Koyunlar ikiye ayrılır: İtaat edenler ve isyan edenler. Bu iki tür, birbirlerinden farklı görünse de, düşünce ve davranışlarını tek bir merkeze/otoriteye/ideolojiye/inanca/hocaya odaklarından dolayı koyundurlar. Biri merkezin ritmine uyarak dans ederken, diğeri merkezin ritmiyle uyumsuz olarak dans eder. Sonuçta ikisi de merkezle dans eder. Merkezin ‘ak’ dediğine itaatkarlar sorgulamadan ‘ak’ derken; isyankarlar da sorgulamaksızın ‘kara’ derler. Çünkü merkezin ‘ak’ dediğine ‘kara’ demeyi özgürlük bellemişler, merkezin ‘ak’ dediğine ‘ak’ diyenleri de koyun olarak yaftalamış ve onları aşağılamışlardır.
Gerçekte her iki koyun cinsi de sorgulamadan yoksundur. Kararları, duruşları, tercihleri, söylemleri merkeze koydukları öznenin iradesine bağlıdır. İkisi de merkeze körü körüne bağlıdır. İsyan etmeyi özgürlük sanmak, isyan ettikleri için kendilerini ayrıcalıklı tanımlamak ironik bir durum olmakla beraber, halleri itaatkar koyunlar kadar vahimdir.
Merkeze konan şey bir cemaat lideri, siyasi lider, ideoloji, gelenek hatta bir ebeveyn olabilir. Koyun davranışlarına karşı tepkide, merkeze konan özne/lider de bağımlılık gösterebilir. İsyankarların söylemleri karşısında isyankar bir tutum takınarak, kendisini o grup ve söylemden bağımsızlaştırmaya çalışabilir ama bu çaba nafiledir; nihayetinde merkezdeki özne de, söz konusu isyana yol açan kavram ya da durumları sorgulamadan, isyankarların tavırlarına göre kendini konumlandırmış ve kendisini merkeze koyanları kendi merkezine koymuştur. Aynı ilke itaatkarların tavır ve söylemleri için de geçerlidir. Bu tabloda gerçekten özgür olan hiçbir birey, grup ya da lider yoktur, hepsi birbirine bağımlıdır. İtaatkarların ve isyankarların varlık amaçları, oluş biçimleri itaat veya isyan üzerine kurulu olduğu için, gerçekte ne yapmakta olduklarının farkına varamazlar. Farkına vardıkları anda kendilerine hasrettikleri ayrıcalıktan vazgeçmek durumunda kalacak, bir bakıma kendi zihinlerinde yarattıkları bir savaşın yenileni olmayı kabul etmeleri gerekecektir. Şüphesiz, bu acı verici durumla karşılaşmaktansa, koyun olarak hayata devam etmek, konforun ve lüksün ta kendisidir, vesselam. Edit: Toplumların koyun olmaktan çıkmasının bir yolu; rutine girmiş, gelenek haline gelmiş, tıkır tıkır işleyen sistemdir. Sistem yoksa bir lidere ya itaat edersiniz ya da isyan.
Tâğut, yeryüzünde İslâm Dîni’ne yani Allâh’ın kanun ve yasalarına isyân ederek başkaldırmak sûretiyle haddi aşan ve aştıran, insândan devlete, güçten otoriteye, nefisten şeytâna, puttan kâhine kadar, canlı veya cansız, soyut veya somut her türlü şeyin ortak adıdır.
Akla somut, kasıtlı, görünür olan bir dolu eylem gelebilir. Suç denildiğinde genelde aktif, görünür, niyetli davranışlar hayal edilir. Oysa sessiz kalmak, en sık ağına düşülen, en sinsi ilerleyen, bu yüzden de tümörün 4. evresinde bile zor fark edilerek insanlığımızı kanser eden en kör noktadaki suç olarak faili meçhul dosyaların arasında kaybolur çoğu zaman.
Sessizlik suçu, şeffaf bir boya ile bocalanır “insan”lığın ve erdemlerin üzerine. İz bırakmadan ortak olur karanlığa. İz bırakmaz, bu yüzden utançtan suçluluktan cezadan nasibini almaz. İz bırakmak, bu yüzden kolay kolay radara takılmaz, yakalanmaz. Bu yüzden de teşhisi ve tedavisi zordur, erdemlerin içini içeriden kemiren bu sinsi urun.
