Pco nedir?
Pco kısaltmasının açılımı İngilizce "Polycystic Ovary" şeklindedir. Polycystic ovary kavramı Türkçe'ye "Polikistik Over" olarak çevrilmektedir.
Sendrom ya da belirgi, birbirleriyle ilişkisiz gibi görünen, ancak bir araya geldiklerinde tek bir olgu olarak kendilerini gösteren bulgular bütünüdür. Bu, kalıtsal olabilir ya da edinsel nedenlerle de oluşabilir.
Polikistik Over'da bir sendrom'dur ve kadınlarda görülür.
Pco; Hormonal bir bozukluktur. Pco, sık görülen endokrin bozukluktur.
Pco genetik ve çevresel faktörlerin etkileşimiyle ortaya çıkmış sık görülen ve kompleks bir hastalık olarak değerlendirilebilir. Sendromun fizyopatolojisinde gonadotropin dinamiğinde değişiklikler, steroidogenez defektleri, insülin salınım ve etki bozuklukları beraberinde genetikfaktörler ön plana çıkmaktadır.
Düzensiz adet görme veya uzamış periyodlar, tüylenmede artış, akne ve obezite bu hastalarda sıklıkla görülen rahatsızlıklardır. Ergenlik döneminde nadir adet görme veya hiç görememe bu hastalığın bulgusu olabilir. Üreme çağında ise gebe kalmama ve aşırı kilo alımı ilk bulgu olarak karşımıza çıkabilir. Polikistik over sendromunun kesin bir sebebi bilinmemektedir. Erken tanı ve tedavi uzun dönem komplikasyonlarının görülme riskini azaltır.
Pco kimlerde görülür?
Pco kadınlarda görülür. Üreme çağındaki kadınların %5-10‘unda görülür.
Polikistik Over ismi nereden gelmektedir?
İsmi bu hastaların hepsinde olmasa da çoğunda görülen boyutları artmış yumurtalıkların dış yüzeyindeki çok sayıda küçük kistlerden gelmektedir.
Pco prevalansı
Prevalans; belirli bir nüfusta, belirli bir zaman dilimi içerisinde, çalışma kapsamında yer alan, belirli bir hastalık veya hastalıklara sahip tüm olguların oranıdır.
Pco prevalansı yani görülme sıklığı yaklaşık %6-8 olarak bildirilmektedir.
İlk kez ne zaman tespit edilmiştir?
Pco ilk kez 1935 yılında Stein ve Leventhal tarafından, yedi hastadan oluşan bir seride polikistik overler ve amenore birlikteliği şeklinde rapor edilmiştir.
Pco tanısı
Pco tanısı için aşağıdaki üç kriterden ikisinin birlikte görülmesi gereklidir. Bu kriterler şunlardır:
1. Oligo-anovülasyon,
2. Klinik ve/veya biyokimyasal hiperandrojenizm bulguları,
3. Ultrasonografide polikistik overler...
Pco tanı aşamaları
1. Hikaye: Doktorunuz adet dönemleriyle ve kilo durumunuzla ilgili sorular soracaktır.
2. Fiziksel ölçümler: Doktorunuz kilonuzu boyunuzu karın çevrenizi ve tansiyonunuzu ölçmekisteyecektir.
3. Pelvik muayene: Doktorunuz pelvik muayene ile üreme organlarında bir anormallik olupolmadığını rahatlıkla anlayabilir.
4. Kan testleri: Doktorunuz androjen hormaonlarını ve kadınlık hormonlarının düzeyinebakmak isteyecektir. Bunun yanında açlık kan şekerşinizi ve kolesterol düzeylerinize debakacaktır. Gerekirse şekerli su içimi sonrası kan şekerine bakılmak suretiyle glukoztolerans testi yapmanızı isteyecektir.
5. Pelvik ultrason: Pelvik ultrasonla yumurtalıklardaki sayıca küçük kistler ve artmışyumurtalık boyutları rahatlıkla görülebilir ve rahim içi kalınlık ölçülebilir
Pco belirti ve bulguları
%60-90 Hirşutizm
%50-90 Oligomenore
%55-75 İnfertilite
%50-75 Polikistik Over
%40-60 Obezite
%25-50 Amenore
%25 Akne
%30 Disfonksiyonel uterus kanaması
%22 Normal menstrüel patern
Pco'nun yol açabileceği sorunlar
1. Tip 2 Diyabet
2. Yüksek tansiyon
3. Yüksek kolesterol düzeyleri
4. C reaktif proteinin fazlalığı
5. Metabolik sendrom
6. Karaciğer yağlanması
7. Uyku apne sendromu
8. Anormal uterine kanama
9. Rahim kanseri(yüksek düzeyde östrojene maruziyetten)
10. Gebelikte gestasyonel diabet ve gebeliğin tetiklediği hipertansiyon
Pco tedavisi
1. Doğum kontrol hapları: Eğer gebelik düşünülmüyorsa düşük dozlu doğum kontrol hapları ile adetleriniz düzenlenir ve androjen üretimi azaltılır. Aynı zamanda doğum kontol hapları aşırı hastayı östrojen maruziyetinden de korur.Alternatif bir tedavi ise aylık 10 ila 14 gün alınan progesteron hormonu içeren tabletlerdir.Bu sayede adetler düzelir ve rahim kanserinden korunulur ancak bu hormonların tüylenmeye bir etkisi yoktur.
