‘Earworm’ Kulak Tırmalıyor
İçindekiler
- 1 ‘Earworm’ Nasıl Oluşur?
- 2 Bir Şarkının Sürekli Tekrarlanması Neye Bağlıdır?
- 3 ‘Earworm’ Etkisini Oluşturan Şarkıların Ortak Özellikleri
- 4 Durdurmak Mümkün Mü?
Bazı müzikler, şarkılar veya ritimler aklımızın bir köşesinde sürekli tekrar edip durur. Peki, bu olayın asıl sebebinin ne olduğunu biliyor musunuz? Neden bazı şarkılar ilk dinleyişte aklımıza takılır da bazılarını ne kadar dinlersek dinleyelim bu olayı yaşamayız? Bu yazımda sizlere bir şarkı gibi beynimizi kurcalayan bu soruların cevabını vereceğim.
Beynimizde tekrarlanıp duran şarkılar genelde geceleri uyumadan önce veya o şarkıyı dinledikten hemen sonra kafamızın içinde dönüp durur. İnsanların %90’ında olduğu gibi muhtemelen sizin de başınıza gelmiş olabilecek bu olayın bilimsel bir adı bile var. ‘Earworm’ olarak adlandırılan bu olay, British Columbia Üniversitesi’nin yaptığı deneylere göre insanların %15’i için rahatsız edici bir durum olarak görülüyor. Rahatsız edici olmasının sebebi ‘Obsesif kompulsif bozukluk’ gibi düzensizlikten hoşlanmayan bireylerin aniden gelen şarkıya karşı pek de hoşgörülü olmamasıdır. Bunun yanı sıra çoğu insan için de gelip geçici, umursamadığı bir durumdur ‘Earworm’.
‘Earworm’ Nasıl Oluşur?
Hepimizin bildiği gibi insan beyni çok karmaşık bir yapıya sahiptir. Bazı çalışmalara göre; bir bireyin sağ frontal ve temporal lobunun etrafında olağandışı ince dış katmanı veya korteksi varsa, bu bireyin ‘Earworm’ olayına karşı daha hassas olduğunu söylüyor. Bazı araştırmalar ise duyu organlarından gelen bilgilerin kısa süreli bellekte bulunan diğer bilgilere göre daha uzun süre depolandığı öne sürüyor. Bir şarkıyı dinledikten hemen sonra ‘Earworm’ olayını daha sık yaşamamız bu araştırmayı destekliyor.
Bir Şarkının Sürekli Tekrarlanması Neye Bağlıdır?
Araştırmalara bakıldığında yüksek tempolu ritmi olan veya yöresel ezgiler taşıyan şarkılar çok daha fazla akılda kalıyor. Bu, halk oyunları şarkılarının ve reklam müziklerinin neden akılda kaldığını açıklıyor bizlere. Basit ve tekrar eden sözlere sahip şarkıların da çok fazla akılda kalıcı olduğu öne sürülüyor. Ayrıca popülerlik kazanmış ve pek çok yerde duyduğumuz şarkılar da ‘Earworm’ etkisi yaratan şarkıların başında geliyor. İngiltere’de yayınlanan ‘Psychology of Music’ dergisinin yaptığı bir araştırmaya göre bir şarkıyı aklımızdan tekrar ediyor olmamızın dört ana sebebi var.
- Birincisi bu şarkıyı son zamanlarda dinlemiş veya duymuş olmamız gerekiyor.
- İkinci olarak o şarkıyı duyduğumuz anki duygularımızın çok yüksek olmasından kaynaklanıyor olması geliyor.
- O şarkıda duyulan bir kelimenin bizlere yaşadığımız olaylarla tekrar hatırlatılıyor oluşu üçüncü sırada yer alıyor.
- Dördüncü ve son olarak ise o şarkının, kendi hayal dünyamıza bağlı olarak kendi kendimize hatırlattığımız bir şarkı haline geliyor olması bu durumu sağlıyor.
