Selem Nedir?
Selem akdi, en basit tanımıyla nakit ihtiyacı duyan bir üretici işletmenin/gerçek kişi üreticinin belirli standartlarda üretmeyi başardığı fakat henüz üretmediği meyve, sebze, bakliyat, tuğla, çimento gibi standart bimalı ileri bir vadede teslim etmek üzere peşin bedelle satması işlemidir. Yani hasat zamanı gelmeden bir üzüm bağındaki üzümlerin erkenden toptancıya satılması işlemi buna örnek olarak gösterilebilir ki, şu an birçok tarım ürününde bu akitleşme yaygın olarak gerçekleştirilmektedir. Diğer yandan üretici vade geldiğinde sipariş edilen malı üretemediyse aynı değer ve özelliklerdeki malı piyasadan temin edip alıcıya teslim etmek zorundadır. Selem bedeli de selem malı gibi vadeli olabilir. Özellikle vadeli çek karşılığı satın alınan vadeli mallar üzerinden sistem yaygın olarak kullanılmaktadır. Ancak spekülasyon amaçlı olmaması gerekmektedir. Amaç spekülatif şekilde gelir elde etmek olursa fıkıhçılar tarafından bu işlemlerin caiz olmayacağı hususu özellikle belirtilmektedir.
İstisna Nedir?
İstisna, belirli bir sözleşme çerçevesinde herhangi bir ürünün meydana getirilmesine yönelik olarak gerçekleştirilen; ürünün yapım malzemelerinin taahhüt eden (üretici) tarafından temin edildiği, anlaşmaya göre işin taahhütte bulunan yada bir başkası tarafında yapıldığı (taşere edilebilir), yapılacak işin ve ortaya koyulacak ürünün niteliğinin, özelliklerinin, bedelinin ve teslim süresinin baştan belirlendiği, üreticinin ortaya çıkardığı ürünün kusurlarından sorumlu olduğu, özellikle müteahhitlik işlerinde, araç, gemi, uçak gibi büyük ve maliyetli yapı işlerinde kullanılan ve katılım bankacılığının felsefesi ile doğrudan uyumlu olan bir akit sistemidir. Yukarıda bahsi edildiği gibi büyük işlerle be-raber özel üretim ürünleri içinde kullanılabilen istisna akdi, özel bir ayakkabı türünün üretimi, özel bir mobilya türünün üretimi gibi klasik işle içinde belirli bir anlaşma çerçevesinde standartların ve talebin net belirlenmesi ile kullanılabileceği gibi eşi olmayan istisnai ürünler için de (bir ressama ait tablo) istisna akdi tesis edilebilir. Hanefi fıkhında istisna akdi ayrı bir alan olarak değerlendirilirken diğer mezheplerde selem akdinin bir şubesi olarak görülmektedir. İstisna akdinde satış bedelinin peşin verilmesi ve malın teslim tarihinin belirlenmesi gerekmediği gibi bunun çarşı ve pazarda bulunan şeylerden olması da şart değildir. Birkaç haftadır devam eden yazılarımızla Katılım Bankacılığı sisteminin işleyişinde merkezi rol oynayan akit/finansman türlerini ele aldık ve bu yazımızla incelemelerimizi tamamlamış olduk. Önümüzdeki haftadan itibaren sistemle alakalı farklı boyutlara ve konulara ilişkin yazılarımızla yolculuğumuza devam edeceğiz. Hayırlı, bol kazançlı ve bereketli haftalar dileriz.