Ticaret Bakanlığı, pay defteri, idare heyeti karar defteri ile genel kurul görüşme ve görüşme defterinin elektronik ortamda tutulmasını zorunlu kılabilecek.
TBMM Hak Komisyonunda kabul edilen Kitle İmha Silahlarının Yayılmasının Finansmanının Önlenmesine İlişkin Kanun Teklifi ile Dernekler Kanunu’nda değişikliğe gidilerek, yasa hükümlerinin, yurt dışarıda yer alan bütün sivil toplum kuruluşlarının Türkiye‘de yapacakları faaliyetlere de uygulanabilmesi sağlanıyor. Kanunda hüküm bulunmayan hallerde ise Türk Uygar Kanunu hükümlerinin uygulanacağı hüküm altına alınıyor.
Canice Muhakemesi Kanunu’nda yapılan değişikliğe kadar, yürütülen soruşturma ya da kovuşturmalar bakımından muhafaza altına alınan ya da el konulan malvarlığı değerlerinin kıymeti tespit edilecek.
Düzenlemeyle Kabahatler Kanunu’nda sanılan tüzel kişilerin sorumluluğu bakımından suçların bir özel hukuk tüzel kişisinin organ/temsilcisi ya da organ/vekil olmamakla birlikte tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde tayin üstlenen bir birey tarafından tüzel kişinin yararına olarak işlenmesi halinde, tüzel birey hakkında yönetimle ilgili para cezası yaptırımı uygulanması sonucunu doğuran suçlar arasına uyuşturucu veya uyarıcı madde üretim ve ticareti de ekleniyor.
Teklifle terörizmin finansmanı suçu bakımından da uyum düzenlemesi yapılıyor. Buna tarafından, terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanun’da tanımlanan “terörizmin finansmanı suçu”nun, tüzel kişinin yararına olarak işlenmesi halinde, bu tüzel kişiye iki milyon liraya kadar verilebilecek idari para cezasının üstteki sınırı 50 milyon liraya yükseltiliyor. Söz konusu ceza, işleme veya eyleme konu menfaatin iki katından eksik olamayacak.
Daha ağır yönetimle ilgili para cezasını gerektiren bir suç oluşturmadığı hallerde, bir özel hukuk tüzel kişisinin organ/temsilcisi veya organ/delege olmamakla birlikte bu tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde atama üstlenen bir kişi tarafından bir tüzel kişinin yararına işlenmesi durumunda, tüzel kişi hakkında idari para cezasına karar verilebilmesi için fiili gerçekleştiren birey hakkında yürütülen soruşturma ya da kovuşturmanın tamamlanması beklenmeyecek. Soruşturma ya da kovuşturma sonucunda suçun tüzel kişinin yararına işlenmediğinin anlaşılması halinde idari para cezası kaldırılacak, tahsil edilmiş ise iade edilecek.
“Mali grup” tanımı ekleniyor
Teklif, Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun’da da değişiklik yapıyor. Buna tarafından, “sorumlu” tanımına, “savunma hakkı bakımından diğer kanun hükümlerine aykırı olmamak ve 19/3/1969 tarihli ve 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 35 inci maddesinin ikinci fıkrası kapsamındaki taşınmaz alım satımı, şirket, vakıf ve dernek kurulması, idaresi ve devredilmesi gibi işlerle sınırlı almak üzere özgürlük avukatlar” ibaresi ekleniyor.
öte taraftan Merkezi Türkiye’de ya da yurt dışında bulunan bir ana kuruluşa bağlı ya da bu kuruluşun kontrolünde olan Türkiye’de oturmuş mali kuruluşlarla bunların şube, acente, delege ve ticari delege ve sanki ast birimlerinden oluşan grup “mali grup” olarak tanımlanıyor.
Kanundaki “kimlik tespiti” ibaresi, “müşterinin tanınması” ibaresiyle değiştiriliyor. Böylece, yükümlülerin, kendileri nezdinde yapılan ya da arabuluculuk ettikleri işlemlerde işlem yapılmadan önce operasyon yapanlarla nam ya da hesaplarına operasyon yapılanların kimliklerinin saptama edilmesi; kimlik saptama edilirken alınan bilgilerin teyidine belgelerin gerçekliğinin teftiş edilmesi; karışık ve tuhaf büyüklükteki işlemlerle anlaşılan mantıklı, yasal ve ekonomik amacı bulunmayan işlemlere özel uyarı gösterilmesi; müşterileri tarafından gerçekleştirilen işlemlerin müşterinin parasal durumu ile uyumlu olup olmadığını izlemek gibi müşterinin tanınmasına ilişkin gerekli tedbirler alınmasının sağlanması hedefleniyor.
“Mali grup” düzenlemesi bağlamında Hazine ve Maliye Bakanlığına eğitim, iç denetleme, yoklama ve risk yönetim sistemleri oluşturulması konusunda yetki veren fıkraya, “tehlike temelli yaklaşım” ve “sorumlu ve mali grup seviyesinde” ibareleri eklenecek.
