Graffiti’nin yeni başkenti Gazze
“Gaza Graffiti: Messages of Love and Politics” (Gazze Graffiti: Sevgi ve Siyaset Mesajları) adlı kitabında, İsveçli usta fotomuhabir Mia Gröndahl, sokak sanatının ve özellikle de graffitinin başkenti hâline gelmiş Gazze’yi odak alarak, Filistin’de graffitinin öyküsünü, dününü ve bugününü en güzel şekilde yansıtıyor.
Graffiti’yi sahiplenen Gazze
Birçok ülkede ve şehirde graffitiyi yasaklayan yasalar getirilirken, bugün Gazze’de farklı politik grupların hepsi graffitiyi destekliyor, teşvik ediyor; zira Gazze’de graffiti “yaşayan sanat”. Henüz 14 yaşında başladığı graffiti sanatının nasıl fonksiyonel bir kökeni olduğunu 34 yaşındaki graffiti sanatçısı Eymen Muslih, “ilk intifada sırasında İsrail işgâlinden bağımsız ne internetimiz vardı ne de gazetemiz. Graffiti İntifada yönetiminin halk ile iletişim aracı oldu, eylem günlerini, gerçekleşen askerî bir operasyonu, veya bir şehidi haber vermekte kullanılıyordu.” Bu fonksiyonel kökeni sanatsal gelişimini engellememiş, 94’te Filistin Yönetiminin gelişiyle birlikte temizlenen duvarlar, sonrasında 2000’de başlayan İkinci İntifada yeni, beyaz bir sayfa olmuş graffiti sanatçılarına. Bugün siyasî değeri de oldukça yüksek olan graffiti, Gazze’de en çok önemsenen sanatsal faaliyetlerden biri... farklı siyasî grupların farklı sanatçıları var; Fetih-Hamas çatışmaları graffitilere de yansımış... Hamas zaten, Gazze’de graffitinin en büyük destekçisi: Gazze sokaklarına yapılan graffitinin sanatsal değerine de önem veren Hamas graffiti okulu bile açmış.
İkinci İntifada’dan Ablukaya Graffiti ile Gazze
Gazze’ye ilk kez gelen herkesin ilgisini çeken graffitiler, bölgeye son 30 yıldır sürekli ziyaretlerde bulunan fotomuhabir Mia Gröndahl’ın da ilk ilgisini çeken şeyler olmuşlar. İkinci İntifada’nın bir ölçüde dinmesini beklemiş projesine geçmeden önce, zira daha önemli, ivedî olaylar vardır bölgede; kendi ifadesiyle “her gün hayatını kaybeden, barışa ve adalete dair umutları her gün ezilen insanlar varken, ne kadar sanatsal olursa olsun, kameramı graffitiye yöneltmek bana yanlış, neredeyse sorumsuzca geliyordu.” Aklında tam bir yol haritası olmadan, 2002’de gördüğü graffitilerin fotoğraflarını çekmeye başlamış, yıl 2009’a dayandığında ise elindeki fotoğrafların bambaşka bir önemini kavramış: Gazze’deki graffiti kültürü açısından çok önemli olmaları bir yana, 2002’den bu yana Gazze’de değişen hayatın, siyasî ve toplumsal anlayışın da birer tecellisi oldukları... kitap fikri de böyle ortaya çıkmış.
Altı başlıkta Gazze ve Graffiti
Kitap altı ana başlıktan oluşuyor: direniş graffitisi, hat, siyaset, portre, tebrikler ve kutlamalar, ve duvar resimleri. Kitabın her bölümü gerek Gröndahl’ın kendi izlenimleri gerekse bölgedeki sanatçıların izlenimleri ve ifadeleri ile dopdolu; Gröndahl birçok noktada okuyucuya konunun arkaplanına dair bilgiler vermekten de geri kalmıyor – böylece ilham verici, içten ve estetik olduğu kadar bilgilendirici de bir metin ortaya çıkıyor. “Direniş Graffitisi” kısmında graffitinin Gazze’de direnişin bir başka, sanatsal formu olduğu, tarihsel arkaplan notlarıyla açıklanıyor, diğer bölümlerde ise Gazze’deki graffitinin farklı açıları inceleniyor. Örneğin “hat” kısmında, yapılan graffitilerde geçen hattın önemine dikkat çekiyor, farklı hattat-graffiti sanatçılarının yorumlarını Gazze sokaklarından hat ile graffitinin belki de en güzel örnekleriyle yan yana sunuyor.
Gazze’nin rengârenk ve yıkık duvarları
Gröndahl’ın kitaptaki fotoğrafları başlı başına birer sanat eseri; teknik kalitesi oldukça yüksek olan bu fotoğraflar sanatsal olarak da değerliler, en önemli görevleri olan Gazzelilerle graffitiyi buluşturabilmeyi oldukça güzel bir şekilde başarıyorlar. Gazze’deki graffitilerin fotoğraflarına bakarken insanın içini hem umutlu hem kasvetli bir ironi kaplıyor: yıkık dökük, gri, her tarafında kurşun delikleri, çatlaklar olan duvarlarda, binalada rengârenk, her biri bir sanat eseri, tamamen farklı konular üzerine olsalar bile her daim umut ve direniş ışığı saçan graffitiler... aradaki kontrast öyle büyük ki tek bir graffiti fotoğrafına bakarken insan bir anda umuttan umutsuzluğa, ürkeklikten cesarete adım atabiliyor.
Graffitide dünya bir yana Gazze bir yana
Gazze’deki graffitinin dünyanın kalanındaki birçok graffiti kültüründen ayrışan çok önemli noktaları var. Bu noktaların belki de en büyüğü ve ilgi çekici olanı komünallik. Kitapta yer alan düğün tebriği graffitileri bunun en güzel örneği: Gazze’de graffiti bireysel bir ifade değil, toplumsal bir ifade – bir mahalle o mahallede evlenen genç bir çifte grup olarak “tebrik” sunuyorlar ve bir anlamda onlara destek çıkıyorlar. Doğacak her çocukları ölümle içiçe büyüyecek olan genç çifte bir “koruma” mesajı da iletiliyor graffiti ile: buradayız, ayaktayız, birlikteyiz, birlikte güçlüyüz hissi çok dolu. Nitekim Gazze’deki graffitilerin bu yönünü kitabın yazarı Gröndahl da fark etmiş, bir röportajında “Batı’da [graffiti] dünyanın kalanına “Ben buradayım, varım” demek isteyen bireysel sanatçılarca yapılır. Oysa Gazze’de açık bir şekilde bireylerce yapılmıyor, gruplar için yapılıyor, tüm toplum için yapılıyor.” Gazzeli sanatçılar özgün deneyimleriyle graffiti sanatında yeni bir çığır da açıyorlar böylece; graffiti ellerinde sorumlu bir sanat eylemine dönüşüyor.
Graffitinin baş destekçisi Hamas
Gröndahl’ın da kitabında çeşitli şekillerde örneklendirdiği gibi Gazze’de şu anda graffitinin en büyük destekçisi ve özellikle de sanatsal yönünü en çok vurgulayan grup Hamas. Hamas’ın açtığı graffiti okulunda Gazzeli gençlere temel Arapça hat tarzları öğretiliyor, yüksek-kalite graffiti konusunda ders veriliyor. Bu okullar Gazze’de öyle fiyakalı ki Gröndahl’ın kitabında konuştuğu bir el-Fetih sanatçısı Hamas’ın okuluna gidememekten şikâyet ediyor, Hamaslı sanatçıların yetisini övüyor ve ekliyor: “Hamas’ın sanatçılarını birçok dersten diploma almadıkları sürece bir duvarın yanına yaklaştırdığına inanmıyorum!” Gröndahl’a göre Hamaslı sanatçıların graffitilerindeki sanatsal vurgu ve üstünlük ve Hamas’ın graffitinin sanatsal yönüne olan ilgisi oldukça dinî: seküler olan el-Fetih gibi grupların graffitiye yaklaşımının büyük oranda siyasî olduğunu, fakat Hamas’ın İslamcı bir siyasî yapılanma olarak, özellikle graffitinin hat sanatıyla buluştuğu noktaya, Kur’an’ın dili olması hasebiyle özel bir yönü bulunan Arapçanın graffitide de olabildiğince güzel ve kendisine yakışan şekilde betimlenmesine pek önem verdiğini belirtiyor.
Alın verin Filistin davasına can verin
Kitaptan bazı kesitler Mia Gröndahl’ın resmî web sitesi olan www.miaGrondahl.com adresinden görülebileceği gibi, kitap Filistin davasına gönül vermişlerin işlettiği ve kârı Batı başta olmak üzere tüm dünyada Filistin davasının gündeme getirilmesi yolunda harcanan Palestine Online Store’dan sipariş edilebilir.
Foto galeri için tıklayın
Kübra Özgüven Filistin’e özgürlük dilediGüncelleme Tarihi: 13 Mart 2010, 23:20