ÜNLÜ LEDA VE KUĞU FRESKİ’NİN BULUNMA ANI
Bir arkeolog için bundan daha güzel ve heyecan verici bir an olamaz herhalde.
İtalya’nın Pompei şehrinde çalışan arkeologların kazılar sırasında keşfettikleri ünlü Roma freskinin ortaya çıkarılma anı bu şekilde fotoğraflamıştır. Leda’nın freske bakan insanlara bakıyor halde tasvir edilmesi ve sahnenin belirgin bir duygusallık içermesi duvar resminin oldukça özel olduğunun kanıtıdır. Antik şehir merkezinde bulunan freskin dönemin zenginlerinden birine ait evin yatak odasını süslemek amacıyla yapıldığı düşünülmektedir. Vezüv, M.Ö. 1’inci yüzyılda patlamış ve Pompei lavlar altında kalmıştı. Bu freskin keşfedildiği yer olan Via del Vesuvio’daki “Regio V” adlı bölgede ayrıca çok sayıda duvar resmi de bulunmuştur. Freskteki Leda ve Kuğu tasviri Yunan mitolojisine bir göndermedir. Zeus’un kuğu kılığına girerek Sparta Kraliçesi Leda’yı baştan çıkardığı aşk sahnesi, taşıdığı erotik sembol ve metaforlarla görsel sanatlarda sıkça konu olarak seçilmiştir. M. Ö. II. yüzyıl ile M. S. I. yüzyıl arasındaki döneme tarihlendirilen fresk, ev dekorasyonu olarak kullanılmış olup Pompei fresklerinde sıkça görülen doğa, mitolojik olaylar, gündelik hayat, natürmort ve portre resimleri çerçevesinde değerlendirilmelidir. Yunan mitolojisine göre, Leda, Etolia kralı Thestios’un kızıydı, Sparta kralı Tyndaros ile evlenince Sparta kraliçesi olmuştur. Leda’ya gönlünü kaptıran Zeus, karısı Hera şüphelenmesin diye ona bir kuğu şeklinde yanaşır ve onunla birlikte olur. Leda aynı gece kocası Tyndaros’la da yatmıştır. Leda daha sonra doğum yapar ve iki yumurtanın her birinden iki çocuk çıkar: İlk yumurtadan Zeus’un çocukları Helena ile Polydeukes diğerinden ise diğerinden Tyndaros’un çocukları Kastor’la Klytaimestra dünyaya gelir. Zeus’un oğlu ile Tyndaros’un oğlu her zaman omuz omuza mücedele ederek kardeşlik ve dostluğun simgesi haline gelmişlerdir. Dioskur’lar adıyla pek çok efsanede karşımıza çıkarlar, ancak daha önce başlarına gelen talihsiz bir oyunda öldükleri için Troya Savaşı’na katılamazlar. Zeus, birbirimizden asla ayrılmayan bu iki kardeşi gökyüzüne, yıldızların arasına yerleştirir. Dioskurlar aynı zamanda astrolojide de İkizler Burcu’nun temsilcisi olarak karşımıza çıkar ve yine Yunan mitolojisine göre, gemicilere yol gösteren şafak yıldızı ve kutup yıldızı olarak gözyüzünde belirirlerdi. Zeus ve Leda’nın güzel kızı Helena’ya da ayrı bir parantez açmak gerekir; O dönemde dünyanın en güzel kadınıydı, onu mitolojide Sparta Kralı Menelaos’un karısı olarak , Akha’larla Troya’lıları karşı karşıya getiren ve on yıl süren acı savaşın baş kahramanı olarak tanıyoruz. Troya savaşı Helena yüzünden çıkmıştır. Troya kralı Priamos’un oğlu Paris, Afrodit’in yardımıyla Sparta’ya gider, Helen’i kaçırır, prensi olduğu Troya şehrine geri döner. Bunu hazmedemeyen gururlu Menelaos, Akha ordularını toplayarak Troya’ya savaş açar.
Freski bu bilgiler ışığında değerlendirdiğimizde önemi daha da belirginlik kazanır: Yunan mitolojisine göre, dünyanın kaderinin çizildiği o gecenin hikayesi ve çekim gücü erotizm güzellik ve trajediyi kavramlarıyla birleştirmektedir. Kuğunun baştan çıkarıcılığı 16. yüzyılda rönesans sanatının en dikkat çeken temalarından biri olması da bu yüzdendir. Rönesans’ın en bilinen Leda ve Zeus’u Leonardo da Vinci imzalıdır, ancak 1510 tarihli bu resmin orjinali kaybolmuştur. Rönesans’ın bir diğer ustası Michelangelo’nun 1530’da yaptığı „Leda ve Kuğu“sunda ise sanatçı sahneyi şehveti gözler önüne serecek şekilde ele almıştır. Resmin ilginç tarafı ise, Leda’nın maskulen vucüt hatlarıyla resmedilmiş olmasıdır, bu özellik Michelangelo’nun çoğu eserinde karşımıza çıkar ve onun erkek bedenine duyduğu hayranlığın bir kanıtı şeklinde yorumlanmasına yol açmıştır. Kuğu simgesini Correggio da ele almıştır ancak o farklı bir bakış açısıyla yorumlamıştır. Burada Leda, yüzündeki gülümsemesiyle resmin odak noktası olmuş, etrafında çocuklar ve başka kuğularla oynayan genç kızlarla birlikte resmedilerek tema adeta bir aile portresi olarak ele alınmıştır.
ÜNLÜ LEDA VE KUĞU FRESKİ’NİN BULUNMA ANI