02/01/2007 Hani yeni yıla girdiğinizde bir şey dilersiniz ya, ben de uzun yılların acısını çıkarırcasına, leyleği havada göreyim, dedim. Epeydir planladığım Nepal gezisini uçak fiyatlarınında düşmesi sebebiyle 12 gün kadar erkene alıp ani bir kararla yollara düştüm. Bayram ve yılbaşı tatillerinin son günleri olduğundan, biraz da son dakikaya kaldığımdan Kamil Koç otobüs firmasında zar zor yer bulabildim. 2 Ocak akşamı Fethiye’den İstanbul’a doğru yola çıktım. Sabah yağmurlu bir havada indim İstanbul’a. Döviz ve bilet işini hallettikten sonra Kadıköy’den rica minnet otobüs yazıhanesine bıraktığım ağır sırt çantamı aldım ve 15.40 uçağına yetişmek üzere yine Kadıköy’den Sabiha Gökçen Hava Limanı’na hareket ettim. 15.40’ta Air Arabia uçağıyla Sharjah’a (Dubai) doğru uçuşa geçtim. Nepal’deki planlarım şu şekilde (bakalım hangisi veya hangilerini gerçekleştirmiş olarak döneceğim Fethiye’ye):
Katmandu’ya iniş. 2 gün aklimalitize olmak (yüksekte yaşamaya uyum sağlamak) ve Lukla uçağını beklemek. Belki bu yolu geçip Lukla-Everest ana kampa kadar yürümek. Sonra tekrar Lukla’ya dönüş ve Lukla’dan Pokhara’ya hareket, Pokhara’dan Annapurne ana kampa yürümek. Kâğıt üzerinde basit görünse de çok basit olmadığını hissediyorum.
Biraz sonra Sharjah’ta olacağım, geceyi oradaki transit geçiş salonunda tamamlayıp 4 Ocak 2007 tarihinde 11 uçağıyla Katmandu’ya uçacağım.
04.01.2007 Dubai saat: 11.35 Türkiye saat: 10.05. Dün yanlış bir karar vererek İstanbul’dan sırt çantamı direkt Katmandu yerine içindeki uyku tulumunu kullanırım diye Dubai uçağına verdim. Çantalar doğrudan çıkışa gittiği için boşu boşuna 3 saat geçici vize alabilmek için uğraştım durdum. Burada tanıştığım Osman bana Dubai’ye gelmemi teklif ettiyse de saat 12’den sonra bir şey göremem diye gitmedim. Hava alanında kötü bir gece geçirdim. Sabah 8.30 gibi Katmandu gişesi açıldı. Uzun bir kuyruğun sonunda sırt çantamı vererek uçağa kendimi attım. Bu satırları uçaktan yazıyorum. Uçakta ilginç olan, hostesler dışında tek bir kadın olmasıydı; o da eşiyle seyahat eden bir kadındı.
Nepalliler Dubai’ye alışveriş yapmaya geliyorlar. Herkes battaniye ve elektronik eşya almış. Fakat bagaj kabul yerinde her bir eşya sahibiyle ağırlık kavgası yapılıyor. Katmandu Havaalanı’na indiğimde onlarca kişi âdeta üstüme saldırdı tur, otel vs. için. Otelimi ayarladığımı, adının Mendap olduğunu söyleyince kibarca geri çekilip otelin sorumlu kişisini gösterdiler. Taksi ile otele gittik. Otelin sahibi Dipak otelde bekliyordu. Bir çay ikramından sonra odama çıktım, biraz dinlenip kendimi Katmandu sokaklarına attım. İlk izlenimim oldukça kirli bir şehir olduğu. Vakit geç olduğundan dolayı ancak turistik çarşıda dolaştım. Fethiye’den daha önce Katmandu’ya gelen arkadaşım Mel’in (Melahat) tavsiyesine uyup Tom Jery bara gidip bir bira içtim, sonra otele dönüp uyudum. Ertesi gün sabah 9 gibi kalktım ve otelin lobisine indim. Orada biraz internetle uğraşıp gezinin planını konuşmak üzere Dipak’ın ofisine geçtik. Bana Lukla-Base Camp için 730 dolar fiyat çıkardı. Biraz düşüneceğimi söyleyip dışarı çıktım. Dışarıda üç tane daha değişik tur acentesine girip fiyat sordum. İyi ki sormuşum, hemen hepsi rehberi Lukla’dan almam konusunda fikir verdiler.
06.01.2007 Sabah 5.30’da kalktım. Eşyalarımı geceden ayırdığım için saat 6 gibi hazır oldum. Pazarlık sonucu taksici ile 200 rupiye anlaştık (1 dolar =70 rupi). Saat 7’de kalkması gereken uçak havanın düzelmesiyle ancak 10’da kalktı. Yarım saatlik bir uçuşla kısacık pisti olan Lukla’ya indik. Aslında konduk demek daha iyi olur sanırım.
Lukla Nepal’de yer alan Tenzing-Hillary Havaalanı’nı zorlu kılan sadece 9.383 feet yüksekte olması değil aynı zamanda dünyanın en dik pistlerinden biri olması ve sonrasında Himalayalar ile çevrili olmasıdır. Bu sebeplerden uçuşlar sadece gündüz hava koşulları izin verirse yapılabiliyor. Katmandu’dan kalkan uçakta sola oturmak gerektiğini daha önce duymuştum, öyle de yaptım. Everest dâhil olmak üzere bugün uçaktan gördüğüm inanılmaz güzellikle büyülendim. Şimdi insanların neden ölümü göze aldıklarını daha iyi anlayabiliyorum. İner inmez yanımda beliren adam gayet efendi bir şekilde yardıma ihtiyacım olup olmadığımı sordu. Kısa bir konuşma sonucu günlüğü 5 dolara anlaştık. Şayet memnun kalırsam ekstradan 20 dolar daha ödeyeceğim.
