A) Azerbaycan- Yunanistan
B) Türkiye- Maldivler
C) Maldivler- Güney Kore
D) Texas- Kosta Rika
E) Singapur- Türkiye
A) Türkiye
B) Maldivler
C) Texas
D) Singapur
E) Jamaika
SOSYAL BİLGİLER TANIMI, DÜNYADA VE ÜLKEMİZDE GELİŞİMİ VE ÖNEMİ
SOSYAL BİLGİLER NEDİR?
Sosyal Bilgiler insanları ve yaşamlarını konu alır. Kendi kendimizi ve diğerlerini daha iyi anlamamıza yardımcı olur. Sosyal Bilgileri tanımlamak coğrafya ya da tarih gibi bir disiplini tanımlamaktan daha zordur çünkü sosyal bilgiler disiplinler arası ve çok disiplinli bir alandır. Sosyal Bilgiler ile ilgili birçok tanım yapılmıştır. Bunlardan bazıları;
Sosyal Bilgiler eğitimi ile ilgili bilgi üreten ve bu alanda uluslararası en büyük kuruluşlardan biri olan ABD Sosyal Bilgiler Ulusal Konseyi(NCSS) Sosyal Bilgileri şu şekilde tanımlamaktadır; Sosyal Bilgiler ,vatandaşlık yeterlilikleri kazandırmak için, sanat, edebiyat ve sosyal bilimlerin disiplinler arası bir yaklaşımla birleştirilmesinden oluşan bir çalışma alanıdır.
Ülkemizde, Sosyal Bilgilerin en kapsamlı tanımını 2005 Sosyal Bilgiler programın hazırlayan komisyon yapmıştır .Bu tanıma göre;
“sosyal Bilgiler, bireyin toplumsal varoluşunu gerçekleştirebilmesine yardımcı olmak amacıyla tarih,coğrafya,ekonomi,sosyoloji,antropoloji,psikoloji,felsefe,siyaset bilimi ve hukuk gibi sosyal bilimleri ve vatandaşlık bilgilerini konularına yansıtan, öğrenme alanlarının bir ünite ya da tema altında birleşmesini içeren , insanın sosyal ve fiziki çevresiyle etkileşiminin geçmiş, bugün ve gelece bağlamında incelendiği, toplu öğretim anlayışından hareketle oluşturulmuş bir ilköğretim dersidir.”
SOSYAL BİLGİLERİN ÖNEMİ
Eğitim kurumlarının temel işlevi 21. Yüzyıl dünyasında etkili ve etkin vatandaş olabilmek için gerekli olan bilgi,beceri ve değerlerin öğrenciye kazandırılmasıdır.Bu bilgi,beceri ve değerlerin önemli bir bölümü ilköğretim kurumlarında özellikle Sosyal Bigiler derslerinde kazandırılmaya çalışılır.
Günümüzde özellikle yoksulluk, açlık, savaş, işsizlik, işçi ve tüketici sorunları önemli sosyal sorunları oluşturmaktadır. Sosyal Bilgiler dersi çocukların bu tür problemlerin farkında olmalarını, bu sorunlara çözümler üretirken hesaba katılması gereken değerler ve çözümlerin farkında olmalarını sağlar.
SOSYAL BİLGİLER ÖĞRETİMİNDE TEMEL YAKLAŞIMLAR
Sosyal Bilgiler programı Barr, Barth ve Shermis’in ortaya koyduğu üç yaklaşımı benimsemektedir. Bunlar:
1.Vatandaşlık Aktarımı Olarak Sosyal Bilgiler Öğretimi
Sosyal Bilgiler öğretimi ile ilgili en eski yaklaşımdır. Bu yaklaşımda Sosyal Bilgilerin temel amacı öğrencilere kültürel mirası aktararak, onların iyi bir vatandaş olmalarını sağlamaktır. Geçmişi öğrenme, geçmiş ve geleneklerle gurur duyma, sorumluluk alma, uygun davranışlar sergileme ve otoriteye bağlılık vatandaşlık aktarımı programının en önemli içeriğidir. Yöntem olarak, vatandaşlıkla ilgili değer ve inanışların öğretmen merkezli bir yaklaşımla aktarılması esastır. Öğretmen ideal vatandaşı örnek olarak gösterir ve bu vatandaşın sahip olduğu özelliklerin sorgulanmadan kazanılması gerektiğini anlatır. Kısaca bu yöntem, bir telkin yöntemidir.
