On yıllık bir araştırma neticesinde Ağabeyim Orhan Veli isimli kitaba imza atan gazeteci yazar Seray Şahinler, bizi 36 yıllık kısacık yaşamına koskoca dünyaları sığdıran Orhan Veli’nin bugüne dek pek bilinmeyen yönlerine doğru bir yolculuğa çıkarıyor.
HARUN KARABURÇ – [email protected]
“1914’te doğdum. 1 yaşında kurbağadan korktum. 2 yaşında gurbete çıktım. 7’sinde mektebe başladım. 9 yaşında okumaya, 10 yaşında yazmaya merak sardım. 13’te Oktay Rifat’ı, 16’da Melih Cevdet’i tanıdım. 17 yaşında bara gittim. 18’de rakıya başladım ve şarkı söylemesini sevdim. 19’dan sonra da avarelik devrim başlar. 20 yaşından sonra da para kazanmasını ve sefalet çekmesini öğrendim. 25’te başımdan bir otomobil kazası geçti. Çok aşık oldum. Hiç evlenmedim.” Bu sözlerin sahibinin kim olduğunu çok iyi bir edebiyat tutkunu olmasanız dahi şıp diye anlarsınız. Evet, Orhan Veli Kanık. Orhan Veli bahsini açtıran sebebe gelince gazeteci yazar Seray Şahinler’in Ağabeyim Orhan Veli isimli anı, araştırma-inceleme kitabı.
BİLMEDİĞİMİZ YÖNLERİNİ ANLATIYOR
On yıllık bir araştırma neticesinde Ağabeyim Orhan Veli isimli kitaba imza atan Şahinler, bizi 36 yıllık kısacık yaşamına koskoca dünyaları sığdıran Orhan Veli’nin bugüne dek pek bilinmeyen yönlerine doğru bir yolculuğa çıkarıyor. Kitap, isminden de anlaşılacağı üzere temelini Orhan Veli’nin bugün hayatta ve 97 yaşında olan kız kardeşi Füruzan Yolyapan’ın hatıralarına dayandırıyor. Şairin hayatının her dönemine tanık oluyor, Füruzan Yolyapan’ın anıları eşliğinde bilmediğimiz bir Orhan Veli ile karşılaşıyoruz.
TATİLDE MOLİERE OYNARLARDI
Kronolojik bir sırayla ilerleyen kitapta evvela Orhan Veli’nin çocukluğu ve ailesi ile ilgili yaşadıkları ele alınıyor. Kitapta şairle ilgili pek bilinmeyen ya da kulak arkası edilmiş bilgiler de yer alıyor. Küçüklüğünde Karagöz oynatması mesela… Tiyatroyu da en az şiir kadar seviyor Orhan Veli. Füruzan Hanım, ağabeyinin tiyatroya olan düşkünlüğünü şu satırlarda anlatıyor: “Orhan Ağabeyim tiyatroya son derece ilgi duyuyordu. Beykoz’da oturduğumuz sıralarda onun doğduğu evin büyük bir bahçesi vardı. O bahçeye sahne kurar, komşuları çağırırlardı. 20-30 kişi sandalyelerini alır gelirdi. Sahne büyük sayılırdı. Tatilde Moliere oynarlardı. Ciddi oyunlar oynadıklarını hatırlıyorum.”
Bu tiyatro aşkı onu sahneye de çıkarıyor elbet. Ankara yıllarında dönemin önde gelen tiyatro sanatçısı ve yönetmenlerinden Raşit Rıza ile Aktör Kin oyununda rol alıyor. Ankara Halkevi’nde Darülbedayi’nin kıymetli oyuncularından, şair ve yazar Ercüment Behzat Lav tarafından sahneye konan Zor Nikah oyununda ilk önemli rolü ‘Üstad-ı Sani’yi oynuyor. Yakın dostu Melih Cevdet Anday ile ilk kez Ankara Halkevi Sahnesi’nde oynuyor, daha sonra İbnürrefik Ahmed Nuri’nin tek perdelik bir komedyasında beraber rol alıyorlar. Orhan Veli oynamak ve yazmakla kalmayıp dünya tiyatrosundan pek çok eseri de dilimize kazandırıyor. Sartre’ın Saygılı Yosma, Turgenyev’in El Kapısında, Antigone, Venedikli Tüccar oyunları hala Orhan Veli çevirisiyle sahneleniyor.
