Wagner’in TRISTAN VE İSOLDE operası için çevrimiçi opera rehberi ve sinopsis
Wagner’in tutkusu, o güne kadar duyulmuş en iyi aşk müziğini bestelemekti. Bunu yapabilmek için Tristan ve Isolde için yeni bir müzik dili icat etmesi gerekiyordu. Bu iddiasını gerçekleştirdi ve duyusal, heyecan verici kromatizmiyle klasik müzik dünyası üzerinde neredeyse 100 yıl boyunca muazzam bir etki yaratacak bir eser besteledi.
İnhalt
Öne Çıkanlar
O sink hernieder Nachtgesang (Gece şarkısı)
Einsam wachend Wachtgesang (Muhafız şarkısı)
So starben wir aşk düeti
Tatest Du’s wirklich? Marke’nin şikayeti
Mild und Leise aşk ölüm
Kayıt önerisi
Premiere
Munich, 1865
Libretto
Richard Wagner, Gottfried von Strassburg'un Tristan ve İsolde ve Novalis'in Hymn to the Night adlı eserlerinden uyarlanmıştır
Main roles
Isolde, İrlanda prensi Morold'un nişanlısı (soprano) - Brangäne, hizmetçisi (mezzo-soprano) - Marke, İngiltere Kralı (bas) - Tristan, Marke'ın yeğeni (tenor) - Kurwenal, Tristan'ın yaveri (bariton) - Melot, Marke'ın saray mensubu (bariton)
Recording recommendation
WARNER CLASSICS, Wilhelm Furtwängler yönetimindeki Ludwig Suthaus, Kirsten Flagstad, Blanche Thebom, Dietrich Fischer-Dieskau, Josef Greindl ve Royal Operahouse Convent Garden Philharmonia Orkestrası ve Korosu.
Comment
Libretto ve biyografik referans
Wagner, 1852 yılında hayatına giren Mathilde Wesendonck ile yaşadığı evlilik dışı ilişkiden bir aşk operası yazmak için ilham aldı. 24 yaşındaki genç kızla Zürih’teki sürgününde tanışmıştı. Bunu takip eden hikaye çok iyi bilinmektedir. Kocası Otto onun Zürih’teki hamisi oldu ve Wagner yakın bir yerde yaşayan Mathilde ile gizli bir ilişkiye başladı (Wagner sonraki yıllarda bu ilişkinin tamamen platonik olduğunu iddia etti). 1854’te Liszt’e “şimdiye kadar aşkın gerçek mutluluğunu hiç tatmadığını ve şimdi bunun için bir anıt dikmek istediğini” yazdı. “Tristan ve Isolde “nin konusu semptomatiktir: Tristan (Wagner) ve Isolde (Mathilde), Isolde’nin Kral Marke (Otto) ile olan ilişkisi nedeniyle dünyada bir araya gelemezler. İkili çareyi aşk-ölümde bulur.
Bu konuyu Schopenhauer’in dikkatini çektiği Gottfried von Strassburg’un “Tristan ve İsolde” adlı eserinden almıştır. Hikayenin özünü devraldı, büyük ölçüde basitleştirdi ve neredeyse tamamen aşk hikayesine odaklandı. İkinci önemli edebi temel ise Novalis’in “Hymn to the Night” adlı eseriydi; Schopenhauer’in eserini okumasıyla birlikte ölüme duyduğu özlem, ona ikinci bölümün ruhani üçgenini yazması için ilham verdi: gece, aşk ve ölüm.
1857’de libretto tamamlandı ve Zürih’te ilk bölümü bestelemeye başladı. İkinci bölümü Venedik’in yalnızlığında bestelemeye karar verdi ve Érard kuyruklu piyanosunu Alpler’in ötesine taşıttı. Üçüncü bölümü ise İsviçre’de, Lucerne’in soylu oteli “Schweizerhof “ta yazdı.