Uzun süredir bir şey yiyemiyordum, ilk kez Lukla’da kahvaltı yaptım. Saat 11 gibi Lukla’dan yürümeye başladık. Rehberimin adı Lhakpa Noru Sherpa . İlk önce onun eşyalarını almak için evine gittik, giderken eşi Doma’ya çay ve oralet, kızları Basan ve Mimba’ya da bisküvi aldım.
Onun evinden saat 13’te tekrar yürüyüşe başladık. Rehberimin köyünün adı Chavrikharka, yani yak yatağı anlamında. İlk molamızı Tha do koshigaon’da verdik ve ikimiz de birer yeşil nane çayı içtik. Bugün uçakta bizimle gelen iki kalabalık grup vardı. Çay keyfi yaparken onlar bizi geçtiler. Çay içiminden sonra tekrar yürüyüşe başladık. Önümüzde, Lukla’ya indiğimizden bu yana bize görüntü veren 5885 metre yüksekliğindeki Nupla Dağı eşliğinde ırmak boyunca yürümeye devam ettik. Yolculuğun daha başından itibaren resmen büyülendim. Phakdink’e geldik ve orada otel aradık, bulduk da; ama ben beğenmedim. Oradan tekrar hareket edip 30 dakika daha yürüdükten sonra Zam-Furte’ye geldik. Konde Lodge’de konakladıkve Mimba Ana bize dal-bat curry, yani sebzeli pilav yaptı. Yanına yeşil mercimek çorbası. Üstüne iki büyük termos nane çayı içtim. Yemekten sonra otelin tek müşterisi olan bizler sobanın başına oturduk. Onlar kendi aralarında ve kendi dillerinde sohbet ederken ben de bu satırları yazıyorum.
Jiri ’den sonraki halk kendilerini Sherpa olarak adlandırıyor. Budizm’e inanıyorlar. Yolumuzun üzerindeki birçok tapınağın sağ tarafından dolaşarak yolumuza devam ettik. Burada yol üzerindeki tapınaklar iki türlü. Birincisi, bir giriş kapısı olan binalar. İçinde dönen bir bidon var, üzerinde çeşitli yazılr mevcut. Adına ‘çötten’ diyorlar. Bir de kayalara oyulmuş yazılar var; sanırım hepsi en az 500 yıllık.
07/01/2007 Dün akşam saat 9.30 gibi yattım. Deliksiz bir uykunun sonunda sabah 7.30’da kalktım. Yarım saat süren eşyalarımı toplama işleminden sonra Lhakpa ile yine yarım saatlik yürüyüş mesafesinde olan 500 yıllık Tholo Gumela Manastırı’na gittik. Lhakpa bol bol dua etti. Yola çıktığımızdan bu yana daima tapınakların ve yazıların sağından geçiyoruz. Sherpalar soldan geçilirse uğursuzluk olacağına inanıyorlar. Burada birçok dinden insanla karşılaşıyorsunuz. Katmandu’da üyesi olduğum spor klübü Dakar’ın amblemini işlettiğim terzi Müslüman’dı mesela. Ama halkın çoğunluğu Budist ve Hindu.
Katmandu sokaklarında, yüzünü boyamış, renkli elbiseleri ile dolaşan birçok Hint fakirini görebilirsiniz. Bunlar turistlerle resim çektirip para kazanmaya öyle alışmışlar ki, her Hindu tapınağı birine ait. Sizi görünce koşarak yanınıza geliyor ve foto diyor. Hemen ardından da ne verirseniz ücretini istiyorlar. Bu arada 50 rupiyi de beğenmiyorlar. Lhakpa burada bir Budist tapınağını açtırarak bana gösterdi; tabii 200 rupi gibi küçük bir bağış karşılığında. Ama içeriye girince gerçekten etkileniyorsunuz. Beni en çok etkileyen odadaki eşyalar ve resimler oldu. Odada sürekli olarak tütsü yakıyorlar. Burası oldukça eski bir manastır. Çeşitli Buda heykelleri camdan bir dolapta duruyor, içeride iki tane de kocaman davul var. Buraya bitişik çok büyük amfiteatra benzeyen kapalı salonda yılda bir defa bir hafta süren bir festival yapılıyormuş. Festival sırasında tüm eşyaları dışarıya çıkarıyorlarmış. Biraz fotoğraf çektikten sonra 200 rupi bağışımızı yaptık.
