Ödüllerin Çocuklar Üzerindeki Etkisi
Disiplin aracı olarak kullanılan cezanın yerini günümüzde ödül almış olsa da aslında ceza ve ödül birbirine benzer. Sistematik olarak ödül almaya alışmış çocuklarda ödül alamamak, cezalandırılmak gibi öz saygıyı bozabilecek ve öfke uyandırabilecek sonuçları olabilen bir deneyimdir. Aslında çocuklarımızın davranışlarını ödül ile şekillendirmeye, denetlemeye çalışırken onlara istediğimiz değerleri aşılayabildiğimizden emin olamayız. Evet, odasını toplaması için belki sevdiği nesneyi elde eden çocuğun odası düzenlidir ve bu durumda çocuğunuz belki ödül aldığı için düzenli olmaya daha çok dikkat edecektir; fakat uzun vadede sizin aslında amaçladığınız kazanımı elde edemeyebilir.
Bu her kabul edilemez davranışı engellemek için yapılırsa da çocuk aynı zamanda bunu ödül almaya devam etmek için kasıtlı bir şekilde kullanmaya, yani yanlış davranışlar sergilemeye devam edebilecektir. Böylelikle asıl ondan beklenilen davranışı düşünmemeye ve kendi uygunsuz davranışı ile yüzleşmemeye neden olabilir. Burada diğer ebeveynler belki, çocuklarını ilgi çekici ödüllerle yönlendirmeye çalışsa da aslında izlenilmesi gereken yol; onların nasıl davranacaklarına karar vermeleri için kendi kendine düşünmeye devam etme becerilerini kazandırmak olmalıdır. Bunun içinde bir davranışı kazandırmak veya istenilen bir davranışı yaptırmak için çocuğa beklentilerinizi onun kişiliğini eleştirmeden belirtmek gerekir.
Eğer ortada bir hata varsa nasıl düzeltebileceğini gösterebilirsiniz. Ayrıca seçenek sunmak da çok önemlidir . Çocuğun seçme şansı olduğu beraberinde ödül sisteminin çocuğun davranışlarını denetleme amacıyla bir otorite figürünün kontrolünde olmadığı durumlarda çocuklar nasıl davranacaklarına karar verebilir hale gelir. Bu şekilde yetiştirilen çocuklar daha öz saygısı yüksek, kendi kararlarını verebilen ve bağımsız bireyler olurken; ebeveynler de çocuklarına erken yaşta doğal düşünme, büyüme ve öğrenme yeteneklerini sağlayacak şekilde kişiliklerine saygılı ve onlara tutarlı davranmış olurlar.
Çocuk ve Ergen Psikoloğu- Aile Danışmanı-Oyun Terapisti
Özge Kara