|14 Mayıs 2015, 22:07|


nisa
Yönetici


Sponsorlu Bağlantılar
Edebi türler ve özellikleri nelerdirSponsorlu Bağlantılar
EDEBİ TÜRLER NELERDİR
“Fıkra” sözcüğünü iki değişik anlamda kullanırız:
2. Gazete ve dergilerin belirli sütunlarında yayımlanan, güncel, siyasal ve toplumsal sorunları ele alan, bunları ayrıntılara inmeden işleyen yazı türü.
Konusu ve esin kaynağı güncel olaylardır. Günü birlik yazılırlar. Genelde yazıldığı gün gösterirler etkilerini Kitap haline getirilmedikçe unutulur giderler. Olabildiğince yalın ve yoğun bir anlatıma sahiptirler. Düşünsel bir planla oluşturulur. Sorun girişte dile getirilir, sonra açılır. Zengin bir kültür ve bilgi gerektirir. Anlatım ustalığı gerektiren bir yazı türüdür.
Fıkra yazarlarımız arasında, Ahmet Haşim, Ahmet Rasim, Yusuf Ziya, Falih Rıfkı, Oktay Akbal, Haldun Taner, Refik Erduran gibi önemli şahsiyetleri sayabiliriz.
2. MAKALE
Makale de gazete ve dergi yazısıdır. Fıkranın bir çok özelliğini içinde barındıran makale
Düşünceye sadece değinmekle yetinmez. Düşünceyi ve öne sürülen savı kanıtlamaya yönelir. Güncel olayları ele alarak günü gününe yazma zorunluluğu yoktur. Her türlü düşünce, durum, olay ya da olgu konu edinilebilir. Gazetecilikle doğmuş, gelişmiş bir yazı türüdür. Dil ve üslupta okuyucu gözetilmelidir. Makalenin ana öğesi düşüncedir. Yazar, düşüncesini inandırıcı kılmak zorundadır. Düşünceyi geliştirme yollarından büyük ölçüde yararlanılır. Anlatım, yalın ve yoğundur. Giriş bölümünde ortaya atılan görüş gelecek bölümlerde kanıtlanmaya, örneklendirilmeye çalışılır. Sonuç bölümünde ise artık okuyucuya ulaştırılması gereken düşüncenin son rütuşları yapılır.
3. RÖPORTAJ
Röportaj, çok yönlü, çok boyutlu bir yazı niteliği taşımaktadır. Röportaj, bir doğruyu, bir gerçeği; araştırma, inceleme, gezip görme yoluyla ya da soruşturma yöntemiyle ele alan yazı türüdür.
Röportajı çoğu kez hikaye edici bir örgü içinde görürüz. Gerektiği zaman fotoğrafın tanıklığına başvurulur. Okuyucuyu yaşamla yüz yüze getirir. Gazeteciliğin önemli bir dalıdır. Bilgiyi, haberi, gerçeği açık, yalın, çarpıcı bir dille ele alır. Okuyucuyu sıkmamayı amaç edinir. Daima belgelerle hareket etmeye gayret edilir. Okuyucuyu belgelerle boğuşturmayı da düşünmez.
4. ELEŞTİRİ
Eleştiriyi, kısaca, değerlendirmeye yönelik düşünsel bir etkinlik diye tarif edebiliriz. Okuma, inceleme gibi çalışmalar sonunda düşüncelerimizi dile getirme işidir.
Eleştiri, bilimsel bir uğraş gerektirir. Okuyucuyu aydınlatma amacı güdülür. Eleştirinin alanını sınırlamamız çok güçtür. Eleştiri türlerine bir göz atalım:
Tarihsel Eleştiri: Eleştirmenin edebiyat tarihinin verilerden yararlanarak sanat eserini değerlendirdiği eleştiridir.
Eleştirileri dikkat çeken yazarlar arasında Fethi Naci, Berna Moran, A. Berk, Mehmet Doğan, Murat Belge, Asım Bezirci, Atilla Özkırımlı, Doğan Hızlan, Adnan Binyazar, Rauf Mutluay, Gürsel Aytaç gibi şahsiyetleri sayabiliriz.
5. DENEME
Özgürce seçilen bir konuda gelişen, düşünsel boyutlar içeren, bir konuşma havası içinde biçimlenen, genellikle orta uzunlukta bir yazı türüdür. Denemeye özgü bir konu yoktur, denemeci özgürce seçer konusunu.
Okuyucu, deneme okurken hoşça vakit geçirir. Bu arada birşeyler de öğrenir. Tatlı bir söyleşi havası vardır denemede. Denemeci, kendisiyle ve karşıdakiyle konuşur gibi yazar. Denemecide içtenlik ve açık yüreklilik görülür. Denemecinin derdi kanıtlama değildir. Denemecinin amacı okuyucuyu bilgilendirmedir.
