Sağlıklı,
kültürlü,
sağlam kişilikli,
çağdaş dünyaya uyumlu,
hayâl gücü zengin ve
yaratıcı bir nesil,
geleceğin insanını yaratmak istiyorsak, çocuk tiyatrolarına gereken önemi vermeliyiz.
Devletin, bir ”Millî Çocuk Tiyatrosu Politikası” olmalıdır.
İlk çocuk oyunlarının yazılmaya başlandığı Meşrutiyet yılları ve şuurlu olarak oyunların sahneye konulmaya başlandığı 1935 yılından bu yana ne yazık ki Türk Çocuk Tiyatrosu hem kalite, hem ortaya çıkan eserler bakımından arzu edilen düzeye ulaşmamıştır. Kimi bilim adamı ve tiyatro uzmanları, Çocuk Tiyatromuzun içinde bulunduğu durumu, ”felâket”, ”çocuk tiyatrosu cinayeti” olarak tarif etmekteler. Çocuk tiyatrosunun dramaturjik ve pedagojik mahiyetini, Türkiye’de Çocuk Tiyatrosu’nun geçirdiği merhaleleri ayrı bir başlık altında ele almak gerekir. Biz burada, Türk Çocuk Tiyatrosu’nun içinde bulunduğu durumdan yola çıkarak, çocuk tiyatrosunun nasıl olması gerektiğini tespit etmeye çalışacağız; daha sonra tekliflerimizi sunacağız.
1. Çocuk tiyatrosu bilimsel bir disiplin içinde ele alınmalıdır. Dramatik, teknik ve estetik mükemmelliğe, çocuğun dünyası, çocuğun duyuş, düşünüş ve algılayış seviyesi içinde ulaşılmalıdır.
2. Çocuk oyunlarını, okulda verilen derslere ilâve olarak kabul etmek yanlıştır. Öncelikle eğlenceye dayanan çocuk oyunlarında eğitim, dengeli bir bütünlük içinde verilmelidir.
3. Çocuk oyununda yazarın,
a. Yöneldiği yaş grubu,
b. Gayesi,
c. Vermek istediği mesaj,
d. Oyunun teması açık, yalın ve kesin olmalıdır.
4. Oyunun yöneldiği yaş grubunun kelime dünyası iyi bilinmeli. Uzun, ağdalı ve aksiyona dayanmayan konuşmalardan kaçınılmalıdır. Duygu ve düşünceler konuşmalarla değil, hareketlerle ortaya konulmalıdır. Dilin ifade imkânları çocuğun kavrama sınırlarını aşmamalıdır.
5. Oyunda dramatik bütünlük bulunmalı. Oyun kişileri karmaşık bir kişilik sergilememelidir. Karşı güçler arasındaki farklılıklar net olmalıdır. Metin, dekor, kostüm, makyaj, efekt, müzik ve dansta tam bir uyum olmalıdır. Gereksiz hiç bir şey oyuna katılmamalıdır.
6. Çocuk oyunları seyircinin oyuna katılmasına imkân sağlamalı, ancak sun’ilikten kaçınılmalıdır.
7. Her ne kadar tiyatro sanatı kolektif yaratılan bir sanat ise de, çocuk tiyatrosu özel durumu dolayısıyla, tiyatro sanatçılarının, öğretmenlerin, sosyolog, psikolog ve pedagogların ortaklaşa çalışmalarını gerektirmektedir.
8. Sahneye koyduğu oyunda yöneldiği yaş grubunu iyi tanıyan yönetmenin mümkünse çalışmalarını çocuklarla birlikte yürütmesi başarıyı kolaylaştırır. Ancak, çocuk tiyatrosunda görev alan sanatçıların çocuk psikolojisi ve pedagojisini bilmesi zaruridir.
Türkiye’de Millî Çocuk Tiyatrosu’nun kurulabilmesi için bir devlet politikası olarak yapılması gereken çalışmaları, eksikleriyle beraber dikkatlerinize sunmak istiyorum:
1. Millî Eğitim Bakanlığı ve Kültür Bakanlığı bünyesinde Çocuk Tiyatrosu birimleri kurulmalı, teşkilatlanmaya gidilmelidir.
2. Millî Eğitim Bakanlığı bünyesinde çocuk tiyatrolarını denetleyecek komisyonlar oluşturulmalıdır. Bu komisyonlarda psikolog, pedagog ve tiyatro uzmanları bulunmalı, bu uzmanlar çocuk tiyatrolarının oynayacağı oyun metnini inceledikten ve oyunları gördükten sonra okullarda sergilenip sergilenmeyeceğine karar vermelidir.
3. Çocuk tiyatrolarının kâr ve reklam aracı olarak kullanılmasına engel olunmalıdır.
4. Devlet Tiyatroları ve Şehir Tiyatroları gibi ödenekli tiyatrolarda Çocuk Tiyatrosu birimleri oluşturulmalıdır.
5. “Devlet Çocuk Tiyatroları”nın kuruluşu gerçekleştirilmelidir.
6. Millî Eğitim ve Kültür Bakanlıkları, mahallî idarelerle işbirliğine giderek yaz aylarında açık havada “Çocuk Tiyatrosu Festivalleri“ düzenlemelidir.
