Paylaş
(Görsel: Ideasoft)
Dijital piyasalarda rekabetin etkin şekilde tesis edilmesi ve koruyucu düzenlemelerin hayata geçirilmesi için, 27 Ekim ’de Avrupa Birliği (AB) Resmi Gazetesi’nde yayımlanan ve 1 Kasım itibarıyla yürürlüğe girecek olan AB Dijital Piyasalar Yasası (DMA) ile Alman Rekabet Kanunu (GWB) 19/a sayılı maddenin hükmü dikkate alınarak tasarlanan sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (RKHK) değişiklik taslağı geçtiğimiz günlerde kamuoyunun görüşüne açıldı.
Söz konusu taslak kapsamında; temel platform hizmetleri bakımından önemli pazar gücüne sahip teşebbüslerin, pazardaki güçlerini kötüye kullanmalarını önlemek, adil ve yarışılabilir piyasa yapısını tesis ederek korunmasını sağlamak amacıyla, önemli pazar gücüne sahip teşebbüsler için bazı yükümlülükler öngörülmektedir.
Önemli pazar gücüne sahip teşebbüs kavramı
Dijital pazarlar söz konusu olduğunda; pazara ilk giren avantajı, yüksek giriş ve yatırım maliyetleri, ölçek ve kapsam ekonomileri, ağ etkileri ile veri sahipliği şeklindeki yapısal özellikleri teşebbüslerin süratle olağandışı büyüklüklere ulaşmalarına ve kalıcı bir konum elde etmelerine yol açarak rakipler nezdinden pazara giriş engeli yaratmaktadır. Taslakta önemli pazar gücüne sahip teşebbüs;
a) Bir veya birden fazla temel platform hizmeti bakımından belirli bir ölçeğe göre önemli etkiye sahip şekilde faaliyet yürüten,
b) Bu etkiyi yerleşik ve kalıcı bir şekilde sürdürebilme gücüne veya sürdürme potansiyeline sahip olan teşebbüsler olarak tanımlanmaktadır.
Tanımda ifade edilen belirli ölçeğin ne olduğu yasa ile belirlenmemiştir ancak tabi olunacak nicel ve nitel kıstasların çıkarılacak bir tebliğ aracılığıyla belirlenmesi beklenmektedir. Taslakta ayrıca nicel eşikler aşılmasa dahi temel platform hizmetlerinin yapısı bağlamında ağ etkisi, veri sahipliği, dikey bütünleşik ve konglomera yapılar, ölçek ve kapsam ekonomileri, kilitlenme ve evrilme etkisi, geçiş maliyetleri, çoklu erişim, kullanıcı eğilimleri, teşebbüs tarafından gerçekleştirilen birleşme ve devralma işlemleri unsurlarından bazılarını ya da tamamını özellikle dikkate almak suretiyle; Rekabet Kurulu’nun, nitel ölçütler çerçevesinde de önemli pazar gücüne sahip teşebbüs tespitinde bulunabileceği ifade edilmektedir.
Önemli pazar gücüne sahip teşebbüslerin yükümlülükleri
Kanunun hakim durumun kötüye kullanılmasını düzenleyen altıncı maddesine yapılacak ek kapsamında, söz konusu teşebbüsler için çeşitli yükümlülükler öngörülmektedir. En yalın hali ile önemli pazar gücüne sahip teşebbüslerin; bağlama, münhasırlık, kendini kayırma, ayrımcılık, satış yasağı konulması gibi uygulamalarının yasaklanması öngörülmekte ve şeffaflık sağlanarak veri taşımaya imkan verilmesi gibi yükümlülükler öngörülmektedir.
Önemli pazar gücüne sahip teşebbüslerin belirlenmesi ve uyum
Taslağın ilgili maddesi uyarınca, temel platform hizmeti sağlayan teşebbüsler, nicel eşiklerin aşılmasından itibaren otuz gün içinde Rekabet Kurumu’na (Kurum) başvuracak ve varsa önemli pazar gücüne sahip olmadığına yönelik itirazlarını da sunacaktır. Rekabet Kurulu (Kurul), başvurunun tamamlanmasından itibaren altmış gün içerisinde yapacağı inceleme sonucunda; teşebbüsün önemli pazar gücüne sahip olup olmadığını ve bu teşebbüslerin tabi olacağı yükümlülükleri her bir platform hizmeti için tespit eder. Kurul söz konusu tespiti re’sen veya şikayet üzerine de yapabilir. Kurul ayrıca tebliğ ile belirlenen nicel eşikler aşılmasa bile, nitel ölçütler çerçevesinde tespitte bulunabilir.
Teşebbüsün, önemli pazar gücüne sahip olduğunun tespit edilmesi halinde, bu karar üç yıl boyunca geçerlidir. Üçüncü yılın bitiminden doksan gün öncesinde, Kuruma başvuru yapılmaması durumunda ilgili teşebbüsün 3 yıl daha önemli pazar gücüne sahip olduğu kabul edilir. Kurul, teşebbüsün önemli pazar gücüne sahip olduğunu tespit ettiği kararında, ilgili maddede sayılan yükümlülükleri yerine getirmesi için teşebbüse makul bir süre belirler. Bu süre her halde altı ayı aşamaz.
Yaptırım ve diğer hususlar
Mevcut kanunda yer alan “Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin yüzde onuna kadar” idari para cezası uygulanabileceğine dair ceza üst limiti; söz konusu kanun değişikliği ile öngörülen yükümlülüklerin ihlali halinde, iki katına kadar uygulanabilecek şekilde artırılmıştır. Böylece, söz konusu ihlaller bakımından caydırıcılık ve yaptırım gücü arttırılmıştır. Teşebbüslerin merkezlerinin Türkiye’de bulunmaması durumunda bile; Türkiye’de en az bir temel platform hizmeti sunan teşebbüsler, teknik ve idari gereklilikleri yerine getirmekle sorumlu tutulmaktadır.
Son olarak, yerinde inceleme açısından, Kurul tarafından görevlendirilen uzmanların bilgi ve tecrübesinin ya da Kurum nezdindeki teknolojik bilgi birikiminin platformun bilişim sistemini incelemede yeterli olmaması halinde, uzmanların dışında yerinde incelemeye bilirkişilerin de götürülmesi ilk kez karşılaşılan bir uygulamadır.