Alara Hanı
- Yapılır tarihi : 1231-1232?
- Yaptıran Kişi : Alaeddin Keykubat
13. yüzyıl Anadolu Selçuklularına ait bir yapı olan Alara Hanı, Akdeniz’e dökülen Alara çayının kenarında yer almasından ve Alanya-Konya kervan yolunun başlangıcındaki ilk konaklama yeri olması nedeniyle büyük önem taşıyordu. Kitabesine göre 1231-1232 yılında Alaeddin Keykubad tarafından yapılan han, bizzat sultan tarafından yaptırıldığı için “sultan hanları”ndan sayılmaktadır. Ayrıca plan şeması itibariyle diğer sultan hanlarından kendini ayıran Alara Hanı, dikdörtgen şeklindeki bir plan içinde kapalı bölüm ile avlu fonksiyonları tek merkez etrafında iç içe olacak şekilde tasarlandı. Anadolu kervansarayları arasında Afşin ve Tercan gibi birkaç örnekle beraber ayrı bir grup oluşturan Alara Hanı, bu grubun en önemli örneği olarak günümüze ulaştı ve sonradan restore edildi.
Han büyük ölçüde kesme taşla yapılmış, yamaca bakan taraflarında ise kısmen moloz taş kullanılmıştır. Merkezi bölümde dar bir koridor etrafında sıra ile bir eyvan, bir oda düzeni görülür ki buranın hanın asıl konaklama bölümünü teşkil ettiği açıkça belli olmaktadır. Koridorun üzeri açık görünmekte ise de bunun aslında boydan boya bir beşik tonoz ve belki ışıklıklarla örtülmüş olduğu anlaşılmaktadır. Bu merkezi konaklama bölümünün etrafını her yönden iki sıra halinde tonozlu mekânlar çevirir. Bunlardan dış sıranın ahır, iç sıranın ise yük ve hizmetkârlar için genel bir bölüm olduğu sanılmaktadır. Giriş tarafında hem merkezi konaklama mahalline, hem de çevre koridorlara geçiş sağlayan ara bölümler bulunur. Kapıdan hemen sonra süslü tonozu ile çeşme eyvanı, diğer yanda da mescit yer alır. Pâyelere dayalı aslan başı şeklindeki konsolların ise kandillik oldukları anlaşılmaktadır.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Ara Altun, Alara Hanı, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt.2, 1989
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Darülfünun
Tanzimat devrinde halkın eğitimi meselesi içerisinde ele alınan ve geliştirilen Dârülfünun fikri daha çok her türlü ilmin okutulacağı bir müessese olarak düşünüldü. Bu asrın başlarından itibaren Osmanlılarda görülen bilimde Doğu’dan Batı’ya olan yöneliş ve eğitim anlayışında meydana gelen değişmeler, Tanzimat döneminde medrese dışında yeni bir yüksek öğretim müessesesinin kurulması yolunda teşebbüslerin doğmasına vesile oldu. Tanzimat döneminde, Osmanlı Devleti’nde yeni bir eğitim metodu hazırlamak gayesiyle, 1845 yılında ulemâ, asker ve bürokratların katıldığı yedi kişiden oluşan Meclis-i Muvakkat adında geçici bir maarif meclisi kuruldu. Meclis-i Muvakkat bir yıllık bir çalışma sonunda Osmanlı eğitim reformunun temel kaidelerini tespit etti ve eğitim sistemini üçe ayırdı. Bu üç eğitim seviyesinde dârülfünun kurulması yüksek eğitim programında yer aldı. 1846’da Dârülfünun kurulması yolunda ilk adım atıldı. İlk hedef devlet hizmetini iyi bir şekilde yürütecek memur yetiştirmekti. Dönemin sadrazamı Keçecizâde Fuad Paşa, Dârülfünun binasının tamamlanmasını beklemeden binanın bitmiş olan bazı odalarında halka açık serbest konferans şeklinde dersler verilmesini uygun görmesiyle ilk dârülfünun tedrisatı başlamış oldu.
