Shakespeare için bir çok rivayet vardır. Kimi bir tahıl tüccarı olduğunu, kimi acımasız bir iş adamı olduğunu savunurken, feslinin biri de akla hayale sığmayacak iddialarda bulunmuştu. Fakat Shakespeare’in aslen yaşayıp yaşamadığı ya da kim olduğu bizim için çok da bir anlam ifade etmiyor. Önemli olan eserleriydi ve bu eserler bu zamana kadar yazarlarının adından çokça söz ettirmeyi başardılar.
Shakespeare’in oyun yazarlığına baktığımızda şiirsel bir dili tercih ettiğini görürüz. Diğer taraftan, oyunlarını yazıldıkları sırayla okuduğumuzda; zaman içinde derinliklerinin giderek arttığına ve bu derinliğin Romeo ve Juliet’le başlangıç, Fırtına oyunuyla da zirve yaptığına şahit oluruz. Oyunlardaki şiirsel dilinin sebebi dönemin aristokratlarına olan hitap biçimi olarak düşünülür. Tabi bu şiirsel dil sadece bir hitap biçimi değil, o dönemin ilişkileri açısından da bilgi verici olmaktadır.
Oyunlarının çoğunda iktidarın kirli yüzünü anlatmaya çalışmıştır. Fakat yine de günümüzdeki akademisyenlerin bazıları Shakespeare’in oportünist bir yazar olduğunu iddia etmektedirler. Çünkü asla direkt kendi iktidarına söz söylememiştir, hatta ülkesinin başında bulunan kralla iş birliği yaparak saraylarda oyun sahnelediği bile söylenir. Shakespeare’in zor bir iş yaptığını anlamak haliyle çok da zor olmasa gerek. Bu durumu kendi lehine çevirmek için kurmaca bir dünya kurup o dünyayı anlatmayı tercih etmiştir. Bunu yaparken fantastik bir dünya kurmamıştır ancak fantezi dünyasının öğelerinden hayaletler ve cadılar eserlerinde önemli yer tutmuştur. Sembolik anlatımları kullanmayı da yer yer tercih etmiştir.
Shakespeare tragedyalarında kısa bir serim ve ardından ana düğümün atılması ve giderek düğümlerin atılmaya devam etmesi ve bu düğümlerin ana düğümü desteklemesi şeklinde bir hikaye akışı olur. En sonunda da doruk sahnenin yaşanması ve karakterlerin kendileriyle yüzleşmesiyle final bölümü gerçekleşir.
Oyunların yapısını daha özelde incelediğimizde Macbeth’in ve Othello’nun diğerlerine nazaran daha basit kurgusu ve aksiyon birliği bulunur. Kral Lear oyununda paralel bir kurgu gerçekleşir, iç içe geçmiş hikayelerle örülmüş bir kurguyla karşılaşırız. Hamlet’teyse -diğerleriyle karşılaştırıldığında- daha ağır bir metin vardır ve bu oyunun aksiyon akışının diğerlerine göre daha yavaş olduğu söylenebilir. Ancak zor çözülen bir gelişimi olduğu için fazlasıyla bizi zorlar ve düşündürür. Yani aslına bakarsanız öyle “olmak ya da olmamak, işte bütün mesele bu” diye esprisi yapılıp geçilecek düzeyde basitliği yoktur. Fazlasıyla varoluşumuzu sorgulatır.
Oyunlarındaki imgelem gücünü de diliyle çok güçlü bir şekle büründürmüştür. Örneğin Macbeth’te geçen “Hasta beyinler sağır yastıklara döküyor sırlarını” repliğiyle zengin bir imgelem sayesinde anlam katmanı oluşturmuştur. Lady Macbeth’in pişmanlığının vermiş olduğu acıyı, intihara giden kıvranışlarını anlatan bu replik unutulmaz bir yer tutar.
Hala bu oyunların gündemde olabilmesi de Shakespeare’in çağları aşan toplumsal olayları okuyabilme yetisi, evrensel çatışmaları yakalayabilme basireti olduğunu söyleyebiliriz.
Tragedyalarının benim en çok dikkatimi çeken tarafı; iktidarın kendini koruyabilmesi için kendine sürekli düşman üretmesi, entrikaları, ikiyüzlülüğü, ahlakı ve ahlaksızlığı.. bunları okuyucunun-seyircinin kafasına vurmadan, vaaz vermeden anlatabilme becerisidir. Gözü dönmüş iktidar hırsının kendisini ve çevresini nasıl yıkıma götürdüğü; çok şey bilmesine rağmen dünyayı anlamakta zorlanan bir aydının beceriksizliğini; olgunlaşamamış bir babanın doğrulara kulak vermek yerine kendisine yaltaklananları hoş görüyor olması ve bunun sonucunda ülkesini felakete sürüklemesi; tüm olumlu vasıflarına rağmen karısının kendisine olan aşkına bir türlü gerekli özeni göstermeyen kocanın kötü niyetli kişilerce karısına karşı nasıl kışkırtıldığı.. gibi anlatıların düğüm noktalarından bakıldığında; tüm bu yıkımların sadece o kişileri değil, çevrelerini ve hatta içinde yaşadıkları toplumları ve ülkeleri nasıl etkilediğini daha iyi anlayacaksınızdır. Tabi bütün bunlardan yola çıkarak bu olayların günümüzle bağlantısını kurmakta da zorlanmayacaksınız.
Ben tragedyalarından ziyade çok bilinen bir sonesiyle yazıyı noktalamak istiyorum. Böylece Shakespeare’in oyunlarının kalitesi kadar, sonelerinin de bir o kadar harikulade olduğunu vurgulamak istiyorum. Buyrun:
Vazgeçtim bu dünyadan tek ölüm paklar beni,
Değmez bu yangın yeri, avuç açmaya değmez.
Değil mi ki çiğnenmiş inancın en seçkini,
Değil mi ki yoksullar mutluluktan habersiz,
Değil mi ki ayaklar altında insan onuru,
O kız oğlan kız erdem dağlara kaldırılmış,
Ezilmiş, hor görülmüş el emeği, göz nuru,
Ödlekler geçmiş başa, derken mertlik bozulmuş,
Değil mi ki korkudan dili bağlı sanatın,
Değil mi ki çılgınlık sahip çıkmış düzene,
Doğruya doğru derken eğriye çıkmış adın,
Değil mi ki kötüler kadı olmuş Yemen’ e,
Vazgeçtim bu dünyadan, dünyamdan geçtim ama,
Seni yalnız komak var, o koyuyor adama.