Çalıştığı halde girişi olmayan, geç bildirilen binlerce kişi emeklilikte yaşa takılanlar (EYT) yasasından yararlanabilmek için iş mahkemelerine başvurdu. Sigorta girişi 8 Eylül 1999 öncesi olmasına karşın primi yatırılmayanlar dava açarken, İş Kanunu’ndaki bazı detaylar hem emeklilik kapısı açıyor hem de geliri artırıyor. Çalıştığı halde işe başlangıcı bildirilmeyen ya da geç bildirilen de dava açma hakkına sahip. Örneğin 1996’da işe başlamasına karşın kuruma bildirimi yapılıp da ilk primi ödemesi Kasım 1998’de başlatılan başlangıç tarihinin düzeltilmesini talep edebilir, olumsuz cevap gelmesi durumunda hizmet davası açabilir. Bu sürelerin belgeyle ispatlanması durumunda zaman aşımı süresi işletilmiyor. Bu şekilde sigortasız çalışanlar sadece hizmet davası değil kıdem, ihbar, ücret, fazla mesai ücreti, kullanılmayan izin ücreti gibi işçilik alacakları için iş mahkemesine dava açabiliyor. Hem hizmet tespiti hem alacaklar için iki ayrı dava açmak gerekiyor. Ekim 2018’den itibaren başlayan yeni uygulama nedeniyle işçilik alacakları için dava açmadan önce arabulucuya gitmek gerekiyor. Sosyal güvenlik sisteminde bir gün bile emeklilik kapısı açar.
Sabah’ın haberine göre, emekliliği öne çekecek, EYT kapsamına girmeyi sağlayacak bazı soruların cevapları şöyle:
HİZMET TESPİTİ İSTEMEDEN SADECE İŞÇİLİK ALACAK DAVASI AÇILABİLİR Mİ?
Çalışan sigortasız çalıştırıldığı süreye ilişkin olarak hizmet tespit davası açmadan sadece işçilik alacaklarına ilişkin de dava açabilir. Yargıtay da, hizmet tespit davası açmaya zorlanmadan davanın alacak yönünden çözümlenmesi yoluna gidilmesi yönünde kararı bulunuyor. Ancak açılmış bir hizmet tespiti davası varsa bunun sonucunun beklenmesi gerekiyor.
MEMUR OLMADAN ÖNCE ÇALIŞTIĞIM SÜRELERİ HİZMETE EKLETEBİLİR MİYİM, DERECEMİ ETKİLER Mİ?
Ekletebilirsiniz. Hizmet dökümü alarak başvuruda bulunabilirsiniz. Başvuru sonrası hizmet süreleri, nerede hizmet verdikleri incelenerek SGK ile yapılan yazışmalar sonucunda hizmetler birleştirilir. Emekli olmadan önce çalışma sürelerini birleştirerek prim günü sayılarını artırabilirler. Çalışmaların birleştirilmesi hizmet puanını artırır, kademe, dereceyi, prim kesintilerini etkilemez. Yasal varisler de başvuru işlemini gerçekleştirebilir. Vefat durumunda hak sahipleri de birleştirme talep edebilir.
MART 1997’DE İŞE BAŞLADIM, GİRİŞİM KASIM 1999’DAN SONRA YAPILDI. EYT’DEN YARARLANABİLİR MİYİM?
Mart 1997’de işe başlamanıza karşın adınıza prim yatırılmadıysa iki yolla hakkınızı arama imkânınız bulunuyor. Birincisi Sosyal Güvenlik Kurumu’na başvurarak sigorta başlangıç tarihinin düzeltilmesi yönünde talepte bulunabilirsiniz. Olumsuz yanıt gelmesi durumunda hizmet davası açabilirsiniz. Bunun için çalıştığınız iş yerinde en az bir ya da iki şahit göstermeniz gerekiyor. Sigorta yapılıp primlerin yatırılmadığının denetmen ve müfettişlerce yapılan incelemede delillerin ortaya konması durumunda da zaman aşımı süresi işlemiyor.
“GÜNSÜZ İŞE GİRİŞ” KONUSUNDA DAVA AÇILABİLİR Mİ, ARABULUCUYA GİTME ZORUNLULUĞU VAR MI?
İlk defa sigortalı işe giriş bildirgesi verilen sigortalının primlerinin yatırılmaması durumunda sigortalı hizmet belgelerinde gün ve kazanç olmadığından verilen giriş bildirgeleri günsüz işe giriş sayılıyor. Bu durumda hizmet tespit davasından önce arabulucuya gitme zorunluluğu bulunmuyor. Bu davalarda sigorta yapılmayan döneme ilişkin bordro ya da herhangi bir kayda ulaşmak büyük önem taşıyor. İş davaları muhakeme usulüne göre üç dört ayda sona erebiliyor.
SİGORTASIZ ÇALIŞTIĞI DÖNEMİ BELGELEYENLER İÇİN DE ZAMAN AŞIMI SÜRESİ UYGULANIYOR MU?
Yüksek yargının bu konuda çalışan lehine birçok kararı bulunuyor. Aylık sigorta primleri bildirgesi 4 aylık sigorta primleri bordrosu, sigortalı hesap fişi gibi belgeleri sunan çalışanlar için zaman aşımı söz konusu olmuyor. Girişi olup da sigortası yatırılmayanlara ilişkin giriş bildirgesinin verilmiş olması zaman aşımını kaldırıyor.
FARKLI KURUMLARDAKİ HİZMETLERİMİ BİRLEŞTİREREK ERKEN EMEKLİ OLABİLİR MİYİM?
Farklı sigorta kollarında çalışanların toplam çalışma toplanmasına hizmet birleşimi deniliyor. Hizmet birleştirme istisnai bir durumda emeklilik öne çekilebilir. Bağ-Kur’lu olan kadınlar emekli olmak için 7200, erkekler de 9000 gün prim ödemek durumunda olup SSK’da ise kadınlar için bu süre 5000 erkekler için de 5975 gündür. 2008’de yapılan düzenlemeyle yedi yıl kuralı sona erdi. Kişiler primlerini Bağ-Kur’dan SGK’ya aktarabilecek koşulları sağlaması halinde gün farkından yararlanarak erken emekli olabilir. Birleştirilme talebi e-devlet’ten yapılabilir.
STATÜ AYIRIMI NE ZAMAN SON BULACAK? DAHA ERKEN EMEKLİLİK MÜMKÜN MÜ?
BAĞ-Kur primlerinin düşürülmesine yönelik çalışmalar sürüyor. Mevcut sistemde sigortalının son 2530 gün fiili hizmet süresi dikkate alınıyor. Bu sürenin yarısından bir gün fazlası olan 1261 prim ödeme günü hangi statüde (SSK, Bağ-Kur, Emekli Sandığı) geçtiyse o şartlarda emekli olunuyor. Bu kural bütün çalışanları ilgilendiriyor. Örneğin sigortalı hem Bağ- Kur hem SSK’lı olarak çalıştıysa aylığı en fazla çalıştığı statüden bağlanıyor. İsteğe bağlı sigorta Bağ-Kur yerine SSK’dan hem erken emeklilik hem de yüksek aylık imkânı veriyor.
ÇALIŞTIĞIM ŞİRKETTE ÜÇ DEFA GİRİŞ ÇIKIŞIM YAPILDI. BU DURUMDA HİZMET TESPİTİ DAVASI AÇMA SÜRESİ NE ZAMAN BAŞLAR?
Hizmetın geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içinde dava açma hakkınız bulunuyor. Aynı iş yerinden birden fazla giriş çıkışı olanların dava açma süresi ise işten ilk ayrıldıkları tarihten itibaren başlar hizmet tespitine konu işyerinde hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde mahkemeye başvurulabilir. Davayı çalışanın vefatı durumunda yakınları da açabilir.
ASKERLİK VE DOĞUM BORÇLANMASI DIŞINDA İŞE GİRİŞİ GERİYE ÇEKEN BORÇLANMALAR VAR MI?
Yurtdışı borçlanması, doktorların fahri asistanlıkta, avukatların stajyerlikte geçen süreleri, yükseköğretim gören öğrencilerin doktora süreleri ilk çalışmadan önceyse sigorta girişini geriye çeker. Borçlanılan süre önem taşıyor. Kişi askerliğini sigortaya girdikten sonra yaptıysa bu borçlanma geriye çekmez.