This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
Cortez)
Düzenli olarak ziyaret ettiğim sitelerden biri de amazon.com‘dur. Amazon’u her ziyaretimde, ilgimi çeken kitap ve cd’leri wish list’ime ekliyorum. Yurtdışından kitap getirtmek çok masraflı olduğu için son dönemde wish-list’im, satın alamadığım yüzlerce ürünle doldu. ABD Doları’nın TL karşısında çok ucuzladığı dönemlerde wish-list’ime eklediğim kitap ve cd’lerin bir kısmını satın almaya çalışıyorum. E-kitap, baskı, stok ve dağıtım maliyetlerini azalttığı için, yayıncılık dünyasında çok büyük bir devrim. Bugünlerde e-kitap uygulaması hızla yaygınlaşıyor. E-kitapların fiyatı, basılı kitapların fiyatının yarısı kadar. Ayrıca okumak istediğiniz herhangi bir kitabı sipariş edip günlerce beklemek zorunda da kalmıyorsunuz; siparişinizi verdikten bir kaç dakika sonra, kitabı bilgisayarınıza, ipad’inize, kindle ya da e-kitap okuyucunuza indirip hemen okumaya başlıyorsunuz. Benim gibi kitabı elinde tutmaya, kağıt kokusunu hissetmeye alışkın insanların ekitap okumaya geçişi kolay olmuyor. Ben de bu geçiş sürecini ücretsiz temin edilebilen klasiklerin e-kitap edisyonlarını okuyarak tamamlamaya çalışıyorum. Bugün amazon.com’a girdiğimde yatırımla ilişkili anahtar sözcüklerle aramalar yaptım. Sonuçları şöyle: Economics: 1,571,277 kayıt, Finance : 459,322 kayıt, Investment: 78,404 kayıt, Financial Analysis: 56,698 kayıt, Technical Analysis: 18,301 kayıt, Investment tecniques: 1,057 kayıt, Trading tecniques: 531 kayıt, Quantitative trading: 139 kayıt, Algorithmic trading: 90 kayıt, High frequency trading: 67 Bunların bir kısmının eski baskılar olduğunu varsaysak bile, onbinlerce kitaptan oluşan devasa bir ekonomi-finans-yatırım kütüphanesi olduğunu rahatça söyleyebiliriz. Dahası, Amazon’da olmayan, yerel dillerde yazılmış kitapları da eklediğimizde, insan uygarlığının, sadece 50 yıl içinde, para alışverişine dayalı devasa bir külliyat oluşturduğunu görebiliyoruz. Akademik yayınları, makaleleri, periyodikleri, internet sitelerini, blogları da bu külliyata eklediğimizde, kendimizi olağanüstü büyük bir yazı okyanusunda buluyoruz. Bu okyanusun içinden çer çöpü ayıklayıp, işe yarayanı seçmek hiç de kolay değil. Bu aramalar, bende şöyle bir düşünceyi harekete geçirdi: Bir düşünsenize, bu kitapları okuyan insanların çok büyük çoğunluğunun amacı aslında çok basit bir kaç soruya cevap bulmak: Para ve mal alışverişi nasıl gerçekleşiyor? Ekonomi nasıl işliyor? Piyasada fiyatlar nasıl oluşuyor? Piyasalarda gerçekleşecek hareketleri nasıl öngörebilirim? Bu hareketlerden nasıl kazanç sağlarım? Bir beyin fırtınası yapsak, aklımıza gelen soruların hepsini alt alta yazsak, bu soruları da belli başlıklar halinde toplasak, eminim ki başlık sayısı 10′u, 20′yi geçmez. O halde sayısı yüzbinleri bulan bunca yayın niye? Amazon’da başka aramalar da yaptım. Mathematics: 489,190, Physics: 216,429, Chemistry: 234,499, Philosophy: 56,698, History: 3,268,298 kayıt.
Matematik, fizik, kimya gibi temel bilimlerin, felsefe gibi insanlığın binlerce yıldır en büyük ilgi alanının ekonomi-finans-yatırım kadar ilgi görmediği çok açık. Tarih kitaplarının sayısı ise, ekonomi-finans-yatırım kitaplarının sayısını ikiye katlıyor. Son yıllarda pek çok meslek grubundan insanın ekonomi-finans dünyasına yöneldiğini biliyoruz; Onlardan biri de benim. Bilgimi taze tutabilmek için temel bilimlerle, mekanikle ve yeni buluşlarla ilgili elime geçen her şeyi okumaya çalışıyorum. Ancak bu okumalar, toplam içinde belki yukarıdaki aramalarda karşıma çıkan yüzdeler kadar bile yer tutmuyor. Söylemeye gerek yok; Ekonomi-finans-yatırım-spekülasyon, “modern” insanın dünyasında büyük yer tutuyor. Bir başka arama sonucu da şu: Astronomy: 32,312 kayıt. Yıldızlar, gezegenler, uzay, para alışverişinden çok daha sıkıcı bir konu mu ki, astronomi bu kadar az ilgi görüyor? Yoksa … Yoksa insanların para alışverişine yönelik ilgileri, ”para kazanmanın” günümüzde en güçlü motivasyon olmasından mı kaynaklanıyor? Sakın tarih boyunca da hep böyleydi demeyin; Çünkü değildi. Muhakkak ki binlerce yıldır her insanın içinde daha iyi yaşamak, daha çok eşyaya sahip olmak, daha çok tüketmek arzusu vardı. Fakat bu arzu galiba bizim çağımızda artık saplantı haline geldi. Bu, öylesine bir saplantı ki, insanın içindeki merakı, öğrenme, kendini geliştirme, çevresini, dünyayı değiştirme arzusunu yok eden bir hastalık gibi. Artık sadece bireyler değil, kurumlar da bu motivasyonla hareket ediyorlar. Bir pazarlama, alışveriş, değiş-tokuş, para çoğaltma dünyasında yaşıyor gidiyoruz. Her birey, her toplum, her kurum gitgide daha da artan bu motivasyona göre pozisyon alıyor. Günümüzde herkes diyor ki: “Bizim bilime, felsefeye, sanata ihtiyacımız yok! Varlığımızı nasıl çoğaltırız? Önemli olan bu.” Burada biraz duralım ve kendimize yer kapmaya çalıştığımız bu vahşi cangılda ilk bakışta mantıklı gibi görünen bu söylemin aslında nasıl paradoksal biçimde bizi yoksullaştırdığına bakalım: Sinirbilim ilginizi çeker mi? Sosyal psikoloji? Tarih? Sosyoloji? Mantık? Boolean cebiri? Algoritmalar? Teorik fizik? Geometri? Matematik uygulamalar? İstatistik? Davranışsal psikoloji? Davranışsal ekonomi, finans? Sayı teorileri? Yapay zeka? Sanırım bu alanlara ilgi duyduğunu söyleyenler bile, bu ilgiyi popüler bilim/felsefe dergilerinde yayınlanan yazıları, haftasonu kahvaltılarında okumaktan öteye taşımıyorlardır. Oysa günümüzde en büyük sektörlerden biri haline gelen finans dünyasındaki vahşi rekabette kılıç sallayanların en büyükleri, bu alanlarda ciddi araştırmalar yapıyorlar. Araştırma deyince … 1990′ların finans kuruluşlarında araştırma bölümleri vardı – hala da var. Bu araştırma bölümleri “ucuz kalmış” hisse senetlerini araştırır, Econ101 seviyesinde raporlar yayınlar, şirketlerin pazar büyümesi ile ilgili son 2-3 seneyi gösteren 3, bilemediniz 6, hadi bilemediniz 12 çubuktan oluşan grafikler çizer, bu grafikler üzerine sayfalarca yazı döşer, bu “analizlerle” trend tahmini yapmaya çalışırlardı. Bu bölümlerde istihdam edilen iyi eğitimli ve üstün zekalı insanların potansiyeli de bu raporları yazmakla heba edilirdi. Haksızlık etmek istemiyorum; Çok iyi araştırma bölümleri vardı – hala da var. Ancak bu bölümlerin kuruluş mantığı, finansal dinamiklerin işleyişini tarif etmekten çok uzaktı. Her şeyi bir tarafa bırakalım; temel varsayım yanlıştı. Finansal/ekonomik değişimi rastgelelik ve verimli piyasa ile tarif etmeye çalışan yöntemlerle nereye varılabilirdi ki? Zaten bir yere de varılmadı. Bu bölümler ne
Bu kalıpların geçmişte nasıl oluştuğuna yönelik araştırmalar. 2008 çöküşünü. İstatistik.1994 TL çöküşünü öngörebildiler. aslında yatırım dünyasında servet yapmanın çok kolay olduğunu öğretedursun. ne 2000-2003 çöküşünü tahmin edebildiler. Bu tarihten sonra araştırmalar başka bilim dallarının da desteğiyle. Burada tartışmak istediğim tahmin yöntemleri. Başka bir konuya dikkat çekmek istiyorum. en azından düzenli trendlerin ilerlediği dönemlerin modellenebilmesini sağladı. Boolean cebiri. 1990′ların yatırım kütüphanesi patlamasında piyasaya çıkan best seller yatırım kitapları okuyucuya öyle uzun boylu matematik. çok daha hızlı işlem yapan bilgisayar programlarına aktarıldı. sayı teorileri. hiç bir orta-uzun vadeli trendi tahmin edemediler. davranışsal ekonomi/finans denen bir çalışma alanının doğmasına neden oldu. Peki insanları bunca irrasyonaliteye yönlendiren neydi? 1980′lerden sonra araştırmalar. ekonomi/finans dünyasında son derece sofistike çalışma alanlarının doğmasına yol açmıştı. 1960′lardan itibaren kaotik sistemlerin işleyişine yönelik çalışmalar. Böylece kaotik sistemlerin de pekala modellenebileceği anlaşıldı. tahminlerin değeri ve bu tahminlerin doğru çıkıp çıkmaması da değil. Bireyin karar verme süreçleri beyin ve sinir sistemindeki etkileşimlerle ortaya çıkıyordu. Sosyal psikoloji ve sosyoloji. Kaos teorisi. toplulukları güdüleyen mekanizmaları ortaya çıkartan dinamikleri araştırmada yardımcı oldu. ancak çok daha kesin sonuçlar veriyordu. Etmeleri de beklenmezdi. Algoritmalar vasıtasıyla. ne 1999 yatırım çılgınlığını. daha önceden yapılan tahminlerden çok farklı. çünkü irrasyonalite çağında yaşıyorduk ve irrasyonal davranış dinamiğini verimli ve akılcı piyasa teorileri ile tarif etmek mümkün değildi. tarih bilgisine filan ihtiyacı olmadığını. Kaos araştırmaları. bu kaotik sistemin anlaşılmasına yöneldi. yaşanan onca patlama-çöküş döngüsü ile anlaşılmıştı. İnsan topluluklarının ekonomik-finansal davranışlarının rasyonal olmadığı. 1970′lerden sonra bilim dünyasında önemli değişiklikler olmaya başladı ve bu değişiklikler kaçınılmaz olarak ekonomi-finans dünyasını da etkiledi. Böylece trendden sapma dönemleri tespit edilebildi. matematik yöntemlerle modellenebilen belli fraktal kalıpları izliyordu. Bu modeller. Sinir bilim alanındaki çalışmalar bu etkileşimi araştırmaya yöneldi. algoritmalar ve yapay zeka araştırmaları böylece işin içine girdi. Kaotik sistemler aperiodik olsa da. bu sapmaların modeli bozup bozmadığının incelemesi yapılabildi. İnsan beyninde üretilen karar verme mekanizmaları dijital olarak modellenebilir miydi? Mantık. hava tahminlerine yönelik çalışmaların bilgisayarların da yardımıyla modellenmesini sağladı. Liste böylece uzuyor gidiyor. 2009-2010 umut rallisini. . ekonomik-finansal kararlar. mantık. ne 2003-2007 yatırım ve varlık balonunu. bilimin çok özel uzmanlık alanları. tarih bilimini de işin içine dahil etti. 1970′lerden itibaren adına kaos teorisi denen bir teorinin doğuşuna yol açtı. düşünsel paradigmalarda da büyük değişimlere yol açtı: İnsan etkinliklerinin ve bu etkinliklerin sayısal gösterge alanlarından ekonomi ve finans dünyasının da kaotik sistemler olduğu anlaşıldı. regresyon analizleri ve ekonometri.