Siyah- beyaz bir spektrumda değil de dereceli bir ölçekte düşünürsek en “masum” undan en “zalim”ine bir dolu sessizlik suçu işlenir yaşamın içerisinde. Bir anne, istismar eder çocuğunu, azarlar, rencide eder. Hani biz de aynı suça maruz kalmışızdır hatta belki de daha önce. Biliyoruzdur da oysaki incinmişliği ve korunmaya muhtaçlığı. Yine de görür, duyar ve susarız. Fail değilizdir. İstismar eden değilizdir. Fakat kim bilir kaç çocuğun dökülen göz yaşına sessizliğimizle eşlik etmişizdir.
İş yerinde arkadaşımız mobbinge uğrar, içten içe biliyoruzdur, haklıyı, haksızı, zarar göreni, zarar vereni, haksızlık yapanı. Hani bizim de başımıza gelmiştir de belki. Sosyal medyadan da kahramanlığını yapmışlığımız vardır bu hak hukuk meselelerinin. Fakat yine de susarız. Etliye sütlüye karışmayız. Zulme dahil olmalıyız ancak bir taşıda yerden kaldırmayız. İncinecek parmağımızı düşünürüz belki.
Hani çokça bahsetmişizdir kalp kırmamak, insanları incitmemekten. Mangalda kül bırakmayız teoriler meydanında. Fakat susuveriziz toplumun dışladığı, alay ettiği nice konularda. Göz göre göre yaşam hakkı tanınmaz bazen komşunuza. Küfürlerde, hakaretlerde, sanal medyalarda, dost meclislerinde kimler incitilir, kimlerin hakkı yenir nice zamanlarda. Oysa çok delikanlı davranmışızdır prim edecek birçok konuda. Hakçılık, hukukçuluk oynamışızdır. Lakin gerçek eşiklerimiz ortaya çıkar egomuzun sınandığı imtihanlarda. Öteki olacağımız, kınanacağımız, kar etmeyeceğimiz bütün kavşaklarda… Adil ve bencil tarafımızın sınırında.. Susar ve tanışırız öteki yanımızla.
Psikolojik sorunları olan insanlara destek olmuşuzdur geçmişte. Herkesin başına gelebilir demişizdir, üzülmüş, “empati” kurmuşuzdur. “Olgunculuk” oynamışızdır. Delinin teki derler birine sonra.. Zaten psikolojik sorunları var.. Zaten kafayı sıyırmış.. İntihar etmiş.. Cık cık cık ne ayıp, ne günahmiş.. Depresifmiş, obsesifmiş, bipolarmış.. Etiketler, görünmez tutkallarla alnımıza yapıştırıldığında.. Susarız.
Elbette ki gerekçelerimiz var. Belki kendi çelişkilerimizin farkında değiliz. Belki fatura ödemeksizin erdemlerimize bağlı kalmak istiyoruz. Bedelsiz dürüstlükler, bedelsiz adalet fantezilerine kapılıp gidiveriyoruz. En tehlikelisi gerekçeler ve mantıksal kılıflarla suçluluk bile duymadan ayıplarımızı, çelişkilerimizi öteliyoruz. Zihnimiz tutarlı bahaneler üretme ustası ne de olsa.. Evet yaptım, ama bir sor neden ? Hemen bir mantıksal çerçeve ile iç tutarsızlıklarımızı susturuyoruz. Kendimize bile sessiz kalıyoruz, kendimize karşı bile suç işliyoruz.
Zarara susmanın ona ortak olmaktan farkı ne, tartışılır. Suçun, sofistike ve estetize edilmiş halleri var. Kimse dur bir kötülük yapayım demiyor. Hepimiz bir rasyonelin suyuna batırıp yiyoruz günahları. Hepimiz normların gölgesinde uygun bir köşeye yer yapıyoruz suskunluklarımız ve hatalarımız için. Ben bir şey yapmadım ki ! Diyerek kendimizi savunurken. Evet, hiç bir şey yapmadım ! ile aslında kendimizi ifşa ediyoruz.
Samimi olalım.. Nerede susup nerede konuşacağımızı çok ustaca belirliyor kültürel kodlamalar. “Veba” gibi elimize bulaşsın istemiyoruz bazı dışlanmalar. Kahraman ilan edileceğimiz, destekleneceğimiz, “puan” kazanacağımız bir dolu mağduriyette daha delikanlı, “ötekileşeceğimiz” mecralarda ise pek tabi sessiz kalıveriyoruz.
