Jean-Paul Sartre'ın Maceraları
Jean-Paul Sartre (1905-1980) belki de varoluşçuluğun en ünlü temsilcisidir. Felsefesi, insanların daha yüksek gerekçeler olmaksızın kararlar vermek zorunda kalmanın imkansız yüküyle lanetlendiğini iddia eder. Hayatlarında ne yapmaları gerektiğini dikte edecek hiçbir Tanrı veya başka bir aşkın güç yoktur. İnsan tek başınadır ve bir özden yoksun olarak doğar ve kendilerini kendi eylemleriyle tanımlamaya zorlanır. Eylemlerimizi belirleme konusunda yegane güce sahip olduğumuz için, özgürlüğümüzle ne yapmayı seçtiğimiz konusunda yargılanabiliriz (ve değerlendirmeliyiz). Bu ezici bir ağırlık. Acı ve umutsuzluk içinde yaşıyoruz çünkü her başarı ve her başarısızlık tamamen omuzlarımıza yükleniyor. Sartre'ın varoluşçuluğunun özü, insanların "özgür olmaya mahkûm olmaları"dır.
Ayrıca bir kişinin “eylemlerinin toplamından başka bir şey olmadığına” inanıyordu. Peki Sartre'ın eylemlerinin toplamı neydi ? Varlığını nasıl tanımlamayı seçti?
Birincisi, yazar olarak. Pek çok kitap yazdı: felsefi incelemeler, romanlar, oyunlar, senaryolar, gazetecilik, sanat eleştirisi, psikolojik araştırmalar ve biyografiler. Muazzam derecede üretkendi, fikirlerini dünyayla akla gelebilecek her yolla paylaşmaya çalışan durdurulamaz bir kitap yapma makinesiydi. 1970'lerde sağlığı bozulduğunda ve neredeyse tamamen kör olduğunda bile, makaradan makaraya bir teyp yardımıyla yeni materyaller üretmeye devam etti.
1964 yılında Nobel Edebiyat Ödülü'ne layık görüldü. Şüphesiz prestijli bir onur; ama o geri çevirdi. Tüm kariyerini yazar olarak geçirmesine rağmen, sadece yazmak yeterli olmadığı için edebiyattan vazgeçmeye karar verdi. Sözcüklerin dünyadaki aktif bağlılığın yerini almasına izin veremezdi. Bir varoluşçu olarak, özgür seçimin eyleme geçme sorumluluğunu içerdiğine inanıyordu. Ve çeşitli solcu davaları savunan bir sosyal aktivistti. Fransız hükümetinin gözaltı kamplarını ve işkenceyi kullanmasını kınayarak Cezayir'deki Fransız sömürge yönetimine karşı mücadelede önemli bir rol oynadı. O kadar gürültülü bir hale geldi ki, bir paramiliter örgüt onu idam için hedef aldı. Militanlar defalarca apartman girişinde bomba patlatarak onu havaya uçurmaya çalıştı.
Aynı zamanda Marksist ideallerin tutkulu bir savunucusuydu. Kapitalizmin bir tuzak olduğunu, insanları içine çekmek ve onları ticari malları satın almaları gerektiğine ikna etmek için tasarlanmış bir makine olduğunu, ancak gerçekte mülk birikiminin gereksiz olduğunu söyledi. Onlar bir yük, otantik bir hayat yaşamamak için bir bahane. Sartre, Marksizmi benimsedi, çünkü bunun insanların paraya odaklanmayı bırakmalarına izin verdiğini ve diğer olasılıkları düşünme özgürlüklerini artırdığını düşünüyordu. Hatta Marksist ikonlar Fidel Castro ve Che Guevara ile bir araya geldi. Küba hükümetinin eşcinsellere zulmü nedeniyle Castro'yu tam olarak destekleyememiş olsa da, “sadece entelektüel” değil, aynı zamanda “çağın en mükemmel adamı” olarak övdüğü Che Guevara'dan çok etkilenmişti.