Bir araya geldiklerinde çözümü oluşturan dört yazı.Montezuma nın askerleri hep kaybederdi. Bu dört element o şekilde bir araya gelebilirki siz bireysel yatırımcı olmanıza rağmen kazanan tarafta olabilirsiniz. ileri teknoloji her zaman ilkel teknolojiye üstün gelir. günümüz ekonomi-finans dünyasında best seller yatırım kitabı okuyarak servet yapmaya gelenlerin.sonderece karmaşık ve aynı derecede de hassas mekanizmalar yardımı ile işleyen . İspanyol Cortez’in bir kaç düzine askeri karşısında ne kadar şansı varsa. yüzlerce bilimsel araştırma sonucu oluşturulan finansal silahlar karşısında da o kadar şansı var.. Yalnız birde toprak var.Ama olmazdı. Yazınızda ateş su ve havadan bahsetmişsiniz:Beyin. bu rekabette olağanüstü dezavantajlı durumdalar. Eliot tekniğine dayanan piyasa analizlerinizi 1998 – 2000 yılları arasında takip ederdim. Atlarının üstündeki İspanyolları gördüklerinde. cotone Sayın Şengöz. Okumun ucu keskin. Günümüzde mikrosaniyeler içinde binlerce veriyi işleme tabi tutan bilgisayarlar. yayım gergin! Amazon’da cybernetics anahtar sözcüğüyle arama yaptığınızda 3.İlgilenirseniz diğerlerinide paylaşmak ve sonunda vardığım sonucu sizinle tartışmak isterim. Yüzbinlerce ekonomi-finans-yatırım-analiz/alım satım tekniği kitabının yanında ne kadar küçük bir yüzde! Aynı.Bu makine dış ve iç çevrelerden gelen etkilere karşı“içinde” bir takım “ayarlamalar” yapar ve böylece de kendisini dengede tutarak yaşantısını sürdürür…” . çok daha kesin ve çok daha planlı bir strateji içinde uyguluyorlar.hayret edilecek bir makinedir.Yaşayan en küçük canlı örgütlenmesi:Hücre. Elif Şengöz ün (yanlış hatırlamıyorsam siz onun sitesinde yazardınız) ve daha bir çok yorumcunun görüşlerinden derlediğim raporlarla yol göstermeye çalışırdım.Size birincisini yazacağım. at ve insanın iki farklı canlı olduğunu bile ayırtedemeyip onları tek bir varlık zanneden Azteklerin ok ve yayla ateşli silahlara mukabele etmeye çalışmasına benzer dramatik bir mücadele sürüp gidiyor. Son Aztec imparatoru Montezuma’nın binlerce kişilik ordusunun.375 kayıt çıkıyor.Eminim yüz borsacının doksanı ne olduğunu bilmez.kaos ve beni bu yazıyı yazmaya cesaretlendiren sibernetik. Homeostatis (Detay için Toygar Akman – “Sibernetik”) 1800 lü yıllarda Fransız fizyoloğu ve filosofu Dr Claude Bernard “canlı” adını verdiğimiz varlıkların yaşantılarını iç ve dış çevrelerden gelen etkilere göre ayarlayarak sürdürdüklerini ileri sürmüştü. Bireylerin beyinlerinin işleyişi ve toplu davranışlarındaki güdülenmeler bile bu algoritmalar için sadece birer veri. Montezuma’nın onbinlerce kişilik ordusunun karşısındaki bir kaç düzine İspanyol askeri gibi. ”Benim bilime filan ihtiyacım yok” diyor kahramanımız. finansal kararları çok daha hızlı. Bu araçlardan yoksun olan bireyler ise. “…Canlı varlıklar.Sn.Tarih böyledir. Bu konuyla ilgili bir dörtlemem var. beyinlerinin sınırlı reaksiyon süresini en etkin ve verimli bir şekilde kullansalar bile.O tarihlerde bir aracı kurumun seans salonu yöneticisiydim ve onlarca yatırımcıya Sizin.
Dr.organizmamız kendi içimizde birtakım bilgi alışverişi yapmakta ve aldığı bilgilere göre durmaksızın çevreye uyum sağlamaktadır.Tahribat son ibre parçalanıncaya kadar sürmüş ancak o zaman “homeostat” durmuştur. Ross Ashby bu konuyu ele almış ve tıpkı Organizmadaki denge durumları gibi bir makinenin içinde de çeşitli denge durumlarının kurulup kurulamayacağını araştırmıştı.Dr.fakat iç ve dış etkilere karşı.protein miktarının ayarlanması için verilen olağanüstü mücadele de sizin bilginiz dışında gerçekleşir.Bir diğer anlamda “homeostat” ancak o zaman ölmüştür.gösterge.Ashby nin öğrencileri gibi borsayı altetmeye çalışır ama o çoğunluğun kaybetmesine dayalı yaşam dengesini yüzyıllardır korumayı başarmıştır.Fakat Homeostat ın başka akım yollarından dengesini sağladığını hayretle görmüşlerdir.Bu durum fazla karmaşık olmayan sistemlere bir örnektir. Sayısız indikatör. Uzun inceleme ve çalışmaları sonucunda tıpkı insan organizmasındaki Homeostatis gibi çeşitli etkilere karşı denge kurabilen yüzlerce kablo ve pilden oluşan elektronik bir aygıt yapmış ve ona homeostat adını vermişti. Tüm pirelerin aynı anda başlangıçtaki karelerinde bulunmaları için gereken sürenin bizim hiçbir zaman böyle bir duruma tanık olamayacağımız kadar uzun olduğunu söyleyebiliriz.Claude Bernard’ın bu çevreye uyum ve denge durumunu bir başka bilgin DrCanon 1926 yılında “Homeostatis”adı ile tanımlamıştı.Pireler doğal olarak sıçramaya başlayacaklardır.öğrencilerini laboratuarına davet etmiş ve yaptığı bu makineyi istedikleri gibi bozmalarını istemiştir. Bir İngiliz neroloji uzmanı olan Prof. Şimdide aynı dama dahtasının üzerine her birini bir kareye yerleştirmek üzere 64 pire koyalım.15:42 # cotone Kaos (Detay için David Ruelle – Raslantı ve kaos ) Çevresini yeterince yüksek bir engelle kapattığımız bir dama tahtasının karelerinden birine bir pire koyalım.Doğal olarak pire dama dahtasının üzeride ordan oraya sıçrayacak ve eninde sonunda ilk kareye geri dönecektir. Diğer yazılarınızı bekliyorum.-20 derece soğukta olsanız veya +40 derece sıcakta kalsanız beden sıcaklığınız hep 36. Belki farkında değiliz. Yine kandaki şeker miktarınızın.ekonomist.Bu kez çekiçlerle akım geçen yolları parçalamışlar ve selektörleri kırmaya başlamışlardır. ve birbirinden ayırt etmek için numaralandıralım.alyuvar akyuvar oranının. 09 Haz 2011 .analist Dr.625 çeşitli yoldan haberleşerek dengesini sağlarken Prof Ashby.Öğrenciler bu istek karşısında önce şaşırmış sonrada akım geçen yolları kesmeye başlamışlardır.Ve siz organizmanızın bu ısı dengesi için Verdiği mücadeleyi fark etmezsiniz bile.it 26 May 2011 .yazılım. Böyle bir mekanizmayı altetmek mümkünmüdür? İhsan Tulunay firstname.lastname@example.org derecedir.15:47 # Tuncer Şengöz Sn Tulunay.Homeostat 390.Keza .
R.piyasa karşısındaki davranış kalıplarımızın değişimi.22:09 # cotone Phineas Gage vakası – (Detay için Antonio Damasio – Descartes ın yanılgısı) Borsacı olarak bizi ilgilendiren bedenimizdeki değil beynimizdeki mutasyon .televizyon yorumcularının. Amaç.Bize önerdikleri “oyun” seçeneklerden birinin kesinlikle daha parlak göründüğü bir seçimdir. Günlük hayatta yatırım danışmanımızın.N. İkinci adımda bu hisselerin son 5 günlük çubuk grafiklerini bir şekilde sayısallaştırıyordum.Bu konuyla ilgili en çarpıcı hikaye “Phineas Gage” vakasıdır.yani zihin hallerimizin.Şöyleki: İlk adımda Metastock programının explorer ında o gün %10 dan fazla yükselen hisseleri tespit ediyordum. Kaybeden tarafta olup pirelerin bir sonraki hamlesini tahmin etmek zordur dedik ama bir çıkış yolu var.Borsalar “geri dönüşlü” zamansal evrimleri bulunan sistemlerdi.Bana onlarca indikatörü ve matematik formüllere dayalı . Gün trade yaparak köşeyi dönmekti! Sonuç hezimet… Hiçbir hissenin geçmiş dört günlük çubuk grafiği sayısal olarak (yani bire bir) bir diğerine benzemiyordu!! Bir sistem eğer yeterince karmaşıksa daha önce bulunduğu duruma yakın bir noktaya dönebilmesi için gereken süre aklın alamayacağı denli uzundur. çok sık tekrar eden bir şablon grafik bulup 4 günü bu şablona uyan hissede 5.yani sürüdeki koyunken kurda dönüşmenin yolu nedir? Cevap da şu: Mutasyon! 15 Tem 2011 .Bu günse borsada yüzlerce pire var ve bu günkü sistemde kaybeden tarafın bu pirelerin bir sonraki hamlesini tahmin etmesi çok zor. bizi yönlendirmeye çalıştığını sık sık görürüz. Yıllar önce bir çalışma yapmıştım.Bu seçenekte karar kıldığımız zaman karşımıza yeni bir oyun çıkar ve böylelikle kısa bir süre sonra “akılcı” seçimlerimizin bizi aslında hiçbir zaman istememiş olduğumuz bir yere getirdiğini görür ve tuzağa düştüğümüzü anlarız.Konusu “Bir günde %10 dan fazla yükselen hisselerin son beş günlük çubuk grafiklerinde ki benzeşmeler”di. Yapmamız gereken şey arada bir beklenmedik biçimde davranmaktır.Elliot 1938 de kuramını yayınladığında dama tahtasında az sayıda pire vardı. Kazanan taraftakiler ise bu pirelerin bir sonraki hamlelerini tahmin etmiyorlar tayin ediyorlar.En çekici görünen seçeneklerden uzak durduğumuz zaman daha az kaybederiz ve daha özgür oluruz.analistlerin.tümünün aynı anda daha önceki herhangi bir anda bulundukları karelere geri döndüklerini görmekte olanaksızdır. Soru şu: Özgür olmanın .Uzunca bir sürede böyle gitti.
