Hukuk (Özet) : Hukuk, her şeyden önce bir düzen demektir. Ama hukukun öngördüğü düzen, gerçekten gerçekleeğlenceli bir düzen bileğildir. Hukuk, sosyete içre insanların hakikaten nite davrandıklarını bileğil, nite davranmaları icap ettiğini gösterir. Hukuk, kendisine uyulmak ve uygulanmak dâhilin vardır. Hak kıymeti zımnında, insanlar arası ilişkileri bir düzene salmak, sosyal ömürın gerçekleşmesini sağlamak ister. İnsanlara, “Bana uy; Beni gerçekleştir” buyruğu ile seslenir. Hukuk düzeni, doğduğu andan itibaren ferdin katsına onaylama edilmesi ve uyulması müstelzim, kesinkes hak kurallar olarak çıkar. İnsan, özgür bir varlıktır ve iradesini hukukun buyrukları doğrultusunda kullanabileceği kabilinden, onlara aykırı bir yönde bile kullanabilir. Bu nedenle sosyete içre insanların idare ve davranışlarının haklar kurallarına uymaması, her vakit mümkündür. “İşte haklar, kişi davranışlarını bileğerlendiren, çıkar çatışmalarına çözüm getiren kurallardan, normlardan meydana mevrut bir sistem, bir bütündür.” İnsan-kişi, kişi-doğa ilişkilerinin insanlığın kuma çıkarı ve huzuru dâhilin evrensel ilkelerle güvence şeşna kızılınmasıdır. Hukuk, adamlık seviyesi dâhilin göstergedir. Hukukun temeli, kaynağı üzerine birmebzul görüş ortaya atıktır. Bunlar kaynağı: tanrı, klas çıkarları, sosyete sözleşmesi, doğa ve insanlar olarak belirten mezheplerdir. Hukuk Nedir Hukuk, toplumun umumi menfaatini veya fertlerin ve toplumun kuma iyiliğini sağlamak için konulan ve bütün gücüyle desteklenen kaide, doğruluk ve seçimın hepsidür. Elan geniş bir tanımıyla haklar, adalete yönelmiş sosyal yaşfakat düzenidir. Hukuk Kelime Fehvaı Hukuk kelimesi Arabi “doğruluk” kökünden hasılat ve doğruluk kelimesinin çoğkoca olarak bilinmektedir (galat-ı meşhur). Gündüz feneriçda “doğruluk” kelimesinin çoğkoca “ah’kak”tır. Türk Lisan Kurumu’na nazaran haklar kelimesi, “Toplumu düzenleyen ve devletin yaptırım gücünü belirleyen yasaların hepsidür”. Bunun dışında hukukun “haklar” manaı da vardır. Mecazi anlamda ise, ahbaplık, hukuk manaında da kullanılır. Yöntem Fehvaı Hukuk dönemden döneme değişmiş olduğu dâhilin hala doyurucu bir tanım yapılamamıştır. Kant “Hukukçular hala hukukun tanımını aramaktadırlar” der. Günümüzde en çok onaylama edilen tanımı ise: “Belli bir zamanda makul bir toplumdaki ilişkileri düzenleyen ve uyulması talih zoruna (müeyyide) demetlanmış kurallar hepsidür.” Ilmî bir disiplin olarak haklar, kendi içre taban olarak ikiye ayrılır. Umumi olarak hukukun zevat arası ilişkileri bahis meydan kısmına Özel Hukuk, zevat ile talih veya devleti oluşturan kurumlar arası ilişkileri düzenleyen kısmına ise Hep Hukuku adı verilir. Bu ayırım roma hukukundan kalma bir ayrımdır (ius privatum-ius publicum). Uygar Hukuk, Ticaret Hukuku ve Devletler Özel Hukuku özel hukukun, buna ödenek Esas Hukuku, Ceza Hukuku ve İdare Hukuku bütün hukukunun kafalıca alt dallarıdır. Hukuk Kuralları ve Özellikleri Hukuku başka toplumu aranjör kurallar olan örf ve adetler, gelenekler ve dinlerden ayıran özellik talih aracılığıyla güvenceye kızılınmış ve cebri yaptırımlara sahip olmasıdır. Hukuk kuralları kişi davranışlarını düzenler ve bulunmuş olduğu toplumun bedel kazalarını taşır. Soyutluk ve genellik özelliği sayesinde emsal nitelikteki birlik durumlarda uygulanması esenlanır. Yaptırım (Müeyyide) Hukuk meydanında yaptırım bütün gücü ile uygulanır. Hukuka uymayı zorlama, uymayanları cezalandırma ve uyulmadığı durumlardaki zararları en aza indirmek dâhilin kullanılır. Hukuk düzenini esenlamayı ve korumayı fakatçlayan yaptırımlar gene haklar düzeninin öngördüğü şekilde adına getirilir. Maddi ve manevi yaptırımlar olarak ikiye ayrılır. Maddi yaptırımlar hukuka aykırı durumlarda uygulanırken manevi yaptırımlar bu durumları hapsetmek dâhilin kullanılır. Ceza hukukunda ölüm, hapis ve kredi cezaları; anayasa hukukunda siyasetten men, kısım kapatma; algı hukukunda algı ve gizliceçılık cezaları kabilinden değiştirilmiş haklar dallarında değiştirilmiş yaptırımlar vardır. Hukukun Dayanağı Hukukun dayanağı ile müntesip çeşitli dönemlerde kuramlar üretilmiştir. Bunları sıralamamız gerekirse; şuuri bir irade olarak gkalıntı kuramlar, irade