2GİRİŞDizayn kuralları, kullanıcı için yazılım veya donanım kullanılabilirliğini maksimuma çıkarmak için kullanılır.(maximum usability)Dizayn kuralları, o kuralın uygulanma zorunluluğuna(authority) ve genele uygulanabilmesine(generality) bakılarak sınıflandırılabilir.
3GİRİŞ 3 tip dizayn kuralı bulunmaktadır ve bunlar : Prensipler (Principles)Standartlar (Standards)Rehberler (Guidelines)
4PRENSİPLER (PRINCIPLES) Bu kural tipi en soyut olanıdır.Genele uygulanabilirliği (generality) yüksek olup; uygulama zorunluluğu (authority) düşüktür.İlke kurallar da 3’e ayrılır:ÖğrenebilirlikEsneklikDayanıklılık
5ÖĞRENEBİLİRLİKÖğrenebilirliğin temel amacı; interaktif bir sistemin, deneyimsiz kullanıcıların o sistemi en baştan kullanabilmeleri ve en yüksek verimi almalarını saylağan özellikleridir.Öğrenebilirliği destekleyen 5 adet özel prensip vardır.Bunlar tahmin edilebilirlik, sentezlenebilirlik, aşinalık, genellenebilirlik, süreklilik.
6ÖĞRENEBİLİRLİĞİ DESTEKYELEN PRENSİPLER Tahmin edilebilirlikKullanıcının, geçmiş etkileşimlere dayanarak gelecekteki hareketin yapacağı etkiyi tahmin edebilmesini sağlamaktır.SentezlenebilirlikKullanıcının, geçmiş operasyonların şu anki durum üzerine olan etkisini değerlendirebilmesini sağlamaktır.
7ÖĞRENEBİLİRLİĞİ DESTEKYELEN PRENSİPLER AşinalıkKullanıcının, diğer bilgisayar tabanlı sistemlerdeki bilge ve tecrübesinin yeni bir interaktif sistemde ne kadar uygulanabildiğidir.GenellenebilirlikKullanıcının, spesifik bir etkileşim hakkındaki bilgisini diğer uygulamalardaki benzer durumlar için kullanabilmesini sağlamaktır.
8ÖĞRENEBİLİRLİĞİ DESTEKYELEN PRENSİPLER SüreklilikBenzer durumlarda benzer girdi-çıktı davranışının ortaya çıkmasıdır.Örnek olarak uçaklarda mürettebata yönelik uyarılar ;Kırmızı : Anında eylemSarı : Nihai eylemYeşil : Eylem gereksiz (Tavsiye)
9ESNEKLİKEsneklik, son kullanıcı ve sistem arasında çeşitli yollardan yapılan bilgi alışverişlerinin tümüne verilen addır.Esnekliği etkileyen 5 faktör vardır.Bunlar diyalog başlatıcı, çoklu kullanım, !task migratability!, yerini alabilme, düzenlenebilirlik.
10ESNEKLİĞİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER Diyalog başlatıcıKullanıcıya girdi girmede yeterliği özgürlüğün sağlanması anlamına gelmektedir.Çoklu KullanımSistemin birden fazla kullanıcı etkileşimini desteklemesine çoklu kullanım denir.
11ESNEKLİĞİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER Task MigratabilityGörev kontrolünün sistem ve kullanıcı arasında değişebilmesidir.Yerini alabilmeEşit değerlerin birbirinin yerini alabilmesine denir.Örnek olarak bir arayüze 1.5 inç girildiği zaman bu özelliğe sahip bir arayüzün bunun 3.81 cm olduğunu anlaması gerekmektedir.
12ESNEKLİĞİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER DüzenlenebilirlikBir yazılımın kullanıcı arayüzünün kullanıcının isteğine göre sınırlı da olsa değiştirebilmesine olanak tanınmasıdır.
13DAYANIKLILIKBu prensip kullanıcının bir etkileşim sırasında ve sonucunda ulaşmak istediği hedeflere ulaşmasını sağlayan tüm özelliklere denir.Dayanıklılığı etkileyen 4 faktör vardır.Bunlar, gözlenebilirlik, kurtarılabilirlik, duyarlılık, görev uyumluluğu.
14DAYANIKLILIĞI ETKİLEYEN FAKTÖRLER GözlenebilirlikBir sistemin iç durumunun arayüzdeki farkedilebilir simgelerle ortaya konmasıdır.KurtarılabirlikKullanıcının yapılan hatayı farkettikten sonra o hataya sebep olan eylemi geri alabilmesidir.DuyarlılıkKullanıcı ile sistem arasındaki iletişim hızına denir.
15DAYANIKLILIĞI ETKİLEYEN FAKTÖRLER Görev UyumluluğuSistem hizmetlerinin kullanıcının yerine getirmek istediği görevleri ve onları anlamasını sağlama derecesine denir.
