1.1.Maraş Adının Kaynağı
Maraş adının nereden geldiği ve anlamının ne olduğuna dair birkaç görüş ileri sürülmektedir. Ünlü tarihçi Herodot, Maraş şehrini Hitit komutanlarından Maraj adlı birisinin kurmasından dolayı şehre Maraj adı verildiğini belirtmektedir. Hitit İmparatorluğu ( M.Ö. 2000 - 1200 ) zamanında bu devletin önemli merkezlerinden biri olan şehrin adı, Hititlerden kalan yazıtlarda Maraj ve Markasi şeklinde geçmektedir. Maraş'ın adının Hititlerden geldiğini doğrulayan Asur kaynaklarında bu şehrin adı Markaji şeklinde geçer. Asur krallarından Sargon'un zamanından kalan Boğazköy yazıtlarında Maraş'ın adı geçmektedir.Hitit Devleti'nin merkezlerinden biri olan Maraş'ın adı bu dönemde Gurgum şeklinde belirtilmektedir.
M.S. I. yüzyılda Roma İmparatorluğu bölgeyi ele geçirince Maraş'ın adı Germanicia olmuştur. Roma ve Bizans İmparatorluğu döneminde bu adla anılan şehir Müslümanlar tarafından fethedilince ilk şekli ile kullanılmaya başlanmıştır. Arap alfabesinde "j" harfi olmadığından Mer'aş şekline dönüşmüştür. Bunların yanında Maraş adının Arapça "zelzele - titreme" anlamına gelen "Re'aşa" fiilinden türeyerek "Mer'aş" olduğunu da iddia edenler bulunmaktadır. Osmanlılar döneminde şehrin adı bölgede Dulkadiroğulları Beyliği'nin kurulmasından dolayı Zülkadir şeklinde de ifade edilmektedir.
1.2. Maraş`ın Yeri
Maraş'ın bugünkü yerine taşınmadan önce iki kez yer değiştirdiği rivayet edilmektedir. Bunlardan birine göre ilk Maraş'ın bugünkü şehrin 20 km. güneyinde Erkenez Çayı kenarında Elmalar Köyü'ne yakın Himli Höyük civarında kurulduğu zannedilmektedir. Asuriler tarafından M.Ö.2500 yıllarında Maraş'ın burada kurulduğu iddia edilse de bunun böyle olmadığı, buradaki kalıntıları büyük bir şehir merkezinin harabelerinin olamayacağı ve muhtemel bir Asur ticarî koloni kasabasının Himli Höyük civarında olduğu tahmin edilmektedir. Maraş'ın ikinci yerinin bugünkü Karamaraş denilen ve Namık Kemal Mahallesi'nin bulunduğu yer olduğu söylenilmektedir. Maraş'ın, buraya Hamdanoğulları Hükümdarı Seyfüddevle tarafından (M.S. 944-967) taşındığı belirtilir. Şehrin şimdiki kale ve çevresine ise Dulkadiroğlu Alaüddevle tarafından taşındığı tahmin edilmektedir. Yukarda bahsedilen görüşlerin doğruluğu tartışılmaktadır. Maraş'ın bugünkü olduğu yerde ve bilhassa da Mağaralı Mahallesi'nin bulunduğu mevkide kurulduğunu öne süren araştırmacılar da bulunmaktadır.
Mağaralı Mahallesi civarında bulunan arkeolojik bulgular da buranın çok eski dönemlerden beri yerleşim merkezi olduğunu ispatlamıştır. Ayrıca, kalenin de tarihi Hititlere kadar dayanmaktadır. Maraş'ı ilk fetheden Müslüman Arapların, fetihlerini belirten kaynaklar, Maraş'ın ortasında büyük bir kale olduğunu ve etrafının hendeklerle çevrilmiş bulunduğunu (hendeklerden kastedilen kalenin iki tarafındaki dere) açıklamaktadır. Ayrıca Maraş'ı kuran Hititlerin, Anadolu'ya Asurlar'dan önce sahip oldukları görülmektedir. Hitit tarihinin Anadolu'daki başlangıcı belli değildir. Ancak M.Ö.2000'li yıllarda yazılı belgeler sayesinde Hitit tarihi bilinmektedir.
