

SAĞLIK platformu >> Sağlık Haberleri


BÖBREK TASI
Böbrek tasi düsürmek bir insanin hayatta yasayabilecegi en siddetli agriya sebep olabilir. Gerçekten de tas düsüren pek çok kadin bu agrinin dogum sancisindan daha siddetli oldugunu ifade etmektedir. Çok eski zamanlardan beri insanlarda sikintiya yol açtigi belgelenen böbrek tasi hastaligi günümüzde de oldukça sik görülmektedir. Hatta son 20-30 yil içinde idrar yolu tasi görülme sikliginda belirgin bir artis oldugu bildirilmektedir. Bu artisin kesin sebebi bilinmemekle birlikte beslenme aliskanliklarindaki degisikliklere ve az sivi alimina bagli oldugu düsünülmektedir.
Idrar yollari içindeki tasin ismi sistemde bulundugu bölgeye göre , kalis tasi, renal pelvis tasi, üreter tasi, mesane tasi olarak isimlendirilmektedir.
1. Idrar yolunda tas nasil olusur?
Böbrekler vücudumuzun filtre sistemi olarak çalisirlar. Kan sürekli olarak böbreklerden süzülürken yararli maddeler emilir, istenmeyen maddeler ise idrarla disari atilir. Idrar çok yogun ise böbrek tasi olusma riski artar. Yogun idrar içerisinde atilan tuzlar ve mineraller böbreklerin iç yüzeyinde tübül denilen ünitelerde zamanla tasa dönüsecek kristaller halinde çökeltiler olustururlar. Zamanla bu kristaller birleserek tas haline gelir. Halk arasindaki inanisin tersine yiyecekleri yikamadan kumlu yemekle veya incir ve armut gibi tanecikli meyvalari tüketmekle tas olusmaz.
Böbrek tasi hastaligi, idrarda yüksek seviyelerde kalsiyum, okzalat, ürik asit maddeleri oldugunda veya kristallerin birbirine yapismasini engelleyen sitratin az miktarda oldugu durumlarda ortaya çikmaktadir. Bu süreç, istiridye içerisine giren bir parça kum tanesinin zamanla inciye dönüsmesine benzetilebilir. Taslarin büyüklügü ufak bir pirinç tanesinden bir mandalinaya kadar degisebilir.
2. Idrar yolu tasina bagli yakinmalar nelerdir?
Böbrek taslarinin çogunlugu bulgu vermez, baska bir sebeple yapilan radyolojik incelemeler sirasinda saptanir. Eger tas büyükse ve böbrek havuzcugunda tikanikliga yol açmissa agri ve enfeksiyona sebep olabilir. Tas hareket edip üreter adi verilen böbrekle mesane arasindaki kanala girerse idrar akisini tamamen engelleyerek kolik denilen çok siddetli agriya yol açabilir. Agri bel bölgesinden baslayarak kasiga dogru yayilir ve hastalarda bulanti, kusma, karin sisligi gibi ek yakinmalara yol açabilir. Tasin idrar yollarini zedelemesine bagli idrarda kanama görülebilir.
3. Idrar yolu tasi tanisi nasil konulur?
Taslarin bir kismi rastlantisal olarak saptanir. Ultrasonografinin yaygin kullanilmasi ile günümüzde herhangi bir yakinmaya yol açmadan tani konulan tas hastaliginin sayisi gün geçtikçe artmaktadir. Diger yandan bel agrisi, tekrarlayan idrar yollari iltihabi veya idrarda kanama gibi yakinmalar hastayi hekime getiren unsurlardir. Bu yakinmalarla basvuran hastalarda asagidaki incelemeler biri veya birkaçi yapilarak kesin tani konulmaktadir.
● Direk Üriner Sistem Grafisi (DÜSG): X isini kullanilarak çekilen bu film ile saydam olan (opak) böbrek taslarinin çogunlugu görülebilir. Opak olmayan taslar veya küçük üreter taslari bu teknikle görüntülenemez.
