Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu dikkatsizlik, hiperaktivite, dürtüsellik veya bu semptomların bir kombinasyonunu içeren bir beyin bozukluğudur. Genellikle çocuklukta teşhis edilir ve yetişkinliğe kadar sürebilir.
Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB), beyin gelişimini etkiler ve 3 ila 6 yaş arasında teşhis edilebilir. DEHB olan çocuklar sıklıkla hiperaktivite ve dürtü eylemi gösterirler ve bazılarının okulda dikkat etmesi güç olabilir.
Yaşlandıkça, belirtiler daha belirgin hale gelebilir ve akademik başarıyı zorlaştırabilir. Ergenler ilişkileri zor bulabilir, antisosyal davranışlar sergileyebilir ve dikkatsizlik ve dürtüsellik yaşayabilir.
Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezlerine (CDC) göre, 4 ila 17 yaş arasındaki Amerikalı çocukların yaklaşık yüzde 11’i DEHB ile birlikte yaşıyor. 2011 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nde yaklaşık 6.4 milyon çocuk DEHB tanısı almıştır.
Amerika Anksiyete ve Depresyon Derneği’ne (ADAA) göre, ABD’de DEHB olan çocukların yüzde 50’si hâlâ yetişkinler olarak kalıyor. Bu, yetişkin nüfusun yaklaşık yüzde 4’ünü veya 8 milyon Amerikalı yetişkini temsil etmektedir.
DEHB ve depresyon nedir?
DEHB olan kişiler diğerlerinden daha çok depresyon gibi başka bir kaygı veya akıl sağlığı hastalığına sahip olabilirler.
Depresyon, yaygın fakat ciddi bir duygudurum bozukluğudur. Bir kişinin duygularını, düşüncelerini ve eylemlerini etkiler. Bu, üzüntü, yalnızlık ve yaşam aktivitelerine ilgisizlik gibi güçlü duygulara neden olabilir.
Ulusal Zihinsel Hastalık İttifakı (NAMI), yaklaşık 16 milyon Amerikalı yetişkinin veya ABD nüfusunun yüzde 7’sinin 2015’te en az bir majör depresif dönem geçirdiğini tahmin ediyor.
Kadınlar depresyon yaşayacak erkeklerden yüzde 70 daha fazladır. Yaşları 18 ila 25 arasında olan daha genç yetişkinler, depresyon geçirme olasılığının% 50 ya da daha büyük yaştakilere göre% 60 daha fazladır.
DEHB olan kişiler neden olduğu stres ve karşılaştıkları zorluklar nedeniyle daha yüksek bir depresyon riski taşırlar. DEHB olan tüm insanların yüzde 70 kadarı bir süre depresyon belirtileri yaşayacaktır.
DEHB ile ilgili sorunlar tedavi edilmezse ısrar edeceğinden, birey daha iyi görünmeyecek gibi kontrolünü kaybediyormuş gibi hissedebilir.
Semptomları belirleme
Depresyon ve DEHB belirtileri benzer olabilir. DEHB olan kişilerde depresyon, DEHB’si olmayan kişilerde nasıl göründüğünden farklı görünebilir. Sonuç olarak, depresyon bazen DEHB olarak yanlış teşhis edilir.
DEHB için ilaç kullanımı da depresyon tanısını daha zor hale getirebilir.
İlacın etkileri bazen depresyon belirtilerini taklit edebilir. DEHB ilaçları depresyon belirtilerini daha da kötüleştirebilir.
Sonuç olarak, iki koşulu ayırt etmek ve bunları düzgün bir şekilde tedavi etmek zor olabilir.
Depresyon ve DEHB’nin bazı ortak belirtileri var ama farklı nedenlerle. Her ikisi de yoğunlaşmayı veya motivasyon kaybını zorlaştırabilir.
DEHB’si olan bir kişi, çabalarının fark edilmeyeceğini veya fark yaratmayacağını düşündüğü için motivasyonu kaybedebilir. Depresyonu olan bir kişi çalışmalarını tamamlayamayabilir çünkü amaç olmadığını hissederler.
DEHB’si olan bir kişi aynı zamanda proje başlatmaya ya da okula devam etmeyle ilgili problemlere de sahip olabilir. Bir projeyi eksik bırakabilirler, çünkü onlar dinlerler, dinlemezler ya da materyalleri öğrenmezler. Depresyonu olan bir kişi, dikkat dağınıklığı veya yorgunluk nedeniyle odaklanamayabilir.
Uyku zorlukları, duygudurum değişiklikleri ve sinirlilik, DEHB ve depresyonun özellikleridir.
Bununla birlikte, DEHB normal olarak yaşam boyu bir bozukluktur, oysa depresyon gelebilir ve gidebilir.
Çocuklarda ve yetişkinlerde DEHB ve depresyon
DEHB hala duygusal, zihinsel ve fiziksel olarak gelişmekte olan çocuklar için zor olabilir, çünkü neler olduğunu anlayamayabilirler.
Davranış ve benlik saygısı ile ilgili sorunlar depresyona yol açabilir. “Farklı olmak”, bir çocuğun sınıf arkadaşlarıyla dalgalanmasına veya hissetmesine neden olabilir.
DEHB olan çocuklarda depresyon belirtileri şunlardır:
- Çok düşük hissetmek
- Favori aktivitelere ilgi duymak veya aile ve arkadaşlardan çekilmek
- Uyku ve yeme alışkanlıklarındaki değişiklikler
- Başarı notları veya ödev yapma
- Okula gitmiyor
- Umutsuz, çaresiz veya intihara meyilli hissetmek
Depresyon DEHB ile ilişkili davranışlarda artışa neden olabilir. Bir çocuk daha fazla hareket etmeye, özellikle dikkatsiz davranmaya veya aşırı derecede boğulmaya ve dağınık hale gelmeye başlayabilir. Bazen DEHB, çocuklarda bipolar bozukluk olarak tanımlanabilir.
Daha büyük çocuklar ilaçlarını almayı bırakmak isteyebilir veya ilaçlar ya da alkol ile kendi kendine ilaç vermeye başlayabilirler.
Yetişkinlerde
DEHB olan erişkinlerde depresyon belirtileri şunlardır:
- Yoğunlaşan ve odaklanmış sorun
- Bir etkinliğe aşırı dikkat
- Dağınıklık ve unutkanlık
- Dürtüsellik
- Öfke ve hayal kırıklığı gibi duyguları yönetememe de dahil olmak üzere duygusal zorluklar
- Hiperaktivite veya huzursuzluk
ADAA, DEHB’si olan yetişkinlerin% 20’sinden daha azının teşhis edildiğini veya tedavi gördüğünü belirtmektedir. 4 yetişkinten sadece 1’i DEHB için yardım istemektedir.
DEHB olan yetişkinlerin yaklaşık yüzde 50’sinde de anksiyete bozukluğu vardır.
Depresyonun, DEHB olan yetişkinlerde genel popülasyona göre 2,7 kat daha fazla olduğu tahmin edilmektedir. Yetişkinlerde depresyon belirtileri şunlardır:
- İştah veya uyku düzeninde gözle görülür değişiklik
- Daha önce yapılan aktivitelerdeki ilgi ve zevk kaybı
- Değersizlik ve ümitsizlik veya suçluluk duygusu
- Tekrarlayan ölüm veya intihar düşünceleri
- Baş ağrısı veya mide ağrısı gibi fiziksel semptomlar
Teşhis
DEHB tanısı koymak zor olabilir çünkü tek bir tıbbi, fiziksel veya genetik test bunu tespit edemez. Bunun yerine, bir dizi soru ve bilgi toplanır.
Zihinsel Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabının yeni baskısı, DEHB tanısı koymak için bazı kılavuzlar sunmaktadır. Bu kılavuzlar dikkatsizlik, hiperaktivite ve dürtüsellik kalıplarına odaklanmaktadır.
Teşhis, çocuğun davranışını, ebeveynlerden, öğretmenlerden, diğer okul görevlilerinden ve zihinsel sağlık uzmanlarından gelen girdileri belgelemeyi de içerir.
DSM-5 kriterlerine göre, DEHB tanısı konulmak için, bir çocuğun 12 yaşına kadar en az altı spesifik davranış sergilemesi gerekmektedir.
DEHB’nin yetişkin değerlendirmesi, tıbbi ve davranışsal tarihlerinin ayrıntılı bir değerlendirmesini içerir. Yetişkinler, teşhis edilecek DEHB için DSM-5 kriterlerinin beş veya daha fazlasında sergilemelidir.
DEHB ve depresyon hem ilaç tedavisi hem de psikoterapi ile tedavi edilebilir. 6 yaş ve üzeri çocuklar için davranış terapisi ve ilaç tedavisi önerilmektedir ve 5 yaş ve altındakiler için tercih edilen tedavi davranış terapisidir.
Antidepresanlar depresyonu tedavi etmek için kullanılır ve uyarıcı ilaçlar hiperaktivite ve dürtüsellik gibi DEHB davranışlarını engellemeye yardımcı olabilir. DEHB tedavisi için ilaç örnekleri Adderall ve Ritalin içerir.
Bu ilaçlar, bireyin çalışıp öğrenebilmesi için daha iyi odaklanmasına yardımcı olabilir.
Bireyler ilaçlara farklı tepki verebilir, bu nedenle doğru olanı bulmadan önce çeşitli kombinasyonları denemek gerekebilir.
DEHB olan bir çocuğu desteklemek
DEHB olan çocukların ebeveynleri, çocuğun depresyon veya başka bir davranış veya duygudurum bozukluğu geliştirmesi durumunda davranışsal değişiklikleri izlemelidir.
Ebeveynlerin çocuklarının öğretmeni ile iletişim halinde olmaları ve çocuğun davranışlarını sınıfta takip etmeleri önemlidir.
Yapı ve rutin organizasyon becerileri ve zaman yönetimi ile yardımcı olabilir. Ebeveynlerin, çocuğun görevleri tamamlamasına yardımcı olması gerekebilir.
Çocuğun yalnız olmadıklarını bilmesi önemlidir. Aile veya bireysel danışmanlık, DEHB ile duygularını ifade etme yetkisi olan bireye bir çıkış sağlayabilir.
Duygusal stres endişe ve depresyonda bir artışa yol açabileceğinden, kişinin duygudurum ve stres düzeylerini yönetmeyi öğrenmesi de önemlidir.
Sağlıklı bir yaşam tarzının ardından semptomların azaltılmasına yardımcı olabilir. Bu besleyici gıda, yeterli uyku ve egzersiz içerir.
Uygun tanı ve tedavi, DEHB olan kişilerin semptomlarını yönetmelerine yardımcı olabilir.