Serbest Bölgeler Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde olup Türkiye Gümrük bölgesinin bir parçasıdırlar. Bununla beraber Serbest Bölgeler, hukuken Türkiye’ye girmemiş sayılan eşyanın herhangi bir gümrük rejimine tabi tutulmaksızın ve serbest dolaşıma sokulmaksızın, gümrük mevzuatında öngörülen haller dışında kullanılmamak ya da tüketilmemek kaydıyla konulduğu, ithalat vergileri, kambiyo mevzuatı ve ticaret politikası önlemlerinin (fiyat, kalite, standartlar vb.) uygulanmadığı veya serbest dolaşımdaki eşyanın ihracat rejimine tabi tutularak konulduğu yerlerdir. Basitleştirilmiş bir tanımla, Serbest Bölgeler Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde olan, fakat dış ticaret açısından ithalat vergileri ve ticaret politikası önlemlerinin, yani mevzuatın uygulanmadığı, hudutları belli alanlardır. Üretici işletmelerin talepleri hariç; fiyat, kalite ve standartlarla ilgili olarak kamu kurum ve kuruluşlarına kanunlarla ve diğer mevzuatla tanınan yetkiler serbest bölgelerde uygulanmaz. Serbest Bölgelerde yüksek planlama kurulunca uygun görülecek sınaî, ticari ve hizmetle ilgili faaliyet yapılabilir.
3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanununda Serbest Bölgelerin amaçları aşağıdaki şekilde sıralanmıştır:
- İhracata yönelik yatırım ve üretimi teşvik etmek,
- Doğrudan yabancı yatırımları ve teknoloji girişini hızlandırmak,
- İşletmeleri ihracata yönlendirmek,
- Uluslararası ticareti geliştirmek.
Yerli ve yabancı gerçek veya tüzel kişiler Dış Ticaret Müsteşarlığı’ndan ruhsat almak koşuluyla Serbest Bölgelerde faaliyette bulunabilirler. Bölgede faaliyette bulunmak isteyen gerçek ve tüzel kişiler, “faaliyet ruhsatı” almak için faaliyet ruhsatı müracaat formunu Dış Ticaret Müsteşarlığı Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü’ne elden teslim edebilirler, ilgili bölge müdürlüğü kanalıyla gönderebilirler veya taahhütlü posta ile gönderebilirler. Müracaatta bulunanlar Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası nezdindeki “serbest bölgeler özel hesabına” müracaat ücreti yatırmak zorundadırlar.
Serbest bölgelerde faaliyette bulunan yatırımcılara Türkiye Cumhuriyeti Hazinesi’nin mülkiyetinde bulunan arazi, arsa ve binalar kiralanabilir veya bunlar üzerine 49 yıllığına kadar yararlanma hakkı tesis edilebilir.
Serbest Bölge ile Türkiye’nin diğer bölgeleri arasında yapılacak ticaret, dış ticaret mevzuatına tabidir. Başka bir deyişle, serbest bölgeden Türkiye’ye mal sokulmasında veya Türkiye’den Serbest Bölgeye mal girişinde gümrük ve diğer dış ticaret mevzuatı hükümleri uygulanır. Serbest Bölge ile diğer ülkeler ve Serbest Bölgeler arasında yapılan ticarette, dış ticaret mevzuatı uygulanmaz. Ancak bedeli belirli bir miktarı geçmeyen (5000 ABD Doları veya bunun TL karşılığı) Türkiye çıkışlı mallar, isteğe bağlı olarak ihracat işlemine tabi tutulmayabilir.
Serbest Bölgelere, ateşli silahların ve bunların mühimmatının, radyoaktif maddelerin, tehlikeli ve zehirli atıkların getirilmesi yasaktır.
Serbest Bölgeye malı gelecek kullanıcı veya yetkili temsilcisi, işletici veya bölge kurucusu ve işleticisinden (BKİ) temin edeceği “Serbest Bölge İşlem Formu” nu doldurarak mala ait fatura (aslı) veya daha sonra aslı ibraz edilmek kaydıyla fatura suretini ve varsa diğer belgeleri de ekleyerek en az 6 saat öncesinden bölge müdürlüğüne müracaat eder. Form bölge müdürlüğünce onaylanır. İşletme formun ilgili nüshalarını malların serbest bölgeye girişini teminen gümrük idaresine sunar. Gümrük idaresince gerekli işlemler yapıldıktan sonra malların bölgeye girişi tamamlanır.