Kuşlar uçuyor, onlar gözlemliyor
Kıbrıs’ta 380 kuş türü olduğunu biliyor muydunuz? Ya da Kıbrıs kuyrukkakanı ve Kıbrıs ötleğeninin sadece adamızda ürediğini?..
Biyologlar Derneği’nin Güney Kıbrıs’tan bazı kuruluşlarla ortaklaşa yürüttüğü AB finansmanlı projede ada genelindeki sulak alanlardaki kuşlar gözlemlenip sayılıyor
Özgül GÜRKUT
Bozulmamış bir doğa bir ülkenin en büyük zenginliği… Hele kuşlar gibi bir güzellik de varsa! Kıbrıs, doğal güzellikleri ve iklimiyle cennet bir ada ama dünyayı paylaştığımız canlı türlerinden biri olan kuşların ne kadar farkındayız acaba?
Biyologlar Derneği’nden bir grup gönüllü, 2007 yılından beri “Kıbrıs kuş gözlemi” projesi sürdürüyor. Önceleri UNDP destekli, ardından ABD Büyükelçiliği destekli sürdürülen proje, 2010’dan beri AB finansmanıyla Güney Kıbrıs’taki partner kuruluşlarla beraber yürütülüyor.
Ülkemizdeki sulak alanlarda gözlem ve sayım yapıp, bilimsel veriler elde etmek için yıllardır çalışan gönüllü grup, toplumda duyarlılık yaratmayı amaçlıyor. Sulak alanlardaki sayım ve gözlemler, sabahın erken saatlerinde başlıyor.
Proje kapsamında kısa süre önce hazırladıkları çocuklara yönelik albenili kuş gözlemi kitlerinde, adamızda yaşayan 380 tür kuştan en yaygın olan 40’ının fotoğraf ve bilgilerini içerek küçük kitapçık, gözlem için dürbün, minik bir not defteri ve kurşun kalem ile broşür yer alıyor.
Broşürde yer alan bilgilere göre Kıbrıs’ta en az 380 kuş türüne rastlanıyor. Kıbrıs kuyrukkakanı ve Kıbrıs ötleğeni endemik türler, yani dünyada üredikleri tek yer Kıbrıs. Birçok kuş da göç sırasında adamıza uğruyor.
Kuş gözlemi yapmak için nelere ihtiyaç olduğunun anlatıldığı broşürde, kuş gözlemine evimizin bahçesinden başlayabileceğimiz de yazılmış!
Yakında tamamlanacak kısa filmler ve belgesel hazırlıkları süren projede elde edilen sayım verileri kitaplaştırılıyor.
GÜCEL: “BİNDİĞİMİZ DALI KESİYORUZ”
Aynı zamanda YDÜ Çevre Bilimleri Enstitüsü Müdürü de olan Biyologlar Derneği Genel Sekreteri Salih Gücel, projelerini anlatırken “Bozulmamış bir doğanın turizm için en önemli kaynak olduğu hep söyleniyor ama doğayı korumak için hiçbir şey yapılmıyor. Doğa yürüyüşü, kuş gözlemi gibi etkinlikle riçin ülkemize gelen turistler var. Ama biz bindiğimiz dalı kesiyoruz” diyerek çevre duyarlılığının ve politikalarının yetersizliğinden yakındı.
Gücel, kuşların varlığını sadece ekonomik yönüyle değil, ahlaki yönüyle de değerlendirerek “Her canlının yaşam hakkı var ve bu haklarını ellerinden almamamız lazım” diyor.
2007’de, kuş gribinin gündemde olduğu bir dönemde, UNDP Act’ın çağrısıyla başladıkları projeyle ilgili bilgiler veren Salih Gücel, Güney Kıbrıs’ta 15 yıldır sulak alan çalışmaları yapılırken Kuzey Kıbrıs’ta bu projeyle başlandığını; 5 grupla, 4 yıl 8 aydır da Kuzey Kıbrıs’taki 10 sulak alanda sayımların sürdüğünü söyledi.
