Açıklama
YAZ GÜNDÖNÜMÜ BİTKİSİ SARI KANTARON
Yaz gündönümü (21 Haziran), güneş ışıklarının yengeç dönencesine yılda bir kez dik geldiği gün veya günlerdir. Kuzey yarıkürede en uzun gündüz yaşanır ve günler kısalmaya başlar.
Yerküre üzerindeki tüm varlıklar gibi bitkiler de güneş sisteminde bulunan diğer gezegenlerle etkileşim içindedirler. Bitki aleminin güneş ile etkileşimi ışı ihtiyacından dolayı açıkça gözlemlenebilir bir manzara sunmaktadır. Bitkilerin ne zaman toprak altından kafalarını dışarı çıkarıp güneşi selamlayacakları, ne zaman çiçek açacakları, ne zaman meyve verecekleri işte bu güneş ile sıkı iletişime göre ayarlıdır. Bu gelişmelerden bir tanesini yaz gündönümünü yaşadığımız bu günlerde, içinde bulunduğumuz iklim kuşağında yaşamamız mümkündür.
Sarı Kantaron, (Lat. Hypericum perforatum, Almanca Tüpfel-Johanniskraut, İngilizce St.John’s-wort) sarıkantarongiller (hypericaceae) familyasındandır. Türkiye’de sarı kantaron ayrıca şu yöresel isimlerle de bilinir: Binbirdelikotu, Kanotu, Kılıçotu, Koyunkıran, Kuzukıran, Mayasılotu, Yaraotu.
Yetiştiği alanlar: Sarı kantaron; yol, tarla ve orman kenarlarında, tepelerde, verimsiz çayırlarda, çalılıklarda kendiliğinden yetişen bir bitki olup, yayılmasını tüm Avrasya’da tohumlarının rüzgar tarafından savrulması sonucu gerçekleştirir. Çiçeklenmesi yetiştiği coğrafyanın ısısına bağlı olarak Nisan ayından(Ör. Fethiye civarı) Eylül (Ör. Doğu Karadeniz Bölgesi – iki çiçekli fotoğraf 22 Ağustos Rize/ Kaçkarlar) ayına kadar sürmekle birlikte Orta Avrupa’da özellikle yaz gündönümüne hitap eder. Bu bitkinin Almaca ve Ingilizce’deki isimlendirilmesi de bu tarihlerden kaynaklanmaktadır (çok çiçekli fotoğraf 22 Haziran Berlin).
Türkiye’de 70 çeşit sarı kantaron otunun yetiştiği bilinmektedir. Bu tıbbi bitki, tam çiçekte olduğu dönemde ince dallarıyla birlikte toplanır ve gölgede kurutulur. Yağ konsantresi imalında sadece taze çiçekleri, tentür elde edilişi için ise kurutulmuş bitki droğu kullanılır. Ayrıca taze bitkiden ana tentür ve bu anatentürden de homeopatik ilaçları elde edilir.
Bileşenleri: Tanen, uçucu yağlar, flavon türevleri (sarı kantaron yağının kırmızı rengi bu etken maddeden gelir) Vitamin C, hipericin, karotin ve rezin maddeleri.
“Yaz gündönümünün eskiden çoğu kültürde kutlanırdı. Bu dönemde Anadolu’nun bazı bölgelerinde şenliklerle yaylaya göçülür, bazı bölgelerde ise köylerde ve yaylalarda yazın başlangıcı olarak kutlanırdı. Yaz artık gelmiştir, toprak ana tüm bereketi ile kendini göstermektedir, mahsullerini hasat etmek için kotan koşulur, minnet duaları edilirdi.
Avrupa’da Hristiyan geleneğine göre Aziz John günleri olarak adlandırılan bu yaz gündönümü, sarı kantaronun çiçeğini bütün muhteşemliğiyle açtığı dönemdir. Güneşin ısı ve ışık gücünü tam olarak içine sızdırdığı için sarı kantaron bizim en güzel güneş bitkimizdir. Bu bitki bize sanki bütün iyi ruhlarla bir sözleşmesi varmış gibi yansır, çünkü insanlar bu bitkide sağaltıcı ve aydınlatıcı özelliğinin yanında bütün kötülükleri ve karanlıkları uzaklaştırıcı bir öz görmüşlerdir.
Sarı kantaron bitkisi sadece halk hekimliğinde değil, aynı zamanda modern tıpta, fitoterapi ve homeopati gibi doğal tıbbın en önemli tedavi alanlarında da kullanılmaktadır. Bu bitki, Depresyon, sindirim sistemi ve özellikle diş hekimliğinde ilkyardım başta olmak üzere çok yeniş bir kullanım alanına sahiptir.
