Transkript
1 Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi : ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba ms zl k ç denetim yöneticisinin, kurum içinde, iç denetim faaliyetinin sorumluluklar n yerine getirmesine imkân sa layan bir yönetim kademesine ba l olmas gerekir. Bu Uygulama Önerisinin Niteli i: ç denetçiler, ç Denetim Yöneticisinin ba l oldu u görevlilerle iliflkilerini ve hiyerarflik iliflkileri belirlerken veya de erlendirirken afla daki ilkeleri göz önüne almal d r. Ancak bu k lavuzun, böyle bir de erlendirmede gerekli olabilecek hususlar n tümünü kapsamak gibi bir amac yoktur; k lavuz, sadece, dikkate al nmas gereken bir tavsiyeler demetinden ibarettir. Uygulama Önerilerine uymak iste e ba l d r. (1) IIA n n Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar na ("Standartlar") göre, ç Denetim Yöneticisi, kurum içinde, iç denetim faaliyetinin sorumluluklar n yerine getirmesini mümkün k lan bir yönetim kademesine sorumlu olmal d r. IIA, gerekli kurum içi ba ms zl n sa lanabilmesi için, ç Denetim Yöneticisinin ifllevsel olarak denetim komitesine veya dengi bir yönetim kademesine ba l olmas gerekti ini fliddetle savunmaktad r. darî amaçlarla, ço u durumda, ç Denetim Yöneticisinin do rudan do ruya ilgili kurumun baflkan na ba l olmas gerekir. IIA n n "ifllevsel hiyerarfli" ve "idarî hiyerarfli" terimleri için yapt afla daki tan mlar, bu Uygulama Önerisinin konusunu oluflturan tart flmada yararl olaca ümidiyle verilmektedir. fllevsel Hiyerarfli: ç denetim fonksiyonu/birimi için ifllevsel hiyerarfli, onun ba ms zl ve yetkisinin nihaî kayna d r.
2 60 Meslekî Uygulama Çerçevesi Bu konuda, IIA, ç Denetim Yöneticisinin ifllevsel olarak ve ifllevleri konusunda denetim komitesi, yönetim kurulu veya uygun baflka bir yönetim birimine ba l olmas n tavsiye etmektedir. Bu ba lamda geçen "ifllevsel hiyerarfli" terimi, ilgili yönetim birimi ve yetkilisinin: - iç denetim faaliyetinin yönetmeli ini onaylama, - iç denetim risk de erlendirmelerini ve ilgili denetim plan n onaylama, - ç Denetim Yöneticisi ile yönetimin bulunmad özel toplant lar yapmak da dahil, iç denetim faaliyetlerinin sonuçlar hakk nda ya da ç Denetim Yöneticisinin gerekli gördü ü baflka konularda ç Denetim Yöneticisinden raporlar alma, - ç Denetim Yöneticisinin tayini veya azliyle ilgili tüm kararlar onaylama, - ç Denetim Yöneticisinin y ll k ücretini ve ücret ayarlamalar n onaylama, - iç denetim faaliyetinin sorumluluk ve görevlerini yerine getirmesine engel olan kapsam veya bütçe k s tlamalar olup olmad n tespit etmek amac yla, ç Denetim Yöneticisi ve yönetim nezdinde uygun inceleme ve araflt rmalar yapma yetkilerine sahip olmas anlam na gelir. darî Hiyerarfli: darî hiyerarfli, kurumun yönetim yap s içinde kurulan ve iç denetim biriminin günlük ifl ve ifllemlerini kolaylaflt ran hiyerarflik iliflkidir. darî hiyerarfli normal olarak - bütçeleme ve yönetim muhasebesi, - personel de erlendirmeleri ve ücretleri de dahil insan kaynaklar yönetimi, - iç haberleflme ve bilgi ak fllar, - kurumun kendi iç politikalar ve prosedürlerinin yönetimi konular n kapsar.