Maraş'ın yerinin, birkaç defa yer değiştirdiği görüşlerinin ortaya çıkmasının sebebi bilhassa Arap kaynaklarında buraların tarihi anlatılırken, Maraş'ı fetheden Müslüman komutanların şehri ele geçirdiklerinde "şehri yeniden bina etti" ifadesinin kullanılmasıdır. Bu ifade şehri tamir etti, onardı, yeniden inşa etti anlamlarına gelmektedir.
Maraş ve çevresinin tarih öncesi devirleri tam olarak aydınlatılamamıştır. Çünkü bölgede bulunan birçok höyükte kazı çalışmaları yapılamamıştır. Sadece Maraş'ın 35 km. güneydoğusunda bulunan Domuztepe Höyüğü'nde şu anda hâlâ devam eden kazı çalışmalarında bölgenin M.Ö. 5000 yılına kadar giden tarih öncesi devrine ait arkeolojik buluntulara rastlanılmıştır. Yaklaşık 20 hektarlık bir alana yayılan Domuztepe Höyüğü'nün bu genişliğe ulaşması ilginçtir. 7000 yıl önce burada bu kadar büyüklükte bir yerleşim merkezinin bulunması, buranın ticarî bir koloni olduğunu göstermektedir. Buranın Irak, Kuzey Suriye, Anadolu ve Akdeniz'i birbirine bağlayan ticaret yolunun kesiştiği bir nokta olduğu anlaşılmaktadır. Kuzey Suriye'de Tell Halaf Höyüğü'nde çıkan arkeolojik bulgularla Domuztepe Höyüğü'ndeki bulguların birbirine benzerliğinden dolayı Halaf Çağı olarak adlandırılan bir medeniyetin bölgede yaşandığı anlaşılmaktadır.
Domuztepe Höyüğü'ndeki kazıda tarih öncesi döneme ait seramikler, mühürler vs. eşyalar üzerinde resimlere rastlanmıştır. Bu çizimler arasında bitkiler, hayvanlar ve insan sembolleri bulunmaktadır. Açılan bir mezarda bir çok insan iskeleti görülmüştür. Bu örneklerle insanların ölü gömme törenleri hakkında bilgi sahibi olunmaktadır.
Domuztepe Höyüğü kazısı ve daha sonra yapılacak kazılarla Maraş bölgesinin yazı öncesi tarihi hakkında daha ayrıntılı bilgilere ulaşılması mümkün olabilecektir.
Domuztepe Höyüğü'nden başka Prof. Kılıç ÖKTEN'in Pazarcık çevresindeki Gani ve Bozdağlarının (Sarıl ve Ardıl köylerinin bulunduğu yer) güney yamaçları ile Maraş-Göksun yolunun sağına rastlayan Delihübek Dağı'nın eteğindeki Döngel Mağaralarında tarih öncesi devirlere ait bulguları ele geçirmesi, insanların binlerce yıldan beri buralara gelip yerleştiklerini göstermektedir. Maraş'ın Orta Tunç Çağı'nda önemli bir konumda Mezopotamya ve Kuzey Suriye'yi Orta Anadolu'ya bağlayan yol güzergâhında olduğu görülmektedir. Mezopotamya'dan yola çıkan tüccarlar Birecik'ten Fırat'ı geçtikten sonra Maraş-Göksun yoluyla Kaniş'e gitmekteydiler.
12 Şubat 1920 tarihinde Maraş Fransız işgalinden kurtulduğunda yakılıp yıkılması sebebiyle harap durumdaydı. Fransızlara karşı Maraş'ı savunan çetelerin ve Kuva-i Milliyeciler'in yurdun savunulması için cephelere koşmalarından dolayı şehrin işgal günlerindeki harabe halini düzeltmek için bir çaba gösterilmedi. 1920'li yıllarda Maraş şehrinin nüfusu 20.000 civarındaydı. İşgal yıllarında işgalci Fransız ve yerli Ermeni baskı ve zulümleriyle halkın bir kısmı köylere gitmişlerdi. Kurtuluş Savaşı'nın başarı ile sonuçlanması üzerine göç eden halk tekrar evlerine döndü.
