Yüzyıllardır ocak, vatan, ana kucağı, yar olan, uğruna çağ açılıp, kapatılan, Roma’ya, Bizans’a, 1453’te de Türklere kapısını açan medeniyetler beşiği Constantinople. Uğruna şiirler, kitaplar yazılan aziz İstanbul.Yeryüzünde olduğu kadar yeraltında da farklı bir dünyayı var eden, büyüten ve hala bir sır gibi saklayan İstanbul. Anlatılan destanlar, yapılan araştırmalar İstanbul’un yeraltında varolan dehlizlerini veyahut tünellerini ortaya çıkarıyor. Eski Bizans’ta inanılan ”yeraltına sahip çıkamayan, yeryüzüne sahip çıkamaz” inancı Bizans imparatoru Byzantion’u bu yüzyıllarda bir yeraltı şehri inşa etmeye itmişti. O yüzyıldan bu yüzyıla kadar varlığını sürdüren bu yeraltı şehri, bir çok dehlizin birbirine bağlanması ile meydana gelmektedir.
”Ve İstanbul yüzyıllardan beri süregelen bir arayışın buluşma noktasıdır, ölümsüzlerin, gizli ve bilinmeyen üstünlerin, bilgelerin, gizemcilerin ve de şarlatanların uğrağıdır.” (G. Scognamillo)
Giovanni Scognamillo’nunİstanbul Gizemleri adlı eserinde, Yerebatan Sarnıcının gizli bir bölmesinden girilen, Marmara Denizi’nin altından Kınalıada’da ki Papaz Manastırına ulaşan ”Köpek Öldüren” adlı bir tünelden bahsetmektedir. Ersin Kalkan Yeraltındaki İstanbul adlı eserinde ise, İstanbul’un derinliklerinde sadece tüneller değil, kilisesi, camisi, antik bir limanı ve caddeleri olan bir yeraltı şehrinin bulunduğundan bahsediyor. Yapılan araştırmalar, bu labirentler haritasının Bizans’tan öncesine dayandığını ortaya çıkarıyor. Tarih boyunca katman üzerine katman eklenerek inşa edilen İstanbul’un, toprağına, gövdesine ve benliğine vurulan her bir kazma, sonu gelmeyen bir tarih olarak kendini dışarı vurmaktadır..
İstanbul, sen hep vardın. Aşınılamaz surların, kulelerin ve denize bakan taş evlerin, gizemli ve örgü örgü katmanların ile. Lygos’tu adın, Byzantion’du, Neo-Roma’ydın. Dar-ı Devlet-i Aliye-i Osmaniye idi ve Eyüp Sultan’da kubbelerinde ezan okunuyordu. İstanbul’dun sen. Kenttin.
Scognamillo, Giovanni.İstanbul Gizemleri.2006.
Kalkan, Ersin.Yeraltındaki İstanbul. 2010. İstanbul.
Güler, Ara. İstanbul, 1928.