Tarım toplumu ve yerleşik düzene geçmemiş olsaydık, avcı-toplayıcılık zamanla ortadan kalkmamış olsaydı üretim konusundaki fikirlerimiz ayrı olacaktı muhtemelen. Nevarki önce tarım sonra da üstüne sanayi devrimi gerçekleşti. Şimdi de teknoloji devrindeyiz.
Bu Tarım toplumuna geçişi çok ikna edici bir şekilde açıklamak mümkün değil. Bu zor ve zahmetli yaşama, avın ve yaşanabilir alanların sınırlılığı yüzden geçildi deniliyor. Şimdi bu silsilenin içinde yaşayıp gidiyoruz.
Hayatta kalmamızı topluluk halinde yaşayabilecek becerileri geliştirmemize borçluyuz. Toplumumuza uyumlu, faydalı olmak üzerine kurulu değerlerimiz. Kendimizden çok başkalarını anlayabilmek ve uyum becerimiz yönünde evrimleştik.
Çağdaş değerler aşırı üretim ve tüketim yerine sürdürülebilir yaşam trendine doğru kayıyor. Bunun insan için daha iyi olacağı kanısındayım.
Çok güzel bir soru olduğunu düşünüyorum. Üzerine saatlerce düşünmek hatta kitaplar yazmayı gerektirecek kadar da derin bir konu. Birçok açıdan ele almak gerek ki buna en çok göz ardı edilen özgürlükler, haklar gibi kavramlar en temelinden da dahil. Benim eklemek istediğim tek şey, tartışmayı başlatacak fikir olarak, bunun doğal bir gereklilik olabileceği.
Ne demek istiyorum? Şu anda bilimin bize kattıkları sayesinde belki de bizi yeryüzünden silebilecek birçok doğal faktörün önünü alabilmiş durumdayız. Bunun gerçekleşmesini ise -çeşitli nedenlerle gerçekleşen (iyi ya da kötü)- çalışma motivasyonuna borçluyuz. Hiç kuşkusuz, yok olmak da bir tercih olabilir, fakat toplumun tamamının bunu kabul edeceğini sanmıyorum. Bu durumda tıpkı fikirsel ayrılıklara sahip topluluklar gibi böyle bir topluluk da ortaya çıkabilir, lakin bu durumda ortak paydanın ne kadar adaletli paylaşılacağı söz konusu olacaktır. Bu noktada işler çok derinleşiyor ve bence buradaki cümlelerin ötesine geçiyor. O nedenle burada duruyorum.
Eğer insanın, sadece hayatta kalmaya çalışan, gayet ilkel, doğadaki her hangi bir canlı kadar gelişmiş bir hayvan olduğunu düşünüyor isek bir üretkenliğe ya da yararlı olmaya ihtiyaç yoktur. Doğalım, beslenelim, üreyelim ve ölelim, bu kadar basit. Her hangi bir yaşam formu gibi.
Ama böyle düşünmüyoruz değil mi? Pek az insan bu fikirdedir. Evrimsel avantajımız olan düşünme becerimiz ile farkındalığımız ortaya çıktı, kendimizi ve içinde yaşadığımız dünyayı ve evreni tanımlamaya anlamaya çalıştık. Orada ipler koptu, ilerlemek ve gelişmek doğal bir dürtü haline geldi. Binlerce yıldır sanat yapıyoruz, topluluklar halinde yaşıyor ve bu yapılara uygun organizasyonlar kuruyoruz, yaklaşık 2500 yıldır bilim yapıyoruz, bin bir çeşit buluş, keşif, icat ortaya çıkardık, miraslar bıraktık, bilgi ürettik ve bu bilgileri depolayarak gelecek nesillere bıraktık. Dünyadaki yaşamın en gelişmiş üyesi olduğumuza eminiz ve varlığımızı daha da ileriye götürme dürtüsü ile evrene açılmaya çalışıyoruz.
Özetle doğ, beslen, üre ve öl'den ötesi olduğumuz binlerce yıldır tescillenmiş durumda. Başka arayışların, taleplerin, amaçların, beklentilerin peşindeyiz. Bunların tümünün gereksiz olduğunu düşünen insanlar var olabilir, bu durumda bu kişiler, hayata bu pencereden bakmanın doğru ve haklı bir yaklaşım olduğunu bize anlatmalılar. Bu konuda ısrarlı ve iddialı insanların bir varlık gösterdiğini görmedik ve insanlığın ezici bir çoğunluğu böyle düşünmüyor. Bu durumda hemen her birey bu medeniyetin bir parçası olduğuna ve çalışmanın, üretmenin, bilgi sahibi olmanın ve bunları gelecek nesillere bırakmanın erdemli bir çaba olduğunu görmek ve bunun bir parçası olmak zorunda. Bu zorundalık, sopayla uygulanan bir yaptırım değil elbette, eğitim ile kazandırılacak bir bilinç.
Tüm bunlar bir eğitim ve bilinç meselesinin ötesinde bir zorunluluk aslında. Herkes üretmeyip tüketirse zaten dünyadaki kaynakların insanlığı beslemesi olanaksız. Ya biz ilerleyip daha çok üretecek, ilerleyecek, gelişecek ve uzaya açılmak, yeni teknolojiler bulmak gibi atılımlar yapmak zorundayız ya da doğal seçilim bizi eleyecek. Yani buna mecburuz da. Bu durumda bu ilerlemenin bir parçası olmayanlar gerilemenin bir parçasıdır demektir. Yani üretmeyenler, üretenlerin sırtında bir yüktür. Bu nedenle de üretmeyip tüketenleri, dünyadaki varlıklarını sadece doğup beslenip üreyip ölmek olarak görenleri bir şekilde kontrol altına almak zorundayız. Aksi halde insanlığın varlığı bile tehlikeye girebilir.
Özetle, evet. Herkes zekası, becerisi, yeteneği, gücü doğrultusunda medeniyetin bir parçası ve insanlığa yararlı olmak zorundadır.