joint strike fighter (jsf) programı 1990'larda birbirinden ayrı başlatılmış iki araştırma programının üzerine inşa edilmiş bir birleştirilmiş proje temeline dayanır.
bunlar:
usaf/usn'nin
joint advanced strike technology (jast) ve
darpa'nın (defense advanced research project agency)
common affordable lightweight fighter (calf) projeleridir;
1993 yılında her servis için bağımsız bir taktik havacılık modernizasyonunun gerçekleştirilmesinin maliyet açısından karşılanamıyacağı kanaatine varılmış ve bu nedenle “çok maksatlı avcı” (mrf) ve “gelişmiş saldırı uçağı” (a/f-x) programları iptal edilmişti.
1994'te bunların yerine “müşterek gelişmiş saldırı teknolojisi” (jast) adı altında, gelecek jenerasyonun vurucu silah sistemini geliştirmek üzere, yeni bir program başlatılmıştı.
1994 ortasında kongreden onay alan proje 1995 ağustos’unda da program jsf olarak yeniden adlandırıldı. aynı yıl gelişmiş savunma araştırma projeleri ajansı (darpa) ve gelişmiş kısa kalkış ve dikey iniş (astovl) programları jsf programının içine katıldı. bu hareket neticesi birleşik krallık donanması da programın içine çekilmiş oldu.
2 aralık 1994'te yayımlanan ön araştırma resmi ihale şartnamesiyle teklif vermeye davet edilen firmalar 1995, 4 kasımda tekliflerini sundular ve 16 aralıkta ihale bedelleri açıklandı.
projeye abd havacılık endustrisi yanında bazı uluslararası unsurlar da ilgi gösterdiler.
mcdonnell douglas, ekim 1994'te northrop grumman ve british aerospace işbirliğine giderek anlaşmanın belli bölümleri için taahüt verdiler bu arada boeing, dassault of france ile altyapı sistemleri için işbirliğine gitti.
99.8 milyon ab$'lık önaraştırma projesinden sonuçta 4 firmaya pay ayrıldı:
boeing 27.6 milyon
lockheed martin 19.9 milyon
mcdonnell douglas 28.2 milyon ve
northrop grumman 24.1 milyon
kalan 28 million ilişkili avionics, sev sistemleri, yapı ve hammadde , model and simulasyonlar için ayrıldı
1995'de tamamlanan ön araştırma resmi ihale şartnamesi aynı zamanda ingiltere'nin, programın yaklaşık 200 milyon ab$'lık % 10 kısmına katılmasını öngörüyordu. abd ve ingiltere sözkonusu işbirliği anlaşmasını imzaladılar.
jast ve calf projelerinin birleşimi iki tip uçak için prototip üretimini öngörmekteydi. bunlardan ilki stovl
yeteneğine sahip olacak diğeri ise aynı üretim hattında üretilecek bir ctol (konvasiyonel kalkış ve iniş) olacaktı.
weapons system concept demonstration (wscd) denilen son aşama için boeing, lockheed martin and mcdonnell do uglas/british aerospace/northrop grumman. firmalarının kendi prototip tasarımlarını oluşturmak üzere aday olmalarının ardından her üç firma da birer pratt & whitney f119 motorunu seçtiler.
yanı sıra 1996 martında general electric f110 and yf120 motorları temel alınarak tasarlanacak alternatif itici güç ünitesi tasarımı için general electric/allison/rolls-royce ortaklığına da 7 milyon $ 'lık bir bütçe ayrılmasına karar verildi.
16 kasım 1996'da abd savunma bakanı william j perry , mcdonnell douglas/northrop grumman/british aerospace design ortaklığı'nın elendiğini açıkladı , zorlu final lockheed ile boing arasında geçecekti
mayıs 1997'de, northrop grumman,lockheed martin takımına katıldı.
boeing tasarımı x-32 kısa kalkış ve dikey iniş (stovl) için ana motora bağlı kalkış nozullarını kullanıyorken,
lockheed martin'in x-35’i motor şaftı ile tahrikli bir dikey kalkış fanı sistemi kullanmaktadır. uçakta rolls-royce/allison yapımı, şaft tahrikli kalkış fanı bütün tiplerde müşterek olan, modifiye edilmiş pratt & whitney f119 motoruna entegre edilmektedir.
ihale, bütün test uçuşları tamamlandıktan sonra, 26 ekim 2001 tarihinde amerikan hükümeti tarafından sonuçlandırıldı ve 200 milyon dolar değerindeki ihaleyi büyük bir farkla olmasa da lockheed martin kazandı.
ihaleden sonra, 10 yıl sürecek “sistem geliştirme ve demonstrasyon aşaması” başladı. bu aşama boyunca 22 adet uçak üretilecek, ilk test uçuşu ise 48 ay içinde gerçekleştirilecek. ilk joint strike fighter uçağı ise 2008 yılında teslim edilecek.
pjoje uluslararası ilgi de topladı. bunun en önemli sebebi hem üretim hem de bakım aşamalarında gerçekleşmesi planlanan ekonomik tasarruf (!)
ortaklık katılım tablosu şöyle:
1nci derece ortak statüsü (toplam maliyetin %10'u ) : birleşik krallık
2nci derece ortak statüsü (her biri toplam maliyetin %5'i ): italy, hollanda,türkiye
3ncü derece ortak statüsü (toplam maliyetin %1 veya 2'si):danimarka and norveç birlikte % 2' ye yarı yarıya , kanada % 2'nin tamamına katılacaktır
ayrıca:
almanya, yunanistan, israil, singapur, ispanya ve isveç'de alıcı olarak sıra beklemektedirler.http://www.fas.org/man/dod-101/sys/ac/jsf.htmhttp://www.iss.northropgrumman.com/…ts/jsf/jsf.htmlhttp://www.tayyareci.com/…ikanucak/postww2/jsf1.asp