Terimler Sözlüğü: A – D
A
AAX Avid Audio Extension.
Avid tarafından geliştirilen real-time olarak Pro Tools altında çalışan plug-in formatı.
A/D Analog/Digital.
Analogdan dijital çevirme, geçiş işlemi.
A/D Converter
Bkz. Analog/Digital Converter.
absorption
Ses dalgalarının emilmesi.
AC-3
Dolby tarafından geliştirilen 5.1 surround ses formatı. Dolby Digital olarak da bilinir.
acoustic chamber
Fayans, beton gibi sert yüzeyli duvarlardan oluşan ve reverb simülasyonu için kullanılan oda. Odanın içine bir hoparlör yerleştirilir, reverb verilmek istenen sinyal mikserden bu hoparlöre gönderilir, odanın içindeki yansımalı ses bir mikrofon aracılığı ile kaydedilir.
ADAT Alesis Digital Audio Tape.
Alesis tarafından geliştirilen ve S-VHS video bandı üzerine 8 kanal dijital ses kaydı yapabilen sistem. Bu sistemde birden fazla makineyi birbirine bağlayarak kanal sayısını arttırmak mümkündür.
ADAT I/O
Bkz. Lightpipe.
ADAT Lightpipe
Bkz. Lightpipe.
ADR
Automatic Dialog Replacement. Otomatik diyalog değiştirme. Film veya görüntülü bir program için, sette kaydedilen diyalogların stüdyoda tekrar kaydedilmesi işlemineverilen isimdir. ADR, Türkçede dublaj olarak bilinir. Bu işlemde oyuncular bir yandan ekranda filmi seyrederken diğer bir yandan diyalogları görüntüdeki dudak hareketlerine uyacak şekilde tekrar kaydederler. ADR için İngilizcede kullanılan diğer terimler dubbing ve looping’dir.
AES
Audio Engineering Society. Birçok ülkede temsilcilikleri bulunan uluslararası ses mühendisleri derneği.
AES/EBU
AES ve EBU tarafından geliştirilen dijital ses aktarma protokolü. Ayrıca bkz. AES ve EBU.
aftertouch
MIDI enstrümanında nota basılıyken nota üzerinde uygulanan ek basınç bilgilerini içeren MIDI mesajı. Bu bilgi vibrato gibi bir modülasyonu tetiklemek için kullanılır.
alansal işlemciler
Bkz. Spatial processors.
alias frekanslar
Bkz. Alias Frequencies.
alias frequencies
Sample rate’in yarısından büyük frekanslara verilen isim. Örnek olarak 48 kHz sample rate ile çılışırken 24 kHz’in üzerindeki frekanslar alias frequencies olarak adlandırılır.
alignment
Bkz. Kalibrasyon.
ambiance
Ambiyans. Film ve görüntülü programlarda arka plan sesler için kullanılan terim.
amplitude
Bkz. Genlik
Analog/ Dijital çevirici
Analog sinyali dijitale çeviren devre veya cihaz.
Analog/Digital converter
Analog/Dijital çevirici. Analog sinyali dijitale çeviren devre veya cihaz.
anechoic chamber
Akustik ölçüm ve ses cihazlarını test etme amacı için kullanılan yansımasız odalar.
antialiasing filter
Alias frekansları kesmek için kullanılan filtre.
attenuation pad
Bkz. Attenuator.
attenuator
Sinyal seviyesini azaltan devre veya cihaz.
AU
Bkz. Audio Units.
Audiobus
iOS üzerinde çalışan ses ve müzik programları arasında sinyal akışı sağlayan bir uygulama; dijital sinyal aktarım protokolü.
Audio Engineering Society
Bkz. AES.
audio post production
Bkz. Ses post prodüksiyonu.
Audio Units
Apple tarafından geliştirilen real-time plug-in formatı. Logic altında kullanılmaktadır.
