Bakü’yü tehdit ediyor ve iç çatışmaları…
İran Cumhurbaşkanlığı İdaresi temsilcisi Mohammad Jamshidi, İran makamlarının bölgedeki tarihi sınırların ve Ermenistan’a geçiş yollarının değiştirilmesini kabul etmeyeceklerini söyledi. Astana’yı ziyaret eden İran Cumhurbaşkanı Raisi’nin Azerbaycan Cumhurbaşkanı ile yaptığı görüşmede bu konudaki tutumunu yinelediğini söyledi.
Jamshidi, “Cumhurbaşkanı Raisi bir kez daha İran’ın tarihi sınırlarda, bölgesel jeopolitikte ve İran-Ermenistan geçiş güzergahlarında yapılacak herhangi bir değişikliğe kararlılıkla yanıt vereceğini yineledi.” dedi.
İran İslam Devrim Muhafız Kolordusu’nun (IRGC) “Aşura” bölge karargahının Azerbaycan sınırında geniş çaplı bir askeri tatbikat gerçekleştireceği de dikkat çekiyor.
Ne oluyor?
Resmi Tahran, Bakü’ye Mohammad Jamshidi’nin son açıklamasıyla “kararlı” olduğunu göstermeye çalışıyor ve Azerbaycan sınırında geniş çaplı bir askeri tatbikat yapmayı planlıyor. Ama bütün bunların bir anlamı yok. Resmi Bakü, İran’ın boş tehditlerini ve saçma sapan sözlerini çok duydu.
İran aslında Ermeni yanlısı ve Azerbaycan karşıtı politikasını geleneğine bağlı kalarak sürdürüyor. Dolayısıyla Cemşidi’nin “İran-Ermenistan transit yolları” için tehlike oluşturacağına dair sözleri saçmalıktan başka bir şey değil. 30 yıllık işgal döneminde bu ülke Ermenistan’ın işgal yoluyla sınırlarını değiştirmesine itiraz etmemiştir. Aksine, resmi Tahran her zaman Ermenistan’ı savundu.
Sanki bu kaybolmuş gibi, İran şirketleri Azerbaycan’ın işgal altındaki topraklarındaki soygun ve yağma sürecine yakından müdahil oldular.
İran, Ermeni yanlısı politikasını açık bir düzeye taşıdı.
İran’ın sadece Azerbaycan’ın güçlenmesine karşı olduğu açıktır ve bunu 44 gün savaşında bir kez daha göstermiştir. 44 günlük Vatanseverlik Savaşı sırasında, İran liderliği, savaşın kaderinin zaten belirlendiğine ve Azerbaycan’ın şüphesiz bir zafer kazandığına ikna olduktan sonra ülkemize destek veren bir açıklama yapan son kişilerden biriydi. Ama savaş sırasında ülkemize karşı Ermenistan’a silah göndermekten Azerbaycan’ı tehdit etmeye kadar her yolu kullandı.
Azerbaycan topraklarının işgal altında olduğu dönemde, sadece görev açıklamalarıyla yetinen İranlı yetkililer, artık Ermenistan’ın toprak bütünlüğünün “kırmızı çizgi” olduğu konusunda tutarlı açıklamalar yapmakta, Azerbaycan’a yönelik tehditler savurmakta ve Ermenistan’ı her şekilde savunmaktadır.
İran’daki Azerbaycanlıların ve Ermenilerin hak ve özgürlüklerine yönelik tutum, resmi Tahran’ın ikiyüzlü bir politika izlediğini açıkça göstermektedir. Bugün İran’da 100.000 Ermeni yaşıyor. İran Anayasası’nın 15. ve 19. maddelerine göre ülkede yaşayan tüm etnik gruplar anadillerinde eğitim görmeli ve medeni haklara sahip olmalıdır. Ancak İran’da yaşayan Fars olmayan halklar arasında sadece Ermenilerin ana dillerinde okulları vardır. Ayrıca İran’da Ermeniler anaokulundan üniversiteye kadar ana dillerinde eğitim görmekte, okullarda Ermeni edebiyatı ve tarihi okutulmaktadır. Üniversitede öğrenimlerine Ermeni dili fakültesinde devam edebilirler. Başkent Tahran’da Ermenilere özel 23 okul var. Aynı zamanda Ermenilerin milli ve dini bayramlarını kutlama hakkı resmen tanınmıştır. Ermeni Gregoryen Kilisesi’nin Atropaten, Tahran ve İsfahan piskoposlukları İran’da faaliyet göstermektedir. Toplamda, bu piskoposluklarda 40 kilise bulunmaktadır. 100 bin Ermeni’ye ait olan bu özgürlüğün yüzde biri, İran’da çoğunluk olan 45 milyon Azerbaycanlıya verilmiyor.
İranlı yetkililer, Azerbaycanlıları ana dillerinde okuma ve yazma hakkı da dahil olmak üzere tüm haklarından mahrum ettiler. İran’da Azerbaycanlıların herhangi bir birlik veya örgüt kurmaları hükümete ve devlete tehdit olarak görülmekte ve bu nedenle sıkı tedbirler alınmaktadır.
Molla rejiminin uyguladığı yönetim şekli içeriden çürüyor!
İran’da Azerbaycanlıların ve Ermenilerin hak ve özgürlüklerine yönelik tutum aslında bu ülkenin gerçek yüzünü göstermektedir. İran’daki güncel olaylar, kitlesel protestolar ve ayaklanmalar, insanların artık molla rejimiyle uzlaşmadığını gösteriyor.
İran toplumu, tüm hak ve özgürlüklerin, ortaçağ düşüncesinin, teokratik yönetimin, insan karşıtı davranışların dini faktör kullanılarak sınırlandırılmasını kabul etmemektedir.
İran’daki sosyal durum Şah rejiminden bile daha kötü. Rejimin kendisi de bunun farkında olmasına rağmen hala etkili adımlar atmıyor. Aksine Batı ile rekabet zemininde sonuç almaya çalışıyor. Protestoların mevcut hızı devam ederse, rejimin devrilmesiyle sonuçlanabilir.
Turan Rzayev