SARI KANTARON YAĞININ YAPILIŞI
Sarı kantaron çiçekleri toplanır toplanmaz zeytin yağının içine konur. Etkin maddesinin uçmaması için bir elinizde yağ kavanozu ile toplamalısınız kantaronu. Bir hafta boyunca nemin dışarı cikmasi ve içine birsey girmemesi için yari açık tutmalısınız. Bir hafta sonra kavanozun ağzını kapatarak toplam 45 gün güneşte bekletmelisiniz. Sonrasında bitkiyi yağdan ayırmak için süzüp posayı atınız. Kalan yağ artık kırmızı rengini almış olacaktır. Bu yagi kahverengi cam şişeye koyarak güneş almayan bir yerde saklamaniz gerekecektir.
SARI KANTARON ÇAYI NASIL HAZIRLANIR?
İki bardak içme suyunu kaynatın. Kaynatılan suya 2-3 çay kaşığı kurutulmuş sarı kantaron ekleyin. 10 dakika demlenmesi için bekleyerek süzün. Ilık şekilde sarı kantaron çayını tüketebilirsiniz. Demlenmesi için fazla beklerseniz çayın tadı acı olabilir. Bal veya limon ekleyerek de içebilirsiniz.
SARI KANTARON ÇAYININ FAYDALARI NELERDİR?
- Antidepresan özelliği vardır.
Depresyon için fayda sağlar. Araştırmalara göre, sarı kantaron çayının birçok antidepresan ilaç gibi depresyon tedavisinde etkili olduğu belirtilmiştir.
- Cilt bakımı sağlarCiltteki yanıklar ve yaralar için iyileşme sürecini hızlandırır.
- İdrar yolu enfeksiyonlarına iyi gelir
İdrar yolu iltihabında karın ağrısı ve iştahsızlık görülebilir. Bu dönemdeki karın ağrısına fayda sağlar, iştah açar.
- Hormonal dengeyi sağlarVücuttaki hormonları dengeleyici, düzenleyici etkiye sahiptir. Hipotiroidizm en yaygın tiroid rahatsızlıklarından biridir. Kantaron çayı sayesinde hormon seviyelerinin dengelendiği gözlenmiştir.
- Adet ağrılarını azaltır
Bazı kadınların adet dönemleri oldukça ağrılı geçer. Regl döneminde karın ağrısı, bel ağrısı gibi ağrılar oldukça yoğun bir şekilde gözlemlenebilir. Adet dönemindeki karın ağrısı gibi ağrılara iyi gelmesi sarı kantaron çayının faydaları arasındadır.
- Yatıştırıcı ve ağrıları azaltıcı etkisi vardır
İçeriğindeki antioksidan ve anti inflamatuar maddeler sayesinde eklem rahatsızlıkları, kas ağrıları, gut gibi rahatsızlıkların ağrılarına da iyi gelir.
- Mide ve midenin asiditesi için faydalıdır
- Ülser ve gastrit gibi mide rahatsızlıklarının kolay iyileşmesini sağlar.
- Gerginliğe iyi gelir, yatıştırır
- Anti kanser özelliği vardır
- Sinirleri yatıştırır, sakinleştirir.
- Egzama gibi cilt rahatsızlıkları için fayda sağlaması da sarı kantaron çayının faydaları arasındadır.
- Grip ve nezle gibi hastalıklara karşı yararlıdır.
- Baş ağrısına iyi gelir
- Menopoz sürecinde sakinleştirici ve psikolojik etkilerini iyileştirici etki yapar.
- Ateş düşürücüdür.
- Uykusuzluğa iyi gelir.
- Kronik yorgunluğa iyi gelir.
- Kolay bir şekilde balgam çıkarmaya yardım eder. Balgam söktürücüdür.
SARI KANTARON ÇAYI ZARARLARI NELERDİR?
- Hamilelik ve emzirme dönemlerinde kullanılmamalıdır emzirme döneminde anne sütü ile bebeğe geçebileceği yönünde görüşler vardır. Bu şekilde bebeklerde huzursuzluk ve uyku hali görülebilir.
- Tansiyon ilaçları, antidepresanlar, kan inceltici ilaçlar ve astım ilaçları kullanan kişilerin bu çayı tüketmemesi ö
- Anestezi yapılarak bir ameliyat olacak kişilerEn az 15 gün önceden sarı kantaron çayını kullanmayı bırakmalıdır.
- Aşırı tüketimi halinde mide bulantısı ağız kuruluğu, baş dönmesi ve yorgunluk görülebilir.
- Şizofren ve alzheimer rahatsızlığı bulunan kişilerin kullanmaması önerilir.
Kaynak: Şaduman Karaca, Sevil Çakmak Bilgin