Rehberlik ve Psikolojik Danışma Konu Anlatım Videoları
- Özellik Faktör Kuramı (Parsons, Paterson, Darley, Williamson): Her birey kendine özgü bir nitelikler bütününe sahiptir ve bu nitelikler ergenlik döneminin sonuna doğru tutarlı ve kararlı bir duruma gelirler. Mesleklerinde başarılı olmuş kişiler incelendiğinde, her meslekte, o mesleğe özgü bazı özelliklere sahip olmanın gerektiği görülebilir. Her meslek grubu, sahip oldukları özellikler açısından diğer mesleklerden farklı bir yapı gösterir. Bunlar belli ölçme araçları ile ölçülebilir. Psikolojik danışmanlar, danışanlara bu ölçme araçlarını uygulayarak kişilerin bu özellikler açısından profillerini çıkarabilirler. Böylece mesleğin gerektirdiği niteliklerle bireyin nitelikleri birbirine ne kadar yakın olursa, meslekte başarı olasılığı da o derece yüksek olur.
- Psikanalitik Kuramlar (Brill): Psikanalitik yönelimli araştırmacılar, mesleğin bilinçdışı ihtiyaçları doyurma yolu olduğunu ileri sürmüşlerdir. Psikanalistlere göre meslek seçimi, zevk ve gerçeklik ilkelerine göre yapılan bir davranıştır. Zevk ilkesi insanı, gelecekteki olası durumları düşünmeksizin hemen hoşlanacağı sonuçlara götüren davranışlara yöneltirken; gerçeklik ilkesi kişinin dikkatini bu zevkin maliyetine ve süresine çeker. İnsan iş seçerken o andaki ve gelecekteki zevki hesaba katar. İnsanın içgüdüleri onun hangi uğraş alanlarından zevk alacağı konusunda bir rehber rolü oynar. Meslek seçiminde bilinç dışı gereksinimleri doyurma yolunda “yüceltilmiş” davranışlar vardır. Yani meslek seçimi tesadüfi bir eylem değil, bilinç dışı dürtülerin bir yönlendirmesidir.
- Karar Kuramı (Katz, Gelatt): Pek çok kuram meslek seçimini akılcı değil, duygusal etmenlere dayalı bir seçim olarak görürken, karar kuramı, bireyin psikodinamiğini ortaya çıkaran ve benlik tasarımına bağlı olan meslek seçimine bir tepki olarak ortaya çıkmıştır. Meslek seçiminde akılcı karar vermenin belli stratejileri vardır. Karar verme duygusal değil, bilişsel bir süreçtir ve bu nedenle öğrenilir. Önemli olan bireye karar verme becerilerinin öğretilmesidir. Meslek danışması normal bireylere yöneliktir, normalin dışındakilerle uğraşmak zaman kaybıdır. Özellikle Rogerian teknikler ile karar verme sürecinin altındaki bilişsel yönler ortaya çıkarılmalıdır.
- İhtiyaçlar Kuramı (Hoppock): Çocuğun meslek fikrinin doğması ve gelişmesinde en önemli belirleyici onun ihtiyaçlarıdır. Bireyler bazı duygusal ihtiyaçlarını doyurmak için bir meslek seçerler. Çocuk, seçtiği mesleğin kendi ihtiyaçlarını en iyi karşılayabilecek meslek olduğuna inanırlar. Çocuğun tüm ihtiyaçları ve bunların doyurulma derecesi devamlı değişkenlik gösterir. Birey, yeni ihtiyaçlarını karşılayacak yeni meslekler hakkında bilgi edindikçe meslek seçimi de değişir.
- Kişilik Kuramı (Tiedeman, O’hara): Meslek gelişimini etkileyen tek ve en etkili faktör, bireyin kişilik özellikleridir. Mesleki gelişim ile kişilik özelliklerinin birbiriyle sıkı bir ilişki içinde olduğunu ileri sürer. Mesleki gelişimin doğuşu, gelişimi, olgunlaşması vb. konularda zamana bağlı bir fikir ileri sürmez.
- Sosyal Öğrenme Kuramı (Krumboltz, Mitchell, Jones): Meslek seçimi, bireyin sosyalleşme süreci içinde birçok etkenin karşılıklı etkileşimi ile oluşan karmaşık bir süreçtir.
- Daraltma ve Uzlaşma Kuramı (Gottfredson):
- Şans Kuramları: Meslek seçiminin “şans” işi olduğuna inanan “doğru zamanda doğru yerde olmak” gerektiğini belirtirler. Meslek seçimi toplumun sosyal – ekonomik koşullarına göre belirlendiğini belirten “durumsal kuramlara” benzer fikirler ileri sürerler.
- Durumsal Kuramlar: Meslek seçiminin toplumun, sosyal-ekonomik koşullarına göre belirlendiğini belirtirler.