Farkındalık
Bir şarkıya olan farkındalığımızın artması o şarkıyı sürekli olarak düşünmemizi, düşünmüyor olsak da beynimizin bir köşesinde yer etmesini sağlar ve ‘Earworm’ dediğimiz olayın gerçekleşmesine yol açar. Bu farkındalığı sağlayan faktörlerin neler olduğuna gelin beraber bakalım. Her dönemin kendine özgü çok fazla kullanılan ve trend haline gelmiş olan şarkıları vardır. Bu tip şarkıları sokakta yürürken, bir mağazayı gezerken, arabada radyo dinlerken, sosyal medyada gezinirken istemli veya istemsiz olarak duyarız. Zamanla; çok sık duyduğumuzdan dolayı ön belleğimizde geniş bir yer kaplayan bu şarkılar, ön belleğimizde sürekli bir yer edinir. Böylece ‘Earwom’ dediğimiz olay gerçekleşir ve bir zaman sonra o şarkıyı tekrar etmeye, ritmini tutmaya ve içimizden de olsa söylemeye başlarız.
Duygu Yoğunluğu
Çoğumuz müzik dinlerken bizi etkileyen, bizde iz bırakan şarkıları tercih ederiz. Peki ya başka bir olaydan dolayı oluşan duygularımızla herhangi bir şarkı dinlesek nasıl olurdu? ‘Earworm’ etkisinin ikinci kaynağı olan bu durum bizleri duygu yoğunluğumuz en üst seviyelerdeyken etkilemeyi başarıyor. Öyle ki yüksek duygular yaşadığımız bir anda duyduğumuz, dinlediğimiz şarkılar; normal bir zamanda tekrar karşımıza çıkıyor ve beynimizin içinde dönüp duran melodilere dönüşüyor.
Anahtar Kelimeler
Nakarat kısmında tekrar eden kelimelere sahip şarkılar, akılda kalıcılığı diğerlerine göre fazla olan şarkılardır. Bu tür şarkıların içinde bulunan kelimeler günlük hayatımızdaki nesnelerle bağdaştırılabiliyorsa karşımıza yeniden ’Earworm’ etkisi çıkar. Örneğin, dinlediğimiz bir şarkıda ‘Ay’ kelimesi sıkça geçiyorsa veya nakaratında bu kelime bulunuyorsa bakışlarımızı gökyüzüne çevirdiğimizde bu şarkı kafamızda tekrarlar. Bunun sebebi nesnelerin çağrışım etkisidir. Gördüğümüz veya adını duyduğumuz nesne, yakın zamanda duyduğumuz bir melodiyle eşleşiyorsa çoğu zaman bu şarkıyı tekrar etmekten kendimizi alıkoyamayız.
Hayal Gücü
Kimi zaman hayal gücümüzle başımız dertte olur. Kendimizi daha mutlu veya daha üzgün hissetmek için hayal gücümüzle bir sahne yaratırız. Duygusal hafızamız da müzik hafızamızla bağlıdır. Bu sebepten dolayı bizi duygusal olarak bir yerlere sürükleyen her düşünce için bir ritim yakalarız. Bunu çoğu zaman sevdiğimiz veya trend olmuş melodilerle yaparız. Bu olayın da asıl sebebi ‘Earworm’ etkisidir.
‘Earworm’ Etkisini Oluşturan Şarkıların Ortak Özellikleri
1)Ritim
Hızlı bir ritme sahip olan şarkıların ‘Earworm’ etkisi yaratma ihtimali diğerlerine göre çok daha fazladır. Bunun başlıca sebebi günlük hayatımızda hızlıca halletmemiz gereken rutin işlerin daha hızlı bir tempoda gerçekleşiyor olmasıdır. Günlük hayatta bir şeyler yaparken hızlı ritme sahip bir şarkının dilimize dolanmasına bu yüzden engel olamayız.
2)Özgün Melodi
Ritmik ve jenerik benzeri girişleri veya melodisi olan şarkılar hatırlanmaya daha müsaittir. Çocuk şarkılarının ve dizi müziklerinin çok daha akılda kalıcı olmasının başlıca sebeplerinden biri de bazı şarkılarda da görülen bu ‘Earworm’ etkisidir.
