Uzay Yarışının Başlangıcı; Sputnik ve Luna Programları
Uzay yarışı, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri arasında Soğuk Savaş’ın bir parçası olarak sürdürülen resmi olmayan bir rekabettir. Bu yarıyılda 1957-1975 yapılan çalışmalar insanoğlunun en daha önceki yarıyıllarından beri merak ettiği uzay kavramının aydınlatılmasında ve günümüzdeki zaferli neticelerin elde edilmesinde büyük bir yol gösterici olmuştur. Yarışın gerçek başlangıcı İkinci Dünya Savaşında kullanılan roket […]
Uzay yarışı, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri arasında Soğuk Savaş’ın bir parçası olarak sürdürülen resmi olmayan bir rekabettir. Bu yarıyılda 1957-1975 yapılan çalışmalar insanoğlunun en daha önceki yarıyıllarından beri merak ettiği uzay kavramının aydınlatılmasında ve günümüzdeki zaferli neticelerin elde edilmesinde büyük bir yol gösterici olmuştur.
Yarışın gerçek başlangıcı İkinci Dünya Savaşında kullanılan roket teknolojisi ve devamında bu iki büyük ülke arasında neden olduğu stres etrafıdır. Yarışı başlatan ülkenin Rusya olmasının nedeni, İkinci Dünya Savaşı sırasında Avrupayı abluka eten Hitler’in gayesinde Doğu petrolleri olması ve Polonya üzerinden Rusya’ya saldırmasıyla beraber Ruslar tarafından keşfedilen ileri roket teknolojisi olmuştur. Zira 20.yüzyılın ikinci çeyreğinde Naziler tarafından yapılan teknolojik çalışmalara o yarıyılda hiçbir ülke sahip değildi.
Sovyetlerin Dünya yörüngesine uydu yollayabilecek teknolojiyi elde ettikleri anlaşılınca, Sovyet Bilimler Yüksekokulu’nden Mstislav Keldysh; bir buçuk ton ağırlığında, uzayda muhtelif çalışmalar yapabilecek bir uydu tasarladı. Lakin Sovyet İstihbaratı, Amerika Birleşik Devletleri‘nin yörüngeye kolay bir uydu Yalnızca durup durmayacağını test etmek için yollama tasarıları yaptığını bilince, oldukça çabukçu bir yapıya sahip olan Kruşçev, Sputnik 1’in Rusça’da Uydu geliştirilmesi için emir verdi. OKB-1 Günümüzdeki ismiyle RKK Energia ofisinin baş tasarımcısı Sergey Korolyov tarafından yapılan uydu;80 kg ağırlığında, 58 santim çapında ve 2,4 ila 2,9 metre yüksekliğe sahip 4 uzun antene sahipti. Ayrıca iyonosferdeki elektron yoğunluğunu, uydunun iç sıcaklığını ve tazyikini ölçmek için 20 MHz ila 40 MHz arasında radyo vericileri de vardı.
Son gün özellikle Ekim Devrimi kutlamalarına denk getirilmiş ve kutlamalar eşliğinde şu an Kazakistan hudutları içerisinde yer alan Baykonur Uzay Üssünden Dünya yörüngesine fırlatılmıştır.Dünya Medyasına baş manşetlerle yansıyan bu olay, Amerika’da büyük bir askeri ve ekonomik fobiye neden olmuştur zira Amerika, Sputnik-1 uydusunun içerisinde nükleer bir silah olduğunu ve üzerlerine düşürüleceğini düşünüyordu.Bu telaşın devamında kendini teknolojik açıdan en iyi gören Amerika,iç dünyasında büyük bir bozgun almış ve üniversitelerde müfredat farklılığına gitmiştir. Amerika’nın bu şok gidişatına resmi olmayan bir adla Sputnik Krizi denmiştir.
Sputnik-1, bataryaları bitinceye kadar üç hafta sinyal yollamaya devam etti ve sonrasında dünya yörüngesindeki hareketi gözlemlendi. Gitgide alçalarak, fırlatılmasından 92 gün sonra 4 Ocak 1958 tarihinde atmosfere girerek yandı.
