This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
İskender Pala Osmanlı, gel tanışalım! 1999 yılındayız. Yeni yıl, herkes için yeni umutlarla başladı şüphesiz. Ekonomik, siyasal, toplumsal pek çok beklentilerimiz bu yıla ertelenmiş durumda. Ama bizi daha ziyade 999 kültürü ilgilendiriyor. Ertelenmeyen, ertelenmesi mümkün olmayan ama beklenen bir kültür yılı olması gerekiyor bu yılın. 1999, tarihimize bakışımızı yeniden formatlayacak ve bizi kendimizle barıştıracak diye umuyorum ben. 1999, Osmanlı Devleti'nin kuruluşunun 700. yılı. Şüphesiz devlet, üniversiteler, tüzel ve özel kişiler tarafından yurt içi ve yurt dışında muhtelif faaliyetlerde bulunulacak, tanıtımlar yapılacak, toplantılar düzenlenecek. Bütçeden bazı paralar bir yerlere (umarız birilerinin cebine olmaz) akacak ve karşılığında biz atalarımızla yüz yüze geleceğiz. Doğrusu ben 75. yılda olduğu gibi Osmanlı yılına da hazırlıksız yakalandığımızı vehmediyorum. Çünkü bugüne kadar haberim olan faaliyetlerin hepsi küçük imkanların değerlendirilmesiyle başlatılacak. Üniversiteler sempozyumlar düzenleyecekler, resmi kurumlar kutlamalar yapacaklar. Ama korkuyorum ki bir noktadan sonra bunlar 'yasak savma' kabilinden olmaya başlayacak. Devlet bu konuda yeterince hassas değil gibi sanki. Kültür Bakanlığı'ndan henüz elle tutulur bir proje çıkmadı söz gelimi. Henüz bir sinema filmine başlandığını duymadık, bir televizyon dizisi senaryosu yazılmadı, çocuklar için paket programlar ve çizgi filmler yapılmadı. Dış ülkelerle bağlantılar kurulup tanıtım kuşaklarının takvim ve programlarının tespit edildiğini de duymadık. Bir "Osmanlı tarihi" yazımı için henüz bir ekip kurulup eser siparişleri verilmiş değil. Velhasıl 1999 başladı; ama henüz ortada bir plan ve program mevcut değil. Kültür Bakanlığı, Türk Tarih Kurumu, üniversiteler, tüzel kuruluşlar, televizyonlar, devlet sanatçıları, tarihçiler ve tarihini sevenler!.. Unutmayın, Osmanlının başka 700. yılı olmayacak!.. ««« 1973 yılıydı. Unesco o yılı, 700. ölüm yıldönümü vesilesiyle "Mevlana Yılı" ilan etmişti. Hatırlıyorum, bütün dünya Mevlana'dan bahsetmişti. Bugün Amerika'dan Japonya'ya kadar mevcut olan Mevlevilik kültürünü biz sanırız, 1973'teki 700. yıl anma faaliyetlerine borçluyuz. O sene lise öğrencisi idim ve bu etkinlikler vesilesiyle Mevlana'yı okuyordum. Mesnevi'nin bir yerinde, beni önce dondurup sonra titreten bir beyit karşıma çıktı. Diyordu ki Mevlana: -Satrancı öyle oyna ki 700 sene sonra mat diyebilesin! Hazret keramet göstermiş, 700 sene sonra mat demişti. Osmanlının mat demesi ise bizim elimizde. Yoksa hemen arkasından milenyum geliyor ki 2000 yılında Hıristiyan kültürünün bombardımanı altında kalacağımız aşikar. TAŞRA DERGİLERİ Ay sonuna yaklaştığımda masamdaki dergilerin sayısı bir hayli artmış ve benim de zamanım iyiden iyiye kısalmış olur nedense. Eline aldığı her dergide, ilgi alanına giren yazıları öncelikle okumaya dikkat edenlerdenim. Taşrada amatörce neşredildiği halde profesyonelce hazırlanan dergilerin bazılarındaki nefis yazıları bu yüzden kaçırdığım olur. Bu dergilerin pek çoğu akademisyenler yahut üniversite öğrencileri tarafından çıkartıldığı için Türkiye'nin bilimsellikte geldiği seviyeyi de bu bakış açısıyla kestirmeniz mümkün. İşte onlardan bir kaçının alfabetik dökümü: Adı Yok, Adapazarı Moral Kültür Merkezi yayını (0 264 279 26 90) Aşiyan, Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Edebiyat Bölümü yayını (0 274 228 04 60) Genç Erenler, Ankara (Alevilik kültürü yoğunlukta) (0 312 433 81 80)
Genç Kardelen, Niğde (0 388 232 38 46) (Genç Kardelen'e ulaşma imkanı olanlar, derginin geçtiğimiz sayısında Abdürrahim Karakoç ile alakalı mükemmel bir dosya okumuşlardı. Hatırlatmaya gerek yoktur ki okuyucu üzerinde bu tür biyografik dosyaların etkisi her zaman büyük olmuştur. Dergi bu tür dosyalara devam etse keşke!..) Hakkari, Hakkari İlim, Sağlık, Kültür ve Araştırma Vakfı (HİSKAV) yayını, (0 438 211 28 81) Hizmet, İskenderun Hizmet Vakfı yayını (0 326 617 75 66) Polemik, Tokat, edebiyat seçkisi (0 356 228 54 04). Çoğunluğunu öğrencilerin oluşturduğu bir ekip çalışması. Ufuk, Giresun, eğitim kültür dergisi (0 454 216 47 26) BERCESTE Dil safdır kederden amma güler yüz ister Hub olmayana neyler ayine-i mücella Şeyhülislam Yahya (ö. 1644) Gönlümde keder ve endişe bulunmuyor, bu doğru. Ancak karşısında bir güler yüz olmayınca neye yarar?!.. Ayna istendiği kadar cilalanmış, parlatılmış olsun, güzel olmayanı gösterdikten sonra elinden ne gelir (o pırıl pırıl halinden zevk mi alır)?!.. NÜKTE Halk gülmeye başlayınca Vaktiyle bir memleketin idarecileri, halkın dertlerini unutmuşlar. Bir taraftan enflasyon ve hayat pahalılığı artarken; diğer yandan halka özveri ve diğergamlıktan bahsediyorlarmış. Bu arada bütçe açık vermeye, hazine boşalmaya başlamış. İdareciler bunu önlemek için mallara yeni zamlar yapmışlar, yeni yükümlülükler getirmişler. Ülkenin hakimi, adamlarını gönderip halkın tepkisini ölçmek istemiş. Tabii gelen haberler fena: -Efendimiz, halk çok şikayetçi. Hepsi burnundan soluyor. Kızgınlıkları had safhada. Ertesi hafta yeni zamlar yapılmasını emretmiş hakim. Sonra yine adamlarını gönderip halkın nabzını öğrenmek istemiş: -Efendimiz, bu sefer halk, ha ayaklandı; ha ayaklanacak. Sarayınızın kapılarına dayanırlarsa şaşmayın. Hakim yine sakin, bir hafta sonra yeniden zamlar yapılmasını istemiş. Bu seferki zamlardan sonra gelen habercilerin yüzleri gülüyormuş: -Efendimiz, çok şükür tehlike geçti. Halk sokaklara dökülmüş; gülüyorlar, oynuyorlar. Kimsenin hiçbir şeyden şikayet ettiği, hele zamları düşündüğü falan yok!.. Hakim bu haberi duyar duymaz sarayın kapılarını sürgületmiş ve demiş ki: -İşte bu sefer halkın sabrı zorlanmaya başlamış; zamlara son verin.
Ayine-i İskender
İskender Pala Kahvelerim pişti gel Folklorumuzda kahve ile alakalı ne güzel manzum sözler vardır; insan okudukça kahve ve kahvehane kültürünün, bu yolda oluşmuş geleneklerin, kahve içmeye dair ritüellerin, teşrifat ve görgü kaidelerinin çokluğuna şaşıp kalır. Şu beyitleri okuyalım: Gönül ne kahve ister ne kahvehane Gönül ahbab ister kahve bahane *** Ehl–i keyfin keyfini kim yeniler kim tazeler Taze elden, taze pişmiş, taze kahve tazeler *** Kahvenin yüzü kara, kim demiş ki içilmez Gönlü ak, dili tatlı, hatırından geçilmez *** Kahve–i ru–siyahım şifa verir bedene Hak lanet eylesin tütünü icad edene "Kahve ile tütün, keyifler bütün" sözünü yahut, "Kahvenin yüzü karadır; ama yüz ağartır" darb–ı meselini, kahveyi nes ile (nes–cafe) içen nesil asla bilmeyecektir sanırız. Onlar, kahve fincanlarının zarflarının ne zarif şeyler olduğunu, kahvenin asaleti dolayısıyla, içilmeden önce mutlaka bir şeyler vermek gerektiğini (kahve altı>kahvaltı) "kahve parası"nın bahşiş demeye geldiğini, kahve renginin gönül yanıklığını ifade ettiğini, velhasıl Türk kahvesinin töresini asla hatırlamayacaktır. Oysa eskiden "bir acı kahvenin kırk yıl hatırı" var imiş. Eskiler burada "acı kahvenin" demişler, çünki kahve, sade içilmelidir. İhtimal şekerin bulunmadığı yahut karaborsa olduğu zamanların göreneğidir bu. Onlara göre sade kahve içilemiyorsa orta şekerliye cevaz vardır; ancak şekerli kahve içmek doğrusu pek hafif– meşreplik gibi görülür. Kahveyle birlikte getirilen su, mutlaka kahveden evvel ve ancak birkaç yudum içilerek kahvenin geçeceği yollar silinip süpürülmeli, cilalanmalı, sıvanmalıdır. Kahve bittikten sonra su içilmesi, yahut hemen ardından çay içilmesi (yahut ikramı) görgüsüzlük kabul edilir. (Gelinlik kızlara bir hatırlatma: Aman müstakbel damadın ailesine kahveden sonra hemen çay ikram etmeyin. Kim bilir belki bu geleneği unutmayan ailelerden biridirler.) Biz son İstanbul efendilerinden olan değerli hocamız Orhan Okay Beyefendi'den dinlemiştik. Evvel zamanda gençlerden birinin bir kasabaya yolu düşmüş. Kasabanın kahvehanesinden içeri girince kar ve tipiyi dışarıda bırakmanın sevinciyle canlı bir selam vermiş: – Esselamü aleyküm! Kahvenin peykelerinde oturanlardan ancak birkaçı başlarını dama yahut satranç tablalarından kaldırmadan şöyle yan gözlerle gelene bakıp kendi hallerinde oyuna devam etmişler. Delikanlı selamının itibarsızlığına biraz alınmışsa da şu sıcağın keyfini çıkartmak lazım diye eşiğe yakın bir yerde paltosunu çıkarmış, bir iskemle çekmiş ve oturup ocağa seslenmiş: – Bana bir sade kahve! Bu söz üzerine kahvehanedeki adamlardan, hatta ihtiyarlardan birkaçı başlarını çevirip, – Ve aleyküm selaaaam delikanlı! – Dışarısı çok soğuk galiba! – Bir sade kahve içini ısıtır, gibi sözlerle selam alıp mukabelede bulunmuşlar.