24 Temmuz 1923 tarihinde Lozan Barış anlaşmasının imzalanması ile ülkede barış sağlandı ve 29 Ekim 1923 tarihinde Cumhuriyet ilan edildi. Büyük Önder Mustafa Kemal Atatürk'ün liderliğinde Türkiye'nin her tarafında büyük bir kalkınma hamlesi başlatıldı ve çağdaş uygarlık seviyesine çıkmak için köklü inkılaplara girişildi. Türkiye'de meydana gelen bu gelişmelerden Maraş'ta nasibini almaya başladı. Eğitim ve Öğretimi geliştirmek için okullar açılmaya başlandı. Yeni devlet daireleri inşa edildi ve şehir içi ulaşım imkanları genişletildi. Maraş halkı da evlerini ve iş yerlerini tamir ederek hayat standartlarını iyileştirmek için adımlar attılar.
Türkiye'nin bir çok yerlerinde olduğu gibi Maraş'ta da yeniliklere ve inkılaplara karşı çıkan bazı kişiler oldu. Bilhassa 1925 yılında başlatılan kılık kıyafet düzenlemelerinin bir başlangıcı olan şapka inkılabına Maraş' ta bir takım kişilerin karşı olması nedeniyle isyan çıktı. Şapka giyilmesine karşı çıkmak amacıyla 27 Kasım 1925 Cuma günü Ulu Camii'de toplanan halk Hükümet Binası'na yürüdü. Ceza evinin kapıları kırıldı ve 200 mahkumun dışarı çıkmasına neden olundu. Şapka isyanı olarak bilinen bu olayda 7 kişi idam, 9 kişi onar yıl kürek cezasına çarptırıldı ve 44 kişi de beraat etti.
Maraş şehrine Cumhuriyet'in ilk yıllarında herhangi bir devlet yatırımı yapılamadı. Daha çok Maraşlı girişimciler ve halk birtakım küçük sanayi ve imalathaneler kurdu. Maraş verimli tarım alanları, hayvancılığı, ormanları ve oldukça fazla kaynak ve akarsuları ile kendine yeterli bir yerdir. Şehirde bilhassa ziraat gelişmiş çeltik ve kırmızı biber ekimi yapılmaktadır. Bu ürünlerin işlenmesi için küçük imalathaneler kurulmuştur.
1933 yılında Atatürk, demiryolu ile Türkoğlu üzerinden Narlı'ya geldi. Maraş Valisi ve halk tarafından büyük sevgi gösterileri ile karşılandı. Burada bir süre dinlendikten sonra Gaziantep'e gitti.
1933 yılından itibaren Avrupa da II. Dünya Savaşı'nın çıkacağı belirtilerinin görünmesinden dolayı Türkiye'de bir ekonomik durgunluk yaşanmaya başlandı. Bu durum II.Dünya Savaşı'nın sonuna kadar devam etti. Bundan dolayı sözü edilen dönemde Maraş' ta fazla bir ekonomik canlanma olmadı.
II. Dünya Savaşı'nın sona ermesiyle 1945 yılından itibaren Türkiye' de yatırımlar hızlandı ve ülkenin ekonomisi gelişmeye başladı. Bunların sonucu olarak 1948 yılında Malatya demiryolu hattı üzerinde olan Köprüağzı İstasyonu'ndan Maraş'a bir demiryolu hattı bağlandı. Böylece Maraş'ın çevre illerle olan demir ve kara yolu bağlantıları genişletildi. Ulaşım imkanlarının artması, şehirde sanayi ve ticaret etkinliklerinin ilerlemesine neden oldu. 1955 yılında Maraş'ın ilk önemli tesisi olan Sümerbank Pamuklu Dokuma Endüstrisi kurulmaya başlandı ve 1965 yılında üretime açıldı.1960'lı yıllarda Maraş'ta ekonomik yönden önemli gelişmeler oldu. 7 Şubat 1973 yılında Maraş şehrine TBMM kahramanlık unvanını vererek şehrin adını Kahramanmaraş olarak değiştirdi. 1970'li yıllarda Maraş'ta özel teşebbüsün yaptığı fabrikalar açıldı. Sanayileşmenin başlamasıyla birlikte köyden şehre doğru göç arttı. Bunun sonucu olarak nüfusta 100.000'i geçti.
