Özlü'ye Veda...
Son Tezer Özlü kitabım. En az beklenti ile okuduğum Özlü kitabı. En çok beğendiğim ikinci kitabı. vs. vs. uzatabilirim. Ama yapmayacağım.
Tezer Özlü, 1943 yılında Simav'da doğdu ve 43 yıl yaşadıktan sonra 1986'da Zürih'te yaşamını (göğüs kanseri nedeniyle) yitirdi. En sevdiği yazar Cesare Pavese'dir. Öyle ki, 'Bir İntiharın İzinde (Cesare Pavese Üzerine Çeşitlemeler)' adlı bir kitap yazmıştır. Bu kitap daha sonra Ferit Edgü'nün önerisiyle 'Yaşamın Ucuna Yolculuk' adıyla basılmış ve öyle kalmıştır. Italo Svevo ve Franz Kafka'yı da unutmamak gerekir. Başka etkilendiği yazarlar da var elbet; Peter Weiss gibi. Birçok yapıtında, bu isimlerin etkisi görülür.
Bana göre Tezer Özlü'nün en başarılı kitabı, 'Yaşamın Ucuna Yolculuk'tur. Onun hemen ardından (en az beklentiye okuduğum) 'Yeryüzüne Dayanabilmek İçin' gelir. Sırasıyla, 'Çocukluğun Soğuk Geceleri', 'Kalanlar', 'Her Şeyin Sonundayım' diye devam eder.
Kitaba gelecek olursak; kitap 1976-1984 yılları arasında, Tezer Özlü'nün başta 'Milliyet Sanat' olmak üzere çeşitli dergilere yazdığı makale, fıkra ve ya deneme tarzı yazılarından oluşmaktadır. Kitabın ilk yazıları Kafka üzerine yazılmıştır. Ondan sonra çeşitli yazar ve ya sanatçılar üzerine yazdığı bir kaç yazısı bulunuyor. Örneğin, Celal Sılay, Stefan Zweig, Werner Herzog gibi isimler var. Bu yazılardan sonra ise, (genellikle o zamanlar yaşadığı Federal Almanya'da gerçekleşen) çeşitli Sinema Festivalleri, Kitap Fuarları, Tiyatro Geceleri gibi önemli gelişmeleri Türk Halkı ile paylaşmıştır. Özellikle bu tarihleri düşündüğümüzde ve bu zamanlarda internetin olmayışı, televizyonun tam gelişmemiş olması gibi etkenlerden dolayı insanlar bu çeşit kültür-sanat aktivitelerini dergilerden alıyor, sinemaya girecek olan filmler hakkında ilk izlenimleri bu şekilde edindiklerini aklımızın bir köşesinde tuttuğumuzda, aslında bu metinlerin (günümüz aksine) ne kadar da değerli olduğunu anlayabiliriz. İşte ben de bunları aklımın bir köşesinde bulundurduğum ve bu yazıları 80'lerde yaşıyormuş bilinciyle okuduğum için, metinlerin esas zevkine varabildiğimi ve bunun için bu kitabın üzerimde bu denli (Tezer Özlü'nün en sevdiğim ikinci kitabı diyecek kadar) bir etki bıraktığını düşünüyorum.
Sanırım bu yazılar arasında en çok, usta yönetmen Andrei Tarkovski hakkında yazdığı yazısını sevdim. Özellikle Tarkovski'nin feminist gazeteci ile yaptığı röportaj çok hoşuma gitti. Feminist gazeteci, çok yakından tanıdığım feminist bir arkadaşımla aynı görüşleri ve aynı cümleleri kurunca gözümde o canlandı. Aynı zamanda, Tarkovski'nin bir çok cümlesi ve düşüncesi ile benimkiler de uyuşunca (tabii kendisine katılmadığım yerler de oldu), arkadaşımla sohbet ettiğim anıyı hatırladım. Belki de bunun için bu bölümü çok sevdim..
Sanırım yazacaklarım bu kadar.. Ama Özlü'ye veda ettiğim şu incelemede, Pavese'nin en çok alıntıladığı cümlesini aktarmadan edemeyeceğim. Bu cümleleri Tezer Özlü bulunan hemen hemen her yerde görebilirsiniz. (Bu cümleler en az iki kitabında geçiyordur. İlk cümle, çoğu kitabında geçiyor..)
1- "Yaşanılacak bir yaşam vardır. Üzerine binilip dolaşılacak bisikletler vardır. Yürünecek yaya kaldırımları ve tadına varılacak günbatımları vardır." - Cesare Pavese.
2- "Savaş, Avrupa'nın öldürme kültüründen doğmuştur." - Peter Weiss.
3- "Şunu öğrenmelisin: Sen hiçbir işe yaramaz değilsin! Seni senden çalan toplumdur!" - Peter Weiss.
Kitabı okumanızı tavsiye eder, keyifli okumalar dilerim..