KENDİNİ GERÇEKLEŞTİRMEK
Her insanın yaşam döngüsü onun kendini gerçekleştirme yolunda attığı adımlardan oluşur. İnsan nasıl yaşıyorsa yaşadığı şekilde kendini ifade ediyor demektir. Hedefinin ne olduğu belirsiz biri, her gün televizyon başında saatlerini harcayarak tercihini bu yönde kullanmaktadır. Hedefi olan ve bu hedefe ulaşmak için çaba gösteren biri de kendini o hedefe yaklaştıracak durumlara ve insanlara yönelirken hedefinden uzaklaştıracak durumlardan da kaçmaktadır.
Hedefler organizasyonun ulaşmaya çalıştığı gelir artışı hedefi gibi somut amaçlardır. Hedefler zorlayıcı olmalı ama ulaşılamaz olmamalıdır. Aynı zamanda ölçülebilir olmalıdır, bu sayede kişi bu hedeflere ulaşma konusundaki ilerlemeyi gözlemleyebilir ve gerekirse düzeltmeler yapabilir.
Amaç bir kişinin gerçekleştirmeye çalıştığı nihai sonuçtur. Amaç “Ben neden varım ne olmalıyım ?” sorusunun cevabıdır.
Misyonun amaca göre daha geniş bir anlamı vardır. Bir kişinin misyonu varoluş sebebidir.
Misyon üç temel kavramı içerir:
Amaç, bu amacı gerçekleştirmeye çalışan bir kişi ve bu amacı gerçekleştirme sürecine rehberlik eden değerler.
Strateji oluşturma sürecinde misyon cümlesi organizasyonun nereye doğru gitmesi gerektiği konusuna ışık tutar.
Vizyon diğer terimlerle karşılaştırıldığında en genel kavramdır.
Kişinin başarıya ulaşmış misyonunun ve dolayısıyla amacının hayali ifadesi olarak tanımlanabilir.
İnsanın yaşamı kendisi tarafından çizilen mimari bir bina gibidir, önce temeli atarsın bina yükselir, oturulabilir sağlam ve görsel şöleni olan bir eser haline gelir, İşte siz kendi tasarladığınız binanın ya altında kalırsınız yani yıkılır yada huzurla içerisinde yıllarca oturabilirsiniz.
İşte tamda bu noktada tercihler meydana çıkıyor kısa ve öz söylemek gerekirse tercihlerin kaymağını yemekte var kazığını yemekte,
Kendi hakkınızda düşünceleriniz gerçeğe dönüşebilir bilinçaltınız bu konuda yoğun bir gayret gösterir. Nasıl inanırsanız, yaşamınızda karşılaştıklarınız da bu inançlarınızı bütünleyici olarak karşınıza çıkabilir. Burada tekrarlanan hatalarla ilgili ; seçici algılama, abartma(aşırı büyütme), küçümseme(aşırı küçültme), aşırı genelleme, bireyselleştirme, ya hep ya hiç tarzı düşünme ve keyfi çıkarsama yapıyor olabilirsiniz. Olaylar karşısında hem içsel hem de dışsal olarak kendinizi gözlemenizde nasıl davrandığınızı anlama yolunda önemli bir adımdır.
Beck’ in bilişsel kuramına göre: kişinin kendisi, çevresi ve geleceğini algılamasıyla, kendini nasıl gördüğü ve kendisine nasıl davrandığı arasında bir etkileşim söz konusudur. Dünya üzerinde yaşayan altı milyar insan pek çok benzer olay yaşarken farklı tepkiler gösterebiliyor. Aynı aileden iki kişi bile aynı olaya farklı tepkiler verebiliyor. Demek ki olaylar karşısındaki tavrımızı bizim o olayla ilgili düşüncelerimiz ve tutumlarımız belirliyor.
İnsanların ihtiyaçlarını belli aşamalara göre sınıflandıran Abraham Maslow kendini gerçekleştirme kavramı için “ insan ne olabiliyorsa, o olmalıdır.” Diyor. Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi için çok sayıda eleştiri gelse de o, her insanın kendine özgü ihtiyaçlarının olabileceğini de kabul eder.
