

GENEL KURALLAR
1=>Dama 8 yatay,8 dikey olmak üzere 64 kare üzerinde 2 kişi tarafından oynanan bir zeka oyunudur.<Şekil-1>
<Şekil 1>
2=>Her oyuncunun ayrı renklerde olmak şartıyla 16şar adet olmak üzere 32 taş ile oynanır.
3=>Dama taşları şekli,büyüklüğü aynı olmalıdır.sadece renk yönü ile birbirlerinden ayrılır.(örnek;16 beyaz,16 siyah gibi.)
4=>Oyun sahası beyaz taşı alan oyuncunun solundan sağa doğru A,B,C,D,E,F,G,H, aşağıdan yukarıya doğru ise 1,2,3,4,5,6,7,8 kabul edilir.
OYUN İÇİNDEKİ KURALLAR
1=>Beyaz taşları alan oyuncu 2. ve 3. sıraya,siyah taşları alan oyuncu ise 6. ve 7. sıraya 16 adet taşlarını dizerler.İlk hamleyi beyaz yapmak şartıyla sıra ile karşılıklı hamleler oynamak kaydıyla oyun sonuçlanana kadar devam edilir.<Şekil-2>
<Şekil 2>
2=>Beyaz ve siyah taşlar her tur sonrası rakibe geçer ve böylelikle oyuncuların şartları eşitlenmiş olur.
3=>Oyun kuralları dahilinde beyaz taşlardan herhangi bir tanesi 8. sütuna,siyah taşlardan herhangi bir tanesi 1. sütuna ulaşmasıyla “DAMA” vasfı kazanır.(Oyunda alınabilecek tek rütbe “DAMA”dır.)<Şekil-3>
<Şekil 3>
8=>Dama olan taşın (ileride açıklanacak) hareket ve yetenekleri artması ile oyuncuya büyük bir avantaj sağlamak ile birlikte oyuna görsel zenginlik katmaktadır ama oyunu sonuçlandırmak için sahada DAMA olması şart DEĞİLDİR.
9=>Oyuncular her defasında bir hamle yapabilir.
10=>Her hareket bir hamle kabul edilir(taş almakta bir hamledir).
11=>Oyuncu taş alma durumu yoksa hareketine mani olmayan dilediği taşı oynayabilir.
12=>Oyun kurallarına uygun olmak şartı ile bir hamle içinde bir veya daha fazla adette taşı almak mümkündür.
<Şekil-4>
<Şekil 4>
13=>Taş yeme durumu varsa taş yemek mecburidir;
A)Fazla miktarda taş alma imkanı varsa fazlasını almak mecburidir.<Şekil-5>
<Şekil 5>
B)Alınacak taş adeti birkaç şekilde veya birkaç değişik taş ile alınabilme imkanı varsa taşı alması gereken oyuncu dilediği taşı ile dilediği şekilde rakip oyuncunun aynı adetteki taşlarını alabilir.<Şekil-6>
<Şekil 6>
C)Alınacak taş bir adetten fazla ise rakibine alacağı taş miktarını bildirir.Rakibinin onayı ile alır.
D)Eğer rakip oyuncu almak için bildirdiği taş adetinden fazla taş adetini gösterir ise fazlasını almak mecburidir.
E)Yenecek taşlar daima teker teker olmak kaydı ile taşları alacak olan oyuncu tarafından sahadan çıkarılır.
14=>Hareket yönünde rakip oyuncunun 2 veya daha fazla taşı arka arkaya bitişik ise o taşlar alınamaz.<Şekil-7>
<Şekil 7>
15=>Oyuncular hamle yaparken kendi taşı veya taşları üzerinden atlayamaz.<Şekil-8>
<Şekil 8>
16=>Taş hamleye başladığı vasfı ile hamleyi bitirir(Örnek;Taş dama sütununa ulaşsa bile rakip oyuncu bir hamle oynamadan o vasfı kazanamaz.)
17=>Taş yemek dışında asla rakip oyuncunun taşına dokunulmaz.Eğer taşın düzeltilmesi gerekmekte ve bu taş rakibin taşı ise rakip oyuncunun rakipten taşını düzeltmesi,kendi taşı ise rakipten izin alınarak düzeltilir.Rakibinde bu istek doğrultusunda hareket etmek zorundadır.
18=>Tutulan taş hareket imkanı var ise mutlaka oynanmak zorundadır,hareket imkanı yok ise taş düzeltme olarak kabul edilir.
19=>Oyuncu bir taşı tutup,uzun süre bekleyemez.önce düşünür,oynamaya karar verince taşı tutar ve oynar.
TAŞLARIN HAREKETLERİ
Taşların hareketleri bölümünü 2 başlık altında ele alırız;
A)Piyon(Ham Taş) Hareketleri
B)Dama taşının hareketleri
HAM TAŞ
1=>Ham taş; bulunduğu kareden sonraki kare boş olması şartıyla ileri,sağa ve sola hareket ederek hamle yapabilir.<Şekil-9>
<Şekil 9>
2=>Ham taş her defasından bir kareden fazla hareket edemez.
3=>Ham taş asla geri ve çapraz hareket edemez.<Şekil-10>
<Şekil 10>
4=>Ham taşın taş yeme kuralı ise bulunduğu karenin sağı,solu ve önündeki karede rakip taşın olması ve rakip taştan sonraki karenin boş olması şartı ile rakip taşın üzerinden atlayarak sonraki boş kareye giderek rakip taşı alır.Buna TAŞ YEME denir.<Şekil-11>
<Şekil 11>
5=>Ham taş; taş yeme durumunda bile geri hareket edemez.<Şekil-12>
<Şekil 12>
6=>Ham taş dama sütununa ulaşmış ise o sütunda da ham taş ile alma kurallarına uygun taş veya taşlar var ise alır ama ham taş ile alma kurallarının uygun olmayıp dama ile taş alma kurallarına uygun bir taş veya taşlar var ise de alamaz.(Çünkü hamleye ham taş olarak başlamış ve ham taş olarak bitirmek zorundadır.Rakip oyuncunun bir hamle oynaması ile dama sütununa ulaşan taş DAMA vasfı kazanacağı için rakibin hamlesi beklenmek zorundadır.)<Şekil-13>
<Şekil 13a> <Şekil 13b> <Şekil 13c> <Şekil 13d>
DAMA TAŞI
1=>Dama olan taş oyun kurallarına uygun olmak şartı ile sağa,sola,ileri ve geri olmak üzere bulunduğu karenin yatay ve dikey sütunları üzerinde boş olması kaydı ile herhangi bir kareye hareket edebilir.<Şekil-14>
<Şekil 14>
2=>Dama çapraz hareket edemez.<Şekil-15>
<Şekil 15>
3=>Arka arkaya olan 2 veya daha çok taşın üzerinden geçemez.<Şekil-16>
<Şekil 16>
4=>Dama;taş yemesi için alacağı taş ve taşların sıra ile o taştan sonraki karenin mutlaka boş olması şartıyla 4 farklı yöne de hareket ederek bir ve birden fazla taşı alabilir.<Şekil-17>
<Şekil 17>
5=>Dama bir hamle içinde en son oynadığı yönün aksi yönüne aynı hamle içinde hareket edemez.<Şekil-18>
<Şekil 18a> <Şekil 18b>
6=>Dama taş alırken;alması gereken taşın hemen bir önündeki karede olması aranmaz.Sadece o taştan sonraki karenin boş olması yeterlidir.<Şekil-19>
<Şekil 19>
7=>Ayrıca dama aldığı taşın hemen bir sonraki kareye koyma zorunluluğu yoktur.boş olması kaydı ile yediği taştan sonraki dilediği kareye koyabilir.<Şekil-20>
<Şekil 20>
OYUN SONUÇLANDIRMA KURALLARI
1=>
A)Rakip oyuncunun sahada taşı kalmamış ise;
B)Rakip oyuncunun taşlarının hareket kabiliyeti bitmiş ise<Şekil-21>;
<Şekil 21> (Hamle sırası siyahta.)
C)Rakip oyuncu sahadan çekilmiş ise;
D)Oyun saatli oynanıyor ve rakip oyuncunun süresi bitmiş ise;
Yukarıdaki şartlardan herhangi birisinin meydana gelmesi ile oyun kazanılmış kabul edilir.
2=>
A)Sahada 2 oyuncunun da birer adet taşı kalmış ise(Dama olup olmaması fark etmez.);
B)2 oyuncunun anlaşması ile;
C)2 oyuncu aynı hamleyi 3 defa tekrar eder ise oyuncular uyarılır.hamlesini değiştirmek isteyen olmaz ise(Bir oyuncu hamlesini değiştirmek isterse oyun devam eder.)
NOT:Böyle bir durumda ”saat,hamle,pozisyon ve hiçbir avantajın önemi kalmaz.”
D)Şayet hamle değiştirmeyi kabul eden oyuncu değiştirdikten birkaç hamle sonra oyun yeniden aynı pozisyona girer ise 2. defada uyarılır.3. tekrarda ise oyunculardan birinin isteğine bağlı olarak(rakibin rızası alınmaz.);
Yukarıdaki şartlardan herhangi birisinin meydana gelmesi ile oyun berabere (kayım/pat) sonuçlanır.
SAATİN KULLANIMI
(TURNUVALARDA)
1=>Her oyuncunun saat talep etme(saatli oynama) hakkı vardır.
2=>Saat daima beyaz taşları alan oyuncunun soluna gelecek şekilde masaya konur.
3=>Saatin başlatılma şekli;beyazlar ilk hamleyi oynar ve saate basar,sıra siyaha geçer oyun başlamış olur.
