Obama’nın, neo-con egemenliğiyle yıpranan Amerika’nın imajını tazeleme misyonunu üstlendiğini biliyoruz.
Amerika içinde, iyi resim vermek ve sempati toplamaktan başka başarılara imza atamamakla şimdiden eleştirilmeye başlasa da Obama gerçekten de Bush’tan farklı bir yol tutturmuş görünüyor.
Ve bu yol İsrail’in hoşuna giden bir yol değil.
Öyle ki, neo-conlar’ın önde gelen dergisi Commentary’nin Mayıs 2009 sayısında neo-conlar’ın simge isimlerinden Norman Podhoretz, “Obama Liderliğindeki Amerika İsrail’e Nasıl Bir Tehdit Oluşturabilir” başlıklı bir yazı kaleme aldı.
Neo-conlar’ın ve yörüngesinden çıkmadıkları İsrail’in kaygılanmasının nedenleri oldukça açık:
Obama Müslüman dünyaya barış ve uzlaşı mesajları yolluyor; bugüne dek kara listede bulunan İran ve Suriye’yle diplomatik görüşme yolları arıyor; İsrail’in İran’a saldırma isteğine karşı çıkıyor; İsrail’i hem Suriye’yle, hem de Filistin yönetimiyle belli bir uzlaşmaya varmaya zorluyor; Filistin sorununun çözümü yolunda İsrail’in Batı Şeria yerleşimini dondurmasını ve yasadışı yerleşimleri kaldırmasını istiyor.
Bunlar yetmiyormuş gibi, İsrail’in nükleer silahlarını yıllardan beri görmezden gelen Amerika, geçtiğimiz haftalarda İsrail’in de Nükleer Silahsızlanma Anlaşması’nı imzalamasını istedi.
Bunları alt alta sıraladığımızda Podhoretz’in yazısını özetleme gereği kalmıyor.
Podhoretz ve Commentary dergisi başkanlık seçimlerinde McCain’i destekledi. Bu kesim şimdilerde, Yahudi lobisinin önemli bir kısmının desteğiyle başa gelen Obama’nın Yahudiler açısından kuzu postuna bürünmüş bir kurt olabileceği yolunda değerlendirmeler yapıyor.
İsrail tarafı da Amerika-İsrail arasında son dönemde ortaya çıkan gerilimi azaltmaya gönüllüymüş izlenimi vermedi.
Başbakan Netanyahu, The Atlantic dergisine verdiği röportajda, Tahran’ı Amerika durdurmazsa, biz durdururuz, yollu mesajlar verdi. İsrail, her fırsatta, İran’a askeri müdahale seçeneğini rafa kaldırmadıklarını vurguluyor ve İsrail-Filistin arasında herhangi bir uzlaşı sağlanmasının önündeki engelin İran olduğu konusunda diretiyor.
Amerika, kendisi İran’a saldırmayı düşünmediği gibi, olası bir İran müdahalesi başlatmalarına karşı İsrail’i, yeri geldiğinde sert bir dille, uyarıyor.
Amerika ile İsrail arasındaki ilişkinin gergin olması alışageldiğimiz bir durum değil. Bu iki ülkenin birbirine sırt çevirmesi mümkün olmadığına göre, ilişkileri germe pahasına atılan bu adımların altında ne yatıyor?
Amerika’dan başlayalım:
Irak’tan çekilmeyi planlayan Amerika, Afganistan ve Pakistan’da büyük bir batağa saplanmış durumda. Taliban’a karşı başlatılan savaş Afganistan’da kazanılamadığı gibi, Pakistan’a da sıçramış durumda. Taliban, Amerika’ya ve Amerika’nın getirdiği Karzai yönetimine karşı saldırılarında Pakistan’ı da üs olarak kullanıyor; Pakistan askeri ve istihbarat güçleri ise, içinde Amerika’nın “demokrasi” savaşına inanmayanları da barındırdığından, Taliban ile etkili bir biçimde savaşamıyor. Aynı şey, Amerikan karşıtlığının yüksek olduğu Pakistan halkını daha fazla öfkelendirmekten çekinen Pakistan yönetimi için de geçerli.
Pakistan’ı savaşa sürükleyen Amerika oldu. Obama daha senatörken savunduğu, Amerika’nın gerekirse Pakistan yönetiminin resmi izni olmadan Pakistan sınırları içinde Taliban’a karşı operasyonlara başlaması, bu arada Pakistan güvenlik ve istihbarat güçleri içindeki Amerikan karşıtlarını hedef alan, bir “Ergenekon” operasyonuna girişilmesi, ülke içinde düzenin sağlanmasına değil karışıklığın artmasına neden oldu.
Afganistan ve Pakistan’ın Amerika yanlısı liderleri, Karzai ile Zerdari, Taliban karşısında sürekli geri adım atıyor. Karzai, Afganistan’ın küçük bir bölgesine hapsolmuşken, Zerdari de artan baskı karşısında Pakistan’ın kuzeybatısındaki bazı bölgelerde şeriatı kabul ederek bu bölgeleri Taliban’a terk etmek durumunda kaldı.
Aganistan cephesindeki durum, Bush’un dahi İran’a askeri bir müdahalede bulunmasını engellemişti. Irak ve Afganistan’daki cepheler kapanmadan, İran’da bir üçüncü cephe açılması göze alınamadı.
Amerika Irak’tan çekilmeyi planlıyor. Ancak Obama’nın dış siyasette öncelikli gündemini Afganistan olarak belirlemesine rağmen, Afganistan ve Pakistan’daki durum eskisinden de kötü. Obama, Avrupa çıkartmasında, Avrupalı uluslardan, bu arada Türkiye’den de Afganistan’a askeri güç koparmayı hedefliyordu. Tüm kapıların yüzüne kapandığını söylersek abartmış olmayız.
Bu durum, yeni bir İran cephesi açmayı bir süre daha imkansız kılmakla kalmıyor, aynı zamanda Amerika’nın hem Rusya, hem de İran’la yakınlaşmasını gerektiriyor. Zira, her iki ülke de Afganistan’da bir Taliban yönetimi görmek istemiyor ve coğrafi konumları gereği Amerika’nın Taliban’a karşı verdiği savaşta önemli mevziler.
İran’la ilişkilerin bir ölçüde düzeltilmesi, Amerika’nın Irak siyaseti açısından da son derece önemli. İsrail, İran’a saldırmak için Irak üzerinden geçmek zorunda. Böyle bir durumda İran’ın Amerika’yı da sorumlu tutması ve Irak’taki Şiileri harekete geçirmesi kaçınılmaz.
Daha genel olarak bakıldığındaysa, Amerika, müdahalelerle sarsılan Ortadoğu ve Afganistan-Pakistan’da yükselen Amerikan karşıtlığı ve radikal İslam’ı kontrol altına alma zorunululuğuyla karşı karşıya. Bu noktada da, İsrail-Suriye ve İsrail-Filistin görüşmeleri devreye giriyor. Suriye İran ile arasındaki yakın ilişkinin törpülenmesi ve Araplar’ın bir ölçüde yatıştırılması gerekiyor.
Afganistan sorununu odağına almış Amerika açısından İsrail ile gerilim yaratan başlıkların her biri birer zorunluluk.
İsrail ve Yahudi lobisi cephesinde olup bitenlerin anlatımıysa bir sonraki yazıya kalıyor.
Deniz Hakyemez
Odatv.com