağız, dokunulmazlıklarının kaldırılmasını talep edeceğiz” dedi. 3 Nisan 2015’te “AKP içinde 120-180 civarında ByLock’çu milletvekili var, açıklasınlar” iddiasında bulundu. Teyit’in kuruluşu ile Kemal Kılıçdaroğlu açıklaması aynı yıla denk geliyor. Teyit, 5 senedir Kemal Kılıçdaroğlu’nun yalan açıklamasını incelemedi ve haber yapmadı.
Teyit’in Finans Kaynakları
Teyit.org; 20 Eylül 2020’de finans kaynaklarının Avrupa Birliği ve büyükelçilik fonları olduğunu bireysel desteklerden, ayni yardımlardan desteklenmekte, kurduğu iş birlikleriyle gelir elde etmekte olduğunu ifade ediyor. Teyit’in, yıllara göre destek aldığı bazı kuruluşlar şöyle:
2020
İsveç merkezli insan hakları kuruluşu Civil Rights Defenders: 50 bin 350 dolar (2020’nin son altı ayı)
Patreon: 4 bin 994 dolar (2020’nin dokuz ayı)
Facebook: 294 bin 400 dolar (2020’nin dokuz ayı)
International Fact-checking Network Fact-checking Innovation Initiative: 14 bin 989 dolar
YouTube: 110 bin 649 TL
Heinrich Böll Stiftung Türkiye Temsilciliği: 112 bin 968 TL
2019
Patreon: 5 bin 511 dolar
Facebook: 360 bin 100 dolar
Heinrich Böll Derneği: 19 bin 900 TL
ABD Büyükelçiliği: 48 bin 229 dolar
European Climate Foundation: 17 bin 555 dolar
YouTube: 75 bin 689 TL
2018
Patreon: 4 bin 517 dolar
Facebook: 101 bin 500 dolar
İsveç Konsolosluğu: 109 bin TL
ABD Büyükelçiliği: 39 bin 545 dolar
2017
European Endowment for Democracy: 111 bin 300 Euro
2016
Sivil Düşün AB Programı: 9 bin 770 TL
Birleşik Krallık Ankara Büyükelçiliği: 48 bin 52 Pound
Teyit: “Fazilet Durağı Konusunda Fikir Ayrılığı Yaşıyoruz”
Teyit, 22 Şubat 2021’de yayımlanan “Haber siteleri ve teyitçiler: Medya ortamını iyileştirmek hepimizin sorumluluğu” başlıklı köşe yazısında Fazilet Durağı yeniden işlendi.
Teyit’in açıklamasında; “Fazilet Durağı gibi bazı iddiaların incelenmesi konusunda fikir ayrılığı yaşıyoruz. Mahkeme kararının ötesinde söyleyebileceğimiz yeni bir söz kalmamıştı. (…) Tartışmaları çözüme kavuşturması için bir denetçiler kurulu oluşturmaya karar verdik” denildi.
“Denetçiler Kurulu Oluşturmaya Karar Verdik”
Teyit’in açıklaması şöyle:
“Uzun zamandır özellikle okurlarımızın bir kısmıyla Fazilet Durağı gibi bazı iddiaların incelenmesi konusunda fikir ayrılığı yaşıyoruz. Metodolojimiz gereği, mahkemeye taşınmış bu iddiayı ele almamış, dava sonuçlandığında da mahkeme kararının ötesinde söyleyebileceğimiz yeni bir söz kalmamıştı. Bize pek çok kez sorulan, incelediğimiz ya da incelemediğimiz için okurlarımızla içine girdiğimiz bunun gibi metodolojik tartışmaları çözüme kavuşturması için bir denetçiler kurulu oluşturmaya karar verdik. Bu kurulun akademisyenler, gazeteciler ve medya ombudsmanlarından oluşmasına, farklı düşünce dünyalarını kapsamasına özen göstereceğiz. Detayları ve çalışma biçimi önümüzdeki aylarda belirlenecek kurul için burada yer alan formu doldurarak öneride bulunabilirsiniz.”
Teyit’in Fazilet Durağı Yalanını Haber Yapmamasının Kronolojisi
29 Mart 2020: İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu ve Murat Ongun; Fazilet durağından 47 yolcunun aynı anda otobüse bindiği iddiasında bulundu
13 Mayıs 2020: İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı; Fazilet durağından otobüse hiç yolcu alınmadığını tespit etti. Başsavcılık, İBB’nin suç duyurusuna takipsizlik kararı verdi.
25 Mayıs 2020: İBB Sözcüsü Murat Ongun, Fazilet durağından 47 kişinin bindiğine yönelik iddialarının hata olduğunu açıkladı, İBB’nin takipsizlik kararına da itiraz etmeyeceğini açıkladı.
5 Ekim 2020: Teyit editörü Nilgün Yılmaz: “(Fazilet Durağı) konusunda yargı sürecinin tamamlanmasını bekliyoruz.”
22 Şubat 2021: Teyit: “Fazilet Durağı gibi bazı iddiaların incelenmesi konusunda fikir ayrılığı yaşıyoruz. Mahkeme kararının ötesinde söyleyebileceğimiz yeni bir söz kalmamıştı. (…) Tartışmaları çözüme kavuşturması için bir denetçiler kurulu oluşturmaya karar verdik”
Dolayısıyla Teyit hakkındaki bu kısa metin bile sitenin büyük ölçüde sübjektif bir genel yayın politikasına sahip olduğunu ve aslında “doğrulama” mekanizması üzerinden ideolojik ve siyasi bir tercih lehine pozisyon aldığını gösteriyor. Alternatifi olmadığı için kamuoyu üretme gücü de olan Teyit konusunda daha geniş içerikler üzerinden yeni araştırmaların da yapılması gerekiyor. Teyit tarafından ortaya konulan incelemelerdeki bu çifte standartlı tutum devam ettikçe önümüzdeki süreçte bu çalışmaların artabileceğini de söylemek mümkün.