Yusuf Turan Günaydın
Ömer Rıza Kehhâle ismine Türkçe kaynaklarda özellikle biyografi çalışmalarının dipnotlarında, bibliyografyalarında mutlaka rastlamışsınızdır. 1905 doğumlu olan Kehhâle, 30 Kasım 1987’de ölmüştür. Şamlıdır.
İlgi çekici bir hayatı olmalıdır. Fakat Türkçede Diyanet İslâm Ansiklopedisi’nde (DİA) Muhammed Abdüllatîf Sâlih el-Ferfûr’un yazdığı kısacık maddenin dışında hakkında herhangi bir çalışmaya rastlanmaz.
Ünlü eserinin tam adı Mu‘cemü’l- Müellifîn Terâcimü Musannifeyi’l- Kütübi’l-Arabiyye’dir. Eserin birkaç baskısı bulunmaktadır. DİA’ya göre ilk baskısı -son iki cildi indeks olmak üzere- on beş cilt (sekiz mücelled) olarak Dımaşk 1376-1381/1957-1961’de basılmıştır. Kehhâle, bu baskının 13. cildine eklediği küçük hacimli el-Müstedrek’in yanı sıra müstakil bir el-Müstedrek daha kaleme almış ve önceki ciltlerde yer almayan veya eserin baskısından sonra vefat eden müellifleri eklemiştir (Beyrut 1406/1985).
Eksikler Sonradan Tamamlanmış
Bizim incelediğimiz nüshası ise Dâru İhyâi’-Türâsi’l-Arabî yayını olarak Beyrut’ta basılmış tarihsiz bir nüshadır. İkişer cilt bir arada basılmıştır. Bu nüsha da toplam on beş cilttir. “Ebbân b. Tağlib” maddesiyle başlar. Ana metnin yer aldığı son cilt olan 13. cillte mim, nun, he, vav ve yâ harfleriyle başlayan müellifler bulunmaktadır. Bu ciltle birlikte basılmış 14. cildin sonundaki “el-Müstedrek” başlıklı -el-Ferfûr’un da ansiklopedi maddesinde söz ettiği- ek kısım (Elif-nûn arası, s. 354-362) yer alır.
Eserin 14. cildinde ayrıca “elİhâlât” kısmı da başlamaktadır. Burası da elif harfinden yâ harfine kadar sürer ama tek başına basılan 15. cildi de kapsar. Sadyâ arası 15. cilttedir. El-İhâlât’ta maruf künyeler alfabetik olarak verildikten sonra karşılarına sadece tam künye, biyografisinin geçtiği cilt ve sayfa numarası belirtilmiştir.
Yazının tamamını Okur’un 6. sayısında bulabilirsiniz: https://goo.gl/QhUxKc