Etraf ve Hava Lekeliliğinin Salgınlara Tesiri
Pandemi başladığından beri, lekelilik seviyeleri düştü, hayvanlar daha evvel terk ettikleri alanlara geri döndü ve insanlar daha çok yürüyerek ve bisikletle seyahat etmeye başladı. Bu vaziyet kısa ömürlü olmasına karşın, tavırları değiştiren bu tesirlerin kimilerinin tabiat ve insan hayatı için pozitif tesirlerini gözlemlenmiştir. Bunun yanında bir hayli şahıs bu beklenmedik pozitif büyümelere tanık olunca, etraf ve […]
Pandemi başladığından beri, lekelilik seviyeleri düştü, hayvanlar daha evvel terk ettikleri alanlara geri döndü ve insanlar daha çok yürüyerek ve bisikletle seyahat etmeye başladı. Bu vaziyet kısa ömürlü olmasına karşın, tavırları değiştiren bu tesirlerin kimilerinin tabiat ve insan hayatı için pozitif tesirlerini gözlemlenmiştir. Bunun yanında bir hayli şahıs bu beklenmedik pozitif büyümelere tanık olunca, etraf ve sıhhat arasındaki ilişki hakkında yeni bir kavrayış getirmiştir.
Ormansızlaşma ve sıcaklıkların yükselmesi gibi meselelerin her cinsin yok olma tehlikesini nasıl çoğaldırdığı öğrenilmektedir. Küresel yankı sistemin bir parçası olarak, insanlar abuhava farklılığının tesirlerinden direk olarak etkilenmezler. Oysa fazla değişen abuhavalar, su kaynakları, hava niteliği ve besin yapımı gibi etkenleri etkileyerek insanlık için bir tehdit oluşturmaktadır. 2018’de Dünya Sıhhat Teşkilatı, küresel ısınmanın 2030-2050 arasında 250.000 ilave vefata neden olacağını varsayım etmektedir.
Hava Lekeliliği Neden Hasta Ediyor?
Hava lekeliliğinin tüm dünyada olduğu gibi hastalıklar mevzusunda da negatif tesirleri vardır. Bu tesirler şu biçimdedir:
Havanın lekeli olması
Dünyadaki her on şahıstan dokuzu, mikroskobik partiküllere maruz kalmayla alakalı şartlardan dolayı sıhhat meseleleri yaşarken her sene varsayımı 7 milyon şahıs lekeli havayı soluduğu için can vermektedir. Kömür, dizel, gaz yağı, hatta biyo yakıt ve çöp gibi lekeli yakıtların yakılmasının bir neticeyi olarak, bu çok minik pisleyiciler akciğerlere girmektedir. Endüstriyel tarım ve petrol ve gaz yapımından kaynaklanan metan emisyonlarının yanı gizeme, insan solunum sistemi solunan bu lekeli havayı arınmaya çalışmaktadır. Hava lekeliliği akciğer kanseri, felç ve kalp hastalığı gibi muhtelif sıhhat meselelerine yol açabilir.
Hava lekeliliği ile alakalı vefatların yüzde 90’dan aşırısı düşük ve orta kazançlı ülkelerde alana gelmektedir, ancak yüksek kazançlı ülkelerde bu vaziyete bağışıklık kazanmış değildir. 2019’da yapılan bir araştırma, hava lekeliliğinin Avrupa’da senede 800.000’den fazla vefata neden olduğunu tespit edilmiştir. Bunu perspektife sokmak, hava lekeliliğinin senede Dünya Sıhhat Teşkilatı’nün 2015 senesinde aşırıdan 7,2 milyon vefattan mesul olduğunu varsayım edilmiştir ve bu demek oluyor ki hava lekeliliği tütün içiciliğinden daha fazla vefata neden olmaktadır.
Hayvanlar ve insanlar arasında geçen hastalıklar
İnsanları etkileyen yeni ortaya çıkan hastalıkların yüzde 70’inden aşırısı yaban ve evcil hayvanlardan kaynaklanmaktadır. BM Etraf Programı, zoonotik hastalıklar için en ehemmiyetli tehlike olarak hayvanlar ve insanlar arasındaki çoğalan temas ölçüsünü listelemektedir. Tarım ve sanayi gibi insan eylemleriyle hayatsal hayat alanlarının tabiatını değiştirerek, insanları barbar hayattan ayıran ‘tampon bölgeler’ ciddi biçimde eksiltilmiştir. Hükümetler arası Bilim-Siyaset Platformu IPBES uzmanlarının yaptığı açıklamada, natürel kaynakların korunması üzerinde ekonomik gelişmeyi mükâfatlandıran bir sistemin, hastalıkların barbar hayattan insanlara dağılması için harikulade bir fırtına yarattığını açıklamaktadır. Bu demek oluyor ki Korona virüs pandemi sonrası daha eforlu ve daha sıkı uygulanan tertip etmelerle etrafa itina göstermek lüzumluluktur.
Besleyici besinlere hudutlu ulaşım
Sıhhatlı olmak, bağışıklık sistemini destekleyen balanslı bir perhize bağlıdır. DSÖ, besin yapımı üzerindeki tesiri sebebiyle biyolojik spektrumun doğrudan beslenmeyle iletişimli olduğunu belirtmektedir. Çok muhtelif cinsler toprağın daha uzun müddet üretken kalmasına dayanakçı olur ve yiyecek için hasat edilebilecek yeni nebatlar, hayvancılık ve deniz cinslerini keşfetmek için bir kaynak sağlamaktadır.
