Kader Ve Cüz-i İrade
İmanın kısımlarından olan kader ve cüzi irade,İslamiyet’in ve imanın son sınırını gösteren,hale ve vicdana dair birer meseledir.İlmi ve nazari değildir.Yani,her şeyi,hatta amellerini ve nefsini Cenab-ı Hakk’a vere vere sonunda imtihan ve mesuliyetten kurtulmaması için cüzxi irade müminin önüne çıkıyor ve ona ‘sorumlu ve vazifelisin’ diyor.Sonra işlediği iyiliklerle ve faziletleriyle,gururlanmaması için kader karşısına geçiyor ve ona ‘haddini bil,bunları yapan sen değilsin’ diyor.
Evet,kader ve cüzi irade,iman ve islamiyetin son mertebesindedir.Kader nefsi gururdan,cüzi irade ise sorumsuzluktan kurtarmak içindir,bu sebeple imana dair meseleler arasına girmişlerdir.Yoksa inatçı nefs-i emmarelerin,işledikleri günahların sorumluluğundan kurtulmak için kadere yapışmaları,kendilerine nimet oalrak verilen güzelliklerle övünüp gururlanmaları ve bunları iradelerine dayandırmaları,kaderin sırrına ve cüzi iradenin hikmetine tamamen zıttır.Bunlar ilmi meseleler değildir.
Evet,manevi yönden ilerlememiş avam tabaka tarafından her şey kadere verilir.Fakat bu,geçmiş zaman hadiseleri ve musibetler içindir, ümitsizliğin ve hüznün ilacıdır.Yoksa günahlara ve geleceğe dair değildir ki,haram zevklere girmeye ve tembelliğe sebep olsun.Demek,kader meselesi meselesi,insanı imtihan ve sorumluluktan değil,kendisiyle övünmekten ve gururdan kurtarmak için iman esasları arasına girmiştir. Cüzi irade ise insanın fenalıklarının kaynağıdır ve öyle görülmesi için iman esaslarına dahil edilmiştir.Yoksa insanın,onu sahip olduğu güzelliklerin kaynağı bilip firavunlaşması,kibirlenmesi için değildir.
Evet,Kur’an’ın buyurduğu gibi,insan fenalık ve günahlarından tamamen kendisi sorumludur.Çünkü günah isteyen odur.Günah bir tür tahrip olduğu için insan tek bir günahla çok şeyi yıkıp bozabilir,müthiş bir cezaya müstehak hale gelir.Bir kibritle bir evi yakmak gibi… Fakat insanın sevap ve iyilikleriyle övünmeye hakkı yoktur,onlarda payı pek azdır.
Çünkü iyiliği isteyen ve gerektiren Cenab-ı Hakk’ın rahmeti;yaratan ise O’nun kudretidir.İstemek,cevap ve sebep hepsi Hak’tandır.İnsan yalnız dua,iman,şuur ve Allah’ın rızası ile onlara sahip olur.Günahı ya tabiatı gereği yada iradesiyle isteyen ise insanın nefsidir.Nasıl ki,bazı maddeler güneşin beyaz,güzel ışığından kararır ve çürür.Siyahlık o maddenin tabiatına aittir;fakat onu,içinde pek çok fayda saklayan ilahi bir kanunla yaratan yine Hak’tır.Demek,sebep olan ve isteyen nefsitir ki,sorumluluk onundur.Cenab-ı Hakk’a ait olan yaratma,var etme ise başka güzel neticeleri ve meyveleri bulunduğu için güzeldir,hayırdır.
- İşte bu sırdandır ki;
Şerri işlemek şerdir,şerrin yaratılması ise şer değildir.Mesela;pek çok faydası bulunan yağmurdan zarar gören tembel bir adam ‘yağmur rahmet değil’ diyemez.Evet,yaratmakta,var etmekte,az bir zarar ile beraber çok hayır vardır.Küçük bir zarar yüzünden pek çok hayrı terk etmek ise büyük bir şer olur.Bu sebeple,o küçük zarar,hayır hükmüne geçer.Cenab-ı Hakk’ın yaratmasında şer ve çirkinlik yoktur,onlar kulun amellerine ve kabiliyetine aittir.
Hem nasıl ki Allah’ın takdir ettiği kader,neticeleri ve meyveleri itibari ile şerden ve çirkinlikten uzaktır,yücedir;aynı şekilde sebepleri itibari ile de zulümden ve çirkinlikten arınmıştır.Çünkü kader hakiki sebeplere bakar,adildir.İnsanlar ise görünüşteki sebeplere göre hüküm verir;kaderin,adaletin ta kendisi olan hükmünü takdir edemez,zulme düşerler.Mesela hırsız olmadığın halde hakim seni mahkum edip hapse attı.Fakat senin kmisenin bilmediği gibi bir cinayetin var.İşte kader,seni o cinayetin için mahkum edip adaletle hükmetmiştir.Hakim ise işlemediğin bir hırsızlıktan dolayı mahkum ettiği için zulmetmiştir.İşte,kaderin ve Cenab-ı Hakk’ın adaleti ile insanın işlediği zulüm tek bir hadisede iki yönden görünüyor.
- Demek ;
Kader ve Cenab-ı Hakk’ın yaratması;başı ve sonu,asıl ve tali yönleri,sebep ve neticeleri itibari ile şerden,çirkinlikten ve zulümden uzaktır,yücedir.
- Kaynak= Said Nursi / Sözler / bkz:562…564