2.Sosyal Bilim Olarak Sosyal Bilgiler Öğretimi
Sosyal Bilim olarak Sosyal Bilgiler öğretimi, sosyal bilimlere ait bilgi, beceri ve değerlerin kazanılmasının etkili vatandaşlık için en iyi hazırlık olduğu varsayımına dayanır. Bu yaklaşıma göre öğrenciler, sosyal bilimlerin yapısı ile bilgi toplama ve yorumlama süreçlerini öğrenmelidir. Bu nedenle sosyal bilimciler tarafından tanımlanan önemli bulgular, bakış açıları ve sorunlar sosyal bilgiler programlarının içeriğini oluşturur. Sosyal bilim olarak sosyal bilgiler öğretiminde yöntem araştırma incelemedir.
3.Yansıtıcı İnceleme Olarak Sosyal Bilgiler Öğretimi
Yansıtıcı inceleme olarak Sosyal Bilgiler öğretiminin amacı, öğrencilerin toplumsal ve bireysel problemler karşısında, makul, mantıklı ve düşünülerek alınmış kararlara varmalarını sağlamaktır.
Öğrenciler problemleri çözerken, karar alırken bilgiyi kullanırlar: ancak odak noktasını bilgi değil problem çözme ve bilimsel akıl yürütmeye dayalı karar verme becerisidir. Araştırma inceleme yöntemi bu yaklaşımın temel yöntemidir. Çocuklar karşılaştıkları gerçek problemleri inceleyerek araştırma becerileri kazanırlar. Bu yaklaşımda bazı beceriler ön plana çıkar. Bunlar:
SOSYAL BİLGİLER ÖĞRETİMİNİN TARİHSEL GELİŞİMİ
DÜNYADA SOSYAL BİLGİLER ÖĞRETİMİNİN GELİŞİMİ
Sosyal Bilgilerin kapsamına giren konular, Antik Yunan ve Roma gibi büyük medeniyetler kuran batı toplumlarında ilk çağlardan itibaren okullarda okutulmuştur. Heredotes, Thukydides, Aristo, Eflatun, aynı zamanda birer öğretmen olarak öğrencilere dersler vermişlerdir. Köklü bir medeniyet olan Çin’de Sima Qian ile Du-Yu tarih dersleri okutmuştur. Selçuklu Nizamiye Medreseleri ile başlayan gelenekle ondan sonra Türk ve İslam devletleri ve Osmanlı medreselerinde Sosyal Bilgiler konularına yer verilmiştir. Avrupa da 13. Asırdan itibaren kurulmaya başlanan Paris, Bologna, Oxford gibi okullarda da bu derslere rastlanmaktadır.
Sosyal Bilgiler terimi resmen 1916 yılında Sosyal Bilgiler Komitesi tarafından kabul edilmiştir. Sosyal Bilgiler, eğitim kurumlarına bir konu alanı ya da ders olarak ABD’de 20. Yüzyıl başında, sosyal yaşantıların karmaşıklaşması, toplumsal değişmenin ve çatışmaların artmasıyla birlikte girmiştir. Sosyal Bilgilerin konu alanı olarak eğitim programına girmesi, ilerlemecilik akımının “demokratik toplum için vatandaş yetiştirme” görüşünün etkisiyle gerçekleşmiştir.
1930- 1940 yıllarda yeniden kurmacılık ve çocuk merkezli yaklaşımı benimseyen eğitimcilerde Sosyal Bilgiler programının gerçekleşmesi için çaba göstermişlerdir. Ancak 1940-1950 yıllar da Sosyal Bilgiler programı büyük ölçüde tarih ve coğrafya olarak uygulanmıştır.