Nepal’de Hindu tapınaklarına giremiyorsunuz; girmek için Hindu olmanız lazım. Sonradan Hindu olamıyorsunuz, Hindu doğmanız gerek. Budizm her şeyi kucaklıyor. Her tarafa iyi şans getirmesi için rengârenk bayraklar asıyorlar. Duvarlar sürekli çevirebileceğiniz çöttenlerle ( yuvarlaklarla) dolu. Ben bozuk olan bir çötteni tamir ettim. Sevgili Budha sanırım bana biraz sevap yazmıştır. Yolda ilginç bir şey gördüm. Vadi içinde insanlar yamaçları düzenleyerek toprak kazanıyorlar. Taşları elleriyle kırıp sırtlarında taşıyorlar. Gerçekten çok fakir insanlar. Saat 9.30 gibi otele geri döndük. Kahvaltıdan sonra Namche Bazar’a doğru yola çıktık; bu parkurun en zorlu bölümü olduğu söylenen yere doğru. İlk 2 saat inişli çıkışlı yollardan, dereyi takip ederek yol aldık. Ve son köprüden önce 2800 metre civarında yüksekliği olan Larja Dopharı’da öğlen yemeği molası verdik. Burada aslen İrlandalı olan Robert ile tanıştık. O da 6000 metrelik bir tırmanış denemesi için vizesini almış. Bu arada yürüyüşe başladıktan 1 saat sonra parka giriş vizesinin alındığı yere doğru geliyorsunuz. Burada 1000 rupi giriş ücreti ödedikten sonra yolunuza devam edebiliyorsunuz. Birden sahipsiz Likya Yolu geldi aklıma. Kate Clow nerdeyse her bir 5 metrede yolu işaretleyince Likya Yolu oldu yol geçen hanı. Buradaki yürüyüş yolu üzerinde her 1 km’de bir büyük çöp sepeti yapmışlar. Çöplerini buraya atıyorsun. Daha sonra belli dönemlerde bu çöpler yakılıyor. Dönünce Ölüdeniz Rotary Kulüp’e bu çöp uygulamasını biz de Likya Yolu’nda yapalım önerisini götürmek gerek.
Buraya gelmek isteyenlere bazı önerilerde bulunmak istiyorum: Öncelikle Katmandu.
Katmandu, çok büyük ve çok kirli bir şehir. Burada bize göre kirlilik âdeta bir yaşam biçimi. Halk buna öylesine alışmış ki, hiç yadırgamıyorlar. Bizim en kötü köfte arabaları bile inanın, kat kat daha temiz. Ben sabahları sadece haşlanmış yumurta ve ekmek, akşamları ise pilav yiyorum. Ama akşam yediğim pilavı çıkarmamak için mutfaklara asla bakmıyorum. Katmandu’da çok fazla kalmaya gerek yok. Hava kirliliği had safhada. Belki 2 gün. Üçüncü gün kaçmak lazım. Ne alırsanız mutlaka pazarlık edin, onlar ne istiyorlarsa önce %50 sonra %40 eksiğini teklif edin. Zaten onlar sizin vereceğiniz fiyatı soruyorlar. Khatmandu’da size Lukla’da asla rehber bulamayacağınızı söyleyerek korkutup, 35 dolardan rehber kiralamaya çalışıyorlar. Uçakla geldiğiniz Lukla’dan her zaman rehber Sherpa bulabilirsiniz; üstelik sadece günlüğü 5 dolara ve sizin çantanızı da taşıyorlar, yemek ve yatak işlerini kendileri hallediyorlar. Bunlar 5 dolara dahil (yazının 2007 de yazıldığını göz ardı etmeyin 🙂 ). Tutacağınız Sherpa ile de sıkı pazarlık yapmalısınız. Burada her iş pazarlıkla yürüyor. Ekstra istemediğinizi yola çıkmadan önce mutlaka, ısrarla söylemelisiniz. Bir Sherpa 30 kiloya kadar yük taşıyabiliyor. Bu nedenle çantanızda herhangi bir eksiltmeye gerek yok. Bu yürüyüşe katılacak olanlar yanında mutlaka uyku tulumu getirmeli. Yol üzerindeki konaklama yerlerinin birçoğu resmen bit yuvası. Dikkatli olmak lazım. Türkiye’den gelirken yanınızda pestil falan getirmeniz iyi olur. Rehberler genelde sizi tanıdıkları otellere götürmek istiyorlar. Otele mutlaka bakın, beğenmezseniz değiştirin (Namçe’de sobalı bir otelde kalmanızı tavsiye ederim.). Namche Bazar’a kadar her 100 metrede bir kaynak suyu var. Rahatça içebilirsiniz, yani yanınızda su taşımanıza gerek yok. Daha önce de belirttiğim gibi, 500 metrede bir çayevi (tea house – pansiyon) var, burada bir şeyler yiyip içebilirsiniz. Şu anda havalar öyle güzel ki, bir ara kısa kollu tişörtle yürüdüm.
Evet, nerde kalmıştık? Parka giriş yerinde pasaportunuzu kontrol edip bilet kesiyorlar, sonra yürüyüşe devam. İrlandalı ile tanıştığımız yerde ben yine bir şey yiyemedim. Yemek yiyemememin sebebi yükseklik değil kirlilik. Lhakpa yemeğini yedikten sonra yola çıktık. Son köprüden sonra (Larja Köprüsü) gerçekten çok zorlu ve sürekli çıkılan bir etap başlıyor. 2800’den 3440’a kadar sürekli hiç iniş olmadan tırmanıyorsunuz. Larja Köprüsü bu yöredeki en yüksek köprü. Bhote Koshi Irmağı ile Dudh Koshi Irmağının birleştiği noktada kurulmuş bir köprü. Yaklaşık 150 metre yükseklikte. Hani geçerken insan ürpermiyor değil. Sürekli çıkış sırasında şayet şanslıysanız iki noktada Everest (8850 m), Lhotse (8414 m), Nupshe (7860 m) bulutlardan kendini gösteriyor. Uçakta görmediyseniz bu sizin ilk Everest ile buluşmanız oluyor. Benim şansımdan üçü de açıktı. Lhotse’nin doğu yüzü biraz bulutlu olmasına karşın yine de resim verdi. Onca çıkışın ardından çok güzel bir ağaç oyma giriş kapısı olan Namçe Bazara geliyorsunuz. Sizi güzel bir giriş kapısı ve çok büyük bir Budist tapınağı karşılıyor. Lakpa yine “Ohm maney dieme ohm tree.” diyerek tüm yuvarlakları çevirip bize iyi şanslar diliyor. Tapınağı geçtikten sonra kalacağımız Everest otele geldik. Eşyaları otele bırakıp doğru çarşıya gittim. Burası yaklaşık 100 kişinin yaşadığı bir mahalle. Fakat yol üzerinde hiçbir zaman 3 evden fazlasını beraber göremediğiniz için iki gün sonra burası size şehir gibi geliyor. Namche 3 tane dağa bakıyor; üçü de büyük ve güzel. Çarşıda yarım saati 20 dolardan internete girip dostlara mesaj attım. Çektiğim resimleri CD’ye alıp makineyi boşalttım. Tekrar otele döndüm. Otelde tanıştığım Avustralyalı aileyle papaz kaçtı oynadık. Saat 8 gibi herkes odasına çekildi. Tabii ben de. Yaklaşık 2 saattir de yazıyorum.