● Ultrasonografi: Bu yöntemde iç organlari izlemek için yüksek frekanstaki ses dalgalari kullanilarak elde edilen veriler bir bilgisayar yardimi ile ekranda görüntü haline getirilir. X isini kullanilmadigindan güvenli bir yöntem gibi gözükmesine ragmen özellikle üreterde yer alan küçük taslari göstermede yetersizdir.
● Intravenöz Pyelografi (IVP): Bu yöntemde damar içerisine verilen bir kontrast madde araciligiyla ayni anda hem böbreklerin anatomisi hem de fonksiyonlarini incelemek mümkün olmaktadir. Bu yöntemle taslarin böbrek içerisindeki yerlesimleri ve böbrekte olusturduklari hasar hakkinda detayli bilgi alinabilmektedir. Kontrast maddeye allerjisi olanlar, hamileler ve böbrek yetmezligi olanlarda bu teknik uygulanmamalidir.
● Spiral Bilgisayarli Tomografi (BT): Röntgen isinlari kullanilarak yapilan ince kesitli üriner sistem BT günümüzde böbrek taslarinin degerlendirmesinde altin standarttir. Dakikalar içerisinde yapilabilen bu inceleme ile 1-2 milimetre boyutundaki taslar bile görülebilir. Ayrica tasin yogunlugu ölçülerek tasin kirilabilirlik derecesi saptanilabilir.
4. Idrar yolu tasi tanisi konulan hastalarda baska tetkikler yapilmali mi?
Tas tedavisi olan hastalarda (özellikle tekrarlayan tasi olanlarda) yeniden tas olusumunu engelleyici önlemler alinmaz ise 5 yillik bir süre içerisinde yaklasik %50 oraninda yeniden tas olusur. Tekrarlayan üriner sistem tasi olanlarda metabolik degerlendirme yapilmalidir. Bu arastirma için 24 saatlik idrar toplanmakta ve idrarda kalsiyum, ürik asit, sitrat ve okzalat düzeylerine bakilmaktadir. Ayni anda kan örnegi de alinarak kanda kalsiyum, inorganik fosfat ve paratiroid hormon düzeyleri belirlenmektedir.
5. Tas olusum riskini artiran faktörler nelerdir?
● Yetersiz sivi alimi: Yeterli sivi alinmazsa, özellikle de su içilmez ise idrar içerisinde tas olusumuna yol açan minerallerin konsantrasyonu artar. Bu yüzden sicak iklimde yasayanlar veya sicak ortamlarda çalisanlarin tas olusturma riski artmaktadir.
● Aile öyküsü ve kisisel öykü: Ailesinde tas öyküsü olanlarin tas olusturma olasiligi yüksektir. Yine böbreginde bir kez tas olusan bir hastanin 5 yil içinde ikinci bir tas olusturma riski %50 civarindadir.
● Yas cinsiyet ve irk: Böbrek tasi hastaligi çogunlukla 30-50 yas araliginda görülür. Erkeklerde ve beyaz irkta tas hastaligina daha sik rastlanir.
● Bazi hastaliklar: Renal tübüler asidoz, gut ve sistinüri gibi nadir görülen hastaliklarda tas olusturma riski artar.
● Diet: Yüksek hayvansal protein ve düsük lif içeren dietlerde tas olusturma riski artar. Ayrica fazla miktarda tuz tüketimi ile tas olusumunun iliskili oldugu saptanmistir.
● Az hareket veya hareketsizlik: Yatalak olan hastalarda ve uzun süre az hareket eden hastalarda kemiklerde erime olabilir ve idrarda kalsiyum orani yükselerek tas olusma riski artar.
6.Idrar yolu taslari tedavi edilmeli midir?
Böbrek havuzcugunda (pelvis) yerlesik taslar mutlaka tedavi edilmelidir. Aksi takdirde böbrekte fonksiyon bozukluguna ve iltihaba yol açabilmektedirler.
Eger böbregin içindeki kaliks adi verilen ceplerin içinde bir tas var ise ve belirgin bir yakinmaya sebep olmuyor ise, belirli araliklarla izlem yeterli olabilir. Fakat kaliks taslari bulunduklari yerde zamanla büyürse veya hareket edip üreter kanalina girer ise agri, kanama, iltihap gibi ciddi sorunlar ortaya çikabilir. Bu tür kalis taslari tedavi edilmelidir.
