Kamil ErdoğduYazarın Tüm Yazıları >
Soyadı Kıtlığı
Nüfusu 1 milyar 400 milyon olan bir ülkede herkese farklı isim veya soyadı bulmak kolay değil. Çinliler birbirlerine hitap ederken veya resmi yazışmalarda soyadlarını öne koyarlar. Mesela Mao Zedong’un soyadı Mao, şimdiki cumhurbaşkanı Xi Jinping’in soyadı da Xi’dir. Zaman zaman Çin’deki soyadları ile ilgili haberler yayınlanır. En çok kullanılan beş soyadı var: Wang, Li, Zhang, Zhao ve Liu. Genelde Wang soyadı birinci olur, ancak Çin Bilimler Akademisi’nin araştırmasına göre Li soyadı başa geçmiş durumda. Bu iki soyadını kullananların sayısı 100 milyona yaklaşmış durumda. Kullanılan soyadı sayısı ise 3 bin 500 civarındadır. Nüfusun yüzde 30’u beş soyadını paylaşıyor
İki veya ikiden fazla karakterden oluşan soyadı çok azdır, en çok görülen iki karakterli soyadlar arasında Zhuge, Ouyang, Sima, Duanmu ve Gongsun yer alıyor.
Geleneğe göre, Çinler genellikle babalarının soyadını alır, annelerinin soyadını alana daha az rastlanır. Bir kadın evlendikten sonra yine de kızlık soyadını korur.
Soyadlarının dağılımına coğrafi farklılık da yansır. Li, Wang, Zhang ve Liu en çok kuzey kesimlerde, Chen, Zhao, Huang, Lin ve Wu ise en çok güney kesimlerde görülüyor. Ülkede Hui etnik grubundan olan Çinli Müslümanlar da genelde Ma soyadını kullanıyor.
SOYADI TARİHİ
Eskiden beri Çin'de şöyle bir gelenek vardır: İki insan karşılaştığında birbirlerini selamladıktan sonra "Soyadınız nedir?" diye sorar. Bir atasözünde şöyle denir: "Bir erkek, yolculuğunda adını, masaya otururken soyadını değiştirmez." Her Çinli, soyadına büyük önem verir, itibarını korur.
Çinliler bundan 5 bin yıl önce soyadı kullanmaya başladı. O zaman anaerkil düzen hüküm sürdüğü için, insanların annesi bilinir, ancak babası bilinmezdi. Bunun için Çince'de "soyad" anlamındaki karakter, kadın ve doğum anlamına gelen iki bölümden oluşur. Bu, Çinlilerin soyadlarının eskiden annelerinin soyadlarından geldiğini ortaya koyuyor.
Çin tarihinde başlangıcında, bir insanın soyadı iki bölümden oluşuyordu. Soyadının birinci bölümü, insanın oturduğu köyün veya bağlı olduğu kabilenin isminden geliyor; ikinci bölümü ise kral tarafından verilen tımardan, soyluluk unvanından, üstlendiği görevden veya öldükten sonra kral tarafından verilen sandan oluşuyordu. Bu nedenle eski zamanlarda Çin'de bir soylunun iki bölümlü soyadı ve adı, sıradan bir vatandaşın ise sadece tek bölümlü soyadı ve adı vardı. O zamanlarda bir evlilik kuralı vardı: Soyadının ikinci bölümü aynı olan erkek ve kadın evlenebiliyor, soyadının birinci bölümü aynı olan iki kişinin evliliği ise kabul edilmiyordu. Bu, eskiden bile Çinlilerin akraba evliliğinden sağlıklı olmayan bebek doğabileceği şeklindeki kalıtım kuralını keşfetmiş olduklarını gösteriyor.
İSİMLERDE TERCİH BEREKET
Çin nüfusuna her yıl 20 milyondan fazla insan ekleniyor. Bu kadar insanın barınma, beslenme ve giyinme sorununu çözmenin yanında bir ağır görev daha var: Bu insanlara isim bulmak. Yıllar önce Tianjin kentinde 2000'den fazla adı soyadı Zhang Li olan insan yaşıyordu.
Çin'in eski lideri Deng Xiaoping'in küçük kızı doğduğunda çok çelimsizmiş, kafasında tek bir tüy bile yokmuş. Ona saç anlamına gelen Mao Mao adını vermişler.
Bir zamanlar çocuklara daha çok kızıl anlamına gelen "Hong" veya ordu anlamına gelen "Jun" gibi isimler veriliyordu. Günümüzde ise zenginlik ve bereket anlamına gelen isimler veriliyor. Resmi verilere göre, Çinliler bir kısmı kullanılmayan 12 bin civarında isme sahip.