1975 yılından itibaren Türkiye' de başlayan anarşik olaylar Maraş'ta da etkili oldu. İç ve dış mihrakların kışkırtmalarıyla Türkiye kaos ortamına sürüklenmek istenmişti. Türkiye'yi yıkmak ve parçalamak isteyen güçlerin tezgahladığı en büyük anarşik olay 1978 yılının sonlarında Maraş'ta ortaya çıktı. Tarihe Maraş olayları diye geçen bu olayda 118 kişi hayatını kaybetti.
Maraş'ta ekonomik ve sanayi alanındaki esas gelişmeler 1980' li yıllardan sonra başladı. Birçok tekstil fabrikası açıldı ve bunun sonucu olarak şehrin nüfusu hızla arttı. Ayrıca şehrin yerleşim alanı genişledi ve yeni konut alanları kuruldu.
1926'da Maraş Ticaret ve Sanayi Odası, 1947'de Maraş İl Müzesi kuruldu. Aynı yıl Maraş Lisesi açıldı. 1949'da Maraş Devlet Hastanesi hizmete girdi. Eloğlu Nahiyesi, 1960'da ilçe haline getirilerek ismi Türkoğlu olarak değiştirildi. 1961'de Telefon Santrali kuruldu. 1973'te şu anda Üniversite Rektörlüğünün bulunduğu binada Kahramanmaraş Eğitim Enstitüsü açıldı. 1975 yılında Ortadoğu Teknik Üniversitesi Gaziantep Mühendislik Fakültesi'ne bağlı olarak Kahramanmaraş Meslek Yüksek Okulu kuruldu. 1989'da Gaziantep Üniversitesi'ne bağlı olarak Ziraat Fakültesi açıldı.
11.07.1992 tarih ve 2282 sayılı Resmî Gazete'de yayınlanan 03.07.1992 tarih ve 3837 yasa ile Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi kuruldu. Üniversite 1993 yılında eğitim-öğretime başladı. 1995'te İlahiyat ve Mühendislik fakülteleri açıldı. 2001-2002 öğretim yılında 7 fakülte, 10 meslek yüksek okul, 4 yıllık 2 yüksek okul ve 3 enstitü ile öğretime devam etmektedir. Akademik birimlerde 26 Profesör, 23 Doçent, 133 Yardımcı Doçent, 218 Öğretim Görevlisi, 65 Okutman,177 Araştırma Görevlisi, 20 Uzman olmak üzere 662 akademik personel, üniversitenin çeşitli birimlerinde toplam 501 idarî personel görev yapmaktadır. Toplam öğrenci sayısı 11.097'dir. Aynı dönemde Tugay Komutanlığı'nın kurulmasıyla şehirdeki askeri personel sayısı arttı. Bunların sonucu olarak Kahramanmaraş'ta alışveriş ve hizmet sektörleri gelişti.
Kahramanmaraş'ın Afşin İlçesi'ndeki Eshab-ı Kehf Külliyesi'nin restorasyon çalışmaları sırasında, tarihi bir mezar bulunduğu bildirildi.
Mezarın, zamanın kralı Dakyanus'un kızı ve mağara sakinlerinden Mekselina'nın eşi Helen'e ait olduğunun sanıldığını belirten Eshab-ı Kehf Külliyesi Koruma ve Yaşatma Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Mehmet İnal, mezardaki kemiklerin hangi döneme ait olduğunun belirlenmesi için karbon testi yaptıracak.
