Aramco’ya 14 Eylül’de yapılan saldırıda Tahran’ın azmettirici olarak görülmesine rağmen Bolton’ın görevden alınması yeni bir müzakere sürecinin ilk adımı olarak görülebilir - Bugüne dek Tahran’a uygulanan siyasi ve ekonomik baskı, İran iç siyasetinde ABD yönetiminin beklediği sivil ayaklanma dinamiğini harekete geçiremedi. John Bolton, askeri bir operasyonun gerekliliğini açıkça savunsa da, İran’ın bölgedeki gerilimi yaymak adına ülke sınırlarının ötesindeki uzantılarını finanse edebilecek maddi güce sahip olması ABD’nin cesaretini törpüledi - “En iyi anlaşma, kaybedenin olmadığı bir anlaşmadır” anlayışına sahip İranlı yetkililer, G-7 zirvesi sonrası ABD’nin petrol satışı konusunda daha esnek davranma eğilimi gösterdiği konusunda hemfikir - Cumhurbaşkanı Ruhani’nin “ABD’li herhangi bir yetkili ile görüşmek: İran’ın çıkarlarına hizmet edecekse bunu reddetmeyiz” açıklaması, Tahran yönetiminin, süreci açık kapı bırakarak takip ettiğini gösteriyor - ABD seçimlerinde gelecek başkanın kim olacağı, İran tarafında da hayati öneme sahip. Trump’ın seçimi kaybetmesi, bir sonraki ABD başkanı kim olursa olsun -Trump’dan daha rasyonel olması koşuluyla ve bu süredeki baskının maliyetlerini karşılayabildiği sürece- İran için sevindirici bir gelişme olur - ABD ile İran arasındaki müzakerelerin geleceği tüm Orta Doğu için yıkıcı bir potansiyel barındırıyor. Bu etkiyi en yakından hissedecek olan ülke ise İsrail
ABD Başkanı Donald Trump'ın "Bay sert adam (Mr. tough guy)" olarak nitelediği ve "şahin" olarak bilinen John Bolton'ı görevden almasının ardından Ulusal Güvenlik Danışmanlığına getirdiği Robert O'Brien, dış politikada "ılımlı" görüşleriyle öne çıkıyor - Trump'ın ulusal güvenlik takımınının 2020 seçimlerine giderken daha az drama istediği ve O'Brien'ın ulusal güvenlik danışmanlığı için "en güvenli seçenek" olduğu belirtiliyor
ABD Başkanı Donald Trump: - "Yeni ulusal güvenlik danışmanımız olarak, şu anda Dışişleri Bakanlığında, Başkanlık Rehine İşleri Özel Temsilciliği görevini gayet başarılı bir şekilde yürüten Robert C. O’Brien'ı getireceğimi duyurmaktan memnuniyet duyuyorum"
John Bolton’ın şahin politika mirasının etkilerinin ne olacağını zaman gösterecek. Pek çok gözlemciye göre ABD dış politikasında Bolton sonrasında hızlı bir yumuşama bekleyenler hayal kırıklığına uğrayacak - Trump’ın dış politikada ne yapacağını kestirmek zor olsa da, Bolton sonrası Washington-Tahran ilişkilerinde küçük de olsa bir iyileşme ihtimalinin belirdiğini söylemek mümkün. Benzer şekilde, Trump yönetiminin Kuzey Kore ve Rusya ile yakınlaşma çabalarına yeniden hız verme ihtimali söz konusu - Trump ABD’nin güvenliği için İran, Kuzey Kore ve Afganistan'da çözüm yanlısı bir tavır takınılması gerektiğini düşünürken, Bolton kötü niyetli ve güvenilmez bulduğu bu rejimlerle diplomatik çözüm arayışına hep mesafeli durmuştu - Bolton, 2018 Mart’ında Trump yönetimine ulusal güvenlik danışmanı olarak girdiğinde, şahin görüşlerinin tavsiyelerine damga vuracağını öngörmek zor değildi; Venezuela, Irak, Kuzey Kore, İran ve Libya dahil olmak üzere pek çok ülkede ABD eliyle rejim değişiklikleri yapılmasını savunan görüşleriyle ön plana çıktı
Suudi petrol endüstrisinin kalbi olan Doğu vilayetindeki ARAMCO tesislerine insansız hava araçlarıyla düzenlenen, kimin yaptığı henüz belirsiz saldırılar ve bu saldırıları takiben “Petrol üretimini geçici olarak durdurduk” açıklaması, bölgeyi bir kez daha küresel gündemin ön sıralarına taşıdı - ABD’nin Orta Doğu’daki müttefikleri, Bolton sonrası ABD’nin daha ılımlı bir dış politika benimseyeceği ve İran’a karşı Bolton’ın mimarı olduğu “maksimum baskı” politikasından vazgeçeceği beklentisiyle derin bir endişeye kapıldı. Trump’ın bu süreçte yaptığı “Ruhani ile görüşebilirim” açıklaması, bölgede statükocu eksenin önemli ülkeleri olan İsrail ve Suudi Arabistan’ın endişesini derinleştiren bir faktör oldu - ABD’nin yüz yıla yakındır sağladığı temel güvenlik garantörlüğü rolünden sıyrılmaya çalıştığı bu dönemde, Suudiler için üç muhtemel senaryo bulunuyor: Bölge güvenliğini tek başına sağlamak, ABD yönetimini Suudi Arabistan’ın güvenliğinde yeniden aktif bir rol almaya ikna etmek ya da ABD dışında Rusya, Çin gibi başka küresel dış koruyucular bulmak - Suudilerin son dönemde petrol nakil güzergahlarının İran tehdidi altında olduğuna dair uluslararası kamuoyuna verdiği mesajlar, aslen Körfez’de yaşanan Suudi Arabistan-İran bölgesel rekabetini “küresel enerji güvenliği” çerçevesinde uluslararasılaştırma amacına matuf
ABD Başkanı Donald Trump, dün görevden aldığı Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Danışmanı John Bolton'ın Kuzey Kore krizinde "Libya modeli" önermesinin ardından ayrışmaya başladıklarını ve birçok konuda fikir ayrılıkları yaşadıklarını belirtti.