1960 lı yılların başında ve 1970lerin ortalarına kadar Sosyal Bilgiler dersine eleştiriler yöneltildi ve bunların sonucunda “Yeni Sosyal Bilgiler” adı altında reform hareketi başlatıldı. Bu hareketin sonucunda Sosyal Bilgiler dersinde tarih ve coğrafya bilgilerin ağırlığı azaltıldı. Buna karşılık sosyoloji, antropoloji, ekonomi, siyaset bilimi ve sosyal psikolojiye ağırlık verildi. Tümdengelim yaklaşımı ile anlatı yönteminin yerini tümevarım ve araştırma yöntemi aldı. Aktif öğrenme ilkesi benimsendi ve eleştirel düşünme becerisini geliştirmeye önem verildi.
NCSS, 20.yüzyıla girerken ABD’de Sosyal Bilgiler programının sosyal yapılandırılmacılık kuramına bağlı disiplinler arası, bütünleşmiş, tematik v.b. bir karakter taşıdığı problem çözme yöntemi ve işbirlikçi öğrenmeyi gördüğü gözlenmektedir.
TÜRKİYE’DE SOSYAL BİLGİLER ÖĞRETİMİNİN GELİŞİMİ
Türk eğitim tarihinde, Türklerin islamiyeti kabul etmeden önce, toplumsal yaşamla ilgili bir takım bilgi ve kurallar gelenek görenekler çocuk ve gençlere öğretilmeye çalışılmıştır. İslamiyetin kabul edilişinden sonra da daha çok islam dinini temel alan konuların kazandırılması yoluna gidilmiştir. Osmanlılar da özellikle subyan mektepleri ve medreselerde din temeline dayalı bilgiler programalarda ağırlık taşırken Sosyal Bilimler içinde yer alan kimi dersler kurumların öğretim düzeylerine uygun biçimde belirli saat ve süreler de okutulmuştur.
Sosyal Bilgilerin kapsamına giren dersler ilk kez 2.Abdulhamit zamanında, Maarif Nezaretine bağlı ilköğretim kurumu olan iptidailerin programlarında yer almıştır.
Cumhuriyetin ilanından sonra, yeni Türk devletinin ideolojisinin genç nesillere benimsetmek, milli, manevi ve ahlaki değerlerle donatılmış, fikri vicdanı hür nesiller yetiştirmek amacıyla 1926 yılından itibaren hazırlanan programlarda tarih, coğrafya ve yurt bilgisi derslerine yer verilmiştir. Bu dersler 1926,1930, 1932, 1936 ve 1948 yıllarında tek disiplinli öğretim anlayışına göre okutulmuştur.
Disiplinler arası bir program yaklaşımı ve bir ders olarak Sosyal Bilgiler Türkiiye’de ilk kez 1960lı yıllarda benimsenmiştir. 1962 yılında programa Toplum ve Ülke incelemeleri dersi konulmuştur. 1968 yılında bu ders Sosyal Bilgiler adını almıştır. Sosyal Bilgiler dersi 1985 yılında Milli Tarih, Milli Coğrafya, Vatandaşlık Bilgisi dersleri olarak verilmiştir. 1997-1998 öğretim yılından itibaren ise 4,5,6,7. Sınıflarda tekrar Sosyal Bilgiler dersi olarak okutulmaya başlamıştır.
1998 yılından itibaren dünyadaki gelişmeler göz önünde bulundurularak yoğun program geliştirme çabaları başlamıştır. 2005 yılında yeni program oluşturulmuş ve bu programın geliştirilmesinde tematik öğrenme, problem çözme ve işbirlikli öğrenmeye vurgu yapan sosyal yapılandırmacılık esas alınmıştır.