Denemede başarılı olan belli başlı yazarlar arasında Montaigne, Melih Cevdet, Vedat Günyol, Salah Birsel, Adnan Binyazar, Nermi Uygur, Oktay Akbal, Füsun Altıok, Nurullah Ataç, Sabahattin Eyüboğlu gibi yazarlan sayabiliriz.
6. GÜNLÜK
Günlük, bir kimsenin günü gününe tuttuğu, üzerine tarih attığı, günlük yaşamından kesitler sunduğu notlardır.
Günlükleri en çok okunan yazarlar arasında Ömer Seyfettin, Ruşen Eşref, Falih Rıfkı, Nurullah Ataç, Salah Birsel, Oktay Akbal, Cemil Meriç gibi sanatçıları sayabiliriz.
7. ANI
Anı, bir kimsenin başından geçen ya da kendi döneminde ortaya çıkan olay ve olguları bilgi, gözlem ve izlenimlerine bağlı kalarak yazdığı yazılardır.
Önemli anı yazarları arasında, Ahmet Rasim, Halit Ziya, Hüseyin Cahit, Falih Rıfkı, Yakup Kadri, Ziya Gökalp, Yahya Kemal, Yusuf Ziya gibilerini sayabiliriz.
8. MEKTUP
Birbirinden uzak yaşayan kişilerin hasret gidermek için bir iletişim aracı olarak ortaya çıkan mektup, daha sonraları sanatsal bir özellik kazanmıştır.
Konusu bakımından bir sınırlandırma yapamayız. Doğallık, yalınlık ve içtenlik mektubun vazgeçilmez üç unsurudur. Bir sınıflandırma yapmak istersek, özel, iş ve sanatsal mektuplar., gibi isimler verebiliriz.
Sanatsal mektuplar arasında Cahit Sıtkı’nın, Yaşar Nabi’nin, Ahmet Hamdi’nin S’Eyüboğlu’nun mektuplarını sayabiliriz.
9. BİYOGRAFİ (YAŞAMÖYKÜSÜ)
Yaptıkları ve yaşadıklarıyla okurların ilgisini çekebilecek kişilerin, değişik kaynaklardan yararlanarak, yaşamlarını inceleyip anlatan düzyazı biçimidir. Çok yönlü, incelemeye dayanan bir yazı türüdür.
Sıradan kişiler olamaz biyografisi ele alınan kişi. Gerçeğe uygun, tarafsız bir biçimde ele alınmalıdır. Yazar hem bir tarihçi hem de bir sanatçı gibi davranmalıdır. Biyografi, belge özelliği taşır. Biyografisi ele alınacak kişinin bildiği, yaşadığı olay ve olguları onun davranışlarını belirleyecek bir akış içinde sergilenir.
10. OTOBİYOGRAFİ (ÖZYAŞAMÖYKÜSÜ)
Toplumda bilim, sanat, siyaset… alanında etkinlik göstermiş bir kimsenin kendi yaşamım konu ettiği düz yazı biçimidir.
Daha çok anıya benzer. Yaşama serüveninin dışına çıkmaz yazar. Dönemini yansıtmak gibi bir kaygısı yoktur. İçtenlik, gerçeğe bağlılık, doğallık ve yalınlık aranır. Yazar, özlediği yaşamı değil, yaşadığını yazmalıdır.
11. GEZİ
Bir yazarın, yaptığı gezilerde gördüklerini, okurları için ilgi çekici bulduğu yönlerini ele aldığı düzyazı biçimidir.
Yazar, kendi yorumlarını da sanatsal bir dille ele alır. Yazar bilimsel verilerle okuyucuyu yormamalıdır . Eğlenceli bir havası olmalıdır.
12. ÖYKÜ (HİKAYE)
Bir tanım yapmadan öyküyü belirleyici nitelikleri ele alalım:
ÖYKÜ: Yaşanmış ya da yaşanması mümkün olan olay veya durumu, yer ve zamana bağlı kalarak belli kişi ya da kişileri, yazarın kendince bir yöntemle ele aldığı kısa düzyazılardır.
13. ROMAN
Hikayeyi bir düello sahnesi olarak düşünürsek, romanı bir savaş sahnesi görmemiz gerekir.
Roman türleri:
14. TİYATRO
Hayattan bazı kesitlerin seyirciler karşısında sahnede canlandırılmasıyla ortaya çıkmıştır.
Komediyi de çeşitlere ayırabiliriz: Komedi santmental (aşk konularını işler), Fars (genellikle halk zevkine hitab eden gülünç olayları abartılı bir şekilde ele alır), Vodvil (şarkılı komedi).
3. Dram: Hayatın acı gerçeklerini komik unsurlarıyla birlikte veren bir tiyatro türüdür. Kadro zengindir. Hayatın her tabakasından insanla karşılaşırız oyunda. Konu çok çeşitlidir. Dram, romantizmin etkisiyle ortaya çıkmıştır.Sponsorlu Bağlantılar
Önceki yazımız Edebiyat türleri nelerdir konulu makalemizi okudunuız mu?
|HIZLI CEVAP YAZ|