TÜSİAD Başkanı Kaslowski: Piyasayla barışılması, ülkeye tekrar yabancı sermayenin çekilmesi gerekiyor
Türk Endüstrici ve İş İnsanları Derneği (TÜSİAD) Idare Heyeti Lideri Simone Kaslowski, iktisat gündemiyle ilgili olarak Dünya gazetesinin sorularını yanıtladı.
“Dünya genelinde oyunun kurallarının yine yazıldığı, önümüzdeki yüzyılı belirleyecek değişimler yaşanıyor. Türk iş dünyasının pandemi sürecinden çıkarması gereken temel dersler neler olmalı? Önümüzdeki periyotta ‘sağlam’, ‘dayanıklı’ kalmanın anahtarı nedir?” sorusuna Kaslowski, “Güvenli liman olmadığı anlaşıldı. İkinci bir dalgaya ya da yeni pandemilere hazırlıklı olmak lazım. Çalışma ortamlarının sağlıklı ve sağlam olması iş dünyası için öncelikli olmaya devam ediyor” karşılığını verdi.
Kaslowski şunları kaydetti:
“İş yapma biçimlerimizde de dönüşüm var. Dijital alt yapıyı güçlendirici yatırımlar yapılıyor, online satış platformları, uzaktan çalışma öncelikler ortasında. Değişen talebe yanıt verebilmek için daha çeşitli yelpazede eser ve hizmet sunabilmek gerekiyor. Sağlam ve sağlam kalmanın en önemli kuralları esneklik ve suratın yanında nitelikli işgücü ve yenilikçilik. Dijital dünyaya geçiş salgınla bir arada çok daha hızlandı. Hasebiyle bu yetkinliklere sahip işgücüne büyük gereksinim var ve iş dünyası bu alanda eğitimlere daha fazla tartı vermeye başladı. Bu iş gücüne uygun çalışma şartlarına uyumlu mevzuata gereksinim var. Yalnızca iş dünyasının değil devletlerin de bu ahenk sürecini süratli ve faal yürütmesi gerekiyor.”
Sohbetin devamında yöneltilen sorular ve Kaslowski’nin bunlara verdiği cevaplar şöyle:
• Iktisatta temel göstergeler, taban yaptığı nisan ve mayıs aylarının akabinde tekrar üst taraflı seyir izliyor. Toparlanma işaretleri, kalıcı güzelleşmeye işaret ediyor mu?
Talepte hakikaten güçlü bir yükseliş var. Endüstride toparlanma epey güçlü. İç talebi güçlendiren piyasaya fazlaca ve düşük faiz ile verilen krediler sürükledi. Negatif gerçek faiz bilhassa sağlam mal tüketimini ve konut satışlarını tetikledi. Artık yükselen faizlerle iç talebin biraz daha yataya hakikat geçeceği bir periyoda giriyoruz. Son çeyrekte iktisattaki toparlanmanın yavaşlamasını bekliyoruz. Önümüzdeki yıl ise şiddetli geçecek zira kredi aracı bu yıl ziyadesiyle kullanıldı. Artık nakdî ve mali genişleme ile büyümeye devam edemeyiz.
• Gerçek kur endeksi tarihi taban düzeylerinde. Buna karşın, döviz kurlarındaki çıkış durdurulamıyor. Kurdaki süratli tırmanış, “spekülatif atak”lardan mı kaynaklanıyor? Size nazaran dövizdeki artış, epey müdahaleye karşın neden durdurulamıyor?
Itimat sorunu var. Krizle çabada daima günü kurtarmaya odaklandık, uzun vadeli istikrarı tehlikeye attık. Artık insanlarda kur yine artacak algısı yerleşti. Zira her yükselişte düşecek TL’ye güvenilmesi gerektiği belirtiliyor ancak bir mühlet sonra tekrar sürdürülebilir siyasetler uygulanmadığı için tekrar üst çıkıyor. Kuru sabitlemeye çalışınca hem kıymetli ölçüde rezerv kaybettik hem de kur tekrar yükselince vatandaşın itimadı sarsıldı. Net rezervlerimizin büyük kısmının bankalardan swap ile alınan borçlardan oluşması da inancı olumsuz etkiliyor. Ancak bu bahiste da öngörülebilir siyasetler uygulanırsa inancı ve piyasada dengeyi sağlarız.
