İş Kanunu’nun 18. maddesinde otuzdan fazla işçi çalıştıran işverenlerin altı aydan fazla kıdemi olan bir işçinin iş sözleşmesinin kanunda sayılan haklı nedenler mevcut olmadığı takdirde ancak işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir neden bulunması durumunda feshedebileceği öngörülmüş ve işverenin fesih hakkı sınırlandırılmıştır.
Madde metninde fesih için hangi hallerin işçinin yeterliliğine dayalı geçerli neden arz edeceğine yer verilmemişse de, maddenin gerekçesinde bu hallere örnek olarak; ortalama olarak benzer işi görenlerden daha az verimli çalışma; gösterdiği niteliklerden beklenenden daha düşük performansa sahip olma, işe yoğunlaşmasının giderek azalması; işe yatkın olmama; öğrenme ve kendini yetiştirme yetersizliği; sık sık hastalanma; çalışamaz duruma getirmemekle birlikte işini gerektiği şekilde yapmasını devamlı etkileyen hastalık uyum yetersizliği, emeklilik yaşına gelmiş olma halleri gösterilmiş ve konunun yargı kararları ile şekilleneceği belirtilmiştir.
Madde gerekçesi ile uyumlu şekilde Yargıtay tarafından kural olarak performans düşüklüğünün iş sözleşmesinin feshi için geçerli neden arz edeceği kabul edilmiş, ancak bu konuda bir takım ek kıstaslar getirmiştir. Buna göre performans düşüklüğü sebebiyle iş sözleşmesinin feshedilebilmesi için;
- Performans değerlendirme kriterlerinin önceden saptanarak işçiye tebliğ edilmesi, işin gerektirdiği bilgi, beceri, deneyim gibi yetkinlikler, işyerine uygun davranışlar ve çalışandan gerçekleştirmesi beklenen iş ve kişisel gelişim hedeflerinde bu kriterlerin esas alınması,
- Performans ve verimlilik standartlarının işyerine özgü olması,
- Objektiflik ölçütünün o işyerinde aynı işi yapanların aynı kurallara bağlı olması şeklinde uygulanması,
- Performans ve verimlilik standartlarının gerçekçi ve makul olması,
- Yalnızca koşullara göre değişmeyen ve süreklilik gösteren Performans ve verimlilik sonuçlarının feshe gerekçe gösterilmesi,
- Performans ve verimliliğin yükseltilmesine dönük hedeflere ulaşılamamasının tek başına feshe gerekçe gösterilmemesi,
- İşçinin kapasitesi yüksek hedefler için yeterli ise, fakat bu hedefler için gereken gayreti göstermiyorsa geçerli nedenin söz konusunun olabileceği,
- Performans düşüklüğünün işyerinde olumsuzluklara yol açması,
gerekmektedir. Bu kıstaslardan herhangi birinin eksikliği durumunda iş sözleşmesinin geçerli nedenle feshedildiğinden bahsetmek mümkün olmayacaktır.
Bununla birlikte feshin geçerli sayılabilmesi için ayrıca Kanunun 19. maddesine göre, öncelikle işçinin savunmasının alınması, fesih bildirimini yazılı olarak yapılması ve fesih sebebinin açık ve kesin bir şekilde belirtilmesi gerekmektedir.
Ayrıca, performans düşüklüğü nedeniyle yapılacak iş sözleşmesi fesihlerinde, feshin son çare olduğu ilkesinin her zaman göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Bunun için işçinin savunmasının alınmasından sonra yaptığı iş ile ilgili kendisine daha önce eğitim verilmemiş ise eğitim verilmeli, mümkün ise çalışma yeri değiştirilmeli buna rağmen işçinin performansında iyileşme olmaması halinde geçerli nedenle fesih işlemi gerçekleştirilmelidir.