Zehî pâşâ vu mâşâ vu temâşâ; /fehâşâ, summe hâşâ, summe hâşâ..
Yazının başlığındaki ibare, paşa ve maşaları temâşâ edin, aferinler.. mânasındadır ve hemen arkasından da, bu aferin için, tekrar tekrar, hâşâ.. denilmektedir..
Eskiden paşa denilenlere, 1930lardan sonra, (fransızcadaki gibi) general denilir oldu..
Her rütbeli askerin, hele de her kurmay subayın hülyası, bir gün general olmaktır.. Her general de Gen. Kur. Başkanı olmayı hedef seçer kendisine.. Keza, her general de kendisini, geleceğe, bir yeni Atatürk olarak hazırlar.. TSKdaki yetiş(tir)me tarzı budur.. Ki, inkılab kanunu diye üzerinde çok durulan Tevhid-i Tedrisat Kanunu bu okullarda işletilmemektedir.
Babası da albay olan bir üsteğmen, evlerini anlatırken, iki katlı evimizin her köşesinde, her odasında, merdiven başlarında bile, 14-15 tane tek adamın büstü var.. Askerî okul ve kışlalarda da, aynı şey.. Biz hep onunlayız.. demişti.. Böyle bir atmosferden ne beklenir..
Ve askerî eğitim sistemindeki bu durum değiştirilemedikçe, o yapının başka türlü ürünler vermesi beklenmemelidir.. Ve amma, o eğitim sistemine de, Burada neler oluyor bakalım.. diye, -başta, millet tarafından temsilci olarak seçilenler olmak üzere- kimsecikler dokunamamaktadır.. M. A.Birandın 20 yıl öncelerde Emret Komutanım.. ismiyle yayınladığı eser, her ne kadar yine askerî makamların izni ve istediği şekilde yansıtmalarla dolu olsa bile, bu sahada, okuyucuya ilginç ipuçları vermektedir ve o zamandan bu güne değişen fazla bir şey yoktur. Yani, rejimin en kapalı ve hattâ kara kutusu gibidir, bu kurum..
Osmanlının son döneminde, paşalık rütbesinin, bir saltanat lûtfu olarak, liyâkat aranmaksızın verildiği de görülmektedir.. Hattâ bir italyan müzik adamı Donizettiye bile, Mızıka-yı Humâyûnu kurması münasebetiyle paşalık rütbesi verilmiştir ki, bugün bile bazı marşlar onun adıyla anılır, Donizetti Paşanın filanca marşı.. diye..
Siyasî sebeblerle verilen paşalıklar da bir ayrı konu idi.. Edirne Telgrafhanesinde sıradan bir memur olan ve sonra İttihad-Terakkî Cemiyeti/partisi içinde hızla yükselen Talât Bey de, paşalıkla taltif edilmişti.. Enver Paşanın babasına sunulan sivil paşalık ise, daha bir komikti..
Kezâ, düşünelim ki, henüz 95 yıl öncelerde, savaş şartlarının da neticesi olarak, Enver Bey, paşalığa yükseldiğinde sadece 32 yaşındaydı ve Naciye Sultanla evlenip Padişahın dâmâdı olduktan sonra Osmanlı Orduları Başkomutan Vekilliğine geldiğinde de 33 yaşında.. Ki, bugün bir subay, o yaşlarda en fazla, binbaşı olabilmektedir. Aynı şekilde, M. Kemal Paşa da en üst askerî rütbe olan müşir / mareşallik rütbesine yükseldiğinde, 41 yaşındaydı..
Subay /askerlerin hayatında rütbe çok önemlidir ve o makamlara yükselmek için de, yükseldikten sonra da, emretme alanlarını genişletmek için veya başka saiklerle aralarında gizli bir mücadele hep olmuştur.. Ama, bu, o kurumun hassasiyeti yüzünden, Kol kırılır, yen içinde kalır.. diye dışarıya pek sızdırılmaz; ama, bu konularda neler olup bittiğini, kulağı delik olanlar yine de, fısıltı gazetesinden duyarlar..
Bizdeki paşalar arası savaşların tarihi sadece şu son yüzyılda bile, sosyo-politik hayatımızı bile derinden etkileyecek boyutlarda olmuştur, hep.. Enver ile M. Kemal arasındaki husûmet, hattâ Enverin Anadoluya geçmesine izin vermeyecek boyutlarda olmuş ve Türkistanda bolşeviklere karşı girişilen mücadelelerde 1922de hayatını kaybeden Enverin kemiklerinin yurda getirilebilmesi için bile, kemalistlerin affı ancak 75 yıl sonra gerçekleşmiştir..
M. Kemalin Kâzım Karabekir, Raûf Orbay, Ali Fuad Cebesoy, Ali İhsan Sâbis, Cafer Tayyar, Selahaddin âdil, Refet Bele gibi ünlü kumandanlarla olan kavgasının macerası bir ayrı ve hazîn fasıldır.. Esasen, M. Kemalin etrafında, kendi emsali olan kumandanlardan Fevzî çakmak ve İsmet İnönü dışında kimse kalmamıştı..
TEK ADAM ETRAFINDA ŞEKİLLENEN YENİ GARİB OLUŞUMLAR..
Ama, daha sonraki dönemde de, kumandanlar arası mücadeleler hep süregeldi.. Ancak hepsinin de ortak yönü, bütün generallerin atatürkçü gözükmesiydi.. Hele de 27 Mayıs 1960 Askerî Darbesinden sonra yapılanların herbirisi atatürkçülük adınaydı.. Onu, 12 Mart 1971 Askerî Darbesinden sonraki generaller arası kavgalar takib etti.. Tağmaç, Gürler, Batur vs..
1978de Ali Fethi Esenerin Gen. Kur. Başkanı olmasının önlenmesi için verilen mücadeleler, 5 orgeneralin birden yaş haddinden otomatik emekli oluşlarıyla neticelenince, en kıdemsiz orgeneral olan Kenan Evren, Gen. Kurmayın başına gelmiş ve o da 2 sene sonra 12 Eylûl Askerî Darbesini yapmıştı.. General Evren, 1983de siyasetten yasaklı Demirelin Ali Fethi Esenere kurdurduğu Büyük Türkiye Partisini, kuruluşunun 20. gününde kapattığında, iki paşayı karşı karşıya getirmek istiyorlardı.. mazeretine sığınmıştı..
28 Şubat günlerindeki generallerin güç gösterisi ise, daha bir başkaydı.. Hattâ dönemin Gen. Kur. Başkanı Karadayının etkisiz hale getirilmesi ve çevik Birlerin, Güven Erkayaların, Erol özkasnakların, Doğu Aktulga ve diğerlerinin ele avuca sığmaz, kontrolden çıkmış, ali kıran -başkesen görünümlü tahakkümleri, (Batı çalışma Grubu)nun dehşet senaryoları.. Ve daha yakın dönemde ise, Kıvrıkoğlunun Hilmi özkök ve Edib Başeri bertaraf ve emekliliği beklenen Aytaç Yalmanı Gen. Kur. Başkanlığına getirme çabaları, yeni itiraf olundu.. Ve bunların hiçbirisinin hesabı sorulamadı..
Ve Büyükanıtın Gen. Kur. Başkanı olacağı sırada, aleyhinde başlatılan yoğun bir kampanyanın boyutları karşısında, Hükûmetin, YAŞın kararını bile beklemeden, inisiyatifi ele alarak Büyükanıtı Gen. Kur. Başkanlığına getirivermesi ve şimdi de, daha başka benzeri gelişmeler.. Yani, generaller/paşalar arası ilişkiler, hep pek sıcak/ samimî olmuştur..
Hele de, Ergenekon Soruşturması çerçevesinde, Şener Eruygurun, Hurşit Tolonun, (tabiî, Tuncer Kılınç ve Doğu Silahçıoğlu gibi em. generallerin de) emekli olduktan sonraki söz ve tavırları, CçG (Cumhuriyet çalışma Grubu) çerçevesindeki faaliyetleri de ilginç..
Anlaşılıyor ki, Tolon ve Eruygurun elkonulan dosyaları arasında, Büyükanıt ve diğer generallerle, hattâ aileleriyle ilgili ilginç fişlemelere rastlanmış.. Eruygur reddediyor, Tolon ise, herhangi bir kasd olmaksızın arşivlendiğini söylüyor, fişleme kasdı yoktu diyor..
Yani, paşalar arası yeni bir hesablaşma faslı ile bile karşılaşabiliriz.. En üst dereceli paşaların böylesine yargıya çekilebilmeleri bunu gösteriyor gibi.. Bu yargılamanın başlaması bile, emsaline pek rastlanmayan bir gelişme olup, hayırlara vesile olabilir..
Şimdi kemalistler durumu sulandırmak için, şaka konuşmaların bile ciddîye alındığını söylüyorlar.. Ama, hangi darbe, ciddî konuşmalar dışarıya sızdırılarak yapılmıştı ki? 27 Mayısta Harbokulu öğrencileri, Sovyet paraşütçülerinin Ankaraya indiği iddiasıyla sürüklenmemişler miydi, ihtilale?