SOSYAL BİLGİLER VE SOSYAL BİLİMLER
Günümüzde ve geçmişte yaşam içinde insanın, insanla, çevresiyle ve kurumlarla ilişkilerini inceleyen birçok disiplin bulunmaktadır. Bu disiplinler Sosyal Bilimler adı altında toplanmaktadır. Sosyal Bilimler bilimsel bir tutumla toplumların incelendiği disiplinlerdir.
Sosyal Bilgiler öğretimin planlanmasında temel olarak Sosyal Bilimler alınır. Sosyal Bilgilerde ele alınan sözcükler, kavramlar ve genellemeler Sosyal Bilimlerden alınır. Sosyal Bilimler kendi bilgisini üreten bir bilimdir. Oysa Sosyal Bilgiler temel eğitim kurumlarında bir müfredat çalışma alanıdır. Sosyal Bilgiler kendi bilgisini üretmez. Etkili vatandaş yetiştirme amacı doğrultusunda kullanacağı bilgileri Sosyal Bilimlerden alır.
SOSYAL BİLGİLERDEKİ BELLİ BAŞLI DİSİPLİNLER
Sosyal Bilgiler programının içeriği tarih, coğrafya,sosyoloji, felsefe, psikoloji, antropoloji ve benzeri disiplinlerin ürettikleri bilgilerden yapılan seçkilerle oluşturmaktadır. Bu disiplinlerin bazıları:
Sosyoloji
Sosyoloji insanın toplum yaşamının insan grupları ile toplumların bilimsel incelenmesidir. Sosyologlar aile, hükümet, din, iş ve okul gibi insanların oluşturmuş olduğu grup ve sosyal kurumları inceleyerek toplum ve toplumun davranışları üzerinde araştırma yaparlar.
Sosyolojinin Sosyal Bilgiler öğretimine çok önemli katkıları vardır. Aile, okul, komşuluk, devlet gibi temel toplumsal kurumlar içindeki “statü ve roller” ilköğretimde öğrencilere kazandırılır. Çocuğun yakın toplumsal çevresini ve önemli kurumları tanıması amacıyla sosyal bilgiler derslerinde sosyoloji ile ilgili temel kavramlar kazandırılmaya çalışılır.
Tarih
Tarih, geçmişteki olayları; yer, zaman kişileri göstererek kaynaklara dayalı olarak sebep sonuç ilişkisi içerisinde inceleyen bir bilim dalıdır.
Sosyal Bilgiler programlarında ki tarih konularının öğretimi öğrencilerde tarihsel sorgulama becerisini geliştirmeye odaklanmalıdır. Bu beceri ile öğrencilerin kanıt ve bilgileri kullanarak bu olayların niçin meydana geldiğini keşfetmelerini sağlar. Ayrıca, Sosyal Bilgiler derslerinde tarih konularından faydalanılarak öğrencilerin günümüzde dünyada meydana gelen olayları geçmişte yaşanan olayların ışığı altında değerlendirmeleri sağlanır.
Antropoloji
Antropoloji, iskelet kalıntıları, fosiller, kalıntılar, aletler, heykeller ve eski insan kültüründen kalan diğer şeylerin ortaya çıkarılıp incelenmesiyle tarihin, geleneklerin yaşam alışkanlıklarının belirlenmesi için daha önceki uygarlıklar üzerinden yapılan bilimsel çalışmadır.
Antropologlar kültürleri incelerler. Genç insanların kendi kültürlerini nasıl öğrendiklerini ve bir kültürün farklı kültürler üzerine olan etkilerini araştırırlar.
Sosyal Bilgiler programında antropolojinin birçok kavramına yer verilmektedir. Bunların en önemlisi kültürdür. Kültür kavramı ilkokul Sosyal Bilgiler dersi için gerekli bir kavramdır. Çocukların dış dünyaya kayıtsızlığının azaltılması ve diğer kültürler hakkında daha fazla bilgiye sahip olmaları gerekmektedir ki bu özellikle antropolojinin yardımıyla gerçekleşebilir.
Ekonomi
İnsanların istek ve gereksinimlerini karşılamak için kaynakları dengeli bir şekilde kullanmak üzere bireyler ve gruplar tarafından alınması gereken kararlarla ilgilidir yani karar verme sürecedir.