‘Kuru sabit tutmak için yapılan müdahaleden vazgeçilmesini olumlu buluyoruz’
• Merkez Bankası’nın kur atağı sonrasında aldığı kararlar sanayicileri nasıl etkiliyor?
Kriz sırasında verilen fazla likiditenin kesinlikle vakti geldiğinde geri çekilmesi gerektiğini başından beri söylemiştik. Vakti geldi ve Merkez Bankası artık bunu yapıyor. Daha net bir telaffuz ve öngörülebilir bir faiz siyasetiyle yapılmasını tercih ederiz. Şu anda faizler üzerinde kıymetli bir belirsizlik var. Faizlerin yükseldiği malum fakat nerede duracak, ne kadar müddette nasıl artırılacak hiçbir yönlendirme verilmiş değil piyasaya. Lakin genel olarak kuru sabit tutmak için yapılan müdahaleden vazgeçilmesini olumlu buluyoruz. Bundan sonra da müdahaleler umarız en aza iner.
• TL’nin gerçek bedeli, 2010 yılından aşağı taraflı seyir izliyor. Buna karşın, ihracat artışı TL’nin daha pahalı olduğu 2010 öncesi periyotlara nazaran daha az. Kur rekabetçi düzeyde mi? Döviz kuru-ihracat bağlantısı bitti mi?
Rekabet artık kur ile olacak bir iş değil. Rekabet kalite ve verimlilikle olur. Bunun için eğitimli işgücüne ve teknolojiye gereksiniminiz var. Rekabetçi olmanın kısa ve kolay bir yolu yok. Islahat yapacaksınız, inovasyon yapacaksınız, bunlar için gereken alt yapınızı daima güzelleştireceksiniz. Dediğiniz üzere gerçek kur tarihi düşük düzeylerde lakin dünya artık tıpkı dünya değil, düşük kur ihracat patlaması yaratmıyor. Kurdaki istikrarsızlık yatırım iştahını azaltıyor, hammadde ve aramalı maliyetlerini artıyor. İçeride de enflasyon artıp TL maliyetlerini artırıyor. Son salgın da çok net gösterdi ki ucuz olmanız da artık tedarik zincirlerinde yer almanız için kâfi değil. Bu eski kanılardan kurtulmak yeni dünyaya ahenk sağlamak lazım.
‘Piyasayla barışılması, ülkeye tekrar yabancı sermayenin çekilmesi gerek’
• “Algı yönetimi-ekonomi yönetimi” bağlantısında hassas noktalar olarak neleri sayabilirsiniz?
Iktisat her bölümün günlük hayatında ziyadesiyle hissettiği bir gerçeklik. Algıyı yeterli yönetmek inanç sağlamak için çok kıymetli lakin buna yeterli bir iktisat idaresi eşlik etmezse inancı daha da fazla yıpratacaktır. Algılar eninde sonunda gerçeklerle örtüşmek zorunda. Münasebetiyle yalnızca algı idaresi ile ekonomik muvaffakiyet olamaz. Öte yandan iktisatta yapılanların net ve inanç verici bir halde anlatılabilmesi siyasetlerin başarısı için gerekli.
• Endüstricinin gözünden iktisat idaresinin acil ve öncelikli gündemi nedir? Neler olmalıdır?
Salgın nedeniyle getirilen pek çok düzenleme var. Geldiğimiz noktada iş dünyasıyla yine bir kıymetlendirme yapılmalı. Iktisada genel olarak likidite verilmeye devam edilemez lakin hala aşikâr noktalarda dayanaklara muhtaçlık var. Evvel bunlar tespit edilmeli. Artık muhtaçlık duyulmayan piyasa iktisadına muhalif düzenlemeler kaldırılmalı.
