Emin Tamer GÖREN (TükoDer İzmir Şubesi Yönetim Kurulu Üyesi)
Ukrayna ve Rusya Federasyonu arasında yaşanan savaşın etkileri dalga dalga yayılmaya başladı. Enerji kısıtlamaları nedeniyle yaşanabilecek kesintilere hazırlıklı olunması yönünde bildirimler yapıldı. Bütün bunlar ile kafamız meşgul iken, zeytinliklerin maden sahasına açılmasına olanak sağlayan yönetmelik değişikliği gündeme bomba gibi düştü. Haliyle protestolar birbiri ardına gelmeye başladı. Mart kapıdan baktırır, kazma kürek yaktırır demiş atalarımız. Mart ayına girdik ve kar kâbusu geri döndü. Değişen iklim koşulları nedeniyle kara kışı iliklerimize kadar hissettik. Kar yağışı sonucunda kapanan yollar nedeniyle karayolu ulaşımı aksadı. Isparta ilimizde yine elektrik kesintisi yaşandı. Bugünkü yazımızda, karayolu yolcu taşımacılığı konusunda tüketici haklarını anlatmaya çalışacağız. Sohbetimize soru-cevap şeklinde devam edelim.
Bilet olmadan seyahat edilir mi?
Tarifeli yolcu taşımalarında, her yolcu için ayrı ayrı yolcu taşıma bileti düzenlenmesi zorunludur.
Bilette hangi bilgiler bulunmalı?
Yetki belgesi sahibinin (otobüs firması); adı/unvanı, yetki belgesi numarası, adresi, vergi kimlik numarası (gerçek kişilerde T.C. kimlik numarası), biletin seri ve müteselsil sıra numarası ve düzenleme tarihi, yapılacak seyahate ilişkin; kalkış ve varış yeri, hareket tarihi ve saati, yolcunun; Türk vatandaşı ise T.C. kimlik numarası, Türk vatandaşı değilse uyruğu, pasaport numarası veya varsa yabancı kimlik numarası, engelli olup olmadığının yanında adı, soyadı, iletişim bilgisi, koltuk numarası ve taşıma ücretinin yer alması zorunludur. Yetkili acenteler aracılığı ile düzenlenen yolcu taşıma biletlerinde ise; bu bilgilere ek olarak acentenin adı, unvanı, adresi, yetki belgesi numarası ve vergi kimlik numarasının (gerçek kişilerde T.C. kimlik numarası) yer aldığı bilgilerin/kaşenin bulunması/basılması zorunludur.
Ücretsiz yolcu taşıması yapılır mı?
Yolcular için ayrılmış oturma yerlerinin numaralandırılması zorunludur. Yolcular için ayrılmış ve numaralandırılmış olan oturma yerlerinin dışında yolcu taşınamaz. Bir yolcuya satılmış olan oturma yeri, bir başkasına satılamaz. Otobüs firmaları her seferde en fazla, 1 yolcu ile bu seyahatte görevli olmayan 2 personeli bilet keserek ücretsiz taşıyabilirler.
Taşıma bileti iade edilip parası alınabilir mi?
Otobüs firmaları, otobüs hareket saatinin 24 saat öncesine kadar yapılacak müracaatlarda, bilet ücretinin tamamını iade etmek, otobüs hareket saatinden 12 saat öncesine kadar yapılacak müracaatlarda ise 6 ay geçerli açık bilet düzenlemek zorundadırlar. Yetki belgesi sahibi tarafından, yapılacak seferin iptal edilmesi halinde, bilet ücreti hak sahibine iade edilir. Yolcu taşıma biletleri, e-bilet olarak da düzenlenebilir.
Tarifesiz yolcu taşımalarında taşıma sözleşmesi yapılması gerekir mi?
Sözleşme yapılması zorunludur. Taşıma sözleşmelerinde, otobüs firmasının adı/unvanı, yetki belgesi numarası, adresi, vergi kimlik numarası (gerçek kişilerde T.C. kimlik numarası), taşınan tarafın/tarafların adı, soyadı veya unvanları, kalkış ve varış yeri, taşıma güzergahı, taşımanın yapılacağı gün/günler ve saat/saatler, taşınacak yolcu sayısı, taşıma ücretinin belirtilmesi ve her seferde taşınan yolcuların numaralandırılmış oturma yerlerine göre düzenlenmiş yolcu Türk vatandaşı ise T.C. kimlik numarasının, Türk vatandaşı değilse uyruğu, pasaport numarasının veya varsa yabancı kimlik numarasının, ad ve soyadlarının yazılı olduğu yolcu listesinin bulunması zorunludur. Taşımayı yapacak otobüs firması tarafından, yapılacak taşıma sözleşmesine uygun fatura veya fatura yerine geçen belge düzenlenmesi ve bir nüshasının yapılacak denetimlerde ibraz edilmek üzere seyahat esnasında taşıtta bulundurulması zorunludur. Yolcular için ayrılmış oturma yerlerinin numaralandırılması zorunludur. Yolcular için ayrılmış ve numaralandırılmış oturma yerlerinin dışında yolcu taşınamaz.