İnsanların dünya da var olmalarının bir nedeni var. Her insan bu dünyaya var olan kendini cevherini ortaya çıkarmak için gelir. İhtiyaçlar hiyerarşisinde olduğu gibi herkes her aşamayı aşamaz. Bazı insanlar hayatlarını güvenlik ihtiyaçlarını karşılamak için harcarlar. Bazıları ise sevgi ihtiyaçlarını giderdikten sonra hayatlarının sonlarına ulaşırlar.
"Kendini gerçekleştirme” terimine psikolojik yönden yaklaştığımızda aklımıza ilk olarak "Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi piramidi” gelir. Bu piramitteki aşamalar aşağıdan yukarıya doğru ilerler ve bir aşama gerçekleştirilmeden, diğer bir aşamaya sağlıklı bir geçiş mümkün olmaz.
Piramidin en tabanında kişinin "yemek, içmek ve uyumak” gibi temel ihtiyaçları yer alır. Kişi bu aşamayı gerçekleştirdikten sonra ikinci aşama "güvenlik” aşamasıdır. Kişi kendini güvende hissedeceği bir ortam, bir ev, bir yaşam bölgesi arar. Bundan sonraki basamak "sevgi ve ait olma” basamağıdır. Aslına bakılırsa "sevgi” bir duygu olarak algılanmasına rağmen, aslında bir ihtiyaçtır. Hatta görüldüğü üzere en temel ihtiyaçlardan biridir ve kişinin hem sevmeye hem de sevilmeye ihtiyacı vardır. Bunun üzerindeki basamak "saygınlık, tanınma, başarılı olma, takdir edilme” gibi değerleri içerir. Kendine saygı duyan kişi, doğal olarak başkaları tarafından da saygı görecektir. Piramidin en son ve çok az kişinin ulaşabildiği en son basamağı ise "kendini gerçekleştirme” basamağıdır. Kendini gerçekleştirmiş kişi ruhunun ve bedeninin kendine sunduğu tüm imkânları en etkin ve yaratıcı şekilde kullanarak hem ruhsal doyuma ulaşır, hem de çevresindeki insanlara ve dünyaya pozitif katkılarda bulunur.
Kendini gerçekleştirme, kendini aramayla başlar. Kim olduğunu, neden bu dünyada olduğunu, kendini ve çevresindekileri nasıl doyuma ulaştırabileceğini, yaşam amaçlarını vs.. arayan insan kendini gerçekleştirme yoluna girmiş olan kişidir. Kalıcı mutluluk, özgürlük, bağımsızlık ve dünyanın engelleyici bağlarından kurtulma gibi değerler ve durumlar, ancak kendini gerçekleştirmiş bir kişinin sahip olabileceği hediyelerdir. Fakat unutulmaması gereken en önemli nokta kendini gerçekleştirme yolculuğunun hiç bitmeyeceğidir. Bu yol o kadar uzun ve engin deneyimlerle doludur ki hayatlar boyu devam eder…
Amaç yolculuk sonrasında bir yere varmaktan ziyade, yolculuktan edinilen tecrübelerin ruha kattıklarının özümsenmesidir.
Peki kendini gerçekleştiren insanlar hangi özelliklere sahip olurlar?
Maslow kendini gerçekleştiren insanların özelliklerini şöyle sıralamaktadır:
Kendini Kabul ve Gerçekçi Olma: kendini gerçekleştiren insanlar kendilerini olduğu gibi kabul ederler, diğer insanlar ve çevreleri ile gerçekçi ilişkiler kurarlar. Olanı olduğu gibi kabul ederler.
Probleme Odaklanma : Kendini gerçekleştiren bireyler, başkalarına yardım etme ve dış dünyadaki sorunları çözmek için problemin merkezine odaklanırlar. Problemi çözecek enstrümantallerle uğraşırlar, problem dışındaki öğelerle ilgilenmezler. Bu insanlar kişisel sorumluluklarının farkındadırlar. Etik anlayışları sıradan insanlardan çok farklıdır.
Spontanelilik: Sıradan insanlar davranışlarını diğer insanların davranışlarına göre değerlendirirler. Davranış ve düşünceleri bu bakımdan sıra dışıdır.
Özerklik ve Yalnızlık : kendini gerçekleştiren bireyler kendi iç dünyalarına odaklanmayı biliyorlar. Kendi potansiyellerini geliştirme eğilimdedirler. Başkaları belli bir gruba, düşünceye veya ideolojiye bağlı olarak hareket ederken bunlar bağımsız olurlar.
