Dünyada yeni bir finans endüstrisi olarak karşımıza çıkan faizsiz bankacılık sisteminin bizim ülkemizdeki geçmişi, yaklaşık 35 yıllık bir süreci kapsıyor. Faizsiz bankacılık sistemi, her ne kadar dünya genelinde gelişim sürecini tamamlayamamış olsa da Türkiye’nin özellikle son yıllarda bu alanda ciddi anlamda mesafe katettiğini düşünüyorum. Katılım bankacılığı konusunun Türkiye’de bilinirliğinin arttığını görüyoruz ve bu durum, faizsiz sistemle ilgili adım atmak isteyen ülkelerin de dikkatini çekiyor.
Türkiye’de Faizsiz Finans Sistemini Kurguladık
Biraz geçmişe dönüp katılım bankacılığının ülkemizdeki başlangıcına ve günümüze kadar olan süreçteki gelişimine kısaca değinmekte fayda var. Biz Türkiye’de katılım bankacılığı adına çalışmalarımıza başladığımızda, dünyada sektör henüz gelişmemişti ve bu alanla ilgili bir altyapı oluşturulmamıştı. Malezya’da bu yönde çalışmalar vardı ama bize örnek olabilecek düzeyde değildi. Öte yandan Türkiye’de yoğun bir sermaye birikimi de yoktu. Dolayısıyla bizler hem bir sistem oluşturma hem de faaliyet gösterme çabası içerisine girdik. Halktan birebir tasarruflarını toplayıp reel sektörün finansmanında kullanma yolunu tercih ettik. O dönemde maalesef devletten herhangi bir destek göremedik. Sözkonusu süreçte Türkiye’de yüksek enflasyon da vardı. Bu nedenle kişiler, birikimlerini enflasyona karşı koruma ihtiyacı içindeydi. Böylece bizler de kısa vadeli finansmana yoğunlaştık. Yani halktan küçük tasarruflarını, faizsiz bankacılık prensipleri çerçevesinde toplayıp ortaklık temelli bir kaynak oluşturma mekanizması kurguladık. Bu 35 yıllık süreçte ülkemizde ciddi finansal dalgalanmalar ve siyasi kırılmalar da yaşandı. Bunlardan tabii ki bizler de etkilendik. Ama bizim hedefimiz uzun vadeliydi. Türkiye’de faizsiz finans prensipleri çerçevesinde bizden hizmet bekleyen kişilere bir model sunabilmeyi hedefledik. İlk zamanlar kamu bu konuda bize karşı mesafeli durdu; ancak son iktidar döneminde ciddi anlamda siyasi ve bürokratik destek gördük. Hatta kamu, üç tane katılım bankası kurdu. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Sermaye Piyasası Kurulu ve T.C. Merkez Bankası da bu sistemi benimsedi. Biz bu nedenle kamu kurumlarına müteşekkiriz. Onların desteği olmadan bu açılımı sağlamamız mümkün değildi.
Gelişmiş Ülkelerle Rekabet Edebilir Konuma Geldik
2001 Krizi’nin ardından gerçekleştirilen bankacılık reformu ile Türkiye, sağlam ve günümüz teknolojilerine entegre bir bankacılık modeli orta koydu. Türkiye’deki bankacılık sistemi, sunduğu hizmetlerden ürün çeşitliliğine hatta teknolojik altyapısına kadar tüm yönleriyle dünyanın gelişmiş ülkeleriyle rekabet edebilir konuma geldi. Bizler Türkiye Katılım Bankaları Birliği (TKBB) olarak ürün çeşitliliğini arttırmak için gayret etmeye devam ediyoruz. Öte yandan bu yönde standartlar geliştirme sürecine de başladık. Ancak bu modelin oluşum sürecini tam manasıyla tamamladığını söyleyemem. Bazı prensiplerin uygulanabilmesi için Türkiye’nin şartları henüz uygun değil. Sözkonusu prensipleri de zaman içerisinde devreye alabilmek adına çalışmalarımızı sürdürüyoruz.
Katılım Bankacılığı Kavramı Dünyada da Benimsendi
TKBB olarak her yıl, Türkçe ve İngilizce faaliyet raporları hazırlıyoruz. Ayrıca katıldığımız uluslararası toplantılarda da Türkiye’deki katılım bankacılığı modelini anlatıyoruz. Bizim İslami bankacılık yerine “katılım bankacılığı” olarak adlandırdığımız bu sistemin adını benimseyen ülkeler de oldu. Hatta uluslararası araştırmalar yapan kuruluşlar da raporlarında “Katılım Bankacılığı” diye bir bölüm oluşturuyor.
Türkiye’deki Model, Örnek Alınmaya Başlandı
Bugüne geldiğimizde görüyoruz ki hamdolsun ülkemizdeki katılım bankacılığı, tüm altyapısıyla Türkiye’deki bankacılık sistemine entegre olmayı başardı. Öyle ki şu anda ülkemizde faaliyet gösteren altı katılım bankası var ve bunlar diğer bankalarla hukuki zeminde eşit şartlara sahip. Öte yandan Bireysel Emeklilik Sistemi için de bir faizsiz model oluşturuldu. Bunun da bizim sistemimizi destekleyeceğini düşünüyoruz. Şu anda Bireysel Emeklilik Sistemi’nde 100 milyarın üzerinde bir kaynağa ulaşıldı ve bunun yüzde 12’si faizsiz fonlardan oluşuyor. Bireysel Emeklilik’te de önemli oranda faizsiz emeklilik sistemi tercih ediliyor. Dolayısıyla 35 yıllık dönemin sonunda katılım bankacılığı alanında geldiğimiz bu nokta ve gelişimimiz, faizsiz finans modeli kurmak isteyen ülkelerin de dikkatini çekti. Hatta oluşturduğumuz modeli incelemek için bize müracaat eden ülkeler var.