3)Ani Ritim Değişiklikleri
Ani ritim değişikliklerine sahip olan şarkılar diğerlerine göre öğrenilmesi daha zor olan şarkılardır. Bu nedenle beyin onları unutmakta güçlük çeker ve sürekli olarak yineleme isteği duyar. Şarkı süresince bu tip ani ritim değişiklikleri olan şarkılar bu yüzden ‘Earworm’ etkisine sahiptir.
Durdurmak Mümkün Mü?
Bazı zamanlar bu olaydan çok fazla rahatsız oluruz ve ondan kurtulmak isteriz. Özellikle uykuya dalma problemi yaşayan insanlarda görülen bu olay zamanla bir kabus niteliği taşımaya başlar. Bu etkiye direnmek durumu daha da güç hale getirir ve o şarkı kafamızda tekrarlamaya devam eder.
Yapılması gereken şey zihnimizi serbest bırakıp başka şeylere odaklanmak olmalıdır. Ayrıca sakız çiğnemek veya o şarkıyı baştan sona dinlemek veya söylemek de etkisini azaltacaktır çünkü çene hareketi müzikal hafızayı etkiler.
‘Psychology of Aesthetics, Creativity, and the Arts’ dergisinde yayımlanan ve 3000 kişinin katıldığı “The Earwormery” isimli bir ankete göre ‘Earworm’ olarak tanımlanan ilk 10 şarkı işte şu şekildedir:
- Bad Romance – Lady Gaga
- Can’t Get You Out Of My Head – Kylie Minogue
- Don’t Stop Believing – Journey
- Somebody That I Used To Know – Gotye
- Moves Like Jagger – Maroon 5
- California Gurls – Katy Perry
- Bohemian Rhapsody – Queen
- Alejandro – Lady Gaga
- Poker Face – Lady Gaga
KAYNAKLAR
Bir Şarkı Kafanıza Takıldığında — Aklınızı Keşfedin. (2020). Retrieved 24 February 2021, “https://aklinizikesfedin.com/bir-sarki-kafaniza-takildiginda/”, Erişim:20.02.2021
Earworms: why some songs get stuck in our heads more than others. (2016). “https://theconversation.com/earworms-why-some-songs-get-stuck-in-our-heads-more-than-others-68182” Erişim: 19.02.2021
O Şarkı Neden Aklında? Kulak Kurdu(Earworm) Nedir? | KreatifBiri. (2021). “https://www.kreatifbiri.com/o-sarki-neden-aklinda-kulak-kurdu-earworm-nedi/” Erişim: 20.02.2021
Editör: Nil DUMAN
Grafik ve Tasarım: Alperen ORHAN
Diğer yazılarımız için aşağıya göz atabilirsiniz:
- Helikopterlerin Temeli
- “MÜHENDİSLİK”İN DOĞUŞU
- Antarktika: Bir Kıtadan Daha Fazlası
- Cloud Computing: Sanal Depolama
- Birtakım Sunumsal Taktikler
Bizi sosyal medyada takip etmeyi ve yorum yapmayı unutmayın!!
Merhaba, yorumunuz için teşekkürler. Günümüzde Çin’in belirlediği bir bölgede iki kişilik uçan araba toplu taşıma rolünde hizmet vermektedir. İlerleyen zamanlarda…
Yazınızı beğendim tebrikler. Merak ettiğim bir nokta ise günümüzde toplu ulaşımda kullanımı mümkün mü?
Yorumunuz için teşekkür ederim, ben de aynı düşünceyi savunuyorum
Olası kazalarla ilgili sensörler yerleştiriliyor. Eğer IoT sisteminde çok basamaklı bir tedarik zinciri varsa bir kaza anında hangi basamağında kaza…
IoT ile çalışan bir sistemde kaza olursa tespiti ve sorun giderilmesi nasıl gerçekleşiyor