Otizmli Çocukların Yeni Kardeşlere Hazırlanması
Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB), genellikle çocukluk döneminde başlayan ve bireyin sosyal etkileşim, iletişim ve davranışlarında zorluklara yol açan bir gelişimsel bozukluktur. “Spektrum” terimi, otizmin bir dizi durumu kapsadığını ve etkilediği kişilerde farklı şiddetlerde ve biçimlerde görülebileceğini ifade eder. Bu, otizmin her bireyde farklı şekillerde tezahür edebileceği anlamına gelir; bazı bireyler hafif semptomlar gösterirken, diğerleri daha belirgin zorluklar yaşayabilir.
Yeni bir bebekle tanışmak bir aile için harika ve neşeli bir zamandır.
Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) olan çocukları yeni bir kardeşe hazırlarken, yaklaşımınızın yeni bebek gelmeden çok önce başlaması gerekebilir. Mental Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı’na (DSM-5) göre, OSB’li bireyler rutinlere esnek olmayan bağlılık, zayıf entegre iletişim ve belirli seslere karşı olumsuz tepkiler gösterebilir (Amerikan Psikiyatri Birliği, 2013). Genel olarak, yeni bir bebeğe diğer yeni zorlukların yanı sıra öngörülemezlik, sık ve yüksek sesler, tutarsız programlar eşlik eder.
Bebek gelmeden önce protokoller oluşturmak ve çocuklarınıza yeni beceriler öğretmek, büyüyen bir ailenin geçiş sürecini kolaylaştırmak için gerekli olabilir. Burada, günlük rutinlere eklenmesi faydalı olabilecek bu becerileri öğretmek için çeşitli stratejileri kısaca tanıtacağız.
Otizm Spektrum Bozukluğu olan çocuğunuz için ilk ciddi değişiklik, ağlama, miyavlama gibi bebekle ilişkili yeni sesler olacaktır.
Hassasiyetleri olan bireyler için bebek seslerine, özellikle de ağlamaya etkili bir şekilde hazırlanmak, daha az zorlayıcı tepkiler vermelerini sağlayabilir. Sistematik duyarsızlaştırma veya şekillendirme, bireyin bebek ağlamasının artan süresi veya yoğunluğunun art arda yaklaşımlarını tolere etmesi için pekiştirildiği, hazırlığa yardımcı olmanın bir yoludur. Bu prosedür, bireyin sistematik olarak artan süreler ve hacimler için ağlayan bir bebeğin videosunu dinlemesi için pekiştirilmesini içerebilir.
Önceden belirlenmiş bir kriteri karşıladıktan sonra (örneğin, on gün boyunca üçüncü ses seviyesinde beş dakika dinlemek), bireyin son süre veya ses seviyesinde dinleyene kadar aşamalı olarak artan bir süre ve/veya ses seviyesinde dinlemesi beklenir. Alternatif veya tamamlayıcı bir strateji olarak, bireyler sesi olumlu, eğlenceli aktivitelere dahil etmekten veya gürültü önleyici kulaklıklar kullanmaktan fayda sağlayabilir. Gürültü önleyici kulaklıkların kullanımını, bireye kulaklık ihtiyacını tanımasının öğretildiği ve kulaklıkları bağımsız olarak talep ettiği veya aldığı işlevsel iletişim tepkisiyle eşleştirmek önemlidir.
Duyarsızlaştırma stratejilerini uygulamak için bir başka beceri de bir ebeveynin veya bakıcının dikkatini başka yöne çekmeyi tolere etmektir. Yeni bir bebek, halihazırda başka çocuklara sahipken, büyük ölçüde çoklu görev gerektirir. Ancak, yalnızca yeni bebeğe odaklanmanız gereken zamanlar olacaktır. Otizm Spektrum Bozukluğu olan çocuğunuza, kendi kendine meşgul olurken bir süreliğine yakınınızda olmamayı veya dikkatinize erişmemeyi tolere etmeyi öğretmek son derece yararlı bir beceri olacaktır.
Bu sürece başlamanın yolları, çocuğu yeni seslere maruz bırakmaya benzer. İlk olarak, onlarla ilgilenemediğiniz kısa sürelerle başlayın (örneğin, 5-10 saniye). Çocuk dikkatinin dağılmasını tolere edebildiğinde ve diğer nesneler veya kişilerle ilgilenebildiğinde, süreyi yavaşça artırmaya başlayın. Her prosedürde olduğu gibi, iletişimi teşvik etmek başarının anahtarıdır.
Yukarıda belirtildiği gibi, Otizm Spektrum Bozukluğu olan bir çocuğa gürültü önleyici kulaklık talebinde bulunmayı öğretirken, bu öğeye erişme talebini öğretmek, zorlayıcı davranış olasılığını etkili bir şekilde azaltabilir. İletişim tepkilerini öğretmek için işlevsel iletişim eğitiminin (FCT), zorlayıcı davranışları etkili bir şekilde önlediği veya azalttığı defalarca gösterilmiştir (Tiger ve ark., 2008). FCT, seslendirme, resim değişimi veya Artırıcı ve Alternatif İletişim (AAC) cihazları dahil ancak bunlarla sınırlı olmamak üzere çeşitli modaliteler kullanılarak öğretilebilir.
