İş Kanunu’nda işverenlerin işe aldıkları çalışanlarına yönelik, işin niteliğine göre birlikte çalışıp çalışmayacakları anlamak için bir deneme süresi öngörülmüştür. Bu deneme süresi sonunda taraflar iş akdinin devam edip etmemesi konusunda bir karara varmaktadır. Eğer ki deneme süresi sonunda anlaşmazlık olduğu takdirde iki tarafta İş Kanunu’nda belirtilen bildirim süresine uymaksızın tazminatsız sözleşmeyi feshedebilme hakkına sahiptirler.
İş Kanunu’na göre taraflar arasında akdedilen iş sözleşmesine deneme süresi hükmü konulduğunda süresi 2 aydır. Ancak toplu iş sözleşmeleriyle de bu iki aylık süre dört aya kadar uzatılabilir. Örneğin işçi ve işveren arasında imzalanan iş sözleşmesinde çalışanın deneme süresine tabi olduğu belirtilmişse, işçi veya işveren bu iki aylık süre içerisinde sözleşmeyi iptal edebilirler. Böylelikle İş Kanunu’ndan doğan bildirim ve tazminat hükümlerine bu iki aylık süre içerisinde taraflar uymak zorunda değillerdir.
Hal böyle iken çalışma hayatında yerleşik bir yanılgının olduğu görülmektedir. O da “deneme süresi kapsamında çalıştırılan işçilerin yukarıda belirtilen hükümler gereği hiçbir hakkının olmadığı” düşüncesi, çalışanları bu süre içerisindeki çalışmalarından dolayı zor durumda bırakmaktadır. Oysaki bu sürede işverenlerin çalışanlarına karşın diğer yasal yükümlülüklerini yerine getirmesi gerekmektedir.
İlk olarak belirtmemiz gereken husus bu süre içerisinde çalışma kaç gün sürmüş ise işveren çalışanına çalışma gün sayısına göre ücretini ödemek zorundadır. Keza ücret İş Kanunu’na göre çalışana “iş karşılığında” işvereni tarafından para ile ödenen tutardır. Dolayısıyla deneme süresi kapsamında olsun veya olmasın, hatta ortada iş dahi olmasa, işçi-işveren ilişkisi kapsamında bağımlılık ilkesi gereği kişiye ücretinin ödenmesi zorunludur.
İkinci husus ise bu süre içerisinde çalışanların sosyal güvenliklerinin sağlanması gerekir. İşverenlerin bu süre kapsamında çalışan işçilerinin sigortasız çalıştırılmasına ilişkin yersiz savunmaları “kişi deneme süresinde, anlaşırsak sigortasını yapacağız” ifadesidir. Oysa Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na göre çalışanların işe giriş bildirimleri, çalışmaya başlamadan bir gün önce SGK’ya yapılmalıdır. Yani çalışanlar işe başladıkları andan itibaren sigortalı olmak zorundadır. Bu çerçevede Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu “sigortalı sayılmayanlar” şeklinde belirtmiş olduğu istisnalar dışında hiç kimsenin sigortasız çalıştırılamayacağını belirtmiştir. Dolayısıyla çalışanlar deneme süreli çalışıyor olsalar da sigortalarının yapılması gerekmektedir.
Sonuç olarak deneme süreli çalışma sadece İş Kanunu’nda hükme bağlanmış bildirim süreleri ve ödenecek tazminatlar açısından işçi ve işverene sorumluluk yüklememektedir. Diğer yükümlülükler bakımından işçinin ve işverenin ilgili kanunlar çerçevesinde bütün sorumluluklarını yerine getirmesi gerekmektedir. Aksi durumda yükümlülüklerini yerine getirmemeleri kişileri gereksiz yaptırımlarla karşı karşıya bırakmaktadır.
Kaynak: İlkoku.Net