Dönebilirsek Alırım…
Birinci Dünya Savaşı sırasında Filistin’de iken başka bir cepheye sevk emri çıkan bir Osmanlı askeri o dönem şartlarında biriktirdiği tüm parasını bir parça beze sararak Nablus şehrindeki Rüşdü Efendi isimli esnafa emanet eder.
Askerin dönebilirsek alırım diyerek emanet ettiği parası, Rüşdü Efendi’den bu yana torunlarıyla beraber tam 103 senedir özel bir itinayla muhafaza edilmiştir. Öyle ki bezin içini açıp emanettir diye ne kadar para olduğunu dahi saymamışlardır.
İlk defa gazetecilerin ziyareti üzerine bez açılmış para sayılmıştır. Bunu gazetecileri kabul edip Nablus’ta 1947’de doğan köklü bir tüccar aileden gelen Alul yapmıştır.
Arka kısmında ise Sultan Reşad döneminde çıkarılan Ekim 1915 tarihli kanun gereğince basıldığı anlaşılıyor ve ; “İşbu varaka-i nakdiyyenin karşılığı Düyun-ı Umûmiyye-i Osmâniyye idaresine tevdi’ edilmiş olup sulhün akdinden bir sene sonra İstanbul’da hin-i ibrazında Osmanlı lirası olarak mezkur karşılığın hamiline te’diyesine tahsisini idare-i muşarun-ileyha ta’ahhüd eyler. Düyun-ı Umumiyye-i Osmaniyye meclis-i idaresi namına Reis (imza).”
İbaresi mevcut.
Üstü kısmında Sultan Reşad’ın tuğrası bulunan paraların sol altında da banknotu basan “Giesecke & Devrient” matbaasının ismi yazıyor.
Alul’dan Dinliyoruz
“Nablus’ta o zaman görev yapan Türk askerlerinden bir asker, Birinci Dünya Savaşı zamanında bu paraları getirip amcam Rüşdü Efendi’ye teslim ediyor. ‘Bunu sana emanet olarak bırakıyorum, savaştan dönünce gelip senden alacağım’ demiş ve gitmiş” dedi.
O günden bu yana aynı şekilde muhafaza ettiklerini aktarıp devam ediyor ;
“Acaba savaşta mı öldü, yoksa savaştan sağ kurtuldu da sonra mı vefat etti? Kim bilir… Adını dahi bilmiyoruz çünkü amcam adını unutmuş. Bu kadar yüklü bir parayı bıraktığına göre iyi bir dostlukları olmalı. Emaneti hâlâ bizde olduğu gibi duruyor”
‘’Savaş bitti ve bu paranın sahibi dönmedi diye bir gün olsun onu değerlendirelim düşüncesine kapılmadık.’’
Hikayenin başangıcını ; “Ben de ilk defa 1970’lerde bu emanet ile karşılaştım. Üniversiteden mezun olduktan sonra ailemizin bu dükkânına gelip çalışmaya başladığımda bir gün kasayı açarken karşılaştım. Ne olduğunu sorduğumda bana büyüklerimiz hikayesini anlattılar. Savaş bitti ve bu paranın sahibi dönmedi diye bir gün olsun onu değerlendirelim düşüncesine kapılmadık. İşte içinde verildiği bezi dahi hâlâ aynı duruyor. Kesinlikle değiştirilmesi, tebdil edilmesi fikri olmamıştır ailemiz içinde. O gün ayrı bir değeri vardı, bugün ayrı bir değeri. Sanırım bugün tarihi eser olması açısından değeri vardır, çünkü antik, tarihi bir şey. O gün ise kendine ait değeri vardı. Ancak her halükârda değiştirilmesi ve kullanılması fikri olmamıştır. Çünkü bu emanettir. Bizim için emanet çok değerlidir. Öyle ki üzerine toz konması dahi bizim için haram sayılır. Emanet olduğu gibi sahibine geri verilmek üzere bekler. Hikaye böyle işte.” ifadeleriyle aktarıyor.
Alul, Nablus haklıyla Türkiye arasında ki bağlılığa da vurgu yaparak ; “Yani bir Türk askerinin bu emaneti amcama teslim etmiş olması durumu doğrusu bizim, Nablus halkının Türkiye’ye olan bağlılığını gösteriyor. Muhtemelen bu Türk askerinin amcamla, ailemizle bir dostluğu vardı. Getirip emanetini bırakıyor ve savaşa gidiyor”
Bu parayı kime teslim edebileceği sorusunun üzerine Alul ; “Bu emanetin sahibinin bugün Türkiye’de çocukları veya torunları varsa ve eğer emanet sahibi bu çocuklarına bir şekilde bir belge bırakmışsa o zaman bakılır ve duruma göre teslim edilebilir. Bugüne kadar beklemiş bir emanet için bir ferdin çıkması bence artık yeterli değil, bir belge lazım.”
şeklinde cevaplandırıp tarihi eser niteliğinde Türkiye’de bir müzeye teslim etme konusunda ise aile olarak toplanıp ortak bir karar verilmesi gerektiğini aktardı.
Para Açılıp Sayıldığında Değer Olarak
Osmanlı askerinin Rüşdü Efendi’ye bıraktığı 152 Osmanlı Lirası bugünün parasıyla yaklaşık 140 bin TL’ye tekabül ediyor.
Üzerindeki yazılardan Sultan Mehmed Reşad döneminde basıldığı anlaşılan paralar, 10 adet yarımşar liralık, 117 adet birer liralık ve 5 adet de beşer liralık banknotlardan oluşuyor.
Kaynak ve Haber Sahibi
Anadolu Ajansı