7. Taslar nasil tedavi edilir?
Medikal Tedavi
5 mm.ye kadar olan taslarin büyük çogunlugu verilen agri kesici, antispazmodik ilaç tedavisi ve bol sivi alimi ile düsürülebilir. Tasin boyutu büyüdükçe müdahalesiz düsürme olasiligi azalir.
ESWL (Vücut disindan sok dalgalari ile tas kirma)
Böbrek taslarinin tedavisinde en sik kullanilan yöntemdir. Vücut disinda olusturulan sok dalgalari tas üzerine odaklanarak tedavi sirasinda tas küçük parçalara bölünür. Daha sonra bu parçalarin idrarla atilmasi beklenir. Islem sirasinda duyulan agriyi azaltmak için çogunlukla sakinlestirici ilaç kullanilmasi veya hafif bir anestezi verilmesi gerekebilir. ESWL sonrasi tas parçaciklarinin dökülmesi günler hatta bazen haftalar sürebilir. Bu süreçte hastalar agri hissedebilir ve idrar yolu iltihabi gelisebilir. Çok ender de olsa üreter kanalinda kumlar birikerek dökülmesinde gecikme olabilir (kum yolu, tas yolu) ve bu durum ek tedavi gerektirebilir.
Perkütan Nefrolitotripsi (PNL)
Böbrek içindeki tas 2 cm.den büyük oldugunda veya ESWL ile kirilamadiginda uygulanan güncel bir yöntemdir. Genel anestezi altinda bel bölgesinde 1 cm lik kesiden olusturulan bir yoldan böbregin içerisine girilerek taslar bir bütün halinde veya kirilarak ayni yoldan disari çikartilir. Endoskopik yani kapali bir ameliyat yöntemi olan perkütan nefrolitotripsi ameliyatinda görüntüler endokamera ile bir televizyon ekranina büyütülmüs olarak tasinir. Taslar genelde pnömatik, ultrasonik veya lazer tas kiricilar ile parçalanirlar. Ameliyat bitiminde böbrekte 2-5 gün süreyle idrarin geçici bir süre için disari alinmasini saglayan bir tüp (nefrostomi tüpü) konulur.
Üretoroskopi
Üreter kanali içerisindeki taslar düsmezse veya ESWL ile kirilamazsa idrar yolundan üreteroskop denilen aletler yardimiyla girilerek tedavi edilebilirler. Üreteroskoplar 2.5-3 mm çapinda, uzunluklari boyunca bir çalisma kanali ve görüntüyü saglayan bir mercek bulunan cihazlardir. Rijid yani sert üreteroskoplar ile dis idrar yolu ve mesane geçilip üreter içine girilirek taslar Holmium lazer veya pnömatik tas kirici ile kirilarak tedavi edilir. Bu üreteroskoplar ile alt ve orta üreterdeki taslar tedavi edilebilirler. Fleksibl yani kivrilabilen üreteroskoplar ise uçlari çesitli yönlerde ve açilarda döndürülebildiginden hem üst üreterdeki, hem de böbrek içinde havuzcuk ve kalis adi verilen ceplerdeki taslarin tedavisinde kullanilirlar. Üretereroskopik tas tedavisi sonrasi hastalar ayni gün veya bir gün sonra evlerine taburcu edilirler.
8. Grup Florence Nightingale Hastanelerinde hangi tip tas tedavileri uygulanabilmektedir?
Grubumuz hastaneleri içinde yer alan Gayrettepe Florence Nightingale Hastanesi önemli endoskopik tas tedavi merkezlerinden biridir. Perkütan, rijid ve fleksibl üreteroskopik tas tedavisi agirlikli olarak bu hastanemizde yapilmaktadir Endoskopik tas tedavisi konusunda en modern ve en etkin tas kirma cihazi olan Holmium lazer 1997den beri kullanilmaktadir. Retrograd intrarenal tas cerrahisi uygulamalari da Ocak 2000de, ilk fleksibl üreteroskobun alinmasiyla baslamistir. ESWL uygulamalari Avrupa Florence Nightingale Hastanesinde yapilmaktadir. Ürolojide açik tas cerrahisinin güncel tas tedavisinde sinirli yeri vardir.