Automatic Dialog Replacement
Bkz. ADR.
automation
Mikserin üzerinde yapılmış olan ayarların bir kısmını veya tümünü ve de bu ayarların miks içindeki değişimlerini hatırlayan ve tekrar edebilen sistem.
B
balanced signal
Dengeli sinyal. Şase ve iki iletkenden oluşan kablo ve konnektörle taşınan ve faz farklılığına bağlı olarak voltaj farklılıkları ile gürültüyü kesen sinyal.
band-pass filter
Bkz. Filtre.
band-stop filter
Bkz. Filtre.
bandwidth
EQ’nun etkili olduğu frekans aralığının genişliği. Oktav cinsinden ifade edilir. Ayrıca bkz. equalizer ve Q.
bantam konnektör
Bkz. TT konnektör.
bidirectional (mikrofon)
Hem önden hem de arkadan gelen seslere duyarlı pick-up pattern. Polar pattern’ı “8” şeklini çağrıştırdığı için figure-of-8 olarak da adlandırılır. Ayrıca bkz. pick-up pattern; polar pattern; omnidirectional; unidirectional.
binary code
İkili sayı sistemi.
binaural
İnsan kafası şeklinde plastik bir obje üzerine, insanın kulaklarının bulunduğu yere gelecek şekilde konumlandırılmış iki mikrofon ile gerçekleştirilen kayıt tekniği.
bit depth
Dijital kelimelerdeki bit sayısı.
Blue Book
Bkz. Enhanced-CD.
Blu-ray
DVD’nin devamı olarak tasarlanmış, birçok büyük bilgisayar ve elektronik firmasının üye olduğu Blu-ray Disc Association adlı grup tarafından yüksek çözünürlüklü video ve veri depolama amaçlı kullanımlara yönelik olarak geliştirilmiş optik disk formatı.
Blumlein
Adını yaratıcısı olan Alan Dower Blumlein’dan alan, iki bidirectional (figure-of-8) mikrofon ile uygulanan stereo mikrofonlama tekniği.
boom
Film veya video çekimlerinde ses kayıtları için uzun bir metal veya fiberglas çubuk aracılığı ile kamera açısının dışında kalacak şekilde yukarıdan sarkıtılan, aşağıdan veya yanlardan tutulan mikrofon sistemi; bu sistem ile gerçekleştirilen mikrofonlama tekniği. Bu teknikte genellikle shotgun mikrofonlar kullanılır.
bouncing
Birkaç kanaldaki sesleri bir veya daha fazla kanala miksleme veya aktarma işlemine verilen isim.
breakout box
Üzerinde analog ve/veya dijital giriş ve çıkışlar bulunan ve bir data kablosuyla bilgisayara ya da bilgisayara takılı ses kartına bağlanan kutulara veya 19″ genişliğindeki rack tipi ünitelere verilen isim.
bus
Bir veya daha fazla kanal veya kaynaktan gelen sinyalleri birleştirip taşıyan kablo veya yol. Mikserin kanalları üzerinde sinyal yukarıdan aşağıya dikey bir şekilde akar. Bus, sinyali mikserin kanalları arasında yatay olarak taşır. Buss olarak da adlandırılır.
C
calibration
Bkz. Kalibrasyon.
capstan
Analog bant kayıt cihazlarında bandın kafaların üzerinden sabit bir hızla geçmesini sağlayan motor.
cardioid
Bkz. Unidirectional.
CD-R
CD-Recordable. Tek sefer kaydedilebilen CD’lere verilen isim.
CD-RW
CD-Rewritable. Üzerlerine birçok defa kayıt yapılabilen CD’lere verilen isim.
channel
Mikser üzerindeki kanallara verilen isim.
channel strip
(1) Mikserin üzerindeki kanala verilen isim. (2) Mikserin üzerinde bulunan kanallardan esinlenerek tasarlanmış, üzerinde mikrofon preamplifikatörü, EQ ve dinamik işlemciler bulunan cihaz.
Channel Voice
Müzikal performansla ilgili olan MIDI mesajları. Channel Voice, MIDI mesajları arasında en çok kullanılan mesajlardır. Note On, Note Off, Channel Pressure (Channel Aftertouch), Polyphonic Key Pressure (Polyphonic Aftertouch), Control Change, Program Change ve Pitch Bend olmak üzere toplam yedi adet channel voice mesajı vardır.
click track
Metronom kanalı.
coincident
İki mikrofonun aralarında mesafe olmayacak şekilde, yan yana olarak kullanıldığı stereo mikrofonlama tekniklerine verilen genel isim. Ayrıca bkz. Spaced pair.
combing
Birçok defa ve farklı kanallara kaydedilmiş bir sesin veya enstrümanın istenilen bölümlerinin tek bir kanalda toplanması işlemine verilen isim.
compression
Sinyalde yüksek seviyeli yerlerin kısılarak dinamik aralığın daraltılması işlemi. Ayrıca bkz. Kompresör
compressor
Bkz. Kompresör
condenser
Kapsülü içinde ince metal bir diyafram ve backplate adı verilen ikinci bir levha bulunan, elektrostatik prensibine göre çalışan mikrofon. Türkçede kapasitif mikrofon olarak adlandırılır.
conductor
İletken.
console
Bkz. Recording console.
consumer gear (veya equipment)
Ev tipi cihazlara verilen isim.
crossfade
Bir ses dalgası fade out edilirken diğer ses dalgasının fade in edilmesi. Fade in ve fade out sırasında iki ses dalgası üst üste biner. X-fade olarak da adlandırılır. Crossfade, edit noktalarında atlamaları önlemek için çok kısa sürelerde kullanılabileceği gibi iki parçayı uzunca birbirine bağlamak ve diğer benzer amaçlar için de kullanılabilir. Ayrıca bkz. fade in ve fade out.
crossover
Sinyali frekans aralıklarına bölüp dağıtan devre veya cihaz.
crossover noktaları
Sinyalin frekans olarak aralıklara bölündüğü noktalar.
cue mix
Kulaklık miksi.
cut-off frequency
Kesme frekansı. EQ ve filtrelerde sinyalin 3 dB azaldığı nokta. Turnover frequency olarak da adlandırılır.
Ç
çok kanallı kayıt
Bkz. Kanal kayıt.
D
D/A
Digital/Analog. Dijitalden analoğa çevirme, geçiş işlemi.
D/A Converter
Bkz. Digital/Analog Converter.
dalga boyu
Ses dalgalarının boyu; sesin yayılma hızının frekansına bölünmesi ile bulunur. Metre veya feet cinsinden ifade edilir.
damping factor
Güç amplifikatörünün hoparlörün ileri ve geriye olan hareketlerini nasıl ne ne kadar iyi kontrol ettiği ile ilgili olan değer. Damping factor değerleri özellikle alt frekanslar için tasarlanmış büyük çaplı hoparlörler açısından önemlidir.
DASH
Digital Audio Stationary Head. Sony, Studer ve Matsushita firmaları tarafından geliştirilmiş, sabit kafa teknolojisine sahip profesyonel bir dijital ses kayıt formatıdır.
DAT
Digital Audio Tape. Döner kafa sistemine sahip dijital ses kayıt cihazı. İlk tasarlandığında adı R-DAT (Rotary-Digital Audio Tape) olarak düşünülmüştü. 1980’lerin son yıllarında yaygın bir şekilde kullanılmaya başlamıştır. DAT, PCM-VCR formatının kompakt hale getirilmiş şekli olarak da düşünülebilir. Ayrıca bkz. PCM-VCR.
