Lüle taşı nedir, bembeyaz rengi, ipeksi pürüzsüzlükteki dokusu ve hayat verdiği figürlerin güzelliği düşünüldüğünde, lüle taşı son derece özel ve şık bir madendir. Lületaşının, içeriğinde esas olarak silisyum ve magnezyum barındıran kaya parçalarının, toprak zeminin derinliklerinde ve değişim geçirebilecek katmanlarında bulunan hidratlaşmış kayaçlar olduğunu söyleyebiliriz. Bu hidratlaşma hidrotermal etkiler sayesinde gerçekleşir.
Eskişehir’in sembollerinden birisi olan ve pek çok takı, süs eşyası, pipo, tespih gibi objeye hayat veren lületaşı madeni, aynı zamanda derin bir efsanesi de olan, gizemli ve meşhur bir madendir. Ustaları tarafından özel aletlerle şekil verilerek yontulan bu beyaz güzellik, dilerseniz kulaklarınızda sallanan küpe olur, dilerseniz dudaklarınız arasında tüten bir pipo, dilerseniz de parmaklarınız arasında çektiğiniz tesbih…
Eskişehir lületaşı madeni ve bu madenden üretilmiş sayısız çeşitlilikteki objeyle öne çıkar. Eskişehir’e yolu düşenlerin mutlaka bir lületaşı tesbih yahut lületaşı pipo almaı neredeyse bir gelenektir. Küçük biblolar, anahtarlıklar; küpe, yüzük, bileklik ve kolye gibi aksesuarlar ve daha pek çok objeye hayat veren bu narin beyazlıktaki kadife dokulu madeni gelin biraz daha yakından tanıyalım.
Lületaşı, efsanesi olan bir madendir. Peki nedir o hikaye? Söylentilere bakılırsa lületaşını ilk bulan ve bu taşa ait olan yolun ortaya çıkmasını sağlayan canlı, bir köstebektir.
Karatepe’nin bir köyüne giden genç bir çoban, yorulup acıkınca bir yere oturur ve yanındaki azığını açarak yemeğini yemeye başlar. Tam bu esnada toprağın üzerinde var olan bir delikten bir köstebeğin çıktığını görür. Çoban hemen o deliğe uzanır ve orda bulunan kayaçlardan bir parçayı eline alarak çakısıyla yontmaya başlar. Çakının, kayaç üzerindeki ilk hareketinde güzel bir kız şekli ortaya çıkar ve bu kız dile gelir.
Der ki: “Ahh insan, niye kıydın bana? Keşke kıymasaydın.” Ve hemen ardından, köstebeğin açtığı delikten içeri girerek kaybolur. Çoban bunun üzerine kızın ardından deliği eşmeye başlar ve çobandan bir daha haber alınamaz. Çobanı aramaya çıkan köy sakinleri, onu yer altında bir kuyuda boğulmuş halde bulurlar. Çoban elinde lületaşları tutmaktadır. İşte o günden beri lületaşı, çobanın kıza olan aşkıyla anılmaktadır.
Lületaşı Nerede Çıkarılır?
Lületaşı yerin ortalama 300 metre derininden çıkarılan, rengi beyaz ve son derece kolay işlenebilen bir madendir. Lületaşına şekil veren özel üretim bıçaklar vardır. Bu bıçakları da lületaşı ustaları özel olarak kendileri yaparlar.
Neredeyse 5000 yıldır doğada var olan lületaşları son derece değerli ve işlenmeleri kolay, gözenekli bir yapıdadırlar. Türkiye’de en çok Eskişehir’de çıkarılan lületaşı, ilk çıkarılmaya başlandığı zamanlarda Avrupa’ya da ihraç edilmekteydi. Şimdilerde ise ham lületaşı ihracatı durdurulmuş, çıkartılan tüm lületaşları Cumhuriyet Dönemi’nde yetiştirilmiş Eskişehirli ustalar tarafından işlenmiştir.
Lületaşı dünya coğrafyasında ise Yunanistan’a ait bazı adalarda, İspanya, Fransa ve Fas’ta çıkartılmaktadır. Ülkemizde ise lületaşının neredeyse tamamı Eskişehir’den, yerin 300 metre altından çıkarılmaktadır.