ABD Başkanı Donald Trump: - "(John) Bolton, (Kuzey Kore lideri) Kim Jong Un için Libya modelini önerdiğinde büyük bir hata yaptı" - "Bu (Kim Jong Un hakkındaki açıklama) sert olma meselesi değildi. Bu bunu söylemek için zeki olmama meselesiydi" - "John ile Venezuela'daki tutumu konusunda aynı fikirde değildim. Onun itaatsiz olduğunu düşündüm. Ve haklı olduğumu kanıtladığımı düşünüyorum"
Bloomberg, Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Danışmanı John Bolton'ın, Başkan Donald Trump'ın "İran'a yönelik yaptırımları hafifletme" önerisine şiddetle karşı çıkması dolayısıyla görevden alındığını yazdı - Kaynaklar, Beyaz Saray'ın, ay sonundaki BM Genel Kurulu görüşmelerinde Trump ile İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani'nin görüşmesi için hazırlık yaptığını, İran tarafının tutumunun henüz bilinmediğini aktardı - Bolton'ın görevden alınmasının, İsrail yönetimi içerisinde endişelere yol açtığı belirtildi
İran'ın BM Viyana Ofisi Nezdinde Daimi Temsilcisi Garip Abadi: - "İran ve UAEA yönetim kurulu üyesi çok sayıda ülke KOEP anlaşmasını önemli bir uluslararası kazanım olarak değerlendiriyor ve herkes bu anlaşmanın düşmesini önlemek için gerekli olan her şeyi yapmalıdır"
ABD Başkanı Donald Trump'ın özellikle İran konusunda anlaşamadığı "şahin" Ulusal Güvenlik Danışmanı John Bolton'ı görevden alması, Amerikan dış politikasındaki daha yumuşak bir dönemin habercisi olarak okunabilir - Trump'ın, dış politikayla ilgili karar alma süreçlerinde kendisiyle hemen hiçbir zaman anlaşmazlık yaşamayan Dışişleri Bakanı Mike Pompeo ile baş başa kalması, 2020 seçimleri öncesinde Trump'a "pürüzsüz bir kabine" imkanı sunacak - Kendisine hem daha fazla alan açılan hem de daha fazla sorumluluk yüklenen Pompeo ise Trump'ın gölgesinden çıkmadan diplomasi dengesini yönetmeye çalışacak
İran Hükümet Sözcüsü Ali Rebii, Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Danışmanı John Bolton'ın görevden alınmasıyla ABD'nin "İran gerçeğini" anlamak için daha az engelle karşılaşacağını belirtti. Bolton'ın aylar önce "İran'ın 3 ay sonra olmayacağı" vaadinde bulunduğunu hatırlatan Rebii, "Biz halen duruyoruz ancak o (Bolton) gitti." ifadelerini kullandı.
ABD Başkanı Donald Trump: - "(Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Danışmanı John Bolton) John'dan istifasını istedim ve bu sabah bana verdi. John'a hizmeti için teşekkür ediyorum" - John Bolton: - "Başkan Trump'a, dün gece istifa etmeyi önerdim ve bana 'Bunu yarın konuşalım' dedi"
ABD Ulusal Güvenlik Danışmanı John Bolton, İngiltere tarafından Cebelitarık'ta yaklaşık altı hafta el konulduktan sonra serbest bırakılan İran'a ait ‘Adrian Darya 1’ (Önceki adı Grace 1) isimli petrol tankerinin Suriye limanında olduğuna dair bir uydu fotoğrafı paylaştı.
Zamanın aleyhine işlediğini bilen Tahran yönetimi, ABD’nin ekonomik ve politik baskılarına karşı nükleer faaliyetlerini artırarak ve bölgede Amerikan müttefiklerine karşı pratik adımlar atarak cevap verecek gibi görünüyor - Trump'ın hesaba katmadığı husus, İran içi dengeler ve birçok etkili ismin Bolton’un kafasındaki bir anlaşmayı kabul etmektense savaşmayı tercih edecekleridir - İran'ın önümüzdeki günlerde açıklayacağı yeni nükleer faaliyetlerin KOEP’i ihlal etmesi durumunda mesele iyice karmaşık bir hal alacak
Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü Büyükelçi İbrahim Kalın, ABD Ulusal Güvenlik Danışmanı John Bolton ile Suriye’nin kuzeyinde Güvenli Bölgenin tesisi, Müşterek Harekat Merkezinin kurulması ve iki ülke arasındaki ticaret hacminin arttırılması konularının gündeme geldiği bir telefon görüşmesi gerçekleştirdi.