“Bense daima üzüntüsünü çektim”
Ağabeyim Orhan Veli, çok genç yaşta kaybettiğimiz Türk şiirinin unutulmaz ismi Orhan Veli ile ilgili yeni detayları, bilinmeyenleri gün yüzüne çıkarıyor. Büyük bir titizlikle arşivleri tarayan Şahinler, şairin ailesi, arkadaşları, anne babasıyla olan ilişkileri, annesine düşkünlüğü, Füruzan Hanım’la yaşadıkları üzerinden geniş bir tahlil yapmamızı sağlıyor. Kitabın bir diğer sürprizi ise şairin “Anlatamıyorum” ve “Sere Serpe” şiirlerini yazdığı “Bella” bölümü. Kitaptan Bella Hanım’ın hayatta olduğunu öğreniyoruz. Şahinler Bella Eskenazi ile yaptığı geniş röportaja da ışık tutuyor.
Orhan Veli’nin iflah olmaz bir romantik ve çapkın olduğu söylenir hep. Evet, bunu kızkardeşi Füruzan Hanım da kabul ediyor ancak kitapta şu dizelerine atıf yapması oldukça manidar:
Bütün güzel kadınlar zannettiler ki
Aşk üzerine yazdığım her şiir
Kendileri için yazılmıştır.
Bense daima üzüntüsünü çektim
Onları iş olsun diye yazdığımı
Bilmenin.
Şahinler, gazeteciliğin reflekslerini araştırma sürecinde de kullanmış. Yazar, Orhan Veli’nin sadece ismini bildiğimiz şiir kitaplarının, yayınlandığı dönemde nasıl yankı bulduğu sorusunun da peşinden gidiyor. Kitapta kapsamlıca yer verilen detaylarda Garip akımına bağlı şiirler başta olmak üzere Orhan Veli’nin son yayınladığı kitaba kadar olan süreçteki eleştirilere de tanık oluyoruz.
ÖLDÜĞÜ GÜN NELER YAŞANDI?
Orhan Veli için “Çukura düştü, öldü” deniyor ama işin aslı öyle değil. Füruzan Hanım, şairin ölümünün perde arkasını, ölüm haberini nerede ve nasıl aldığını detaylıca anlatıyor. İnsanın içine işleyen cümleler bunlar..
Yolyapan şunları kaydediyor: Şehir Tiyatroları ağabeyimden Saygılı Yosma oyununun çevirisini istemiş. Fakat bu oyun Ankara’da birinin evinde kalmış. Kimdi hatırlayamıyorum. Ağabeyim hazırlandı, Ankara’ya onu almaya gitti. Orada çukura düşmüş. İstanbul’a döndü. Evde oturuyorduk, havadan sudan konuşuyorduk. Birden pantolonunu yukarı doğru çekti ve ayağını gösterdi. Şok oldum. Dizinden aşağı doğru kanama olmuş ve kabuk bağlamış. Ben birden “Ağabey ne oldu sana?” diye bağırdım. O da “Sakin ol, bir şeyim yok. Az daha gazetede Orhan Veli çukurda ölmüş diye okuyacaktınız” dedi. Kısa bir süre sonra onu kaybettik. Nereden bilebilirdik? O kadar çok kayıplarım oldu ki. Annemi, babamı, Adnan Ağabeyimi, eşimi, arkadaşlarımı kaybettim. Ama hiçbiri Orhan Ağabeyimin ölümü kadar şu kalbimi acıtmadı.”
Ağabeyim Orhan Veli, alışılmış biyografilerden farklı bir çalışma. Anı, biyografi, araştırma-inceleme türlerini başarılı bir şekilde harmanlayan ve tüm bu türleri bir araya getirirken kurgusunu asla sekteye uğratmayan bir kitap. Herkesin Orhan Veli şiirlerini bastığı şu sıralar, şairin anısına kıymetli bir katkı.