Lületaşı ülkemizde “Beyaz altın, deniz köpüğü ve Eskişehir taşı” adlarıyla bilinir. Eskişehir’deki bu lületaşı yatakları şehrin merkezine değişik uzaklıklardaki Sarısu, Karaçay, Yenişehir, Sepetçi, Söğütçük, Kümbet, Nemli, Karatepe, Kepeztepe ve Karahöyük köylerinde görülür ve çıkartılır.
Lületaşı, oluşurken oluşan tepkimeler sebebiyle yerin altında hafif ıslak halde bulunmaktadır. Taşın ıslak oluşu, işlenmesini de kolaylaştırır. Lületaşı, işlendikten sonra nemini kaybeder ve daha dirençli bir hale gelir.
Lületaşının elde edilmesi için yüzeyden başlayarak dik şekilde bir kuyu kazılmaktadır. Lületaşı madenine ulaşılınca kuyu kazma işlemine yatay şekilde devam edilir. Bazı alanlarda ise yer altı suyu seviyesine inilmesine rağmen lületaşına rastlanmaz ve daha da aşağılara inmek gerekir. Böyle bir durumda önce su oradan tahliye edilir ve lületaşı ondan sonra çıkartılır.
Hafif bir formülü olan ve gözenekleri oldukça küçük olan lületaşı kurutulduktan sonra yeniden neme ve gaza maruz kalırsa, taş nemi yeniden emer. Ama sonra tekrar kuruduğunda bu nemi içinde saklar. Lületaşı, ilerleyen teknolojiye paralel olarak sanayi alanında çokça kullanılan bir yardımcı malzeme haline gelmiştir.
Yerin altındaki rezervlerinden çıkartılan lületaşları, nemini yitirmediği sürece kolayca işlenir. Lületaşı işlemeciliği oldukça da keyifli ve zevkli bir süreçtir. Fakat bir o kadar da sabır, ciddiyet, yetenek, deneyim ve el yatkınlığı ister.
Lületaşı eğer uzun zaman evvel madeninden çıkartılmışsa ve nemini kaybettiyse, bir müddet suda bekletilerek eski yumuşaklığına ulaşması sağlanır. Zira kuruyan bir lületaşını işlemek son derece zordur.
Lületaşı Ne İşe Yarar?
İçeriğindeki kristallerde düzensiz bir görünüm vardır. Oldukça ince gözenekleri olan ve yumuşak bir yapısı olan lületaşı renk olarak ya tam beyazdır, ya da beyazın farklı tonlarındadır.
Lületaşı, antik çağlarda da kullanılmıştır. Bunu arkeolojik kazılarda çıkan eserlerden anlamak mümkündür. Lületaşı en çok pipo yapımında kullanılır. Tütünü pipo ile içmek yaygınlaştığından beri lületaşı tüm dünyada yaygın olarak kullanılmaktadır. Lületaşından sigara ağızlığı yapımında da istifade edilir. Kadınlar için kolye, küpe, bilezik, yüzük gibi çeşitli takılara ve iç mekanlar için biblo gibi süs eşyalarına da ana malzeme olan lületaşı; iğne, saksafon, cami maketi yapımında da kullanılır.
Bunun dışında lüle taşından leke çıkarmada, elektrik makineleri ve motorlu ulaşım araçları için katalizör yapımında, otomobil sanayiinde yakıt temizleyici olarak da istifade edilmektedir. Lüle taşı ayrıca füze ve diğer uzay araçlarının başlık iç kaplamalarının yalıtımında da kullanılır.
Lületaşı Fiyatları
Lületaşından çoğunlukla tespih, pipo, ağızlık, takı, aksesuar gibi malzemelerin yapımında istifade edilir. Yapılan objenin boyutlarına ve işçiliğine göre de fiyatı değişir. Lületaşı tespih fiyatları 15 TL’den başlayıp 30-40 TL’ye kadar çıkabilir. Lületaşı pipolar 120 TL ile 600 TL civarlarında seyreder. Lületaşı küpeler, yüzükler, kolye uçları 20 TL’den başlayıp 200 TL’lere kadar çıkabilir.
Lületaşı madeni ile yapılmış envai çeşit takı ve hediyelik eşyayı, boyut ve işçiliklerine göre değişik fiyatlarda satın almak mümkündür. Eskişehir lületaşı cenneti olarak, lületaşı meraklılarına envai çeşit lületaşı materyali yıllardır gururla sunuyor.
Kaynak: http://www.pufnoktalari.net/lule-tasi-nedir-nerede-cikartilir-lule-tasi-nerelerde-kullanilir-lule-tasi-ne-ise-yarar/