3 Uygulama Önerileri 61 (2) Bu Uygulama Önerisi, ç Denetim Yöneticisi hiyerarflik iliflkilerinin kurulmas veya de erlendirilmesine iliflkin mülâhaza ve konulara odaklanm flt r. Bir iç denetim biriminin görev ve yükümlülüklerini etkin ve amaca uygun bir flekilde yerine getirmesi amac yla gereken ba ms zl k, objektiflik ve kurum içi önem k staslar na ulaflmak için uygun hiyerarflik iliflkiler kurmak hayatî öneme sahiptir. ç Denetim Yöneticisinin hiyerarflik iliflkileri, denetim faaliyetlerinin sonuçlar n n rapor edilmesinde ve risk de erlendirmesinde temel oluflturan uygun bilgi ak fl n n sa lanmas ve önemli anahtar yöneticiler ve müdürlere eriflimin sa lanmas için de hayatî öneme sahiptir. Öte yandan, ç Denetim Yöneticisi, iç denetim biriminin ba ms zl na ve etkin çal flmas na engel oluflturan hiyerarflik iliflkileri ciddî bir kapsam s n rlamas olarak görmeli ve bu durumlar, denetim komitesinin veya dengi birimlerin dikkatine sunmal d r. (3) Bu Uygulama Önerisinde, ayr ca, ç Denetim Yöneticisinin hiyerarflik iliflkilerinin ilgili kurumun niteli inden (kamu veya özel sektör kurumu ve kurumun nisbî büyüklü ü), her ülkenin yayg n uygulamalar ndan, kurumlar n giderek daha da karmafl k hâle gelen yap s ndan (ortak giriflimler, ifltirakleri bulunan çokuluslu flirketler) ve müflterileriyle ilgili öncelikler ve kapsam konusunda giderek artan bir iflbirli i gerektiren katma de erli hizmetler sunan iç denetim gruplar na yönelik e ilimden etkilendi i de kabul edilmektedir. Bunun sonucu olarak, IIA, ifllevsel hiyerarfli konusunda denetim komitesine ve idarî hiyerarfli konusunda kurum baflkan na (CEO ya) ba l olman n en ideal hiyerarflik yap oldu una inanmas na ra men, ifllevsel ve idarî hiyerarflik iliflkiler aras nda aç k ve net bir ayr m n yap lmas hâlinde ve faaliyetlerin kapsam n n ve ba ms zl n n sa lanabilmesi için uygun tedbirlerin al nmas hâlinde, baflka türde iliflkiler de etkili olabilir. ç denetçilerden, bu Uygulama Önerisinde verilen önerilerin hangilerinin her özel durumda, hangi s n rlar içinde uygulanabilece ini tespit etmek için mesleki muhakemelerini kullanmalar beklenmektedir. (4) Standartlar, ç Denetim Yöneticisinin ba ms zl n sa layabilmek ve genifl bir denetim kapsam uygulanmas n
4 62 Meslekî Uygulama Çerçevesi sa lamak için ç Denetim Yöneticisinin uygun ve yeterli yetkiye sahip bir kifliye ba l olmas n n önemini vurgulamaktad r. Ancak Standartlar bu hiyerarflik iliflkiler konusunda bilerek biraz genifl tutulmufltur; çünkü Standartlar büyüklük veya baflka etkenlere bak lmaks z n bütün kurumlara uygulanmak amac yla tasarlanm flt r. "Bir boy hepsine uyar" ilkesini uygulanamaz hâle getiren etkenler aras nda, kurumun büyüklü ü ve tipi (özel, kamu veya flirket) say labilir. Bundan dolay, ç Denetim Yöneticisi, idarî hiyerarflik yap n n uygunlu unu de erlendirirken afla daki özellikleri göz önüne almal d r. lgili kifli, iç denetim biriminin etkinli ini sa lamak için kurum içinde yeterli yetkiye ve öneme sahip midir? lgili kifli, ç Denetim Yöneticisine görevlerinde yard mc olmak için uygun kontrol ve yönetiflim zihniyetine sahip midir? lgili kiflinin denetim konular nda ç Denetim Yöneticisine aktif destek olmak için yeterli zaman var m ve buna ilgi duyuyor mu? lgili kifli, ifllevsel hiyerarflik iliflkiyi anl yor ve destekliyor mu? (5) Ayr ca, idarî hiyerarflik yap dan sorumlu olan kiflinin kurum içinde iç denetime tâbi baflka faaliyetlerin de sorumlulu unu üstlenmesi hâlinde, ç Denetim Yöneticisi, gereken uygun ba ms zl n korunmas n da sa lamal d r. Örne in, baz ç Denetim Yöneticileri, idarî aç dan kurumun muhasebe fonksiyonlar ndan da sorumlu olan finans müdürüne ba l d r. ç denetim birimi, denetim plan için bu kapsam uygun gördü ü takdirde, kurumun idarî ifller yöneticisine de ba l olan faaliyetleri denetlemekte ve denetim sonuçlar n rapor etmekte serbest olmal d r. Bu faaliyetlerin kapsam na veya faaliyet sonuçlar n n raporlanmas na getirilen k s tlamalar, denetim komitesinin dikkatine sunulmal d r. (6) Dünyada mali raporlamayla ilgili konularda daha s k bir mevzuata ve düzenlemeye yönelik son e ilim ve geliflmelerin