yine kimsenin onunla ilgilendiği yok. İstanbul'un Bayezit semtinde. mabedin teşrifatçısı. Muhtar kahvededir.. Kimsin. 68–69): "Yeri gelmişken.) Küllük bir kahve ismidir demiştik. Mahsulün gidişatı kahvede konuşulur. Canı sıkılmaya. Vergi memuru kahveyi ziyaret eder. Anlat bakalım yiğidim. 1940 harbi Türk köylüsü tarafından kahvenin hoparlöründen dinlendi. Dr. Filan vuruldu. Kahvehane-kıraathane Bilmem sizin de dikkatinizi çekmiş midir. yahut topyekun edebiyat ve güzel sanatlar fakültesi gibi entelektüel yetiştirmiştir. (. şimdi kıraathanelerde bira içilip kumar oynanıyor. Küllük bir istikamettir de. Kız kaçırma haberi kahveye gelir. Kahve er meydanıdır. eskiden 'kahvehane' adı verilen yerlerde kahve içilir ve kitap okunur. şimdi yerinde iş hanlarının bulunduğu bu kahvehane. ekin zamanı boşalır. bu gayrete malik olanların kahvesidir. ekseriya sohbet ile vakit geçirilirmiş. . ancak bir sayı çıkabilen. herkese benden birer çay! Tabii olan olmuş ve iskemlesini kapan eski yerine!.) Yakın dönemin kültür hayatına damgasını vurmuş kahvehanelerin en önemlisi herhalde Küllük'tür. yakın geçmişte kahvehane adı yerine "kıraathane (okumaevi. (Değerli araştırmacı Prof. 0312–341 90 38) buranın genel panoraması verilmiştir. hem şairdir. Belki bu yüzden olsa gerek. Tezat şurada ki eskiden kahvehanelerde kahve içilip kitap okunurdu.. Umuyorum bu değişimin sosyal yönü orada incelenmiştir. Nevzat Sudi'nin "Küllük Anıları" adlı kitabında (Karşı yay. Kahveci.Delikanlı kahvesini bitirdikten sonra çevresine bakmış. Tarihte tekkelerin yegane ciddi rakibi kahveler olmuştur. Bugünün şairi halkla temasa geçmenin sırrını bir kahvenin tavanında bulacaktır. Şu satırlar o kitaptan (s. saatler ilerlemeye ve gözlerini uyku bastırmaya başlayınca belki uykusunu açar diye yeniden kahve istemeye karar vermiş: – Efendi! Bana bir sade kahve daha! Bu söz kahvehanede müthiş bir kıpırdanmaya sebep olmuş ve evvelce selamını alanlar bu sefer iskemlelerini alıp delikanlının çevresine sokulmuşlar: Eee! Hoşgeldin." . okuma salonu)" tabelaları görülmeye başlamıştı. Kahve harman zamanı. nereye gidersin yollu sorular ve ardından hemen koyulaşıveren sohbet. Namık Açıkgöz kahvehaneler üzerine yakında yayınlanacak olan bir çalışma yapmıştı. bir devrin sosyal bilimler enstitüsü.. kimlerdensin. kahvede duyulur.. sonra da Dahiliye Vekaleti'nin buyruğuyla kapatılan 'Küllük' dergisinin içeriğinden de söz etmek isterim. Bize göre acı kahvenin hatırı işte bu olsa gerek. nereden gelirsin. Derginin ikinci sayfasında 'Küllük Beyannamesi' yer alır: Küllük bir kahvedir. O sırada delikanlı halinden ve gördüğü ilgiden gayet memnun herkese bir ikramda bulunmak istemiş: – Garson. Anadolu köyünün hakiki mabedi kahvedir.. Kahve deyip de geçmeyelim. büyük bilmeceleri halletmek isteyenlerin mecmuası. Küllük. Kahveci ekseriya hem berber. Lafın kısası kahve köyün stratejik merkezidir.
Aaah!.. NAZM Kahvelerim pişti gel Cezvelerim taştı gel İyi günüm dostları Kötü günüm geçti gel Muallim Naci . Nerede o eski kahvehaneler?!..
Yavrucak bir gece yine yastığı göz yaşlarıyla ıslanarak uyuya kalmış. Tek varis durumundaki kız çocuklarına amcasını vasi tayin etmişler. Bir de ne görsün. yeşil çanak başucunda duruyor. Sabaha karşı amcası kendisini çağırmış ve bütün ev halkıyla birlikte denizaşırı bir seyahate gideceklerini söyleyip tehditkar ve azarlar bir eda ile kulağını çekerek eve göz kulak olmasını. Çünki bayram sevinci. o yolculukta ev halkının bindiği gemi batmış ve hepsi boğularak ölmüşler. O sırada Eyyüb aleyhisselamın sözlerini düşünüp ne olacağını merak ediyormuş. nadiren söylenir. Her gün bildiğin duaları oku ve içinden daima "Ya Sabir" ismini vird edin. hakaret ve tokatlarına maruz kalan yavrucak her gece yatağına göz yaşları içinde girer olmuş. Dilimizdeki "sabrımız taşıyor. ama söylenince de ardında durulurmuş vesselam!. O gece rüyasında Eyyüb peygamberi görmüş ve derdini olduğu gibi anlatmış. Bu çanağı gizli bir yerde sakla. Hayatı gittikçe çekilmez oluyor. ama çanak da bir yandan doluyormuş. Zamanla çocukcağızı dövmeye de başlamışlar. Öyle sindirmişler ki derdini kimseciklere açamıyormuş. BERCESTE Gayrılar vaslıyla şad olsa ziyad olur gamım Matem ehlinin sürur-ı ıyd yasın artırır Aşki (ö. Bir gece öyle çok ağlamış ki çanak ha taştı ha taşacak. Kız acı içerisinde kıvranırken içinden "İnşallah senin de bir canını alan bulunur!" diye geçirmiş.DEYİMLERİMİZ Sabır (çanağı) taştı İyi kalpli bir zenginin genç yaşta vefatı üzerine üzüntüden kısa zamanda hanımı da ruhunu teslim etmiş. Yenge bir yandan. Çanak dolup taştığı gün inşallah senin de çilen bitecek! Kızcağız heyecan içinde uyanmış. Tahammül sınırlarının zorlandığı anlarda ağzımızdan dökülen bu sözün eskiden ciddi bir yaptırımı varmış ve uluorta değil. . Kızın amcası zalim çıkmış ve kızın mallarına el koyduktan gayrı bir de kendini hizmetçi gibi kullanmaya başlamış. sabrımı taşırma vb. Sıcak yemek yüzüne hasret. kızcağız ne zaman odasına çekilip ağlasa göz yaşlarını bu çanağa döker olmuş. Sabırlı kızcağız anasından babasından kalan mirasa sahip olduktan başka amcasının da tek varisi olarak her şeyin sahibi olmuş..Evladım. matem ehlinin yalnızca yasını artırıyor. demiş. Ağlayacağın zaman göz yaşlarını bu çanakta biriktir. hem de kendilerine hizmet ettiriyorlarmış. Zaman su gibi akar derler. sabrı taştı. Mazlumun ahı yerde kalmazmış. yeğenler bir yandan zavallı kızı hem itip kakıyorlar. Sonunda Hz. gittikçe eriyerek ergenlik çağına yaklaşmış. Bütün ev halkının ayrı ayrı eziyet ve takazalarına." deyimlerin menşei budur. aksi halde canını alacağını söylemiş. Eyyüb onun sırtını sıvazlayıp kendisine sabır tavsiye etmiş ve yeşil bir çanak vererek: . 1574) Bayram geldi diye herkesler şad olurken benim üzüntüm çoğalır. Çanağı saklayıp rüyasından kimseciklere bahsetmemiş.
Ahmet Yüksel Özemre hocamızın nefis çevirisiyle Kaknüs Yayınları tarafından şu yakınlarda kültürümüze kazandırılan (İstanbul 1998).Ayıne-i İskender İskender Pala Hayran kime denirdi? Hayret ve hayran kelimelerinin sözlüklerdeki karşılıkları her ne kadar "olağanüstü güzellik(ler) karşısında şaşa kalma. . ister istemez Hakk'ın Ahadiyyet mertebesinden somut varlıklar mertebesine nüzul ve la-taayyün sırrına yönelir. Tabii insan. hareketleri gayr-i iradidir. ister istemez bizi de aynı buutlarda hayrete düşürecektir. önceleri ışık veya abdal denilen Kalenderi dervişleri. yahut nargile. Allah ile (ma'allah). Gözleri donuk bakar. Osmanlı'nın esrar tiryakileri. Allah'tan (ani'llah) ve Allah'a (ila'llah) olan her hareket. kendisi farkında olmadan gülümsemektedir. Yani esrar onu tam manasıyla etkisi altına almıştır. O halde hayret. beğeni ve takdir haliyle şaşkınlaşma" şeklinde yazıla gelmişse de biz hayret." Hayret ve hayranlığın bir de tasavvufi yönü var elbette. 107-136'dan özet). Bu durumda insan aklı. şaşkın ve dalgındır. birbirine zıt olan ahadiyyet veya kesret yönlerinden birinde kilitlenir kalır. yoluyla çekilerek (esrarkeş) kullanılır. velhasıl kendinden geçmiştir işte. parmağı ağzında kalmıştır. sigara vs. (gül karşısında) hayrete düşmeye görsün. Bunlar esrar çekerek hayran olurlar (hayran abdal deyimi buradan gelir) ve hayret makamına girerlermiş(!). Dr. morfin gibi uyuşturucu cinsinden bir madde olup halis Hind keneviri yaprağı üstündeki yağlı sakızın işlenmesi sonucu elde edilir. Hayret makamındaki bu gayriihtiyari dönüş. Bunun için bir nebat sayılır veya yenilerek. katrede de. vahdet makamında olabildiği gibi kesret makamında da gerçekleşebilir. o vakit insan Allah'ın değişik tecellilerinde hayrete düşmeyecek. Arapçada (ve tabii Osmanlı Türkçesinde) "sırlar" demek olduğunu söyleyerek esrar sarhoşu olan hayranların ve hayretin yönünü değiştirelim ve Esrar Dede'nin beyitteki esrarına (sırlar) tekrar dönelim: "Abdal (derviş) halini alan bülbül. sonraları da yozlaşmış Bektaşi tayifesidir. Ama eğer bunu keşif yoluyla biliyorsa (tasavvuf mertebelerini geçmişse). bir merkez etrafında gerçekleşmektedir ki o merkezin miline Kutup deriz. hikmet avcısı değerli dostumuz Toshihiko İzutsu'nun (toprağı bol olsun) "İbn Arabi'nin Fusus'undaki Anahtar Kavramlar" adlı araştırmasının beşinci bölümü. tam da esrar çekip kendinden geçen kişi gibi davranır. Klasik şairler bu kelimelerden birini kullandıklarında. 1796) şu beytine bakalım: Aceb ki bülbül-i abdalı almaya hayret Ki gösterir ana her sebze suret-i esrar Eskilerin beng dediği esrar. Esrar kelimesinin. İbn Arabi'ye göre "hayrete duçar olan kimse bir daire çizer" ve hayret zorunlu olarak dairesel bir hareket şeklini alır. Esrar Dede'nin (ö. hayranlık ve hayran olma gibi hallerde daima gizli bir esrar sarhoşluğu bulmuşuzdur. bir esrar sarhoşunu (hayran) mazmunlaştırırlar. Hayret içinde kalan yahut hayran olan kişi. zerrede de) mevcut (taayyün) ama gizli (la-taayyün) olması. Böyle bir yürüyüş. perde arkasında ekseriya esrar içenlerin kendinden geçmiş hallerini tasvir eder. Prof. Vahid-i Mutlak'ın her şeyde (ummanda da. eroin. artık onun gözüne her bitki esrar (sır küpü) olarak görünür. Bu durumda vahdet veya kesrette kalması fazla önemsenmez. güneşte de. İlahi tecelli dairesini yansıtır. hissi ve zihni melekeleri tam çalışmaz. bütün bunların bir görünüşten ibaret olduğunu bilecek ve "La mevcude illa'llah" diyerek gerçeği kavrayacaktır (s. "Metafizik Hayret"e ayrılmıştır. pergelin müteharrik ayağı misali bir merkez etrafında dönüyorsa Allah'a olan uzaklığı hiç değişmiyor demektir. Hayret denildiği zaman görülen olağandışı bir güzellik veya hal karşısında hislerin iflas etmesi gelir aklımıza.
Bir doktora çalışması olmak bakımından bilimsel. Bozuk düzene karşı dilini ve kalemini kılıç gibi kullanmıştır. öykü. sanat-edebiyat ve araştırma-inceleme üst başlıklarıyla beş ayrı dalda yürütüyor. genişletme çabasının etkisi vardır denebilir. Bu dik başlı ve mağrur şairin "bütün sanat mübalağası. Toplum uğruna en sonda başını vermiş bir kişidir. şahsiyetinden söz ettiği simalardan biridir. kapağı.) Karakoç şiir dünyasındaki kadim dostlarını anlatırken hep idealize eden bir üslubu tercih etmiştir. Turan Karataş'a ait. hepsi güzel de. acaba) şimdi (içinde bulunduğun hale) ne diyorsun?!. Melek Paşalı'nın "Hayal Günlüğü" ile Kamil Yeşil'in "Ankebud" adlı hikayeleri. bugüne kadar Sezai Karakoç hakkında yapılmış incelemelerin en kapsamlısı. aşırılıkları ve çelişkileri içinde niyeti samimi ve kavgası şahsi değil. 'Devlet umurunda şuur' arayan Nef'i. edebiyat dizilerini şiir. Daha ziyade sosyal bilimlerle ilgilenen Kaknüs. Ömer Lekesiz'in "Yeni Türk Edebiyatında Öykü"sü (C. kağıdı vs. . Kaknüs Son zamanlarda kitapçı vitrin ve raflarında Kaknüs Yayınları'nca neşrolunan eserlerin daha fazla yer almaya başladığını siz de fark ettiniz mi bilmiyorum. bir şair kaleminden çıkmak bakımından da şiirsel bir kitap. Okumaya başlayınca bir sanatçının farklı dünyasını bütün yönleriyle öğreniyorsunuz.. Y. mizanpajı. gerçekte kendisiyle toplumu özdeşleştirmiş şairlerimizdendir. hikaye serisinde klasik masal. Yoksa roman serisinde günlük. (merak ediyorum. "Doğu'nun Yedinci Oğlu Sezai Karakoç" adını taşıyor. Eser. Hüseyin Atlansoy'un "Kaçak Yolcu" ile "İlk Sözler". toplumsaldır. Böyle bir kitap bizde ancak gıpta uyandırır. her kitabın yer aldığı dizi üst başlıklarının yeniden gözden geçirilmesinde fayda var gibi geldi bize.BERCESTE Ey hace tutuldu nefesin kabre de girdin Bu aleme sığmam der idin şimdi ne dersin A efendi! Sonunda nefesin tutuldu ve kabre de girdin. Karataş'ın Kaknüs Yayınları arasında çıkan seçkin kitabı. andığı. Nefi'ye dair "Divan şiirimizin hırçın ve gür sesli şairi Nefi de Karakoç'un değer verdiği." Bu cümleler değerli araştırmacı Dr. I-II). Evvelce "Bu aleme sığmam!" diye böbürlenerek geziyordun. Kaknüs ilgililerine de bir hatırlatma yapalım: Kitapların dizgisi.. sanat-edebiyat serisinde (öykü serisi var iken) hikaye kitabı görmezdik. Bunda onun hem kendi kalem gücünü gösterme temayülünün. Ziya Özburun'un da "Kıvılcımlar Kitabı" adları altında derlenen şiirleri ile Ercüment Aytaç'ın "Ve: Blues" isimli romanı benim dikkatimi çekenler. roman. hem de beğendiği klasik şiir alemini derinleştirme." (. Cevdet Karal'ın "Horozlu Ayna ve Ölüm".
Osmanlı'nın Türklük çizgisine asla halel getiremez. yılını kutluyoruz. Oğuzların Kınık Boyu'ndan gelen Selçukluların damgası da ok-yay şeklinde gösterilir. Yıldız Han ile Gök Han. Bu bilgiyi." der. Dağ Han. hiç şüphesiz coğrafyasında barındırdığı milletlerin çeşitliliğinde ve bu kadar milletten insanı ortak değerler etrafında barış ve huzur içerisinde asırlarca yaşatmış olmasında aramak gerekir. Bugün onların Osman Gazi ile başlayan sadece bir devletinin 700. Şecere-i Terakime ve Şecere-i Türk adlı eserlerin sahibi olan Bahadır Han. Mehmed Neşri'nin (ö. Nuh Aleyhisselam'a dayanan soy .I. Bunlar Gün Han. bu ana çizgiyi devletin temel ilkesi olarak daima yaşatmıştır. "Camiü't-Tevarih" adlı eserin müellifi olan ünlü İlhanlı veziri Reşidüddin Tabib'dir (1248-1315). Yine bu döneme ait Osmanlı paralarında ilk ve son defa Kayı Boyu'nun damgaları vurulmuş olup bilahare bu damga silahlarda da görülecektir. Oğuz'un (Mete. Moton. Oğuz'dan olan Gök-alp'e kadar gittim. Osman Gazi tarafından teşkilatlandırıldığı için Osmanlı adıyla anılan bu devletin ana çizgisi Türklük üzerine bina olunmuştur. Muton) dedesidir. Oğuz'un oğlu.Ayine-i İskender İskender Pala Oğuz Kara Han neslisin Osmanlı Cihan Devleti'nin en büyük özelliklerinden birisini." diye konuşturur. hatta Türklerden ziyade başka milletlerden devletluların görev aldığı teşkilat yapısında saltanat tahtını daima Türk soylu Osmanlı hanedanından birisinin doldurmuş olması. yazdığı tarihinde "Devrimde olanları yazdım. Diğer Türk devletleri de hesaba katıldığında ilk ve orta çağların tarihi biraz da Türklerin tarihi olarak karşımıza çıkar. 'Ben Selçuk hanedanındanım!' derse ben de Gök-alp oğluyum. eski müverrihlerin Osmanlı hanedanını Kayı Boyu'ndan göstermekle siyasi bir çıkar sağlama gayretlerinin ürünü de olsa. Osmanlıların Oğuz'un Kayı Boyu'ndan geldiğine dair bilgiler Sultan II. birilerinin dediği gibi. Pek çok eski kitapta Osmanlı hanedanının Kayı Boyu'ndan neş'et ettiği yazılıdır. Ebülgazi Bahadır Han'ın Şecere-i Türk'ündeki bir efsaneye göre Alan Koa (Alanguva) adlı bir melikenin çadırına gökten yeşil gözlü bir ilah iner. Müteakip asırlarda çeşitli ırklardan devlet adamlarının. Bazı kaynaklarda Kayı Han bu torunlardan biri olarak gösterilirse de aslında Kayı. Ay Han. Gök-alp'tir. Kaşgarlı Mahmud'un Divanu Lugati'tTürk'ünde verilen. Bütün bu kayıtlardan bazıları. Bu damga şu şekildedir: (I. Nitekim Aşıkpaşazade.) (Bu damga daha sonra Bosnalı Sinan'ın Hünername'sinde de yer alır. Hatta Osman Gazi'yi "Eğer o. Deniz Han olarak bilinirler. ilk defa kayda geçiren kişi.) Ahmedi'nin (1334-1413) İskendername'sinde. Osmanlıların Kayı Boyu'ndan geldiğini yazan diğer bir kaynak da Cengiz'in torunlarından olup Hive'de hükümdarlık yapmış olan Ebülgazi Bahadır Han'dır (16031663). 1490) Cihannüma'sında (Neşri Tarihi) ve Mahmud oğlu Hasan'ın Cam-ı Cem-ayin adlı eserinde de aynı bilgiler tekrarlanmıştır. semavi bir boy olarak bunun iki oğlundan ürer. (1) Oğuz Han'ın altı oğlu vardır. Oğuzlara ait kıymetli bilgiler vermek bakımından da önemlidir. Alan Koa bundan gebe kalır ve Kayı sülalesi. Bu eserde Oğuz an'anelerinin pek çoğu da kayda geçirilmiştir.Y. Bunların her birinin dörder oğlu olmuş ve Oğuz Han'ın yirmi dört boyu böylece sürüp gitmiştir. Oğuzların 24 boyuna (1) ait damgalar da bu bilgiyi destekler mahiyettedir. Murad (saltanatı: 1421-1451) zamanında "Tevarih-i Al-i Selçuk" adlı eseri telif eden Yazıcoğlu Ali tarafından tekrarlanır.
Yafes 4. Nuh (as) 2. şecere) 1. Osman Mahmud Oğlu Hasan'ın Cam-ı Cem-ayin'inden: 1. sırada tekrarlanır) 27. Kavı/Kavı Han 4. Yafes 14. İshak (as) 2. Nuh (as) 2. Kabı Han 5. Kayı Han 63. Oğuz 28 Gök-alp 42. Devrin defterdarı (maliye bakanı) padişaha sunduğu bir arizada. Kayı'dan önceki hayatları da tarihçilerin ilgi alanına girmiştir. Gök-alp (45. Kayı Han 15. Oğuz / Uguz 5. şecere) 1. Gök-alp 42. Osman Gazi (II. Kara Han (40 ve 43. Nuh (as) 2. Kara Han 16. sırada tekrarlanır) 6. Osman Gazi Aşıkpaşazade'nin Tarih'inden: (I. Kara Han / Kar Han 4. borcu ödememeyi.Dünyanın en muhteşem devletlerinden birini kurmuş olan Osmanlıların Kayı Boyu'ndan olmaları kadar. şecere) 1. zenginlerden borç alınmaya başlanmıştı. Oğuz (44. Gün Han 18. Kara Han 5. Oğuz 17. Yafes 23. sırada tekrarlanır) 55. Bu arada gayrimüslim bir zengine de birkaç bin altın borçlanılmıştı. Çok geçmeden alacaklı ölmüş ve geride iki çocuk ile büyük bir servet bırakmıştı. bu kadar servetin iki çocuğa fazla olduğunu. Osman Gazi'yi Nuh Aleyhisselam'a bağlayan soy kütüklerinin (şecere) bazıları şöyle sıralanır: Şükrullah'ın Behcetü't-Tevarih'inden: 1. sırada tekrarlanır) 7. Osman Gazi Hükümdarın fetvası Yavuz Sultan Selim'in Mısır seferi devlet hazinesini sıkıntıya sokmuş. Yafes 3. Kayı/Kay/İys 3. Osman Gazi (III. Nuh (as) 2. hatta mallarının bir kısmının . Oğuz 52. Kara Han (26.