Phineas Gage.o kadar mantıklı konuşuyorduki olay esnasında onun yanında bulunan tanıkları sorgulamak yerine .boyu bir metre ve çapı üç santimdi.Oldukça büyük bir işçi grubunun ustabaşı.Ancak tıp dünyasını allak bullak eden bu şaşırtıcı sonuç çok daha şaşırtıcı ve çok daha olağanüstü bir gelişmenin yanında gölgede kalır: Phineas Gage ‘in düşünceleri ve davranışları değişmiştir! Gage dokunuyor .içine bir fitil sokulup barutun üstü kumla kapatılıyor.O sırada arkadan biri adını çağırınca.yetenekli bir bedenden çok daha fazlası.saat dört buçuk.Phineas Gage yere devrilmiş.” Phineas Gage iki aydan kısa bir sürede iyileşmiş olarak taburcu edilir.Sağlam yürüyor ve ellerini beceriyle kullanabiliyordu.Eğer her şey iyi giderse.yaklaşık bir kilometre ötedeki Mr.günbatımının kızıllığında afallamış bir şekilde yatıyordu.daha düz ve doğrudan hat döşeyebilmek için bazı kayaları patlayıcıyla parçalamak.barut kayanın içine doğru patlıyor. 1848 yılının yazı.bir öküz arabasına oturttular. Sıcak bir öğle sonrası .Gage bütün işlerin üstesinden geliyor.bu iş demir bir çubukla dikkatlice vurularak yapılıyor.Patlamanın kayanın dışına vurmaması için kum şart.Gage deliğe barut ve fitili koyduktan sonra yardımcısına kumla kapatmasını söyledi.demir çubukla doğrudan barutu sıkıştırmaya başladı. Edward Williams ertesi gün gazetecilere manzarayı şöyle anlatacaktır: “ O sırada Cavendish’deki otelin piazzasında oturuyordu.Patronların gözündeyse Gage.Hikayeyi biraz detaylı anlatacağım.Sonunda fitil ateşleniyor.alışıldık bir patlama değildi bu ve üstelik kaya dağılmamıştı.İşleri.Arazini her yanı engebeli ve sert katmanlı kayalıklarla dolu.beynin ön kısmından geçmiş ve büyük bir hızla kafasının tepesinden çıkmıştı.çabuk ve isabetli hareketleri olan biri. Hastaya ilk müdahaleyi yapan Dr. Rutland & Burlington Demiryolları şirketinde çalışıyor.Sırayla izlenmesi gereken birkaç aşama var.Ben yaklaşınca şöyle dedi: ‘Doktor burada sizin için epey iş var! ‘Ben yarayı incelerken Mr Gage .1.Kendisi.zira yapılan iş fiziksel gücün yanı sıra çok keskin bir konsantrasyon gerektiriyor.Demir çubuğun şekli ve nasıl kullanıldığıda çok önemli.Neler olup bittiğini anlamak birkaç saniye aldı.Önce kayanın içine bir delik açılıyor. New England.metodları bir tarafa bırakıp kazanan tarafta olmanın başka bir coğrafyada aranması gerektiğini işaret etmiştir.İş hiç de kolay değil.Demir.Uyanıktı! Adamları onu kollarına alıp 15-20 metre ötedeki yola taşıdılar.” Demir çubuğun boyutlarını ve şeklini dikkate aldığımızda Gage ‘in sağ kalabilmesi ve yukarıda anlatılan davranışları çok daha inanılmaz gelecektir.Çubuk otuzmetre kadar ileri düşmüş üzeri kan ve beyinle kaplıydı.çevresindekilere nasıl yaralandığını anlatıyordu.görüyordu ve hiçbir organı yada konuşması felce uğramış değildi.bütün vardiya olduğu yede donakaldı.Sonra yarısına kadar patlayıcı toz ile dolduruluyor.Gage ’in sol yanağından girmiş.Gage bir demirciye özel olarak yaptırdığı bu aleti kullanmakta bir virtüöz.Joseph Adams ın oteline götürülen Gage dimdik oturduğu arabadan adamlarının ufak yardımlarıyla indi.sorularımı doğrudan kendisine yönelttim.Gage yalnızca bir an için sağ omuzunun üzerinden arkasına baktı.80 boylarında.her kaya kütlesinin çevresinden dolanıp geçmek yerine .duyuyor. atletik yapılı.O anda kıvılcım çaktı ve barut bir anda yüzüne doğru patladı.Harvard ‘dan cerrahi profesörü Henry Bigelow aleti şöyle betimler: “Kafatasından geçen demirin ağırlığı altı kilogram.bir roketin havadaki ıslığına benzer seste alışılmadık türdendi.kafatasının altını delmiş.Ne varki onu tedavi eden doktor .Dikkati dağılmıştı ve yardımcısı henüz kumu dökmeden. Patlama o kadar korkunçtu ki.Vermont eyaleti boyunca uzatılacak demiryolunun yeni raylarını döşemek.Uyguladıkları yöntem.Sonra kumun “sıkılaştırılması” gerekiyor.
oy vardiğiniz parti lideri E. çok ilginç fikirlerle dolu yazılarınız için teşekkürler. Bireysel bir yatırımcı olarak bu kıssadan çıkarttığım hisse şu: Alnımızın iki santim gerisinde bir güç var.Bir ara anchorman B’nin piyasanın sağ elini işaret ettiğini fark edersiniz. Onu da okuduktan sonra ben de fikirlerimi paylaşmak isterim. böyle bir sezgi nasıl kazanılabilir? .Analist C de aynı şekilde.Oy verdiğiniz parti lideri sağ diyor.kaprisli biri olmuştu.sevgiliniz I .O artık düzensiz.Gerçi kazandığınız eller oluyor ama o ellerde kime güvenip cevap verdiyseniz sonraki ellerde onun yüzünden daha fazlasını kaybediyorsunuz. Bu gücü piyasanın karşısına koyduğumuzda savaşın adı belli: HOMEOSTATLAR SAVAŞI!!! Tabii kazananıda. 08 Ağu 2011 . Sağ! Maalesef! Sol İkinci el…Piyasa ellerini yine arkaya götürür ve bilyayı saklar. Piyasa ellerini arkaya götürür . Dawkins – Hayvanların sessiz dünyası) Bir oyun kuralım.en sevdiğiniz anchorman B.düşüncesiz.güvendiğiniz reyting kuruluşu F.13:34 # Tuncer Şengöz Sn.diğer taraftan her saniye sayısız ve bizden habersiz kararlar alabilen bir mekanizma.Nitekim işine döndükten kısa bir süre sonra patronları onu kovmak zorunda kaldılar… Hikaye dramatik bir şekilde devam ediyor.Yorumcu D sol diyor ama külahıma anlatsın bir önceki elde yanılmıştı. 20 Tem 2011 . Hangi elimde? Sağ! Olmadı gene sol! Her elde biraz daha batıyorsunuz.22:58 # cotone Akıllı Hans (Detay için Marian S. bilyayı bir avucuna saklar ve sonra iki elini size uzatarak sorar: Hangi elimde? Eğer rasgele bir cevap verirseniz kazanma şansınız %50 dir. size sufle etmek için can atan kalabalık bir izleyici gurubu oluşturuyorlar ve en az sizin kadar heyecanlılar.Çevrenizi saran suflörleri yok sayıp piyasaya odaklansanız ve onun bilya sağ veya sol elindeyken yapacağı belli belirsiz bir hareketi yakalayabilseniz sürekli kazanan taraf belki siz olabilirsiniz.Bir taraftan doğru davranışları arayan . Demir bir çubuk bir çok devresini yok etse bile yaşamını sürdürebilen bir homeostat! Prof Ashby nin aygıtından çok daha güçlü zira trilyonlarca devresi var.hayat arkadaşınız H.küfürbaz ve adamlarına karşı davranışları saygısız.istekleriyle çakıştığı zaman sınırlara ve öğütlere tahammülü olmayan.yorumcu D.Size daha fazlası lazım. Sanırım bir yazı daha göndereceksiniz.Oyunun adı “elde bilya saklama“ oyunu olsun.Yorumcu D de sanki aynı şeyi fısıldar gibi. cotone.analist C.Ama böyle bir şeyi kim becerebilir?Yada.Zaten piyasanın bilyayı üst üste iki el aynı elinde saklaması pek akılcı değil. Çevrenizde ise oyunu seyreden insanlar.iş arkadaşınız G.John Harlow ‘un belirttiği gibi “zihinsel yetisi ile hayvansal eğilimleri arasındaki denge “yok olmuştu.Bir tarafta bireysel yatırımcı olarak siz diğer tarafta piyasa var. Çoğunu tanıyorsunuz:Okuduğunuz gazete A.
Von Hosten adında bir alman göstericiye aitti.Örneğin attan yediye kadar sayması istendiğinde at ayağıyla yere vurmaya başlıyor.hırs.Akıllı Hans la yalnız kaldığında. Bu kesimlerdeki .Pfungst von Osten’e atın yeteneklerinin dikkatle denetlenen şartlar altında incelenmesini önerdi.yaşam süresince gelişip değiştikçe sergilediği etkinlikle oluştuğu söylenebilir. Buna karşılık.Sonuç: Tüm cevaplar doğru! İnsan genomu (kromozomlarımızdaki tüm genlerin toplamı )beyin yapısını tümüyle belirlemez.Bu devreler ve sistemler bireyin bebeklik.Nitekim böyle yaptığında Akıllı Hans soruların hepsine yanlış cevap verdi.çocukluk ve gençlik evrelerinden geçerek gelişmesi.Düzenlediği halk gösterileri çok ilgi topluyordu. depolanır ve karar anında kullanılır.yedi defa vurduğunda von Osten in yaptığı belli belirsiz bir hareket ona yeterli sayıya ulaştığını ve durması gerektiğini söylüyordu.Hayvan o kadar hassastıki von Osten‘in burun deliklerinin büyümesi bile doğru cevap vermesi için yeterliydi.umut.Okuduğu kitaplarla.Orantısızlık oldukça büyük yaklaşık 100.Sonunda bilimsel kurumlarında dikkatini çekti. Organizmalarımızdaki her şeyin yapısını ve yerini belirlemek için yeterli sayıda gen yok.Von Osten atının sahip olduğu varsayılan matematik dehası sayesinde büyük paralar kazanmıştı.sayı bile sayamadığını ispatlayıp raporunu yazdı.000 gen safrakesemizden ayak parmaklarımıza her organımızı genetik geçmişimize uygun tasarlamak durumunda.sahibinin cevabını bilmediği yada yanlış bildiği bir soru sormaktı.At belli ki hafif bir gevşeme ya da hafif bir nefes verme gibi neredeyse fark edilemeyecek kadar belli belirsiz olan ve insiyaki (istem dışı) yapılan bir şeye tepki gösteriyordu.seyrettiği dizilerle.Von Osten atına bu şekilde yardımcı olduğunu şiddetle reddediyordu ve gerçekten rasgele bir izleyici onun hiçbirşey yapmadığını düşünebilirdi.ihtiras.Böylece birçok yapısal özelliğimizin genom tarafından belirlendiği ancak önemli bir sayıdaki özelliğin de yalnızca yaşayan organizmanın.Keşke Akıllı Hans yanınızda olsaydı… Akıllı Hans. Pfungst’un planı ata.000.Toplumsal doğru ve yanlış formları bu devrelerde kayıtlıdır.yaşadığı.Sadece eğer sahibi doğru cevabı biliyorsa ve o sırada yanındaysa doğru cevap veriyordu.Milyarlarca sinir hücresinin sinapslarla bağlandığı beyinde ise hiç yok.şüphe.şahit olduğu olaylarla şekillenir.000 genimiz buna karşın 10.değil zihinsel matematik işlemi yapmak. muziplik olsun diye birkaç işlemde kendi sordu. Hikayenin sonu daha ilginç: Oskar Pfungst atın.pişmanlık.insan beyninin evrimsel açıdan eski kesimleri diyebileceğimiz bölgelerindeki sistemlerin ve devrelerin yapısının belirlenmesine genom yardımcı olur.000.Von Osten atının kendisinden beklenenleri yapabileceğine o kadar inanıyorduki hemen kabul etti.Endişe. Bir ara.000 (10 trilyon) u aşan sinaps var.fiziksel – kültürel – sosyal çevrelerle etkileşmesiyle ortaya çıkar.Anlaşılıyordu ki at doğru sayıda vuruşa ulaştığında von Osten farkında olmadan belirli bir hareket yapıyordu.sevinç gibi zihin halleri modern kesimlerdeki devrelerde ve sistemlerde olgunlaşır. Tüm bunlar beynin karar verme süreçleri için ne anlama gelir? İnsan beyninin evrimsel açıdan modern beyin kesimleri diyebileceğimiz bölgeleri genom tasarımından neredeyse hiç nasibini almamış devreler ve sistemlerden oluşur.kıskançlık.Kaldıki bu 100.Matematik işlemleri yapabilen bir atın varlığı Berlin Üniversitesi Psikoloji Enstitüsü başkanı Profesör Stuphf’u o kadar meraklandırmıştı ki öğrencisi Oskar Pfungst’tan konuyla ilgilenmesini ve ne olup bittiğini öğrenmesini istedi.000.