5 Uygulama Önerileri 63 fl nda, ç Denetim Yöneticisinin hiyerarflik iliflkileri, iç denetim biriminin denetim komitesinin veya di er önemli birimlerin artan ihtiyaç ve isteklerine cevap verebilmesi için uygun olmal d r. ç Denetim Yöneticisinin kurumun yönetiflim ve risk yönetim faaliyetlerinde daha önemli rol üstlenmesi giderek artan bir flekilde istenmektedir. ç Denetim Yöneticisinin hiyerarflik iliflkileri, iç denetim biriminin bu beklentileri karfl lamas n kolaylaflt rmal d r. (7) Kurumun hangi hiyerarflik iliflki sistemini seçti ine bakmaks z n, çeflitli temel eylemler, hiyerarflik yap ve iliflkilerin iç denetim faaliyetinin etkinli ine ve ba ms zl na destek olmas na ve bunu sa lamas na yard mc olabilir. fllevsel Hiyerarfli: - fllevsel hiyerarfli, uygun ba ms zl k ve iletiflim seviyesini sa layabilmek için do rudan do ruya denetim komitesine veya onun dengi bir mercie kadar ulaflmal d r. - ç Denetim Yöneticisi, hiyerarflik iliflkisinin ba ms zl n ve karakterini güçlendirmek için, denetim komitesi veya onun dengi bir birimle, yönetimden hiç kimsenin kat lmad özel toplant lar yapmal d r. - Y ll k denetim plan n ve bu planda yap lan bütün önemli de ifliklikleri inceleme ve onaylama konusunda nihai yetki, denetim komitesinde olmal d r. - ç Denetim Yöneticisi, denetim komitesinin baflkan na ve üyelerine veya gerekirse yönetim kurulu baflkan na ve tüm üyelerine her zaman aç k ve do rudan eriflim olana na sahip olmal d r. - Denetim komitesi, ç Denetim Yöneticisinin performans n en az y lda bir kere incelemeli ve y ll k ücretini ve maafl ayarlamas n onaylamal d r. - ç denetim faaliyetinin yönetmeli i, hem bu birimle ilgili ifllevsel ve idarî hiyerarflik iliflkileri, hem de her hiyerarflik kademeye kadar temel faaliyetleri aç kça düzenlemelidir.
6 64 Meslekî Uygulama Çerçevesi darî Hiyerarfli: - ç Denetim Yöneticisinin idarî hiyerarflik iliflkisi, CEO yla (bafl icra sorumlusuyla) ya da ona günlük faaliyetlerini yürütme konusunda destek vermek için yeterli yetkiye sahip baflka bir yöneticiyle olmal d r. Bu destek, birimin ve ç Denetim Yöneticisinin kurum içi örgütlenme yap s nda birime uygun önemin ve de erin verilmesini sa layacak bir flekilde konumland r lmas n da kapsamal d r. Bir kurum içi örgütlenme yap s nda iç denetim birimi ve ç Denetim Yöneticisinin çok düflük bir hiyerarflik kademeye ba lanmas, iç denetim biriminin önemini ve etkinli ini olumsuz etkileyebilir. - ç denetim birimi faaliyetlerinin kapsam veya faaliyet sonuçlar n n raporlanmas konusunda nihai yetki, bu idarî hiyerarflik kademede olmamal d r. - darî hiyerarflik iliflkiler, iç denetim biriminin hem üst yönetimle hem de bölüm yönetimleriyle aç k ve do rudan iletiflimini kolaylaflt rmal d r. ç Denetim Yöneticisi, CEO da (kurum baflkan ) dahil her düzeyden yönetim kademesiyle do rudan iletiflim kurabilmelidir. - darî hiyerarflik iliflkiler; kurum faaliyetleri, planlar ve ifl inisiyatifleri hakk nda ç Denetim Yöneticisine ve iç denetim birimine yeterli ve zaman nda bilgi ak fl n n olmas için gerekli ve yeterli bilgi ak fl n ve iletiflimi sa lamal d r. - darî hiyerarflik yap ve iliflkilerin getirdi i bütçe kontrolleri ve düflünceleri, iç denetim biriminin görevlerini yerine getirmesine engel olmamal d r. (8) ç Denetim Yöneticileri, baflka kontrol ve gözlem fonksiyonlar yla ve birimleriyle (risk yönetimi, mevzuata uyum, güvenlik, hukuk, etik, çevre, d fl denetim) iliflkilerini de göz önüne almal ve de erlendirmeli, önemli risk ve kontrol sorunlar n n denetim komitesine rapor edilmesini kolaylaflt rmal d r.