DAW
Digital Audio Workstation. Bilgisayar tabanlı olarak çalışan hardware ve software konfigürasyonundan oluşan hard disk kayıt sistemlerine verilen isim. üzerinde mikser bulunan kompakt hard disk kayıt sistemleri de DAW olarak adlandırılır.
dB
Bkz. Desibel.
dBFS
Decibel Full Scale. Dijital sistemlerde sinyal yüksekliği skalasıdır. 0 dBFS, sistemde mümkün olan en yüksek seviyeyi temsil eder. 0 dBFS altında kalan diğer değerler 20 dBFS, -40 dBFS gibi eksi sayılarla ifade edilir.
dBm
Eski profesyonel analog cihazlar için kullanılan sinyal seviyesi birimidir. dBm, 600 Ohm’da, 1 mW’ı referans olarak alır. 0 dBm, 0.775 Volt’a eşittir. Eski profesyonel cihazların normal çalışma seviyesi +4 dBm’dir (1.228 Volt).
dBu
Decibels unterminated. Modern profesyonel cihazlar için kullanılan sinyal seviyesi birimidir. 0 dBm, herhangi bir empedansta, 0.775 Volt’a eşittir. Modern profesyonel cihazların normal çalışma seviyesi +4 dBu’dur (1.228 Volt).
dBV
Yarı-profesyonel ve ev tipi cihazlar için kullanılan sinyal seviyesi birimidir. 0 dBV, 1 Volt’a eşittir. Yarı-profesyonel ve ev tip cihazların normal çalışma seviyesi -10 dBV’dir (0.316 Volt).
DCC
Digital Compact Cassette. Ev tipi olarak tasarlanmış, analog kasete alternatif olarak piyasaya sürülmüş fakat tutulmamış ve artık kullanılmayan bir formattır. Bant dönüş hızı analog kasetlerle aynıdır (1 7/8 ips).
Decibel
Full Scale Bkz. dBFS.
Decca Tree
Orkestra kayıtları için kullanılan, aralıklı yerleştirilmiş bir çift mikrofon (spaced pair) ve buna ek olarak bir de orta mikrofon ile uygulanan mikrofonlama tekniği.
de-esser
Belirlenen frekansta seviye olarak yüksek gelen sinyalleri azaltan, frekans kontrollü kompresör. SI, ŞI, FI gibi seslerin aşırı vurgulanması ile ortaya çıkan sibilans (sibilance) problemini azaltmak veya ortadan kaldırmak için kullanılır. Ayrıca bkz. kompresör ve sibilance.
delay
Gecikme. Bir sesin belli bir gecikmeyle bir defa tekrar etmesi. Ayrıca bkz. Reverberation ve eko.
demagger
Bkz. Demagnetizer.
demagnetizer
Analog bant kayıt cihazlarında, bandın makinenin içinden geçerken metal parçalar üzerinde yarattığı manyetik alanı temizlemek için kullanılan cihaz. Kısaca demagger olarak adlandırılır.
demagnetizing
Analog bant kayıt cihazlarında, bandın makinenin içinden geçerken metal parçalar üzerinde yarattığı manyetik alanın temizlenmesine verilen isim. Bu işlem demagnetizer veya demagger adı verilen bir cihazla yapılır.
dengeli sinyal
Bkz. Balanced Signal.
dengesiz sinyal
Bkz. Unbalanced Signal.
desibel
Ses ve sinyal ölçümleri için kullanılan logaritmik bir birim. Logaritmik olması sebebi ile bu birimi kullanarak çok büyük değerleri küçük değerlerle ifade etmek mümkündür. Desibel kendi başına bir değer değildir; iki değerin oranını ifade etmek kullanılır. Kısaltma olarak dB kullanılır.
Deutsche Industrie Normung
Bkz. DIN.
Deutsches Institut für Normung
Bkz. DIN.
DI Box
Direct Injection Box. Dengesiz sinyali dengeli sinyale ve yüksek empedanslı bir kaynağı düşük empedansa çeviren cihaz veya ünite.
