Yüksek Mahkeme damgayı vurdu: ABD deri değiştirdi
Son haftalardaki yazılarımda ABD’nin mevcut krizlerden neden kolayca çıkamayacağı sorusunu daha genel bir bakışla ele almıştım. Bugün ise tamamen pratik bir konu üzerinde durarak ABD Yüksek Mahkemesi’nin Amerikan toplumundaki muhafazakârlaşmaya paralel olarak son dönemde aldığı kararları anlatacağım. Yaşanan son süreç bir dönüm noktasıdır ve bir anlamda ABD asıl gerçeğine dönmüş, kendini bulmuştur.
Trump ve Biden dönemlerindeki değişimlerle ABD, gözlemciler tarafından artık en az elli yıl geriye gitmiş bir ülke olarak nitelendiriliyor. Bu görüşe temel olan kanıtlardan biri enflasyon, durgunluk, borsadaki gerileme gibi olgular çerçevesinde ekonomik alandaysa, diğeri ve daha önemlisi Yüksek Mahkeme kararlarına yansıyan kültürel ve politik geriye dönüştür. Yüksek Mahkeme’nin Ekim ayından sonraki gündeminde bulunan kararlara gelince bunlar da doğrudan bu ülkenin birliğini ve bütünlüğünü ilgilendirecek niteliktedir. Hukuk bu şekilde değişmeye devam ederse önümüzdeki yıllarda ABD eyaletlerinin birbirlerine girmeleri ihtimal dışı değildir.
Hâl böyle iken, ABD Demokratlarının yeni atanan yargıç Ketanji Brown Jackson’un kadın ve siyahi olması üzerine yoğunlaştırdıkları medyatik şov neyi değiştirecektir? Üstelik Jackson zaten başka bir Demokrat yargıç olan Stephen Breyer’in yerini aldığına göre Yüksek Mahkeme’deki 3’e karşı 6 olan muhafazakâr çoğunluk aynen devam etmektedir.
Ayrıca ABD hukuk sistemi son dönemde sadece kürtajı yasaklayacak şekilde değişmemiş aynı zamanda başka konularda da önemli gerilemeler olmuştur. Ateşli silahlar, çevre ve iklim, din ve siyaset ilişkisi gibi konularda alınan kararlarla ABD hukuku geriye giderken buna bağlı olarak ülke de başkalaşım geçirmektedir.
KÜRTAJ KARARI
Kararlara teker teker göz atarsak aralarında en vahimi 1973 yılındaki “Roe/Wade” başlıklı dava sonucunun yani kürtajı ülke çapında yasallaştıran içtihadın 24 Haziran günü kaldırılmasıdır. Kararın hemen ertesinde kürtaj karşıtı grupların çoğunlukta bulundukları eyaletler hızla yasaklayıcı yasalar çıkardılar. ABD’deki 50 eyaletin 26’sında kürtajın yasak olması hatta Başkan Biden’ın geçen hafta dediği gibi başka eyaletlere gidip kürtaj olan kadınların kendi eyaletlerinde tutuklanmaları bekleniyor.
Şimdi ABD sağının hedefinde kürtajın ya Yüksek Mahkeme kararıyla ya da yasayla ülke çapında tüm eyaletlerde yasaklanması var, bunun olup olmayacağı da şimdilik belli değil. Ama son çıkan kararın altında gerekçe yazanlardan Yüksek Mahkeme Yargıcı Clarence Thomas’ın bununla da yetinilmemesini, ayrıca doğum kontrolünün ve eşcinsel evliliklerin de yasaklanmasını istediği biliniyor. Sayın Yargıcın bir siyahi olduğunu okurlarıma anımsatmak isterim.
ATEŞLİ SİLAHLAR KARARI
Yüksek Mahkeme 23 Haziran’da aldığı bir kararla ateşli silah bulundurma hakkını kamusal alanda taşıma yönünde genişletti. Bu karar özel olarak New York’un getirdiği sınırlamaları hedef alıyordu. Bu şekilde yerel yönetimlerin ateşli silahlara karşı aldıkları kararlara itiraz edenler artık mahkemelerle “anayasaya aykırılık” gerekçesini ileri sürebilecekler. Bu arada her yıl binlerce insan adeta bir iç savaş yaşanıyormuş gibi can vermeye devam edecek. Yeni kararın sonucu olarak daha yakınlarda metroda bir katliam yaşanmış olan New York’ta isteyen herkes belinde silahla dolaşabilecek
İKLİM VE ÇEVRE KARARI
Bu kararların ardından Yüksek Mahkeme’de geçtiğimiz Perşembe günü Federal Hükümetin iklim ve çevre konusunda aldığı kararların eyalet ve yerel yönetimler bazında tanınmayabileceğine ilişkin yeni bir içtihat çıkardı. Karar, Biden yönetiminin eyaletlerdeki elektrik santrallerinin karbon salınımlarının Washington tarafından denetlenmesi uygulamasını hedef aldı. Böylece kadın hakları ve ateşli silahların kısıtlanması yanında Demokrat hükümetin bir başka çağdaş uygulaması olan “yeşil program” da ciddi biçimde sakatlanmış olmaktaydı.