Karayolu yolcu taşımalarında bir yolcunun bagaj hakkı ne kadardır?
Yolcunun 30 kilograma kadar olan bagajı ücretsiz taşınır. Bagajlar, bagaj sahibi yolcunun bilet bilgilerine göre iki parça olarak düzenlenmiş etiketlerle etiketlenir. Bu etiketin bir parçası bagaja bağlanır/yapıştırılır, diğer parçası ise, yolcu taşıma biletine yapıştırılır ve yolcu bilgileri ile bagaj bilgileri elektronik olarak da eşleştirilir. Yolcunun birden fazla bagajı olması halinde, işlemler her bagaj için tekrarlanır. Taşıtın bagaj taşınmasına mahsus bölümleri dışında eşya taşınamaz. Taşımanın yapıldığı taşıtta, yolcuların etiketlenmiş bagajları dışında hiçbir bagaj taşınamaz. Taşıtın izin verilen azami yüklü ağırlığını aşacak şekilde bagaj yüklenemez ve taşınamaz. Yolcu beraberinde olmayan ticari eşya ve kargo taşınamaz.
Bagaj ile ilgili konularda nelere dikkat etmeliyim?
Yolcu taşımalarında, tehlike oluşturabilecek yanıcı, yakıcı, parlayıcı, patlayıcı, zehirli, bulaşıcı, radyoaktif ve benzeri nitelikteki yolcu eşyası, taşıtın bagaj bölümü de dahil olmak üzere taşınamaz. Otobüs firmaları, bagajları teslim aldıkları andan teslim edinceye kadar, tamamen veya kısmen kaybından, zayiinden, hasara uğramasından, çalınmasından, güvenliğini sağlamaktan, teslim aldıkları şeklini muhafaza etmekten, korunması ve taşınmasından sorumludurlar. Zarar görenin tazmin hakkı saklıdır.
Bagajın hasara uğraması halinde yolcu hakları nelerdir?
Yetki belgesi sahibi tarafından bagajın hasara uğraması halinde; yolcuya ayrıntılı bilgi verilir ve istenirse yolcu haricindeki bir tanığın katılımıyla oluşturulacak kurul huzurunda bagaj açılarak hasarın kapsamı kendisine gösterilir ve bu durum bir tutanakla tespit edilir. Herhangi bir itirazının olmaması halinde teslim imzası alınarak teslim edilir.
Evcil hayvanımı otobüste yanıma alabilir miyim?
Özel kafeslerinde kedi, köpek ve kuş gibi evcil hayvanlar bagaj taşımaya mahsus bölümlerde taşınabilir. Taşıtın içinde yolcularla birlikte canlı hayvan taşınamaz. Gerekli hallerde, yolcu alınmaksızın evcil hayvanların taşıtın içinde taşınabileceği özel sefer ve servisler düzenlenebilir.
Yolcu taşımasının imkansız hale gelmesi halinde yolcu hakları nelerdir?
Karayolları alt yapısı, işletilmesi, trafik, doğal afetler, meteorolojik şartlar ile arıza ve kaza hali dahil, seyahat esnasında meydana gelen ve beklenmeyen durumlarla ilgili olarak ortaya çıkan ve taşımanın devamına engel olan sebeplerin, belirsiz bir süre beklemeyi mecburi kılması veya varış noktasına kadar gerekli zamanın bir katından daha fazla beklemeyi gerektirmesi halinde, otobüs firması, imkan olduğu takdirde bir başka güzergahı izleyerek taşımayı tamamlamak, aksi halde yolcuyu güzergah üzerinde yolcunun dilediği bir yere kadar götürmek veya yolcuyu hareket noktasına geri getirmekle yükümlüdür. Bu gibi hallerde, yolcunun bütün hakları saklı olup, otobüs firmaları herhangi bir ek ödeme veya benzeri talepte bulunamazlar.
Yolcu güvenliği konusunda ki haklar nelerdir?
Otobüs firmaları, verdikleri hizmetlerden engellilerin kolaylıkla ve yeterli derecede yararlanması için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdürler. Yolculara ait bilgilerin gizliliği ve güvenliğine ilişkin olarak; her türlü bilgiyi açığa vurmaları, yolcunun bagajını açmaları, içlerinde ne olduğunu araştırmaları, üçüncü kişilere bilgi vermeleri veya herhangi birinin bunları yapmasına neden olmaları yasaktır. Otobüs firmaları, yolcuların sağlıklı, rahat ve güvenli bir yolculuk yapmasını sağlayacak tedbirleri almak, yolcuyu güvenli bir şekilde taahhüt ettiği yere kadar götürmekle yükümlüdürler.