Ve sonra ilaçlar vardı. Sartre, bir insanın eylemleriyle tanımlandığına inanıyordu; yine de eylemleri, büyük miktarlarda yukarı, aşağı ve aradaki her şeyi almayı içeriyordu. Biyografi Sartre: Bir Hayat(1987) tarafından Annie Cohen-Solal, tipik bir gün boyunca, filozofun iki paket sigara ve birkaç boru dolusu tütün içtiğini, bir litreden fazla alkol (şarap, bira, votka, viski…) yüz miligram amfetamin, birkaç gram barbitürat, on beş gram aspirin, artı kahve, çay ve kim bilir daha neler var. Dünyayla paylaşmak için çaresiz olduğu fikirlerle dolup taşıyordu, bu yüzden dikkatini artırmak ve dinlenmeye gerek kalmadan son derece hızlı bir şekilde yazmaya devam etmesini sağlamak için hapları patlattı ve kahve içti. Yazmayı bitirdiğinde, uyuyamayacak kadar canlıydı, bu yüzden kendini bayıltmak için barbitüratları yutuyordu. Ertesi gün nihayet uyandığında, uyku sisini kesmek için daha fazla amfetamin patlatırdı, böylece bir kez daha bütün gün ve gece saplantılı bir şekilde yazabilirdi. Ancak uyuşturucu kullanmasının tek nedeni üretkenliği değildi. Kasıtlı olarak geleneksel düşüncenin zincirlerini kırmaya ve zihnini açmaya çalıştı. Var olmanın sınırsız özgürlüğünü kucaklamak, hayatı kökten farklı bir şekilde deneyimlemek istedi. Bu yüzden sıradan hayatın sağlayamayacağı yeni bir maceraya atılma özlemiyle meskalin enjekte etti. İyi haber şu ki, başardı. Kötü haber ise umduğundan fazlasını almış olması.
Meskalin, doğada bulunan en güçlü halüsinojenlerden biridir. O zamanlar yasaldı ve psychedelics dünyasına güvenli bir giriş noktası olarak kabul edildi. Kullanıcılar, toz halinde veya jel kapsüllerde oral olarak tüketir ve etkileri ortalama on ila on iki saat sürer. Ancak Sartre, bir ön test olarak küçük bir dozla başlama fikriyle alay etti. Sıvı halde büyük miktarda meskalin aldı ve doğrudan damarlarına enjekte etti. Doğada meydana gelebilecek en güçlü psychedelics'ten büyük bir dozla ateş etti, sonra ne olacağını görmek için bekledi.
Cesur deneyi hızla bir kabusa dönüştü. İlaç, yengeçler, ıstakozlar ve ahtapotlar gibi deniz canlılarına karşı bastırılmış korkusunu tetikledi. Etrafında keskin pençeli yengeçlerin etrafını sardığını, vücudunun üzerinde sürünerek dolaştığını algılamaya başladı; sadece birkaç saatliğine değil, birkaç günlüğüne de değil. O kadar çok meskalin enjekte etti ki, ilacın etkileri inanılmaz derecede uzun bir süre oyalandı. Uyuşturucu etkisi geçtikten çok sonra da yengeçler kaldı. Gittiği her yerde onu takip ettiler, nesnelerin üzerinde sürünerek, etrafını sardılar. Bunların kendi hayal ürünü olduğunu anlamıştı ama her sabah uyandığında kabuklu halüsinasyonlar onu bekliyordu. Yavaş yavaş onların varlığına alıştı. Hatta onları arkadaş olarak görmeye başladı ve ne zaman yalnız kalsa onlarla konuşurdu. 1971 röportajında söylediği gibi: "Meskalin aldıktan sonra etrafımda sürekli yengeçler görmeye başladım. Beni sokaklarda, sınıfa kadar takip ettiler. Onlara alıştım. Sabah uyandığımda 'Günaydın yavrularım, nasıl uyudunuz?' derdim. Onlarla sürekli konuşurdum. 'Tamam beyler, şimdi sınıfa gidiyoruz, bu yüzden sessiz ve sakin olmalıyız' derdim ve zil çalana kadar masamın etrafında kesinlikle hareketsiz dururlardı. Sonunda, yengeçlerle tam bir yıl geçirdikten sonra, sinir krizi geçirmekten korktu ve bir psikiyatriste gitmeye karar verdi. “Delirdiğimi düşünmeye başladım, bu yüzden bir psikiyatriste gittim… Yalnız kalma korkusu, grup arkadaşlığını kaybetme korkusu olduğu sonucuna vardık” yengeçleri görmesine neden oldu. Doktor, varlıklarının nedenini teşhis ettikten sonra, yengeçler bir anda aniden ortadan kayboldu.
Sonuç olarak Jean-Paul Sartre kitapları, sosyal aktivizmi ve uyuşturucu kullanımıyla kendini tanımlamayı başardı mı? Evet, öldüğünde Fransa'da herkesin bildiği bir isimdi, Yirminci Yüzyılın en tanınmış filozofu oldu ve cenazesinde 50.000 kişi tabutunu Paris sokaklarında takip etti. Yani cevap evet gibi görünüyor.
Kapak fotoğrafı: