Geçtiğimiz haftalarda psikoloji bölümünün İstanbul Üniversitesi’nde Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi programlarında açıldığı ortaya çıktı. Psikoloji öğrencileri başta olmak üzere pek çok dernek, topluluk ve kuruluş tarafından tepki gören bu olay sonrasında psikolojinin Açık Öğretim Fakültesinde açılmasının anti bilimsel olduğu üzerine de pek çok tartışma yürütüldü. Psikoloji öğrencileri okul kapalı olduğu halde bir araya geldiler ve İstanbul
Üniversitesi’nin ana kapısı önünde hem forumlar hem de eylemler yaptılar aynı zamanda psikoloji bölümünün AUZEF’ten çıkarılması için aralarında imza toplayıp rektörlüğe dilekçe verdiler.
Tüm bu tepkilerin ardından AKP’li Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın da bu konuyu değerlendirmek üzere gündemine aldığı öğrenildi ve psikoloji bölümünün açık öğretim fakültesi programlarından çıkarılmasına yönelik yeni bir kararın alınacağı yönünde haberler yayıldı. Bu bağlamda, Fahrettin Altun ise yaptığı açıklamada, “Cumhurbaşkanlığı Eğitim ve Öğretim Politikaları Kurulu psikoloji lisans eğitiminin büyük oranda uygulama gerektiren mahiyeti ve yükseköğretimde kalitenin korunması amacıyla örgün olarak yapılmasının daha uygun olacağı yönünde bir rapor hazırlamış ve Cumhurbaşkanımıza sunmuştur. Sayın Cumhurbaşkanımız, Cumhurbaşkanlığı Eğitim ve Öğretim Politikaları Kurulunun ilgili raporuna binaen “açık öğretim Psikoloji lisans programlarının kapatılmasının daha yararlı olacağı” yönündeki görüşünü Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına bildirmiştir” dedi ve bu kararın hemen akabinde açıköğretim psikoloji YÖK’ün
tercih kılavuzu programından kaldırıldı.
Üniversitelerin kaderi Erdoğan’ın iki dudağının arasında
Psikolojinin açıköğretimden kaldırılmasının ardından da sosyal medyada pek çok bölümün Açıköğretim programlarının kaldırılması şeklinde talepler görülmeye başladı. Bunlar arasında en fazla talep ise sosyoloji ve sosyal hizmet bölümleri için gerçekleşti. Burada Açık Öğretim Fakültesinin yanı sıra tartışılması gereken bir diğer
konu da üniversitelerin özerklik meselesi. Üniversite senatosunun aldığı karara AKP’li Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın bir kararının bu kadar kolayca müdahale edebiliyor olması üniversitelerin özerklik konusunda halini ortaya sererken Erdoğan’ın iki dudağı arasında yönetildiğinin de göstergesi. Bugün neredeyse bütün üniversitelerin rektörleri bizzat AKP tarafından atanan yandaş rektörlerden oluşurken ve bu bir özerklik meselesiyken, üniversite özerkliğinin önündeki en temel engellerden biri olan YÖK’ün üniversiteler üzerindeki etkisi ise çok uzun zamandır tartışılır halde.
1980 darbesinin ardından üniversiteleri şekillendirmek amacıyla kurulan YÖK, bugün AKP eliylede etkisiz bir eleman haline getirildi. Bu bağlamda uzun zamandır üniversitelere ilişkin kararlar ya bizzat AKP’li rektörler
tarafından ya da bizzat AKP’li Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından alınıyor. Üniversitelerin YÖK’ten bağımsızlaşması bir özerklik şeklinde lanse edilse bile bunun böyle olmadığını biliyoruz.
Üniversitede rektörlük seçimleri uzun zaman önce kaldırıldı ve bugün rektörler artık YÖK tarafından da değil bizzat Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından atanıyorlar ve üniversiteyi AKP’nin ihtiyaçları doğrultusunda yeniden dizayn ediyorlar. Bu noktada AUZEF psikoloji süreci de üniversitelerin içinde bulunduğu durumu ortaya koyan örneklerden sadece birisi. AKP artık üniversitelere araya YÖK gibi bir aracı koyma ihtiyacı duymayacak kadar direkt müdahale ediyor ve arka bahçesi olarak kullanmak istiyor. Tabii bu başka bir tartışma konusu. Bizim ise bugünkü temel tartışmamız açık ve uzaktan öğretim fakülteleri niteliği ve amacı.
Açıköğretim fakülteleri neden ve nasıl kuruldu?
AUZEF’ler Türkiye’de yeni bir birikim rejimine kapının aralandığı, 1980 darbesinin bir ürünü olarak darbeden çok
kısa bir süre sonra açılmaya başlandı. Bir bütün halinde bütün hayatı etkileyen 1980 sonrası neoliberal dönüşüm
ile birlikte elbette üniversitelerin de bu dönüşümden etkilenmemesi söz konusu değildi ve üniversitelere yönelik
etkilerden birisi de AUZEF’ler oldu. Türkiye’de 3 adet Açıköğretim Fakültesi bulunurken bunlar İstanbul Üniversitesi, Anadolu Üniversitesi ve Atatürk Üniversitesi’nde yer alıyor. Türkiye’nin ilk Açık Öğretim sistemine sahip olan Anadolu Üniversitesi’nde bu sistem 1982 yılında yani neredeyse YÖK ile aynı zamanda kuruldu ve bugün bir milyon civarında öğrenciye sahip. İstanbul Üniversitesi’nin açık öğretim fakültesi ise 2010 yılında açıldı
Bu arada Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi’nin KHK ile kurulduğunu vurgulamakta fayda var. Açıköğretim fakülteleri lisans ve önlisans olmak üzere pek çok farklı programa sahip ve bunlardan en bilinenleri ise sosyoloji, siyaset bilimi ve uluslararası ilişkiler, felsefe, coğrafya, işletme, iktisat, maliye gibi temel sosyal bilimler alanları.