DIN
Deutsche Industrie Normung veya Deutsches Institut für Normung. Alman standartlar enstitüsü.
diffraction
Kırınım. Ses dalgalarının yayılım sırasında bir obje veya yüzey gibi bir engel ile karşılaştığında doğrultularını değiştirmesi ve engelin çevresinde eğilmesi veya bükülmesi.
diffusion
Ses dalgalarının kırılarak yansıması, dağılması.
Digital Audio Workstation
Bkz. DAW.
Digital Signal Processor
Bkz. DSP.
Digital/Analog converter
Dijital/Analog çevirici. Dijital olarak temsil edilen ses sinyalini analog sinyale çeviren devre veya cihaz.
digitizing
Analog sinyali dijitale çevirme işlemine verilen isim.
dijital kelime uzunluğu
Bkz. Word Length.
Dijital/Analog çevirici
Dijital olarak temsil edilen ses sinyalini analog sinyale çeviren devre veya cihaz.
dinamik alan
Bkz. Dynamic range.
dinamik mikrofon
İçinde bir diyafram ve bu diyaframa bağlı olarak bir mıknatıs etrafına oturtulmuş çok ince tel ile sarılmış bir bobin bulunan, ses dalgalarını (akustik enerjiyi) bu düzenek ile elektrik sinyaline dönüştüren cihaz.
Direct Injection Box
Bkz. DI Box.
Direct Stream Digital
Bkz. DSD.
DirectX
Microsoft tarafından multimedya amaçlı olarak geliştirilmiş bir plug-in formatıdır; profesyonel olarak Sonar altında kullanılmaktadır.
Dither
Bit sayısının azaltılması (truncation) işleminde ortaya çıkan bozulmaları önlemek ve de quantization hatalarını ve yetersizliklerini telafi etmek için kullanılan, dijital kelime içindeki alt bit’lere gelişigüzel uygulanan sayılarla ortaya çıkan white noise sinyalidir.
Dolby Digital
Bkz. AC-3.
downmixing
Bkz. SMART Content.
dry/wet
Dry (kuru), efektsiz sinyal, wet (ıslak) ise efektli sinyal için kullanılan terimlerdir. Reverb, delay gibi efekt cihazları üzerinde efektli ve efektsiz sinyallerin birbirleri arasındaki denge genelde ‚Äòmix’ parametresi ile ve yüzde (%) cinsinden ifade edilir. %100 wet sadece efektli sinyal, %100 dry sadece kuru sinyal anlamına gelmektedir, diğer bir deyişle %100 dry konumunda efekt yoktur.
DSD
Direct Stream Digital. 1-bit delta-sigma modulation adı verilen bir sistem ile kayıpsız sıkıştırma yapabilen ve SACD için kullanılan teknoloji. Ayrıca bkz. SACD.
DSP
(1) Digital Signal Processing. Dijital sinyal işleme. (2) Digital Signal Processor. Dijital sinyal işlemci. Ayrıca bkz. Signal processors.
DTRS
Digital Tape Recording System. Tascam tarafından geliştirilen ve Hi-8 video bandı üzerine 8 kanal dijital ses kaydı yapabilen sistem. Bu sistemde birden fazla makineyi birbirine bağlayarak kanal sayısını artırmak mümkündür.
dubbing
Bkz. ADR.
dublaj
Bkz. ADR.
DVD
Digital Video Disc veya Digital Versatile Disc. Sony ve Philips tarafından geliştirilen Multimedia CD (MMCD) ve Toshiba, Matsushita ve Time-Warner ortaklığı ile geliştirilen Super Density Digital Video Disc (SD-DVD) formatlarının birleştirilmesi ile oluşturulan dijital format.
dynamic range
Dinamik alan. Sinyalde gürültü eşiği ile distortion (bozulma) arasında kalan alan, aralık. dB cinsinden ifade edilir. Ayrıca bkz. Signal-to-Noise Ratio ve headroom.