Fırından ekmek çalan çocuk için isyan ederken ve dürüstlük, hakkaniyet, adalet gibi soylemler savururken etrafa.. Patronumuzun haksız kazancına, herhangi bir otorite figürünün adaletsizliğine ki milyonlarca kat daha fazla olsa bile adaletsizlik orada.. Susuyoruz… O uzaktaki mağdur çocuk üzerinden adalet uygulamak, bedelsizce bir dürüstlük bahşediyor bize, erdemlerimizi tatmin ediyor kısa yollu bir tünelden ahlaklı hissediyoruz.. Fakat otoriteye, güce, çıkarlarımızla çatışan, korkularımıza dokunan herhangi bir mecraya karşı konuşmak söz konusu olduğunda.. Ödenecek bedeller, dürüstlükten daha fazla para ediyor gözümüzde.
Dürüst, adil, ahlaklı vs. gibi etiketlerimize çok da fazla güvenmeyelim bence. Ne kadar sınandık ki daha? Kaç defa o çok arzuladığımız şey ile çakıştı erdemlerimiz? Kaç defa o çok korktuğumuz şey ile imtihan edildi değerlerimiz? Menfaat, komfor, faydacılık gibi putlarımız devreye girdiğinde hepsinin sınavında çuvallayabiliriz. Kazanıyor ve ahlaklıysak.. Eşiklerimiz daha zorlanmadı diye belki sadece.
Nietzsche, “Erdemlerinizi Öldürün” derken… Erdemler kılığındaki putlarımızdan bahsetmiş de olabilir mi ki? Puta dönüşen herşey, kendi savundukları da dahil her şeyi öğütmeye ve imha etmeye muktedir oluyor. Bakın çevrenize; Dürüst olunduğunu gösterebilmek için yapılan sahtekarlıklar, güven kazanmak için çevrilen dolaplar, temize çıkmak için kirlenmiş ellerle dolu..
Savunduğumuz şey koşulsuz şartsız adalet, hakkaniyet, vs. mi? Yoksa A ya karşı B bağlamında yapılması beklenen ama C bağlamında ve D kişisine yapıldığında ise çok da önemini korumayacak olan koşula bağlı değerler silsilesi mi ? Bilmemiz gereken şu ki, eğer erdemlerimiz koşula, menfaatlerimize, kişilere göre yer değiştiriyor ise, koşullara bağlı olarak daha toleranslı, daha “affedici” ya da daha delikanlı hale gelebiliyorsak.. O halde erdemler, süblime edilmiş bencil arzular, kutsal kılığına girmiş nefsaniytlerdir.
Korkularımız var. Vebadan uzak durmak istercesine kaçıyoruz bazen konuşmaktan, görülmekten, renk vermekten, ötekileşmekten. Kendimizle yüzleşmeme isteği, güzel vitrinlerde gözükme çabası ve balçığa elini daldırmak istemeyen birinin titizliği ile sessiz kalıyoruz. Bir aşılanabilsek “kötü” olmaya, bir aşılanabilsek “öteki” olmaya, bir aşılanabilsek “kınanan” olmaya.. Belki o zaman daha iyi, daha ahlaklı olabileceğiz. Nietzsche’nin dediği anlamda -mış gibi erdemlerimizi öldürüp, gerçek erdemlerimize kavuşabileceğiz.
Kimi zaman gürültülü ve histerik bir şefkat kimi zamansa çok sessiz bir acımasızlığımız var. Susunca iz bırakmıyoruz. Kurşunu doğrultup vuran kişi olmadıkça da, ortak sayılmıyoruz suçlara… ''
“Ben deli değilim, benden başka herkes deli olduğu için beni deli zannediyorlar.
İnsanın kendi olabileceği tek yer akıl hastanesidir sanırdım, yanılmışım. Delirmeye bile hakkınız yok burada. Tımarhane delirme hakkının kutsandığı mabed değil midir? Değilmiş!
İnsan tımarhanede bile delirme hakkını elde edemiyorsa ölsün daha iyi. Ben size ve kendime rahatça dil çıkarabilmek için burada değil miyim, bunun için kapatmadınız mı beni buraya. Elektroşoklar tersini söylüyor bunun. Hastabakıcının suratını görmem elektroşoka girmeme yetiyor da artıyor bile. Şehir cereyanını boşa harcamayınız efendim.
Hayatım boyunca kendim olabileceğim bir yer aradım.
Bu yer bazen bir insanın yüzü oldu, bazen sevdiğim bir kitapta altını çizdiğim cümle, bazen ölüler gibi haftalarca susmanın saltanatını yaşamak, bazen de denizin köpürdüyen mavi kaosunda eritmekle gözlerimi. Ama yetmedi bunlar. Sonuna kadar kendim olmak istedim, evreni kanatlamak pahasına. Sanatı denedim; otoriteye karşı çıkanların birbirlerine karşı imgelerle iktidar olma çabası. Polis olun efendim, daha saygın.
İnsanın kendi olabileceği tek yer gece kalbidir dedim sonra, insan yalnızken kendisidir diye de uzattım. Ama insanların ruhuma bu izinsiz girişleri yok mu, beni delirtiyor: ‘sevgilim beni ne kadar çok seviyorsun’lar, ‘felsefe yapma, aşka gel kendine gelirsin’ler, ‘insanları olduğu gibi kabul et, mutlu olursun’lar vb…
İnsanları olduğu gibi kabul edersem bu savaşları, bu gizli sömürüyü, bu öldürücü şiirsizliği de kabul etmiş olmaz mıyım; bu İsa?ya hem Edip Cansever?e, hem kendime, yeni doğan çocuklara ve gökyüzüne ihanet etmek olmaz mı?
Hepimiz deliyiz, akıllı taklidi yapmayı bıraktığımız anda tımarhaneye kapatılırız. İnsanlar akıllı taklidi yapmakta ne kadar da usta tanrım. Bense beceriksizliğim bu konuda, daha doğrusu akıllı taklidi yapmaktan bıktım. Normal olmaya çalışmak deli olmaktan daha zor. Belki de bunu anladım. Bir ofiste çalışıyordum, deli gömleğimin (seçkin bir markaydı) üzerine kravat takmayı bıraktım.
Beni kimin delirttiğini gerçekten merak ediyorum.
Babam olabilir diyorum, çocukluğumda az dövmedi beni sözcüklerle. Lise 2?de beni derste kuşumla oynarken yakalayan son Osmanlı Aysel de olabilir beni delirten. (Kaltak dediğime bakmayın, kızgınlığımdan söylüyorum, yağmurda ıslanmış bir köpek kadar aşıktım ona.) Tek tek beni kimin delirttiğini hesabını yapmak zor, kısaca beni insanlar delirtti diyebilirim. Beni insanların çıldırtmasındansa gökyüzünün çıldırtmasını isterdim, karanlık yağmurun, müziğin? Beni çıldırtma hakkını insanların elinden almalıyım.
Önemsiz deliliklerimi saymayacağım, beni buraya kapattıran son çılgınlığımı anlatacağım.
İntihar fikri yine tanrım olmuştu, aynadaki yüzüme tükürüp silahımı aldım ve mahallemizdeki büyük çukurca camisine gittim. Girdim içeri. Caminin tavanına iki el ateş edip namazı böldüm. Haklı olarak üzerime saldıran bir dindarı bacağından vurup ‘suküneti’ sağladım. Gerginlik caminin duvarını çatlatacak kadar büyüktü. Fazla vaktinizi almayacağım dedim.
Ve Perulu şair Cesar Mendoza?nın “Acı Çekene Saygı” şiirini okumaya başladım.
Tanrı’yla aynı fikirde değilim İntihar edenlerin cehenneme gideceği konusunda Kainatın yaratılışına katılmaktan bıktığımda ruhum İntihar edeceğim ben de Denenmemiş bir yolla
Nerdeyse bütün akıllı kalpler İntihar edipsiktir çekmiş yeryüzüne Ben ateist değilim, babasıymış gibi Tanrı’ya küsen bir çocuğum
Eğer Tanrı intihar edenleri ve Nietche’yi Cehenneme gönderirse Cehennemde yanmayı tercih ederim ben de Tanrı dürüstlüğü sever
Tanrı’nın hayal gücünü beğenmiyorum Ben Tanrı olsam Peygamberler göndermez Direk konuşurdum insanlarla
Ben Tanrı olsam Hitler’i iyi kalpli bir Yahudi olmakla cezalandırırdım Yahut yetenekli bir yazar yapardım onu İçindeki kötülüğü insanlara değil Tuvallere boşaltırdı
Ben Tanrı olsam Devletler yok olur Gül kokulu bireyler var olurdu sadece Atlar çılgın zamanlar koşardı
Ben Tanrı olsam Düşünce gücüyle herkesin İstediği karakter olmasını sağlardım Dünya bir şiirin Yaratılım sürecine dönüşürdü böylece
Ben Tanrı olsam intihar ederdim İnsanlarla birlikte Acı çekmeyi öğrenemediğim için
Sessizlik ağır bir kaya gibi hepimizin üzerine çökmüştü. Cemaat beni linç etmek için fırsat kolluyordu, seziyordum bunu. Tabancam tek dostumdu o anda. O sırada cemaatten yaşlıca bir adam bana doğru yürümeye başladı. Dur diye bağırdım, dur, yoksa? Dinlemedi yavaş yavaş ağır çekimde yanıma kadar geldi, gözlerinde diğerlerindeki gibi öfke değil, merhamet gibi bir şey vardı. Tanımıştım, babamın arkadaşı Ahmet abiydi.