kültürel. bağışıklık adı altında bir çok homeostatik sistem.temel yaşam süreçlerini akıl ve zihne yani modern beyin kesimlerindeki devrelere başvurmadan düzenlemektir. solunum. ticari ilişkilerle. Bizim yaşadığımız dünyada pirelerimizin sıçrayışlarıyla işler daha da çatallanmakla kalmıyor. ufuk açıcı bir tartışmanın konusu. . Cortez) başlıklı yazının ve bu yazıya Sn.ama sonunda huyunu suyunu iyi bildiğiniz. hatta satranç tahtasındaki karelerin de sayısı artıyor. Zor bir iştir. Ona güvenmelisiniz. Mesela Akıllı Hans la! Hakimlerin rastlantısallaştırdığı piyasa davranışlarının algoritmasını modern beyin kesimlerinde çözmek mümkün değildir. Bu yazının yorum kısmına Sn. “Montezuma vs.3… değil!) algılamasına izin vermelisiniz. aklın alamayacağı çözümler üretir.Tek çıkar yol eski kesimlerin yeteneklerini piyasa ile oynadığınız oyuna dahil edebilmektir. kendi fikirlerimle harmanladım. dolaşım. Yeryüzünde yaşayan insanların zihinsel ve maddi dünyalarıyla. Fikirsel bütünlüğün kavranması için öncelikle. cotone.milyonlarca yılda olgunlaşan varkalım reflekslerini modern beyin coğrafyasını tümüyle keşfetmiş hakimler karşısında devreye sokabilmektir. bunun bir oyun değil bir hayatta kalma mücadelesi olduğuna inandırmalısınız. Onun piyasayı kendi sayılarıyla (kesinlikle 1. içinde barındığı organizmanın varkalması için kusursuzluk düzeyinde hesaplar yapar.yapıların başlıca görevi.Biz milyonlarca yılda evrilen bu varkalım reflekslerini farklı canlı türlerinin bireyleriyle paylaşıyoruz. Bu benzetmeyi sadece piyasa hareketiyle de sınırlamamak gerekiyor. Cortez) . Tulunay’ın eklediği yorumların okunmasını tavsiye ederim. bu dünyanın neye doğru evrildiği. pirelerimizin.21:01 # Tuncer Şengöz Sn. 11 Ağu 2011 . Cortez” serisini sürdürmek istiyorum. İhsan Tulunay 4 yazıdan oluşan mükemmel yorumlar ekledi. Her bir yazınız. Büyük bir keyifle okudum. Bireysel yatırımcı Algoritmalara karşı (ya da Montezuma vs. 3 ay önce bloga bir yazı yazdım: Bireysel yatırımcı Algoritmalara karşı (ya da Montezuma vs. O ve piyasa.Bunun için: Önce içinizdeki akıllı Hans ın farkına varmalısınız. Haftasonunda fırsat bulabilirsem görüşlerimi yazacağım. Onu. Umarım blogu takip eden diğer dostlar da fikirleriyle katkıda bulunurlar.2. büyük bir hızla değişen çevremizin bizi neye zorladığı ve yakın gelecekte nelerin işimize yaracağı ile fikirlerimi ifade edeyim. Sn. Tulunay’ın ikinci yorum-yazısındaki bir göndermeden başlamak istiyorum: Bir satranç tahtasının kareleri üzerine yerleştirilen pirelerin sıçramaya başladıklarında başlangıç konumuna dönüşün (neredeyse) imkansız hale gelmesi ve her sıçramada başlangıç konumundan daha da karmaşık bir konumun ortaya çıkması… Ben problemin daha da karmaşık olduğunu düşünüyorum. Paylaşımlarınız için çok teşekkürler. Sindirim. Öncelikle içinde yaşadığımız dünyayı nasıl gördüğümü.beraber olmaktan keyif aldığınız iki dostunuz olacaktır. yazılarınızda geçen kavramlarla ilgili biraz araştırma yaptım. kurdukları sosyal.
içinde yaşadığımız evrenin sonsuz kaos görünümlerinden çok önemsiz küçüklükteki. Bizim için öncelikli olan kalıplar bunlardır. Ağaçtaki kırmızı yuvarlak cisim bize elmayı hatırlatır. Sonra gözlerinizi kapatın ve tekrar hatırlamaya çalışın. bir kaç yüzyıl öncesinden çok daha karmaşık bir dünyada yaşamaya. Biz onu çağrıştırdığı bağlamla anlamaya çalışıyoruz. Otistikseniz ya da görsel hafızanız çok iyiyse belki otistik olmayan. ancak asla tümünü değil. çözümü basit denklemlerle bulunamayan bir durumu anlatıyor. bırakalım yüzbinlerce yıl öncesini. Beslenme. ihtiyaçlarımızı gidermeye. Bunun gibi sonsuz kaos görüntüsünü beynimize kaydetmeye çalıştığımızı düşünün. Ancak asla rastgele ve düzensiz değildir. ya da görsel hafızası zayıf birine göre biraz daha fazlasını hatırlayacaksınız. buraya da taşıyayım: . o da ancak beynimizin biraz daha iyi algılayabilmesi için renklendirilerek yansıtılmış. çevre ile denge içinde kalabilmeye.ürettikleri araç-gereç ve ürünlerin çeşitliliğiyle. Karmaşıklık ise. Kargaşa daha çok rastgeleliği ve düzensizliği hatırlatıyor. Hele sekiz buçuk dakika boyunca gördüklerinizin milyonda birini bile hatırlamayacaksınız. Oysa beynimiz. avcı-toplayıcı atalarımızdan miras kaldı. Ağacın üzerinde hareket eden cisim bir yılan. Bu dünyanın fraktal yapılarını. Oysa kargaşa ve karmaşıklık aynı şey değildir. Buyurun size fraktal yapıların bir araya gelerek oluşturdukları kaos görüntüleri. (İleride dönmek üzere buraya bir parantez açalım. hava tahminleri yapılabilir miydi? Kaos üzerine çalışan matematikçiler. dünyayı çok daha karmaşık hale getiren araçlar üreterek. aslında teknik bir terim. küçücük bir kesitini gösteriyor. 20 defa seyredin. Ayrıntıları hatırlamayacaksınız. o da kabataslak. sadece karmaşık.) Yukarıdaki videoda gördükleriniz. Oysa bu setler “kargaşa” içinde değil. Belki ilk denemelerinizde hafızanızda kalanlardan biraz daha fazlasını hatırlayabileceksiniz. Ancak bu bile gözünüzü dikip baktığınız karenin içinde gördüğünüz kalıbın (pattern) sadece kabataslak bir görüntüsünden fazlası olmayacak. Suyun içine bakarken balık. Bu dünyayı tarif edebilmek için “kaos” sözcüğünü kullanıyoruz. basit denklemlerden hareketle öylesine ilginç kaos görüntülerine ulaşıyorlar ki. Bu dünyanın içinde avcı-toplayıcı toplumların kurduğuna benzer ilişki biçimleriyle yaşamayı umuyoruz. Sosyonomi. korunma. oluşturdukları setler sizde “kargaşa” duygusu oluşturuyor. Kaos sözcüğü. Örneğin hava hareketleri – ki kaos teorisine en büyük katkıyı meteoroloji araştırmaları vermiştir – karmaşık ya da kaotiktir. Videoyu seyredip bitirdikten sonra gözlerinizi kapatın ve şunu düşünün: Bu videonun herhangi bir karesindeki görüntüyü ne kadar hafızanıza yazabildiniz? İsterseniz videoyu tekrar seyredin. Eğer rastgele ve düzensiz olsaydı. Çükü milyonlarca yıl boyunca beynimiz bu kalıpları algılamak üzere evrimleşti. avcı-toplayıcı olmak üzere evrimleşen beynimizle anlamaya çalışıyoruz. bu karmaşık dünyayı yönetmeye çalışıyoruz Ancak biz bu karmaşık dünyanın içinde. videoyu ikinci kez seyredemezsiniz.com’da yazdığım son yazılardan birine eklediğim aşağıdaki alıntıyı. hatırlamak üzere evrimleşmiştir. Şimdi bu beynimizle. ağaçların arkasındaki gölge bir çakala ait olabilir. Bu da çok zaman kaosla kargaşayı karıştırmamıza neden oluyor. bu ürünlerin üretim ve tüketim süreçlerindeki çeşitlilikle gitgide karmaşıklaşan bir dünyada yaşıyoruz. Ya da videoyu herhangi bir anda dondurun ve dondurduğunuz kareye saatlerce bakın. Yukarıda seyrettiğiniz videodaki görüntüleri sadece bir “bilgisayar” bütün ayrıntıları ile hatırlayabilir. ilişkiler kurarak yaşıyoruz. yaşamı sürdürme ve çoğalma amacıyla evrimleşen beynimiz bize. Zaten eğer hatırlayamıyorsa. gökyüzüne bakarken bulut görmeyi bekleriz. bu kaos görüntülerinin oluşturduğu kalıpların çok küçük bir kısmını.
“coşan ya da korkan piyasa”. 161) Bizim küçük ve önemsiz gerçeklerimizin büyük desen içinde çok önemli olduğunu. Sürü dediğimiz. 32 bilgi kodu diye düşünün. aynen yukarıda seyrettiğimiz videodakine benzer. alan işgal etme. Doğanın bu şekilde algılanmasına felsefede animizm deniyor. coşma gibi insani duygular da taşımıyor.” (Bağışlanmanın Dört Yolu. Ursula Le Guin. tüm bilginin bir kısmıdır. sürüyü takip etmeye meyillidir. sonra Rua gelir. “piyasa faiz indirimi bekliyor”. Peki piyasa ne? Bizim gibi coşan. diğer oyunculardan hiçbirinde as olmadığını bilir. Çünkü beynimiz kaosu değil. coşma gibi eğilimler taşıdığı için. Toplam 32 kartla oynanır. Elinde kart tutan her bir oyuncu. denizdeki balığı. daldaki elmayı. Örneğin as en büyük değerli kağıttır. ağaçtaki yılanı. kaosun. kendisi ya da kendileri de fraktal desenin önemsiz bir parçası olan kişi ya da grupların manipülasyonlar yaptığını. Baskı. hep bu antik animist inanışa ait. çalının arkasına gizlenmiş çakalı. sonra Dam. Zihnimiz hep avcı-toplayıcı toplumlara özgü tuzak kurma. “Trafik canavarı”. “kudurmuş deniz”. Ancak her bir oyuncu 32 bilgi kodunun sadece bir parçasına sahip olduğu için. Metis 2001 1. Başka bir sürü de başka türlü davranıyor. Oyunda sadece şans unsuru değil. Bir kez büyük deseni görürsen. “piyasa önünü göremiyor”. modern dünyada bile bu inanışı yaşatıyoruz. davranış biçimi tek ve mutlak olan bir kütle değildir.“Bütün bilgiler yereldir. 32 bilgi kodunun bir kısmına sahiptir. gökgürültüsünü “gökler kızgın” diye algılamaktan farkı yok. kaosu bu kavramlarla tarif etmeye çalışıyoruz. lider ya da çoban seçip onu takip etme. Bu olasılıklar. Hiç bir gerçek başka bir gerçeği gerçek dışı yapamaz. Gerçek bir çizgi. Televizyonlarda saatlerce süren finans programlarına bakın: “Piyasa coştu”. “doğanın intikamı” gibi deyişler. bütün gerçek de kısmi” diyordu Ursula Le Guin. her bir bilgi koduna farklı hiyerarşide değer yüklenmiştir. dönüp parçayı bütün zannetmeye devam edemezsin. sayısı. küçük salınımlar yapan minicik bir fraktali oluşturduğumuzu kavrayamıyoruz. Bu kütlenin “genel” hareketine sürü diyoruz. Bilgi koduna . heyecanlanan. bütün gerçek de kısmi. Ancak toplumların zihinsel dünyası çok yavaş değiştiği için. Sadece tek bir sürü de yok. sahip olmadıkları bilgi kodları için olasılıklar vardır. Bu nedenle de piyasanın bize tuzaklar kurduğunu. yönlendirdiğini düşünüyoruz. korkan. Bu 32 kartı. tuzaklar kurma. şiddet. gerçek bir renk. bilimin henüz gelişmediği çağlara ait bir inanış. sadece bilginin tamamına ulaştıkları zaman ortadan kalkar. başka gerçekleri gerçek dışı yaptığını zannediyoruz. Oysa diğer oyunculara göre – ellerinde as görmedikleri için – aslar diğer üç oyuncuya toplu ya da birer ikişer dağılmış olabilir. satıcı niye coşmuyor? Piyasalara korku hakimse. sinme. Örneğin eline dört as gelmiş bir oyuncu. insanların doğa yasalarını bilmediği. satıcının karşısında alım yapan ne? Piyasanın dışında bir varlık mı? İstisnasız bütün insanların beyni. Piyasayı ele alalım: Piyasanın. yönü. sinme. o büyük fraktal desen içinde. korkma. Bütün bilgi. sinen. bizim “kargaşa” içinde sağa sola çarpa çarpa kaosun içinde sürüklendiğimizi. Bu. Küçük parçaları bütün zannediyoruz. bir de ihale eklenmiştir. Piyasa canlı bir organizma değil. hareket kabiliyetleri ve etkileri içinde hareket ediyorlar. S. “Bütün bilgiler yereldir. oyuncu inisiyatifi de olsun diye. suyun öteki yanındaki kabilenin savaşçılarını algılamak üzere evrimleşti. Sürünün ilerlediği yola ise trend denir. Bütün bu unsurların hepsinin finansal alışveriş ortamına piyasa diyoruz. korkma. “birileninse” bu kaosu istedikleri gibi yönettiğini. Bizim. Poker oyununu düşünün. Bilgi kodlarından oyun üretebilmek için. vs. çok küçük ve önemsiz bir izdüşümü olduğunu kavramakta zorlanıyoruz. duyguları olan bir canlı mı? “Coşan” piyasada bir alıcı ve satıcı olduğuna göre. Piyasayı bu şekilde algılamanın. Elbette daha başka sürüler de var ve onlar da kendi zaman ölçekleri.