Kışlık zahire olarak yılda bir defada yapılır. Büyük mahsere kazanlarında pişirilir. Temizlenen dövmeler pişirme esnasında kuvvetli bir kişi tarafından ağaçtan yapılı "Tarhana küreği" ile sürekli karıştırılır. Pişirilen aş, bezler üzerine çekilerek soğutulur. Büyük leğenlerde yoğrularak üzerine davaryoğurdu ilave edilir. Yoğurtla iyice yoğrulan tarhana, çukurluk bir yerdeki bez üzerine taşınır. Üzeri iyice kapatılır. Birgün dinlendirilir. Komşu ve akraba kadınları toplanarak sabah erkenden dam başındaki "çiğ"Ierin üzerine el maharetleri ile sererler. Serildiği günün akşamı "Tarhana Firiği" hazır olur. Birgün sonrada tamamen kurur. Toplanarak özel olarak yapılan bidonlarda saklanır. Kahramanmaraş'a özel geleneksel yiyeceklerden birisi olan "tarhana" bugün bir ev üretimi zahire olmaktan öteye gitmiş ve önemli bir sektör haline gelmiştir.
Tarhana firiği, ceviz, badem içi veya taze antepfıstığı ile birlikte çerez olarak yenilir. Komşulara, akrabalara, tarhana sevenlere ikram edilmesi bir gelenektir.
Ulu Camii:
Bugün şehrin merkezi olan Ekmekçi mahallesindedir. Yapılış tarihi kesin bilinmemekle beraber, yazılı olmayan kaynaklara göre Zülkadiroğlu Alaüddevle tarafından yaptırılmıştır. Üzerindeki kitabe de bunu doğrulamaktadır. Kitabeden Sultan Kansu Gavri zamanında hicri 907 yılında yapıldığı anlaşılmaktadır. Ayrıca caminin güney sağ kısmındaki diş duvarlarında bulunan iki orijinal pencere demirlerinden ikincisi üzerinde okunamayan iki tane kitabe bulunmaktadır. Mihrap, minare ve minberi orijinaldir. Ahsapgül ağacından sedef kakmalı minber Muhsin Ali adli usta tarafından onarılmıştır. Minber kapısı üzerinde bulunan kitabede Kelime-i Tevhid La ilahe illallah Muhammenden Resulullah ve altta da "El emin be imaresi Alauddevle Bin Süleyman" yazılıdır. Cami ahşap çatılı olup, sonradan bir de aydınlık kısmı eklenmiştir. Eskiden düz toprak damlı olduğu, halk tarafından söylenir.
Haznedarlı Camii:
Şehrin güneydoğusunda Duraklı mahallesinde yüksek bir tepe üzerindedir. Şehrin en eski camilerinden olup bugün sekiz dönümlük arazisi üzerinde harap olup gitmektedir. Alaüddevle Bey'in hazinedarı adına yapıldığı için bu adı almıştır. Hangi devre ait olduğu kesin olarak bilinmemektedir. Ancak iç mekandaki kapının yay kemeri üzerinde hicri 1144 rakamı okunabilmektedir.
Hatuniye Camii:
Yavuz Selim'in büyükannesi, Alaüddevle Bey'in karısı Semsi Sultan adına inşa ettirilmiş olan cami Kurtuluş mahallesindedir. 14. yy. da yapıldığı ihtimali kuvvetlidir. Dikdörtgen bir plana sahip olan caminin düz çatı ile örtülü son cemaat yerinin sol tarafından basık bir kapı ile türbeye girilir. Türbe de dikdörtgen planlı olup, üzeri sivri tonozlu örtülüdür. Türbede Semsi hatuna ve oğluna ait olduğu tahmin edilen iki mezar bulunmaktadır.
İklime Hatun Mescidi:
Kurtuluş Mahallesinde Alauddevle'nin kızı İklime Hatun adına yapılmıştır. Mescid kapısı üzerindeki kitabede M. 956 tarihi belirtilmiştir. Mescid ve türbeden ibarettir. Son cemaat kısmının sağ tarafında türbe, sol tarafında kemer içinde mescidin giriş kapısı bulunmaktadır.
Elbistan Ulu Camii:
Porteli üzerinde yer alan kitabesine göre, Selçuklu hükümdarlarından Alaaddin KeyKubat'in oğlu Giyasettin Keyhüsrev zamanında onun emri ile 1240 tarihinde yapılmıştır. Bu cami yıkıldıktan sonra 1498'de Dulkadirliler tarafından tekrar yapıldığı söylenmektedir. Dört paye üzerine oturan merkezi kubbeli ve dört yarim kubbe ile kapatılmış bir plana sahiptir. Ayrıca üç bölümlü son cemaat yeri bulunmaktadır.
