Sanayide mülkiyetin yayginlasmasinin yolu “hisse senedi” satmaktir. Aileler hisse senedi satacak, kamu iktisadi tesebbüslerinin hisse senedi satilacak ve böylece mülkiyet yayginlasacaktir.
Fakat hisse senedinin “halka arzi” diye adlandirilan bu birinci satis ile “is bitmez”. Tersine bu birinci satis “isin baslangicidir”. Bu hisse senedine sahip olan, istediginde hisse senedini satacak. Tekrar alacak, tekrar satacak… “Aldigi kagidi satamayacak ise”, bir kere para veril aldigi kagit elinde kalacak ise, neden “kiymetli tasarrufunu buna baglasin”.
Hisse senedine “likidite kazandiracak sistem ise”, borsadir.
Bu isin bir borsasi olacak, bu borsada her türlü kagit, istenildigi an satilabilecek ki, tasarruf sahibi kagida yatirim yapabilsin.
Borsa var. Fakat borsa islemiyor. Bu durumda tasarruf sahibi hisse senedi denilen kagida yatirim yapmaktan kaçinir.
Borsa var. Fakat borsa “aksak isliyor”. Belli hisse senetleri, belli günde alinip, satiliyor ama, belli hisse senetlerin! satmak isteyenin günlerce beklemesi gerekiyor. Bu durumda da tasarruf sahibi hisse senedine yatirim yapmaktan kaçinir.
Hisse senedine tasarruf sahibinin “gönül rahatligi ile yatirim yapabilmesi”, satin aldigi kagitlari, gönül rahatligi ile saklayabilmesi, tek bir sarta baglidir. Tasarruf sahibi suna inanacak ki, istedigi gün borsa degerinin biraz altindan satisa razi olmasi halinde elindeki kagittan nakde çevirme sansina sahiptir.
Burada sözü edilen borsa degeri “bir istikrar ifadesidir.” Borsa gerçek bir borsa ise, her hisse senedinin borsada zaman içinde bir degeri olusur. Bu deger bir hafta içinde yüzde yüz, yüzde elli oraninda degismez.
Ancak çok önemli olaylarda, “sirketin büyük riskle karsilasmasi ve durumunun sarsilmasi, sirketin birlesmesi, sirketin piyasa hakimiyetini sarsacak bir gelismenin birden ortaya çikmasi gibi durumlarda” fyatlarda anormal degisimler ortaya çikabilir. Bunlar çok ender olaylardir.
Ama bir menkul kiymetler borsasinda bir hafta, tüm hisse senetlerinin degeri yüzde yüz dolayinda artarken, öbür hafta hiçbir hisse senedi üzerinde islem yapilmiyor ise, “sistemde bir bozukluk var demektir.”
Türkiye’de öteden beri aile isletmelerinden yakinilir. Aile isletmelerinin halka açilmasi önerilir. Bir süredir KiT’lerin hisselerinin halka satilmasi için ciddi çalismalar yapilmaktadir, iste böyle bir ortamda Türkiye’nin tek menkul kiymetler borsasini “düzenlemek- çalistirmak” sorun olmaktadir.
Menkul kiymetler borsasi “bir makine” degildir.
Önce borsayi kuracak ve çalismayi düzenleyecek “mevzuata gerek vardir.” Bu mevzuat hazirlanmistir.
Sonra bu mevzuat çerçevesinde bir mekan tahsisi ve bu mekanda üstemi kurup isletecek sorumlularin belirlenmesi konusu gündeme gelir.
Bu da yapilmistir.
Serbest piyasa ekonomisine, serbest piyasasi sistemine inaniliyor ise, “istemin bu noktadan sonra” kendiliginden çalismasi gerekir.
Sistem çalismiyor ise, ya mevzuatda hata vardir, ya da sorumlular sorumluluklarini yerine getirmiyor demektir.
Tasarruf sahibi, hisse senedine yatirim yapan, fakat borsa çalismadigi için bu yatirimindan pisman olan, tek basina bu sorunlari arastira-maz, bu sorunlarin çözümünü saglayamaz.
Iste bu noktada gene “borsa sisteminin islemesinden sorumlu” kamu kurulusuna görev düsmektedir.
Borsa sisteminin islemesinden sorumlu kamu kurulusunun “daha baska sorumluluklari” daha baska öncelikleri bulunabilir. Bu nedenle “borsa konusunu ihmal edebilir.”
iste bu noktada da borsa’da islemleri yürüten bankalarin, araci kurumlarin ve komisyoncularin temsilcilerinin sorumlulugu baslamaktadir.
Fiilen isi yürüten, “parmaklan tasin atanda olan” bu kuruluslarin temsilcileri sistemin daha iyi islemesini saglayacak önerileri gelistirmek, bu önerileri, sorumlu kamu kurulusuna ulastirmak zorundadir.
Bunlar yapilmadikça, “bu borsaya da ne oldu?” diye yakinmak, gelismeyi geciktirmekten baska ise yaramaz.
Gecikmeli de olsa “borsa canlanacaktir” ama, çaresi var iken gecikmenin faturasini yüklenmemek akilci bir davranis olur.
>
Sanayide mülkiyetin yayginlasmasinin yolu “hisse senedi” satmaktir. Aileler hisse senedi satacak, kamu iktisadi tesebbüslerinin hisse senedi satilacak ve böylece mülkiyet yayginlasacaktir.