2. Metformin: Aslında bir tip 2 Diyabet ilacı olan metformin polikistik over sendromlu hastalarda tip 2 Diyabete olan gidişi yavaşlatır, yumurtlamaya katkıda bulunur, adetler idüzeltebilir ve kilo kaybını kolaylaştırabilir.
3. Aşırı tüy oluşumunu azaltma: Doğum kontrol hapları yumurtalıklardan androjen yapımınıazaltır , bunu yanına spiranolakton denilen androjenlerin ciltteki etkilerini azaltan ilaçlareklenebilir.Spiranolakton hamile kalmayı planlayan hastalara doğum defekti yaptığı için önerilmez ve genelde gebeliği de önlemek için doğum kontrol haplarıyla beraber reçete edilir.
4. Eflornitin denilen krem ile ciltteki tüylenmeler azaltılabilinir.
5. Ameliyat: Eğer tüm tedavilere rağmen hamilelik gerçekleşmiyorsa doktorunuz operasyon önerebilir.Karından yaklaşık 1 cm lik bir kesi yoluyla kamera vasıtasıyla iç organlara ulaşılır.Kasıktan yarım 0.5 cm lik kesilerden enstrumanlarla içeri girilerek Laparaskopi yöntemiyle yumurtalıklara lazer veya elektrik enerjisiyle çok sayıda küçük delikler açılır. Amaç yumurtlamayı kolaylaştırmaktır.
6. Yaşam tarzı değişiklikleri: Yenilen besinlere dikkat edilerek ve düzenli aktivite ile polikistik over sendromunun etkileri azaltılabilinir.
7. Kilonuzu kontrol altına alın: Obezite insülin direncinizi arttır. Kilo kaybı insülin direncini azaltır, androjen seviyelerini düşürür ve yumurtlamayı kolaylaştırır. Karbonhidrat miktarını ciddi biçimde kısıtlama yerine komplex karbonhidratlara yönelin. Lif miktarı fazla olan bukarbonhidratlar sayesinde kan şekeriniz aniden yükselmeyecektir ve aşırı insülin salgılanmayacaktır. Hangi besinleri tüketmeniz gerektiğini kişiye özel bir program dahilinde diyetisyeninizle konuşmanız en iyisidir.
8. Aktif olun: Düzenli egzersiz şeker düzeylerinde azalmaya yardımcı olur. Aynı zamandakilo vermenize ve kardiyovasküler hastalıklardan korunmanızı da sağlar.
9. Yumurtlamaya yardımcı: Eğer gebelik planlanıyorsa klomifen sitrat denilen oral antiöstrojen ilaçla yumurtalıklar uyarılabilir. Tek başına klomifen sitrat etkili olmazsa metformineklenebilir.Halen bu kombinasyonla gebe kalınamadıysa doktorunuz enjeksiyon ile uygulanangonadotropin denilen yumurta geliştirici FSH ve LH hormonları içeren ilaçları önerebilir.
10. Aşılama: Polikistik over hastalarında başarı şansını arttırmak için ister klomen ile istersegonadotropinlerle yapılan yumurta geliştirici tedaviye ek olarak hastanın eşinden alınıpözel olarak labaratuvarda hazırlanan spermlerin ince plastik bir katater yardımıyla yumurtlama döneminde rahim ağzından rahim içine verilme işlemi yani "aşılama" yapılabilir. Aşılama ile başarı oranları %15-20 artmaktadır.
11. Tüp Bebek Tedavisi: Tüm yumurtalamaya yardımcı tedavilere ve aşılamalara rağmengebe kalınamıyorsa veya polikistik over sendromuna erkek faktörü de eşlik ediyorsa tüp bebek tedavisi yapılmalıdır. Bu tedavide gene yumurtalar çeşitli ilaçlarla uyarılır veyumurtalamayı sağlamak için çatlatma iğnesi ile yumurtlama sağlanır ve bu yumurtalar ultrason eşliğinde lokal veya genel anestezi altında toplanarak laboratuvar ortamında önceden hazırlanmış erkeğin spermiyle birleştirilir. Döllenmiş yumurtalar sağlıklı embriyooluşuncaya kadar gözlenir ve sağlıklı embriyo ana rahmine yerleştirilir.
12. İlaçsız tüp bebek tedavisi (In vitro maturasyon): Polikistik over hastalarının bir diğer önemli sorunu infertilite tedavisinde sıklıkla karşılaştıkları aşırı duyarlı yumurtalık sendromu ya da diğer adıyla OHSS (Ovaryan Hiperstimulasyon Sendromu)‘dir. Polikistikover sendromunda yumurtalıklar boyut olarak normalden büyüktür ve fazlaca folikül içerir.Bu nedenle Pco hastalarında verilen yumurta geliştirici ilaçlara karşı çok hassas olupyumurtalıklarda aşırı büyüme, karın içinde nefes alıp vermeyi zorlaştıracak miktarda sıvıbirikmesi, pıhtılaşmaya eğilim ve karın ağrısına sebep olan OHSS görülebilir. Tedavisi güçtür ve tüp bebek tedavinin durdurulmasına sebep olabilir. Pco hastalarında busendroma yakalanmamak için ilaçsız tüp bebek yöntemi geliştirilmiştir. Bu yöntemle hiçhormon ilacı kullanmadan henüz gelişmemiş yumurtalar kadından toplanıp laboratuvar ortamında geliştirilip döllenme sağlanır ve kadın hormon ilacı kullanmak zorunda kalmaz. Bu yöntemin başarı oranı klasik tüp bebek tedavisine göre daha düşük olmakla birlikte istenmeyen etkilerden hastaları korur.