Biriktirdiği bilgiyle çok daha gelişmiş araçlar yaptı. sadece yaratıldığı varsayılacak. Buradan Montezuma ile Cortez’e geliyoruz. Bu araçlarla daha çok bilgi biriktirdi ve daha da gelişmiş araçlar yaptı. Tek tek Montezumalardan bahsetmiyorum. O büyüklükte değer önerecek alıcı ise hiç bir zaman yoktur. likidasyon dalgalarında buharlaşır. Peki geçen yüzyıllar boyunca Montezuma’ya ve Cortez’e ne oldu? Cortez. o kadar değer biriktirildiği değil. Eğer borsaların toplam alışveriş değeri yeniden Ağustos başına dönmezse. Herkes elindeki beş kartı görürken. satıcıların o büyüklükte değer önerecek alıcılar bulmaları gerekir. Bu değer sanaldır. bilgi işlem aşamasından yeni bilgiler yaratma aşamasına geçiyor. Bu piyasada kazanmaya soyunan bir oyuncu. Oysa bilgisayar hatırlar. Bilgi biriktirmiyor. Örneğin Ağustos ayının ilk yarısındaki panikte Fransa ekonomisi kadar bir değerin buharlaştığı söylendi. Örneğin bir piyasanın şu kadar milyar dolarlık değeri olduğu söylendiğinde. yani kendisine dağıtılan kartları gören oyuncu. sibernetikle. ya şansına güveniyor olmalıdır. Oyunun şu veya bu anında sürdüğü peyin biraz . Cortez bilgisayar algoritmalarıyla. Oysa Cortez bilgi dağını öylesine bir hızla tırmanıyordu ki. uzun metinler okuyamıyor. Bu nedenledir ki. ya ihale becerisine. hep Cortez’i yakalamaya çalıştı. Montezuma ise her geçen gün daha da geride kalıyor. Kazanabilirler mi? Elbette hayır. Montezuma. Videonun altındaki paragrafta açtığımız parantezin içinde ne demiştik.sahip olan oyuncu. kaosun fraktal deseninin küçücük bir parçasını bile yeniden hatırlayamaz. var olduğu zannedilen değerler. tam tersine değer buharlaştırır. Cortez’in tek bir askerini bile öldüremeden teslim oldu. Montezuma’ların cebindeki elmaları da almak istiyor. Ağustos başındaki seviyelere dönülürse o değer yeniden mi yaratılacak? Hayır. ya da bilgisine. çığ gibi bilgi biriktirdi. İhale beceriniz de bilginiz de yoksa sadece şansınıza güvenerek poker masasında kalabilir misiniz? Peki piyasaya gelen yüzlerce ve binlerce insan hiç bir becerisi olmadığı halde niçin kendisini kazanmaya layık görür? Bu da başka bir konu. Peki bu nedir? Bu. Ancak sahip oldukları araç-gerece bakarak olmadığını söyleyebiliriz. İnsan beyni ne kadar uzun saatler boyunca bakarsa baksın. Hatta daldaki değil. insan ve kitle davranışlarıyla uğraşıyordu. Sadece unsurların anlık işlem fiyatlarına göre biriktirildiği zannedilen bir değer vardır. o değer sonsuza kadar yok olacak. O değerin gerçek bir değer olması için. Montezumalar işte toplamı sıfır olan bu oyunda para kazanmaya çalışıyorlar. Piyasalar değer biriktirmediği gibi. Montezuma onu yakaladığını zannettiği her anda kafasına Cortez’in biriktirdiği bilgi çığının yıkıldığını gördü. Şimdi ulaştığımız çağda. olaylar ve olgular arasındaki bağlantıyı kuramıyor. Nereye gitti 2. Cortez bilgi depolama aşamasını da geçti. Montezuma’nın Cortez’in karşısında kazanma şansı var mıydı? Tarihte hipotez olmaz. sadece buharlaştı. Montezuma sadece daldaki kırmızı elmayı görüyor ve o elmayı almak istiyor. Çok uygun bir benzetme olmasa da piyasayı bu şekilde düşünün. Montezuma’lar Dimyat’a pirince giderlerken evdeki bulgurdan da oluyorlar. Nitekim Montezuma. o piyasanın içindeki unsurların o andaki işlem değeri kastedilir. daha fazla bilgiye sahip olduğunuz için şansı ya da ihale becerisine güvenen oyuncuların hepsine üstünlük sağlarsınız. Zaman zaman “yakaladım” zannına kapıldı. Bir önceki yazıda 1990′larda bütün kitapçı raflarında en ön sıraları kaplayan “yatırım kütüphanalerinden” bahsetmiştim. siz bütün kartları görüyorsanız. Oysa herkes o elmayı almak istiyor.5 trilyon dolar? Birilerinin cebine mi girdi? Hayır. Borsalarda biriktirilmiş bir değer yoktur. kazanca ulaşabilmek için arttırma yapar. toplamı sıfır olan bir oyundur. Montezuma daha böyle bir kütüphanenin varlığından bile haberdar değilken.
Çünkü dünyada büyük bir hızla ortadan kalkan ve tekelleşen o. Çünkü pirelerin satranç tahtasında başlangıç konumuna dönmesi imkansız ve her geçen gün daha da karmaşıklaşan dünyamızda olup biteni anlamayanın yaşama şansı yok. En büyük avantaja sahip olanlar da. kabarmış bir okyanusun sert dalgaları içinde çıplak yüzmeye çalışıyorlar. paranız olsa bile tamir/kurtarma bilgilerine sahip insanların olmadığı ortamlarda ne olacak? Bunlar bireysel düzlemde yaşayacağınız sorunlar. barınak. Parasını bastırıp değiştiremeyeceğiniz zamanlar geldiğinde ne yapacaksınız? Hatta. matematiğe. Televizyonları düşünün. su. haber yorumcuları ile mi anlayacaksınız? On dakika içinde borsaları sallayan şişman parmakların neden olduğu kayıpları finans kanallarının alt yazılarından geçen kısa cümleleri okuyarak mı telafi edeceksiniz? Yoksa pirelerin satranç tahtasında başlangıç konumlarına sıçrayarak herşeyin basit ve anlaşılır konumlarına geri dönmesini mi bekliyorsunuz? Bir süre sonra. kredi kartı.fazlasını cebine atan bir Montezuma elbette bir şey kazanmıştır. eşyalar ve nihai olarak ruh ve beden sağlığı. tarihe kafa yoruyorlar. Onlar sonuç(!) odaklı. senet. Bunun için de algoritmalara. besin. O halde değer nedir? Değer. Bilginin değerini bilenler. elbiseniz yırtıldığında. çek. ayakkabınızın tabanı delindiğinde tamir edebilirdiniz. internet çöplüğünde tek tük de olsa ulaşabildiğiniz değerli bilgiye sahip web sitelerinin ya kapandığını. en fazla paraya değil. su borusu patladığında. Bu ihtiyaçları elde edebilmek için alet-edevat. Montezuma’lar topluca kaybederler. vs. şimdi kitapçı raflarından taşan kitapların birer birer yok olduklarını. Geriye çer çöp kalacak. Bir yüzyıl öncesini düşünün: Evinizin damı aktığında. değer değiş-tokuşu yapılan yerlerdir. şimdi ne var? Televizyonlarda insanlara tüketmeleri için nelerin . havaalanları. vargüçleriyle bilgi biriktirmeye. başkalarının işi olduğunu düşünüyorlar. felsefeye. anlıyor musunuz? Cep telefonunuzun hafıza kartına virüs girdiğinde temizleyebiliyor musunuz? Nasıl olsa bunu yapacak birileri var diye düşünüyorsunuz. temel bilgiler veren kaynakların ulaşılmaz olduğunu göreceksiniz. Bu ortamda herkes sahip olduğu farklı bilgi ve yetenek düzeyi ile alışverişe giriyor. bilgi iletişim ağları nasıl işler halde tutulacak? İşletme mezunlarının atyarışı bayii işlettiği. Bearish perspektifimi bilenler bana sık sık bir sonraki spekülasyon alanının ne olabileceği ile ilgili tahminlerimi soruyorlar: Altın mı? Dolar mı? Mal piyasaları mı? Ne? Benim tahminim şu: Bir sonraki spekülasyon alanı bilgi olacak. santraller. bilgiden yeni bilgiler üretmeye çalışıyorlar. belgesellerin ancak az sayıda insanın ulaşabildiği kütüphanelere girdiğini. Peki ya toplumsal düzlemde? Metrolar. Peki ya şimdi? Gündelik yaşamınızı oluşturan araç gerece ne kadar hakimsiniz? Bilgisayarınız çöktüğünde kurtarabiliyor musunuz? Televizyonunuz arızalandığında devreleri değiştirebiliyor musunuz? İlaç prospektüslerini okuyor. Bu değerlere ulaşmak için ikincil unsurlar kullanıyoruz: Para. Ancak bir bütün ve nihai olarak piyasalar değer üreten değil. pencereniz kırıldığında. Bu ikincil unsurları da piyasa dediğimiz bir sosyal ilişkiler ortamında değiş-tokuş ediyoruz. Bilgi biriktirmenin onların değil. mühendislerin döviz bürosu açtığı bir dünyada bu karmaşık uygarlığı kimin ayakta tutacağını düşünüyorsunuz? Mesela işin finansekonomi tarafına bakalım: Sürekli finansal çöküşlerle onyıllardır sarsılan ekonomi-finans dünyasını Sarkozy-Merkel görüşmesinden çıkacak sonucu bekleyen uzmanlarla mı yöneteceksiniz? Finans dünyasındaki oynaklığı. Değiş-tokuş düşük seviyelerden yapıldığında da varsayılan değer yok olur. veterinerlerin memurluk yaptığı. bir insanın gerçekten ihtiyaç duyduğu şeydir: İlaç. otoyollar. sibernetiğe. en fazla bilgiye sahip olanlar. Bastırırım parasını değiştiririm. Bilginin değerini bilmeyenler. 20 sene önce televizyonlarda ne vardı. biriktirdikleri bilgiyi depolamaya. ya da çok yüksek abonelik bedelleriyle yaşamaya çalıştığını.