Elbistan Himmet Baba Camii ve Türbesi:
Tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Türbeye bir mescid ilave edilerek tekke yapısı ortaya çıkmıştır.
Eshab-ül Kehf Külliyesi Camii:
Afşin ilçe merkezine 7 km uzaklıkta cami, ribat ve kervansaraydan oluşan bir külliyedir. Tüm semavi dinlerde yer alan yedi uyurlar menkıbesinin burada yaşandığı tahmin edilmektedir. İtibar edilen ve güvenilebilen tüm kaynaklarla halen ayakta duran belgeler Ashab-ül Kehfin Afsin civarındaki mağara olduğunu kesin olarak ortaya koymaktadır. Külliyede yer alan cami, eski bir Bizans kilisesinin onarılması ve üzerine bir kubbe ilavesiyle meydana gelmiştir. Külliyede ki Ribat da plan ve çevre duvarları ile tipik bir Bizans kışlasıdır. Kervansaraya gelince, onun bir Selçuklu yapısı olduğu kesin olarak bilinmektedir.
Taş Medrese:
K.Maras Ulu Cami yanında bulunan Tas Medrese, Dulkadirli Alaüddevle Bey'in kızı adına usta bir mimarlık örneği ile yapılmıştır. Yapılış tarihi 16. yy olarak tahmin edilmektedir. Sağ tarafında yan yana sıralanmış odaları, giriş kapısının karsısında kıble yönünde dikdörtgen planlı mescit ve sol tarafta da piramit çatı yapılı bir türbeden ibaret küçük çapta başlı başına bir külliyedir. Sol tarafında piramit seklinde ve oldukça sağlam kesme taslardan yapılan türbesi yer alır.
Malik Ejder Türbesi:
Şehrin Adana yolu girişinde yüksekçe bir tepenin üzerinde bulunmaktadır. Sahabeden olduğu, Halit bir Velit komutasındaki İslam ordusu ile geldiği ve burada vefat ettiği söylenmektedir. Yakın zamana kadar bakımsız ve normal bir mezar olarak duran türbe son yıllarda basit bir bina içerisine alınmıştır.
Taş Han:
Kapalı çarsıya bitişiktir. Dulkadiroğluları Döneminde yapıldığı öne sürülen moloz taştan kare avlu çevresinde iki katlı bir yapıdır. Girişin karsısındaki çapraz tonozlu mekan, sivri kemerlerle avluya açılır. Kuzeydoğuda hanın ambarı olduğu düşünülen tonozlu uzun bölüm vardır. Tas Han'da halen küçük imalathaneler ve depolar vardır. Bakımsız olup restorasyonu gereklidir.
Katip Han:
Ulu caminin güneyindedir. 18 yy.da yapıldığı sanılmaktadır. Belediye, Bakırcılar ve Demirciler Çarsısının yer aldığı çarşı başı kesimindedir.
Hışır Han:
Yıkılan eski bedestenin 100 m. batısındadır. 19 yy.da yapıldığı sanılan hanın yalnızca kuzeyi sağlamdır.
Çukur Hamamı:
İl merkezindeki kalenin eteğinde toprak seviyesinin altındadır. Kitabesi yoktur. Kale ile arasında bir geçit olduğu söylentileri olmasına karsın bugüne kadar söz konusu geçitten hiçbir iz bulunamamıştır. Çeşitli devirlerde onarım görmüştür.
Tüfekçi Hamamı: Sarayaltı mahallesinde Demirciler çarsısındadır. Kitabesi yoktur. Soyunma yeri ve iki soğukluk ile sıcaklıktan oluşmaktadır.
Acar Hamamı:
Kale yolu üzerindedir. Kitabesi yoktur. Soyunma yeri ve soğuklukla sıcaklıktan oluşmakta olup üzeri kubbelerle kapatılmıştır
Paşa Hamamı:
Kurtuluş mahallesindedir. Uzun süredir terkedilmiş olduğundan ve korumaya alınmadığından tahrip olmuş vaziyettedir.