‘Dinle beni, Allah?ın kendin olduğunu anlayıncaya kadar hep acı çekeceksin’ dedi usulca. Ellerim titremeye başlamıştı, bu sözler dikenli bir çalı gibi saplanmıştı içime ama acıtmıyordu. Silahımı aldı, beni linç etmek isteyen kalabalığı ve zamanı bir el hareketiyle durdurdu.
Sonrası? Sonrası buradayım işte. O yaşlı adam Ahmet abinin sözünü hatırladığımda sakinleşir gibi, içimdeki bir sırra erer gibi oluyorum ama izin vermiyor insanlar ve anılar kendim olmamama, içimin sularına bir balık gibi dalaraktan.
Dışarıdayken bir söz vermiştim kendime: onlar ne yaparsa ben tersini yapacağım diye. Onlar yalan mı söylüyor, ben doğruyu söyleyeceğim. Onlar boyun mu eğiyor, ben isyan edeceğim. Hem de her şeye. Onlar sanattan nefret mi ediyor, ben inadına Mozart dinleyeceğim, ölü yazarlarla dostluk kuracam, 7. Mühür?ü, Sonbahar?ı ve Seven?ı izleyeceğim. Onlar paraya mı tapıyor, ben yağmurda ıslanmaya tapacam. Onlar statünün getirdiği saygınlığa mı inanıyor, ben serseriliğe ve kaybetmişliğe sokak olacağım.
Sonuç: insanın tanrı?ya inancının kaybetmesinden daha kötü olan bir şey varsa, o da insanlığa inancını kaybetmesidir. Siz insansanız, ben insan olmayı reddediyorum. Deli olmam güllerle birlikte açmama, zamanın dışına taşmama engel değil; tam tersine bunlara açılan kapı.
Bu arada delilerin söz söyleme özgürlüğünden bol bol yararlanıyorum. Geçen gün bağırmaya başladım: sizin sığınacak bir Allah?ınız var, benim yok. Benim sığınacak yalnızca kelimelerim var.
Deliliğini topluma kabul ettirebilene dahi derler; ben ettiremedim, tımarhanedeyim. Güldüler. Aklın fazlası cehennem dedim, güldüler. Her çocuk tanrı?nın gönderdiği bir peygamberdir. Ve unuturuz büyüyünce peygamber olduğumuzu. Gider bir öğretmen oluruz, işçi, pezevenk, mühendis, memur dedim, güldüler. Şehir cereyanına bağladılar beni. Güldüler siktir çektiler, kalbimin içinde çarpan kalplere. Çirkinleştireni her yerde, ey dünyayı kutsallaştıran çılgınlık neredesin dedim, güldüler. Öyle bir şekilde yan yana getirelim ki sözcükleri, herkesi orospu olmaktan kurtaralım dedim, güldüler.
Zaman geçti. Artık çıplakken bir şey söyleyemiyorum insanlara, kişiliklerim birbirleriyle yaşamayı öğrendi, gidecek başka bir bedenleri olmadığını anladı en sonunda.
İlaçlarımı düzenli kullanıyorum, sigarayı azalttım. Buradan çıkmama az kaldı, doktorum Alper bey söyledi. Geçende kendi kendime Cemal dedim Cemal -ismim cemal bu arada- hayatı güzelleştiren şey tehlikeyi sevmektir. Hayatı güzelleştirmek istiyorsan dünyanın en tehlikeli şeyini sevmeyi öğrenmelisin: insanı! Buna kendini sevmekle başlayabilirsin. Hak verdim Cemal?e. Güzel konuşuyordu, inandım ona.
Cemal?e borcumu ödeyeceğim. Yeryüzünde insanlar tarafından kanatılmamış hiçbir aşık olmayı yeniden deneyeceğim. Cemal?e borcumu ödeyeceğim. Az kaldı, bekleyin beni.”