Wagner’in büyük krizi
Wagner’in Mathilde ile olan ilişkisi, eserin bestelenmesinin arkasındaki tek itici güç değildi. Sürekli para sıkıntısı çeken Wagner, “Yüzük” için yazdığı ders kitabıyla gelir elde etmek istemiş, ancak yayıncısı bunu yayınlamayı reddetmişti. Yüzük döngüsünün olası bir performansı her halükarda çok uzakta olduğundan, eseri dinlendirmeye karar verdi ve yakında gelir getireceğini umduğu “Tristan” üzerinde çalışmaya başladı. Ancak eser tamamlandıktan sonra Alman sahnelerinin eseri sahnelenemez bulduğunu fark etmek zorunda kaldı; bu durum orkestra müziği için olduğu kadar iki şarkıcı rolünün tasarımı için de geçerliydi. Bu durum Wagner’e Paris Grand Opéra umudunu bıraktı. Müziğini tanıtmak için 1860’ta orada senfonik konserlerde bazı uvertürler yönetti (“Tannhäuser” ve “Tristan “ın yanı sıra), bu da 1861’deki ünlü “Tannhäuser” fiyaskosuna ve daha da fazla borca neden oldu. Tristan çekmecede kalmaya devam etti ve en büyük fiyaskosunu bekledi: 77 provadan sonra 1864’te eseri sahnelemekten vazgeçen Viyana Saray Operası’nın prodüksiyonu. Wagner böylece hayatının en tehdit edici krizine sürüklendi. Yaşayacak bir yeri yoktu, beş parasızdı ve patronlarından hiçbirinin yanında bir yuva bulamıyordu. Ludwig II’nin ortaya çıkıp onu kurtarmasıyla hayatının en büyük mucizesi gerçekleşene kadar birkaç hafta boyunca Güney Almanya’da serserice dolaştı.
İlk performans ve etkisi
Ludwig’in bir temsil düzenleyecek gücü ve imkânı vardı. Hans von Bülow ve yetenekli şarkıcı çift von Caroldsfeld’in yardımıyla, Ludwig’in Münih tiyatrosunda bir prodüksiyon ayarlamak mümkün oldu. Ancak Mayıs 1865’te planlanan prömiyer gününde her şey altüst oldu. Sabah polis Wagner’in özel evine giderek mobilyalarına el koymuş, Cosima (Wagner’in metresi ve orkestra şefi von Bülow’un eşi) kraliyet sarayı hazinesine koşarak gerekli parayı toplamayı başarmıştı. Ardından Wagner’e Isolde’nin rahatsız olduğu ve temsilin ertelenmesi gerektiği mesajı ulaştı. Nihayet 10 Haziran’da Münih Ulusal Tiyatrosu’nda büyük beğeni toplayan prömiyer gerçekleşti.
Eserin etkisi muazzamdı. Bir sonraki performans 9 yıl sonra (Bayreuth’ta) gerçekleşmiş olsa da eser, başta Gustav Mahler, Richard Strauss , Alban Berg ve Arnold Schoenberg olmak üzere sonraki tüm besteciler üzerinde etkili oldu. Debussy, Leoncavallo, Ravel, Stravinsky gibi daha pek çokları kendi tarzlarını açıkça Wagner ve Tristan’ın etkisi altında görmüştür. Tristan’ın klasik müzik tarihindeki en etkili eser olduğu ifadesi müzikolojide tartışmasızdır. Puccini bile bitmemiş Turandot’unda Turandot – Calaf aşk düetinden önce (öldüğü yerde) nota sayfasına “e poi Tristano” (ve şimdi Tristan) yazmıştır.
Müzik – “Tristan Harmonikleri”
O halde müzikte devrim niteliğinde olan nedir? Bu noktada, Tristan armonisinin (ve meşhur “Tristan akorunun”) nota örnekleriyle bir nebze olsun dibine inen aşağıdaki “Uvertür “ün açıklamalı pasajına ilişkin bilgilere atıfta bulunuyorum. Özetle, Wagner’in armoniyi melodiden kopardığı ve yerine kromatizmi koyduğu söylenebilir. Ancak bu (daha sonra atonal müzik bestecilerinde olduğu gibi) kendi başına bir amaç değil, sonsuz kromatik gelişmeler yoluyla sönmeyen aşkı temsil etmek için bir ifade aracıydı. Bu acı durumu için mümkün olan tek bir kurtuluş vardır: ölmek, yok olmak, bir daha asla uyanmamak! Wagner bu eserinde, Tristan’ın ölümü ve Isolde’nin susturulmasıyla son akorda yankılanana kadar, bu uyumsuzlukların çözülmesini dört saat boyunca dinleyicinin önünde tutar.
Müzik – ana motifler
Richard Wagner bir keresinde “Tristan ve Isolde “yi “tek bir aşk sahnesi” olarak tanımlamıştı. Aşklarını ölüm arzusuyla aşmış ve bu metafizik duyguyu tatmin edici bir şekilde kelimelere dökme göreviyle karşı karşıya kalmıştı, içgüdüsel olarak böyle bir girişimin imkansızlığını hissediyordu. Bu görev, imkansızı ifade etmek için leitmotifleri kullanmak zorunda olan “bilen” orkestra tarafından devralınmalıydı, bu nedenle bu eserde leitmotiflerin müzikal semantiği olağanüstü önemli bir işleve sahipti. En önemli leitmotifler açıklamalı pasajlarda sunulmuştur. Leitmotifler aynı zamanda solo enstrümanların leitmotivik kullanımını da içerir ve bunlar tek tek karakterlere atanmıştır. Özellikle cor anglais, çobanın ortaya çıkışı (3. bölüm) ve Tristan’ın vedası (2. bölüm) ile önemli bir role sahiptir. Kral Marke’ye eşlik eden bas klarnet ve Brangäne’nin solo kemanları da bu kapsamda anılmalıdır.
