Eğer düşmanınız sizden bir şey yapmanızı istiyorsa, en azından bunu yapmanın iyi bir fikir olup olmadığını sormanız faydalı olacaktır. Bana öyle geliyor ki Hamas’ın işlediği zulümler dikkatle hesaplanmış. kör bir öfkeyi ve kitlesel, şiddetli bir tepkiyi kışkırtma niyeti. İsrail gibi hararetli bir demokrasinin liderlerinin Hamas’a böyle bir tepkiyi reddetmesi muhtemelen yeteneklerinin ötesindedir, ancak bunun utanç verici olduğunu düşünüyorum.
İki hafta önce yayınlanan bu sözler bana ait değil. Bunları London Times köşe yazarından çaldım. Gördüğümüz kadarıyla haklıydı. Hamas’ın kontrol ettiği Gazze bölgesinde binlerce İsrail bombalaması binlerce kişinin ölümüne neden oldu. Yaklaşan olası kara istilasıyla karşı karşıya kalan binlerce kişi daha ölecek: Felaketi tetikleyen Hamas saldırısıyla çoğunlukla hiçbir ilgisi olmayan çocuklar, yaşlılar, kadınlar ve erkekler. Bütün bunların nereye gideceğini kim bilebilir? Belki ABD ve İran’ı içine alan bir savaşta.
Herkes İsrail’in tuzağa düşeceğini biliyordu. Korkunç koreografinin geldiğini gördük. Yani köşe yazarından alıntı yapmamın nedeni bu değil. Bundan bahsediyorum çünkü onun hakkında söylediği şeyde örtük bir fikir var. intikamın neredeyse karşı konulmaz gücü. Yazık ki onu bastırmak bizim için çok zor. Ama yapacak bir şey yok gibi görünüyor.
İntikam arzusu da yemek yemek, sevmek, üremek kadar insanidir. Hem politik hem de kişisel olarak ölümcül bir çekiciliğe sahip. Homeros’tan bu yana izlediğimiz filmlerin yarısının, pek çok hikayenin ardındaki itici gücün bu olması tesadüf değil. İlyada harika bir intikam hikayesi değilse nedir? Truva kralının oğlu Paris, Yunan kralının karısı Helen’i baştan çıkarmıştır. Çözüm: Truva’yı yerle bir edin ve yakın. ‘Baba’, ‘Bill’i Öldür’, ‘Gladyatör’de ve Clint Eastwood’un yaptığı hemen hemen her filmde temanın çeşitlemelerini görüyoruz.
Her durumda, sonunda kötü adamın cezalandırılmasından memnuniyet duyduğumu itiraf ediyorum. Bu cesur bir itiraf değil. Kötü adam düştüğünde alkışlayan tek kişi elbette ben değilim. Bahsettiğim filmler ve bunlara benzer daha pek çok film tüm kıtalarda gişe rekorları kırdı. Neden olsun ki?
İnanıyorum ki, başvuruyorlar adaletin gerçekleşmesi için hepimizin sahip olduğu temel ihtiyaç Hepimiz dünyanın adil olmadığını bildiğimizde, çoğu zaman bunu hak etmeyenler istediğini yapar, hak edenler ise başaramaz. Bize dünyanın olduğu gibi değil, olmasını istediğimiz gibi fanteziler sunuyorlar. İntikamın tatlı, temiz anlatımının yüzyıllar boyunca defalarca tekrarlanması ve her zaman bu kadar iştah açıcı olması tesadüf değildir.
Daha sonra, gerçek dünyada intikam alma fırsatı doğduğunda, beynimizin rasyonel kısmı bize bunun kötü bir fikir olduğunu ve muhtemelen ilk saldırıdan daha ciddi sonuçlar doğuracağını söylese bile, bunu kullanırız. İntikam kalpten gelir ve kalp neredeyse her zaman mantığı yener ve şimdi İsraillilerde gördüğümüz gibi, kalp sıcaksa daha kolay olur.
ABD başkanının uyarılarının pek faydası olmadı. Joe Biden, hükümete “bizim yaptığımız hataların aynısını” yapmamasını söylemek için İsrail’e gitti. ABD hükümetinin 11 Eylül 2001’de New York ve Washington’daki saldırılara, Afganistan ve Irak’taki savaşlara ve bunların dünyanın yarısı için yarattığı feci sonuçlara verdiği tepkiden bahsettiğini açıklamasına gerek yoktu.
Gördüğümüz gibi, Biden’ın danışmanları yakınırken, tavsiyeler dikkate alınmadı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, tanrısının, Eski Ahit’in intikamcı ruhuna uygun olarak yanıt verdi ve yanıt vermeye devam edecek. “İntikam benimdir” diyor Tanrı. Rakip imparator Kartaca’ya karşı savaşan Romalılar gibi, İsrailliler de Gazze “delenda est”e kadar ya da en azından Hamas yok edilene kadar durmayacaklar. Elbette ki bu imkansızdır, çünkü İsrail’in intikamı, milyonlarca Filistinli ve genel olarak Araplar arasında karşılıklı nefreti kışkırtmak olacaktır; bu, kısa vadeli 1 Mayıs olasılığını dışlamadan, göze göz döngüsünün sonu olmayacağının garantisi olacaktır. Ortadoğu alevler içinde kaldı.
Az sayıda lider, az sayıda insan var. beyni kalbin önüne koyabilen, anın öfkesinde gelecek vizyonu. Ancak bunu yaptıklarında sonuçlar genellikle daha iyidir. Siyasi sorunlar çözülür, kan dökülmesi önlenir. Bu hafta sonunu, Güney Afrika ile Yeni Zelanda arasındaki Rugby Dünya Kupası finalinin Nelson Mandela’da oynandığını düşünüyorum. Yazdığım bir kitaba ve daha iyi bilineni, bu iki ülkenin söz konusu turnuvanın finalinde 1995’teki son karşılaşmasında geçen kitaptan uyarlanan bir filme atıfta bulunursam kusura bakmayın.
‘Invictus’, yönetmeni Clint Eastwood’un yapıtlarındaki kuralın bir istisnasıydı. Kendisi bana filmi yaptığını, çünkü hikayenin içerdiği mesaja, Mandela’nın kamu yararı için intikam ruhunu bastırma becerisine hayran kaldığı ve büyülendiğini söyledi. O ragbi maçıydı Çok sayıda takipçisinin intikam dolu yaygaralarına rağmen Mandela’nın stratejisinin tamamlanmasıApartheid’in şiddetine daha fazla şiddetle değil, düşmana ulaşarak karşılık vermek. İşe yaradı. Demokrasi sağlandı ve iç savaş önlendi. Eğer Mandela kalbinin istediğini yapıp beyazları denize atmayı deneseydi, bugün Güney Afrika, Filistinliler ile İsrailliler arasındaki kadar kanlı ve sonsuz bir çatışma yaşıyor olabilirdi.
Ders belli ama biz buna pek dikkat etmiyoruz. Filmi izliyoruz ve ne kadar güzel, ne kadar takdire şayan diyoruz. Ancak Eastwood’un intikam türüne geri döndüğü bir çalışma olan ‘American Sniper’, ‘Invictus’tan neredeyse beş kat daha fazla para topladı.