Ancak besin güvenliği yalnızca yeterli olmamaktadır. 800 milyon insanın besin kıtlığı tehlikesiyle karşı karşıya kaldığı gidişatlarda 2,1 milyar şahıs obez veya fazla kilolu gidişattadır. Enerji lüzumlarının çoğu yalnızca üç mahsulle karşılanmaktadır; bunlar pirinç, buğday ve darıdır. Bunların çoğu ekmek gibi yüksek derecede işlenmiş mahsuller olarak sonuçlanır veya şekerlemedeki tatlandırıcılar dâhil olmak üzere bileşenlere dönüştürülür. Ne yazık ki, son derece sanayileşmiş, yoğun besin yapım sistemi, gıda açısından muhtaç besinleri ucuz ve basit ulaşılabilir kılmaktadır.
Tabiatl tıp kaynaklarını yok etmek
Tarım, abuhava farklılığı ve fazla hasat sebebiyle habitattaki farklılıklar biyolojik spektrum açısından zengin civarları harcamaktadır. Bu bir meseledir, zira bu alanlar genellikle natürel kaynaklardan elde edilen bir sonraki büyük tıbbi atılımların bulunduğu yerlerdir. Amerika Birleşik Devletleri’de önde gelen reçeteli ilaçların takribî yüzde 80’i natürel kaynaklara sabretmektedir ve bunların çoğu özellikle kanser rehabilitasyonunda ehemmiyetlidir. Tabiatl kaynakların süratle eksilmesiyle, ehemmiyetli tıbbi cinsleri keşfetmeden evvel kaybedilebilir.
Dünya çapında milyonlarca insan sıhhat hizmetleri için natürel etraftan bir araya gelen ananesel ve yaygın tıp kaynaklarına da güvenmektedir. Bazı ülkelerde, bu tıbbi nebatlar sıhhat sistemlerinin ehemmiyetli bir parçasıdır. Bu ananesel ilaçlar için hayati ehemmiyet taşıyan cinslerin kaybı milyarlarca insanın kullanabileceği rehabilitasyon alternatiflerini eksiltecektir.
Pak su kasveti
Vasati olarak bir şahıs şahsi paklik ve içmek için günde 50 litre su kullanır. BM, mevcut süratte kullanmaya ve lekelemeye devam edersek, dünya popülasyonunun üçte ikisinden aşırısı 2025 senesine kadar su stresi olan bölgelerde yaşıyor olabilir. Zati, 1,8 milyar insan lekeli içme suyuna bağlı hastalıklara tutulma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Su Desteğinin Kıdemli Siyaset Analisti Jonathan Farr, Birleşmiş Milletler Dünya Su Gelişimi raporunun yayınlanmasına cevap olarak “Şu anda 844 milyon insan dünya popülasyonunun dokuzda biri pak suya sahip değil” diyor. “Değişikleri güvenilmez bir su kaynağı ile karşı karşıyadır, zira tarım, sanayi veya cemiyetin daha zengin kesimleri sudaki adaletli hisselerinden daha aşırısını alabilirler.”
Dünya Sıhhat Teşkilatının Koronavirüs pandemisinde devamlı vurguladığı bir vaziyet vardır. Virüsü kont-trol faktörün en tesirli yolunun el hijyenine dikkat etmek olduğudur. Fakat dünyada milyonlarca insan yeterli su kaynakları olmadığı için bu öneriyi uygulayamamaktadır. 42 ülkenin yaptığı bir ankette, popülasyonun yarısından azının konutlarında esas sabun ve suya ulaşımı vardır. Covid-19 krizi, küresel su krizini ön tasarıya çıkarmış ve herkesin pak tedarike ulaşımının sağlanmasının aciliyetini vurgulamıştır.
Çözüm Yeşillenme
Sorumsuz tavırlar hasta olma tehlikesini artırıyor olsa da, pandeminin öteki tarafındaki iyileşme, sistemik başkalaşım için bir fırsat sağlayabilir. Gelecekteki salgınları ve bunların cemiyet üzerindeki tesirleri ancak insanlar ve tabiat arasındaki sıhhatli balansı geri kazandırılarak eksiltilebilir. Yeşillenme düşüncesi şimdiden ehemmiyetli rakamda Avrupalı tarafından desteklenmektedir. 1,2 milyon şahıs AB’nin “dünyanın gördüğü en büyük yeşil yatırım tasarısını” başlatma çağrısına katılmıştır. Avrupa’nın en büyük on etraf kuruluşundan oluşan Green10 ortak yönetimi, yenilenebilir enerjinin yaygın kullanımı, natürel hayat alanlarının onarımı ve tarım uygulamalarının yeşillendirilmesi gibi çözümler için milyarlarca yatırım yapılmasını istemiştir. Bunların hepsi, küresel sıhhate tesir eden abuhava farklılığının tesirlerinin üstesinden gelmeye dayanakçı olacaktır.
Avrupa Etraf Ofisi AB siyaset direktörü Patrick deri Brink’ e göre yeni bütçe, kaynak tasarrufu, lekeliliği eksiltme ve abuhava çöküşüyle çaba edecek biçimde ayarlanmalıdır. Gelecekteki salgınları ve bunların cemiyet üzerindeki tesirleri ancak insanlar ve tabiat arasındaki sıhhatli balansı daha önceki haline getire bildiğinde kurulabilir.