Kökü eski inanç ve geleneklere dayanan modern tiyatro dışında kalan göstermelik türlerdir. Burada Karagöz, orta oyunu, kukla, meddah ve köy seyirlik oyunları vardır. Klasik tiyatrodan farklı olarak şarkı, dans ve söz oyunlarına dayanırlar. Yazılı bir metin yoktur ve güldürü ögeleri esastır. Ders verme, eğitme amaçlanır. Köy seyirlik oyunları tarih öncesi törenlere dayanırken, Karagöz ve orta oyunu sahnelenme bakımından benzerdir. Meddah tek kişilik bir oyundur, kukla ise eskiye dayanan bir oyundur.
Deriden yapılan ve kahramanların renkli figürlerinin aydınlattığı bir perdeye yansıtılarak ortaya konan halk tiyatrosudur. Diğer ismi gölge oyunudur. Karagöz hayali, hayalbaz denen kişi tarafından oynatılan bir gölge oyunudur. Oyunun yaratıcısı Şeyh Küşteridir. İki kahraman ise Karagöz ile Hacivattır. Bazı söylentilere göre bu kişiler yaşamış gerçek kişilerdir. Karagöz’ün bazı bölümleri vardır:
Müzikle başlayan boş perdede göstermelik denen limon ağacı, çalgıcı ve deniz kızı gibi ilgisiz görüntüler gösterilir. Tefin ritmine göre Hacivat gelerek semai okur. Daha sonra Şeyh Küşteri hakkında övgüler yapılır.
Karagöz ve Hacivat arasında geçen bölümdür. Farklı kahramanlar da bulunabilir.
Asıl oyundur. Hacivat ve Karagöz dışında farklı kahramanlar da olaya katılır.
Karagöz oyunun bittiğini duyurur ve kusurlar için özür diler. Daha sonra oyundan çıkacak ders belirtilir. Yapılan hatalardan özür dilenerek oyun bitirilir.
Etrafı izleyicilerle çevrilmiş bir alanda oynanan, yazılı bir metni olmayan ve içinde müzik, dans ve şarkı gibi ögeler olan doğaçlama oyundur. Han yada kahve gibi kapalı yerlerde veya açık bir yerde ortada oynanır. Oynandığı yere palanga denir. Oyun dekoru, yeni dünya denen bir kafesten oluşur. Oyunun kahramanları Kavuklu ve Pişekar’dır. Karagözle Kavuklu benzer karakterlerken, Hacivat ile de Pişekar benzer.
Güldürme işi Karagözdeki gibi yanlış anlama, nükte ve gülünç hareketlere dayanır. Oyunda bazı mesleklerden, yörelerden, uluslardan insanlar bulunur. Kadın rolüne giren kişiye Zenne denir. Orta oyununun da belli bölümleri vardır:
Zurnacı, Pişekar havası çalarken Pişekar çıkarak seyirciyi selamlar. Oynanacak oyunun adını söyler ve Kavuklu havası eşliğinde sahneye gelir. Aralarında kısa bir konuşma geçer.
Kavuklu ve Pişekar yanlış anlamalarına göre arzbar isimli konuşma gerçekleşir. Daha sonra tekerleme başlar ve Kavuklu tekerlemede başından geçen olağanüstü bir olayı anlatır.
Oyunun asıl bölümüdür. Burada iki paralel olay gelişir. Kavuklu iş arar ve Pişekar ona iş bulur.
Oyunun son bölümüdür. Pişekar izleyiciler önünde özür diler ve gelecek oyunun adıyla yerini söyleyerek oyunu kapatır.
Övücü anlamına gelir. Sözlü edebiyatımızda ozanlar saz eşliğinde olayları anlatır. Bu olaylarda dramatizsyon katarak anlatmışlardır. Meddahlar mendili ve değneği aksesuar olarak kullanır ve çeşitli tiplemeleri canlandırarak sesleri taklit eder. Meddahlar hikaye anlatırken bir anda seyircinin dikkatini başka bir yöne de çekebilir. Böylece asıl hikayenin merakını daha da arttırır.