Diğer Hamamlar:
Kuyucak Hamamı, Marmara Hamamı, Çiçek Hamamı.
Ceyhan Köprüsü:
Kahramanmaraş-Göksun eski yolunda, Ceyhan Irmağı üstündeki köprü, yeni yolun dışında kalmıştır. XVI. yy. yapısı olduğu konusunda değişik görüşler vardır. 156.60 m uzunluğunda 6 gözlü bir köprüdür.
Döngel Mağaraları:
Kahramanmaraş-Kayseri yolu üzerindedir. Şehir merkezine uzak ligi 45 km.dir. Mağaralar prehistorik devirde iskan edilmiştir. 1956-1960 yıllarında prehistorik araştırmalara sahne olmuştur. İçerisinde Döngel Çayı denen sular çıkmaktadır. Büyük bir çağlayan yaparak dereye akmaktadır. Yanında ayrıca Gençlik Spor İl Müdürlüğünün İzcilik Kampı bulunmak- tadır. Önemli turistik bir yerdir.
Şeyh Adil Çeşmesi:
Kahramanmaraş Mutasarrıfların dan İsmail Kemal Bey tarafından 1913-1915 tarihleri arasında, 3x6 m. ebadında kesme taştan yaptırılmıştır. Güney cephesinde ikiz kemerli iki diş açılmış bu kemerlerin ayaklarından çıkan ikiz sütunlarla cephe teşkilatlandırılmıştır. Doğu ve batı cephelerinde birer kemerle açılmış nişlerle de çeşme mimarisi tamamlanmıştır.
Kahramanmaraş Kalesi:
Kahramanmaraş kalesi şehrin tam ortasında yığma bir tepenin üzerinde bulunmaktadır. Tepe, Kuzeyde şehrin kurulduğu arazinin meyline uygun olarak alçak, güneyde yüksektir. Kalenin üzerinde bulunduğu yığma tepenin Geç Hititler (M.Ö. 9. 8. yy.) zamanından kalma bir şehir (höyük) olduğunu gösteren deliller vardır. Bugün kaleye çıkan yol açılırken toprağın kesitinde bazı toz duvar kalıntıları görülmesi ve ayrıca burada bulunan ve halen müzede sergilenen Geç Hititlere ait küçük kabartmalar da bu ihtimali artırmaktadır. Bugünkü kalenin Romalılar devrinde (M.Ö. 1. M.S. 2. yy) inşa edildiğini büyük bloke kesme tas örgü sisteminden anlamak mümkün. Günümüze kadar bir hayli onarım geçirdiği ise bariz bir şekilde belli olmaktadır. Kale 150x75 m. ebadında dikdörtgen bir plana sahiptir. Son yapılan onarımlarla A,B,C burçları kurtarılabilmiştir.
Yaylaüstü Kalesi: Merkez Yaylaüstü köyündedir.
Çukurhisar Kalesi: Merkez Çukurhisar köyündedir.
Orçan Kalesi: Türkoğlu ilçesi Doluca köyündedir.
Köroğlu Kalesi: Pazarcık ilçesi Salliusagi köyü yakınındadır.
Değirmendere Kalesi: Göksun ilçesi Değirmendere köyü yakınındadır.
Hurman Kalesi: Afşin ilçesine bağlı Marabiz köyündedir.
Kızlar Kalesi: Elbistan ilçesi Kale köyündedir.
Hastinn Kalesi: Andırın ilçesindedir.
Ağıt Kalesi: Andırın ilçesi Altınboğa köyü yakınlarındadır.
Meryemgil Kalesi: Andırın ilçesi Geben köyü yakınlarındadır.
Ak Kale: Andırın ilçesindedir.
Torun Kalesi: Andırın ilçesi Torun köyü yakınlarındadır.
Anacık Kalesi: Andırın ilçesi Anacık köyündedir.
Kum Kalesi: Andırın ilçesi Kıyıkçı köyündedir.