7. Çocuk tiyatrosuyla ilgili toplantılar, açık oturumlar, sempozyumlar, şenlikler ve yarışmalar tertip edilmelidir.
8. Çocuk tiyatrolarının kuruluş gayeleri, içinde bulundukları şartlar, karşılaştıkları problemler ve zorluklar tespit edilmelidir.
9. Çocuk tiyatrolarında, yönetmeninden dekorcusuna, kostümcü ve ışıkçısına, oyuncusuna kadar, bütün sanatçıların çocuk tiyatrosu konusunda eğitilmeleri gereklidir.
10. Çocuk tiyatrolarında psikolog, pedagog ve öğretmen danışmanlar görevlendirilmelidir.
11. Gerekirse yurt dışından uzmanlar getirtilerek seminerler ve kurslar verilmelidir.
12. Çocuk tiyatroları için uygun mekânlar hazırlanmalıdır.
13. Çocuk tiyatrosu başlı başına bir disiplin olarak ele alınmalı, hatta üniversitelerin tiyatro bölümlerinde ve konservatuvarlarda ” Çocuk Tiyatrosu Bölümleri” kurulmalıdır.
14. Çocuk tiyatrosu uzmanlık, titizlik isteyen bir alandır. Okul öncesi ve okul dönemi tiyatro çalışmalarında uzmanların görevlendirilmesi sağlanmalıdır.
15. Amatör Çocuk Tiyatrosu toplulukları desteklenmelidir.
16. Konservatuarlardan ve üniversitelerin tiyatro bölümlerinden mezun olan gençler, Anadolu’da görev yapmaya teşvik edilmeli; bu gençler, Halk Eğitim Merkezlerinde ve okullarda çocuk oyunları sahneye koymalı; kurslar düzenlemelidir.
17. Millî Eğitim Bakanlığı ve Kültür Bakanlığı çocuk tiyatrosunun yaygınlaşması için çocuk oyunlarını mahallelere, köylere kadar götürme imkânını hazırlamalıdır. Çocuk oyunu sahneye koyan özel ve amatör tiyatroları -denetimden geçirildikten sonra- desteklemeli; okullarda temsil vermelerini sağlamalıdır. Ancak, kalitesiz, hatta zararlı oyunlarla çocukların karşısına çıkan tiyatrolara kesinlikle müsaade edilmemelidir.
18. Çocuk tiyatrolarının yaygınlaşması hemen mümkün olmayacağı için oyunlar videoya alınmalı ve dağıtımı Devlet tarafından yapılmalıdır. Bu durum, hem çocuk tiyatrolarına maddi destek sağlayacak hem de okulların tiyatro çalışmalarına yardımcı olacaktır.
19. Çocuğu tiyatro dünyasına katmak, eğlendirerek eğitmek, kendini ve çevresini tanımasına yardımcı olmak bakımından anaokulundan başlayarak tiyatro, eğitim ve öğretime dahil edilmelidir. Müfredat programlarında yapılacak bir değişiklikle, ilkokullarda tiyatro ders olarak verilmelidir.
20. İlkokullarda, sınıfta oyun okuma şeklinde tiyatro sevgisi aşılanmalıdır. Böylece çocuklar bir oyunu canlandırmanın zevkini yaşarken, yaratma faaliyetine de girmiş olacaktır.
21. Çocuk oyunlarının yazılması, yazılmış olanların basılması, millî kültürümüze uygun yabancı oyunların çevrilmesi imkânları araştırılarak çocuk oyunları kütüphanesinin zenginleştirilmesi gerekmektedir.
22. Maddî yönden cazip olmadığı için ne yazık ki tanınmış yazarlarımız çocuk oyunu yazmaya itibar etmemektedir. Yazarlarımızı çocuk tiyatrosu alanına çekmek, yeni yazarlar yetişmesini sağlamak ve dramatik çocuk edebiyatının geliştirilmesi için Devlet tarafından düzenli olarak yarışmalar düzenlenmelidir. Bu yarışmalarda büyük ödüller konulmalıdır.
23. Batı’da olduğu gibi, yazarlarımız Türk klasiklerinden, Türk masal ve efsanelerinden istifade edebilirler. Konusu ve teması çocuk dünyasına uygun klâsiklerimizden; dramaturjik, estetik ve pedagojik açıdan sağlam, evrensel değerde eserler yaratılabilir Yazarlarımız mecâzi anlatıma sağladığı imkânlar bakımından zengin peri masallarından da faydalanabilirler.
24. Kukla tiyatrosu, Gölge Oyunu-Karagöz sanatçıları her türlü imkân temin edilerek desteklenmelidir. Ortaoyunu ve Meddah’ı çağdaş bir form ve muhteva ile kültürümüze yeniden kazandırabiliriz. İnanıyoruz ki millî tiyatronun olduğu gibi millî çocuk tiyatrosunun kaynağı da geleneksel temaşa sanatlarımızdır.
Yazarlarımızı çocuk oyunu yazmaya davet ediyorum.Yazarın tüm yazıları için tıklayınız: Abdulkerim DİNÇ