Avrupa Birliği Dışişleri Bakanları, Rusya'nın muhalefet lideri Aleksey Navalny'yi serbest bırakması halinde, Rus bireylere yeni yaptırımlar uygulamaktan vazgeçeceğini açıkladı. AB Dış Politika Şefi Josep Borrell de haftaya Moskova’ya gidiyor.
AB Dışişleri Bakanları, Rusya'nın muhalefet lideri Aleksey Navalny'yi tutuklamasına ve polisin Navalny yanlısı göstericilere uyguladığı baskıya verecekleri tepkiyi görüşmek üzere bugün Brüksel'de bir araya geldi.
Baltık ülkeleri, İtalya ve Romanya, Navalny'nin 17 Ocak'ta Almanya'dan Rusya'ya dönerken tutuklanmasına yanıt olarak Rus yetkililere yaptırım çağrısı yapsa da, Almanya Kremlin'e daha fazla zaman tanınması için bastırdı.
Almanya Dışişleri Bakanı Heiko Maas, toplantı sonrası gazetecilere verdiği demeçte, "Bugün mahkemenin kararını beklemeyi, Aleksey Navalny'nin 30 gün sonra serbest kalıp-kalmayacağını görmek üzere anlaştık. Bu iş burada bitmedi" dedi.
Toplantıya katılan AB Dış Politika Şefi Josep Borrell, Navalny'nin tutuklanması kadar en son gözaltı dalgasının da birliği çok endişelendirdiğini söyledi.
Borrell, göstericileri ve Navalny'yi serbest bırakması için Kremlin'e baskı yapmak üzere gelecek hafta Moskova'ya gideceğini de açıkladı. AB liderleri, 25-26 Mart'ta planlanan zirvede atılacak diğer adımları tartışabileceklerini söyledi.
Litvanya Dışişleri Bakanı Gabrielius Landsbergis, AB'nin Moskova'ya "çok açık ve kararlı bir mesaj" göndermesi gerektiğini söylemişti. Landsbergis, birliğin yeni insan hakları yaptırımları çerçevesinde, varlıkların dondurulmasını ve seyahat yasaklarının hızla kabul edilmesini istemişti.
AB'nin 2014'te Kırım yarımadasını ilhak etmesi nedeniyle Rusya'ya enerji, finans ve silah sektörlerinde ekonomik yaptırımları sürüyor. AB, Navalny'nin zehirlenmesine tepki olarak Putin'e yakın altı Rus yetkiliye ve ayrıca Sovyet döneminden kalma kimyasal silah stoklarının yok edilmesinden sorumlu bir kuruluşa yaptırımlar da uyguladı.
Baltık ülkeleri Letonya ve Estonya, Rus bireylere yönelik daha fazla AB yaptırımını destekliyor. İtalya Dışişleri Bakanı da Pazar günü Roma'nın daha fazla seyahat yasağını ve mal varlıklarının dondurulmasını desteklemeye hazır olduğunu söyledi. Romanya da bugün yaptırımları desteklediğini açıkladı.
AB'nin ana güçleri olan Almanya ve Fransa, büyük bir petrol ve gaz ihracatçısı olan Rusya'ya yönelik cezai tedbirler alınıp-alınmayacağı kararının merkezinde olacak.
Almanya Dışişleri Bakanı Heiko Maas Rus anayasasına göre, "Rusya'daki herkesin görüşlerini açıklama ve gösteri yapma hakkına sahip olduğunu" söyledi. "Hukukun üstünlüğü ilkeleri orada da geçerli olmalı" diyen Maas, Rusya’nın kendini daima buna adadığını kaydetti.
Pazar günü Fransa-Inter radyosuna konuşan Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Yves Le Drian, Rusya'nın otoriterliğe kaydığını belirtti. Le Drian, Navalny'nin zehirlenmesini "suikast girişimi" olarak tanımladı ve buna göre aydınlatılması gerektiğini söyledi.
AB liderleri, Rusya'yı Navalny'yi ve gözaltındaki tüm Navalny yanlısı protestocuları derhal serbest bırakmaya çağırdı.
ABD’den Rusya’ya Navalny Çağrısı
ABD Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Ned Price da Pazar günü yaptığı açıklamada, tutuklamaları ve Rus kentlerinde protestoculara ve gazetecilere karşı sert taktikler uygulanmasını şiddetle kınadıklarını açıkladı.
Açıklamada, Ruslar’ın barışçı toplanma ve ifade özgürlüğü haklarının bastırılması, Navalny'nin tutuklanması ve protestolara yönelik baskıların "sivil toplum ve temel özgürlükler üzerindeki ilave kısıtlamaların rahatsız edici göstergeleri" olduğu da kaydedildi.
ABD'nin Rus makamlarını "evrensel haklarını kullandıkları için gözaltına alınanları ve Navalny'yi derhal ve koşulsuz serbest bırakmaya çağırdığını belirten Price, Moskova’nın "Navalny’nin zehirlenmesi ile ilgili uluslararası toplumun soruşturmasıyla tam işbirliği yapması’’ gerektiği mesajı da verdi. Açıklamada, kimyasal bir silahın Rus topraklarında kullanılmasının inandırıcı bir şekilde açıklanması çağrısı da yer aldı.
Rusya Dışişleri Bakanlığı ise ABD'nin sosyal medyada "radikal unsurları kışkırtma" çabalarının, ikili ilişkileri olumsuz etkileyeceğine dair karşı bir açıklama yayınladı ve Moskova'daki Amerikalı diplomatların ciddi bir görüşmeye çağrılacağını bildirdi.
