Lolita’nın basım serüveni kolay olmadı
Birkaç yayınevinden ret yanıtı alan Nabokov’a eserinde değişiklik yapması bile teklif edilmiş. Nabokov eserine karışmayacağını söyleyince, Amerikan yayıncılar da Lolita’ya el süremeyeceklerini bildirmiş.
Vladimir Nabokov’a şöhretini kazandıran romanı Lolita karısından ayrılan orta yaşlı Avrupalı Humbert Humbert’ın çocuk yaştaki genç kızlara olan hayranlığını, cinsel tutkusunu anlatır. Humbert, çocukluk aşkı Annabel Leigh’i aklına getiren on iki yaşındaki Lolita’yı görünce önünü alamadığı aşk serüveninin kıvılcımını ateşlemiş. Nabokov’un en çok sevilen, eleştirilen, ses getiren romanı Lolita, yazılma sürecinden çok yayımlanma süreciyle Nabokov’u uğraştırmıştı.
Nabokov, Lolita’yı bitirdiğinde, yaşadığı dönemin ötesine geçen cesaretinin farkındaydı. Karşılaşacağı zorlukları da az çok kestirebilmişti. Nabokov’un Amerika’ya Lolita’yı kabul ettirmesi uzun zaman almıştı. Yayıncıların romanla ilgili endişeleri vardı. Lolita’da anlatılan Humbert’ın iç dünyasını kimse anlamayacak, onu canavar olarak nitelendireceklerdi. Dönemin koşulları içinde Humbert’e hak verenler, sempati duyanlar kötü karşılanacaktı.
lolita kapakYayıncılar okudukları romanın yüksek nitelikli bir edebi eser olduğunun farkında olsalar bile yayımlamaktan çekinmişler. Nabokov’un Amerikalıları rahat koltuklarından kaldıracağı, rahatsız edeceği bir romanla meydan okumasını kabul etmemişler. Editörler kendi aralarında fikir ayrılıklarına düşmüş. Roman basılsa bile Humbert’i kaç kişinin anlayacağı kuşkusu herkesi tedirgin etmiş.
Birkaç yayınevinden ret yanıtı alan Nabokov’a eserinde değişiklik yapması bile teklif edilmiş. Nabokov eserine karışmayacağını söyleyince, Amerikan yayıncılar da Lolita’ya el süremeyeceklerini bildirmiş. Bazı editörler kitabı pornografik olmadığı için saklamaya gerek olmadığını, saklanan romanın yasaklanan romanla eşdeğer olduğunu düşünseler de karşı tarafı caydıramamışlar.
Uzun uğraşlar sonucu ortaya çıkardığı eseri için ümitlerini yitiren Nabokov’a eleştirmen arkadaşı Edmund Wilson’un eşi Elena, Avrupa’ya gitmesini önermiş. Avrupa’da bu tarz kitapları yayınlama kulolita olympia yayınevirallarının daha esnek olduğunu, Lolita’yı kabul edecek yayıncıların bulunabileceğini düşünen Nabokov, Lolita için yola çıkmış.
Fransa’da ünlü Olympia Yayınevi’nin sahibi Girodias, yüksek edebi niteliğe sahip pornografik olarak değerlendirdiği Lolita’yı yayınlamak için istekli davranmış. Girodias’ın teklifini kabul eden Nabokov’un Lolita’sı böylece Fransa’da edebiyat dünyasına girmiş. Londra’da yayımlanan Sunday Times, romanı “gemi azıya almış halis bir pornografi” olarak nitelemiş. Lolita’nın Amerika’yla tanışması önce gizli yollardan olmuştu. Romanı gizlice Amerika’ya sokmaya çalışanlar iki kez gümrük görevlileri tarafından yakalanmış. Amerika kitaba gösterilen yoğun ilgiden dolayı Nabokov’la görüşmelere başladı. Nabokov eserinin pornografik bir eser olmadığını, edebi değeri yüksek bir roman olduğunu belirten bir önsözle birlikte Amerikalı yayıncılarla barışmış.
Nabokov uzun zamandır beklediği onayın keyfini çıkarırken okurların anlamlandıramadığı noktalar ortaya çıkmıştı. Nabokov’un Humbert gibi bir karakteri yaratmasındaki amaç sorgulanmış, karakterin temsil ettiği düşünceler romanın kaderini değiştirmişti. Roman genç Amerika’yı baştan çıkaran yaşlı Avrupa’yı mı temsil ediyordu? Genç Amerika mı yaşlı Avrupa mı yozlaşıyordu? Kendini Humbert’in yerine koyanlar canavar mıydı? Aileler küçük kızlarının gözlerinin böyle romanlarla açılmasını ahlak dışı bulmuş. Nabokov ise eseri için ikilemde kalanlara güzel bir tavsiyede bulunmuş: “Takdire değer okur kendisini okuduğu kitaptaki erkek ya da kadınla değil, o kitabı yaratan, kurgulayan akılla özdeşleştirir.”