Her şeyden önce 1980 sonrası düzende kendine uygun düşen uluslararası iş bölümü çerçevesinde yolunu çizen Türkiye, eğitim programlarını da bunlara göre düzenledi. Emek piyasasında vasıflaşma adı altında vasıfsızlaşmanın, güvencesizleşmenin, esnekleşmenin bir başlangıcı olarak belki de AUZEF’ler görülebilir. “Hayat boyu eğitim” olarak dile getirilen yeni eğitim anlayışında çalışmak zorunda olan bireyin kendisini piyasaya uygun olarak yetiştirmesinin yolu işte buralardan geçmektedir. Öte yandan ise AUZEF’lerin pratikteki karşılıklarına bakıldığında yok denilecek kadar az bir maliyet olmasına rağmen oldukça yüksek fiyatlarla öğrencilerin bu programlara alındığı görülmektedir. Üniversitelerin özerkliğinin başlı başına bir sorun olduğu Türkiye’de, üniversiteler 1980 sonrası dönüşüme paralel olarak kar elde eden bir ticarethaneye dönüşmüş durumdadır. Eğitimin metalaştığı İngiltere örneğinde olduğu gibi üniversitedeki dersler görüntülü olarak kaydedilerek dünyanın her noktasına
ücretli olarak sunulmakta ve hatta diplomalar verilmektedir. Bu anlamda da Türkiye’deki AUZEF’ler eğitimin metalaşmasının birer örneği olarak karşımızda durmaktadır. Niteliği gereği kamusal bilginin üretildiği yerler olması gereken üniversiteler, bu niteliklerini kaybederek piyasalaşmanın bir alanı haline gelmiştir. Öte yandan bu programların içeriğine bakıldığında topluma yönelik olan sosyal bilim bölümlerinin parçalandığı ve hemen hemen bütün sosyal bilim alanlarının AUZEF programlarında yer aldığı göze çarpıyor. Elbette bu da bir tesadüf değildir. Topluma yönelik bir saldırı olarak ele alınabilecek olan neoliberal dönüşümün getirdiği bir sonuç olarak örneğin siyaset ile iktisat ya da sosyoloji birbirinden ayrılırken, bu bölümlerdeki öğrenciler bütünlüklü bir bilgiden uzak hale gelmektedir. Üniversitelerin, kamusal bilgi ve eğitimin sorgulandığı dönemde AUZEF’lerin durumu ne kadar daha kötü hale getirdiği ise su götürmez bir gerçek olarak durmaktadır.
On binlerce öğrenci kampüssüz
Açıköğretim fakültelerinin öğrenci sayısı olarak kapasitesi göz önüne alındığında ise belki de bizim için en önemli olan ve gözlerden kaçan sonuç ortaya çıkmaktadır. On binlerce öğrencinin açıköğretim fakültelerinde kampüs,
hoca, arkadaş yüzü görmeden mezun olduğu bir ortamda elbetteki üniversite mücadelesi de bundan etkilenmektedir. Türkiye’de mücadele tarihinin aktif öznesi olan üniversite gençliğini susturmak, bastırmak için polislerle, ÖGB’lerle sivil faşistlerle kampüsleri abluka altına almaya çalışanlar elbette ki gençliği kampüslerden uzak tutmanın bir yolu olarak da AUZEF’lere başvurmakta bunları yaygınlaştırmaktadır. Sonuç olarak Türkiye’de örgün öğretimin niteliği dahi bugün son derece tartışmaya açıkken sadece psikoloji bölümünü değil neoliberalleşme ve eğitimin piyasalaşması sürecinde aktif rol oynayan Açıköğretim fakültelerindeki tüm bölümleri sorgulamak gerekiyor. Bugün Açıköğretim fakültelerindeki bölümlerin artırılması üniversitelerin para kazanma hırsı ve şirketleşmesi ile doğru orantılı okunabilir. Tüm bu süreçlerin birbirinden bağımsız olmadığını
görmek önemli.
Üniversitelerimizi rant kapısı olmaktan kurtarmak için mücadele şart!
Yemekhane zamları da fakülte inşaatları da açık öğretim fakültesindeki bölümlerin arttırılması da üniversitelerin birer ticarethaneye dönüşmesi sürecinin parçası. Bugün bizler üniversite öğrencileri olarak üniversitelerde bilimsel eğitim yapılmasını, üniversitelerimizin yeniden yaşam alanımız haline dönmesini, rektörlerin üniversite gelirlerinin değil üniversitede üretilen bilimini niteliğini dert etmesini istiyorsak bununla mücadele etmek zorundayız. Üniversitelerin gerçek sahipleri öğrenciler ve üniversite bileşenleridir ve bunun bilinci ile hareket etmek bir hak olmanın yanı sıra bugün artık üniversite öğrencileri için bir sorumluluk haline de geldi. “Üniversiteler bizimdir, bizimle özgürleşecek” sloganı pek çok şeyi özetler nitelikte aslında. Bugün dört bir yanımızı saran gericilik ikliminde AKP ve sermaye ile el ele vererek üniversiteleri yok etmeye karşı ses çıkaran üniversite öğrencilerini
pasifleştirmeye ve eğitim kurumlarımızı rant kapısına çevirmeye çalışıyorlar ancak belirttiğim gibi üniversiteler bizim. Bugün üniversitelerimizi içinde bulunduğu kapandan kurtarmak da ancak biz üniversite öğrencilerinin mücadelesi ile gerçekleşecek.