-
Abdullah Biraderler
Osmanlı Devleti’nin ilk fotoğrafçıları olan Abdullah Biraderler 1. Meşrutiyet sonrası İstanbul’unu fotoğraflama faaliyetleriyle bilinirler. Bir dönem Abdullah Freser adıyla da bilinen Kevork ve Vichen kardeşlerin doğum yerleri Diyarkabır’dır. Kevork Venedik’te resim, kardeşi Vichen ise Osmanlı’nın başkenti İstanbul’da fildişi üzerine minyatür çalışmaları yaptı. Alman kimyager Rabach’ın açtığı fotoğrafhanede çalışmaları ise onlar için dönüm noktası oldu. Rabach’ın Almanya’ya dönüşü üzerine stüdyoyu devralan kardeşler kısa zamanda şöhret kazandılar. Bu ünleri onları 2. Abdülhamid tarafından saray fotoğrafçısı olarak atanmalarına vesile oldu. Saraydan gördükleri ilgi ve himaye karşısında ise Müslüman olarak Abdullah Biraderler adını aldılar.
-
Pertevniyal Valide Sultan Külliyesi
II. Mahmud’un eşi ve Sultan Abdülaziz’in annesi Pertevniyal Vâlide Sultan tarafından Aksaray Meydanı’nda yaptırılan külliye cami, mektep, türbe, türbedar odası, kütüphane, muvakkithâne, karakol, altı adet çeşme ve yedi adet dükkândan oluşur. Bina emini Hüseyin Bey, yardımcısı Hüsrev Bey, kâtibi Sâmi Efendi, vakıf idarecisi Bogos Bey (daha sonra Mihran Bey), Kalfa (mimarı) Serkis (Balyan) Bey, yamağı kardeşi Agop ve Bedros beyler, mermere ve sıva üstüne işlenecek motifleri çizen Oseb Bey ile yamağı Agop (Balyan) Bey’dir. Aksaray’da yanmış olan Kâtib Camii’nin arsası üzerine inşa edildi. Serkis Kalfa tasarımını ve çizimini Pertevniyal Vâlide Sultan’ın, “Ortaköy Camii kadar olsun” şeklindeki emrine göre düzenledi, cami harimini Ortaköy Camii’nin harimi kadar yaptı, fakat avlusunu ondan daha geniş tuttu. Külliyenin inşaatı 1868’den 1871’e kadar 121 hafta sürdü. Karma üslûpta inşa edilmiş olan cami, son devir Osmanlı camilerinde sıkça karşılaşılan dört büyük ayak üzerine oturmuş dört büyük kemerli ve tek kubbeli bir yapıdır.
-
-
Ahmed Yesevî
Orta Asya’da yaşayan Türklerin dini ve tasavvufi hayatına önemli ölçüde tesir eden ve “Pir-i Türkistan” adıyla anılan mutasavvıf şair Ahmed Yesevi Batı Türkistan’daki Çimkent şehrindeki Sayram kasabasında dünyaya geldi. Ancak bazı kaynaklarda Yesi’de doğduğu da söylenmektedir. Eğitimine Yesi’de başlayan Ahmed Yesevi, küçük yaşta olmasına rağmen kendisinden beklenmeyecek şekilde gösterdiği başarılar çevresinin dikkatini çekti. Arslan Baba’ya intisap eden, onun terbiye ve irşadı ile yetişen Yesevi kısa zamanda mertebeler aştı ve şanı etrafa yayıldı Arslan Baba’nın vefatından bir müddet sonra zamanın önemli İslam merkezlerinden biri olan Buhara’ya gitti. Bu şehirde devrin önde gelen âlim ve mutasavvıflarından Şeyh Yûsuf el-Hemedânî’ye intisap ederek onun irşad ve terbiyesi altına girdi. Yûsuf el-Hemedânî’nin vefat etmesinden sonra koltuğu el değiştirerek 1160 yılında Ahmed Yesevi’ye geçti. Ahmed Yesevî altmış üç yaşına geldiğinde geleneğe uyarak tekkesinin avlusunda müritlerine bir çilehane hazırlattı, vefatına kadar burada ibadetle meşgul oldu. Ölümün ardından mezarı üzerine yapılan türbe Timur tarafından görkemli bir biçimde onarılıp genişletildi.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun