Danişmendliler Beyliği
- Kurucusu : Danişmend Gazi
- Dönem : 1071-1178
- Mevki : Sivas, Tokat, Amasya, Kayseri, Malatya ve civarı
Anadolu’nun Türk yurdu olmasında önemli payı olan Malazgirt Savaşı’ndan sonra Anadolu’da kurulan ilk Türk beyliklerinden olan Danişmendliler, Sultan Alparslan’ın savaş sonrası ünlü fetih ve ikta yetkisi verdiği komutanları arasında bulunan Danişmend Gazi tarafından kuruldu. Danişmend Gazi, Amasya’da devletin temellerini attığı sırada buradaki siyasi yapıyı olgunlaştırıp Sivas’ı ele geçirerek hakimiyet alanını genişletti ve beyliğine önemli bir ivme kazandırdı. Danişmend Gazi’nin ölümünün ardından yerine geçen oğlu Gümüştegin döneminde beylik giderek daha da güçlendi. Anadolu’da diğer devletlerde meydana gelen sürtüşmelerden yararlanarak hakimiyet sahasını genişleten Gümüşgehin, Bizans ve özellikle Haçlılar ile yapılan savaşlarda Anadolu Selçuklu Devleti’nin müttefiki olarak aktif rol üstlendi. Haçlılar'la mücadeleden sonra, geçmişten beri en büyük hedefi olan Malatya’yı ele geçirmek olan Gümüştegin burayı kuşatma altına aldı. Ölümünün ardından yerine geçen Danişmend Emir Gazi, devletin içine düştüğü kaosu sonlandırmak için girişimlerde bulunarak ilk başta kardeşlerini öldürttü ve Danişmend iktidarını elinde topladı. I. Kılıçarslan’ın ölümü ardından da Şahinşah’ı Selçuklu sultanı ilan etti. Bu derecede gösterdiği siyasi gücü, Emir Gazi’nin daha da tanınmasına yol açtı. Bu sebeple Emir Gazi zamanına gelindiğinde Danişmendli tarihi şahsiyetleri daha kesin bir şekildi ayırt edilmeye başlamaktadır. Emir Gazi’nin ölümünün ardından yerine gelen kişilerle gücünü yitirme sürecine girdi.
Anadolu'da kurulan beyliklerin en büyüklerinden biri olan Danişmendliler, Anadolu'nun Türkleşmesi ve İslamlaşması açısından önemli hizmetlerde bulundu ve dönem dönem Anadolu'nun en kuvvetli devleti olan Selçuklular'ı kontrol altına aldı. Bizans ve Haçlılar'la savaşan Danişmend Gazi, Gümüştegin Gazi, Emir Gazi ve Melik Muhammed'nin adları asırlarca halk arasında saygıyla anıldı ve destanlara konu oldu. Ancak Yağıbasan'dan sonra iş başına gelen ve birbirleriyle mücadele eden Danişmendli beyleri Bizans'a ve Atabeg Nureddin Mahmud Zengi'ye alet oldu ve Anadolu Selçukluları'na karşı bir koz olarak kullanıldı.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Abdülkerim Özaydın, Danişmendliler, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1993, cilt.8, sf.473
Mustafa Demir, Danişmendli Emâreti’nin Kurucuları, Sakarya Üniversitesi Fen-Edebiyat Dergisi, 2008
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
-
İslam Devletlerinde Cam Sanatı
9.yy.’dan itibaren İslam cam örneklerini görmekteyiz. 10. ve 11.yy.’da da bu örnekler çoğalmıştır. İran bölgesindeki cam örnekleri coğrafya’dan dolayı Bizans camıyla benzerlikler taşımaktadır. Çünkü İran ve Bizans sürekli bir sirkülasyon içinde olduklarından İran, Bizansın gelişmiş cam sanatından etkilenmiştir. 10. – 13.yy. arasında İran cam sanatında değişimler görülmektedir Üfleme tekniğini kullanmaya başladıkları gibi süsleme üsluplarında da gelişim görülmektedir. Kalıpta şekillendirdikleri kabaralar, uzun boyunlu formlar uygulanmştır. İran camları günümüzde hala kullanılmaktadır. Abbasilerin başkenti olan Rakka sanatın ana bölgesi olarak kabul edilmektedir. Burada gelişen islam sanatı üslubu, mimariden farklı olarak figüratif bezemeler yoğunluktadır. Bizans siyasi bir bunalım içindeyken yakın doğudaki Abbasilerde tam aksine yoğun bir sanat ortamı hakimdir. Cam sanatında oldukça gelişmişlerdir. Bu döneme genel olarak ‘Ortaçağ Camı’ denmektedir. (Roma-Bizans-İslam-Osmanlı) Benzer özellikler Suriye’de de görülmektedir. Bu dönemde Suriye kalıba üfleme tekniğini kullanmaktadır. Cam süsleme tekniklerinde Bizans’tan etkilendikleri açıktır. Figürleri geometrize ettikleri gibi rumileri de sık kullanmaktadırlar. Camın etrafını altın çerçeve ile çevirerek vurgu yapmaktadırlar. 9. ve 11.yy. arası Suriye’nin yönetimdeki değişikliklere rast gelmektedir. Bu nedenle Bizans ve İslam sanatı birbiriyle karışmıştır. Mısır ise bu dönemde İslamiyeti kabul etmiş olup başkentini de cam sanatı için önemli bir merkez olan Fustat’ı yapmıştır. Cam ihracatının yapıldığı deniz ticaretine sahiptir ve genellikle kalıba üfleme tekniği kullanılmaktadır. Geometrik desenler hakimdir. Suriye ise yeniliklere açık olduğunu camda uyguladığı değişik teknikler ile kanıtlamaktadır. Kazıma tekniği ile yaptıkları deve hörgüçlü cam kaplar buna örnektir.
-
Mehmet İzzet Kumbaracılar
Kumbaracızâdeler’den İbrâhim Bey’in oğlu olan Mehmet İzzet Kumbaracılar, Rüşdiyeyi bitirdikten sonra henüz on üç yaşında iken Üsküp sancağı tahrirat kaleminde çalışmaya başladı. Kışova vilâyet merkezinin Üsküp’e taşınmasıyla mektûbî kalemine mümeyyiz oldu. Ardından Topkapı Sarayı Hazîne-i Hümâyun görevlileri arasına katıldı ve Enderun’da eğitim gördü. Daha sonra hazîne-i hümâyun kapı çuhadarı muavinliğine terfi etti ve “sanayi madalyası” ile ödüllendirildi. Üstün başarısından ötürü rütbe-i sâlise unvanını aldı. Bunun yanı sıra mâlûl gaziler iâne sergisinde görevlendirildi. Almanya’nın Karakartal nişanı ile ödüllendirilerek rütbe-i sâniyye sınıf-ı sânîsine yükseltildi. Kapı çuhadarı muavinliği üzerinde kalmak şartıyla hazîne-i hümâyun kayıt memurluğuna, ardından beşinci kâtipliğine getirildi. İran Devleti tarafından dördüncü rütbeden Şîr-i Hurşîd, daha sonra dördüncü rütbeden Mecidiye nişanı ile ödüllendirildi (14 Ekim 1904). Bunları liyakat madalyası ile dördüncü rütbeden nişân-ı Âlî-i Osmânî madalyaları izledi. Nihayet hazîne-i hümâyun üçüncü kâtipliğine tayin edildi.
-
Ömer Seyfettin
Asker, öğretmen, dilci gibi birçok vasfı bünyesinde barındıran, bununla birlikte hikâyeleriyle tarih sahnesinde yer edinen Ömer Seyfettin çok yönlülüğüyle bilinmektedir. Gönen’de mahalle mektebine başlayan ve ilerleyen süreçlerde dedesinin Kocamustafapaşa’daki konağına yerleşen Ömer Seyfettin, çeşitli okullarda askeri eğitim aldı. İlk olarak edindiği askerlik mesleğine Kuşadası Piyade Taburu’nda teğmen olarak görev aldı. İzmir’e varmadan taburunun gönderildiği Selanik’te ve Manastır’a bağlı Pirlepe’de aldığı görevde edindiği başarıdan dolayı iki liyakat madalyasıyla ödüllendirildi. Siyasi görüşü itibariyle İttihat ve Terakki mensubu olan Ömer Seyfettin 31 Mart Vakası’nı bastırmak için İstanbul’a gelen orduda yer aldı. İttihatçıların desteğiyle çıkan Genç Kalemler dergisinde yer aldı ve bu dergi vasıtasıyla "Yeni Lisan" hareketini başlattı. Ancak İstanbul’un siyasi havası ve asker-siyaset ilişkisi askerlikten soğumasına vesile oldu ve ardından askerlikten istifa etti.
-
Balıkesir Kongreleri
İtilâf devletlerinin Mondros Mütarekesi’nden sonra Osmanlı ülkesini işgale başlamalarına karşı çeşitli yerlerde başlayan direniş hareketleri sonucunda bir heyet seçilerek Balıkesir Redd-i İlhak Cemiyeti kuruldu. İstanbul hükümetinin içine düştüğü aczi açıkça dile getiren bu heyet çeşitli toplantılarında önemli kararlar aldı. Cemiyetin attığı önemli adımlardan biri, düşmanla daha iyi mücadele etmek amacıyla Batı Anadolu’nun çeşitli yerlerinde oluşturulan cepheleri tek merkezde yönetecek bir teşkilât kurmak için bir kongre toplamak oldu. Balıkesir Dârünnâfia Medresesi’nde Ayvalık, Soma, Akhisar bölgelerinden gelen Kuvâ-yi Milliye temsilcilerinin de katılmasıyla toplanan I. Balıkesir Harekât-ı Milliye Kongresinde bir merkez kurulunun oluşturulması, Kuvâ-yi Milliye’yi desteklemek için maddî kaynakların tespiti, yeni Redd-i İlhak Cemiyeti’nin kurulması ve cephelerin hızla takviye edilmesi kararlaştırıldı. Erzurum Kongresi’nin açılışından iki gün sonra toplanan ve Asıl Balıkesir Harekât-ı Milliye Kongresi diye anılan II. Balıkesir Kongresi il sınırlarının ötesinde geniş bir bölge kongresi niteliğindeydi. Balıkesir Mekteb-i Sultânîsi’nde toplanan kongrede “redd-i ilhak” tabirinin Harekât-ı Milliye Redd-i İlhak Heyeti şekline dönüştürülmesi, işgal altındaki İzmir’e mahsul gönderilmesinin yasaklanması, Yunanlılarla kati surette görüşme teşebbüsünde bulunulmaması, Yunanlılar memleketten çıkarılıncaya kadar savaşın sürdürülmesi gibi önemli kararlar alındı.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun