İçindekiler
Son günlerde Türk parasının dolara karşı değerinin düşmesi sonucu devalüasyon konusu gündeme geldi ve “devalüasyon nedir?” “devalüasyon nedenleri nedir?” soruları en çok merak edilen sorular arasında yerini aldı. Biz de bu yazımızda devalüasyon olursa ne olur? Devalüasyon nasıl yapılır? Devalüasyon etkileri nelerdir? gibi sorulara yanıt vermeye çalışacağız. Türkiye’de devalüasyon olur mu? İşte cevabı…
Devalüasyon Nedir?
Öncelikle devalüasyon tdk anlamı nedir sorusuna yanıt verelim: Devalüasyonun sözlükteki anlamı “değerdüşümü” olarak bilinir. Finansal anlamı ise bir devlete ait resmi para biriminin diğer devletlerin parası karşısında değer kaybettirilmesidir. Devlet eliyle ekonomiye yapılan dış müdahaledir.
Devalüasyon Nedenleri Nelerdir?
Bir devletin kendi parasını diğer ülkelere karşı değersizleştirme yoluna gitmesi tuhaf gelse de bu bazı durumlarda zaruri bir uygulamadır. Belirli bir noktadan sonra yalnızca bu uygulama ile ülkenin ekonomisi toparlanabilir.
Devalüasyonun birçok nedeni vardır; fakat bunlardan en önemlisi ülke ekonomisinin dış ticarette açıklar vermesidir. Ekonomideki ithalat oranı ihracat oranından fazla ise ekonomi dış ticarette açık veriyor demektir. Ki bu da ülkemizde uzun zamandır kaçınılmaz olarak beklenen bir durumdu, zira yerli üretim oranlarımız oldukça düşük ve ithal mallara rağbet yüksek. Bugün olduğu gibi bir ülkenin resmi para birimi yabancı para birimleri karşısında zayıfladığında, satın alım gücü düşer; çünkü ithalat ürünlerinin fiyatı artarken ihraç edilen malın ücreti -diğer ülkeler için- düşer. Bu durum karşısında devlet değersizleştirme yoluna gider ve ülkeye ait satın alım gücü zayıflatılır. Bu uygulamanın amacı ihracatın arttırılarak ithalatın azalmasını sağlamaktır, yani ihracat giderlerinin arttırılarak ithalat giderinin azaltılması hedeflenir. Böylece gayrisafi milli hasıla için denge sağlandığında ülke diğer ülkelerin dövizlerindeki ani değişimlerden etkilenmeyecektir.
Sonuç olarak devalüasyonun nedenlerini maddeler halinde sıralayacak olursak;
- İhracatı arttırmak ve özendirmek
- Yerli mal ve hizmetlerin fiyatlarının yabancı paraların satın alım gücü için artmasını sağlamak
- Enflasyonun kontrol edilemediği durumlarda Uluslararası Para Fonu (İMF) tarafından uygulanmak suretiyle ekonomide dengeyi sağlamak
Devalüasyon Etkileri Nelerdir?
Devalüasyonun olumlu etkileri olduğu gibi bir dizi ekonomik zararı da vardır, fakat ekonomide dengeye ulaşmak için bu olumsuzluklar göze alınabilir. Bu sürecin bir getirisi olarak ithalat pahalanır ve yavaşlar. Bu nedenle devalüasyona gidilecek ekonomide ithalatın yeri oldukça önem arz etmektedir, çünkü her ekonomide ihracatı arttıracak şekilde etki etmeyebilir. Bu uygulamada ihracatın kısa sürede artması için yerli üretimin dış piyasalara kanalize edilmesi gerekmektedir. Bunun yanında dış ülkelerdeki tüccar fiyatlar azalmasına rağmen mal talep etmezse uygulama kısa zamanda etkili olamaz.
Örnek olarak 94 Türkiye’sine bakalım: 94 krizinde döviz kurları, yıllık %250 artış ile (bugün olduğu gibi) bir anda sıçrayış yaptı. İhracatın canlanması ancak iç taleplerin yaptırımla azaltılması ve satınalma gücündeki düşüş ile sağlanabildi. Ancak bugün 94 yılından farklı olarak ithalatın ülke ekonomisinde çok büyük bir yeri var ve bu da durumu daha ciddi kılıyor, çünkü üretim iç talebi karşılamaya yetmiyorsa değersizleştirme etki etmez ve ithalat artmaya devam eder. Özellikle petrol gibi vazgeçilemez emtia malları ithal eden bir ülke için paranın dış değerini azaltmak yalnız kısmi ithalat mallarını etkiler. Bunun yanında bugün olduğu gibi ithal mal kullanımı topluma yayılmış bir moda anlayışı ise, salt fiyatları arttırmak bu toplumsal eğilimin önünü kesemez. Bu şekilde görülecek son durum hiperenflasyon olacaktır.
Türkiye’de Devalüasyon Olur Mu 2018
Doların artışındaki hıza ve Amerika’nın gerek Türkiye gerek milyarlarca dolarlık ticaret yaptığımız İran üzerinden uyguladığı yaptırımlara bakılacak olursa, 1 haftada 2001 büyük krizinde 1 günde olandan daha fazla dalgalanma yaşayan ülke ekonomisi için böyle bir durum söz konusu olabilir diyebiliriz, ancak yine de henüz İMF’den devalüasyon kararı çıkması için erken bir konumdayız.
Devalüasyon İlk Ne Zaman Oldu? Hangi Devlet Kullandı?
Tarihte devalüasyonu kullanan en eski uygarlıklar Roma ve Antik Yunan’dır. Bu devletlerde değersizleştirme paranın imal edildiği madenin azaltılması ile sağlanmıştır. Sonrasında 19. yüzyılda görülen devalüasyonda ise kağıt para miktarı arttırılarak enflasyon oluşturulmuş, iç fiyatlar arttırılmış ve kağıt paranın altına tahvili düşerek para değer kaybettirilmiştir.