08/01/2007 Namçe’de saat 7’de uyanıp kahvaltı falan derken yola saat 9.20’de çıktık. Çıkışta rehberim Lhakpa’dan 3 dağın adını öğrendim. Doğuda olanı Tamserko, güneydoğusunda Gusum Kangoru, kuzeybatısında ise Kande dağı .Tüm bu dağların manzarasında yol alıyoruz. Yolumuzu tepede bir manastır kesiyor. Budist tapınağı ile birlikte Ama Dablam’ın resimlerini çekiyorum. Bu dağ öylesine güzel ki, âdeta insanı çağırıyor. Budist tapınağındaki yüksekliğimiz 3620 metre. Sonra tekrar inmeye başlıyoruz. Amansız bir iniş bu. İnişte yorulmuyorum; ama dönüşte bu yokuşu tekrar çıkacağımı düşünmek beni fazlasıyla yoruyor. Irmağa kadar iniyoruz. 3180 metreyi gösteriyor saatimin altimetresi. Irmakta köprüden geçip yeniden tırmanmaya başlıyoruz. 2 yol var önümüzde. Birinci yolumuz dik ve kısa, diğeri uzun ve çıkışlı. Kısa ve dik olanı tercih ediyorum. 3180 metre’den 3860 metredeki Tengboche’ye kadar 680 metre tekrar tırmanıyoruz. Zaten yürüyüşümüz hep iniş çıkışlarla geçiyor. Gerçi bu iniş çıkışlar benim daha iyi aklitimize olmamı sağlıyor.
Tengboche’de giriş kapısını iki aslanın koruduğu büyük bir Budist manastırı var. Burada Namche Bazar – Tengboche arasındaki 4,5 saatlik yorgunluğumuzu atmak için çay içiyoruz. Bu arada çay konusunda bilgi vereyim size: Burada kimse bardakla çay almıyor. Boy boy termoslar var ve bu termoslarla alıyorsunuz çayları. Çayın fiyatı yükseklik arttıkça fazlalaşıyor. Onlar hazıra öyle alışmışlar ki, nane çayı dışında bütün çaylar sallama.
Tengboche ‘de yarım saat dinlendikten sonra 1,5 saat uzaklıktaki Pangboche ‘ye doğru yola çıkıyoruz. 3700 metrede başlayan sedir – çam karışımı yerini yer yer tamamen sedir ve ardıç ağacına bırakıyor. Yolumuzun üzerinde 2 tane tapınaktan geçiyoruz. Tabii Lakpa’dan öğrendiğim için hep tapınakların sağından geçiyorum. İkinci tapınağı geçtikten sonra Lakpa birden duruyor ve parmağını dudaklarına götürerek sessiz olmamı işaret ediyor. Diğer eliyle de fotoğraf makinemi çıkarmam gerektiğini anlatmaya çalışıyor. Hızla makinemi çıkarıyorum. Art arda denklanşöre basıyorum. Karşımızda 3 tane vahşi dağ keçisi. Büyükler kaçıyor; ama küçük keçi âdeta bize poz veriyor. Daha sonra o da zıplayarak kayıplara karışıyor. Yolda sırtlarında sepetleri odun taşıyan kadınlara selam verirken onları Karadeniz’in cefakar kadınlarına benzetiyorum.
Bongboche’de Shree Dewa Lodge’de konaklıyoruz. Burada bizden başka Hollandalı bir çift var. Biraz onlarla sohbet ettikten sonra akşam menümüz olan sebzeli pilavla karnımı doyuruyorum. Sonra elimden düşürmediğim Zülfü Livaneli’nin Leyla’nın Evi adlı kitaba dalıyorum yine. Arkamda bir grup Nepalli kağıt oynuyorlar; tabii parasına ama kimse hırs yapmıyor. Hepsi gülüyor. Beni de davet ediyorlar. Oyun bizim 104’e (konken) benziyor. Bir el oynayıp yine kitabıma dalıyorum. Saat 9 gibi odama çekildim ve kitabımı bitirdim. Saat 10 gibi uyudum. Daha doğrusu yüksekliğin verdiği sersemlikle yarı uyur yarı uyanık sabahı ettim. Ara sıra kalkıp yıldızları seyrettim.