Çin’deki mezarlık alanları üzerinde bile spekülasyon yapılırken bilgi üzerine spekülasyon yapılmayacağını mı düşünüyorsunuz? Aslında çok uzunca bir zamandır bu süreç işliyor.) Uzun ve karmaşık metinleri okumaya üşenmeyin. Peki Cortez’lerin de mi ihtiyacı yok? Piyasada matematikle ilgili kitap ve dergilerin sayısı parmakla gösterilecek kadar az. İşe yarar neyin kaldığını sorgulayın. . tarih araştırmalarının. sözlüklerin. İnternette bulabildiğiniz sayfalar da öyle.) Bilgisayar becerilerinizi arttırın. Sadece kendisine değer biçilmemiş olan bedavadır.) (Sadece yabancı dil değil. boşver sosyonomiyi filan. Peki finans dünyasını bir günde allak bullak eden flash crash’lere neden olan algoritmalar matematik kullanılarak yazılmıyor mu? Matematikçiler nerede dersiniz? Elliottisyenler yıllardır Supercycle. yüzbinlerce satan işe yaramaz best seller romanlarının doldurduğunu sorgulayın. vampir hikayeleri. sabırla ve notlar alarak okuyun.) Dünya gündemini özgün kaynaklardan takip edin. Dünyanın hiç ilginizi çekmeyen bir coğrafyasında yaşanan bir gelişme. kısa bir süre sonra tsunami dalgası olarak üstünüze geliyor. modern bilimlerle ilgili kitapların neden artık kitapçı raflarında yer almadığını düşünün. Bilim ve felsefe dergilerinin yayınlarına son vermek zorunda kalmasının sonuçlarını değerlendirin. Herşeye bir değer biçilen bir çağda. 3.) Kişisel becerilerinizi geliştirin.sunulduğuna bakın. anadiliniz de dahil) dil yeteneklerinizi arttırın. Kaos teorisinin kelebek etkisini unutmayın. evinizde ve bilgisayarınızda bir finans-ekonomi kütüphanesi oluşturun. Bu bilgilere Montezuma’ların ihtiyacı yok. bize borsa tahminini söyle dendi: Paramızı nereye yatıralım? Güvenli liman neresi? Borsa kaça düşer? Dolar kaç olur? “Felaket tellallarının” sitelerinde dolaşırken “Survival kit” önerileri ile karşılaşıyorum: Finansal kaosta paranızı nerede korursunuz önerileri … Ben başka öneriler yapacağım: 1. 7. 4. Kitapçı raflarına bakın. Değerli bilgi yavaş yavaş kayboluyor.) Finans-ekonomi dünyasıyla ilgiliyseniz.) Evinizde kullandığınız elektronik araçların prospektüslerini. bugün herkes dünya borsaları ile yatıp kalkıyor. işe yarayan her şeye. Temel bilimlerle ilgili kitapların. 5. 8. bilginin bedava olduğunu zannetmeyin.) Finansal enstrümanlar hakkında bilgi edinin. hatta belki de Grandsupercycle dereceli bir dalga dönüşünden bahsederken kendilerine hep borsa seviyeleriyle ilgili tahminleri soruldu. Onlar sosyonomik sonuçlara dikkat çekmeye çalıştıkça. İşe yarar herşeye internet üzerinden ulaşılabildiğini düşünerek bilgi çağına geçildiğini. Bu geçici bir dönem. 2. kurtarma disklerini atmayın. Daha 3-5 sene önce dünya borsa endekslerinin ismi bilinmezken. Bu metinlerde dile getirilen görüşlere katılın ya da katılmayın. Kitapçı raflarını neden astroloji. eninde sonunda ve çok yüksek bedeller karşılığında değer biçileceğine hiç kuşkunuz olmasın. Bugün sorun değilmiş gibi görünmesine bakarak aldanmayın. 6.
12. “Büyücüler” ve “Ejderhalar” dır. Evinizde güncel bir sağlık ansiklopedisi bulundurun.) Sağlık ve ilaçlar hakkındaki bilgilerinizi geliştirin. İnternet başındaki zamanınızı boşa harcamayın. 14. iki büyük gücün egemen olduğu farazi bir kıtada ve düzende geçen ve esas olarak Büyücü Ged’in hayatının anlatıldığı bir hikaye serisi vardır.) Akıl ve ruh sağlığınıza. komşunuza.) Tarih ve felsefe konusundaki bilginizi ilerletin.) Dünyada onyıllardır yaşanan ve önümüzdeki yıllarda daha da şiddetlenerek yaşanacak finansal çalkantının sizi asıl ilgilendiren sonuçlarına odaklanın. ” Baş Büyücü ” idi. Bu serideki iki egemen güç. Her ikisi de aklın zehiridir. 11. 18 Ağu 2011 . 15.) Umuda ve kötümserliğe kapılmayın. 10. tarih/felsefe okyanusunun kenarındaki sığ bir denizden başka bir şey değildir. mevcut yıkılan düzeni kuran insanlar yeni bir düzen kuramayacaklar mı? Para yoksa altın var takas sistemi vs yeni bir değer aygıtı na geçilir elbet. ya da ne bileyim elektriğin bir şekilde ortadan kalması bir daha üretilememesi vs gibi olağanüstü birşeylerin gerçekleşmesi gerekmez mi? Yoksa sadece yaşanacak şiddetli finansal çalkantı mı bu boyutta büyüyecek ve bizi bu derece etkileyecek. eşinize. dostunuza. İki gücün egemenliğinin sırrı ise isimlerdedir.9. Finans/ekonomi. ülkenize sahip çıkın. Bu ilk kitabın açılış sayfasında şöyle bir giriş vardır. sizin için borsa endekslerinin kaça düşeceğinden çok daha önemli ve yaşamsal. para denen şey ortadan kalksa bile yaşanan şokun ardından. . kazanılmış haklarınıza. Serinin ilk kitabının ismi yanlış hatırlamıyor isem. Le Guin’in ” Yerdeniz Üçlemesi ” isimli. riccardo Tuncer hocam çok karamsar değilmisiniz? Bu bahsettiğiniz duruma gelmemiz için tüm dünyayı etkileyen çok büyük bir doğal afet.) Televizyonu mümkün olduğunca az seyredin. Bunlar.23:00 # sidabumi Ursula K. tüm bu bahsettikleriniz (yanlış anlamış olabilirim) beklediğiniz C dalgası ile mi gerçekleşecek ? Sonuçta insanlar paylaşmak alışveriş yapmak zorunda yoksa yaşam olmazdı bilgisi olan bilgisini verecek ki karşılığında karnı doysun sadece bilgiyle tarla ekilip biçilemez iş gücü insan emeği asıl olandır. 13. Mevcut finansal sistem çökse bile.) En çok ihtiyaç duyduğunuz eşyaları yedekleyin.
Ama. O zamanlarda büyücülere saygı duyulur. Ejderhalar ise. bu bahis konusu kitap serisindeki yanlış hatırlamadığım bilakis beynime kazınan gücün kaynağından bahsetmek istiyorum. iklim büyücüsü iki laf eder ve o bulut o yağmuru yağdırırdı. kadim lisanı doğuştan bilenlerdi. kadim lisanda isim verebilen büyücülere saygı duyulur ve güvenilirdi. Şimdilerde olduğu gibi. o zamanlarda da anneler ve babalar çocuklarına doğduklarında isimler verirdi.Büyücülerin gücüde isimleri bilmelerinden kaynaklanırdı. Çünkü. anne ve baba çocuğuna ismini verirdi. Aynı lisanı konuşan herkes isimleri biliyor ise. . Büyücü Ged’in. Ama. o farazi alemdeki en güçlü olan Ged’in güçlerini bırakması olmuştur. bu bilginin Sn. buluta ” Yağmur yağdır bulut!” dediklerinde yağmur yağdırmazdı. yaşadığı zamandaki ırkını koruyabilmek için ejderhaların yenebilimesi ve bunun içinde bir bedel ödemesi gerekmektedir. Ursula K. yine yanlış hatırlamıyor isem eklediği kitabın ismide ” Yerdeniz Hikayeleri ” idi. Ejderhalar ise. Büyücüler. büyücülerin dahi ismini kadim lisanda herşeyin ismini doğuştan sahip oldukları gözlerinin yetisi ile bilenlerdi. Bende. İhsan Tulunay’ın yorumlarından birisinde bahsettiği basitlikte ve “Yerdeniz Ülkesi” ndeki “kadim” lisanda olması gerektiğini düşünüyorum. büyücü isimleri “kadim” lisanda bilirdi. Hikaye bu esas çervresinde gelişir ve ” Baş Büyücü Ged” in isminin ejderhalar tarafından bilinmesine rağmen ejderhaları alt edebilmesi efsanesine gider. Le Guin kitabındaki giriş bölümünde ‘ atmaca’ olarak kadim lisanda şöyle tariflemişti. Bomboş gökyüzünde. Şimdi ise. Sn. sadece büyücü ve o ismin sahibi çocuk bilirdi. Çünkü. ergenliğe geldiğinde ise. Sessizlikte. ejderhalari ve o farazi ülkedeki yaşayan insanların güç ayrımını yapan ne idi? O farazi ülkedeki insanlar. Cocuk. O zamanlarda da. Büyücülere ise. kadim lisan ise zaman ile değişmeyen evrensel olan ve tartışılamayan lisandı. Bu üç’lemeye sonra bir kitap daha ekledi Ursula K. kadim lisanda bilgi sahibi olanlarında “Büyücü Ged” gibi bedel ödediklerini gördüm ve ödeyeceklerinide biliyorum. Işık. Le Guin. Ödediği bedel. Ses. ejderhalardan o düzende yer alan herşeyin ismini bildikleri için korkulurdu. isimler çok önemliydi.ismin başkası tarafından bilinmesi her türlü büyünün o isme yapılabilmesi anlamına gelirdi. Ejderhalar’dan ağızlarından ateş püskürttükleri için korkulmazdı. Uçarken parlar atmaca. İhsan Tulunay’ın yorumları ve bu yazı serisini okudum. Karanlıkta. büyücüleri. ejderhalardan ise hep korkulurdu. Ancak. Bu sebep ile. buluta bulut derdi de . kadim lisanı alaylı veya mektepli olarak öğrenenlerdi. gelecekteki ederin bilgi olduğuna hemfikirim. Kadim lisandaki ismi ise. saygı duyulurdu çünkü güvenilirdi.Ses. büyücü çağrılır ve çocuğa büyücü tarafından kadim lisanda isminin verilmesi beklenirdi. Sessizlikte. Bilgi sahibi olanların isimlerini ise. O ülkede bebek doğduğunda.
bu yanlış yolu geri tepmek zorunda kalacak gibi gözüküyor. (burada bişey yokmuş boşuna geldik bunca yolu geri dönün tellaliyelerinden dolayı) panikle desteklenmiş kalabalığın ayakları altında ezilmekten kurtulamayacaktır.) başarıya ulaşılabilecek erdemli. kendin olarak kalabilmek. Uçarken parlar atmaca. Halihazırda sisteme dahil olmaya devem eden en yakınlarınız bile bilinçli ya da bilinçsizce sistemin yanında ve sizin karşınızda yer alıp size böcek muamelesi yaparlar. sizin gibi düşünenlerle birarada ve doğru araç gereçlerle (bilgi. cummings der ki. gelişimi uzayda sanan ve insan beyni ve beynin işleyişi ve yapabileceklerine ilişkin bilimsel çalışmalara. hatasını anlayarak ayrılmak isteyen bireye ne mutlu. artık hiç bitmez. O andan itibaren birey sisteme karşı bir ‘savaşçı’ durumundadır ve sistem de kendisine savaş açanları bir ‘böcek’ olarak görür ve o tür muamele ile hizaya getirmeye ve olmaz ise yok etmeye çalışır. yanlışından kendi aklı ile dönmedikçe (daha doğrusu dönmediğinden). e. zaman zaman birey. gerçekten kötü yola sapmış bir böcek olduğu zannına kapılabilir. şartlanmalarından kurtulması o kadar kolay olacaktır. o zamana kadar içinde bulunduğu ve yanlış algılama temeline dayalı sistemden çıkma gerekliliği hisseder. 22 Ağu 2011 . Franz Kafka ise ‘değişim’ isimli kitabında bir sabah uyandığında bir böceğe dönüştüğünü gören kahramanını anlatır. Ne bireyin alışkanlıklarından. dünyanın en zor savaşını vermek demektir. Bu savaş bir başladı mı. ne de o zamana kadar kendisine gözü kapalı hizmet ettiği sistem tarafından buna kolayca izin verilecektir. e. “Seni diğerlerinden farksız yapmaya bütün gücüyle gece gündüz çalışan bir dünyada. azim. öyle ki. .15:32 # HKT07 Herkese selamlar. ‘savaşçı’ isimli kitabına bu sözle başlar ve açılımını yapmaya çalışır. Haydi bakalım. kolay gelsin. sabır. e. şerefli ve asıl yaşama sebebinin mücadelesidir bu. Bomboş gökyüzünde. Ancak bu hiç kolay olmayacaktır. cesaret vs. Tabi ki yanlışı ilk farkedenler geri dönmek isterlerken. cummings’in tariflediği bir savaşçılığı ve hatayı farkedemeyenlerin de dahil olduğu sistem tarafından böcek muamelesine tabi tutulmayı da beraberinde getiren bedellerin ödenmesi halinde kalıcı olabilecektir. 1970′lerde yanlış yola sapan (uzay dahil tüm algılananların beyinde olduğunu göremeyip. Ancak bu mutluluk e. geriden gelmekte olan güruh ister istemez. uzay çalışmaları için harcanan paranın yüzde birini bile ayırmayan) insanlık. Sonsuz-sınırsız bir data okyanusunda konumlanmış ve gerçekte düşünsel (beyin odaklı) bir enerji yoğunlaşması olduğunu farkeden bir birey. Sonuç itibarı ile yanlış bir temel algıya dayalı düzenden. değer yargılarından. Gerçekten çok zorlu bir süreç olmakla birlikte.” Va Doğan Cüceloğlu. Karanlıkta.Işık.
