Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa
- Görev : Osmanlı devlet adamı, ilk Osmanlı vezirlerinden
- Doğum : ?
- Ölüm : 1387 - Serez
Osmanlı Devleti idaresinde Orhan Gazi döneminden II. Selim’in tahta çıkışının ilk dönemlerine kadar önemli görevlerde bulunan Çandarlı ailesinin ilk üyesi Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa ilk Osmanlı vezirleri arasındadır. Asıl adı Halil olup, önceleri Kara ve Karaca lakabı, vezirliği sırasında da Hayreddin unvanı ile anılmıştır. İznik Medresesi müderrislerinden Taceddin Kürdi’nin kızıyla evlendikten sonra Şeyh Edebali’nin bacanağı olan Çandarlı Halil Paşa, bu vesileyle Osman Gazi’nin akrabası oldu. Siyasi kariyerinin hızla yükselmesini sağlayan bu akrabalık Osmanlı Devleti’ne damga vuran Çandarlı ailesinin köklerini salmasını sağladı. Şeyh Edebali’nin tavsiyesi üzerine Bilecik’te kadı olarak görev yapan Çandarlı Halil Paşa, İznik’in fethinden sonra İznik kadısı olarak tayin edildi. Murad Hüdavendigar’ın tahta çıkmasıyla birlikte kazaskerlik makamına getirildi.
Osmanlı askeri sistemi için önemli bir yapıya sahip olan Yeniçeri Ocağı’nın kurulması Çandarlı Halil Paşa’nın hizmet sürecinde gerçekleşti. Devlet makamlarında bir bir yükselen Halil Paşa, Aleaddin Paşa, Hacı Paşa ve Sinaneddin Yusuf Paşa’dan sonra vezir olarak Hayreddin unvanını aldı. Vezirlik dönemlerinde çeşitli bölgelere seferler düzenleyen Halil Paşa, Selanik, Manastır ve Ohri şehirlerini ele geçirdi, ayrıca veziriazam olma başarısı gösterdi. Ancak 1. Murad’ın Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa’yı Balkanlar’da bırakıp oğlu Ali Paşa ile beraber Karamanoğlu Aleaddin Bey üzerine sefere çıkmaya giriştiği dönemde, Halil Paşa Vardar’da hastalandı ve Serez’de vefat etti. Halil Paşa'nın Ali, İlyas ve İbrahim adındaki üç oğlundan ikisi veziriazam oldu, İlyas Paşa ise beylerbeyiliğe kadar yükseldi. Devletin çeşitli kademelerinde aldığı görevlerle ömrünü bu yolda harcayan Halil Paşa, aynı zamanda hayır işleriyle uğraştı ve birçok hayır eseri yaptırdı.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Münir Aktepe, Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1993, cilt.8, sf.214-215
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Knut Hamsun
Asıl adı Knut Pedersen'dir.Daha sonɾalaɾı Knut Hamsun adını almıştır. Noɾveç'in kuzeyinde Gudbɾandsdal sınıɾlaɾı içinde Vaga kasabasında doğmuştur. Terzilik yapan babası, kalabalık ailesini alaɾak, daha kuzeye, Hamaɾöy kasabasına göç etmiştir. Çalışan ve işine bağlı adam, kaɾısını kaynanasını, altı çocuğunu teɾzilikle zaɾ zoɾ geçindiɾiyoɾ, üstelik otuɾduklaɾı yeɾin sahibi ɾahibe de borçlanmıştır.Knut hamsun 8 yaşına geldiğinde dayısının isteği üzeɾine annesi ve babası onu biɾ ɾahibin eğitimine vermişlerdir. 14 yaşına geldiğinde doğduğu kasabaya geri dönerek orada bir tüccarın yanında tezgahtarlık yapmıştır. . Biɾ yıl sonɾa da Tɾanöy`de daha büyük biɾ tüccaɾ yanında kalfalığa başlamıştır. Burada tüccaɾın kızına aşık oldu fakat tüccaɾ iflas edince ayɾılmak zoɾunda kalmıştır.Bu sıɾalaɾda "Esɾaɾengiz Adam" adlı aşk romanını yazmıştır. Bu ɾoman, gezginlik yıllaɾında tanıştığı biɾ kitapçı taɾafından bastırılmıştır.Buɾadan ayɾılınca biɾ iki aɾkadaşıyla biɾlikte ucuz eşyalaɾ satmaya başlamışlardır. Kibɾit, mum gibi şeyleɾ satmışlardır fakat daha sonɾa ayrılmışlardır.Aɾkadaşı güneye Knut kuzeye gitmiştir. Burada iş bulamayınca zanaat öğɾenmek amacıyla biɾ ayakkabıcının yanın da işe başlamıştır.
-
Hoca İshak Efendi
Mühendishane-i Berri-i Hümayun’un başhocası, Türkiye’nin modern ilim öncülerinden İshak Efendi, Bugün Yunanistan sınırları içinde kalan Yanya’nın Narda (Arda) kasabasında doğdu. “Hoca” ve “Başhoca” unvanıyla tanınır. Aslen Mûsevî bir aileye mensuptur; babasının ölümünden sonra kardeşi Esad Efendi ile birlikte İslam’a girerek İstanbul’a gitmiştir. İlk ve orta öğrenimi hakkında bilgi bulunmamakla birlikte aile çevresinden gelen çeşitli Batı dillerinin yanında Arapça ve Farsça’yı da bilmektedir.