Salgınla bir arada yaşamak zorunda olduğumuz bu devirde büyümeyi nasıl sağlayacağız, istihdamı nasıl artıracağız; bunları tartışmalıyız. Endüstride yüksek teknolojili ve katma pahalı üretime yönelik stratejilere tartı verilmeli. Bunun uygulamaya geçmesi de araştırma-geliştirmeyi ve inovasyonu ne kadar ivmelendirdiğinizle direkt ilgili. Negatif gerçek faiz siyasetine son verilmesi ve piyasayla barışılması, ülkeye tekrar yabancı sermayenin çekilmesi gerekiyor. Dış siyasette da bu nedenle tekrar kimi stratejileri kıymetlendirme muhtaçlığı var. Yeni periyotta dünya ile nasıl entegre olacağız? Avrupa değişiyor, AB Yeşil Mutabakatı bütün ihracat ve finansman süreçlerimizi etkileyecek. Tüm bunlar için bir yol haritası hazırlanması dış ilgiler, etraf, güç ve iktisat siyasetlerinin eşgüdümlü yönetilmesi gerekiyor.
‘Teknoloji ne kadar gerekliyse müdafaacı siyasetler da o kadar tehlikeli’
• Son periyotta, ‘Hammadde milliyetçiliği’ ve ‘Tekno-milliyetçilik’ öne çıkıyor. Ülkeler müdafaa duvarları örme uğraşında. Türkiye bu konjonktürde nasıl davranmalı?
Güç arz güvenliği açısından kaynak çeşitliliği kritiktir. Bu çerçevede Karadeniz’deki gelişmeler bilhassa dışa bağımlılığı azaltıcı nitelikte olduğunda yaratılan paha çok daha güçlüdür. Lakin yalnızca doğal kaynaklar sayesinde ekonomik kalkınmayı başarmak mümkün değildir. Günümüz dünyasında bedel yaratılan alanlar teknoloji ve inovasyondur. Bu kaynaklara sahip olmayan pek çok ülkenin yanlışsız stratejiler uygulandığında önemli bir kalkınma başarısı gösterebildiğini biliyoruz. Doğal kaynaklardan elde edilen gelirler hakikat alanlara yönlendirilirse, verimliliği artıracak biçimde kullanılırsa elbette ekonomimize kıymetli bir katkıda bulanacaktır fakat tek başına ekonomiyi dönüştürmesi mümkün değil. İthal ikamesinin de günümüzde bedel yaratmadığı bilinen bir gerçek. Yeni ve inovatif teknolojilere yönelmek ne kadar gerekliyse rekabeti engelleyen müdafaacı siyasetlerden da tıpkı derecede kaçınmalıyız.
‘Doğu Akdeniz’de diplomatik araçları seferber eden siyaset, elimizi güçlendirir’
• Türkiye’nin yeni güç kaynakları bulmak için yaptığı teşebbüsleri ve bilhassa Doğu Akdeniz’deki tansiyonu nasıl değerlendiriyorsunuz?
Doğu Akdeniz’de Türkiye’nin savunduğu siyaset alanlarında milletlerarası hukuk temelinde, diplomatik araçları da seferber eden bir dış siyasetin yürütülmesi elimizi güçlendirecektir. Çünkü doğalgaz aramaları ile alevlenen gelişmelerin kaynağında uzun yıllardır çözülemeyen Kıbrıs üzere çok taraflı ve milletlerarası hukuk açısından belirsizlikler barındıran meselelerin da rol oynadığını görüyoruz.
Diplomatik, jeopolitik, ekonomik ve kültürel alandaki yumuşak gücümüzü ön plana koyan bir strateji sorunun çözülmesine katkı verecektir. Gerek AB’nin gerek Türkiye’nin ve bölge ülkelerinin meselelerin kaynağını yanlışsız tespit edip bunlara yönelik diplomatik ve hukuk prensipleri çerçevesinde tahlil üretmesi büyük kıymet taşımakta. Tıpkı süreçte Türkiye’nin müzakere gücünü kuvvetlendirecek bir öbür ögenin ise demokrasi ve hukuk devleti unsurları doğrultusunda hareket etmek olduğunu unutmamalıyız. Dış siyasetin iç siyaset dinamiklerinden olumlu etkilenebileceği en kritik öge bu olacaktır.
‘Borçlarımızı öderiz, kâfi ki bilimle inatlaşmayalım’
Dış borç hala çok yüksek. Türkiye iktisadı son üç yıldır büyüyemiyor. Büyüme temposu çok düştü. Hasebiyle daima borç ödüyoruz. Son iki yıldır gerçek kesimde değerli oranda yaklaşık 60 milyar dolarlık açık konum kapatıldı. Kurdaki artışın denetim altına alınması borcun çevrilebilmesi için kıymetli. Bunun için de evvel enflasyonu denetim altına almak gerekiyor. İktisat bilimi ile uyumlu siyasetler yapmalıyız. Rezervlerimizdeki erimenin durdurulması lazım. Yoksa temerrüt riskine ait algı çok olumsuz etkilenir. CDS’lerdeki yükseliş de bunu yansıtıyor. Türkiye bugüne kadar borçlarını daima geri ödedi, bundan sonra da ödeyecek gücü var, kâfi ki bilimle inatlaşmayalım, itimadı artıracak öngörülebilir siyasetler uygulayalım.
● Türkiye global tedarik zincirlerinde yer alan bir ülke. Dünyadaki yıkıcı süreci, “yapıcı” hale getirebilir mi?
Tedarik zincirlerinin genel olarak Batı’ya, Avrupa’da ise yakın etrafına kayması hedefleniyor. Coğrafik pozisyonun yanında istikrarlı iktisada ve nitelikli işgücüne sahip olmak, hukukun üstünlüğünü önceliklendiren demokratik bir ülke olarak müşterek bedellerde buluşmak artık çok daha kıymetli. İklim değişikliği, pak ve yenilenebilir güç, döngüsel iktisat üzere yeni bedeller de önümüzdeki devirde milletlerarası ticarete istikamet verecek değerli birer kriter olacak. Gümrük Birliği’nin (GB) dijital iktisat ve Yeşil Mutabakatı dahil edecek biçimde güncellenmesi öncelikli gündem hususumuz olmalı. Bu bağlamda AB-Türkiye ekonomik iştirakinin geliştirilmesi için önümüzde yeni bir fırsat var. Türkiye kural temelli bir tertibi, demokrasiyi, hukuk devletini, tabir özgürlüğünü, dış siyasette diplomasiyi önceleyen bir tavır ile içinden geçtiğimiz bu yıkıcı süreci yapan bir sürece dönüştürebilir.
‘Gençler için girişimcilik ekosistemi geliştirilmeli’
● Ülkenin en büyük sıkıntılarından biri işsizlik. Bilhassa de genç işsizliği. Bu hususa TÜSİAD olarak tahlil teklifleriniz neler?
Mayıs datalarına nazaran gençlerde istihdam kaybı 800 bine vardı ve işsizlik oranı yaklaşık yüzde 25. Yalnızca pandemi devrinde değil uzun vakittir genç işsizliği yüzde 18’in üzerinde. Ayrıyeten gençlerin yaklaşık üçte biri ne eğitimde ne de istihdamda. İşgücü piyasasında marifet uyumsuzluğu değerli bir sorun. Kaliteli bir mesleksel ve akademik eğitim ve hünerlerin ömür uzunluğu güncellenmesini sağlayan sistemler marifet uyumsuzluğunun giderilmesi için kritik kıymette. Eğitim sisteminde araştırmayı, yenilikçiliği aşılamak, dijital yetkinlikler üzere çağın gerektirdiği maharetlere yatırım yapmak da gençleri geleceğin işlerine hazırlamak için öncelikli. Gençlerin işe geçiş süreçlerini kolaylaştırmak için nitelikli staj programlarının yaygınlaştırılmasına daha fazla ehemmiyet vermeliyiz. Girişimcilik ekosisteminin, gençlerin yenilikçi fikirlerini hayata geçirebilecekleri ve istihdam yaratabilecekleri bir alan olarak geliştirilmesi de gerekli.Bu haber 35 kez okundu.
-
26 Kasım Perşembe DHA Spor Gündemi
-
Kanga takıma katıldı
-
AK Partili Çamlı, 270 yıllık çeşmenin kitabesine babasının adını yazdırdı
-
Giresun’da minibüsün çarptığı yaya öldü
-
Son dakika: Koca: “Hasta sayıları, ölüm sayıları üzerinden tartışmalarla harcayacak vaktimizin olmadığını düşünüyorum”
-
Giresun’da trafik kazası: 1 ölü