16STANDARTLARBu kural tipi daha spesifik olup kısıtlı uygulaması bulunmaktadır.Uygulama zorunluluğu (authority) ise daha yüksektir.Standartlar genel olarak bir interaktif sistem yaratmak için kullanılan donanım veya yazılımlarda kullanılır.
17STANDARTLARRandall B. Smith, donanım ile yazılım arasındaki dizayn standartlarını etkileyen karakteristik farkları belirtmiştir.Donanım için belirlenen standartlar, fizyoloji veya ergonomik faktörleri anlamak üzerine kurulmuştur.Yazılım için belirlenen standartlar ise; psikoloji veya kavramsal bilime dayanmaktadır.
18STANDARTLARDonanım ve yazılım arasındaki bir diğer farklılık da “değişim” den kaynaklanmaktadır.Donanım yazılıma göre değiştirilmesi daha zor ve pahalıdır. Sonuç olarak da donanım için değişim ihtiyacı yazılım için olduğundan çok daha az olmaktadır.Standartlar da stabil olduğundan donanım için yazılıma göre daha uygundur.
19STANDARTLARBu sebeplerden dolayı standart enstitüleri yazılımdan önce donanımlara standartlar belirlemiştir.Örnek olarak;Birleşil Krallık Savunma Bakanlığı, ekipman tasarımcıları için insan faktörleri üzerine Geçici Savunma Standardı belirlemiştir.Bu standart 12 maddeden oluşmaktadır.
20STANDARTLAR Giriş Gövde Ebadı Gövde dayanıklılığı ve mukavemeti Çalışma yeri tasarımıGerilim ve tehlikelerGörüş ve ışıklandırmaGörsel ekranİşitsel bilgilendirmeSesli iletişimKontrollerSürdürülebilir tasarımSistemlerBu maddelerden sadece son 3’ü yazılım ile ilgilenmektedir.
21STANDARTLAR ISO 9241 kullanılabilirliği EtkililikVerimlilikMemnuniyet olmak üzere 3 başlıkla vermektedir.Bir standardın gücü onun ne kadar geniş bir kitleyi uymaya mecbur kılabildiğindedir.
22REHBERLER Daha tavsiyeci ve genele uygulanabilir. Birçok rapor rehberlerle doludur.Kavramsal rehberler erken yaşam döngüsü için uygulanabilir.Spesifik rehberler geç yaşam döngüsü için uygulanabilir.
23REHBERLERBirçok rehber bulunurken bunlara en tipi örnek Smith ve Mosier tarafından ortaya konmuştur.Bu rehber temel kategorileri şunlardır:Veri girişiVeri görüntülemeDizi kontrolüKullanıcı rehberliğiVeri aktarımıVeri koruma
24ALTIN KURALLAR VE BULUŞSAL YÖNTEMLER Geniş yelpazeli tasarım kurallarıTasarım kuralları için kullanışlı bir kontrol listesiHiçbirşey kullanmamaktansa bu kuralları kullanarak dizayn yapmak daha iyidir.Bunlara ik adet örnek:Norman’ın 7 PrensibiShneiderman’in 8 altın kuralı
25NORMAN’IN 7 PRENSİBİ Hem dünyadaki hem de kafadaki bilgiyi kullan. Görevlerin yapısını basitleştir.Herşeyi görünür yap.Atamaları doğru yap.Kısıtlamarın gücünü sömür ; hem doğal hem de yapay olanların.Hata için tasarla.Diğer herşey çöktüğünde, standartlaştır.
26Shneiderman’in 8 altIn kuralI Tutarlılık için çabala.Sık kullanıcıların kısayol kullanmasını sağla.Bilgilendirici geribildirim sağla.İletileri kapanış sağlayacak şekilde tasarla.Hata önleme ve basit hata düzeltme sağla.Eylemlerin kolay gerialımına izin ver.Kontrolün içsel konumunu destekle.Kısa dönem hafıza yükünü azalt.
27HCI TASARIM DESENLERİBaşarılı tasarım çözümleri hakkındaki bilgilerin tekrar kullanılmasına yönelik bir yaklaşım.Mimari kaynaklı : Alexander örneğiBir desen belirli bir konu içerisindeki tekrarlayan problemlere değişmeyen bir çözümdür.Örnekler:Her odanın iki tarafındaki ışık (mimari)Güvenli bir yere geri dön (HCI)Desenler izole durumda değildir. Bunun yerine birbirine komple tasarım yaratabilecek dillerle bağlıdır.
28DESEN KARAKTERİSTİKLERİ Tasarım pratiğini yakalar teoriyi değil.İyi tasarım örneklerinin ortak gerekli özelliklerini yakalar.Çeşitli seviyelerde tasarım bilgisi sunar.Değerleri somutlaştırır ve arayüz tasarımında neyin insancıl olduğunu belirtir.Girişimci ve okunabilirdir. Böylece tüm ilgili kişiler ile iletişime geçebilir.Bir desen dili yaratıcı olmalı ve komple tasarımların geliştirilmesine yardımcı olmalı.