Giriş
Yenidünya düzeninde, başarılı olabilen kuruluşlar incelendiğinde, bunların birçoğunun ortak özelliğinin ise halkla ilişkiler anlayışını ve bu anlayışın getirdiği çağdaş uygulamaları benimsemiş kuruluşlar olduğu görülmektedir.
Kamu Yönetimi
Kamu yönetimi kavramının anlamı, kamu ve yönetim kavramlarının açıklanmasını gerektirmektedir. Kamu “topluluk oluşturucu ortak çıkarlar çevresinde oluşan ve üyeleri bu ortak çıkarlar konusunda karar birliğine ulaşmak için etkileşimde bulunan toplumsal kesim” dir.
Yönetim; “Belli bir amacın gerçekleştirilebilmesi için, işletme faaliyetlerinin planlanması, örgütlenmesi, yönlendirilmesi, eş güdümlenmesi ve kontrol edilmesi” biçiminde açıklanmaktadır. Yönetim sosyal bir olgudur ve en az iki kişiden oluşan gruplar için geçerlidir.
Kamu yönetimi; bir devlet örgütlenmesi içinde bulunan tüm vatandaşların gelişmesi, huzuru, güvenliği, mutluluğu, sağlığı, eğitimi gibi konularda çaba harcayan tüm kamu kurum ve kuruluşlarının ortak çabalarının bütünü, kısacası toplumun ve devletin genel yönetimi olması ayrıca devletin, yasama ve yargı görevleri dışındaki, yürütme ile ilgili tüm görevlerini yerine getiren kamu kurum ve kuruluşları ile bu kuruluşlarda çalışan kamu görevlilerinin çalışmalarının toplamıdır.
Kamu yönetimi, bütün bir toplumun iç içe girmiş ve çoğu kere de birbirleriyle çelişen sorunları arasında işleyen bir idari mekanizmadır.
Kelime olarak kamu, Türkçe`de, hep, bütün; bir ülkedeki halkın bütünü; halk, amme gibi anlamlaragelmektedir.Kamu yönetiminin temelde iki yönü bulunmaktadır.Bunlardan birincisi işlevsel, diğeri ise yapısal yöndür. İşlevsel bir kavram olarak kamu yönetimi, genel kuralları (yasaları) ve kamu politikası kararlarını uygulama sürecidir. Bu bağlamda kamu yönetimi, geniş anlamdaki yönetim sektörünün siyasî ortamında yer almaktadır.
Yapısal bir kavram olarak kamu yönetimi ise, devletin örgütsel görünümünü yansıtır. Yasalarla belirlenen görevlerini yerine getirmek için ulusal ve yerel düzeyde çeşitli örgütlenmelere gider. Bu örgütlerin temel amacı, anayasa ve yasalarla belirlenen işlevleri yerine getirmektir. Siyasî iktidarlar bu örgüt vasıtasıyla amaçlarını ve programlarını gerçekleştirir. Bu anlamda kamu yönetimi siyasî organların yürütmeye ilişkin koludur; devlet ve toplum düzeninin temel dayanağıdır.
Amerika’da, Kamu Yönetimi (Public Administration) diye anılan bilim dalı, Avrupa’da “Yönetim Bilimi” (AdministrativeScience) olarak kavramlaştırılmıştır.
Kamu yönetimi, akademik bir disiplin, bir faaliyet ve bir meslektir. Kamu yönetimi, disiplinler arası köprü görevini yapan ve böylece çeşitli disiplinlerden gerekli olan kısımları alan ve bunları kamusal sorunların çözümüne uygulayan bir disiplindir. Kamu yönetiminin akademik bir disiplin olarak tanımını şöyle yapabiliriz: Kamu yönetimi, kamu bürokrasisini ve onun mal ve hizmet sunduğu halkla olan ilişkilerini anlamaya ve geliştirmeye yönelik pratik ve teoriden meydana gelen bir disiplindir.
Kamusal Hakla İlişkiler Kavramı
Günümüzde kuruluşlar, halkın eğilimlerini dikkatle ölçmeli, programlarını elde edecekleri araştırma sonuçlarına göre ayarlamalı, bir yeni düşünce ya da eylemin yayılmasında halkın desteğini sağlamak için halka bu yeni düşünce veya eylemi tanıtmalı ve benimsetmeye çalışmalıdır. Halkla ilişkilerde yönetim, halkın tepkisine önem vererek bunları değerlendirmeye tabi tutup faaliyetlerini ona göre yürütmektedir.