09/01/2007 Bu sabah yarı uykulu halimden sabah 7 gibi tam uyanık halime geri döndüm. Kalkıp Hollandalıları Namçe Bazar’a uğurladıktan sonra kahvaltımızı ettik. Kahvaltıdan sonra Dughla’ya doğru yola çıktık. 17.30. Şu anda Dughla’da sıcacık sobanın başında bu satırları yazıyorum. Biraz da kestane olsa hiç fena olmazdı hani. Bugün ilk defa zorlandım. Bongboche’den sonra 4000 metrenin üzerinde yol alıyoruz. Benim gibi deniz seviyesinden geliyorsanız 4000 metre ve üzeri ciddi riskler içerebiliyor. Bunların başlıcaları ise beyin ve akciğer ödemleri. Bunlara dağ hastalığı diyoruz ve aklitimize olamamaktan kaynaklanıyor. Yükseldikçe havadaki oksijen miktarı azalıyor. Şöyle ki:
YÜKSEKLİK OKSİJEN MİKTARI
Deniz kıyısında %100
1000m %88
2000m %73
3000m %68
4000m %60
5000m %53
6000m %47
7000m %41
8000m %36
8850m %33
Onun için birçok insan oksijen tüpüyle yüksek dağlara çıkıyor. Oranlar yukarıda belirttiğim gibi. Yani şu an soluduğum havanın içerisinde %60 oksijen var. Bu da benim hücrelerime daha az oksijen gitmesine ve dolayısıyla daha çabuk yorulmama sebep oluyor. 4240 metrede görüp resimlediğim büyük boy bilardo masası ise tam bir şok oldu benim için. Çünkü Lukla’dan itibaren sadece patika yol var. Yerel halk bütün her şeyi sırtlarında taşıyorlar. Yani 1-2 saatlik değil, günlerce süren taşımalardan bahsediyorum. Bu büyük boy bilardo masası da tamamen sırtta taşınmış.
Şu an bulunduğum mekândaki bazı fiyatları vermek istiyorum sizlere:
Çay büyük termos : 600 RP 6 YTL 1 dolar =70 RP
Kaynamış 2 yumurta:150 RP 3 YTL 1YTL =50 RP
Her çeşit çorba :150 RP 3YTL
Sebzeli pilav :200 RP 4 YTL
Kola :200 RP 4 YTL
Viski yerel :250 RP 5 YTL
Bira :250 RP 5YTL
Not: Bu yazıyı 2007 yılında yazdığımda 1 TL 50 rupiydi. Bu yazıyı ellisindensonra bloguna koymak için tekrar kura baktığımda şoke oldum. 1 TL 19 RP olmuş. Yani biz %60 fakirleşmişiz.
Nepal’de yükseklik arttıkça fiyatlar da artıyor. Saat 14 gibi Dughla’ya geldik. Hava öylesine güzel ki, güneşin altında 15 dakika şekerleme bile yaptım. Yarım saatlik bir dinlenmeden sonra karşımızdaki 5150 metrelik küçük dağa (küçük dağ bizim Ağrı Dağı kadar) aklimilitize olmak için çıkış yaptım. Gerçi bu yorgunluğun üzerine çok zor oldu; ama değdi. 5150 metrede güneşin son ışıklarının vurduğu Ama Dablam ve birçok dağın çok güzel fotoğraflarını çektim. Bu arada güneş aniden gidiverdi. Güneş gidince buradaki yüksekliği ve soğuğu gerçekten daha iyi anlıyorsunuz. Koşarcasına aşağıya indim. Allahtan hostele geri geldiğimde soba sıcacık yanıyordu. Yarın da burada kalıp yüksekliğe alışmak için tırmanışlar yapacağım.
10/01/2007 Çağırma derler, ben çağırdım sanki. Ya da nazar değdi diyelim. Sabah uyandığımda Ama Dablam Dağı üzerindeki kara bulutlar tüm hevesimi kaçırdı. Uzun süredir güzel giden hava her an bozabilir. Bu nedenle 2 gece kalmak için geldiğim Dughladan henüz aklimitasyonumu tamamlamadan, sabah yürüyüşümüzün son durağı olacak Gorak Shep’e doğru yola çıkmaya karar verdik. Güneş güzel yüzünü bir gösteriyor, bir saklıyor. Her sabah olduğu gibi bu sabah da protein ihtiyacımı karşılamak için 2 tane haşlanmış yumurta ile kahvaltımı yaptım. Öğlenleri bir şey yemiyorum. Bugün yürüyüşümüzün beşinci günü. Dört gün güzel bir yürüyüş oldu. Şayet bundan sonra aklimilitizasyonda bir sorunum olmazsa hedeflediğim sürede bu faaliyeti tamamlayacağım. Tüm bilgilendirmelerde bu yürüyüşün minimum 9, maksimum 22 gün süreceği belirtiliyor. Ben bu şekilde devam edersem 7-8 günde tamamlayabileceğim. Bu hedef şimdilik ulaşılabilir görünüyor. Hedefime bu kadar yaklaşmış olmak beni bir hayli heyecanlandırıyor.
