Vergi affı, ödenmeyen vergi borçları ve bu borçlarla ilgili parasal ve cezai sorumluluklardan tamamen veya kısmen kurtulma imkanıdır. Hukuki olarak ise devletin alacak hakkından vazgeçmesi ve kamu alacağının ortadan kalkması demek. Bu gibi aflara sadece gelişmekte olan ülkelerde değil gelişmiş ülkelere de başvurulmaktadır. Fransa, Portekiz, İrlanda gibi ülkelerde ve ABD eyaletlerinde vergi aflarına başvurulduğu görülmüştür. Tabii Hindistan, Şili, Türkiye gibi az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde vergi aflarına daha çok sık rastlanmaktadır. Ülkemizde 1960 yılından bu yana neredeyse her yıl karşılaştığımız vergi affının son karşılaştığımız hali 2017 yılı içinde vergi borçlarının yapılandırması şeklindeydi.
Kapsam açısından farklılık gösteren vergi aflarına kimi zaman sadece gelir vergisi veya kurumlar vergisi dahil olabilirken kimi zaman da genel aftan söz etmek mümkün olabiliyor. Bu bilgi ışığında vergi aflarını genel af ve kısmi af olarak ayırabiliriz.
Vergi aflarına dair görüşler olumlu ve olumsuz olmak üzere ikiye ayrılıyor.
Olumlu olduğunu düşünenler;
- Vergi uyumunun artacağını
- Artan uyum sebebiyle uzun vadeli gelir vergilerinde artış olacağını
- Kamu gelirlerinde artış olacağını savunmaktadır.
Olumsuz düşünenler ise;
- Vergi kaçıran kişi sayısının vergi affına katılımının düşük olduğunu
- Geleceğe dair yine vergi affı çıkacağı beklentisi oluşacağı için daha az vergi ödemeye teşvik edeceğini
- Haksız bir vergi indirimi olduğu için gönüllü uyumunu azaltacağını savunmaktadır.
Vergi Aflarının Nedenleri
Çeşitlilik gösteren vergi aflarının nedenlerini genel olarak gruplarsak mali, ekonomik, politik ve sosyal nedenler diyebiliriz.
Politik Nedenler
Seçim öncesi uygulanan veya seçimden önce söz verilip seçimden sonra uygulanan vergi aflarını düşündüğümüzde, vergi afları ve politika arasındaki ilişkiyi kurabilirsiniz. Bunun yanında kimden ne kadar vergi alınacağını, kimlere indirim uygulanacağı veya hangi hizmetlerden vergi alınacağı gibi konular da hükümetin belirlediği şeyler olduğu için vergi, özü itibarıyla da politik bir konudur. Ayrıca vergi afları, çok geniş kesim için sevindirici bir uygulama olduğundan politik sebeplerden dolayı aff çıkarmak gayet yerinde bir karar olarak değer görüyor.
Mali Nedenler
Vergi aflarının temelinde mali nedenler bulunmaktadır. Vergi afları ile elde edilen vergi gelirleri kısa sürede kamu gelirlerinin artmasını sağlamaktadır. Kayıtlara göre 2003 yılındaki vergi affı ile 4,7 milyarlık vergi geliri elde edilmiştir. Bunun yanında vergi affı uygulamaları, hükümetin vergi kaçırma ile mücadelede kararlı olduğunu göstermekte ve önceden sisteme dahil olmayan mükellefler de kayıt altına alınıp izlenerek uyum sürecinde iyileşme sağlanmaktadır. Uyumla beraber vergi denetim giderleri azalacağı için kamu giderlerinde tasarruf sağlanmış olmaktadır.
Ekonomik Krizler
Ekonomik kriz sonucu işletmelerin mali yapısı problemlerle karşı karşıya kalmakta ve ödeme güçlüğü ile sonuçlanacağı için vergi borçları artmaktadır. Ekonomik krizin yol açtığı bu gibi olumsuz etkileri vergi afları yeniden yapılandırma, birikmiş faizlerin silinmesi veya taksitlendirme yolu gibi vergi afları iyileştirmektedir.
Yapısal Değişiklikler
Vergi kanunlarının değişmesi neticesinde yapısal değişikliklere gitmek gerekebilir.
Sağlıklı Bir Vergi Yapısı
Ülkemiz de dahil olmak üzere pek çok ülkede vergi kaçağı sorunu ciddi bir sorun teşkil etmektedir. Toplumda vergi ödeme sorumluluklarını yerine getirmeyen kişi sayısı azımsanmayacak kadar çoktur.
Diğer Nedenler
Yukarıda saydığımız temel nedenler dışında da nedenler mevcut. En güzel örneklerinden biri de Cumhuriyet’in 50. yılına özel yapılan vergi affı. Yani ortada vergi affını gerektirecek ekonomik, politik veya mali bir neden olmaksızın bir ödül olarak uygulanan vergi afları da mevcut.
Sonuç
Ülkemizdeki vergi afları mali anlamda kamu yararına sonuçlar doğursa da vergi ödevleri anlamında mükellefler için olumsuz sonuçlar doğurabilmektedir. Bunlardan bazıları; oluşan vergi affı beklentisi nedeniyle mükellefleri vergilerini düzenli ödeme yapmaması .Kısaca, bireyler açısından olumlu görevi görmeyen vergi afları, hükümetin yararına faydalar sağlamaktadır.
Last modified: 10 Kasım 2017