Yüce Allah’ın bize hitap eden iki kitabı vardır. Bunlardan birincisi kelam sıfatından neşet eden Kur’an-ı Hakim, diğeri ise kudret sıfatının yansıması olan Kitab-ı Kebir-i Kainattır. Bu iki kitabın seslendirdiği hakikat aynı olmakla beraber bunlardan yükselen musiki ve dökülen mana rezonans halindedir. Bu kitapların hangi harfine/atomuna dokunsanız size lisan-ı haliyle “Allah!” diyecektir.
Kur’an-ı Hakim’deki musiki, tabiattaki seslerin harflere dönüşmesi ve kelimeleşmesidir. Kur’an’daki kelimelerin ve hatta harflerin dizilişi mana ile bir uyum içerisindedir. Kur’an ne okuyucuya ne de dinleyiciye ağır gelmez. O’nun bütün latifelerini besler. Sadece akla değil bütün hislerine hitap eder. Bundan dolayı bırakın usanç vermesini, okundukça şevk ve lezzeti artırır. Kur’an’ın genç yaştaki hafızların hafızasında kolayca yer etmesinin sebeplerinden biri de, nazmındaki ahenk ve satırları arasında gizlenmiş musikisidir.
Kur’an kelimelerinin/harflerinin, sükün veya harekelerinin med (uzatma) veya kasrlarının (kısaltma) diziliminde ortaya çıkan, okunduğunda kulağa ve ruha hoş gelen musikisi i’cazının ayrı bir vechini oluşturur. Kur’an mana olarak mucize olduğu gibi okunuşunda ortaya çıkan musikisi cihetiyle de mucizedir. Aksi halde Mısırlı hafız Abdulbasıt Abdussamet’in gayr-i Müslim ülkelerde icra ettiği Kur’an tilaveti sonucu Müslüman olan yüzlerce gayr-i müslimi ne ile açıklayacaksınız. Kur’an’ın tamamında nümayan olan kendine has bir musikisi vardır. O musikiyi yakalayabilme adına ünlü kari Mustafa İsmail’in, Kur’an tilavet etmeden önce piyano başında bir takım temrinatlar yapması örnek gösterilebilir.
Kur’an-ı Hakim’deki lafızlar ve bu lafızları oluşturan harfler, öylesine güzel ve ahenkli dizilmiştir ki, Arapça gramerine vakıf olmayanlar da bile bu ahengin tsunamisine kapılmamak mümkün değildir. Kur’an’ın musikisi kendine hastır. Bilindik nağmelerden ve şiir ahenginden oldukça uzaktır.
İns u cinnin duygu,düşünce ve his atlasında melekütun sesi soluğudur Kur’an. Kainat adeta O’nun yeryüzünü şereflendireceği anı kollamış ve o nazil olunca da kutsal Nebi (s.a.v)’nin dilinden dökülen kendine has musikisini dinleyip mest-u mahrur olmuştur. O’nun her bir ayeti kendine has kurallarına göre okununca kainat bir cümbüş mahalline dönüvermiştir. O’nun lahuti sesini duyan paslanmış kalpler ba’su ba’del mevte ermiş, bir hamlede en kuytu yerlere kadar sesini soluğunu duyurmuş ve bir takım hırıltıları boğmuştur. Hüşyar gönülleri öteler ötesine uyarmış vuslat arzu ve ümidini coşturmuştur. Nazmın her türlüsünü çok rahatlıkla kullanan ilk muhatapları, O’nun sesini soluğunu duyunca dillerini yutmuş sessizlik murakabesine dalmışlardır.
Kur’an insanın bütün ihtiyaçlarını karşılayacak niteliktedir. İnsanın ferdi ve toplumsal dertlerine derman olduğu gibi onun ruhi zevklerini de karşılayabilecek bir kitaptır. Kur’an yorulan insanın dinlenme şekillerinden birini oluşturan musiki ihtiyacını da karşılar. İnsan ihtiyaçlarını, meşru yollarla tatmin etmezse gayr-i meşru yollara sapması mukadderdir. Her insanda güzel söz ve seslere karşı fıtri bir meyil vardır. Bu ihtiyacının meşru yollardan karşılanması -en güzel- Kur’an ile gerçekleşir. Aksi halde musiki kılığındaki bir kısım hırıltılar insan fıtratındaki sufli duyguları harekete geçirecek ulvi hisleri fesada uğratacaktır.