4=>Hiçbir oyuncu elini saatin üzerinde tutamaz.
5=>Eğer 2 oyuncu anlaşırsa saatin yeri değiştirilebilir.
6=>Asla hamle oynanmadan saate basılmaz(1.sinde uyarı,tekrarında ise mağlup olmuş kabul edilir.)
7=>Oyuncu taş alacak ise ve alacağı taş miktarını saymış,rakibine bildirmiş ise ve rakibi taşları sayacaksa hamle sırası taş alacak oyuncu da olmasına rağmen saate basar(Saat eşit düşünme payını sağlamak olduğu için) hamle sırasının önemi olmaksızın düşünen oyuncunun zamanı çalışır.Rakip saydıktan sonra saate tekrar basar.Böylece hamle sırası olan oyuncunun tekrar saati çalışır.
8=>Şayet oyuncu hamleyi(taşı tutmuş ise oynamak mecburiyetinden dolayı o hamleyi süresi bitmiş bile olsa oynar.) rakibi yaptıktan sonra sıra kendisine gelir de süresi biter ise mecburi hamle (taş almak) var ise onu alabilir ve bu taş alma sonucu oyunun neticesini belirliyor ise bu netice geçerlidir.
9=>Oyuncu birkaç hamlelik bir oyun yaparak oyun sonucunu neticelendirmek istiyor ve başlamış ise dahi son hamleye süresi yetmez ise mağlup sayılır.
10=>Saatte bir sorun olursa hakem gözetiminde 2 oyuncunun zamanları not alınarak yeni saate aynı zaman oranları uyarlanır ve oyun kaldığı yerden devam eder.
11=>Bir zorunluluk ortaya çıkarsa oyunculardan biri masayı terk etmek durumunda kalırsa kalkan oyuncu saati çalışırken(hamle sırası kendinde iken) kalkıp ihtiyacını giderir ve oyuna tekrar dönünce de oyununa devam edebilir.
12=>Oyunculardan biri gelmemiş ise(Beyaz-siyah fark etmez.) gelen oyuncu ilk hamleyi oynar ve saate basar.Süre bitene kadar masada beklemek zorundadır.
NOT:Rakip oyuncu oyunun herhangi bir zaman diliminde gelmiş ise isterse oyuna kalan süresinde devam edebilir.
13=>Oyuncular birbirini rahatsız edecek(dikkatini dağıtacak) harekette bulunamaz.
Örnek;
A)Eli ile hesap yapamaz.
B)Sesli düşünemez.
C)Kendisine dahi olsa argo,küfürlü konuşamaz.
D)Taşları sert şekilde vuramaz.
E)Hakemler hariç dışardan biri ile konuşamaz ve yardım isteyemez.
F)Rakip müsaade etmediği sürece sigara,nargile,sakız çiğnemez,müzik parçası seslendirmek veya ıslık çalmak ve benzeri hareketleri,davranışları yapamaz(Şayet rakibi müsaade eder diğer masalardan da şikayet gelmezse bir sorun teşkil etmez).
NOT:Hakem kurulu bu hareketler hakkında itiraz olmasa da kural koyabilir ve sınırlandırma getirebilir.
G)Rakibin itirazı veya diğer masalardan şikayet olur ise yada hakem kurulu kararı olmasına rağmen bu hareketlerden birini veya birkaçını yapan oyuncu 1.sinde uyarılır,tekrarında ise mağlup kabul edilir.
DAMA NOTASYON KURALLARI
1-Hareket ettireceğiniz taşın bulunduğu kareyi yazarak taş alma yok ise; “-“ (eksi) işareti koyar ve sonrasında taşı koyacağınız kare yazılır.<Şekil-22>
Bu hamlenin notasyonu (e3-e4) diye kaydedilir.
<Şekil 22>
2-Eğer taş alma var ise;”-“ yerine “x” (çarpı) işareti konur.<Şekil-23>
Taş alma notasyonu (h4xf4) olarak kaydedilir.
<Şekil 23>
3-Birden fazla taş alma durumunda ise;aynı hat üzerinde birden fazla taş alınacak bile olsa o hat üzerinde dönüş yapacağınız (Hamlenin kırılma noktası) kareyi yazarak alacağınız taş miktarı kadar “x” işareti konur.Fazla taş alırken her kırılma noktası belirtilir.<Şekil-24>
b4-b5 c5xa5 b4-b5 b6xb4 h8xh5xa5xa7xd7xd3xb3x a1xxxa8xh8xxh3xxc3xxc7x
a4xa6xxe6xe8 a4xc4xc6xe6xe8 b7xf7xf2xa2xa6xxg6xg1 e7xxe1xg1xxg5
<Şekil 24a> <Şekil 24b> <Şekil 24c> <Şekil 24d>
DURSUN YILDIRIM
NOT:Kaynak gösterilerek kullanılabilir.