Müzik – sesler için gereklilikler
Sadece Wagner’in zamanında iki ana rolün oyuncu seçimi zor değildi, aynı zamanda resepsiyon tarihi boyunca bu konu prodüksiyonlarda her zaman ön planda olmuştur. Isolde rolü için şarkıcı havuzu her zaman biraz daha iyiyken, bir Tristan’ın oyuncu seçimi her zaman bir tıkanma noktası anlamına geliyordu. Kayıtlar tarihinde ideal bir Tristan yok gibi görünüyor, şarkıcıya yönelik vokal talepler çok aşırı. Bu (neredeyse) iki kişilik operada, metnin anlaşılabilirliği iddiası altında büyük bir orkestraya karşı zor yüksek geçiş aralığında (Passaggio) dört saat boyunca savaşmak zorunda. Özellikle üçüncü perdenin 50 dakikası bitmek tükenmek bilmiyor ve bu rolün canlı performansta üstesinden gelmek vokal-atletik bir ustalık performansına tekabül ediyor. Isolde rolü de muazzam bir dayanıklılık gerektiriyor, özellikle Isolde’nin 75 dakika boyunca hiç durmadan şarkı söylemek zorunda olduğu ikinci perdede. Buna ek olarak, ilk perdedeki öfkeli kadının ikinci perdedeki aşığa ve üçüncü perdedeki çaresiz ve mest olmuş kadına dönüşümünü büyük orkestranın üzerinde gerekli tını ve renklerle inandırıcı bir şekilde şekillendirebilmelidir. Frida Leider, Kirsten Flagstadt ve Birgit Nilsson 1920-1980 yılları arasında “son derece dramatik” Isoldens’in başlıca sanatçılarıydı. Frida Leider’in en güzel renklere, Flagstadt’ın en güzel ses sıcaklığına ve Nilsson’un en metalik nüfuz gücüne sahip olduğu söylenirdi. 21. yüzyılda Nina Stemme, Isolde’nin önde gelen yorumunda şu ana kadar başarılı olmuş görünüyor.
Tarih Öncesi: İrlanda, tebaası İngiltere ile savaş halindedir. İrlanda prensi Morold, İngiliz Cornwall’unun faizini tahsil etmek ister ve İngiliz kralı Marke’nin yeğeni Tristan tarafından öldürülür. Tristan, faiz yerine öldürülen adamın başını İrlandalı gelini Isolde’ye gönderir, böylece iki ülke arasında bir savaş tetiklenir ve Tristan savaşta ağır yaralanır. Onu iyileştirebilecek tek kişi Morold’un dul eşi Isolde’dir ve şifa konusunda yeteneklidir. Kendisini Tantris (Tristan anagramı) sahte adıyla İrlanda kıyılarına götürür ve burada Isolde tarafından bulunur. Kocasının katilini, Morold’un kılıcına tam olarak uyan yarasından tanır. Tristan’ı öldürmeye çalıştığında, Tristan gözlerini açar ve Isolde ona aşık olur. Onu sağlığına kavuşturur ve Tristan ona olan aşkına yemin eder. Tristan eve döndüğünde, kralı Marke’ye Isolde ile evlenmesini ve böylece iki krallığa barış getirmesini önerir. Bunun üzerine Marke, Tristan’ı İrlanda’ya gözetmen olarak gönderir. Tristan artık İsolde’yi bir yelkenli gemiyle İngiltere’ye götürür ve orada onunla tüm ilişkisini keser.
Başlangıç
Synopsis: İrlanda’dan Cornwall’a geçiş sırasında açık denizlerde Tristan’ın gemisinde.