IV. Bir ara endişelenmiş. sene 2020 olur. Sosyonomi. Toplam 11 bölümden oluşan. Arkaplanı ile beraber. Borsa endeksinin 20. Diğeri kitabın ticari şansı olmadığını düşünerek daha geç bir tarihte basmayı teklif etti. Sosyonomi. 2000 yılında İMKB’de şişen balonun gazete haberlerine yansıyan duygusal arkaplanı ile ilgili bir çalışma (ki bu çalışma bunca sene geçmiş olmasına rağmen hala. V ve nihayet Rocky Balboa’ya kadar sürekli dövdü. Eylül 2004 ‘te kitabı yayınladım. Dow Jones Sanayi Endeksi’nde 1920′lerin sonunda şişen spekülatif balonun ayrıntılı dalga analizi. tam 12 sene boyunca Rocky I. II. Benim ivecen bir yapım var. benim son 7-8 yıldır yazdıklarımın kısa bir özetidir. o dönemle ilgili yapılmış tek detaylı çalışma olma özelliğini koruyor). bugün hala sık sık göndermeler yaptığım bölümleri var. Dolar’ın TL karşısında kısa sürede 2. Satışı bir sene içinde tükenen. piyasa hareketlerinin manik depresif niteliğine dikkat çeken bölüm. Dünyanın büyük bir hızla değiştiği bir çağda fikirlerin çok hızlı aktarılması gerektiğini düşünen bir insanım. İMKB’de oluşan dalga kalıplarının ayrıntılı zaman-fiyat analizleri ve o tarihte primary dereceli bir yükseliş dalgasının eksik olduğunu ve bu dalganın kabaca 100. hayatımızın sonbaharını da Stallone’nin. en sonunda karaborsaya düşecek kadar taleple karşılaşan Elliott Dalga Prensipleri isimli kitabımın aksine. kitabın son bölümünde gelecekte borsaların olup olmayacağını sorgulayan kısa yazı. Kitabın bence değerini daha da arttıran unsur ise. Sylvester Stallone. Çılgınlık ve Çöküş benim çok daha severek yazdığım ve içinde özgün ve çarpıcı fikirler bulunduğunu düşündüğüm kitabımdır. Montezuma-Cortez serisi de Sosyonomik Tarih (ya da Tarihe Sosyonomik Bakış) isimli çalışmanın bölümleri olmaya aday yazılar.com‘da ve sitenin herkesin okumasına açık olan blogunda okuduğunuz yazılar. Tekrar Çılgınlık ve Çöküş‘e dönmek istiyorum. 2004 yılının bahar aylarında Çılgınlık ve Çöküş‘ü yazmaya başladım. Kitabın satışını sadece internetten yaptığımız için. Nihayet. Spekülatif çılgınlıkların nasıl izah edilebileceğine dair farklı görüşleri incelediğim bölüm.000′i aşamayacağı. Bu kitaba Sosyonomik Tarih ya da Tarihe Sosyonomik Bakış adını vermeyi düşündüm.com Klüp sayfalarında yer alan Marduk ve Akıl Dışına Savrulma ile 2009 ve Sonrası başlıklı yazılar bu ucu açık kitabın tamamlanmış bölümleridir.000 civarında tamamlanması gerektiğini öngören tahmin. Oturup aylarca kitabın basılmasını beklemek yerine. Bunların hepsi özgün çalışmalardı. Çılgınlık ve Çöküş‘ün başına gelen bu kitabın başına gelmesin diye eseri iki yayınevine götürdüm. Bu yayınevlerinden biri hiç ilgilenmedi bile. 1976 yılında boksörü canlandırdığı Rocky filminde rakiplerini dövmeye bir başladı. III. 192 sayfalık bu kitabımın. değişen dünyanın formatına uygun bir şeyler yapmaya karar verdim: Belki de on yıl sürecek çok uzun ve zahmetli bir işe giriştim: Ucu açık bir kitap yazmak ve bu kitabın bölümlerini sürekli ve güncel yazılarla okurun dikkatine sunmak.50 seviyesine tırmanabileceği. mesela Rocky LXXXVIII filmini seyrederek geçirir miyiz diye kara kara düşünmeye başlamıştık. Bu kitap 3-4 ay içinde yayına hazır hale geldi. Aslında Montezuma-Cortez serisi. Çılgınlık ve Çöküş‘ten yavaş yavaş Montezuma-Cortez’e giriş yapalım: .Bu Montezuma-Cortez yazılarını Rocky serisine çevirmek istemiyorum. tükendikten sonra aranan ancak bir türlü bulunamayan. 2008 yılında büyük bir hevesle üçüncü bir kitabı daha yazmaya giriştim. 2004 yılını hatırlayın: Türkiye derin bir duygusal düşüş dalgasından yeni çıkıyordu. Okuyucuya çok farklı bir sosyonomik bakış açısı veriyordu. bu kitap hedeflediği okuyucu kitlesine ulaşamadı. Mesela sosyal psikoloji deneylerinde sürekli altın oranla karşılaşılmasına dikkat çektiğim Korku başlıklı bölüm. faizlerin 40 seviyesinin altına inemeyeceği iddia ediliyordu. bu kitabın 2004 yılında yazılmış olmasıydı. işte bu ucu açık kitabın bölümleridir.
ne de finans piyasalarının niteliğine. Spiegel. bu değişimin de kaçınılmaz. Sabahtan akşama kadar yayın yapan finans-ekonomi programları ise. 4′ü 2000-2011) %6-7 arası düşüş günü : Toplam 16 (6′sı 1929-1937. durdurulamaz ve engellenemez bir doğa yasasının sonucu olduğunu iddia ediyoruz. Bu şekilde hareket ederek krizi daha da büyütüyorlar. 2008) %9-10 arası düşüş günü : Toplam 2 (1929. emekli fonları ve sigorta şirketleri de hisse senetlerini ve tahvilleri satmaya başlıyor. Ne yazık ki Türk okuyucu yıllardır tek sesli. Fiyatların daha da düşeceği korkusuyla. 2′si 2000-2011) %7-8 arası düşüş günü : Toplam 10 (5′i 1929-1937.Spiegel-Online’da 22. Oysa dünyada finans piyasalarının yıkıcı gücü çok uzunca bir zamandır tartışılıyor ve bugün dünyaya hakim olmaya başlayan hava. artık gündelik gerçeğe dönüştü. bizim finans-ekonomi çevrelerine hakim olan havadan çok farklı. Elliott Dalga Prensibi. Kendi dilinde. Sonuçta korku korkuyu besliyor ve ardından panik geliyor. bölümünde gelin bu konuyu biraz daha derinlemesine irdeleyelim: Spiegel’deki yazı. Out of Control: The Destructive Power of the Financial Markets (Denetim Dışı: Finansal pazarların yıkıcı gücü). Montezuma-Cortez serimizin 3. 1932. 3′ü 2000-2011) %8-9 arası düşüş günü : Toplam 3 (1907. Finans piyasaları da dahil olmak üzere. Ne karşıt bir görüş dile getiriliyor. Spiegel’de yayınlanana benzer yazılar okuma imkanı yok. tek bakış açılı bir bilgi bombardımanı altında. ikinci olarak artan finansal oynaklığa dikkat çekiyor: “Derin düşüşler ve kriz. finans dünyasının artık tehlikeli boyutlara yükselen etkisine dikkat çekerek başlıyor: “Piyasalar bir ülkeden diğerine. 3′ü 2000-2011) %5-6 arası düşüş günü : Toplam 40 (24′ü 1929-1937. tüm insan etkinliklerinin itici gücünün kitlelerin duygusal değişimi olduğunu. her zayıflık ve her dedikodudan faydalanıyor. diğer yatırımcılar da tedirgin oluyor. tek boyutlu.” Elimizdeki en eski piyasa verisi Dow Jones Sanayi Endeksi’ne ait olduğu için.2010) %10-20 arası düşüş günü : Toplam 2 (İkisi de 1929) %20+ düşüş günü : Toplam 1 (1987) .8. bu yasanın görünür yüzündeki dalgaların fraktal yapısının analizinden başka bir şey değildir. Yazının başlığı. finans piyasalarına güzellemeden öteye geçmiyor. geçmişine ve geleceğine dair analitik değer taşıyan herhangi bir fikir.2011 tarihli bir yazı yayınlandı. Bir ülke dedikodu ve spekülasyonla karşı karşıya kaldığında. son bir yüzyılda günlük finansal oynaklığın boyutunu görebilmek için %4 ve üzeri düşüş günlerine baktığımızda %4-5 arası düşüş günü : Toplam 77 (34′ü 1929-1937. Bu havanın bir takım sonuçları da olacak.” Biz buna duygusal düşüş (mood decline) diyoruz.
oyuncuların riskleri de ölçülemez oldu. en parlak üniversitelerin en iyi öğrencilerini cezbetmeye başladı. ancak bu süreçte tarihsel bir şans heba edildi. Merkez bankalarının sağladığı ucuz krediyle spekülasyon devam etti. Spiegel yazının devamında gitgide devasa boyutlara tırmanan finans “canavarına” yönelmeye başlayan tepkilere dikkat çekiyor. O halde: “En kötüsü bu” olamaz ! Elimizdeki bu bilgiyle Spiegel’i okumaya devam edelim: “Finans sektörü hızla büyüdü. Montezuma ordusu çekirdek çitleyerek internet forumlarında borsa geyiği yapar ve zengin olma hayalleri kurarken. Risklerini yeni finansal ürünlerle paketleyip sattılar. Sonuç olarak finans sektörü hızla toparlandı ve . Ancak doğal olarak pek az insan bu ürünlerin aslında nasıl işlev gördüğünü anlayabildi. Aynı zamanda. insanların yaşamlarını kolaylaştıracak. ancak bu oynaklığın tarihsel rekor olduğu söylenemez.” Montezuma-Cortez yazı serisinin ikinci bölümünde buna dikkat çekmiştim. bu genç finans sihirbazları. 1940-2000 arasındaki dönemle karşılaştırıldığında gerçekten de finansal oynaklık artmış. Güçlü bankalara hiç bir şey olmadı. 2000′lerin finansal düşüş döneminin hala 1929-1937 döneminin çok gerisinde olduğunu görüyoruz. İngiltere’de finansal hizmetlerin düzenleyicisi olan FSA’nın başkanı Lords Adair Turner. mal piyasaları. DJI endeksi son 11 sene içinde sadece 14 gün %4 ila %10 arasında düşmüş. Nihai olarak mortgage köpüğü patladığında. Yaşadığımız çağda bilgisizliğin bedeli çok ağır. çok büyük miktarda parayı. Bankalar müşterilerinin ödeme kapasitelerini dikkate almaksızın Amerikalıları aşırı zorlanmış mortgage kredilerine yönlendirdiler. Bunun yanında hisse senetleri. bütün finans sektörünü peşinden sürükledi. “Sektörde ödenen yüksek maaşlar. ya da yeni şirketlerin daha da gelişeceği araçlar tasarlamadılar. Bu da kabaca yılda bir gibi bir ortalama anlamına geliyor. Büyük finans kuruluşları kendilerini iflasın eşiğinde buldular ve devlete yardım için başvurmak zorunda kaldılar.” Turner’a göre yaratılan değerler çoğunlukla gerçek değil ve toplumsal olarak da bir işlevleri yok. hem kendi çalışanları. spekülasyona yatırılan para ve ölçülemeyen riskler. Bu genç elitin üyeleri. hem de kendileri için daha çok kar üretmeyi amaçlayan karmaşık finans ürünleri tasarlamak üzere kullandılar. Spiegel’den okumaya devam edelim: “Yardım sağlandı. 27 Ağustos 2009 tarihinde (yani umut rallisi başladıktan kısa bir süre sonra) Küresel Finans Nasıl Terbiye Edilir? başlığıyla yayınlanan bir yazıda şöyle diyor: “Finansal etkinliğin bir kısmı toplumsal olarak yararsızdır.” Bir önceki yazıda “finansal enstrümanlar hakkında bilgi edinin” demiştim. çapraz kurlar ve hazine tahvilleri üzerinde spekülasyon yapan oyuncuların paraları da büyüdü. Bunun yerine.” Asıl tehlike bu: Artan oyuncu sayısı. sadece tehlikeli finansal ürünlerin küçük bir kısmı yasaklandı.1929 Büyük Buhran dönemi ile karşılaştırdığımızda. “(Finans sektörünün üretici sektörlerden kopuşunun) potansiyel sonuçları üç yıl önce anlaşılmaya başlandı. Cortez’in ordusu en parlak üniversite öğrencilerini. en seçkin beyinleri istihdam ederek Montezuma’yı ütecek karmaşık finansal ürünler geliştirmekle meşguldü. çoklukla diğer piyasa oyuncularının hatta kendi müşterilerinin zararına olmak üzere.
