Derviş Deniz
Planlama
Bireyler ve devletlerin ileriki yıllarda yapacakları ile ilgili genel bir planları mutlaka vardır. Plansız programsız yaşayan kişi, kurum veya toplulukların daima tökezledikleri her zaman görülmüştür. Bilhassa devletlerin planlı hareketi her zaman hedeflere ulaşmada etkin olmuştur.
KKTC’de ekonomi idaresi ile ilgili hedefleri hükümetler belirlese de Devlet Planlama Örgütü’nün sunduğu hizmetler bu hedefleri belirlemede önemli bir yer tutmaktadır. Bu nedenle Devlet Planlama Örgütü’nün fonksiyonu iyi değerlendirilmeli, eksikliği giderilmeli ve daha rantabl çalışmasına imkan verilmelidir.
Devlet Planlama Örgütü’nün Başbakanlık altında bir müsteşarlık olması, bütün bakanlıkların koordinasyonu açısından önemli olabilir. Ancak fonksiyonel olarak DPÖ’nün Ekonomi Bakanlığı altında bir müsteşarlığa dönüşmesi bu kurumu hem netice alıcı hem de daha faydalı bir kurum haline getirecektir.
2004-2006 yılları arasında DPÖ’nün Ekonomi Bakanlığı altında bir müsteşarlık olduğu dönemde, ekonomik hayata katılması çok daha verimli olmuştur. Dikkat edilecek olursa DPÖ’nün de katılımları ile 2004-2006 arasındaki dönemde ekonomide çok büyük adımlar atılmıştır. Ancak, aynı dönemde istatistik dairesinin yapılandırılması için çalışmalar başlamış olmasına rağmen, gerek siyasi kararsızlıklar gerekse daha sonraki hükümetlerin bu konuya yeteri kadar eğilmemeleri sonucu DPÖ altında yeterli donanıma sahip bir istatistik birimi oluşturulamamıştır.
DPÖ içerisinde çok yetenekli insanlar vardır. Son 20 yıl içerisinde görev yapan DPÖ müsteşarlarının hemen hepsi çok iyi görev yapmışlardır. Buna rağmen bugünkü yapısı ile eleştirilmekten uzak tutulmamakta ülkenin en büyük sıkıntılarından biri olan veri eksikliği DPÖ’nün suçu gibi gösterilmektedir.
Halbuki 2006 yıllarında CTP-ÖRP hükümetinin oluşumu ve arkasından DPÖ’nün Başbakanlığı bağlaması sonucu ortaya çıkan sonucu hepimiz yaşayarak görmekteyiz. Üstüne üstlük yaşatılan ve çok büyük bir şeymiş gibi gösterilen YAGA’nın da kurulması ile DPÖ adeta tam anlamı ile fonksiyonu eksik yapar hale getirilmiştir.
DPÖ’nün fonksiyonel olması için çok süratli bir şekilde içerisinde güçlü bir istatistik bölümü oluşturulması gerekmektedir. 2004 yılında bunu sağlamaya çalışırken karşımıza çıkan engelleri başka bir yazıda anlatmaya çalışacağım. Ancak, 2004’ten bugüne yani 11 yıl gerisine rağmen hala aynı yerde olmamız planlamaya verdiğimiz önemi göstermektedir.
Dünyanın çeşitli yerlerinde planlamaya yardımcı İstatistik Dairesi gibi ayrı birimle olsa da küçük ölçekli KKTC’de bunu DPÖ altında olması en pratik çözüm yoludur. Aynı şekilde YAGA adlı birimi ortadan kaldırıp veya fonksiyonu değiştirilerek DPÖ altına verilmesi de çok daha faydalı olur inancındayım.
Ülkemizde planlama iler ilgili kurumların bağımsızlığı çok önemlidir. Siyasi mercilere göbekten bağlı kurumların bağımsız kalması imkansız gibidir. Bundan dolayı da siyasi iktidara yakın çevrelerin planlama ile ilgili kurumları yine iktidar aracılığı ile kontrol altına alması büyük olasılıktır. Bu nedenle ülkemizde serbest piyasada bir yığın yatırım danışmanlığı yapan kişi veya kurum varken Başbakanlık altında YAGA gibi kurumların yatırım ajanslığı yapması, hem özel sektör düşüncesine ters, hem de yandaş besleme konusunda açık bir kapı olarak ortada durmaktadır. Özel sektörcü geçinen siyasilerin başta su konusunda olmak üzere özel sektöre destek verirken YAGA gibi Sovyet rejimini çağrıştıran bir ajans ile ilgili konuşmaması tutarsız ekonomik görüşün en önemli örneğidir.
Bugün açıkça görülmekte olan durum KKTC’nin teknik bir devlet statüsüne ulaşamaması dolayısı ile ekonomideki dalgalanmaları takip etmede sıkıntı yaşamasıdır. Siyasette yaygın olan her kişi devlet yönetebilir görüşü teknik donanımını her yönden tamamlamış devletler için geçerlidir. Yıllarca devlete istihdamlarda eş dost tercihine dayalı istidam yapıldığından devlet teknik donanımı yüksek eleman almada hep sıkıntı yaşamış, sonunda düz memur dışında uzmanların çok az yer aldığı bir yapı ortaya çıkmıştır. Böyle olunca da alttan gerekli teknik desteği alamayan bakanlar gerekli performansı gösterememişlerdir. Bu nedenledir ki kriz yönetmede KKTC’nin çok iyi olduğu asla söylenemez.
KKTC’nin teknik devlet olmasının temel taşlarından biri de bağımsız ve güçlü bir DPÖ yaratılmasıdır. Verileri eksiksiz ve zamanında veren bir kurumun ileriyi planlamada sadece devlete değil tüm kişi veya kurumlara büyük yardımı olacağı ortadadır. Ekonomi idaresini elinde bulunduran bakanlığın da DPÖ den sorumlu olması ekonomik mantığın gereksinimidir.