“TÜFEĞİNİ SATTI FOTOĞRAF MAKİNESİ ALDI, ÇOK GÜZEL KUŞ FOTOĞRAFLARI ÇEKİYOR”
Gücel, elde ettikleri verilerle hangi sulak alanda kaç tane, hangi türlerden kuş görülüyor diye kitap yayımladıklarını; bunu yaparken sadece rakamların yer aldığı bir kitap güzel olmayacağını düşünerek fotoğrafçılığa ilgilerinin arttığını anlattı. “Önceleri bir arkadaşımız fotoğraf çekiyordu, şu anda 15 kişi fotoğraf çekiyoruz. Projede 40 kişi çalışıyor. Aramızda bir avcı arkadaşımız vardı. Tüfeğini sattı, fotoğraf makinesi aldı ve çok da güzel kuş fotoğrafları çekiyor” dedi.
50 yıldır her ay 3 bin sulak alanda kuş gözlemi ve sayımı yapılan İngiltere’den kuş gözlemi uzmanlarının verdiği seminerler düzenlediklerini kaydeden Salih Gücel, çocuklara, gençlere ve yetişkinlere yönelik çalışmalar çerçevesinde çocuklar için kuş gözlemi kitleri hazırlandığını anlattı.
İlk olarak Mağusa’da 150 çocuğa bu kitlerden dağıttıklarını ve Gülseren Göleti’nde de kuş gözlemi ve sayımı yaptırdıklarını ifade eden Gücel, okullarla görüşerek projeyi yaymak istediklerini söyledi.
Gücel, kuşların önemini anlatmak istediklerini ve bu çalışmalar sırasında birçok kişinin Kıbrıs’taki kuşların fotoğraflarını görünce “Bu kuş adamızda var mıydı?” diye hayret ettiğini anlattı.
“Doğaya çıkmak için avcı olmaya gerek yok, kuş gözlemcisi olarak da doğaya çıkabilirsiniz” diyen Gücel, birkaç aya kadar 2010-11’in istatistik kitabının yayımlanacağını böylece hangi kuştan ne kadar gözlendiğine, hangilerinin neslinin tehlikede olduğuna dair bilgilerin kayıt altına alınacağını belirtti.
Salih Gücel, ayrıca çocuklara yönelik bir CD hazırladıklarını, bu CD’de kuşlarla ilgili eşleştirme oyunu gibi oyunlar ve eğitici bilgiler yer alacağını söyledi.
Gücel, 4 kısa film, bir de belgesel hazırlıklarının sürdüğünü ve bunları da televizyonlarda ve eğitimlerde kullanacaklarını ifade etti.
Çalışmalarına avcıları da katarak duyarlılık yaratmayı hedeflediklerini vurgulayan Gücel, doğaya çıktığında her gördüğü kuşa ateş eden avcıların yarattığı çevre sorunlarına karşı bu çalışmaları yaptıklarını anlattı.
Gücel, proje kapsamında sulak alanlarla ilgili bilgilerle, haritaların da yer alacağı kitap hazırladıklarını, bu haritalarda hangi kuşların, ne zamanlar görülebildiğine dair bilgilerin de bulunacağını, kitapta 80-90 kuş türüne yer vereceklerini belirerek, “Tüm bu çalışmalarımız eko turizm için de önemli. Kitap rehberler için yararlı bir kaynak olacak” dedi.
Yasalara göre avcıların avlanırken sulak alanların 500 metre yakınına gitmemesi gerektiğini ama oralarda insan olmadığını bildiklerinden gittiklerini söyleyen Salih Gücel, “Oysa sulak alanlarda kuş gözlemi yapılırsa ihbar edilme ihtimalleri var diye gitmeyecekler” diye konuştu.
Gücel, projede Kuşları Koruma Derneği’yle (Kuş-Kor) de işbirliği yaptıklarını bildirdi.