9. Tas tedavisinde Florence Nightingale Üroloji grubunun deneyimleri nelerdir?
Grubumuzca yapilan rijid üreteroskopik ve perkütan nefrolitotripsi operasyonlari sonrasi alinan basarili sonuçlarimizla ilgili bilimsel veriler ulusal ve uluslararasi çesitli kongrelerde sunulmus ve dergilerde yayinlanmistir.
Fleksibl üreteroskop ile böbrek içi taslarin tedavisi konusunda ülkemizdeki en büyük hasta serilerinden biri de grubumuza aittir, pek çok hastamiz basari ile tedavi edilmistir.
Group Florence Nightingale Üroloji Bölümü ayni zamanda ürolog meslektaslarimizin yeni teknolojilere adaptasyonu için düzenlenen kurslarda bir egitim merkezi olarak da hizmet vermektedir. Grubumuz Gayrettepe Florence Nightingale Hastanesinde, 2002 ve 2004 yillarinda düzenlenen 1.ve 2. perkütan renal tas tedavisi kurslarina ev sahipligi yapmistir.
10. Böbrek tasinin olusumu önlenebilir mi?
Yasam ve beslenme tarzinda birkaç degisiklik yaparak yeni tas olusma riski azaltilabilir. Daha önceden uygulanan, kati kisitlamalar içeren diyetlerin çok gerçekçi olmadigi ve hastalarin büyük kisminin bu kisitlamalara uymakta güçlük çektikleri gösterilmistir.
Hastalarin yüksek miktarda sivi almalari desteklenmelidir. Eriskin bir insanin 24 saatlik idrar hacmi 2 litrenin üzerinde olmalidir. Sivi alinmasi 24 saat içerisine esit olarak dagitilmali ve terleme gibi asiri sivi kaybi varsa miktar artirilmalidir.
Hastalarda asiriya kaçmamak kosuluyla bütün besin gruplarini içeren karma ve dengeli bir beslenmeye ihtiyaç vardir. Lif içeren besinlerin ve faydali etkileri nedeniyle sebze, meyve tüketimi desteklenmelidir. Ancak okzalat bakimindan zengin olan besinlerin (ispanak, roka, tere, kakao, çay yapraklari, ceviz, bugday kepegi) asiri tüketiminden kaçinmak gerekir. Bu önlem özellikle idrarinda yüksek miktarda oksalat bulunan hastalarda önemlidir.
Hayvansal proteinler asiri miktarda tüketilmemelidir. Hergün tüketilen hayvansal protein miktarinin 150 gr/gün olarak sinirlandirilmasi önerilmektedir. Alinan kalsiyum miktari, bu yönde önerilerde bulunmak için güçlü bir neden olmadikça sinirlanmalidir. Yemeklerle birlikte ek kalsiyum alinmasini gerektiren enterik hiperoksalüri disinda kalsiyum destegi önerilmemektedir.
Hiperürikozürik kalsiyum oksalat tasi hastaliginda, ayrica ürik asit tasi hastaligi olanlarda ürat bakimindan özellikle zengin olan besinlerin (karaciger, böbrek, kümes hayvanlarinin derisi, sardalya, hamsi ) tüketilmesini sinirlamak gerekir.
Tas olusumunu önlemede 3 temel kural:
Günde 2,5 litre kadar su tüketilmeli
Hayvansal proteinler özellikle sakatat az tüketilmeli
Az tuz tüketilmeli
Kaynak: www.florence.com.tr
Group Florence Nightingale
www.saglikplatformu.com


Web Sitesi Olanlara Özel |
Günlük
Sağlık Haberlerini Sizde Sitenizde yayınlayabilirsiniz
|Diğer Güncel Haber
Başlıkları