Dughla’dan yola çıkıyoruz. İlk hedefimiz dünyanın en yüksek köyü olan Gorak Shep. Gorak Shep 5180 metrede kurulmuş bir köy. Yüzleri yüksekte yaşamaktan kıpkırmızı kılcal damarlarla kaplı 6 haneden oluşuyor. Bugün oldukça yorucu bir gündü. Aynı gün içinde Doghla’dan Gorak Shep’e gelip 5550 metre yüksekliğindeki Kala Patthar zirvesine çıktım. Saat 18’de yeniden otele geri döndük. Bu günü size anlatayım: Saat 9.30’da Daghla’da başladı bugünkü yürüyüşümüz. Yola çıkar çıkmaz hemen yokuş yukarı doğru tırmanmıyor musun, nefret ediyorum inanın. Tabii ne çare ki, söylene söylene yola koyuldum. Öğleye doğru bir dağ tavşanın fotoğrafını çektim. Bu kadar hızlı bir şekilde bu kadar yükseğe çıkmak pek iyi olmadığı için, bir taraftan etrafı seyrederken bir taraftan da vücudumu dinliyorum. Gorak Shep’e gelmeden büyük Khumbu Buzulu’nu gördük. Manzara inanılmaz. Nuptse Dağı’nın (7861 m) devasa gövdesinin altında çok uzun bir buzul.
Sonunda dünyanın en yüksek yerleşim birimi olan Gorak Shep’e geldik. Burada 6 hane ve 4 otel var. 10 kişi sürekli yaşıyormuş burada. Düşünsenize, Ağrı’nın zirvesinde bir köy ve şu an biz 5180 metrede bir köydeyiz. Gorak Shep’te Snovland Inn Hotel’e çantamızı bırakır bırakmaz Lakpa’ya, “Hadi Kalapattar zirvesine.” dedim. Doğal olarak da Lakpa patladı: “Ben yıllardır rehberlik yapıyorum; ama ilk defa 5 günde Gorak Shep’e geldim ve yorgunum.” Fakat onu razı etmek zor olmadı. Saat 15’te dağa tırmanmaya başladık. Tırmandıkça Everest’in muhteşem görüntüsü belirmeye başladı. Çıkış oldukça zor oldu. Tüm günün yorgunluğu üzerine 400 metre daha yükseğe tırmanmak akıl kârı değil; ama ben kafaya koymuştum. Çünkü havanın her an bozabileceği endişesi vardı içimde. Böyle yaparak bir taşla iki kuş vurmuş oldum: Hem uyuyacağımız yerden daha yükseğe çıkarak aklimalitize olduk hem de yarın bir gece daha bu kadar yüksekte kalmamış olacağız. Yarın sabah erken kalkıp Everest’in ana kampına gideceğiz. Sonra geri dönüş başlayacak. Bakalım 5 günde geldiğim Lukla’dan kaç günde geri dönebileceğim? Bugün yürüdüğümüz yolda ilginç bir yere geldik. Önce bir geçitle karşılaşıyorsunuz. Burayı geçince bir düzlük çıkıyor önünüze. Burada sanal bir mezarlık yapılmış. Himalayalar’da hayatını kaybedenler için birer sembolik taş dikmişler. Dağcılıkta kitaplardan ve filmlerden tanıdığımız birçok isim var. Buradan geçerken bir kez daha anlıyorsunuz ki, dağcılık kuralları ve dikkatli yapılmadığı sürece oldukça tehlikeli bir spor; hem de oldukça.
En çok duş almayı özledim. Buralarda duş olayı oldukça pahalı. Gorak Shep’te 10 dolar ödemek gerekiyor. Aşağılara indikçe bu miktar önce 5, sonra 3 dolara düşüyor. Burada 2,5 litre sıcak suya 8 dolar ödemeniz gerekiyor. Dünyanın en yüksek kasabasında elektrik var tabii. Güneş panelinden elde ediyorlar elektriği. Odalarda elektrik yok; sadece lobi, restoran olan yerlerde var. Zor bir tırmanışın ardından vardığımız Kalapatthar’da bizi inanılmaz bir soğuk karşıladı. Çok acele bayrakları çıkarıp resimleri çektik. Makineye ayaklığı takmak işin en zor kısmıydı. Tabii sonra neredeyse koşarak aşağıya indik. İnerken Everest bir iyilik daha yaptı bana ve nefis bir kızıla büründü. Akşam güneşini tam almıştı. Hemen arkamızdaki 7165 metrelik Pomoki Dağı da muhteşemdi. Haa bu arada unutmadan ekleyeyim, tam zirvede Sarı Gelin türküsünü söyledim.
11.01.2007 Bugün 7 gibi uyandım; ama yataktan 7.30 gibi çıkabildim. Rehberimle kararlaştırdığımız gibi kahvaltımızı bitirdikten sonra 8.30 gibi Everest ana kampa doğru yola çıktık. Üç gündür 5000 metrenin üzerinde yaşamanın verdiği bir yorgunluk var üzerimde. Yavaş hareket ediyor, çabuk yoruluyorum. Tabii doğru dürüst bir şeyler de yiyemiyorum hijyenden dolayı! Buna rağmen havanın bozabileceği endişesiyle dört saatlik Gorak Shep – Everest ana kamp arasını üç saatte tırmandık. Fotoğraf çekip acilen geri döndük. Galiba ana kampla ilgili 2 şey aklımdan çıkmayacak. Bunlardan ilki oğlum Cem ‘in oyuncağına yaptığım tören: Plastik, 10 cm’lik bir kaykayın arkasına aile bireylerinin isimlerini yazdık; bu oyuncağı buraya gömdüm. Umarım bize mutluluk getirir. İkincisi ise orada öylesine yatan helikopter. 2004 yılında bir kazazedeyi almak için oraya inmeye çalışırken kuyruğunun kopması nedeniyle düşmüş.Heybetli dağların arasında bir oyuncak gibi hâlâ duruyor.