Ayrıca parasal gruba bağlı kuruluşlar, belirtilen tedbirlerin grup seviyesinde alınmasını teminen müşterinin tanınmasıyla hesap ve işlemlere ilişkin olarak grup içerisinde data paylaşımında bulunabilecek. Özel kanunlarda bulunan hükümler ileri sürülerek veri paylaşımından kaçınılamayacak. Bakanlık paylaşıma konu bilgileri ve uygulamaya ilişkin esasları belirlemeye yetkili olacak.
Bu Nedenle mali grup içerisinde bulunan yükümlülerin suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerinin aklanması ve terörizmin finansmanı suçlarıyla daha etkili çaba etmelerinin sağlanması amaçlanıyor.
İdari para cezaları artırılıyor
Teklifle Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun’un “yükümlülük halinde idari cinayet” başlıklı maddesinde caydırıcılığın artırılması ve yeni tedbirler öngörülmesi için değişikliğe gidiliyor.
Buna tarafından, Parasal Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığınca, kanundaki “müşterinin tespiti” ve “sürekli data verme” başlıklı yükümlülüklerden herhangi birini ihlal eden yükümlülere 30 bin lira; yükümlüler nezdinde ya da bunlar yoluyla yapılan veya yapılmaya girişim edilen işlemlere konu malvarlığının yasa dışı yollardan elde edildiğine veya yasa dışı amaçlarla kullanıldığına dair herhangi bir data, kesin olmama ya da şüpheyi gerektirecek bir hususun bulunması halinde bu işlemlerin yükümlüler tarafından Başkanlığa bildirilmemesi halinde ise 50 bin lira yönetimle ilgili para cezası verilecek.
Yükümlünün banka, finansman şirketi, faktoring şirketi, ikrazatçı, fınansal kiralama şirketi, sigorta ve sigortanın tekrarlanması şirketi, emeklilik şirketi, anapara piyasası kurumu, yetkili müessese, ödeme ve elektronik para kuruluşu ile yönetmelikle belirlenecek öteki finansal kuruluşlar olduğu takdirde, yönetimsel para cezası işlem tutarının yüzde 5’inden eksik olmamak üzere iki kat olarak uygulanacak.
Bakanlığın eğitim, iç kontrol, kontrol ve tehlike idare sistemleri oluşturulması konusunda işletme büyüklükleri ve iş hacimlerini de dikkate alarak yöntem ve esasları belirleme yetkisini düzenleyen maddedeki yükümlülüklere tutarsız hareket edilmesinin tespiti halinde yükümlülere yazılı uyarı yapılarak 30 günden az olmamak üzere bir süre verilecek. Bu süre sonunda eksikliklerin tamamlanmaması halinde 500 bin lira yönetimsel para cezası uygulanacak. İdari para cezasının tebliği ile birlikte yazılmış öğüt yapılarak 60 günden eksik olmamak üzere yeni bir zaman verilecek. Bu süre sonunda da eksikliklerin tamamlanmaması halinde bahşedilen birincil yönetimsel para cezasının iki katı idari para cezası daha uygulanacak. İkinci idari para cezasının tebliğinden itibaren 30 gün içinde eksikliklerin tamamlanmaması halinde yükümlünün faaliyetlerinin belli bir süre durdurulması, kısıtlanması ya da etkinlik müsade belgesinin iptaline yönelik tedbirlerin alınması için şart ilgili kuruma bildirilecek.
Yükümlülüklere uymayan sorumluluk sahibi yönetim kurulu üyesine, yoksa üstteki düzey yöneticisine belirli ihtarlar yapılmak ve sürelere uyulmak koşuluyla yükümlüye bahşedilen yönetimle ilgili para cezasının dörtte biri uygulanacak.
Elektronik tebligata ilişkin yükümlülüklerini yerine getirmediği saptama edilen birey, kurum veya kuruluşlara Başkanlık tarafından her bir saptama için 40 bin lira yönetimle ilgili para cezası uygulanacak, bu şekilde bir yıl içinde uygulanacak yönetimsel para cezasının toplam tutarı bir milyon lirayı geçemeyecek.
Maddenin birinci ve ikinci fıkrası zarfında uygulanacak idari para cezasının toplam tutarı, her bir zorunluluk için ihlalin yapıldığı yıl itibarıyla, birinci fıkra kapsamında iki kat olarak uygulanacak yükümlüler için 40 milyon lirayı; bunlar dışında kalan yükümlüler için 4 milyon lirayı aşamayacak.
Üst tutardan cinayet uygulanan yükümlüler nezdinde takip eden yılda benzer neviden bir mecburiyet ihlali olması durumunda bu hadler iki kat olarak uygulanacak. Yükümlülüğün ihlal edildiği tarihten itibaren 8 yıl geçtikten daha sonra yönetimsel para cezası verilemeyecek.
Cumhuriyet savcısı da el yerleştirme kararı verebilecek
Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısı da el koyma kararı verebilecek. Dominant kararı olmaksızın yapılan el yerleştirme işlemi 24 saat içinde görevli hakimin onayına sunulacak. Başat en geç 24 saat içinde onaylanıp onaylanmamasına karar verecek. Hakimin onaylaması halinde Suç Oluşturan Muhakemesi Kanunu’nun “taşınmazlara, adalet ve alacaklara elkoyma” başlıklı maddesinde belirli değere ilişkin rapor 3 ay içinde alınacak ve yeniden baskın onayına sunulacak. Onaylanmama ya da raporun 3 ay içinde alınamaması halinde Cumhuriyet savcılığının kararı hükümsüz kalacak.
Temize Çıkartma suçunun örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenip işlenmediğine bakılmaksızın Canice Muhakemesi Kanunu’nun “dar soruşturmacı görevlendirilmesine” ilişkin maddesinde bulunan hükümlere tarafından sıcacık soruşturmacı görevlendirilebilecek, Karaparanın Aklanmasının Önlenmesine Dair Kanun’da yer alan hükümlere kadar kontrollü teslimat tedbirine karar verilebilecek.
Yükümlüler nezdinde ya da bunlar aracılığıyla yapılmaya girişim edilen ya da halihazırda aralıksız işlemleri, işleme konu malvarlığının aklama veya terörün finansmanı suçu ile ilişkili olduğuna dair belirsizlik bulunması üstüne, Başkanlıkça şüpheyi onaylama etmek, işlemi analiz etmek veya gerekli görüldüğünde inceleme sonuçlarını yetkili makamlara intikal ettirmek amacıyla 7 iş günü süreyle askıya alınan ya da gerçekleşmesine müsade verilmeyen işlemi, alınan karara aykırı şekilde gerçekleştiren yükümlülere operasyon tutarı dek Başkanlıkça yönetimsel para cezası verilecek. Fakat verilecek yönetimsel para cezası 50 bin liradan eksik olamayacak.
Hamiline pay senetlerinin bastırılması ve devrinde bildirim zorunluluğu
Türk Ticaret Kanunu’nda yapılan değişikliğe tarafından, Ticaret Bakanlığı, pay defteri, idare heyeti karar defteri ile genel kurul görüşme ve tartışma defterinin elektronik ortamda tutulmasını zorunlu kılabilecek, Sermaye Piyasası Kanunu hükümleri saklı olacak.
Hamiline yazılmış pay senetlerinin bastırılmasında ve devrinde Merkezi Tescil Kuruluşuna bildirim yükümlülüğü getiriliyor.
Halka açık olmayan anonim şirketlerde hamiline yazılı pay senetleri bakımından yönetim kurulunun pay sahipleri çizelgesini Merkezi Tescil Kuruluşundan sağlayacağı listeye kadar düzenlemesi hükme bağlanıyor. Bu kapsamda hamiline yazılı pay senedi sahipleri bakımından antre kartı alma usulü kaldırılıyor.
Pay sahipleri çizelgesinin Merkezi Kayıt Kuruluşundan sağlanmasının usul ve esasları, gereğinde genel kurul toplantısının yapılacağı gün ile sınırlı almak üzere payların devrinin yasaklanması ve ilgili öteki konular Anapara Piyasası Kanunu’nun ilgili maddesi uyarınca kayden izlenen paylara ilişkin olarak Anapara Piyasası Kurulu, hamiline yazılı paylar bakımından ise Ticaret Bakanlığı kadar bir tebliğle düzenlenecek.
Idare kurulunca, hamiline yazılmış pay sahipleri ile sahip oldukları paya ilişkin bilgiler, senetler pay sahiplerine dağıtılmadan önce Merkezi Tescil Kuruluşuna bildirilecek.
Teklifle, kayden izlenmeyen hamiline yazılı pay senetlerinin devrinde, devrin şirket ve üçüncü kişiler nezdinde hüküm açıklama etmesi için pay senedini devralan tarafından Merkezi Kayıt Kuruluşuna bildirimde bulunulması zorunluluğu getiriliyor.
Hamiline yazılmış pay senedini devralan tarafından zorunlu bildirimde bulunulmaması halinde, devralan bu kanundan doğan paya yan haklarını zorunlu bildirim yapılıncaya kadar kullanamayacak. Hamiline yazılmış pay senedine emrindeki hakların şirkete ve üçüncü kişilere karşısında ileri sürülebilmesinde Merkezi Kayıt Kuruluşuna yapılan bildirim tarihi alınacak. Merkezi Tescil Kuruluşu göre hamiline yazılmış pay senetleriyle ilgili tutulan kayıtlar, ilgili kanunlar uyarınca yetkili kılınmış mercilerle paylaşılacak. Hamiline yazılı pay senetlerinin Merkezi Tescil Kuruluşuna bildirilmesi ve kaydedilmesine ilişkin yöntem ve esaslar ile bu kapsamda alınacak ücretler Ticaret Bakanlığınca çıkarılan tebliğle belirlenecek.
Türk Ticaret Kanunu’na ilişkin değişiklikler 1 Nisan 2021 tarihinde; öteki düzenlemeleri ise yayımı tarihinde yürürlüğe girecek.
(Sürecek)
Kaynak: Anadolu Ajansı / Ertuğrul Subaşı