Çu Teh kimdir? Hayatı ve eserleri: (1886-1976) Çinli asker ve siyaset adamı. Çağdaş Çin ordusunun kurucularındandır. 18 Aralık 1886’da Szechwan (Seçuan) Eyaleti’ne bağlı I-Lung’da doğdu. 6 Temmuz 1976’da Pekin’de öldü. Yoksul bir köylü ailesinin çocuğuydu. Cheng- tu Yüksek Okulu’nda beden eğitimi öğrenimi gördü. 1908’de ailesine maddi destek sağlamak amacıyla okulu bırakarak beden eğitimi öğretmenliği yapmaya başladı. 1909’da Kunming’deki Yunnan Askeri Akademisi’ne girdi. Burada öğrenim gördüğü sırada Mançu hanedanını devirmeyi amaçlayan T’ung Meng Hui derneğine girdi. 1911 ’de akademiyi bitirdikten sonra devrimci Ts’ai O’nun tugayında teğmen olarak orduya katıldı. 1911 ’de Güney Çin birliklerinin ayaklanmasına katıldı. Daha sonra Kunming’e dönerek Yunnan Askeri Akademisi’nde ders vermeye başladı. 1915’te albaylığa yükseldi. 1916’da Ts’ai O Szechwan valiliğine atanınca Çu Teh tuğgeneral ve güneybatıdaki eyalet güçlerinin komutanı oldu. Birkaç yıl Szechwan’daki savaş beylerine karşı mücadele verdi. 1921’de taraftarları ağır bir yenilgiye uğrayınca kaçmak zorunda kaldı.
1922’de Berlin’e giden Çu burada Çu En-Lay’la tanıştı ve Çin Sosyalist Gençlik Birliği’ne katıldı, daha sonra Çin Komünist Partisi’ne giren Çu’nun üyeliği gizli tutuldu. Bir yıl Göttingen Üniversitesi’ne devam eden Çu daha sonra siyasal eylemlere katılmak amacıyla Berlin’e döndü. Kuomintang’ın Almanya’daki çalışmalarının örgütlenmesinde Çu En-Lay’a yardımcı oldu. İki kez tutuklanan Çu Teh 1926’da siyasal eylemleri nedeniyle Almanya’dan sınırdışı edildi.
Çin’e döndüğünde komünist eğilimini gizleyen Çu Teh Kiangşi Eyaleti’ndeki Nanchang’ta Kuomintang’a bağlı bir öğretmen okulunun yöneticisi oldu. Daha sonra garnizon komutanı ve Nanchang polis kuvvetlerinin müdürü oldu. 1927’de Komünistler’le Kuomintang arasında ayrılık çıkınca, Çu Teh, Kuomintang’a karşı başlatılan Nanchang ayaklanmasında komünistlerin yanında ver aldı. Ayaklanma başarısızlığa uğradı. Çu Teh komuta ettiği birliklerle Mao Zedung’un gerilla güçlerine katıldı. Bu iki gücün birleşmesiyle ünlü Dördüncü Kızıl Ordu kurulmuş oldu. Çu Teh ordunun komutanlığını, Mao da siyasal sekreterliğini üstlendi.
Çu Teh 1934’te Çın Komünist
Partisi politbüro üyesi oldu. Aynı yıl Kuomintang güçlerinin Kiangşi bölgesine
saldırıları sonucu komünistler bu bölgeyi boşaltmak zorunda kalınca, Çu Teh,
boşaltma işlerini düzenledi ve ünlü Uzun Yürüyüşü tamamlayarak komutasındaki birliklerle
1936’da Paoan’a vardı.
Çin-Japon savaşı boyunca Çu Teh
komünist güçlerin merkezi olan Yenan’da başkomutan olarak görev yaptı. Çin
Komünist Partisi içinde Mao’dan sonra ikinci sıraya yükseldi. 1946-1949
arasında ikinci savaş bölgesine komuta etti. Kara Çini’nin bütününü ele
geçirdi. 1949’da Çin Halk Cumhuriyeti kurulduğunda Çu Teh hükümette başkan
yardımcısı ve Çin Halk Kurtuluş Ordusu’nun başkomutanı oldu. 1954’te
cumhurbaşkanı yardımcısı seçilen Çu Teh 1955’te mareşal oldu. 1959’da Ulusal
Halk Kongresi başkanı oldu.1966’da Kültür Devrimi sırasında militarist ve
özeleştiri yeteneğinden yoksun olmakla suçlandı. 1969’daÇın Komünist Partisi
IX. Kongre’sinde Politbüro Daimi Komitesi üyeliğine seçildi. 1973’te yapılan X.
Kongre’de yeniden aynı göreve getirildi.
Çu Teh
Eserleri:
- On tbe Battlc jronts of tbe Lıberated Areas, 1952, (“Kurtarılmış
Bölgelerin Savaş Cepheleri”).
Kaynak: Türk ve Dünya Ünlüleri
Ansiklopedisi, Cilt 29, Anadolu yayıncılık, 1984.