.müsadere edilmesini teklif eder. Bu başlık altında okuyacağınız anekdotları lütfen günümüz ile mukayese ediniz. Hüner sahipleri ise daima el üstünde tutuluyorlar. Oğuz neslinin en asil hükümdarlarından olan Yavuz arizayı okuyunca hiddetlenir ve altına şu satırları yazıp iade eder: "Müteveffaya rahmet. Osmanlı ülkesi baştan başa nura garkolmuş vesselam!. 1730) Müslüman halk. maline bereket. cihan yekpare nurani Nedim (ö. gayrimüslimler de emniyet ve rahat içindeler. gammaza lanet!" 700 yılın ardIndan: Not: 1999 yılı boyunca. inşaallah. evladına afiyet. . Osmanlı'dan günümüze bir pencere açarak küçük ahlak değerlerini söz konusu edeceğiz. ululuk ve kutluluk. reaya emn ü rahatda Hüner erbabı rif'atde. BERCESTE Ahali ızz ü devletde.
Beli. Ben de sana püf noktasını göstereyim. kalfa olup artık kendi başına bir dükkan açmayı arzu eder olmuş.Haydi. Usta. Paşa hayret içinde çıkışmış: . Ne yazık ki her defasında ustası ona: . geç bakalım tezgahın başına da bir testi çıkar. . sürahiler onca titizliğe ve emeğe rağmen orasından burasından yarılmaya.DEYİMLERİMİZ Püf noktası Vaktiyle testi ve çanak-çömlek imal edilen kasabalardan birinde. vazolar.Bunca dilenciye akçe yetiştirmek ne kabil? Eğer bunlara sadaka verilmek lazım gelir ise saraya varınca biz de sadakaya muhtaç olup üst başlarında durmamız iktiza eder. Rahmetullahi aleyh! BERCESTE Çok insan anlayamaz eski musıkimizden Ve ondan anlamayan bir şey anlamaz bizden Yahya Kemal . daha bu işin püf noktasını bilmiyorsun. Her sanatın incelik gereken nazik kısmına da o günden sonra püf noktası denilmeye başlanır. uzun yıllar bu meslekte çalışan bir çırak. yer yer çatlamaya başlar. Eski çırak ayağıyla merdaneyi döndürüp çamura şekil vermeye başladığında usta önünde dönen çanağa arada sırada "püf!" diye üfleyerek zamanla testiyi çatlatacak olan bazı küçük hava kabarcıklarını patlatıp giderir. Böylece çırak da bu sanatın püf denilen noktasını öğrenmiş olur. 700 YILIN ARDINDAN Dilenciler Koca Ragıb Mehmet Paşa Mısır valisi olup Bulak'a vardığında merasim ile karşılandığı sırada yolunun üzerine sayısız dilenci sıralanmış. sen bu işin püf noktasını henüz öğrenmedin. Bu sanatın bir püf noktası vardır. iki taraftan beşer onar adam bunlara sadaka verirdi.Sen.Sana demedim mi evladım. . der. Ustanın bu sonu gelmez nasihatlerinden sıkılan kalfa. Usta bunun üzerine tezgaha bir miktar çamur koyar ve.Bunlar saraya varıncaya kadar böyle kesret üzere midir? . Kalfa bir türlü bu çatlamaların önüne geçemez. Eslafınız zamanında dahi bunlar böyle dizilirler. demiş. biraz daha emek vermen gerekiyor. artık dayanamaz ve gidip bir dükkan açar. küpler. Paşa bunları görünce görevlilere sormuş: . Nihayet ustasına gider ve durumu anlatır. Açar açmasına da yeni dükkanında güzel güzel yaptığı testiler.
Kitabın en kötü yanı. vefatının 200. keşke bu roman biraz daha sürseydi diyorsunuz.. yıl dönümünde Şeyh Galib'in. aşktan ve aşkın elinden!. hemen her kaynakta. Üzerinde araştırma yapanların ortak ifadesiyle o bir deha. üzerime şerareler yağıyor sanırım. Sanırız tarihi bilgi ve eldeki hazır malzeme kullanılarak ondan aşk romanı lezzetinde bir biyografi ancak bu kadar güzel süzülebilirdi. Bütün ömrü "Ah mine'l-aşk (Aaah. Hani öleceği vakit çalı çırpı toplayıp kanat çırpışlarıyla onları tutuşturarak kendini yakan ve yanıştan sonra küller arasında meydana gelen yumurtayla yeniden doğan efsanevi kuş. kervankıranlar misali parlıyorlardı. edebiyat ve şiir muhitlerinde yeniden gündeme gelmesiyle pek güzel örtüşüyor." (1) Bu cümledeki "mübalağa" kelimesi bizce edebiyat tarihimize sinmiş yanlış bir kanaatin sonucudur. Nabi'nin seviyesine ulaşmanın. tam okumanın zevkine vardığınız yerde "Geçdi Galib Dede candan ya Hu!" diyerek bitivermesi.) bir misyonun sahibi. Kuğunun Son Şarkısı'nda bu dehaların o gökkubbeyi dolduran sesleri var. Bir de çağın diplomasi ve entrika meydanlarında en gür avaza sahip olan Halet Efendi'nin çığlıkları. ruh çarpıntılarına aşina bir gönülden süzülerek pek mükemmel kurgulanmış. o aşkın yıldızları birer yalım olup kafanıza yağsın istiyorsunuz! Kitabın diğer bölümleri de Galib'in iç sancılarına. Şimdi de elimizde Kuğunun Son Şarkısı var. Galib ile Nabi Şeyh Galib'in Hüsn ü Aşk'ı yazmasının sebebi anlatılırken. neredeyse üç dizeden birinde ateşe düşmüş olması. Aynı bilgi Kuğunun Son Şarkısı'nda da tekrarlanıyor: "O gün Hayrabad okunup şairi hayırla yad edildikten sonra içlerinden biri. Beşir Bey'in kitabı okunduğunda bunu bir kez daha anlıyorsunuz. Eğer Türk şiiri XIX. yahut sanat yönünden Galib'i kopyalayabilmiş olsaydı günümüz şiirinin şekli değil. Cumhuriyet şiirine ise cılız bir soluk halinde yansıyan (Bu yansımaların bir kısmı Beşir Bey'in çalışmasında mevcut. Çünki . Ve siz.. hatta ona nazire yazmanın mümkün olmadığını söyleyerek övgüde epeyce mübalağaya kaçar. Hiç şüphesiz Selim-i Salis devrinin kehkeşanında. Okurken o ateş sizi de yaksın. Ruhum Sevgioğulları yurdundan esip gelen yanık türkülerle çalkalanır.. mum alevinden devasa yangınlara kadar boy boy ateş manzaraları canlanır. yahut ateşin binbir çeşidinden yanıcı ilhamlar devşirmiş olması belki de. yüzyılda bir Galib daha yetiştirmiş. Hele "epeyce mübalağa" ifadesi gerçekten de epeyce mübalağalıdır. Türk klasik şiirinin has bahçesinde son güzel şarkıyı söyleyen Galib Dede ile ona hem-aheng olacak nağmeyi besteleyen Dede Efendi ve sözü estetik zirvelerde resmeden hat sahibi Mustafa Rakım Efendi. Galib deyince nedense gözümün önünde. Hikaye. ama ruhu şimdikinden çok farklı olurdu. Tanzimatçıların hiç farkına varamadıkları.Ayine-İ İskender İskender Pala Kuğunun en güzel şarkısı en son söylenendir Kaknusun hikayesini mutlaka biliyorsunuzdur. XVIII. yüzyıla kadar Türk şiirinin en farklı desenle dokunmuş kumaşı. Bunun sebebi Galib'in. Galib..)" diye yanarak geçen Galib'in romanı da herhalde ateşle yazılabilirdi ki Kuğunun Son Şarkısı'nda da en geniş yer ateşe ayrılmış. Nabi'nin Hayrabad adlı eserinden bahsedilir ve Hayrabad bir mecliste okunurken herkesin bu kitabı övmesi üzerine Galib'in "Ben daha iyisini yazarım" manasını tazammun eden sözler söylediği nakledilir. Himmetin var olsun Üstad!. Kutlu dost Beşir Ayvazoğlu bizi daha evvel Şeyh Galib kitabı ile buluşturmuştu.
ışıklar ve tebessümlerle yüz yüze getirirler bizi sık sık. Kendine has çizgi ve üslubuyla onun. ruhların yaratıldığı vakit. O gün bize. İstanbul 1999. bu görüşünde haklıdır. Şimdi çektiğimiz pejmürde aşk. berrak ve hoş içimli bir suya kavuşuyorsunuz.Hayrabad hiç de öyle yabana atılır bir eser değildir. Çünki Hüsn ü Aşk şairi. Gül Saati çaldığında duyduğumuz bazı ince sözler vardır. Ali Çolak'ın geçtiğimiz günlerde Ötüken Neşriyat arasında çıkan İnce Sözler'inden. Cansever. Bende sığar iki cihan. Bekiroğlu. Ali Çolak bizden sonraki kuşağın yüz aklarından biri. BERCESTE O zaman ki bezm-i canda bölüşüldü kale-i kam Bize hisse-i mahabbet dil-i pare pare düştü Şeyh Galib (ö. Erdoğan. Kuğunun Son Şarkısı. s. nahif. Kendini dinlemek. Okay. Diğer sayfalarında da bu şirin kitabın. Nurullah Ataç'ı kıskandıracak bir lezzet aldığım olmuştur onlardan. ben bu cihana sığmazam. usta denemeciler safında şimdiden yerini aldığına inanıyoruz. "Onlar ki kelama can verirler. Aslında ben. herkese. hepsi sözün seçkin ustaları.. iyi günlerinin yaşama sevincini yakalamak isteyen yürekler için yazılmış reçetelerden bahsediyorum. (makas artığı misali) paramparça olmuş (veya olması kararlaştırılmış) bir gönül düştü. denemeden çok çok öte bir şeyler bulmuşumdur o yazılarda. kah hicranlarımızı nakşeder eşyaya. Yani o mecliste Hayrabad'a nazire yazmanın mümkün olmadığını söyleyen şiir-şinas her kim ise. Galib'in bu eseri küçümsemesinin nedeni. 1799) Kalu Bela'da. Nabi'nin eserini geçmiş olması bizce Nabi'nin değerini düşürmez.) . Özbilgen.. Nabi'nin başarısızlığında değil bizzat kendisinin deha oluşunda aranmalıdır. Ve en genç olanımızdan bahsedeceğim şimdi. Hani cumartesi günleri her birimizin hayatından taşan duyarlıklarımızın devşirdiği sesler ve renklerle. Kah hüzünlerimizi. Sonra Nesimi dilinden şöyle diyorsunuz: "İnsanların ve Evlerin Kokusu"nu duyarken. Dursun. bu sayfada haftanın her gününde narin. Sonra "Kendinizle Söyleşme"ye başlıyorsunuz ve ardından "İnce Sözler" duyuyorsunuz derinden derine. (1) Beşir Ayvazoğlu. Farkında mısınız bilmem. Adına deneme denilmiş şiirler arasında geziyor gibi olursunuz da birdenbire tükeniveren satırların arkasını arar gözleriniz bir zaman. 28 İnce sözler Şeyh Galib.. aşk hissesi olarak. (Çok şükür!. sanırız. Ayvazoğlu. işte o zamanki hissemizdir ve gönlümüz de o günkü gibi paramparçadır. dünyadan kam alma kumaşı bölüştürülüyordu. Bir çeşme çağlıyor gibi serin." der. bilirsiniz. Armağan. İnce Sözler'in bazılarını bu sayfanın cumartesi nüshalarında mutlaka okumuşsunuzdur. Behar. Ötüken Neşriyat. Zaman'ın kültür sayfası bu dizeyi logo veya epigraf olarak kullansa yeridir. gerçekte Sebk-i Hindi'den bir reh-i na-refte (gidilmedik yol) açarak Sebk-i Galib'e uruc eden sözün sahibkıranıdır. gül ıtırları taşıyan bir demet güzellik karşılıyor sizi. nazik ve müstesna sözlere can veriliyor.
hasret-i iştiyakınız hadden efzundur. Bende-i muhlisiniz Ahmed" . Ah efendim. Hele arzuhalcilere yazdırılamayacak kadar mahrem olanlarında seci'in ne derece sıcak bir anlam ve kalbi yakınlığı ifade ettiğini görmemek imkansızdır. *** Seci'in asırlar ilerledikçe seçkin muhitten halk seviyesine indiğini göstermek bakımından eski aşk mektupları çok manidar metinlerdir. canımın canı. İtiraf ederiz ki şöyle güzel tertiplenmiş bir seci metnini okurken mana ve mefhumu günümüz nesrindekinden daha iyi kavrıyoruz. 1634) ve Veysi (ö. güler yüzlüm. gül yüzlü şahım. günümüzün ipe sapa gelmez cümleler. Makbulünüz olmak niyazımdır. bilakis itibar edilir ve söze güzellik verme bakımından revaca erermiş. Meleksima canım. iki gözüm. Doğrudur. gül-i handanım. kerem edip hane-i bi-minnete teşrif buyurasız efendim. gözüm yaşı ile yazıldı bu mektub. şekerden lezizim efendim. lebi mercanım. Çünki muhteşem secilere kapı aralayan o ahenkli kelimeleri sözlüklerimizden sürüp çıkarmışızdır. mananın dolaylı yoldan ifadesini ön plana çıkardığı için Osmanlı edebiyatının bir kusuru gibi sunmaya çalıştıkları secili nesir. Onun dini ve felsefi düşüncelerini anıtlaştırdığı Tazarruname'sinden sonra bu vadide Nergisi (ö.. nazeninim! İzzetde yekta. biz bugün secili metinleri anlamakta zorlanırız. sultanım. fındık altuniyle yapılmış destaviz-i aşıkanemiz irsal olunmuştur. İşte Sultan Abdülmecid devrine ait bir mektuptan bazı satırlar: "Şifau'l-kulub. anlaşılırlık yönünden okuyucuyu zorladığı. mahabbette la-nazir.. 1486). kara gözlüm. şeker güftarım. kaşı kemanım. Çağdaş edebiyat tarihçilerinin. fikr ü hayalim. def'-i melalim. sultanım. zülf-i kemendim. peri ruhsarım. aşüfte gönül derd ile beter olsun. Düz yazı içinde kafiye yapma sanatına 'seci' diyoruz. güzellikte bikusur. Baki afitab-ı hüsn ü cemal günbegün ziyad olsun canım efendim. ey ruy-ı mahım. laf yerine kelam etmeyi tavsiye buyurmuşlardır. taze fidanım. 1628) Türk edebiyatının en muhteşem örneklerini vermişlerdir. Hamil-i name bizim Raşid yediyle hak-i paye bir elmas yüzük. sözün kelam mertebesinde süslenmesinden ibarettir. Osmanlı Türkçesinde bu üslubun ilk temsilcisi Fatih'in vezirlerinden olan alim Sinan Paşa'dır (ö. Ancak Osmanlı asırlarında seci ayıplanmaz. canımdan azizim. akıcılık ve ihtişam kazandırır. şirin sözlüm. Nuş edip aşkın hun ile ciğer dolsun. Atalarımız söze önem verdikleri ve kutsallığına inandıkları için onu süsleyerek söylemeyi benimsemişler. serv-i bülendim. likau'l-mahbub. Hayli zamandır. Secili nesri tenkit edenlerin. görüşüp konuşmadık. Cümlelerin ortalarında veya sonlarında kafiyeli sesler bulundurmak anlatıma güzellik. derde dermanım.Ayine-İ İskender İskender Pala Seci bir sanat idi amma!. saadette bi-hemta. anlam düşüklükleri ve imla hatalarıyla dolu nesirlerini neden tercih ettiklerini de anlamakta bu yüzden zorlanıyoruz..
hem gerçek sandım. ateşe düştüm. cana sarmalı. giderim şarka. hemen almalı. eskidi hırka. kah kah çıplak. bunca vilayet. dilber bir kız. Nagah edeydim. gezdim cihanı. yüzü buruşmuş. bir bunca eyyam. akranı yoktur. nikah ettiler. bir bunca seyran. başta bir külah. bir ruhleri al. hemandem kaçtım. başı önünde. eti karışmış. illa ki gördüm. bir zülf-i siyah. bir tatlı dilli. bir yüzü mah. gezdim gördüm. Kosova yüreğimizde bir yara! KOŞMA Yüce Balkanlar'ı duman bağlamış Gene mi gurbetten kara haber var? Seher vakti burda kimler ağlamış? Çemenzar üstünde taze çiğler var!. elma yanaklı. bunca serencam geçti başımdan. "Sadık-ı rahım. bir teni ablak. ben gerdanında. benleri çoktur. bilmeyen gezer. Dediler "Kanden gelirsin?" Dedim "Ben şahım başıma. devlet yanında. bedir-mah yüzlü. "Var mıdır bir iş?" Dedim "Seyyahım!". üç otuz yaşlı." Bildirdim halim. Ufukta iz gördüm kızıl bayraktan Dumanlar ağıyor nemli topraktan Tekbir sadaları gelir uzaktan Hudud boylarında sanki mahşer var İnliyor bir şehid ruhu derinde Yara var toprağın birçok yerinde . Durmadım orda. bu resme meşhur. Vardım bir şehre. zülfü burmalı. çehresi aydır. Kapıyı açtım.. asla Kırım'da. kaşları samur. kurtardı Allah!. bir ahu gözlü. naziktir eli.. pamuktan yumşak. saçı sırmalı. bir kazma dişli. bakıp durmalı. çifte gamzeli.Seyyah bir aşkın serencamı Secili metinlerin eski dil zevkini göstermek bakımından halkın yazı diline de yansıdığını aşağıdaki şu satırlar gösterir sanırız: Bir bunca müddet. gözleri mahmur. Hemen gittiler. yandım tutuştum. söze inandım. lebleri zülal. Ben de işittim. kiraz dudaklı. "Ne semtten geliş?". bilenler sezer. bir kazan başlı. kah yalın ayak. kendime şahım başımda külahım." Dediler "Gel eğlen! Şu vilayette alalım sana bir ebru hilal. kaşları yaydır. Dediler. çarşısı pazar. bir şirin sözlü. saçı dökülmüş. neydüği belli. "Derviş!".. çektim felaket. alelacele gerdeğe girdim. kuş gibi uçtum. gümüş tırnaklı. kak başı kabak. bir ince belli. yanağı güllü. bu resme metin.. benleri yıldız. beni yettiler.
dilber bir Nilüfer var Rıza Tevfik 700 YILIN ARDINDAN Osmanlı şiir akşamları Her perşembe 18-20.00 saatleri arasında Türk klasik edebiyatından örnek şiirleri şerh ettiğimiz toplantılarımıza bütün okuyucularımız ve Divan Edebiyatı meraklıları davetlidirler. Kat. 6. penbe. ne tab u fer var Neş'eler bu bezmi terk edip gitmiş Sel almış bu bağı tarumar etmiş Kan bataklığında beslenip gitmiş Soluk. Adres: Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı. 209. Harbiye-İstanbul .Ümitsiz açılan çiçeklerinde Ne reng ü bu kalmış. Cumhuriyet Caddesi Nr.
Meğer uzaklarda bir kadınla bir erkeğin sarılıp öpüştüklerini görmesin mi!?. Padişah gülmüş: -Nakşi! Yalan söyledin amma zararı yok. Zat-ı şahaneye de arz-ı ihlas eylediler. bir yalanla iki kelleyi birden kurtardın. öğren gel!. Samatya taraflarında bir tepecik üzerinde oturmuş dinlenirken musahibi Nakşi'nin taşıdığı dürbünü isteyip bir müddet çevreyi temaşa etmiş. Sultan IV. Nakşi'ye seslenmiş: -Derhal git! Şu karşıdakiler kimlerdir. Sultan Mustafa bir bahar günü derviş kıyafetiyle çarşı pazarı dolaşmış ve yorgunluk gidermek üzere kırlara doğru yürümeye başlamış. demiş. Murad ile III. Mustafa'nın tebdil gezmeye düşkün olduklarını tarihler yazarlar..Yalanın mubah olduğu an Hükümdarlar zaman zaman memleketin dahili vaziyetini öğrenmek için tebdil-i kıyafetle halk içine karışırlardı. bunlar hayli zamandır birbirlerini görmeyen iki kardeş imişler. . Nakşi emri yerine getirip nefes nefese dönmüş ve -Efendimiz.. Oracıkta rastlayınca dayanamayıp sarmaş dolaş olmuşlar.
Ne var ki Medine'deki müşrikler ve diğer dinlere mensup olanlardan bazı tahammülsüz insanlar ezan okunurken sesi duyulmasın diye gürültü yapmaya. İslamiyet yayılmaya başlayıp da Müslümanların sayısı artınca. Berceste: İftirakınla efendim bende takat kalmadı Yah-pare oldu bu dil aşkda mahabbet kalmadı Şol kadar ağlatdı ben biçareyi hükm-i kaza Giryeden hiç hazret-i Ya'kub'a nevbet kalmadı Sultan Ahmed (I) . III. . yaltaklanma anlamında kullanılır. Şimdiki "etek öpmek" deyimi bu geleneğin hatırasını taşır ve mecazen tabasbus. Bunun üzerine Hz. eğer vakit çok yakın ise. Eskiden birisi yanındakine. Deyimlerimiz: Eli kulağında Gerçekleşmesi pek yakın olan işler hakkında "(Henüz olmadı ama) eli kulağında!" deriz.Ezan okundu mu? dediğinde. Bilal bu vazifeye seçilmişti. . gerekse diğer yabancı devlet büyükleri padişahın ancak eteğini öpmekle yetinmişlerdir. Bu deyimin kaynağı Asr-ı Saadet'e. onları namaz için bir araya toplamak üzere ezan okunması kararlaştırılmış ve sesi güzel olduğu için de Habeşiştanlı eski köle Hz. Bilal-i Habeşi'ye kadar uzanır. ancak eteklerini (elbisenin belden aşağı kısmı) öperek tazim gösterirlermiş. Bilal. Kosova sahrasında Murad Hüdavendigar'ın elini öpme bahanesiyle yakınına gelip hançeriyle onu şehit ettikten sonra Osmanlı hükümdarlarının hiçbir yabancıya el öptürmemeleri bir protokol kaidesi olmuş ve gerek elçiler. ellerini kulaklarına tıkayarak ezan okumaya başladı. Bilahare müezzinler ellerini kulaklarına tıkamayı bir tür Bilal-i Habeşi sünneti gibi gördüler ve ezanı öyle okudular. Etek öpmek adetinin mazisi Osmanlı'dan çok eski zamanlara dayanır ve köleler ile cariyeler. 31) Miloş isimli Sırp. çocukları toplayıp Bilal-i Habeşi ile alay ettirmeye başlamışlardı. s. Sembolik olarak padişahın kaftanının ucunu dudaklarına değdiren bir kişi onun elini öpmüş kabul edilir ve böylece emniyet tedbiri de alınmış olurdu. Osmanlı'nın bu uygulamayı.Etek öpmek Evliya Çelebi'nin anlattığına göre (c.Okunmadı ama (müezzinin) eli kulağında. dermiş. Sırplara karşı bir protokol kaidesi olarak başlatması bize oldukça manidar göründü. efendilerinin yahut diğer asilzadelerin bedenlerine dokunamaz.
zavallı beni öylesine ağlattı ki. Alın yazım. onca aşk ateşiyle bir buz parçası kesildi de (eyvah) aşktaki sevgi eriyip gitti. akıttığım göz yaşlarından dolayı Yusuf'u için ağlayan Hz. Yakub. gözlerinden elemini ve hasretini akıtmaya bir türlü fırsat bulamadı. Gönül. .Efendim! Ayrılığın yüzünden bende zerre kadar güç ve takat kalmadı.
Bu da yine aynı toplumsal yapının ahlak ölçüleriyle izah edilebilir.olup neticesi de elemdir. "Yalnızca bir türlü aşk vardır. sevgilinin haberi olsun yahut olmasın. ama taklitleri binlercedir. daha ziyade aşıkı ilgilendirir. gizlilik. hissetmeye. Zaten istese de hakikatini görmesi. duymaya başlayacaktır. Şimdilerin telefonlu. başkalarından ayrı bir hayal dünyası kurup orada sevgiliyle birlikte olmaktır. onun için yaşanabilecek en büyük aşk macerasıdır. "Küçüksu'da gördüm seni / Gözlerinden bildim seni" diyebilecek kadar tanır. Çünki içinde yaşadıkları İslam toplumunun genel ahlak ölçüleri buna müsaade etmez. ikincisi de edep. ile. Ona göre aşk. nağmeler onun sesini taklid etmeye. Aşkın kayda geçirilmemiş yasası demek olan bu tavır. bir mektup.Ayine-İ İskender İskender Pala Kadimzaman aşkları Klasik zamanların aşk u alaka bahsinde bugünden farklı olarak iki husus dikkat çekicidir: İlki.halini ona anlatabilmek. konuşması mümkün değildir. bir bakış. Bazan bir çarşı-pazarda. tasavvufi. ayrıcalıktan ve dolayısıyla gizlilikten geçer. bir mendil vs. çiçekler ondan renk çalmaya başlayacak ve aşık. aşka adanmış bütün gönüllerde bir saygı ve ihtiram hissi doğuracağı tabiidir. Aşık. Elem çekmeyince -ki o da aşkın yegane gıdasıdır." Bu bakımdan Şark'ın klasik . bazan bir sokakta. Aşıkın gözünden başka herkese gizli olan o nurun. içe yönelmek. sevdiği insanın adına halel getirmemek için sevda bahrinin merkezine kendisini koyar ve aşkın bütün acılarına talip olur. Aşık. daha doğrusu sevgili bir hayalden ibarettir artık. kendi kozası içinde medd ü cezirler yaşadıkça. sevgilisini ancak. şehittir. sevdiklerini teşehhüd miktarı görmekten ibarettir. Aşık. her hal ü karda aşkın yolu bir özgelikten. yalnızca bir ilgi olarak kalır. Bu bakımdan eski aşıkların sevgililerine nezaketin son perdesinden "Sana ey canımın canı efendim / Kırıldım küstüm incindim gücendim" diye sitem etmelerini bile cür'etkarlık kabul eden o anlayış ile şimdilerin adına aşk evliliği denilip de bir yıl sonra küfürler. ister istemez atalarımıza ait beşeri aşka da yansımış ve aşıka özgü bir tavır geliştirilmesine yol açmıştır. bir çiçek. kavgalar. aşkı ve dolayısıyla özlemi artacak ve sevgili uğruna can-fedaya kadar gidecektir. mehtap onun nurunu taşımaya. Gözünün önündeki her şey sevgilinin bir hayalinden. Eski aşkları asil yapan. Bir aşık için.aşk. sevdiği insanı bir kerre görebilmek ve eğer mümkün ise -bir hareket. randevulu ve uluorta aşklarına nazaran kadim zaman aşıklarının yegane vuslat zevkleri. sanırız biraz da aşk u alakanın gizliliği ve daima edep sınırlarında kalmasıymış. her şeyden evvel bir sır -ki bu uğurda ser verilir. sille-tokat trajedilerle sona eren birlikteliklerini aynı aşkın görüntüleri kabul etmek çok zordur. platonik veya beşeri olsun bütün aşkların temeli aynı nurdan beslenir." diyen bilgenin sözüne bakılırsa İlahi. sevgili adının başka bir dudaktan duyulması bile tahammül edilmez acıları getirir. değil bir arkadaşına sevgilisinden bahsetmek. bazan bir tanıdığın evinde vs. ister melankoli. Aşkın muhtelif boyutlarında ortak olan bu gizlilik ve edep hissi. çevresindeki her şeyde onu görmeye. Buna ister melal diyelim. Artık saba yeli sevgilinin kokusunu getirmeye. Hani senedisahih olmasa da bir hadis-i şerifte buyurulmuştur ya: "Aşık olup da aşkını gizlemekle beraber iffetini muhafaza ederek ölen. Elemin ibtidası.
. 700 YILIN ARDINDAN Türk böyle şehit olur Türk tarihinin en ünlü amirali Hızır Hayreddin Reis (Batılıların taktığı lakap ile Barbaros). Nihayet bir gece muhasara hattını yararak kaleden çıktılar. 1635) . Bu sırada leventlerin ancak yarısı karşıya geçebilmişlerdi.. öleceklerini bile bile yeniden gerisin geri kat etmek için dizginlere asıldılar. İshak ve Oruç idiler. Oruç Reis. henüz nehri geçmemiş olan leventlerini yüzüstü bırakıp gidemezdi ve yavaş yavaş eriyen askerlerine yardım için atını mahmuzladı. Üç konaklık mesafedeki Melih ırmağını geçebilirlerse kurtulacaklardı. Oruç Reis. Bir türlü yardım gelmiyordu. şimdilerin "Nereni nereni. ırmağa yansıyan kılıç sesleri arasında dalga dalga yayılıyordu: . Avrupa'yı titreten kahraman denizci derhal askerlerini alıp nehri geçmeyi düşündü.İşte Türk böyle şehit olur!. Dolunayın yakamozlar kırdığı sulara atların ayakları bir karınca sessizliğiyle değiyordu ki İspanyol süvarilerine ikinci bir yardım dalgası geldi ve zemini titreten nal sesleri Melih ırmağından da duyulmaya başladı.aşıkları. Akdeniz'deki Türk varlığının ilk yıllarında Cezayir toprakları Türkler ile İspanyolların hakimiyetlerini kanıtlama arenası olarak görülüyordu. Kovalamaca gün boyu sürdü. Geride kalanlar büyük bir İspanyol hücumuna maruz kaldılar." ile başlayan şarkılarla ilan-ı aşk eden gençlerine göre birer aşk şehididirler. Becaye. Şimdi asker sayısı bire on olmuştu. Aylarca süren savaş ve kuşatmaya Türklerle birlikte yerli halk da karşı koymaktaydı. Hava kararmak üzere iken düşman nehre yakın bir yerde Oruç ve adamlarına yetiştiyse de kısa bir çarpışmadan sonra kılıçlar kınına girdi. BERCESTE Evc-i havada sıyt-ı çakaçak-ı tiğdan Avaz-ı ra'd u saika reh-gümkünan olur Nef'i (ö. O sırada Oruç'un sesi. Oruç ve yiğitleri günlerce Tlemsen kalesini savundular. en üzüntülü günü de hiç şüphesiz ondan tam yirmi yıl evvel Oruç'un. İspanyollar arasında şehit olduğu gündür. Öyle bir nokta geldi ki yerli halk saf değiştirip Oruç'tan desteğini çekti ve bu topraklarda bir kolunu bırakmış olan Oruç Reis'i bir avuç Türk cengaveriyle yapayalnız bıraktı. sırt sırta verip Akdeniz memleketlerini dize getirmişlerdi. tüfekler sustu. Hızır'ın Akdeniz'de yaşadığı en sevinçli gün Preveze zaferini kazandığı gün (27 Eylül 1538) ise. Bilahare Oran'ı ve Beni Raşid kalesini de alınca İspanyollar Cezayir'in tamamen elden gitmesini engellemek için büyük bir ordu hazırlayıp Cezayir'e gönderdiler. Bilhassa Oruç ile omuz omuza. Tlemsen ve Cezayir gibi şehirleri almış ve kendisini Cezayir ülkesinin hakimi ilan etmişti. Akdeniz hakimiyetini ele geçirir ve Afrika sahillerini boydan boya Türk idaresine hediye ederken en yakın yardımcıları bizzat kendi kardeşleri İlyas. Onu gören herkes bin bir meşakketle geçtikleri nehri. İspanyol süvari ordusu peşlerindeydi.
bu hengamede çak çak öten kılıç şakırtılarından korkup göklerin doruklarında yollarını şaşırır.(Öyle bir savaş ki) şimşek ve yıldırım sesleri ve yalımları. nereye kaçacaklarını bilemez olurlar. .