Halkın yönetime daha çok katkıda bulunması ve yönetimin topluma daha etkin hizmetler götürmesi bakımından kamu kuruluşlarında halkla ilişkiler kaçınılmazdır.
Kamu kuruluşları, halk üzerinde olumlu bir izlenim bırakmalı, halkın güven ve desteğini sağlamalıdır. Yönetimler, halkın hizmetinde oldukları düşüncesinden hareketle, topluma ucuz, etkin ve verimli hizmetler götürdüğünde, toplum üzerinde olumlu izlenim bırakacak, halkın güven ve desteğini sağlayacaktır.
Halkla ilişkiler; örgüt ve onun hedef kitlesi arasında karşılıklı anlayış, işbirliği ve güvenin sağlanması ve örgütsel amaçların başarılması için örgüt içindeki ve dışındaki tüm planlı iletişim çabalarını içermektedir. Yönetenler ve yönetilenler arasında bir köprü vazifesi görmektedir.
Halkla ilişkiler uygulamacıları, örgütün dış çevresiyle olan iletişiminden sorumlu olduğu kadar iş görenler arasındaki iletişim ve ilişkilerin olumlu yönde ilerlemesinden de sorumludurlar. Bu açıdan değerlendirildiğinde, halkla ilişkiler uygulamacıları için, örgütün dış hedef kitlesi kadar, iç hedef kitlesi olarak kabul edilen çalışanları da büyük bir önem arz etmektedir. İyi kurgulanmış bir iletişim modeli içerisinde hedef kitlenin beklentileri karşılanabilmektedir. Bütün bunların neticesinde de hizmet ettiği kitleler tarafından doğru algılanan vedesteklenen sağlam bir kurumsal yapı oluşmaktadır.
Halkın beklentilerine uygun, hızlı, nitelikli, ucuz ve verimli hizmet üreten bir kamu kuruluşu, zaman içinde toplumda olumlu izlenimler yaratarak halktan güven ve destek sağlayacaktır.
Halkla ilişkiler, bir işletme ile hedef kitle arasında karşılıklı iletişimi, anlayışı, kabulü ve işbirliğini sağlamaya ve sürdürmeye yardımcı bir yönetim fonksiyonudur. Diğer bir tanımda ise; halkla İlişkiler, kuruluş yöneticilerinin programlarını uygulayabilmek, hem kuruluş hem de halka hizmet verebilmek için eğilimleri, istekleri analiz etmek ve sonuçlarını tahmin etmeye yönelik sosyal bilim ve sanat olarak tanımlanmıştır.
Yapılan tüm halkla ilişkiler tanımlarının bazı ortak noktalarını şunlardır;
·Halkla ilişkiler, organizasyonlara özgü bir faaliyettir.
·Halkla ilişkilerde hedef kitle (ilgili çevreler) hem kurum içi hem de kurum dışı çevreleri kapsamaktadır.
·Halkla ilişkiler, bir iletişim çabasıdır.
·Halkla ilişkiler, iletişimde anlayış, kabul ve işbirliği çerçevesinde gerçekleşir.
·Halkla ilişkilerde iletişimin ikna edici bir şekilde tasarlanıp gerçekleştirilmesi gerekir. Halkla ilişkiler, bir yönetim fonksiyonudur.
·Halkla ilişkiler, bir süreçtir. Halkla ilişkiler, iletişim sürecinin iki yönlü doğasının vurgulandığı bir iletişim fonksiyonudur.
·Halkla ilişkiler, kurumlar ve kamular arasında karşılıklı anlayış ve iyi niyetin kurulması ve sürdürülmesiyle ilişkilidir.
·Halkla ilişkiler, bir kurum ve onun kamusu için potansiyel sonuçları olabilecek, çevredeki eğilim ve sorunları analiz eden ve yorumlayan bir bilgi toplama fonksiyonu olarak hizmet eder.
Kamusal Halkla İlişkilerin Ortaya Çıkışı
Gerek yabancı gerekse de yerli halkla ilişkiler literatürü incelendiğinde, halkla ilişkiler faaliyetlerinin dünyada ilk ortaya çıkışı, Mısır, Mezopotamya ve İran’da dönemin yöneticilerinin tanıtılması amacıyla hazırlanan tabletlerle ilgili uygulamalara kadar götürüldüğü görülmektedir. Ancak halkla ilişkilerin planlı, teorik altyapısı olan bir çaba olarak ortaya çıkması çok yenidir. Hemen eklemek gerekir ki günümüzdeki uygulamayı oluşturan, ona rengini veren, onu büyük ölçüde etkileyen ve teorisinin oluşturulduğu ülke Amerika Birleşik Devletleri’dir. Halkla ilişkiler terim olarak ilk kez 1882’de Yale Üniversitesi’nde “Halkla İlişkiler ve Hukukçuların Yükümlülükleri” adlı bir konferansta geçmektedir.
Çağdaş anlamda ilk halkla ilişkiler departmanınıABD’de 1889 yılında George Westinghouse, kendi elektrik şirketi için meydana gelen bir kriz esnasında kurmuştur.
Günümüz rekabet ortamında kuruluşlar ve markaları için yaşamsal öneme sahip olan halkla ilişkilerin gelişimini sağlayan olayları şu başlıklar altında toplamıştır;
·Büyük şirketlerin gelişmesi
·Toplumdaki değişim, çatışma ve yüzleşmenin artması
·İletişimde yaşanan teknolojik yeniklerin sonucu olarak dünya üzerindeki insanların farkındalıkları ve düşüncelerinin artması
·21. yüzyılda da kamuoyunun gücünün artması
·İnternet ve World WideWeb’in olağanüstü gelişimi
Özel kesim, devletin başlatıp sürdürdüğü toplumlakarşılıklı iyi ilişkiler kurmak, bu ilişkileringüvene dayalı olması gibi ilkeleri kendisi için dekopya edip uygulama yolları aramaya başlamıştır.Bunun yanında 1929 Bunalımı ile halkla ilişkiler uygulaması toplumsal bir içeriğe kavuştu vebu alandaki çalışmalardan somut sonuçlar alındı.Hemen eklemek gerekir ki özel kesimin öncülük rolü, halkla ilişkiler konseptinin kamu yönetimindede aynı biçimde anlaşılması sonucunudoğurdu. Devlet özel kesimin programlarını izleyipadeta taklit etmeye başladı. Bu durum İkinciDünya Savaşına kadar, yani halkla ilişkilerinKıta Avrupası’nda bir kamu yönetimi işlevi olarak benimsenmesine kadar sürdü. Bu tarihten sonrakamu yönetimleri kendilerine özgü programlarıuygulamaya başladılar. Daha sonraları tüm ülkelerdehalkla ilişkiler, hem eylemci hem de kurmay birim görevi olarak benimsendi.
İdeolojik devlet faaliyetinin önem kazanması: devlet, yönetilenin denetimini artık ilk elde baskıcı yöntemlerden (polis, jandarma baskısı, kuralsızyargılama biçimleri vb. gibi) çok, çağdaş gelişmenin yarattığı teknolojileri ve en önemlisi ideolojikaraçları kullanarak sağlamaktadır ya da sağlamakzorundadır.Halkla ilişkiler uygulamasıyla ideolojik amaçlı uygulamalar aynı araçlar üzerinde çakışmakta,üst üste gelmektedir.
Yönetsel etkinliği artırma zorunluğu:Kamu yönetimi ve işletmelerde halkla ilişkilerin bir başka anlamı, yönetimin bilme- tanıma eksikliğini gidermek, halkla sorumluluğu bölüşmek, yapılan işleri halka ya da tüketiciye anlatmaktır.Halkla ilişkilerin yönetsel verimliliğe yardım etmek amacıyla kullanımı daha çok merkezi yönetimi güçlü, merkezi yönetim geleneğine bağlı ülkelerde yoğundur.
Yönetimin karmaşıklaşması:Günümüzde yönetimin eylem ve işlemlerini birbiri ile ilişkilendirmek, birimlerin yapı ve işleyişlerini saptayıp açıklamak olanaksız olmuştur. Böylesine büyük dev bir yapıyı anlamak, tanımak; ona başvuracak, onunla yaşamının her döneminde ilişki kurmak zorunda olan yurttaşlar için ortaya çıkan ilk güçlüktür.
Kuruluşlarla toplum arasında karşılıklı güvene dayalı ilişkiler geliştirme zorunluluğu:Yönetimin çevre ile etkileşmek, halkla ilişkiler yapmak gibi pek önemli bir görevi olmadığı gibi, böyle bir görevin savsaklanmasının ortaya çıkardığı aksaklıkları görmesi ve değerlendirmesi de mümkün değildir.
Kamusal Halkla İlişkilerin Önemi
Halkla ilişkilerin ana amacı kurumların, halkla arasında anlaşma ve anlamayı sağlamak, devam ettirmektir.Kamusal halkla ilişkilerin en temel amacı kamuoyunu aydınlatmak, kurumun izlediği politikayı halka anlatmakve benimsetmektir. Günümüzde karmaşık bir yapı olan toplumsal doku içerisinde bu amacı yüz yüze ve doğrudan doğruya gerçekleştirmek çok zor görünmektedir. Bu nedenle kitle iletişim ve diğer araçlardan faydalanarak bu amacınetkin ve verimli bir şekilde gerçekleşmesi kamu yönetiminde oldukça büyük bir önem arz etmektedir.Kamu yönetimini başarıya ulaştıracak unsurlardan başında, kuruluşun ilişkide bulunduğu toplumkesiminin güvenini ve desteğini kazanmak gelmektedir.Bunun dışında kamu yönetiminde halkla ilişkilerin pek çok amacı vardır. Bu amaçlar aşağıdakigibidir:
·Kamuoyunu aydınlatmak, örgütün izlediği politikayı halka benimsetmek,
·Halkta yönetime karşı daha olumlu tutumlar oluşturmak,
·Yönetimle olan ilişkilerde halkın işini kolaylaştırmak,
·Alınacak kararların daha yerinde olmasını sağlayacak bilgileri halktan elde etmek,
·Yasaklar üzerinde aydınlatıcı bilgiler vermek ve vatandaşların yasaklara uymasını sağlamak,
·Hizmetlerin götürülmesinde halkla işbirliğini sağlamak,
·Mevzuattaki aksaklıkların saptanmasında ve giderilmesinde halkın dileklerinden, öğütlerinden, yakınmalarından faydalanmak.
Kamu yönetiminde halkla ilişkiler uygulamalarında ortaya çıkan sorunlar:Halkın gözünde kamu yönetiminin ağır işleyen, yüksek maliyet yapısıyla çalışan yine de istenen hizmetleri veremeyen, kalabalık görevlilerden oluşan, giderek karmaşıklaşan ve ulaşılması zorlaşmakta olan bir yapıda olduğu belirtilmektedir. Buyapıda görevalanların vurdumduymazlığı, sorumsuz hatta saygısız davranışları, işlemlerdeki bürokratik sorunlarıve tüm bunlar nedeniyle ortaya çıkan aracılık, kayırmacılık, rüşvet gibi kötü uygulamalar, Türkinsanının nerede ise çözüm bulunmasından umudunukestiği kimi sorunlar olarak, yönetimin kamuoyundakigörüntüsünü sürekli bozan etkenlerioluşturmaktadır.
Bu sorunların önemli olanları aşağıda belirtilen altı konu başlığı altındaincelenebilir:
•Halkın kamu kurumlarının çalışmalarından habersiz oluşu: Şeffaflığın olmadığı yerde gizlilik ve kapalılık hâkim olmakta; bilgi, belge ve diğerveriler vatandaşlara açıklanmamaktadır. Bunun sonucunda ise halk kamu kurumlarının çalışmalarından habersiz olmaktadır.Kapalıbir kamu yönetimi sisteminde; kamu çalışanlarınınkeyfi davranışları ve etik dışı faaliyetleri egemenolmakta, kamu görevlileri de etik dışı faaliyetlerinvatandaş tarafından bilinmemesi rahatlığı ile hareket edebilmektedir.