LAİKLİK KARŞITI KARAR
Yüksek Mahkeme sonuncusu 27 Haziran’da olan bir dizi kararla din ve devlet işlerinin ayrılması ilkesine de darbe vurdu. Bunlardan en önemlisi bir devlet okulunda Amerikan futbolu antrenörünün çocuklara toplu dua yaptırması sonucunda idare ve okul arasındaki anlaşmazlıkla ilgili karardı. Burada okula hak veren Mahkeme ilerde okullara doğrudan dini kültlerin de çağrılıp faaliyette bulunmalarına kapıyı açmış oldu.
SİYAHLARIN EĞİTİM HAKKI
Ekim ayından itibaren Yüksek Mahkeme’nin gündemine girecek en az iki davada yine okullarla ilgili bir konu var: Pozitif ayrımcılık. ABD hükümetlerinin ve özellikle demokratların yıllardır uyguladıkları eğitim politikalarına göre okullara belli sayıda siyahi ve ayrımcılık kurbanı olarak düşünülen diğer ırklardan öğrenciler alınıyor ve mezun ediliyor, buna da pozitif ayrımcılık deniliyordu. Bazı ırkçı, aşırı liberal ve muhafazakâr çevreler ise buna karşı çıkıyorlardı.
Okullarda pozitif ayrımcılık uygulanmasına karşı daha önce 2003 ve 2016 yıllarında yapılan iki başvuruda itirazları reddeden yargıçların bugünkü dengeler içinde bu kez değişik karar alacağı düşünülüyor. Bu durumda ise ABD’nin tümünde başını siyahi gençlerin çektiği büyük gösterilerin yaşanmasından ve olaylar çıkmasından korkuluyor. Olaylar büyürse bazı eyaletler Yüksek Mahkeme kararlarının geçerliliklerini sorgulayabilir ve bu da ülke bütünlüğünü tehdit edebilir.
ÜNİTER DEVLETE KARŞI KARAR
Ekim ayında gündeme gelecek ve yine ABD birliğini ilgilendiren bir konu ulaşım yapılabilen ırmaklar üzerinde merkezi hükümetin hak ve yetkilerine karşı çıkan muhafazakâr eyaletlerin açtığı davalarla ilgili. ABD’de 19’uncu yüzyılda kölecilikle ilgili kararların Güney tarafından tanınmaması sonucu yaşanan iç savaşta görüldüğü gibi gevşek bir devlet yapısını savunmak muhafazakârlıkla her zaman at başı gidiyor. Sol ve sosyal demokrat düşünce ise daha fazla üniter devlet yanlısı.
SİYAHLARIN OY HAKKINI PRATİKTE YASAKLAMA
Gelecek yıl gündeme gelmesi beklenen başka bir konu Kuzey Carolina Cumhuriyetçilerinin açtıkları bir davayla gündeme gelen eyaletlerde kabul edilen seçim yasalarıyla ilgili. Cumhuriyetçiler bu konuda merkezi hükümetin yetkilerinin kısılıp eyaletlere daha fazla hak tanınmasını istiyorlar. Yüksek Mahkeme’nin bu konuda da Federal hükümet aleyhinde karar alması bekleniyor.
Bu durumda seçmen listelerine kayıt konusunda parasızlık ve olanaksızlık gibi çeşitli güçlüklerle karşılaşan siyahilerin seçme ve seçilme haklarının pratikte kısıtlanması bekleniyor. Alabama’dan gelen başka bir başvuru ise eğer kabul edilip haklı görülürse 1965 yılında çıkan ırkçılık karşıtı bir yasada öngörülen siyahileri koruma amaçlı ve onların seçimlere katılımına kolaylıklar sağlayan uygulamalar da tarihe karışacak.
ABD’NİN RUSYA’DAN FARKI KALACAK MI?
Amerikan demokratları ve solcularının, ırk ayrımına karşı siyahilerle beraber verdikleri 150-200 yıllık bir mücadeleyle elde ettikleri bu temel hakların en azından pratikte ortadan kaldırılmasının pek uzun bir süre almayacağı anlaşılıyor. Donald Trump’ın mevcut seçim sistemine kökten karşı olduğu ve bu sistemi “Demokrat Parti’nin hırsızlığı” olarak nitelediği de hesaba katıldığında Amerikan demokrasinin dünyadaki otoriter ülkelerde olduğu gibi sadece bir seremoniye dönüşmesi ihtimali de yok değil.
Bütün bunlar başta ABD medyası tarafından yazılıp çizildiğine göre bunlardan er geç haberdar olacak Türk sağcı liberallerinin hâlâ Amerikancılığa devam etmeleri mümkün mü? Tabii ki mümkün! Ne kadar liberal görünürlerse görünsünler onlar liberal değerlerin değil Amerika’nın dalkavuklarıdır çünkü. Daha yakın bir geçmişte Trump’ın en ağır hakaretlerine maruz kalanların tüm olup bitenlere rağmen Trump’ı Biden’a tercih etmeleri de ayrıca “manidar”.
DÜNYA LİDERLERİ ENDİŞELİ
Neyse ki Türkiye’deki dostlarının hâli böyleyken ABD’nin dünyadaki saygın müttefikleri aynı fikirde değiller. AFP’nin Perşembe günü yayınladığı analizde görüşleri alınan “think tank” uzmanlarına göre dışarıya birlik pozu veren Batılı liderler için artık en vahim sorun ABD’nin durumu. AFP’ye konuşan ünlü isimler, kendi ülkesinde çok zor durumda olan Biden’ın Batı liderlerinin “strateji şefi” gibi davranmasının yakında şiddetli tartışmaların konusu olacağını vurguluyorlar.
Kayahan Uygur
Odatv.com