bahtı açılırmış. trc. bununla yaşar. boz saksağanı andırır bir kuş olduğuna dair rivayetler vardır. renkleri de altın rengi idi. Fakat kesildikleri vakit görülürdü ki içleri eski pamuk gibi kuru idi. Bu adam bu dünyanın kötülüğünden duyduğu hiddeti portakal misaliyle ifade eden bir hiciv üstadı değil de nedir? (Çin Denemeleri. edalarla oturan subay diplomalı kimseler. tılsımlı olduğuna inanılan bir tür parlak ve kıymetli taş olup dile dokundurulduğunda ağzı tatlandırırmış. bugün sahtekarlık eden yalnız ben değilim. Buna şaştım ve kendisine sordum: -Sen malını. fakat bunlar onları düzeltmekten acizdirler. karşılık verecek durumda değildim. Yeşil kanatlı.. o kişi devlete erer. çok kişi var. en güzel şaraplarla mest olur. Öyle değil mi? (1) Yada. Devlet hazinesinin nasıl israf edildiğine utanmadan. kaplara konsun da atalara kurban olarak sunulsun diye mi. başkaları alır. en nefis yemeklerle karınlarını doldurur görenler korku ve titreme duyarlar. İstanbul 1992. bu adam portakalları muhafaza etmesini o kadar iyi bilirdi ki portakallar sıcakta da soğukta da bozulmazlardı. Bunlar acaba savaş taktiğinin kurallarını kullanacak iktidarda kimseler midir? Tapınağın hamisi imiş gibi ihtişamla oturan o memur külahlı. Hem sonra. fakat bu kimseler memleketi onlara karşı savunmazlar. s. sarı gagalı. Maiyyetleri yolsuzluklarda bulunurlar. Gölgesi kimin başına düşerse. Eski Türkler bu taşın kutsallığına inandıkları için yağmur duasına çıkacaklarında beraberlerinde götürürlermiş. MEB Yay. güzel atları üstünde dolaşır.Ayine-i İskender İskender Pala Portakalcının cevabı XIV. yüzyıl Çin bilgelerinden Liu Ci'nin bir denemesini okurum ben zaman zaman. Hızır. öyle değil mi? Ama siz bunlara bakmıyor. Halk sıkıntı içindedir. yalnız benim portakallarımla meşgul oluyorsunuz. elle dokunulunca yada(1) gibi tatlı idiler. fakat bunlar yardımına koşmasını bilmezler. vücudumu muhafaza ederim. fakat bunlar mani olmazlar. geniş kuşaklı insanlar. Bunları o büyük resmi dairelerinde oturur görenler. Ben satarım. 102103)" Dünyada asırlar değişiyor. Çekildim ve adamın sözleri üzerine düşünceye daldım. Şunun üzerine hiç düşünmediniz mi: Kaplan derisinden yastıkları üzerine. Bunlar da hep dıştan altın ile yada. Sustum. Hüma kuşu yükseklerde seslenir Hüma kuşunu biz talih kuşu olarak biliriz. . Yemişler meydana çıkarıldığı zaman pırıl pırıl. Yemişçi gülümseyerek şöyle cevap verdi: -Yıllardan beri bu işi yaparım. Kanunlar kötüdür.. Şöyle: "Hangchou'da bir meyveci vardı. içten çürük pamukturlar. sanki şehri müdafaa ediyorlarmış gibi manalı tavırlar. yoksa misafirlere ikram edilsin diye mi satıyorsun? Yoksa budala ve gafilleri aldatmak için mi bunları dıştan bu kadar güzel kılıyorsun? Sen gerçekten müthiş bir sahtekara benziyorsun. sıkılmadan bakakalırlar. Kemikle beslenir ve başkasına zarar vermeyen hiçbir canlıyı incitmezmiş. Şimdiye kadar kimse bana bunlar hakkında bir şey söylememiştir. iyi bir hükümet işi başaracak kudrette midirler? Şakiler ayaklanırlar. yalnız sizin hoşunuza gitmediler. N. ama değişmeyen bir şablon her zaman mevcut.
Evliya Çelebi cin taifesinden yaratılmış olan mahlukatı sayarken Hüma'nın da adını zikredip şu bilgiyi verir: "Ve hüma kuşu makulesi. derler. v. Güya ebabil kıt'asında. c. Evc-i asumanda (yükseklerde) gıdası elma kabuğu dumanıdır ve suyu çiğ ve kırağıdır. bu mutlaka hüma olurdu. Asla yere konmaz. hevada. IV. Kanatları kırlangıç cenahları gibi sivridir. padişahın başı üzerinde kanatlarının devamlı gölge yapması. Oğuz hakanının hanımının ongunu (tılsımlı rotemi. Kadının ve ananın değerine istinaden saltanata ait bazı eşya hakkında sıfat olarak kullanılan hümayun kelimesi de buna dayanır (tuğra-yı hümayun. hala Çin vilayeti. (Seyahatname. Tıpkı Selçuklu kartalı gibi. Onlarda daha ziyade kartal ile tasvir edilmiştir. Amma kanatları ucunda birer karış kadar bükülmüş teller ucunda birer çengel-misal tırnakları vardır ve ayaklarında dahi çengelli tırnakları var ve minkarı (gagası) yırtıcı kuşburnu gibi değil. dolayısıyla da halkı koruyup kollayarak onların mutluluğunu sağlaması biçiminde yorumlanmıştır. Romalıların ogüst kelimelerinin karşılığıdır. seri hareketli bir kuştur. kısmen yalınlaştırılarak)" . Amma laşesin bu hakir Evliya-yı pür-taksir Acem diyarında Genci Kulu hazinesinde görmüşüm. uğurlu kuşu) olarak bilinir. münakkaş (renkli).). Avrupalıların imperial veya royal.Eski Türklerde hümanın adı "umay"dır. 396 a. mühr-i hümayun vs. bir küçük kuşdur. Bizdeki hüma inanışı. Semenkan vilayeti ve Kafdağı'nın ötelerinde çokdur. bulutlar içre aşiyanları (yuvaları) vardır. Diğer bir ifade ile eğer Osmanlı devletinin bir ongunu bulunsaydı. Beyzasın (yumurtasını) havadan zemine bırağıp beş yüz yıllık yoldan beyzası zemine inince yavrusu zemine inmeden asumana uruc eder (yükselir). Asla vücudunu hayatta iken kimse görmemiştir. Buradaki hümayun.
Bilhassa derviş kılığında seyahat eden kişilerin pazubentleri mutlaka birer servet ihtiva edermiş. yakut vs. Mecazen güç. İçlerinde vefk. Yarım asır geçti. Otuz beş yaşlarında idim. bilek" gibi anlamlar yanında kolun dirsek ile omuz arasında kalan kısmına denir. on sekiz yaşlarında. köyler oldu. pazvant) vardır. yay kaşların zorlu kirişini hiç zorlanmadan çekiyor. Pazubendler. On yedi. Hatta mücevher ve kıymetli taşlarla süslenmiş olan pazubendler de kullanılmıştır. Hali vakti iyi olanların pazubentleri içinde elmas. IV. haydut bakışlı idi. bezden. Sakalım da vardı. konaklarım tekkeler. Çiftlikte idim. istiğna sahibi güzellerin kaş çatmalarından kinaye olarak şöyle der: Çille-i sahtın çeker her dem keman ebruların Aferin erbab-ı aşkın kuvvet-i bazusuna Aşk erbabının pazı kuvvetine aşk olsun. ipekliden. bu usul oldukça yaygınlaşmıştır. muska yahut kimlik mahfazası şeklinde düşünülüp kolda taşınan. Beyitteki bazu kelimesi "kol. Orada bir handa yoldaş olayım diye peşime bir Çerkes delikanlısı takıldı. bazubendinin macerasını şöyle nakletmiştir: "Memleketten 1908'de çıktım. kuvvet yerine kullanılır. şimdilerde kimsenin artık kullanmadığı ve hatta adını bile unuttuğu bir de eski pazubendimiz (pazıbent. Osmanlı'nın son asırlarındaki kervan yolculuklarında. Son kullananlardan birisi Bitlisli Çamiç Ağa olmuştur. İkide bir "Eşkıya çıksa ne yaparsın?" diye sorar. On bin kişide bir kişinin kolunda yokdur diyebiliriz. Eski metinlerde geçen "Var kuvveti bazuya çıkarmak" diye bir deyimimiz vardır. tevkifime iki jandarma geldi. Meşinden. bıyıkları yeni terlemiş. bir daha dönüp gitmedim. 2325) şöyle anlatır: Bazubendler zamanımızda kullanılmıyor. "bir işi tez vakitte başarmak için olanca gayretini sarf etme"ye denir. Pazubend. atlastan yapılabildiği gibi gümüş veya altından imal edilmiş olanları da bulunur. s. Düzce köylerine kadar sağ ve salim geldim. hanlar. ver elini İstanbul. öbür gözüne çamaşır doldurup çok iyi bildiğim dağ yollarından. hıfz ayetleri ve tılsımlardan müteşekkil muskalar bulundurulan pazubendlerin yükte hafif pahada ağır servetleri taşımak için de kullanıldığı bilinmektedir. Masumiyetimi ıspat edemeyeceğim çirkin bir tecavüz iftirasına uğradım. deyip yaya olarak kaçtım. Kasabalara uğramadım. Bir Nakşi dergahında kıyafetimi tebdil ile derviş oldum. İkişer altın bahşişle geri çevirdim ve hemen o gece heybenin bir gözüne azık. kıymetli mücevher taşıdıkları ve yolda yolakta ihtiyaç duyulursa bunları çıkarıp nakde dönüştürdükleri meşhurdur. İstanbul Ansiklopedisi'nde (c. Heybeme elli altın atmış. pazubendime de İstanbul'da satıp sermaye yapmak üzere ana yadigarı iki güzel zümrüdümü saklamıştım. iki ila dört parmak eninde bir tür aksesuvardır. Fakat bakışlarından şüphelendim. Bu kelimeyle ilgili olarak. BİR PAZUBEND HİKAYESİ Reşat Ekrem Koçu. pençeli. dirsek ve kol arasına bağlanır ve giysinin içinde görünmeyecek şekilde taşınırmış. ben de . şehbaz ve pürsilah çok güzel bir çocuktu.Ayine-i İskender İskender Pala Pazubend Şair Fıtnat Hanım'ın bir beyti vardır.
irfan babında zahir ve batın. Ağaç dikmek geleneğini yitireli çok olmuş. bari ağaç katlinin önüne geçilebilse. Niyazi-i Mısri. "Meşhur şaki Laz Dimitri'nin yetiştirmesi Çerkes Ali olacak. Şerh sisteminin eski metod ve içeriği ile günümüzde bu tür şiirlere nasıl yaklaşılması gerektiğine dair mukayeseler ve öğrenilecek bir yığın eski kültür malzemesi. 512 43 28) DEYİMLERİMİZ Ali kıran baş kesen Külhanbeyi ağzında "Ali kıran baş kesen" diye bir deyim vardır." sözünü "Ali kıran baş kesen" yapıp Anadolu'yu ağaçsız. Oğlanı tarif ettim. Bıçkın ve acımasız serseriler hakkında kullanılır. nefs ve mead konularını işleyen Arap İslam Kültürünün Akıl Yapısı (722 s. Eşrefoğlu Rumi. Ne ki.." sözü de bu anlayışın tezahürüdür. vacip ve mümkün. Aziz Mahmud Hüdayi gibi mutasavvıf şairlerin şiirlerine yapılmış şerhleri konu alan Tasavvufi Şiir Şerhleri (462 s.. belki de bu sözü "Dalı kıranın başı kesilir" şekline dönüştürmekten geçiyor. Prof. Şükrettim. beni soyar. Atalarımızın insanları ağaç ve bitki sevgisine teşvik için dal kıranın baş kesmiş kadar suçlu olduğunu belirtmeleri eskiden beri Türk-İslam töresinde ağaç ve bitki hukukunun derinliğini gösterir." dedi. "Muskamdır.. nübüvvet ve velayet. cevher ve araz.."Heybemi alır. Dr. Oğlan yatağanı çekti. canını bağışladığına şükret." dediler. klasik zamanları ve o zamanlara ait metinleri anlamaya yönelik anahtar niteliğindeki önemli bilimsel çalışmadan oluşuyor. Fatih'e atfedilen "Ormanlarımdan bir dal kesenin başını keserim. BERCESTE Cenneti almak olmaz akçe ile Girmek olmaz behişte rüşvet ile . Divan şiirinin söylenip yazıldığı zamanlara ait olmak bakımından bu şerhler son derece önemlidir ve bugün Türk klasik edebiyatıyla ilgilenen hemen herkesin bu kitaptan öğreneceği çok şey vardır. "Derviş.. Heybemi aldı. asıl ve fer'. Uğursuz boğazdan canımla çıkınca o kılıkla bir Bektaşi tekkesine sığındım. bitkisiz bırakmışız. burhan babında da ma'kulat ve lafızlar. peki bölge insanının ağaç sevgisi bu kadar mı azalmıştır?!. canıma kıymazsa helal eder giderim. Bizden hatırlatması: Ağaç dikme mevsimindeyiz. beni de seni koruduğu gibi korur. istersen vereyim!?" dedim." sözü "Ali kıran baş kesen"e dönüşmekte gecikmeyecektir. bizler "Dal kıran baş keser. eminiz. soyun bakalım!. beni yalın ayak bir don bir gömlekle bıraktı. analoji ve mitoloji. Harami yatağı bir derbende girdik. tanıdılar.. Kitabevi yayınlarının son iki kitabı. Tasavvufi Şiir Şerhleri edebiyat dünyamızın kaynak eserleri arasındaki yerini kısa zamanda alacaktır. Kolumdaki pazubendi sordu. Doğu ve Güneydoğu'da bir tek yaprak olmaksızın uzayıp giden bozkırlar bir milli ayıp değil de nedir? Devleti bir kalem geçelim.) adlı eseridir." dedi. Bunlardan ilki.). (Kitabevi. Ömür Ceylan'ın Yunus Emre. Üstüme çul çaput. KİTAP. diğeri de Dr. KİTAP. Bu deyim aslında "Dal kıran baş keser" ata sözünden galattır. 0 212." derdim. Hacı Bayram Veli. Eğer öyle ise elbette "Dalı kıran başı keser. Çare. Muhammed Cabiri'nin beyan babında lafız ve mana. bir şeyler verdiler. "İstemem.
Fuzuli (Behişt: Cennet) .
onları başıboş bırakıp yetiştirirlerdi. Orta halli adamlar ise koyun. lor. yavrusunu aşırı derecede kıskandığından önce yavru tutulup onun vasıtasıyla annesi yakalanırdı. Peki Orta Asya’da atalarımız ne içerlerdi? Hemen söylemeliyiz ki Türkler şarap içmeyi Hun İmparatorluğu zamanında öğrendiler." der. Nitekim pek çok dilde yoğurdun adı yine yoğurttur. mahmuz vb. Süt. keşmik. Macarcadaki bor kelimesi hâlâ içki anlamını korumaktadır ki Macar diline Türkçeden intikal etmiştir. Hamburger ve fast–food (buna Hüsrev Hatemi Hoca “fesâd–ı fûûd” diyor) ile sağlıksız beslenme en küçük şehirlerimizi bile istila etti. kaz eti yemektedirler. yular. yağ. asırda Türkler tarafından içildiğine dair belgeler vardır. Bugün faydası herkesçe bilinen yoğurdu ilk defa yapan ve zamanla dünyaya tanıtan Türklerdir. uçsuz bucaksız yaylalarda sürüler halinde bulunurdu. Muazzam hayvan sürülerini uçsuz bucaksız bozkırlarda ve vadilerde besleyerek hayatın akıp gittiği o zamanlarda bilhassa hayvansal gıdalar ön planda tutulmuştur. Bozanın da XI. Bundan sonra 3 veya 4 hafta boyunca ayağına köstek vurulur ve sağım mevsiminde iyice insana ünsiyet kespetmiş olur. Hipokrat. Buna benzeyen bir içki de begni adıyla anılmakta olup buğday ve arpa cinsi hububattan yapılmıştır. Türklerin en eski içecekleri hiç şüphesiz kımızdır. Kısraklar binek hayvanı olarak kullanılmadıkları için yarı vahşi dolaşır. acaba atalarımız eskiden ne yer ne içerlerdi? Osmanlılar devrine ait yemekler üzerine araştırmalar yapıldığı için bunları bulmak o kadar da zor değil. Türkler. Usulüne uygun ehlileştirilmek istenen bir kısrak yaklaşık 8–10 günde insana alışır. Merak ettik. Çünki Türklere ait bütün eski kaynaklarda kımızdan bahsedilir. İleri gelenler at eti yerler. ağız ve yoğurt.İskender PALA Ayine-i İskender Meyvelerden elma.. kaymak. Atalarımızdan bahseden kaynakların elma ve armut gibi meyveleri çok yetiştirdiklerini ve bilhassa kavuna değer verdiklerini egzotik bir anlatımla söylemelerine bakarak bu meyvelerin orta Asya kökenli oldukları iddia edilebilir. Strabon da eski bir Yunan şairinin dizelerini naklederken Aethioplar ve Ligys’lerin yanında oturan “at sağan İskit”lerden bahsetmektedir. 981 tarihinde Türklerin yanına elçi olarak giden Çinli Vang-Yen-Tö orada gördüğü yemekler hakkında "Dikkate şayandır ki en fakir adamlar bile et yerler.. öncelikle onun asabi hareketlerini teskin ile mümkündür. ördek. semer. Çin tarihleri de ayrıca bu konuda zengin bilgilerle doludur. Darıdan yapılan bozanın Türkler arasındaki adı buhsumdur. içkilerden kımız Yiyecek ve içeceklerimiz her geçen gün değişiyor ve bize yabancılaşıyor. koşumlar kısrak için oldukça yabancı şeylerdir. yılkı dedikleri at sürülerini bozkır ve çayırlarda serbest olarak otlatırlar. Onlar şaraba süci veya bor demişlerdir. Genç kısrak. Bu yüzden bir kısrağı yakalamak. İskitlerden bahsederken bu kavme “Kısrak sağanlar ve süt içenler” demektedir. İçlerinden binek olarak kullanılacakları yakalayıp alıştırmak hayli zor işti ve ustalık isterdi. Atalarımızın Orta Asya’daki hayatları büyük ölçüde tarım ve hayvancılığa dayanırdı. Ancak Orta Asya’daki hayatımızın yeme içme bahsi hâlâ meçhuller arasında. Ancak ondan sonradır ki kısrağı sağacak kadın yanına yaklaşabilir. Hele sütü sağılacak kısrağı tutup eğitmek başlı başına bir ihtisas isterdi. Kımızın ne zamandan itibaren istimal edildiğini kestirmek zordur. . Gem.
Ancak bir Kırgız’ın içtiği miktara dayanabilecek mideye ender rastlanır. edebiyatımızda (servi yerine) folklorumuzda kavak sembolizmine sıkça rastlanmaktadır. Bu yolu otuz dakikada almaktadır. Bu balık sudan dışarı çıkıp yüz metreye yakın yürüyebilmektedir. DEYİMLERİMİZ: Balık kavağa çıkınca Son Posta gazetesinin 25 Mayıs 1940 tarihli nüshasında "Hindistan’da balıklar kavağa çıkmaya başladı" şeklinde bir haber ve altında şu bilgi mevcuttur: "Hindistan’da ve Hindiçini’de Anabas adında çok garip bir balık vardır. Türkülerimizde.. Kımız. Hatta bu bölgede balık da fazla eğleşmez ve burada balık tutulup karaya çıkarılamaz. Oysa bu deyimdeki kavak sözünün kavak ağacıyla bir alakası yoktur. ekşimtrak." denilir. Kavaklar. Evin kadını belli vakitlerde bu tulumu sallayarak sütün çalkalanmasını sağlar ve ekşime noktası kemale erdiğinde içilmek üzere başka kaplara aktarırdı. Uzun Kavak vs. ama gitgide diğer şehirlere de yayılınca İstanbul’daki bu semtleri bilmeyenler tarafından Kavak adı kavak ağacı gibi anlaşılmış ve ‘Balık Kavağa çıkınca’ deyimi de kavak ağacıyla ilişkilendirilmiştir." Bu haber besbelli ki şimdiki asparagasçıların babaları tarafından yazılmıştır. İstanbul’da bulunan Kavak semtleridir. Çünki deyimin anlamı her iki okunuşa da uygundur.) sıralamak bile uzunca bir liste yayınlamayı gerektirir. Besin değerinin yüksek olduğu bilinmektedir. Mayalanmadan dolayı içinde alkol bulunur. Avrupa’dakine de Rumeli Kavağı denilmektedir. (1) Yine deyimlerimiz arasında bulunan “Başında Kavak yelleri esiyor” benzetmesinde de söz konusu olan kavak yeli Kavaklar’da esen şiddetli rüzgârdır ki kontrol altına alınamayan. Kımız sarhoşluk verdiği için dinen içilmesi caiz görülmez. yani delikanlılık coşkunluğunun aykırılığını anlatmak üzere kullanılır. Kırgızlar ve Tatarlar kımızı bugün dahi mebzul miktarda tüketirler. bu tür vaatlerin gerçekleşmesinin de öyle imkansız olduğu anlatılmaktadır. Kavak ağacı sulak yerlerde hızla yetişen ve kerestesinden istifade edilen bir ağaç olduğu için bizim coğrafyamızda daima var ola gelmiştir. Burada anılan kavak. İstanbul Boğazı’nın Karadeniz’e açılan noktasında iki yerleşim alanı vardır. Kavaklar çok rüzgârlı (1) ve akıntılı olduğu için burada balık avlamak imkansız gibidir.. Bugün Anadolu’da kavak kelimesiyle türetilmiş yer isimlerini (Aynalıkavak. Güya balığın kavak ağacına çıkması nasıl imkansız ise. bildiğince hareket etmekten dolayı bir işe yaramayan düşüncelerin sahipleri için. Bu balıkların güçlü kuvvetli olanları ağaçlara da tırmanmaktadır. Haberin tek okunabilirlik gerekçesi de dilimizdeki "Balık kavağa çıkınca" deyimi olsa gerektir. güya onların icra zamanını bildirmek üzere "balık kavağa çıkınca. kimi aslan. Dilimizde gereği yapılamayacak vaatleri anlatmak. Ancak verem tedavisi için Orta Asya’da kımız kürlerinin uygulandığı bilinmektedir. yatan mevtâyı söyletsen Laedrî .Sağılan süt tulumlara konur ve içine maya katıştırılır. Bunlardan Asya’dakine Anadolu Kavağı. Tahminimiz o ki bu deyim İstanbul civarında türetilmiş. hafif köpüklü bir içecektir. BERCESTE: Nelerden arta kalmıştır hele dünyayı söyletsen Kimi devdir.