Artık geri dönüş vaktiydi. Bir rüyadan uyanır gibi Saat 14.30’da Gorak Shep’ten tekrar geriye doğru yürümeye başladık. Bugün, başladığımdan beri en uzun yürüyüşümü yaptık. Biraz alçak irtifalara inebilmek için 4250 metre civarındaki Periçe’ye kadar indik. Akşam hava kararıp saat 6.30’u gösterdiğinde biz konaklayacağımız yerin kapısına dayanmıştık. Bugün Everest ana kampta 5550 metredeydim. Şimdi ise 4250 metredeyim. Yani 1300 metre aşağıda. Bu akşam rahat bir uyku çekeceğimi umut ediyorum. Yarın ise uzun bir yürüyüş olacak. Bugün Lukla’dan başladığımın 6. günü.
Fotoğraf işlerini tamamlayıp Gorak Shep’teki otelimize geri döndük. Bu arada bu kadar koşturmanın ardından ben öyle bir hale geldim ki, nefes alırken bile yoruluyordum. Neyse sabah tembellik edip eşyalarımı toplamamıştım. Çıkıp onları topladım, bayrakları alıp 5180 metredeki son köy olan Gorak Shep’te Gorak Shep otel tabelasının önünde bir kez daha fotoğraf çektirdim. Ayarları ben yapıyorum, yerini belirliyorum, ayaklığı da hazır edince rehberime sadece denklanşöre basmak kalıyor. Kadrajda herhangi bir aksilik istemiyordum. Dağcılık Federasyonu Fethiye İlçe Temsilciliği’nin bayrağını, üzerini yazarak otelin lobisine astım.
13/01/2007 Dün gece yükseklere oranla daha rahat uyuyabildim. Pheriche, dere yatağına kurulmuş bir yer. Burada sırtta buraya kadar taşınmış bilardo bile var. Gece temiz ve güzel bir otelde uyuduk. Sabah kalktığımda hemen hemen hiç iştahım yoktu. Yolda bir şeyler yeriz, diye kahvaltı yapmadan yola çıktık. İlk hedefimiz Mimba’nın oteli olan Zam_Fute idi. Lakpa yol uzun diye sızlandıysa da yolda bakarız diyerek onu teselli ettim.
Yolda aklıma burasının motorla geçilebileceği geldi. Bunu dostum Serkan Özdemir’e iletmeye karar verdim. Sanırım bu, dünyada ilk kez olacak Katmandu_Gorak Shep. Sponsor bazında da zorlanılacağını sanmıyorum.
Uzun uzun yürüdük. Saat 1.30’da Namçe Bazar’a geldik. Burada elmalı kek ve kahve öyle harika oldu ki, anlatamam. Tabii şimdi güzel demlenmiş bir çay için 20 doları gözden çıkarabilirim. Geriye dönüşlerde daha rahat gözlemlerde bulunabiliyorsunuz. Giderken etrafı seyredip fotoğraf çekmekten dolayı birçok şeyi gözden kaçırabiliyorsunuz.
Buralarda her şey o kadar basit şekilde oluşturulmuş ki, hiçbir şey anlaşılmaz değil. Hani bizde bir söz vardır, “Yaşam tarlada buğday, fırında ekmek gibidir. Tarlaya buğdayı kimin ekip biçtiğinin, buğdayın hangi değirmende öğütüldüğünün, nasıl satıldığının, hangi fırında piştiğinin aslında çok da önemi yoktur. Önemli olan buğday ekmektir.” Burada bunu tüm çıplaklığı ile gözlemleyebiliyorsunuz. Jiri’den itibaren araç yolu yok. Yolda tanıştığımız 14 yaşındaki Sita daha hayatında gerçek bir araç görmemiş; sadece gazete ve televizyonda görmüş. Yol olmadığı için teknoloji henüz ihtiyaç haline gelmemiş. Otelinde konakladığım Mimba’ya, “Sana bir çamaşır makinesi alalım.” diyorum, “He, tamam bir o eksikti; al da kocam beni boşasın!” diyor. Yolda sürekli eşya taşıyan insanlarla karşılaşıyorsunuz. Her biri en az 25 – 30 kg taşıyorlar. Lakpa’ya neden taşıma işinde yak öküzlerini kullanmadıklarını soruyorum. Yaklarla taşıma daha ucuz ama insanlar taşıyor eşyaları. Cevap ilginç: “Şayet eşyalarımızı yaklara taşıtırsak insanlar ne yapacak? Yak sahibi 2, 3 kişi zengin olur diğer insanlar parasız kaldığı için adaletsizlik başlar. Oysa ki bizim buralarda hiç işsiz insan yok. Mutlaka bir yerden bir başka yere taşınacak yük vardır. Böylece insanlar huzurlu yaşar”. İşte yaşam böylesine basit ve böylesine yaşanabilir. İnsanlar sizinle gözünüzün içine bakarak konuşuyorlar, asla gözlerini kaçırmıyorlar. Selam, günaydın, sağ ol gibi tüm kelimeler için iki elinizin avuç içlerini birbirine yapıştırmanız ve namaste demeniz yetiyor.