Yolcu taşımacılığı faaliyetinde bulunanların yükümlülükleri nelerdir?
Yolcu taşımacılığında komisyonculuk yapılamaz. Yolcu taşımacıları, taşıma sırasında yolcuya ikram ettikleri yiyecek ve içecek maddelerinin insan sağlığına uygun olmasından sorumludurlar. Bu hususlara aykırılığın tespiti halinde, ALO 174 ücretsiz GIDA ŞİKAYET hattına iletilir. Yolcu taşımacıları, şoförlerinin seyahat esnasında yolcularla veya personelle uzun süreli sohbet etmelerini ve ses ve görüntü cihazlarını yönetmelerini önlemek, yol ve seyir güvenliğini tehlikeye düşürmemek için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdürler. Seyahat esnasında ses ve görüntü cihazlarının yönetimi yardımcı personel tarafından yapılır. Otobüs firmalarının, sefere gönderdikleri taşıtları kullanan taşıt şoförü ve yolculara hizmet eden personel; trafiğin seyir ve güvenliğini tehlikeye düşürecek, yolcuları rahatsız edecek, genel ahlaka ve adaba aykırı tutum ve davranışlarda bulunamazlar. Burada belirtilen personelin mesleki saygınlığını kaybetmesi halinde, bu personelin iş akdinin yetki belgesi sahibince fesih edilmesi zorunludur.
Otobüs firmaları, taşıtlarında, yolcularını bilgilendirme amaçlı duyurular dışında, ortama sesli ve/veya görüntülü yayın veremezler. Bu taşıtlarda sesli ve/veya görüntülü yayın yapılmak istenilmesi halinde; bu yayınların bireysel (kapalı devre) yapılmasını sağlamakla yükümlüdürler. Otobüs firmaları, taşıtlarında her 9 koltuk için en az 1 adet boyun korsesi bulundurmakla yükümlüdürler. Otobüs firmalarının belediye sınırları içinde terminal dışındaki indirme bindirme ceplerinde yolcu indirip bindirebilmesi için, bu ceplere UKOME’nin ve/veya il ve/veya ilçe trafik komisyonlarının izin vermesi gerekir. Tarifeli yolcu taşımalarında kalkış ve varışların bir terminalden yapılması esastır.
Otobüs terminali park alanlarından ücret alınabilir mi?
Park alanlarını kullanan taşıtlardan park sürelerine göre makul bir ücret alınabilir. Ancak, yolcuları terminale getirmek veya terminalden almak üzere terminal içinde bulunan genel park alanlarını kullanan özel ve resmi otomobillerden 25 dakikayı geçmeyen giriş ve çıkışlarda ücret alınmaz. Bu durumdaki otomobillere genel park alanlarının dışında terminal içinde özel bir park alanı tahsis edilmesi halinde ise söz konusu ücretsiz süre ikiye katlanarak 50 dakika olur. Ancak, özel park yerinin olması, genel park yeri hakkını ortadan kaldırmaz.
Yolcu taşımacılığında kampanya yapılabilir mi?
Otobüs firmaları, tespit edilmiş ücret tarifelerinin üzerinde ücret alamaz ve yüzde 30’dan fazla indirim uygulayamazlar. Ancak, tarifeli yolcu taşımacıları önceden Bakanlıktan izin almak suretiyle yılda bir kez ve 4 ayı geçmemek üzere, sefere çıkardığı taşıtın toplam koltuk sayısının yüzde 10’unu aşmayacak sayıdaki koltuk için yüzde 30 indirim sınırlamasına tabi olmaksızın özel indirim uygulayabilirler. 6 yaşın altında olan çocuklar yolcu taşıma bileti düzenlenmeksizin kucakta seyahat edebilir. Ancak, 12 yaş altındaki çocuklar için ayrı koltuk talep edilmesi halinde, bilet ücreti geçerli ücret tarifesi üzerinden yüzde 30 indirimli düzenlenir.
Otobüs firmaları, en az yüzde 40 oranında engelli olduğunu belgeleyen kişilere; 20 koltuğa kadar olan taşıtlar için 1 kişiye, 20 koltuktan fazla koltuğa sahip taşıtlar için ise en fazla 2 kişiye, geçerli ücret tarifesi üzerinden bilet ücretinde yüzde 40 indirim uygular. Ancak, aynı taşıtla taşınacak engelli yolcu sayısının 20 koltuğa kadar olan taşıtlarda 1’den fazla, 20 koltuktan fazla koltuğa sahip taşıtlarda ise 2’den fazla olması halinde, her fazla engelli yolcu için, geçerli ücret tarifesi üzerinden bilet ücretinde yüzde 30 indirim uygulanır.
Bir sonraki yazımızda karayolu kargo taşımacılığı hakkında tüketici haklarını anlatacağız. Kamu yararına dernek statüsünde olan TükoDer her zaman yanınızda...