Tristan’ı müzikal olarak anlamak için uvertür bize Wagner’in en önemli düşüncelerini zaten ortaya koyuyor. Uvertür, sözde acı motifini seslendiren çelloların kullanımıyla başlar:
Acı motifinin ilk üç notası bile talihsizliğin özellikleridir: uzun notaya ilk sıçrama minör altılıdır (klasik tehdit aralığı) ve bir sonraki sıçrama minör saniyedir (mümkün olan en yüksek uyumsuzluk). Daha üçüncü ölçüde obualar, başlangıcı acı motifinin sonuna denk gelen özlem motifini seslendirir:
İki motifin bu ünlü buluşmasında, efsanevi “Tristan akoru” duyulur; ne acıyı ne de neşeyi ifade eden, ancak bir tür “çözüm için belirsiz bir arayışı” ifade eden garip bir yüzen uyumsuzluğa sahip bir akor:
Ancak bu uyumsuzluk özlem motifi ile çözülmez. Ve şimdi devrim niteliğinde bir şey olur, yaklaşık 1’30” sonra keman ve viyolalardan f tonunda, yine acilen kendini çözmeye çalışan acı verici tatlı bir sekans patlak verir:
Ancak çözüm ortaya çıkmaz, çünkü hedef notaya ulaşılmasıyla birlikte başka bir uyumsuzluk ortaya çıkar ve bu böyle devam eder. Prelüd boyunca müzik bu garip, acı verici ve belirsiz uyumsuzluğun çözümünü arayacak ve bulamayacaktır. Wagner’in deyimiyle bu, arzusu “doyumsuz ve ebediyen yenilenen” bir “özlem “dir. Bu sönmeyen özlem opera boyunca dinleyiciye eşlik edecektir! Bu pasajdan kısa bir süre sonra, Tristan ve Isolde daha sonra birbirlerinin gözlerine derinlemesine baktıklarında tekrar karşılaşacağımız ünlü, özlü yedinci nota sıçramasıyla ilgili bir motifle karşılaşırız, bu yüzden ona “bakış motifi” adı verilmiştir:
Wagner, örneğin yaklaşık 2’30” sonrasında olduğu gibi, etkiyi arttırmak için tekrar tekrar kromatik uyumsuzluk zincirleri oluşturur:
Uvertürü Wilhelm Furtwängler’in yorumuyla dinliyoruz. Onun 1952 kaydı çoğu uzman tarafından referans kayıt olarak kabul edilir. Furtwängler genellikle 20. yüzyılın en büyük Wagnerian’larından biri olarak anılır.
Ouvertüre – Furtwängler
Bernstein’ın “Tristan “ı, Bernstein’ın zaman zaman partisyonun tadını çıkarmak için kullandığı aşırı yavaş tempo nedeniyle çok dikkat çekti. Örneğin, Bernstein’ın yaklaşık 40 saniye sonra fermata’da verdiği duraklamanın uzunluğuna dikkat edin, elle durdurulmuş 10 saniye!
Ouvertüre – Bernstein
Isolde’nin ölüm özlemi
Synopsis: Bir denizci memleketi İrlanda hakkında nostaljik bir şarkı söylemektedir. Prenses Isolde, hizmetkârı Brangäne ile güvertededir ve barış sözü olarak yaşlı Kral Marke’a vaat edilmesinden duyduğu hayal kırıklığını dile getirmektedir. Onun aşkı, kendisini aşağılayarak gelinin avukatı rolünü üstlenen Tristan’a aittir. Ayrıldığından beri onunla her türlü temastan kaçınmaktadır. Hizmetçisi Brangäne’ye onu bulmasını söyler.
Denizcinin şarkısından sonra, derin karanlık düşüncelerle işkence gören Isolde’yi duyarız. Ölüm dileklerini dile getirdiğinde, ölüm motifi duyulur:
Ancak Tristan’dan umudunu tam olarak kesmemiştir ve ölüm motifini “Herz “deki özlem motifiyle birleştirerek tekrarlar.
Frisch weht der Wind – Nilsson
Isolde hayal kırıklığına uğradı
Synopsis: Brangäne, Isolde’nin kendisini görme isteğini Tristan’a iletir. Ancak Tristan, sakin denize rağmen geminin dümeninde vazgeçilmez olduğunu iddia eder. Kurwenal Brangäne ile alay eder ve Morold’un sefil ölümüyle alay eden “Herr Morold zog zu Meere her” şarkısını söyler. Yaraya tuz basmak için, şarkı denizciler tarafından neşeyle benimsenir. Isolde, Kurwenal’ın alaycı şarkısını duyar ve öfkeden titrer. Öfkesi korkunç bir şekilde kabarır ve Brangäne onu en azından bir kralın karısı olacağı konusunda teselli etmeye çalışır. Isolde şimdi Brangäne’ye kalbini açar ve Tantris’in hikâyesini anlatır. Kralla evlenirse, aslında sevdiği adam her zaman ulaşabileceği bir yerde olacaktır, buna dayanamaz (“Ungeminnt den hehrsten Manne stets mir nah’ zu sehn”). Brangäne daha sonra imalı bir sesle hala aşk iksirinin olduğunu söyler. Isolde’nin şifacı olan annesinden çeşitli sihirli içecekler almıştır. Tapınağı getirir ve aşk iksirini çıkarır. Ama Isolde başka bir şişe kapar. Dehşete kapılan Brangäne, elinde ölüm iksirini tuttuğunu fark eder.
Isolde “yaralı Tristanlar” anlatısına orkestrada tekrar tekrar çalınan yaralı Tristan motifiyle başlar:
Bize ona acıdığını söylediğinde, hem özlem motifi hem de başarısız Tristan motifi duyulur ve bunlar birlikte dokunaklı bir etki yaratır. Ancak daha sonra düşünceler kadının aşağılanmasına geri döner ve alçak yaylılarda acele öfke motifi ortaya çıkar:
Öfkesi dinmez ve ölüm motifi eşliğinde trompet fanfarları altında her ikisi için de ölüm diler (“Lanet olsun, seni kötü! … İkimize de ölüm!”). Şimdi Brangäne, Isolde’yi “Welcher Wahn” ile en büyüleyici şekilde yatıştırmaya başlar. Wagner, Brangäne’nin bir sonraki sahneye güzel geçişinden gurur duymuş ve bunu Mathilde Wesendonck’a yazdığı bir mektupta anlatmıştır.
Weh, ach wehe dies zu dulden – Nilsson / Ludwig
Synopsis: Birden denizcilerin şarkıları duyulur, kara görünmüştür. Kurwenal, İsolde’nin yanına gelerek ondan karaya çıkmak için hazırlanmasını ister. Ancak İsolde ona gemiden ayrılmayı düşünmediğini ve Tristan’ı görmek istediğini söyler. Kurwenal haberi Tristan’a bildirmek için ayrılır. Isolde şimdi Brangäne’den, Isolde Tristan’la birlikteyken onlara ölüm iksirini ulaştırmasını talep eder. Brangäne ölümüne korkmuştur. Tristan içeri girer ve Isolde ona yeminini hatırlatır. Ancak Tristan çekingen davranır ve geline bir avukat olarak yaklaşmasının uygun olmadığı geleneğine atıfta bulunur. Isolde ona kocasını kaybettiğini ve Tristan uzak durmaya devam ederse onun intikamını alması gerektiğini hatırlatır. Tristan ona kılıcını verir ve kendisini bıçaklamasını ister. Isolde bunu reddeder ve kendisiyle birlikte kefaret içmesini ister ve Brangäne’ye kefaret iksirini getirmesini işaret eder. Tristan kaseyi ondan kapar ve içkiyi Isolde ile birlikte içer. İkisi de ölüm beklentisiyle birbirlerine bakarlar. Ancak Brangäne onlara ölüm ilacını vermeye cesaret edemez, aşk iksirini verir. Böylece, sürpriz bir şekilde, gelen ölüm değil, aşkın ateşli coşkusudur. Gözleri tekrar buluştuğunda, özlem doludurlar ve “Tristan! – Isolde!” ve bu pozisyonda kalırlar. Marke gemiye geldiğinde onu sevinçle karşılar ama ikisinin birbirlerine sadece bakışları vardır.
Aşkın patlamasının muhteşem sahnesinde zaten bildiğimiz motifleri duyarız. Başlangıçtaki ölçülü coşku yerini, kralı selamlayan erkeklerden oluşan koro tarafından yükseltilen bir aşk coşkusuna bırakır. Orkestra aşıkları kamçılayarak coşar ve öfkelenir.
Bu pasajı 1966 Böhm kaydından dinliyoruz. Birgit Nilsson korkusuzca kavuşma düetine giriyor, parıldayan tiz notaları taklit edilemez.
Tristan! Isolde! Treulosester Holder! Seligste Frau! – Nilsson / Windgassen
TRISTAN VE İSOLDE Act 2
Marke’ın kalesinde
Synopsis: In Isoldes Gemächern in Markes königlichen Burg in Kornwall.
