Artvin'in Kültürel Özellikleri
MsXLabs.org
Yöre Mutfağı
Artvin yöresinde, mutfak geleneği çok zengindir.
- Çorbalar,
- Süt ve süt ürünlerinden yapılan yemekler,
- Sebzelerden ve kır otlarından yapılan yemekler,
- Hamur işleri,
- Et ve et yemekleri,
- Ve Tatlılar çeşitlilik içinde üretilmektedir.
Süt ve süt ürünlerinden yapılan yemekler; peynir kuymağı ve kaymak kuymağı. Sebzelerden ve kır otlarından yapılan yemekler; dağ pancarı, kuş yemeği, gımı, yaban semiz otu, ebegümeci bazı otlardan yemek yapılmaktadır. Taze asma yaprağı ve lahanadan sarma ve yemekler örnek verilebilir. Taze fasulyenin kurutulmuşundan yapılan Puçuko özel sebze yemeğidir.
Hamur işleri; Laz Böreği, katmer, erişte, hınkal, çergebaz, bişi, lokum, hamur işlerindendir.
Kışlık kavurma, ağaç şişlerde yapılan kebaplar etli yemeklerin yöreye özgülerindendir.
Keşkek, gendima, herisa, ve şilav gibi yemekler tanelilerden yapılan yemeklerdendir.
Hasuta, kaysefe, zurbiyet ve ballı lokum tatlılardandır.
Çorbalar; Püşürük çorbası, ayran çorbası, tutmaç çorbası, soğan harşosu, çinçar çorbası yöreye özgün çorbalardandır.
Hayvancılık ve Çobanlık
Artvin, sanayi olanakları az, tarım arazisi sınırlı bir il olduğundan, halkın temel geçim kaynağı hayvancılığa dayalı olan bir ildir.
Küçük baş, büyük baş ve kümes hayvancılığı yöre halkının başlıca geçim kaynağı olmuştur. Yörede, çobanlık müessesesi de, usta-çırak ilişkisine dayalı olarak yapılmaktadır. Çırak olarak pişen, yetişen çobanlar zamanla sürülerin tek hakimi olur ve geleneği devam ettirirler.
Halk Hekimliği ve Halk Veterinerliği
Artvin yöresi bitki çeşitliliği açısından son derece zengindir. Yörede endemik türlerin de dahil olduğu çok güçlü bir ekosistem bulunmaktadır. Hastalıkların sağaltılmasında temel hammadde olan bitki türleri açısından son derece verimli olan Artvinde güçlü bir halk hekimliği geleneğinden bahsetmek mümkündür.
Artvin, hayvancılığın yoğun bir şekilde yapıldığı bir il olmasından kaynaklı olarak da, halk veterinerliği uygulamalarının yaygın olduğu bir yöredir.
Geleneksel Tiyatro
Artvindeki köyler, dağlık bir bölge olması nedeniyle yükseklerde kurulmuştur. Köylerdeki folklorik yapı içinde Seyirlik Oyunları da gelişmiş ve halk eğlence hayatı içindeki yerini almıştır. Artvin yöresindeki seyirlik oyunlarda, oyun ve müzik iç içe geçmiştir.
Geleneksel yaşantının sürdürüldüğü Maden Köyünde, oynanan oyunlardan biri de Berobanadır. Ölüp dirilme, kız kaçırma, arap/zenci tiplemelerine dayanan oyun, müzikler ve danslarla örülmüştür. Seyircilerin de potansiyel oyuncu olduğu, oyuna girip çıkabildiği Berobana oyunu 2-3 saatlik bir şenlik atmosferidir.
Halk Oyunları
Artvin'de doğa ile girişilen mücadele her zaman için zor olmuştur. Yöre insanı mücadeleci, çevik, çalışkan ve içten bir karakter taşır. Bununla birlikte Artvin, stratejik konumu itibarı ile de kültür sirkülasyonunun yaşandığı bir ildir. Artvin yöresi halk oyunları; Karadeniz, Kafkas ve Doğu Anadolu' ya has oyun karakteri gösteren bir özelliktedir.
Artvin ve yöresinde oynanan oyunların doğa, aşk ve bütün bölgelerde olduğu gibi insanların gruplar halinde, duygularını kalıplar içerisinde özdeşleştirmiştir. Dik yamaçlı dağlarla ve dağların yöreyi çember biçiminde çevrelemesinden oluşan yüzey şekillerine benzetilmesi, ayrıca Azeri kaynaklı oyunların ferdi olarak oynanması, Kafkas ve savaş dansı olan Horon ve Gürcü oyunlarından Acara Horonu, bu yörede halkın çeşitli kültürel iletişimle yaşayış tarzına uğramış, Artvin oyunları adı altında çeşitli halk oyunları meydana çıkmıştır.
Artvin horonlarında, genellikle erkek oyunlarında sertlik ve tatlı sertlik gözle görülür temalardır. Oyunların sertlik ve çabukluk biçiminde oynanması yörenin coğrafi konumu ile bağdaşlaştırılır. Kadın oyunlarında ise, genelde bolluk, bereket, zarafet, nezaket ve beceri gibi temaları konu alır.
Belli başlı Artvin Halk Oyunları; Ata Barı, Deli Horon, Ağır Bar, Hemşin Horonu, Arhavi canlısı, Borçka Horonu, Deli Kız, Cilveloy, Karabağ, Kobak, Koçari, Livane, Sarı Çiçek, Tavuk Barı, Teşi. Ondörtlü vb. sayılabilir.
Yöresel Müzik ve Sazlar
Artvinde yöresel müzikler icra edilirken, Akordeon, Tulum, Davul, Zurna, Bağlama, Kemençe ve Mey kullanılmaktadır.
Gelin Ağlatma
Aha geldik kapınıza
Ağlama gelin ağlama
Selam verdik hepinize
Ağlama gelin ağlama
Dalda kırarlar cevizi
Ağlama gelin ağlama
Hani gelini çeyizi
Ağlama gelin ağlama
Gelin kalkmış hanesinden
Ağlama gelin ağlama
Öğüt almış anasından
Ağlama gelin ağlama
Gelin atladı eşiği
Ağlama gelin ağlama
Sofrada kaldı kaşığı
Ağlama gelin ağlama
Gitti evin yakışığı
Ağlama gelin ağlama
Anasının göz ışığı
Ağlama gelin ağlama
Ağlama gelin ağlama
Bizi yollarda eyleme
Ağlama gelin ağlama
Bizi yollarda eyleme
El Sanatları ve Hediyelik Eşya
- Dokumacılık
- Çömlekçilik
- Ağaç İşleri
- Giyim Kuşam
- Halk Edebiyatından Örnekler
Bir orman yurdu olan Artvinde ahşap mimarinin en güzel örneklerine rastlanır. Köy evleri, yayla evlerinin yanında serender, ahır/merek gibi bütün yapılar ahşaptandır.
Yusufeli bölgesi ağırlıklı olmak üzere, kısmen Ardanuç ilçesi ile Arhavi, Hopa ilçelerinde de taş mimarinin güzel örnekleri mevcuttur.