Yatırım önce rasyonel beklentilerle başlar. Bölüm’ünü inceleyebilirler.aşırılıklar yaratmaya meyillidir. sonuç olarak da sosyal huzursuzluğun başladığına dikkat çekiyor. Woolley. dalga evresi diyoruz.şimdi artık kriz öncesinden de güçlü hale geldi – o kadar ki. kitabın ilk bölümünün İngilizce çevirisini ve kendisiyle yapılmış bir söyleşiyi okuyabilirler. Berlin Humboldt Üniversitesi’nden Joseph Vogl’un ilginç görüşlerine dikkat çekiyor. Biz buna 5. kendi bakış açılarından rasyonel davranırlar. o ürünü almayı beklemeyen. 1990′ların sonunda dot. Şöyle diyor Woolley: . Benim Almancam bu düzeyde yazıları anlamak için çok yetersiz. finans eliti kara doymazken. bu açgözlülüğün pek çok insanda umutsuzluk yarattığına. İnternette Vogl ile ilgili fazla bir şey de yok. Oldukça radikal fikirleri var.com köpüğü şişerken. finans sektörünün sürekli kar büyütmesinin gelir adaletsizliklerine yol açtığına. Çalıştığı firma teknoloji hisselerine yatırım yapmayı kestiğinde.“ Spiegel’e göre “bu tip pazarlar -herhangi bir yönde. Vogl’un 2010 yılında yazdığı bir kitap var: Das Gespenst des Kapitals. küçük ve sürekli para kaybeden teknoloji hisselerinin her zaman milyar dolarlık piyasa değeri olamayacağını anlatmaya çalışmış. daha sonra spekülatif evreye geçilince rasyonel beklentilerin hiç bir önemi kalmaz. Ancak derdini kimseye anlatamamış. insanlık için bir felakettir. İsrail’de ve İngiltere’de gördük.” Burada tarif edilen.) Spiegel’den alıntılamak gerekirse.” Peki bu nasıl bir tehlikedir? Spiegel.“ Woolley’e göre bu “sürekli büyüyen bir tümör” ve finans sektörünün Amerika’daki bütün şirket kazançlarının %40′ını elde etmesinin. Spiegel’de sadece akademisyen Joseph Vogl’a değil. sadece ekonomi için değil. (Örneklerini Fransa’da. Amerika’da. senelerce bir piyasa oyuncusu olarak çalışmış. Vogl’a göre spekülatif işlemlerin tanımı şu: “Elinde bir ürün olmayan. piyasanın içinden gelen Paul Woolley’e de gönderme yapılıyor. toplum için de tehdit oluşturacak kadar güçlü. İlgili “yatırım aracına” daha yüksek seviyeden alıcı gelmesi yeterlidir. (Sermayenin Hayaleti). Kindleberger’in Cinnet. Charles P. Panik ve Çöküş – Mali Krizler Tarihi isimli kitabında tarif ettiği “yatırımın spekülasyon aşamasınının” ta kendisidir. Merak edenler.) Spiegel’deki yazının ikinci bölümünün başlığı Ekonomistlerin “Dünyayı Doğru Değerlendirmedeki Yetersizliği“ Spiegel. o ürünü elde etme niyeti olmayan ve ürünü elde edemeyecek olan biri. müşterilerinin %40′ı paralarını çekmişler. (Almancanız varsa ne mutlu size. Şöyle diyor: “Piyasadaki bütün oyuncular. o ürünü istemeyen ve gerçekte de elde etmeyecek olan birine satar. iyi yıllarda en iyi maaşları verip. Kitabın İngilizcesini bulamadım. Ancak bu sürecin sonucu. İlgilenenler Çılgınlık ve Çöküş‘ün 5. Yunanistan’da. kötü yıllarda vergi mükelleflerinin gelirleri ile kurtarılmasının haklı gösterilebilir hiç bir yanı yoktur. İspanya’da. Woolley.
çöküş gelene kadar trendin peşinde koşar. Spiegel’den alıntı yapmak gerekirse New York’lu bir hedge fon yöneticisi şöyle diyor: “Farkettik ki.“ Sonuç mu? Bu hedge-fon yöneticisi IT uzmanları. Ayn Rand gibi insanlığın en büyük düşmanının Robin Hood olduğunu.” Woolley. Basit fikirlerin. Ancak bir şeyi görmeniz gerekiyor: İçinde yaşadığınız dünya. “Toplum yararı” diye bir kavrama inanmıyor. rekabette fiyat sinyallerine cevap vererek milisaniyeler içinde en iyi şansa sahip olma avantajı ondadır. İnsanlar neler olup bittiğini ve ortada bu düşüş için mantıklı bir gerekçe olup olmadığını anlasınlar diye. hazırcılığın bedeli bu dünyada çok ağır. Too Complex For Humans (İnsanlar için çok karmaşık).” Sonuç olarak da ona göre toplum bu davranışın ağır bedellerini ödemek zorunda kalır. Dünyada olağanüstü büyük bir değişim yaşanıyor. insanlığın binlerce yıl boyunca alışkın olduğu yaşama-düşünme biçimlerini süpürerek yükseliyor. okla yayla başedilebilir bir dünya değil. Bizim Montezuma-Cortez serimizde anlatılanların çok benzerinin. mal fiyatlarından enflasyon oranlarına yüzlerce veriyi bilgisayarlara yüklüyor ve bu verileri sürekli işleme tabi tutuyor. çünkü bu makinaların toplumsal faydaya hiç bir katkısı yok. müşterileri iflasın eşiğindeki ülkelere (ya da enstrümanlara) pey sürüyor ve nihai olarak da kaybediyorlar. Felsefe. miskinliğin. bankerlerin olabildiğince karmaşık ve şeffaf olmayan araçlar geliştirme yönünde güdüleri olduğunu düşünüyor.” ABD’de denetleyici kurum olan SEC. Bu makalede yer alan fikirleri paylaşmayabilirsiniz – ki bir kısmını ben de paylaşmıyorum. eğer bir hisse senedi beş dakika içinde %10 ve daha fazla düştüyse. çünkü yüzlerce veriyi saniyeler içinde değerlendirebilirler. onun sonsuza kadar yok edilmesi gerektiğini düşünüyor olabilirsiniz. hayallerin yararı olmadığı gibi. çok fazla değişken olduğundan. Merak edenler yazının devamını okurlar. Bu sayede büyük karlar elde edebiliyorlar. Spiegel’deki yazının alt başlıklarından biri de bu. insanın düşünme süreçleri için çok karmaşık olan (forex işlemlerini) yönetmek çok zor. Dünyayı tabloid gazetelerin asparagas haberleri. HFT (yüksek frekanslı algoritmik işlemler) yasaklanmalı. Forex piyasaları ise bambaşka bir konu. ülkelerin GSYH’lerinden. Bilgisayarlar insanlara göre çok daha verimlidir. işlemleri geçici olarak durduruyormuş. Öyle ki. Aşırı hız ve aşırı bilgi çağındayız. internet çöplüğünün kıraathane sohbetleri düzeyindeki kısa mesajları ile anlamaya çalışmayın.“Sürü. çünkü müşterileri hangi riskleri üstlendiklerini anlamıyor. Bu dalga yükselirken insanlığın sahip olduğu bilgi ve bu bilgi ile ürettiği araçlar . birkaç gün sonra Spiegel’de eni-konu ele alınması hoş bir sürpriz oldu. Şöyle deniyor yazıda: “Kim piyasaya daha kısa zamanda erişebiliyorsa. uluslararası finansal sistemin nasıl işlediğini ve tarihsel süreç içinde buraya nasıl gelindiğini anlatıyor. matematik gibi konuların havuç kemirerek içkisini yudumlayan entellektüellerin gevezelik alanı olduğunu düşünmeyin. mühendisler ve matematikçilerden oluşan 60 kişilik bir ekiple çalışıyor. hatta tetikleyebilir. Devam ediyor: “Finans sektörü toplumu çökertme konusunda çok başarılı. Woolley’e göre bu da yetmez. faiz rakamlarına. tarih. bir çöküşün boyutunu arttırabilir. Tembelliğin. Bu ekip. Aynı zamanda bu makinalar. finans kanallarının saçma sapan neden sonuç ilişkileri. Spiegel’deki yazının son iki bölümü. Yaklaşık 500 yıl önce Avrupa’dan kabaran dalga. aksine yıkıcı sonuçları var.
rasyonel piyasa anlayışının. korumacılığın. submortgage ve Avrupa borç krizleri bu rezonans döneminin içindeki küçük satırbaşlarından ibaret.com‘daki yazılarıma ilaveten -hazır yazma hastalığım depreşmişken – yeni yazı projeme konsantre olmak istiyorum. Bir yerde kesmekte fayda var. Şimdi sosyonomi. bu tip yaklaşımlara başarı şansı tanımıyor. Latin Amerika. Japon borsasının çöküşünü takip eden Uzak Asya. devlet müdahalelerinin de bir sonuca ulaşabileceğini düşünmüyorum. Oynaklık daha da artacak. metaforlarla dolu “iç karartıcı” Montezuma-Cortez yazıları ile kestim. Montezuma-Cortez serisi artık Sosyonomik Tarih arşivindeki yerini alabilir. Yazıda paylaştığım bir fikir var. 1990′ların başında Japon balonunun patlamasıyla başlayan tarihsel rezonans döneminin henüz ortalarında bile değiliz. Rusya. Yazının başında finansal oynaklığın henüz 1929-1937 dönemindeki seviyesinin çok gerisinde olduğunu göstermiştim. Deregülasyon çağının yarattığı sorunlarla başedebilmek için alınmaya çalışılan tedbirlerden bahsediliyor. piyasanın kendi kendisini düzelteceği inancının günümüzün karmaşık dünyasında geçerli olmadığını düşünüyorum. Böylece 192 sayfalık Çılgınlık ve Çöküş‘le başlayıp. Sidabumi’nin mükemmel analizlerini. Benim analizlerime göre. Ben de Ortaçağ köy ekonomisi için geçerli olabilecek “görünmeyen el” teorilerinin. . Bilim-kurgu lezzetli bir sosyonomik roman yazmaya başladım. Sosyonomik roman da neymiş diyenler biraz sabırlı olsunlar. Eğer yazdıklarımı beğenmeyip tozlu arşivime kaldırmazsam. Ancak bu teorilerin alternatifi gibi görünen yasakçılığın. En azından dalganın mevcut pozisyonu.öylesine çoğaldı ve gelişti ki. Şimdi sırada bu yazarlık serüvenimin başka bir aşaması var … Başa dönelim … Bu Montezuma-Cortez serisi sonsuza kadar devam edebilir. Sizler gibi ben de Sidabumi’nin analizlerini merakla bekliyorum. Nasdaq. binlerce sayfalık Sosyonomik Tarih‘e evrilen yazarlık serüvenime Spiegel’deki yazının düşürdüklerini de eklemiş bulunuyorum. Spiegel’deki yazıda aşırı finansal oynaklığa karşı yükselen tepkilerin başka boyutları da anlatılıyor. bu dalganın en volatil dönemini yaşadığımız günümüzde bu bilgi ve araçlara sahip olmayanların yakın gelecekte hiç bir şansı da olmayacak. romanı altı ay içinde tamamlamayı planlıyorum. Bugünlerde roman karakterleri yaratmakla meşgulüm.
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
We've moved you to where you read on your other device.
Get the full title to continue listening from where you left off, or restart the preview.