Prelüd, içerik açısından bir sonraki sahnenin habercisidir. Acı verici derecede uyumsuz bir açılış akorundan sonra, birkaç ölçü sonra kemanlarda yoğun sekizlik nota hareketleri duyarız, bu da kısa süre sonra flütlerde gelecekteki tüm aşk motiflerinin temeli olacak yeni bir önemli motife, burada hızlı bir tempoda çalınan aşk çağrısı motifine yol açar:
Yavaş yavaş arzu daha acil hale gelir ve kemanlarda ve nefesli çalgılarda mutluluk motifini duyarız; bu motif aşağı doğru itici karakteriyle aşk çağrısı motifiyle ilişkilidir:
Einleitung – Kleiber
Isolde, Tristan’ın gece ziyaretini bekler
Synopsis: Marke maiyetiyle birlikte gece avına çıkmıştır. Isolde, Tristan’ın gizli ziyaretini beklemektedir. Brangäne onu av gezisinin bir hile olduğu konusunda uyarır; Marke için casusluk yapan ve Tristan’a arkadaş olarak kendini sevdiren Melot’a güvenmemektedir. Isolde, Tristan’ın geleceğinin işareti olan meşaleyi ona söndürtür. Heyecanlanan Isolde merdivenlerden yukarı koşar ve Tristan’ı tanımaya çalışır. Onu gördüğünde bir bez sallar. İkili birbirlerinin kollarına düşer ve birbirlerine sınırsız aşklarını ilan ederler.
Wagner, ikilinin tarif edilmesi zor, coşkulu bir kavuşmasını bestelemiştir. Aşk motifi rüzgarlarda patlar ve iki dakika boyunca iki ses ve tüm orkestra, Isolde’nin sesini iki kez yüksek Do’ya götüren coşkulu bir çılgınlık içinde tanınabilir melodiler ve tutarlı kelimeler olmadan kırmızı renklerde parlar. “Yukarıdaki gökler, dünyanın coşkusu! Benim ve senin! Sonsuz, ebedi bir.” (“Himmelhöchstes Weltentrücken! Mein und Dein! Ewig, ewig ein”).
Çılgınlık yatıştığında, “Işık! Ah bu ışık”, ikilinin geçmiş olayları işledikleri sözde günlük konuşmalarını başlatır. Bu diyalog çeyrek saat sürer ve Wagner bile bunun biraz uzun olduğunu düşünmüştür. Gündüz, Isolde’nin Marke ile mutsuz evliliğinin acı gerçekliğinin sembolü iken, gece ikilinin sınırsız aşklarıyla gerçek iç dünyalarının sembolüdür.
Bir sonraki bölümde Suthaus ve Flagstadt’ın yorumunda yeniden bir araya gelişi dinliyoruz. Flagstadt 57 yaşındaydı ve sesi hala göz kamaştırıcı durumdaydı, sadece 2 yüksek Do artık mükemmel değildi ve Elisabeth Schwarzkopf tarafından stüdyoda yeniden söylendi.
Isolde! Geliebte! – Flagstadt / Suthaus
Gece Şarkısı
Synopsis: Tristan, Isolde’yi yıldızlarla dolu bir gökyüzünün altında çiçeklerle kaplı bir banka götürür ve aşklarının sembolü olarak gece ve ölümü çağırırlar.
Bu sözde “Nachtgesang”, sessiz yaylıların en narin akorlarıyla ve Tristan’ın sesindeki sonsuz bir melodiyle, rüya gibi bir gece çağırma motifiyle başlar:
Şimdi Wagner her zaman kaçınmaya çalıştığı bir şeyi yapmıştır: ona göre doğal olmayan iki sesin aynı anda şarkı söylemesi. Aşk düetinde, iki aşığın “heilger Dämm’rung hehres Ahnen löscht des Wähnens Graus welterlösend aus” şeklinde tamamen birleşmesinden başka seçeneği yoktur. Harekete geçen Isolde daha sonra “Barg im Busen “in hülyalı melodisini söyler:
Sonrasında bu gece müziği hülyalı bir şekilde sona erer. Wagner bu pasaj için motiflerinin bir kısmını Wesendonck-Lieder’in (Mathilde Wesendonck’un şiirleri üzerine) beşincisi olan “Träume “den kullanır.
Bu pasajı 3 kayıtta duyacaksınız:
Kleiber’in kaydındaki Isolde olan Margaret Price bir Mozart şarkıcısıydı, bu nedenle sesi “oldukça dramatik bir soprano “nunkinden biraz daha inceydi. Kollo ile birlikte, Kleiber’in uzun bir yayla yönettiği bu romantik pasaja büyüleyici bir şefkat havası getiriyor. Sonunda iki sesin coşkulu bir şekilde kayboluşu kulağa özellikle güzel geliyor.
O sink hernieder – Kollo / Price
İkinci olarak, bu pasajı Albert Coates yönetiminde Lauritz Melchior ve Frida Leider ile yapılan 1929 tarihli kayıttan dinliyoruz. Leider bu kaydı en iyi kaydı olarak tanımlıyor. Leider’in sesi, sıcak vibratosuyla yoğun bir sıcaklık yayıyor.
