15.2: Asit/Baz Güçleri ve Ayrışma Sabitleri
Bir asidin veya bazın göreceli gücü, suda çözündüğünde ne kadar iyonize olduğu ile ilişkilidir. İyonizasyon reaksiyonu esas itibarıyla tamamlanırsa, asit veya baz güçlü olarak adlandırılır; nispeten az iyonlaşma meydana gelirse, asit veya baz zayıftır. Güçlü olanlardan çok daha fazla zayıf asit ve baz vardır. En yaygın güçlü asitler ve bazlar aşağıda listelenmiştir:
|Güçlü Asitler||Güçlü Bazlar|
|HClO4||LiOH|
|HCl||NaOH|
|HBr||KOH|
|HI||Ca(OH)2|
|HNO3||Sr(OH)2|
|H2SO4||Ba(OH)2|
Asitlerin göreli kuvvetleri, sulu çözeltilerde denge sabitleri ölçülerek belirlenebilir. Aynı konsantrasyondaki çözeltilerde, daha güçlü asitler daha büyük ölçüde iyonize olur ve bu nedenle, zayıf asitlerden daha yüksek konsantrasyonlarda hidronyum iyonları verir. Bir asit için denge sabiti, asit iyonizasyon sabiti Ka olarak adlandırılır. Bir asidin reaksiyonu için HA:
Asit iyonizasyon sabiti, olarak yazılır
burada konsantrasyonlar dengede olanlardır. Su reaksiyonda bir reaktan olmasına rağmen, aynı zamanda çözücüdür, bu nedenle denklemde [H2O] 'yu dahil etmiyoruz. Bir asidin Ka’sı ne kadar büyükse, H3O+ ve A−’nın bir denge karışımındaki iyonize olmayan asit (HA) konsantrasyonuna göre konsantrasyonları o kadar büyüktür ve o kadar güçlü asittir. Bir asit, tam iyonizasyona uğradığında “güçlü” olarak sınıflandırılır; bu durumda HA konsantrasyonu sıfırdır ve asit iyonizasyon sabiti ölçülemeyecek kadar büyüktür (Ka≈ ∞). Kısmen iyonize olan asitler “zayıf” olarak adlandırılır ve asit iyonlaşma sabitleri deneysel olarak ölçülebilir.
Bu fikri açıklamak için, aşağıda üç asit iyonizasyon denklemi ve Ka değeri gösterilmektedir. İyonizasyon sabitleri listelenen denklemlerin ilkinden sonuncusuna doğru artar, bu da CH3CO2H < HNO2 < HSO4− sırasındaki nispi asit kuvvetindeki artışları gösterir.
Bir asidin kuvvetinin bir başka ölçüsü de iyonlaşma yüzdesidir. Zayıf bir asidin iyonlaşma yüzdesi, bir denge karışımının bileşimi cinsinden tanımlanır:
Burada numaratör, asidin eşlenik bazının konsantrasyonuna eşdeğerdir (stokiyometri başına, [A−] = [H3O+]). Ka değerinden farklı olarak, zayıf bir asidin iyonlaşma yüzdesi, başlangıçtaki asit konsantrasyonuna göre değişir ve genellikle konsantrasyon arttıkça azalır.
Tıpkı asitler için olduğu gibi, bir bazın göreli kuvveti, sulu çözeltilerdeki baz iyonlaşma sabitinin (Kb) büyüklüğünde yansıtılır. Aynı konsantrasyondaki çözeltilerde, daha güçlü bazlar daha büyük ölçüde iyonize olur ve bu nedenle, zayıf bazlardan daha yüksek hidroksit iyon konsantrasyonları verir. Daha güçlü bir baz, zayıf bir baza göre daha büyük bir iyonizasyon sabitine sahiptir. Bir bazın reaksiyonu için, B:
İyonlaşma sabiti olarak yazılır.
Aşağıda sunulan üç zayıf baz için verilerin incelenmesi, NO2− < CH2 CO2− < NH3 sırasındaki temel kuvvet artışlarını göstermektedir.
Asitlere gelince, bir bazın göreceli kuvveti aynı zamanda iyonlaşma yüzdesine de yansıtılır
Ancak baz iyonizasyon sabitine ve çözeltinin başlangıç konsantrasyonuna bağlı olarak değişecektir.
Bu metin bu kaynaktan uyarlanmıştır: Openstax, Chemistry 2e, Section 14.3: Relative Strengths of Acids and Bases.