Takdir Ederler : Dünyadaki güzellikleri görmek daha fazla çaba gösterirler. Güzel bir şeyi gördüklerinde ise takdir etmesini bilirler. Hayranlık, şaşkınlık ve tatmin olma duygusu ile olayları değerlendirirler.
En üst Deneyime Sahiptirler: Bu insanların diğer insanların deneyimlerini bilirler. Her türlü olayı denedikten sonra dinginliğe ulaşmışlar. Popüler bir deyimle nirvanaya ulaşmışlardır.
Kendini gerçekleştirme yolunda ilk adım insanın kendini tanımasıdır. Bunun için yeterliliklerini, karakter özelliklerini, güçlü ve zayıf yanlarını bilmesi gereklidir. Kendinizi tanımak, doğru soruların sorulması ve gelen cevapların kalbinizde de onay bulması ile başlayan bir süreçtir. Bu sürece bilinçli bir şekilde yaklaşırsanız kendinize zamanda tanımanız gerektiğini de fark edeceksiniz. Maslow’ un ihtiyaçlar hiyerarşisinde bir insanın en alt basamaktaki ihtiyaçları karşılandıktan sonra bir üst basamaktaki ihtiyaca yöneldiği savunulur. Bu hiyerarşiye göre piramitin tabanında ilk sırayı temel içgüdüsel ihtiyaçlar olan yemek, uyumak gibi fizyolojik ihtiyaçlar yer alır. İkinci sırada insanların güvenlik ihtiyacının karşılanması gerekir. Güvenlik ihtiyacı karşılandıktan sonra insanlar sevgi ve ait olma ihtiyacına yönelir. Sevmek ve sevilmek dışında insanlar kendisine saygı duyulmasını isterler. Saygınlık, tanınma, başarılı olma, taktir edilme gibi ihtiyaçları karşılandıktan sonra piramitin en tepesinde kendini gerçekleştirme yani ideallerini ve yeteneklerini gerçekleştirme ihtiyacı duyar. Kendini gerçekleştirme yolunda izlenecek bir süreç bu piramitte ifade edilmiştir.
Buna göre bir basamaktaki ihtiyaç tam olarak karşılanamazsa bir üst basamağa sağlıklı bir geçiş sağlanamaz. Kendini gerçekleştirmekle ilgili olarak pek çok araştırma yapmış olan Maslow,
Kendini gerçekleştirmiş ve kendini tanıyan kişilerde 16 ortak özellik gözlemlemiştir. Bunlar:
1- Gerçeğin bilinebilecek yönlerini, doğru olarak algılar.
2- Bilenemeyecek olanların bilinemeyeceğini, doğru olarak algılar.
3- Gerçeği olduğu gibi kabul eder.
4- Kendisini olduğu gibi kabul eder.
5- Başkalarını olduğu gibi kabul eder.
6- Yaşamın getirdiği olayları tam anlamıyla yaşayarak tadını çıkarma eğilimindedir.
7- Kendiliğinden hareket eder.
8- Yaratıcı bir biçimde davranabilir.
9- Kendine ve yaşama gülebilir.
10- İnsanlığa değer verir ve onun sorunlarını ciddiye alır.
11- Son derece yakın ve derin birkaç dostu vardır.
12- Yaşamı bir çocuğun gözü ve kalbiyle görüp yaşayabilir.
13- Gerektiğinde çok çalışır ve sorumluluğunun farkındadır.
14- Dürüsttür.
15- Çevresinin farkındadır, sürekli çevresini araştırır ve yeni şeyler dener.
16- Savunucu değildir.
Kendinizi tanıma ve gerçekleştirme yolunda ilk barışı yine kendinizle yapacaksınız. Çevrenizdeki toplum ve bireyleri suçlamaya başlamadan önce, kendi içinizde kendinize öz eleştirinizi yaparak kendi hayatınızın puzzle’ında bulunan boşlukları tamamlayarak bütün tabloyu meydana getirmeniz gerekmektedir. Kendini keşfedip hayatın içine süren kendini gerçekleştirmiş insanlar mutlak başarıya da sahip olacaklardır,
Kendinizi gerçekleştirme yolunda başarı kazanmanız umuduyla sevgiyle kalın…
Hüseyin YILDIZ
Kişisel Gelişim Uzmanı
Yaşam & Öğrenci Koçu