O sink hernieder – Melchior / Leider
Hem Martha Mödl hem de Ramón Vinay, Wagner’in müziği için çok önemli olan muhteşem orta seslere sahipler ve bu pasajı özellikle görkemli kılıyorlar.
O sink hernieder – Mödl / Varnay
Brangänes “Wachtgesang” (nöbet şarkısı)
Synopsis: Brangäne ikiliyi Marke’ın intikamına karşı bir kez daha uyarır ve onları izlemek için kule odasına gider.
Brangäne, “Wachtgesang” olarak adlandırılan şarkısını iki solo kemanla diyalog halinde söyler. Uyarısı (“Habet acht! Bald entweicht die Nacht”) gecenin karanlığında süzülür ve bir crescendoa ile hipnotik bir etki yaratır.
Einsam wachend – Ludwig
Tristan ölümü özlüyor
Synopsis: İkili, Brangeine’in uyarılarına kulak asmaz. Tristan bir daha asla gündüz olmayacağını umar ve aşkının en yüksek mükemmelliğinin ölmek olduğunu ilan eder.
Farklı varyasyonlarını duyacağımız güzel aşk dinlencesi motifinin girişiyle sabah şarkısı başlar:
Ölüm motifi, ölme dileği ile ortaya çıkar:
Lausch Geliebter – Price / Kollo
Aşk Çılgınlığı
Synopsis: Isolde onu bu fikirden vazgeçirmeye çalışır. Onun kaybına dayanamaz. Bu da aşıklar olarak birlikte ölme fikrini doğurur.
Ağır üflemeliler eşliğinde Tristan birlikte ölmekten bahseder ve ilk kez aşk-ölüm motifini duyarız:
Isolde motifi duygusallıkla ele alır ve melodi Isolde’nin sesini tiz La’ya götürür. Uzaktan, kısa bir an için Brangäne’nin şefkatli muhafız şarkısını bir kez daha duyarız. Ardından, gündüz vakti yapılan kısa bir konuşma, final ve aşk koşuşturması olan büyük düet “O ew’ge Nacht “a yol açar. Tristan ve Isolde’nin sesleri yükseldikçe yükselir, coşku durmaksızın artar, orkestra iki kez orgazmik coşkuyla patlar – ikinci kez Brangäne’nin çığlığını duyarız ve Kurwenal onlarla birlikte durur ve “Rette Dich Tristan!” diye seslenir ve Marke kucaklanmış aşıkların önünde belirir.
So starben wir – Melchior / Flagstadt
Marke’ın ağıtı
Synopsis: Brangäne’nin şüpheleri doğruydu. Melot iki aşığı zaferle kralına takdim eder. Derin bir utanç ve keder içinde olan Marke, Tristan’ı ihanetle suçlar ve oğlu gibi sevdiği yeğeninden bir açıklama ister.
Marke’nin ağıtı bir bas klarnet tarafından yürek parçalayıcı bir şekilde çizilir. Kral ve klarnet dönüşümlü olarak, alçak yaylıların kasvetle eşlik ettiği ağlamaklı şarkılarını söylerler. İkinci bölümde, Marke harika eşinden, kraliyet gelininden bahsederken, İngiliz kornosu tarafından sunulan ruh hali hafifler. Ancak daha sonra bas klarnet geri döner ve sonunda aldatılan kralın sınırsız utancını simgeleyen dipsiz derinliklere düşer.
Kurt Moll’un yumuşak ve renkli sesi, Marke’nin performansını gerçekten dokunaklı bir olay monoloğu haline getiriyor:
Tatest Du’s wirklich? – Moll
Tristan’ın ölüm arzusu
Synopsis: Tristan’ın hiçbir açıklaması yoktur. Marke ile de konuşmaz, ama İsolde’den kendisini ölüme kadar takip etmesini ister ve onu alnından öper. Öfkelenen Melot silahını çeker, Tristan kendini Melot’un kılıcına atar ve ağır yaralı olarak yere yığılır.
Yalnız bir cor anglais, rüzgârların Tristan akoruyla birlikte acı motifini çalar. Bu Tristan’ın vedasıdır, ölümünü duyurur. Isolde onu takip edeceğine söz verir. Ateşli akorlar eşliğinde Tristan kendini Melot’un kılıcının üzerine atar.
O König, das kann ich Dir nicht sagen – Gould
TRISTAN VE İSOLDE Act 3
Synopsis: Tristan bir Ruhebett üzerinde büyük bir Linde’nin altında yatmaktadır. Der tödlich verwundete wurde von Kurwenal in Tristans altes Schloss in der Bretagne gebracht, wo Tristan einst aufwuchs. Kurwenal, Isoldes Heilkünste ihn retten können ve hat nach ihr rufen lassen.