Rusya genelinde protestolar
Hafta sonunda Navalny'nin serbest bırakılmasını talep eden ülke çapındaki sokak protestolarına katıldıkları için tutuklanan yüzlerce kişi ise hala serbest bırakılmadı.
Hapisteki muhalif siyasetçi Aleksey Navalny'nin binlerce destekçisi Cumartesi günü sokaklara dökülmüştü. Geçen Ağustos ayında sinir gazıyla zehirlenip hastaneye kaldırıldığı Almanya’dan ilk kez Rusya’ya döndükten hemen sonra tutuklanan Navalny, destekçilerine “sokağa çıkın” çağrısında bulunmuştu.
Bağımsız izleme grubu OVD-Info, Navalny'nin eşi Yulia ve yardımcısı politikacı Lyubov Sobol dahil olmak üzere Cumartesi’den bu yana yaklaşık 3 bin 200 kişinin tutuklandığını bildirdi. Reuters haber ajansı bu sayısı 3 bin 700 olarak duyurdu. Onlarca gazeteci de gözaltına alındı.
Yulia Navalnaya, Moskova'da tutuklandığını, bir polis minibüsünün içinden paylaştığı bir Instagram gönderisinde doğruladı ve gönderisinin görünümü için özür diledi. Navalnazya, "Kalitesiz görüntü için özür dilerim. Çeltik vagonunda ışık çok kötü" diye yazdı.
Navalny sesini nasıl duyuruyor?
Ancak protestolara katılım, Navalny'nin devlet medyasında neredeyse tamamen yasaklanmasına rağmen ülke genelinde sesini fazlasıyla duyurduğunu da göstermiş oldu.
Navalny'nin popülaritesi büyük ölçüde, Kremlin’deki yolsuzlukları ortaya çıkardığını iddia eden başarılı bir sosyal medya kampanyası ve çevrimiçi video araştırmaları sayesinde arttı.
Navalny hala hapisteyken ekibi bu hafta bile, Cumhurbaşkanı Vladimir Putin için gizlice inşa edilmiş lüks bir saray keşfettiklerini iddia eden uzun bir video yayınladı.
İddia Kremlin tarafından reddedilmesine rağmen, film kısa sürede 86 milyon kez izlendi.
Riskli strateji
Navalny, geçen Ağustos ayında Sibirya'da seyahat ederken uğradığı zehirli saldırıdan Almanya'da gördüğü yaklaşık beş aylık tedavi sayesinde sağ kurtuldu ve 17 Ocak’ta Rusya'ya döndükten hemen sonra tutuklandı.
Muhalif siyasetçi, suikast girişiminin Putin'in emriyle gerçekleştirildiğini söylüyor. Putin bu iddiayı şiddetle reddediyor.
Yine de Rus yetkililer olayı soruşturmuyor ve bunun yerine Navalny aleyhine yeni cezai suçlamalarla tehdit yolunu tercih ediyor.
Geçen hafta bir yargıç, Navalny'yi yurtdışında iyileşirken şartlı tahliyeyi ihlal etme suçlamasıyla 30 gün hapis cezasına çarptırdı.
Navalny'nin "kanunsuzluğun ötesinde" olarak nitelendirdiği duruşma, bir karakol içindeki geçici bir mahkeme salonunda yapıldı.
Ancak, büyük katılım oranına rağmen, göstericilerin Navalny'nin serbest bırakılmasına yönelik ortak taleplerinde herhangi bir ilerleme kaydedip kaydetmedikleri belli değil.
Muhalefet liderinin baş stratejisti, gelecek hafta sonu tekrar bir protesto düzenleneceğini duyurdu.
Putin’den kınama
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ise tehlikeli ve yasadışı olarak tanımladığı protestoları kınadı.
Navalny'nin adını anmaktan kaçınan Putin, hiç kimsenin kendi siyasi çıkarlarını geliştirmek için yasadışı protesto yolunu seçmemesi gerektiğini söyledi.
Putin, "Herkesin, yasanın öngördüğü çerçevede kendi bakış açısını ifade etme hakkı vardır. Yasa dışındaki her şey, yalnızca üretkenliğe aykırı değil, aynı zamanda tehlikelidir" dedi.
Putin, 1917 Rus Devrimi ve 1991'de Sovyetler Birliği'nin çöküşünün neden olduğu kargaşayı, yasadışı eylemin insanları nasıl sefalete sürükleyebileceğinin ve bu nedenle kaçınılması gereken şeylerin örnekleri olarak gösterdi.
Putin, Navalny'nin ekibinin Karadeniz kıyılarında gizli saray inşası ile ilgili iddialarını da yalanladı ve "Bu tür şeyleri izlemek için boş vaktim olmadığı için filmi izlemedim, ancak video derlemelerine göz attım. Orada bulunan ve mülküm olduğu söylenen şey ne bana ne de akrabalarıma aittir. Asla bize ait olmadı" dedi.
Öte yandan Kremlin, Putin’in Çarşamba günü video konferans ile Dünya Ekonomik Forumu'na hitap edeceğini açıkladı.
Putin’in katılımının, Batı’nın Navalny’ye yönelik muamelesi nedeniyle Rusya’ya olası yeni yaptırımları değerlendirdiği bir zamanda, tartışmalı olması muhtemel.