Sputnik-1 projesinin zaferle bitirilmesinden sonra Sovyetler Hükümeti tarafından bir farklı iddaa ile uzaya canlı bir hayvan sevk edilmek istendi ve eğitilen köpekler içerisinde seçilen Layka oldu. Sputnik-1’den daha “karışık” bir uydu olan Sputnik-2; 508.3 kg ağırlığa, 4 metre uzunluğa ve 2 metre çapa sahipti. Ayrıca daha evvel ki misali gibi radyo vericileri içerise de ek olarak programlama birimi,telemetri sistemi,güneşderi gelen ışınım ve kozmik ışınları ölçmek için iki adet fotometre ilave edilmiştir. Layka bu kısımlardan ayrı, damgalanmış bir alana yerleştirildi ve hareket beceriyi kabin içerisinde neredeyse 0’a indirgendi. 3 Kasım 1957 tarihinde fırlatılan bu uydu Teral D telemetri sistemiyle teknik ve biyolojik bilgileri dünyaya her yörünge sırasında 15 dakika süresince aktarmaktaydı. Lüzumlu ihtiyatlar alınmadığından fazla sıcaklık ve stres dolayısıyla Layka can verdi. 14 Nisan 1958 tarihinde,fırlatılmasından 162 gün sonra yörüngesinden çıkarak atmosferde yandı.
Sputnik-3’şan inşasına Temmuz 1956 da başlanmasına karşın Sovyetler Birliğinde başlatılan geniş çaplı araştırmalar neticeyi gecikmeye uğradı.Değişik Sputnik-1 ve 2 ye oranla daha gelişmiş bir yapıya sahipti.1327 kg ağırlığında,3,57 metre yüksekliğinde ve 1,73 metre genişliğindeydi.15 Mayıs 1958 1958’in fırlatılan tek uydusu tarihinde Baykonur Uzay Üstünden yörüngeye fırlatıldı.Üst atmosferin tazyiki ve bileşimi,yüklü parçacıkların konsantrasyonu,kozmik ışıma fotonları,ağır nükleitesi,manyetik ve elektrostatik alanlar ve meteorolojik bilgiler hakkında bilgi vermiştir. Ayrıca Van Allen Işınım Kemeri kollanmasına karşın Teral D telemetri sistemlerinde yaşanan bir arızadan dolayı harita edilememiştir. 692 günlük yörünge serüveninden sonra 6 Nisan 1960 tarihinde atmosfere girip yanmıştır.
1958 tarihinde üçüncü Sputnik uydusunun da fırlatılmasıyla birlikte uzay taşıtlarının dünya yörüngesinde ciddi kasvetler yaşamadığı anlaşılmış ve daha uzaklara erişme isteği uyanmıştı.Bu fikri reele dönüştürmek ismine Luna Rusçada Ay programının ilk abonesi Luna-1 veya değişik adıyla E-1 inşaa edildi. 361 kg ağırlığında olan bu uydu 2 Ocak 1959 tarihinde Baykonur Üstünden fırlatıldı ve bir aksaklık yaşanmadan Dünya yörüngesini aşarak Güneş yörüngesine giriş yaptı.Üzerinde izleme vericisi,telemetri sistemi ve Ay tahlillerinde bulunmak için manyetometre, Geiger sayacı,Sintilasyon sayacı,mikrometeorite dedektör ve Sovyet flaması kapsayan bir kutu kapsamaktaydı ama Ay’ın yüzeyine inemeden 5995 km yakınında uçtuğu için flamalar Ay’a erişememiş ve Dünya ile Mars arasındaki yörüngeye sabitlenmişti.Luna-1 sayesinde ay hakkında oldukça aydınlatıcı bilgiler elde edildi.
“Ay yüzeyine inen ilk insan imali nesne” 390,2 kg ağırlığındaki Luna-2 E-1A, Ay’a erişme mevzusunda bu kadar yanaşmanın ardından 12 Eylül 1959 tarihinde Baykonur Üssünden fırlatıldı. Ay’ın yüzeyinde Suskunluk Denizi’nin batısına Aristides, Arşimet ve Autolycus kraterlerinin yanına çarparak Ay yüzeyine inen ilk insan yapısı nesne olmuştur. Ayrıca geçen kereki gibi yalnızca Sovyet flamaları ile kalınmamış aynı zamanda uydunun üzerine “Ocak 1959” ve “Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği” yazıları işlenmişti.
Luna programının son abonesi Luna-3 E-3 278,5 kg ağırlığındaydı ve 4 Kasım 1959 tarihinde yeniden Baykonur Üssü’nden fırlatıldı. Luna-2 gibi Ay’a inmese de Ay’ın Güney Kutbunun 6200 km üzerinden geçmişti Ay’ın arka suratının ilk resimlerini sürüklediği için en az değişik programlar kadar ehemmiyetli ve tarihi bir yere sahiptir.
Yazar:Muzafffer Alaca