•Kamu kurumlarının halkın isteklerinden habersiz oluşu:Kamukurumlarında halkın istek ve gereksinimleri yeterince önemsenmemektedir. Halk ise kendi taleplerini çeşitli vasıtalarla yönetime duyurmaya çalışmaktadır. Yine halk, kabul etmektedir ki kamu kurumları bu isteklerden haberdardır. Yönetim bu isteklere cevap vermemiş, onları gerektiği gibideğerlendirmemiştir. Halk, kamukurumlarının keyfi hareketettiğine, isteklerinin çözümlenmesi için çaba harcanmadığınainanmaktadır. Halkla ilişkiler uygulamasında halkın istek ve şikâyetlerini öğrenme, yönetimin halkı etkilemesi için en uygun yöntemdir. Halkın tepkileri zamanında ve doğru olarak öğrenildikçe yapılacak düzeltmeler ve yeniliklerle yönetim halkın desteğini de sağlayacak böylece her iki taraf için de daha mutlu ve rahat bir yaşam sağlanmış olacaktır.
•Kamu kurumlarında halkla ilişkilerin değerinin yeterince anlaşılamaması: Yöneticilerin halkla yakın ilişki içine girmektenkaçınmaları, halkın istek ve beklentileriniduymazlıktan gelmeleri halkla ilişkileruygulanmasını engelleyen önemli birfaktördür.
•Kurum içi halkla ilişkilerin sağlanamaması:Kurum içi halkla ilişkiler, kurumunda çalışanlarateşkilatın amacı ve politikası hakkında bilgi verir.Böylece her bölüm kendisi ile tüm teşkilat arasındakiilişkileri anlama olanağına sahip olduğu gibi, teşkilattaher çalışanın teşkilatın veriminin ve fonksiyonununbilincine varması sağlanmış olur.
•Örgütlenme ve personel sorunu:Kamu örgütlerinde halkla ilişkiler departmanınınörgütlenme problemi bulunmaktadır. Kamuörgütlerinde toplumla olan ilişkiler bölümünün örgütlenmebiçimi, halkla ilişkilerin değerlendirme,planlama, uygulama ve araştırma adımlarını uygulamayakoyabilecek yapıda değildir. Kamu örgütlerindehalkla ilişkiler faaliyetleri uyum ve eşgüdümanlayışı dışında yürütülmektedir. Bu konudaki ciddisıkıntıların başında, bütün kamu örgütlerinde konu ile ilgili danışmanlık yapabilecek, halkla ilişkilereilişkin yurt içindeki ve dışındaki gelişmelerive buna bağlı olarak yeni anlayış ve teknolojilerdenyararlanma fırsatlarını ilgili kurumlara duyuracakmerkezi düzeyde örgütsel modele duyulan gereksinimgelmektedir.
•Halkın kamu kurumlarına yanlış müracaat etmesi:Yanlışmüracaat halkın herhangi bir idari sorununu çözmek amacıyla, o konuda yetki ve sorumluluğu bulunmayan yöneticilerle karşı karşıya gelmesi durumudur. Devletin kurumlarında etkin bir halkla ilişkiler uygulaması halkın anayasal hakkına kavuşmasını sağlamaktadır. Halkın anayasal haklarından olan idareye başvurma olanaklarını kolaylaştırıcı çalışmalar yapmak, halka kamu kurumlan ve fonksiyonları hakkında tam ve doğru bilgi vermek ve bu konulardan tam yararlanmalarını sağlamak, halka fikir, düşünce ve görüşlerini aracı kullanmadanve direk olarak yönetim ve yöneticilere aktarmaimkânını sağlamak devletin görevleri arasındadır.
Kamu kurumlarında halkla ilişkiler uygulamaları:Kamu yönetiminde ve özel sektörde faaliyetleringerçekleşmesinde hedef kitle yönelimli birişleyiş önem kazanmıştır. Sürekli olarak varlığınıkorumak isteyen her kurum hitap ettiği kesimindesteğini almak zorundadır. Halkla ilişkilerin genelyapısını oluşturan nitelikler hem kamu kurumlarındahem de özel kuruluşlarda vazgeçilmez önemesahiptir. Yönetim, ister kamu yönetimi olsun, isterişletme yönetimi olsun kurumunu ve kurumununfaaliyetlerini çevreye tanıtmak için halkla ilişkilerikullanmak zorundadır.