“Bedrin aslanları ancak bu kadar şanlı idi…”
Tarihî hâdiseler, dönemlerine ve cereyan ettiği şartlara göre anlam ve önem kazanır; buna göre de yorumlanırlar. Örneğin devletin siyasî ve askerî temel kurumlarının kuvvetli oldukları ve tabiri câizse saat gibi çalıştıkları dönemlerde başarılar kolay gelir. Fakat aksine devletin bütün kurumlarıyla zayıfladığı; iç ve dış sorunların ülkeyi ve toplumu sardığı sıralarda ise zaferler öyle kolay kolay elde edilemez. Bırakın böylesi olumsuz şartlar altında zafer kazanmayı, ayakta kalmak ve devletin varlığını sürdürmek çok daha zordur. Hatta imkânsız gibidir.
İşte 1915-1916 Çanakkale Savaşı ve Çanakkale Zaferi tam bu bakış açısıyla gerçek bir anlam kazanıyor. Almanya ile askerî ittifak yaparak 1914-1918 Birinci Dünya Savaşı’na giren Osmanlı Devleti çok ama çok zor bir durumdaydı. Siyasî, iktisadî, askerî ve toplumsal olarak büyük bir çöküş içinde bulunuyordu. Devlet âdeta dibe vurmuştu. Osmanlı; henüz devletleşme sürecini tamamlayamamış olan Sırp, Bulgar, Yunan ve Karadağ’ın müttefik olarak girdiği 1912-1913 Balkan Savaşı’nı tam bir hezimetle kaybetmiş; Balkanlar’daki topraklarını bir iki ayda terk etmek zorunda kalmıştı. Türk ve Osmanlı tarihinin en ağır mağlubiyetinin alındığı bu savaşlar neticesinde, herkes tarafından Türkiye’nin artık bittiği yorumları yapılıyordu.
Böylesine âciz bir durum ve ruh hâliyle girilen Birinci Dünya Savaşı’nda bu kez rakipler küçücük Balkan Devletleri değil; dönemin Avrupalı emperyalist devletlerinden İngiltere, Fransa ve Rusya’dır. Bitti denilen Osmanlı Devleti, Alman müttefikleriyle birlikte kibirli emperyalist İngilizleri ve Fransızları ağır bir mağlubiyete uğratır. Herkesi şaşırtacak bir şekilde önce deniz savaşlarını ve ardından kara savaşlarını da kazanır. 57.000 şehit verilerek elde edilen bu şanlı ve büyük zafer, Birinci Dünya Savaşı’nın seyrini ve tarihin akışını değiştirir. Bu zaferin etkilerini İslâm ve Avrupa coğrafyası sonuna kadar yaşar ve hala da yaşamaktadır.
Çanakkale Savaşı öylesine kritik bir zaferdir ki, Mehmet Akif bunu Hz. Peygamber’in yapmış olduğu Bedir Savaşı’yla mukayese etme cesaretini dahi gösterebilmiştir. Rahmetli Akif bu mukayesesinde fazlasıyla haklıdır. Zira gerçekten de Çanakkale Savaşı, tıpkı Bedir Savaşı gibi, bu tarihten sonraki İslâm Tarihi’nin akışını benzer şekilde etkilemiştir.
Prof. Dr. Necmettin Alkan
Karadeniz Teknik Üniversitesi Tarih Bölümü Akademisyeni