Kur’an’ı güzel tilavet eden ve tatlı okuyan ağızlardan dinlemek gerekir. İnsanlar Kuran’ın lahuti musikisiyle donatıldıkları zaman toplum gerçek mecrasına girmiş olacaktır. Kur’an’ın kendine has bir sesi,şivesi, üslubu ve melodisi vardır.Hiçbir kitabın okunuşu Kur’an gibi değildir. Bazı sesler insanda şecaat hissini kabartırken, bazı sesler şehvet hissini, bazı seslerse korku hissini kabartır. Kur’an’daki lafızlar kuralına uygun telaffuz edilirse çıkan ses mana ile ilintili olarak verilmek istenen mesaj doğrultusundaki hislerin coşmasını sağlayacaktır. Mesela cehennemden bahseden ayetler insanda korku ve dehşet hislerinin coşmasını sağlayacak ve ürperti hâsıl edecektir. Adeta cehennemin kükremesini dinletecektir. Cennetten bahseden ayetler ise O’nun iştiyakını artıracak ve adeta O’nun cennete karşı vuslat hislerini kamçılayacaktır.
Kur’an’ın kendine has okunuş şekli ve musikisi vardır. Bazı ülkelerde biraz da milli müktesabat çerçevesinde okunuş şekilleri gelişmiştir. Mesela bizde bir dönem Kur’an’ı klasik musikinin Saba,Uşşak,Huseyni,Nihavend,Hicaz,Acemaşiran,Acemkürdi makamlarında okumak adet olmuştu. Biraz da mananın hüşyar gönüllerde yansıması için bu yol tercih edilmiş olabilir. Ama Kur’an-ı muciz’ul beyanın kendine has musikisiyle,vucühuyla ve kıraat-ı aşeresiyle okunması gönüllerde daha ciddi bir tesir icra edecektir kanaatindeyim. Ayet sonlarında manasız uzatmalar yapmak, biraz da okunan makama uydurmağa çalışmak O’nun musikisini hırpalamak olacağından bazı alimler tarafından bu tarz okuyuşlar tasvip edilmemiştir. Oysa ki, Kur’an’ın ruh yapısına uygun tecvit ve kıraat kaideleri mevcuttur. Dolayısıyla Kur’an bu kaideler muvacehesince okunmalıdır. Böyle bir tilaveti dinleyen kişi kendini ilahi beyanın çağlayanına salacak ve adeta mevcudat/mekan ortadan kalkacaktır.
Hz.Bera ibn Azib (r.a), Efendimiz (a.s.m) ‘i yatsı namazında Kur’an okurken dinler, o güzel okuyuş karşısında adeta kendinden geçer ve gaşyolur. Yine peygamberlerden Hz.Davud (a.s)’ın tok sesiyle okuduğu Zebur’dan yükselen musikinin dinleyenleri mest ettiğini Kur’an haber vermektedir. Hz.Davud (a.s)’ın tesbihatı dağları vecde getirip mevcudatın tespihiyle rezonansa giriyor ve bir bütünlük arz ederek adeta bütünleşiyordu. Davud Nebinin bu özelliği nazara verilerek zikirdeki (Kur’an okumak) ufuk nokta işaret edilmiş oluyor. Yine sahabe-i kiramdan Ebu Musa el-Eş’ari’nin güzel tilaveti rivayet edile gelmiştir. İbn-i Mesud (r.a)’ın kendine has okuyuşu ve Hz.Salim (r.a)’ın okuyuşları bu meyanda zikredilebilir.”O’nu seslerinizle güzelleştiriniz” nur-efşan beyanı da Kur’an’da meknuz musikinin ortaya çıkarılması adına söylenmiş olsa gerektir. Kur’an’ın düzgün okunabilmesi için kişinin duruşu, pozisyonu ve bulunduğu ortam önemlidir. Tecvide uygun yapılacak okumalar kişinin düzgün nefes almasını sağlayıp sağlıklı olmasını intaç eder. Bu şekilde okuma egzersizleri yapan kişilerin hitabeti de güzel olacaktır.
Bir sonraki yazımızda bu anlattığımız hakikatlerin daha iyi anlaşılması için Kur’an’dan karınca kararınca birkaç örnek vermeye çalışacağız.