İlköğretim çağındaki çocuklar için ekonomi, gelecekte işçi, tüketici ve vatandaş rollerini üstlenecekleri için önemlidir. Bu yüzden, çocukların birçok ekonomik tüketici becerilerini bilmeleri ve Sosyal Bilgilere iyice yerleştirilebilir ekonomik değerler geliştirmeleri gerekmektedir. Bunlar; paranın yönetimi, bankaya para yatırma, malların ve hizmetlerin alım ve satımı, bir hayat tarzının seçimi gibi hayatlarının değişik alanlarıyla ilgilidir.
Siyaset Bilimi
Siyaset bilimi, insanların kendilerini nasıl yönettiğini araştırır. Devlet yapısı, atanmış ve seçilmiş kamu görevlilerinin sorumluluk ve ödevleri siyaset biliminin kapsamını oluşturur.
Sosyal Bilgiler öğretiminin temel amacı, öğrencinin günlük hayatta karşılaşabileceği problemlere çözüm üretebilecek yeterliliğe ulaşmasını sağlamaktadır. Sosyal Bilgiler bu amacına ulaşabilmek için siyaset bilimine büyük oranda ihtiyaç duyar. Çünkü siyaset bilimi öğrencilerin yaşam boyu kullanacağı bir kısım temel bilgileri konu almaktadır. Sosyal Bilgiler derslerinin etkin ve duyarlı vatandaşlar yetiştirme amacını gerçekleştirmede siyaset biliminin katkısı büyüktür.
Psikoloji
Psikoloji, davranış bilimlerini oluşturan temel bilim dallarından biridir. İnsan davranışını bilimsel olarak inceleyerek açıklamaya ve bazı kişisel davranışları önceden tahmin etmeye çalışan bir araştırma uygulama alanıdır. Psikoloji yaşamın hemen hemen her yönüyle ilişkilidir.
Psikologlar bireysellik, kişisel görüş, motivasyon, insan kişilikleri ve gruplar içindeki bireylerin hareketlerini içeren Sosyal Bilgilerle ilgili birçok faktörle ilgilenirler. Sosyal Bilgiler öğretiminde psikolojinin veri ve araçları kullanılarak yapılan öğrenme ve öğretme etkinlikleri, öğrencilerin, kendilerine ve başkalarına ait kişilik özelliklerini, anlayışları, duyguları ve davranışları keşfetmelerini ve açıklamalarını sağlar.
SORULAR
1. Aşağıdakilerden hangisi vatandaşlık aktarımı olarak Sosyal Bilgiler öğretim programının içeriğini oluştumaz ?
A) Geçmişi öğrenme
B) Sorumluluk alma
C) Değerlerle ilgili durumları belirleme
D) Uygun davranışlar sergilime
E)Otoriteye bağlılık
2. Aşağıda verilen bilgilerden hangisi ‘Yeni Sosyal Bilgiler’ reform hareketiyle birlikte yapılan değişikliklerden değildir ?
A) Aktif öğrenme ilkesi benimsendi
B) Anlatı yönetiminin yerini araştırma yöntemi aldı
C) Eleştirel düşünme becerisini geliştirmeye önem verildi
D) Sosyal Bilgiler dersinde tarih ve coğrafya bilgilerinin ağırlığı arttırıldı
E) Tümdengelim yaklaşımının yerini tümevarım yaklaşımı aldı
3. Aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır ?
A) Disiplinler arası bir program yaklaşımı ve bir ders olarak
Sosyal Bilgiler Türkiye’ de ilk kez 1960’lı yıllarda benimsenmiştir.
B) 1926 yılında programda tarih, coğrafya ve yurt bilgisi derslerine yer verilmiştir.
C) Tarih, coğrafya ve yurt bilgisi 1926, 1930, 1932, 1936 ve 1948
yıllarında tek disiplinli öğretim anlayışına göre okutulmuştur.