Kasvet ve ağırlık, Tristan’ın sonsuz yalnızlığını ifade eden üçüncü perdenin başlangıcı üzerinde karanlık gölgeler gibi uzanır.
Vorspiel und Hirtenreigen – Furtwängler
Synopsis: Tristan’ın başucunda nöbet tutan Kurwenal’ın yanına bir çoban gelir. Çoban denizi izler, ancak yardım getirebilecek hiçbir gemi görünmemektedir. Tristan uyanır ve kafası karışır. Kurwenal onu neşelendirmeye çalışır. Tristan yavaş yavaş uyanır ve düşünceleri ateşli bir hezeyan içinde Isolde’ye dönerken, Tristan tedirginleşir.
Kurwenal acınası bir hale bürünür ama Tristan hastalıklı ruh halini geri getirir. Uzun bir süre alacakaranlıkta kalır, ama İsolde’nin düşünceleri geri döner, müzik yeniden yükselir ve Tristan kendini ateşe atarak şarkı söyler. Çok geçmeden bitkin bir halde tekrar yere yığılır.
Hei nun! Wie du kamst! – Wächter / Windgassen
Synopsis: Kurwenal ona Isolde’yi çağırdığını söylediğinde, Tristan’a coşku geri döner ve şimdiden ateşli bir şekilde bir gemi gördüğüne inanır.
Tristan heyecanlanır, coşkulu şarkıları her zamankinden daha yükseklere tırmanır
Noch losch das Licht nicht aus / Windgassen
Synopsis:Tristan geminin geldiğini hayal eder. Bir şawm sesi duyulur ve gemiyi görürler. İlk başta kayalıklara çarpacağından korkarlar ama gemi sağ salim limana ulaşır.
Bist Du nun tot? – Windgassen
Synopsis: Tristan sabırsızlıkla Isolde’yi beklemektedir. Coşkusu artar. Onu gördüğünde yataktan kalkar ve onu karşılamak için koşar.
“Barg im Busen” melodisi Tristan’ın sabırsızlığına eşlik eder, orkestranın baslarında senkoplu bir şekilde titreşir. Çeşitli motifler eşliğinde Tristan’ın heyecanı artar. Isolde’nin kollarındayken, özlem motifi doruk noktasına ulaşır.
Oh diese Sonne! – Suthaus / Flagstadt
Synopsis: Isolde onu kollarında tutarken, kısa bir süre sonra öleceğini fark eder, onunla bir saat daha geçirmeyi umar. Ancak Tristan ilk kucaklaşmalarından sonra ölür. Sarsılan kadın, cesedin üzerine baygın bir şekilde yığılır.
Ha! Ich bin’s süssester Freund! – Stemme
Aşk Ölümü
Synopsis: Dümenci gelir ve Marke’nin onları takip ettiğini bildirir. Kral her şeyi Brangäne’den öğrenmiştir ve affetmeye gelmiştir. Ama Kurwenal yanlışlıkla onun intikamını bekler ve kapıyı kapatır. Çok geçmeden Brangäne seslenir ama Kurwenal onu içeri almak istemez. Melot kapının önünde durur ve kapıyı kırarak açar. Kurwenal onunla kavgaya tutuşur ve onu öldürür, ardından kendini idam eder. Çok geçmeden Marke kapıdadır, içeri girer ve sarsılmış bir halde Tristan’ın başucuna gider. Marke, artık tepki vermeyen Isolde’yi görür. Raptured, Tristan’ın alemine girmiştir ve ruhu dünyayı terk etmektedir.
“Liebestod” olarak adlandırılan sahne aslında bir ölüm değil, Wagner’in deyimiyle bir “başkalaşım” ya da Isolde’nin deyimiyle “Boğulma – batma – bilinçsizce en yüksek zevk!” (“Ertrinken – versinken – unbewusst höchste Lust!”)
Opera, dört saat sonra iki ünlü si bemol majör final akoruyla gerilimin çözülmesiyle kaybolur.
Mild und Leise – Stemme
Kayıt önerisi
Wilhelm Furtwängler yönetimindeki Ludwig Suthaus, Kirsten Flagstad, Blanche Thebom, Dietrich Fischer-Dieskau, Josef Greindl ve Royal Operahouse Convent Garden Philharmonia Orkestrası ve Korosu.
Peter Lutz, opera-inside, Richard Wagner’in TRISTAN VE İSOLDE operası için online opera rehberi