-
Hüseyin Namık Orkun
Henüz öğrenci iken Türk tarihine ait makaleleri Dergâh mecmuasında çıkan Hüseyin Namık Orkun daha sonra çeşitli dergilerde yazılar yazdı. Macaristan’a giderek Budapeşte Üniversitesi Felsefe Fakültesi’nde Macar Türkologu Gyula Németh’in yanında doktorasını tamamladı. Macaristan’da Budapestiszemle isimli dergide Turancılık ve ırkçılık duygularının Türkiye’deki gelişimi, Turan dergisinde Türk-Macar akrabalık sorunu adıyla iki makale yayımladı. Türkiye’ye döndükten sonra da Macaristan’la ilişkisini sürdüren Orkun, inkılâp tarihi dersleri verdi. Halkevlerinin tüzüğünü hazırlamakla görevli komisyonda üye olarak çalıştı. I. Türk Dil Kurultayı’na “Türk Dili’nin M.Ö. 23-24 Asır Önce Varlığı” adlı bir bildiri ile katıldı ve Mustafa Kemal’e Türk dilinin Çin tarihlerinde kaydedilen en eski dil yadigârları hakkındaki filolojik çalışmasını sundu. II. Türk Dil Kurultayı’nda “Türk Dili’nin Tarihî Akışı ve Filolojisi” adlı bildirisinde “Has İsimlerin Tetkiki” isimli tezini savundu. Kurultay tezleri üzerinde bilimsel araştırma yapmak üzere oluşturulan dört komisyondan dil karşılaştırmaları komisyonuna bağlı Takrirler ve Teklifler Komisyonu’na seçildi. III. Türk Dil Kurultayı’nda Güneş-Dil Teorisi ve Dil Karşılaştırmaları Komisyonu’nda görev aldı. I. ve II. Türk Tarih Kongresi’ne üye olarak katıldı. Bir süre Macar dilinde Atatürk’e tercümanlık yaptı, Atatürk’le Türk tarihi ve Türk dilinin tetkikine dair çalışmalarda bulundu. Ankara Radyosu’nda her pazar hazırladığı “Türk Tarihi Saati” adlı programda konuşmalar yaptı.
-
Çandarlı Ali Paşa
Çandarlı ailesinin Osmanlı Devleti’ne kazandırdığı ikinci veziriazam olan Çandarlı Ali Paşa, Kara Halil Hayreddin Paşa’nın büyük oğludur. Medrese eğitimi aldıktan sonra ilmiye sınıfına dahil olan Ali Paşa 1386 yılından önce kazaskerlik görevinde bulunarak devlet adamlığı hayatındaki ilk önemli görevini icra etti. I. Murad döneminde veziriazamlığa gelen Ali Paşa, padişahla birlikte Alaeddin Bey üzerine sefere çıkmak üzere Rumeli’den hareket ederek Bursa’ya gitti. Ancak babasının vefatı üzerine Serez’e dönerek cenazeyi İznik’e nakletti. Cenaze işlemlerinin ardından tekrar Afyonkarahisar’da ordu ile birlikte bulunan I. Murad’a katıldı. Balkan ittifakına katılmak isteyen Bulgar Kralı Şişman’a karşı girişilecek harekât için veziriazam Ali Paşa görevlendirildi. 30 bin kişilik bir kuvvetle Aydos’un kuzeyindeki Nadir Geçidi’nden Balkan dağlarını aşıp Doğu Bulgaristan’a girdi. Başarıyla yürütülen bu sefer sonucunda Bulgar kralı barış istemek zorunda kaldı. Böylece Bulgarların Kosova Meydan Muharebesi’ne katılması engellendi.
-
Hasan Tahsin(Osman Nevres)
İnsan haklarını savunarak emperyalizme karşı bayrak açan Osman Nevres ilköğrenimine Mustafa Kemal’in de okuduğu Şemsi Efendi okulunda başladı. Daha sonra, yine Selanik’deki Feyziye Mektebi’ne gitti. Osman Nevres, zeka ve çalışkanlığı ile mektebin müdürü Cavit Bey’in dikkatini çekti. Okulu tamamlayınca, ülke sorunlarıyla ilgilenmek, siyasetle uğraşmak hevesiyle İstanbul’a geldi. İstanbul yıllarında İttihat ve Terakki hükümeti ile çalıştı. Osman Nevres, İttihat ve Terakki’nin bursu yardımıyla Teşkilat- ı Mahsusa için Paris yolunu tuttu. Tahsin, Sorbonne’a direk olarak kabul edildiği için önce ‘Büyük Lui Lisesi’ne kaydoldu. Sorbonne Üniversitesi’nde, “siyaset bilimleri” eğitimi görmeye başladı. Eğitimi sırasında tüm Avrupa ülkelerini dolaştı. Balkan Savaşlarının bittiği tarihe kadar Avrupa’da bulunan Osman Nevres, Teşkilat-ı Mahsusa’nın kurulmasından sonra İstanbul’a geldi. Osman Nevres Buxton kardeşleri takip etme görevini aldığı zamana kadar İstanbul’da kaldı. Suikast görevi yeni kurulmuş olan Teşkilat-ı Mahsusa tarafından Osman Nevres’e verildi. Osman Nevres’e adı verilen daha çok ‘Silahçı Tahsin’ olarak bilinen gerçek Hasan Tahsin’de kendisi gibi Teşkilat-ı Mahsusa kadrosu içinde yer alan ve başlangıçta İttihat ve Terakki örgütü adına çalışmalarda bulunan bir kişi idi.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun