PALLAS ATHENA (Romalılarda Minerva) : Bu tanrıçanın annesi yoktur; tümden giyimli ve zırhla donanmış olarak babası Zeus’un alnının yarılması ile fırlayıp yaşama geçmiştir. Bazı lejandlara göre ise, Zeus, kendi babası Kronosunkine benzer bir akıbetten endişe ederek evlât sahibi olmak istememiş, ilk karısı METİS’i yutmuş. Bir zaman sonra dayanılamıyacak şiddette baş ağrılarına uğrayınca oğlu Hefaystos (Afrodit’in kocası) balta ile onun alnını yarmış; Atena o şekilde dünyaya gelmiş. Ancak bu tanrıça Yunan’a daha önceki uygarlıklıklardan geçmiş; kimliğinin temeli hakkında çeşitli kuramlar var; bu bakımdan da ona çok değişik nitelikler ve işlevler üstlendirilmiş; Onun hakkında da Sanskrit mitoljisindeki “Tanyeri tanrıçası –EOS” gibi, doğumu sırasında tüm atların kendiliğinden dizginlenmesi ve altın renginde kar tipisi çıkması gibi benzer öyküler söylenmiş; Minos uygarlığında ev korumacılığı ve kadın görevlerinin patronu iken Ilyada’daki tanımı acımasız bir savaş ilâhesi olduğu şeklindedir; Troya savaşı sonunda, Akalıların “tahta atı” yapmalarına yardım etmiş; başka şiirlerde ise, salt dış düşmanlardan yurdunu ve devletini savunan sağduyulu bir kahraman kızdır. Adı verilen Atina kentinin tanrıçası olarak önde gelen işlevi, medenî yaşamın, el sanatlarının, madenciliğin, tarımın koruyuculuğu, kadınların çalışmasının gözeticiliğidir. Atina kentine verdiği en makbûl armağan barış simgesi zeytin ağacıdır. Çömlekçi çarkını, duvacı ve marangoz gönyesini, atları insanların kullanımına vermek için onları denetime almaya yarayan gem’in mucidi olduğuna inanılır ve bu nedenle “hippodamia = atları ehlileştiren” diye anılır. Zeus’un en gözde evlâdı idi; ona savaşlarda kullanması için, Atena’nın öldürdüğü Medusa’nın başı ile süslü kalkanı ve mızrak olarak yıldırımı emanet etti. Yunan efsanelerinde “Gorgo” ya da “Gorgon” denilen üç dişi canavardan biri olan “Medusa” süslü kalkanı gören en güçlü ordular bile hezimete uğrarmış. Atena’nın sembolleri: kalkan, mızrak, baykuş ve zeytin dalıdır.
Atena’nın Pallas niteliği ile anılması “dev Pallas”ın derisinden yapılma bir zırhla görünmesindenmiş; kimi söylentiye göre de bu zırhın derisi keçi Amaltea’ya aitmiş.
Atena, sık sık tarif edildiği “krimation – gri gözlü” sıfatı bazen “şimşek gibi çakan” olarak da çevrilebilir. Üç bakire tanrıçadan biridir ve onların şefi durumundadır; bu nedenle “Partenos = Bakire” ya da “Athenea Kore – Atinalı genç kız”, bazı yerde de “Atinalı bakirenin” kısaltılmışı “Attik” diye anılır. Klasik çağlardan itibaren şiirlere erdem’in, mantığın ve iffetin somut örneği olarak geçmiştir. Babası Zeus’un alnından çıkması “mantığı” ve “zeka”yı simgelediğini gösteriyor. Ozanlar onun kişiliğini mistik bir kült’ün kaynağı değil de, üretime, verime, toplumsal dayanışmaya ve kent korumasına yararlı etkinlikleri ile faydacı ilkeleri olan bir fikirler bütünlüğüne dayanan bir manevî inanç odağı olarak işlemişlerdir; feminizm’in ilk bayraktarı olduğunu da kabûl edebiliriz. Gilbert Murray “Five Stages of Greek Religion – Yunan Dininin Beş Aşaması” adındaki eserinde “İyonya için (Delos adasında doğduğuna inanılan) Apollo ne ise Atinalılar için (hatta fazlası ile) Atena da odur; ancak, Atinada, (Giritlisinden, Kuzeylisinden İyonyalısına kadar) kuşkusuz, yabancı unsur da vardı; hepsi onu Tanıçaları olarak benimsemişlerdi. Bu bakımdan tarihde de, edebiyatta da aynı kişilikle görünür” diyor. Bir de farklı Elenik topluluklar bu tanrıçanın belli bir özelliğini öne çıkarıyorlar; örneğin eski Akalılar (Achaioi) onu, Zeus’un kızı, savaşçı kimliği ile “yıldırım-bakire olarak tanıdıklarından “Atena” ya da “Atina”lı dememişlerdir.
Eski Yunanlılar tapınaklarına adadıkları tanrılara göre değişik isimler verirlerdi; bir grup tanrı için inşa edilen tapınaklar “ieron” adını alırdı (ieron ton muson gibi); tüm tanrılara adanmış tapınağa “Panteon” denirdi (“pan” tüm, hepsi demek; “teon” da tanrılar. Panteon aynı zamanda bir toplumun içindeki tüm seçkinler grubuna deniyor). Bazı tapınaklar ise adandıkları tanrının (ya da tanrıçanın) ya da onun bir niteliğinin ya da özelliğinin adını alır. Atena’ya adanmış tapınaklara “Athenaion- Atena’nın tapınağı” ya da “Partenon” yani “Bakirenin tapınağı” deniyor. Athenaion daha çok, Atinada hatiplerle şairlerin yapıtlarını okumak için toplandıkları tapınakdır. Erekteion ve küçük Atena Nike tapınağı dışında Atinada Akropolis üzerinde pek çok Atena tapınağı yapılmıştır. Zamanımıza kalan tek “Partenon” örneği, Akropolis üzerinde, Solon devrine doğru yapılıp M.Ö.488’de yıkılan eski “Atena tapınağı” ya da “Hekatompedon – Yüz öküzlük kurban tapınağı” yerine biraz daha güneyde inşaatına başlanıp da Pers akınları üzerine yıkılan ve bunun temelleri üzerinde M.Ö. 432’de inşa edilen Perikles Partenon’udur. İnşası ünlü Faydias ve yardımcıları İktinos ve Kallikrates tarafından üstlenilmiştir. Osmanlıların Atinayı zaptından sonra camiye dönüştürülmüş; 1687’de Atinanın denizden Venediklilerce kuşatılması sırasında cephanelik olarak kullanılan tapınak bombardıman sonucu ağır tahribat görmüştür. 1802’de Lord Elgin’in (hemen hemen tamamını) Londra’ya taşıdığı heykeller ve frizler bugün British Museum’un en geniş galerilerinde özenle sergilenmektedir.
Eski Yunan şenliklerinde ya da dua alaylarında yer alan genç kızların oluşturduğu koroya ve bu koronun söylediği lirik şiire bakirelerin türküsü anlamında “Partheneion” denirdi. “Partenos” botanik bilimine bakire çiçeği anlamında “parthenium” zoolojiye bakire kelebeği anlamında “parthenos” isimleri ile girmiştir.
Atenanın eşeysiz doğması ve bakire olmasının verdiği esinle, biyolojide “Partonegenez” denen döllenmesiz üreme çeşidi ve “Partonekarp” denilen döllenmesiz meyve türü vardır. Boston ve Virginia sarmaşıklarının da dahil olduğu bir üzüm ailesi grubuna “Parthenocissus” adı verilir