Doğrudan Teminle Yapılan Alımlarda Damga Vergisi Kesmek Zorunlu mudur?
Doğrudan Temin Usulü 4734 sayılı yasanın ilk halinde ihale usulleri arasında sayılmışken kanunda yapılan değişiklikle ihale usulleri arasından çıkarılmıştır. Bu değişiklik sonrasında doğrudan temin usulü bir ihale usul olmasa da kamuda satın alma usulü olarak kullanılmaktadır. Hatta bir çok idarenin ihtiyaçlarını gidermek için en çok kullandığı usulün doğrudan temin olduğunu söyleyebiliriz.
Doğrudan temin usulü ile yapılan alımlarda idarelerin tereddüde düştükleri konulardan birisi de bu usule göre yapılan alımlarda damga vergisinin kesilip kesilmemesi hususudur. Damga Vergisi Kanunu’nun konusu kanuna ekindeki 1 sayılı tabloda yer alan kağıtlardır. Bu tabloda yer alan kağıtlar düzenlendiği zaman bundan damga vergisi alınması gerekmektedir. Kanunda yer alan hüküm gereği, devletle kişiler arasında yapılan muamalelerde damga vergisini ödeme yükümlülüğü şahsa aittir. İdareler bu hususta gereken hassasiyeti göstermek zorundadır. Aksi halde sorumlulardan tahsiline gidilir. İdareler konuya dikkatli yaklaşayım derken zaman zaman da yanlış uygulamalara sebep olmaktadırlar. Aynı şekilde mükellefler de ödemeleri gereken vergilerin idare tarafından talep edildiği durumlarda mevzuatı yanlış yorumlamaktan kaynaklı sorunlar çıkarmaktadırlar.
Doğrudan temin usulünde damga vergisi konusuna gelince; ihale usulü olmayan doğrudan temin usulü ile yapılan alımlarda kanun idareye bir çok kolaylık getirmiştir. Örneğin bu usulle yapılan alımlarda idareler için sözleşme yapma ve komisyon kurma konusunda zorunluluğa tabi tutulmamıştır. Bu zorunluluklarda idarelerin yapmış oldukları tercih aslında bir anlamda damga vergisi alınıp alınmayacağının da tercihi oluyor. Şöyle ki, eğer idareler yaptıkları alımlarda sözleşme imzalarlarsa Damga Vergisi Kanunu ekinde yer alan bir sayılı tablonun 1/1-a maddesi gereğince vergi alınması gerekmektedir. Alınması gereken tutar ise mukavele tutarının binde 9,48’idir. Kurum kanunun verdiği kolaylıktan faydalanıp sözleşme imzalamaz ise bu vergi alınmaz. Bu sözleşme damga vergisidir.
İdarelere komisyon kurma konusunda getirilen takdir yetkisi de yine aynı şekilde Damga Vergisi alınıp alınmayacağı hususunda belirleyici olacaktır. Kurumlar doğrudan temin usulü ile yaptıkları alımlarda komisyon kurup karar aldıkları zaman da aynı şekilde damga vergisi alması gerekmektedir. İdareler bu noktada da sıklıkla hatalı uygulamalar yapmaktadırlar. Aldıkları onayla komisyon kurup daha sonra bu komisyondan karar çıkarttıkları halde damga vergisi kesintisi yapmamaktadırlar. Bu konuda en fazla ileri sürdükleri iddia ise doğrudan temin usulünün bir ihale usulü olmadığı için komisyon kararlarından damga vergisi kesintisi yapmadıklarıdır. Elbette ki doğrudan temin usulü bir ihale usulü olmayıp satın alma usulüdür. Bu konuda hiç bir tereddüt yoktur. Ancak, idarelerin komisyon kurmaları halinde damga vergisi kesintisi yapmaları gerekmektedir.
Son olarak, idarelerce kişilere yapılan ödemelerden kesilen damga vergisinin bu işlemle karıştırılmaması gerektiğini ifade etmek istiyoruz. Ödeme emri üzerinden kesilen damga vergisi ne sözleşme ne de komisyon kararı ile ilgilidir. Ödeme emri belgesi ile kişiye yapılan ödemenin vergilendirilmesi işlemidir.