Yol üzerinde bir sürü çocuk ellerini birleştirip sizi, namaste, diye selamlıyorlar. Asla bir şey istemiyorlar; ama verirseniz de şükranla ellerini birbirinden ayırmadan hediyeyi başlarını öne eğerek kabul ediyorlar. En çok makbule geçen hediye kalem; hele bir de kalemler kuru boya olursa… Çikolata ikinci sırada geliyor. Sonra, sonra… Bir çocuk neler istemez ki? Gerisi artık size kalmış
Şayet burası ile ilgili bir kitap yazılsa adı, bana kalırsa, ‘inişler ve çıkışlar ülkesi’ olurdu. Yürüyüş boyunca o kadar çok inip çıkıyorsunuz ki, bazen bıkkınlık veriyor. Toplamda 2840 metrede Lukla’dan başlayan yürüyüş 5550 metredeki Kalapatthar’da bitiyor. 2710 metre yükseliyorsunuz. Fakat o kadar çok yokuş çıkıyorsunuz ki, toplam yükselme 6500 metreyi geçiyor. Örneğin, 4910 metredeki Lobuche’den 5140 metredeki Gorak Shep’e ulaşmak için bile 12 defa inip çıkıyorsunuz. Bunlar 40, 50 metrelik iniş çıkışlar ama yüksek irtifa öylesine yoruyor ki… O zaman bazen ister istemez isyan ediyorsunuz.
Saat 17.30’da geldiğimiz Zan Fute’deki Mimba’nın otelinde, Mimba’nın, çocuklarının yanına Katmandu’ya gittiğini öğreniyorum. Hava kararmak üzere. Bir süre devam edip etmemekte tereddüt ediyoruz. Sonra bir süre daha yürümeye devam kararı alıyoruz. Saat 6 gibi hava kararıyor. Gözlerimiz karanlığa alıştığı için yola devam edebiliyoruz. 2, 3 evden oluşan bir yerleşime geldiğimizde ise gözlerimiz ışıkları görüp alıştığı için yola devam etmek imkânsız hale geliyor. Lakpa bir yerde konaklamamız gerektiğini söylüyor. Ben ona Lukla’ya ne kadar kaldığını soruyorum. Yaklaşık 2 saatlik yürüme mesafesinde olduğumuzu söylüyor. Ona nasıl olduğunu, oraya kadar yürüyüp yürüyemeyeceğini sordum. O da bana iyi olduğunu, yolun hep çıkış olduğunu söyleyip benim dayanıp dayanamayacağımı soruyor. Denerim, deyip çantadan kafa fenerimi çıkarıp yola devam ediyoruz. Rehberim de evine bu kadar yakınken bu yürüyüşü denemek istiyor. Bir süre sonra yokuş öyle dayanılmaz hale geliyor ki, kendi kendime konuşmaya başlıyorum. Lakpa, ne oluyor bu adama, dercesine bakıyor bana. Saat 9 gibi Lukla’da oluyoruz. Ama ben bitmiş bir haldeyim. İlk defa odasında duş olan bir otelde kalıyorum. Hemen atıyorum kendimi sıcacık suyun altına. O yokuşu bile neredeyse unutuyorum. Sıcak duş; arınıyorum, dinleniyorum, uyuyorum; hem de deliksiz.
Sabah 7.30’da Lakpa uyandırıyor beni. İstemeye istemeye kalkıyorum. Uçağı kaçırmak var işin ucunda. Küçük bir kahvaltının ardından Katmandu’dan gelecek uçağı beklemek için hava limanına geldik. Burası 250 metre uzunluğunda bir pist ve küçük bir binadan oluşan bir yer. Hava limanını görünce, Katmandu’ya kadar yürüsem mi acaba, diye düşünmedim değil doğrusu.
Nedendir bilmem; ama burada çok karga var. Yer, gök karga desem yeri var. Koloniler halinde yaşıyorlar. Dolayısıyla, korkunç gak sesinden başka ses yok etrafta.
Nepal’de turizm demek her şey demek. Bu yüzden bizlere çok iyi davranıyorlar. Kendilerine ait bir kontrol mekanizmaları var. Her zaman iki fiyatları var. Birisi kendileri için, diğeri bizim için. Bizim için olan fiyatı iki kat düşünebilirsiniz.
11.30 gibi uçağımız geliyor. Uçak, Allah’a emanet, deriz ya; işte aynen öyle. Havalanıyoruz ve sarsıla sarsıla Katmandu’ya geliyoruz. Uçak, 18 kişilik , çift pervaneli Mr. No uçağı. Pilot da öyle bir tipti zaten. Katmandu Hava Limanı inişe müsait olmadığı için şehrin üzerinde fazladan 4 tur atıyoruz. İstemekle olmayacağını biliyorum; ama bir an önce inmek istiyorum. Sonunda kazasız belasız iniyoruz. Taksici ile pazarlıktan sonra (500 rupiden 200 rupiye) Otel Mendop’a dönüyorum. Otelde bazı eşyalarımı yıkayıp kendimi dışarıya atıyorum. MP3’e biraz Nepal melodileri yükletiyorum. Sonra güzel bir yemek yiyorum. Akşam da Lhasa Bar’a gidip biraz rock müzik dinledim. Konuk olarak katılan bir gitarist ve bir piyanist güzel bir mini konser sundular bize.
15/01/2007 Bugün yaş günüm. Bir yaş büyüdüm. İnsan 35 yaşına kadar seviniyor doğduğu günün yıl dönümüne. Ama 35’inden sonra garip bir acı yerleşiyor yüreğine, bir mektubun köşesini yakar gibi. Oysa ki dünyaya geldiğimiz andan itibaren geri sayım başlıyor. Ama büyük şair Nazım Hikmet’le aynı günde doğmam bana bir nebze olsun teselli veriyor.
“yani, öylesine ciddiye alacaksın ki yaşamayı,
yetmişinde bile, mesela, zeytin dikeceksin,
hem de öyle çocuklara falan kalır diye değil,
ölmekten korktuğun halde ölüme inanmadığın için,
yaşamak yanı ağır bastığından.”
İyi ki doğmuşum.