dışı olarak gkalıntı kuramlar ve pozitivist kuramlar. Bu kuramların bazılar felsefik bileğil ortaya konduğu dönemin problemlerını çözmek veya siyasi mezhepleri haklar biliminde dile getirme ihtiyacından ortaya çıkmıştır. İdesi ve ideali doğruluk olan haklar, umumi olarak şu şekilde tanımlanabilir: “Hukuk, adalete yönelmiş sosyal bir yaşfakat düzenidir.” Bu tanımdan, hukukun üç ayrı fonksiyonu adına getirdiğini görmekteyiz. Bu fonksiyonlar düzen, kullanışlı yarar ve adalettir. Hukukun Toplumdaki Fonksiyonları 1. Düzen Fonksiyonu Hukukun bu fonksiyonu ile anlatılmak maksut, hukukun sosyal ömürı düzenleyip insanların pasış ve asayiş içre bir arada yaşamalarını esenlamaktır. 2. Tatbik Yarar (Toplumsal İhtiyaçların Alınlanması) Hukukun kullanışlı amacını, sosyal gerçeklik belirler. Hukuk bu fonksiyonu ile sosyete içre yaşayan insanların, birbirleri ile kurmak zorunda oldukları ilişkilerini ve biyolojik, ruh bilimsel bir varlık olarak insanoğlunun yapısından meydana gelen ihtiyaçlarını katlamaya çkızılışır. Hukuk bu fonksiyonu ile mevlit, teehhül, ölüm vb. önemli biyolojik olayları da çeşitli hükümlerle düzenler. Hiçbir haklar düzeni ömürın taban gerçeklerini görmezden gelemez. Hukuk düzeni, insanoğlunun katıksız yapısına ve bundan gelecek mevrut gereksinimlerine yaraşır yürütmek zorundadır. Hukuk önemli ölçübile, kazançlı gerçeklere bile bağlıdır; kazançlı yokluklara uymalı ve onları katlamalıdır. 3. Hak Hukuk bu fonksiyonu ile makul bir tertip şeşna aldığı toplumsal ihtiyaçları, özü salt bir eşitlik düşüncesi olan doğruluk ölçüsüne vurarak ciddi kimliğini kazanır. Hukukun idesi ve ideali adalettir. En kesik tanımıyla doğruluk, “bir eşitlik düşüncesi”dir. “Hak, nesnel (objektif) ve öznel (sübjektif) yürütmek üzere dü değiştirilmiş anlamda kullanılır. Hak esasta ahlâki bir kavramdır; Bu kapsamda, fazilet, fazilet manaında zatî bir özelliği deyimler. özlük her vakit haklı olana yönelir, herkese kendine düşeni çevirmek uğrunda daim ve bileğanlayışmez bir çaba gösterir. İşte bu idare ve çabayı gösteren doğruluk, özne (süje) ile müntesip oluşundan ötürü öznel (sübjektif) doğruluk olarak nitelenir. Bir fazilet olan öznel adaletin dışında ve ondan önce nesnel (objektif) bir doğruluk konseptı vardır. Nesnel doğruluk, kişinin bir özelliğini bileğil, kişilerin somut durumlarda gerçekleştireceği ilişki biçiminin bir özelliğini deyimler. İşte haklar meydanında hukuki bedel olarak kelime konusu olan doğruluk bile, bu nesnel anlamda adalettir. Çünkü haklar, insanlar arası ilişkileri biçimlendiren, onlara görünür ve algılanabilir bir düzen veren, bu amaca yönelen normlar hepsidür.” Maşer dâhilindeki davranış ve ilişkilerin bileğerlendirilmelerini dâhileren kurallar birlikü olarak haklar, bu bileğerlendirmelerde doğruluk ölçüsünü kullandığı ve almak durumunda bulunmuş olduğuna nazaran, adaletin böylece, hukukun da bir bileğerlendirilme ölçüsü olacağı doğaldır. Hukuk normlarında doğruluk acaba ne ölçübile yansıtılmıştır ? Mevcut haklar ne denli adaletlidir ? İşte burada yasa üstü doğruluk konseptı ortaya çıkmaktadır. Bu, bütün haklar sistemine ve sistemlerine hükümran mevcut, nesnel ve salt bir bedel niteliğindeki adalettir. Hukuk bir sosyete düzenini dâhilerir. Hukukun varlık nedeni bile adalettir; lazım mevcut düzeni esirgemek, gerekse onu bileğanlayıştirmeyi meşrulaştırmak dâhilin her vakit adalete kafavurulur. Nesnel ve yasa üstü doğruluk hukukta katmıza oturmuş haklar düzenlerinin asli örneği, olması müstelzim haklar manaında haklar idesi olarak çıkar. Bu niteliği ile doğruluk, mevcut haklar düzenlerinin kendisine yaraşır olup olmadığı açısından bir bedel ve istimara ölçüsü olabilir. Yine bu özelliği ile doğruluk, aynı zamanda hukukun idealidir. Hukukun yapmak amacını güttüğü şey adalettir. Birbirleri ile yapıcı ve menfi katlıklı ilişkilerde mevcut bu üç fonksiyon muvazene içre olduklarında, adil bir haklar düzeninin gerçekleşmesi esenlanır. Normal olarak bütün haklar normları bu üç fonksiyonu da kapsar. Sonuç olarak haklar, hem adaleti gerçekleştirecek, hem sosyal yaşfakat uyacak, hem bile bu sosyal ömürın pasış içre sürebilmesi dâhilin bir düzen görünümünü esenlamaya çkızılışacaktır.