Bu senaryolarda FCT kullanılarak öğretilebilecek farklı iletişim yanıtları, ilgi, yalnız zaman, belirli bir kişiyle özel zaman, yeni bebekle etkileşim vb. talepler olabilir. Müdahalenin sorunlu davranışı iletişimle etkili bir şekilde değiştirebilmesi için, öğretmek için seçilen yanıtın çocuğun zorlayıcı davranışta bulunma işlevi veya nedeniyle eşleştiğinden emin olmak önemlidir.
Aile için bir diğer önemli, başlangıçtaki aksaklık uyku düzeni olacaktır. Bebek geceleri ağladığında bireylerin odalarında kalmalarına yardımcı olacak uyku protokolleri, bir yatma zamanı rutininin uygulanmasını, kesintiler sırasında yatak odalarında kalmaları için özel pekiştirmeyi ve planlanmış uyanmaları içerebilir. Bu stratejiler önceden uygulandığında, bebek geldiğinde yoğun protokollere olan ihtiyacı azaltabilir, ebeveynler ve bakıcılar için stresi hafifletebilir ve uykusuzluğun prosedürlerin sadakatle yürütülmesinde rol oynayabileceği gece yarısı zorluk olasılığını azaltabilir.
Mindell ve arkadaşları (2006) tarafından tarif edildiği üzere, programlı uyandırmalar ebeveynlerin çocuklarını, çocuğun gece boyunca normalde uyanacağı zamandan önce belirli bir aralıkta uyandırmalarını gerektirir. Programlı uyandırmalar, Otizm Spektrum Bozukluğu olan çocuğun yatak odasından çıkmasını önlemek için bebeğin uyanma saatlerine göre uygulanabilir; bu protokollere başlarken, potansiyel olarak önceki çocuklarınızın uyanma programlarına göre tahminde bulunabilir veya tipik uyanma saatleri konusunda bir çocuk doktoruna danışabilirsiniz. Programlı uyanmalarla bağlantılı olarak, odalarında ve hatta yataklarında kalmaları ve minimum dikkatle belirlenen alana geri yönlendirilmeleri için özel pekiştireçler eklemek faydalı olacaktır. Aileler ayrıca uygun şekilde gece aktiviteleriyle ilgili kurallar veya beklentiler belirlemeyi de düşünebilirler.
Özellikle otizm teşhisi konmuş başka çocuklarınız varsa, yeni bir bebeğin eklenmesi ilk başta zorlayıcı ve hatta korkutucu görünse de, etkili bir hazırlık ve özveri ile başarılı bir geçiş yapabilirsiniz.
Burada özetlenen stratejiler, yeni bebek gelmeden önce gerekli becerileri geliştirebilir. Ancak, bebek geldikten sonra, bu becerileri sürdürün ve uygulayın ve büyük olasılıkla ek becerilerin tanıtılması gerekecektir. Başlangıçta, özellikle çevredeki değişiklikler konusunda endişeli olan Otizm Spektrum Bozukluğu olan çocuklar için, bebeklerle olumlu etkileşimleri ve eğlenceli etkinlikleri eşleştirmek yararlı olabilir. Bu, bir arkadaşın veya aile üyesinin yeni bebeği ile alıştırma ziyaretlerini veya hatta bebekle uygun etkileşimlere bağlı olarak çocuğa en sevdiği atıştırmalıklardan veya oyuncaklardan bazılarının verildiği bir oyuncak bebeği içerebilir. Kendi bebek kardeşleri eve geldiğinde, genellemeyi kolaylaştırmaya yardımcı olmak için buna devam edilebilir.
Davranışsal Beceri Eğitimi (BST) olarak bilinen ve talimatlar, prova, modelleme ve geri bildirim içeren kanıta dayalı bir strateji, çeşitli popülasyonlarda çok çeşitli becerilerin öğretilmesinde etkili olmuştur (Seiverling ve ark., 2009). Bu metodolojiyi yeni doğmuş bir bebekle pratik yapmak için uygularken, bir ebeveyn beceriyi modellerken çocuğa bebeği nasıl tutacağı veya dokunacağı konusunda kısa talimatlar verilebilir. Çocuk daha sonra beceriyi uygular ve beceriyi sergilediği için pekiştirme ve hata yaptığında düzeltme içeren geri bildirim alır. Çocuğunuzu bir bebeğe olumlu bir şekilde dahil etmenin harika bir yolu, her bir çocuk için uygun olduğu şekilde besleme, gazını çıkarma, oynama, bezini değiştirme vb. gibi bakımlarına dahil etmektir. Uygunsa, bu becerileri öğretmek için burada açıklanan BST prosedürlerini uygulayabilirsiniz.
Genel olarak, OSB‘li bir çocuğu ve tüm ailesini yeni bir bebeğe en iyi şekilde hazırlamak için gereken zorlukları ve becerileri ele almak çok önemlidir.