11.11.2009 - 01:00 | Son Güncelleme: 11.11.2009 - 01:00
BABASININ GÖLGESİNDE KALAN PADİŞAH Sultan II. Selim
Büyük insanların çocukları çoğu zaman ne kadar meziyetleri olursa olsun, babalarının göl-gesinde kalmaya mahkûmdur. Sultan II. Selim de kıymetli bir hükümdar olmasına rağmen, Kanunî Sultan Süleyman gibi muhteşem bir hükümdar olan babasının gölgesinde kalmıştır
DÜNDEN BUGÜNE
firstname.lastname@example.org
Büyük insanların çocukları çoğu zaman ne kadar meziyetleri olursa olsun, babalarının göl-gesinde kalmaya mahkûmdur. Sultan II. Selim de kıymetli bir hükümdar olmasına rağmen, Kanunî Sultan Süleyman gibi muhteşem bir hükümdar olan babasının gölgesinde kalmıştır
Sultan II. Selimin Mimar Sinan tarafından yapılan türbesi Ayasofyada bulunuyor... Bu türbe yakın zamanda ziyarete açıldı...
Geçenlerde Antakyada idim. Şehrin ortasını süsleyen bir mabed var: Ulu Câmi. Memlûk mimarîsi tarzında, sâde ve ruhâniyetli bir eser. Sultan II. Selim eseri. Edirnedeki Selimiye gibi bir şaheserle zaten ismini ebedîleştirmiş bu hükümdarın nâmı, burada da yaşıyor.
Sultan II. Selim, Kanunî Sultan Süleymanın sevgili zevcesi Hürrem Sultandan dünyaya gelen ortanca oğludur. İstanbulda doğan ve ölen ilk padişahtır. Muhtemelen annesinden aldığı sarışınlığı sebebiyle Sarı Selim diye tanınır. Uzunca boylu, elâ gözlü ve yakışıklı idi. Şehzâdeliğinde ihtirasa kapılmadı. Sessizce ve akıllıca tahtın kendisine gelmesini bekledi. Birâderleri eceliyle; ikisi de hırsları sebebiyle hayatını kaybetti. Şehzâde Selim, sabrın nimetine kavuştu. Böylece tahta en lâyık olduğunu gösterdi. Gerçi babası da kendisine meyilliydi. Çünkü Şehzâde Selim, itaatli bir evlâd idi. Babasıyla seferlere katıldı. Manisa, Kütahya ve Karaman sancakbeyliğinde mahâretini ispatladı. Nitekim babası İran seferine giderken, kendisini yerine taht muhafızı olarak bıraktı.
SÖMÜRGECİLİĞİ ÖNLEDİ
Padişah olduktan sonra hükûmet işlerini tedbirli veziri ve dâmâdı Sokullu Mehmed Paşanın ellerine bıraktı. Bugünkü demokratik Avrupa monarşilerindeki hükümdarlara benzerdi. Ancak etrafındakilerin ihtiraslarına karşı uyanıktı. Lala Mustafa Paşa, Özdemiroğlu Osman Paşa, Kılıç Ali Paşa, Piyâle Paşa gibi liyâkatli devlet adamlarını destekledi. Zamanı Osmanlı Devletinin en parlak devirlerindendir. Tunus İspanyollardan fethedildi. Portekizlilere karşı Endonezya (Açe) Müslümanlarına yardım için asker, top ve donanma gönderdi. Harzem sultanının talebi üzerine Astırhan Seferine çıkıldı. Hazar Denizine dökülen Volga Nehri ile Azak Denizine dökülen Don Nehrinin birbirlerine çok yaklaştıkları bir noktada kanal açılarak Karadeniz ile Hazarın birbirine bağlanması; böylece Rus yayılmacılığına karşı Türkistanın himâyesi planlandı. Ancak kış ve sair sebeplerle gerçekleşmedi. Ancak iki sene sonra padişahın yardım gönderdiği Kırım Hanı Devlet Giray, Moskovayı işgal edip Rusları sulha mecbur etti. Böylece Asyanın sömürgecilerin eline düşmesini önledi. Sultan Selim, sulhsever bir hükümdardı. İran, Avusturya ve Venediklilerle sulh yapıp memleketi imara koyuldu. Zamanındaki seferlerin hemen hepsi deniz seferleri idi ve padişahın donanmayla sefere çıktığı vâki değildi.
PADİŞAHIN RÜYASI ÇIKTI
Hükûmet işlerine müdahalesi nâdirdir. Birisi Kıbrısın fethindedir. Kıbrıs tâ Halife Hazreti Muaviye zamanında Müslümanların eline geçmiş; hatta Hazreti Peygamberin süt teyzesi Hala Sultan burada şehid düşmüştü. Ancak sonra kaybedilmişti. Ada, Osmanlı toprakları içine bir bıçak gibi saplanıyor; adanın sahipleri Venedikliler, Akdenizde Osmanlı emniyetini sarsıyordu. Ada fethi çok zor olduğu için, Divan-ı Hümayun buraya bir sefer yapılmasına karşı idi. Üstelik geçen sene Haçlılar İnebahtıda Osmanlı donanmasını imhâ etmişti. Rivâyete göre o günlerde padişah bir rüyâ gördü. Hazreti Peygamber, Kıbrısı fethedeceğini haber verdi; şükran nişânesi olarak da burada bir câmi yaptırmasını emretti. Birkaç defa tekrarlanan bu hâdise üzerine padişah adaya sefer yapılmasında ısrarcı oldu. Hummalı bir faaliyet neticesinde yeni bir donanma yapıldı. Ada, korkulanın aksine kolayca fethedildi. Padişah şükran nişânesi olarak Lefkoşada Selimiye Câmiini yaptırdı. Gelin görün ki adanın fethini, padişahın buranın şaraplarının medhini duymuş olduğuna bağlayanlar vardır. Padişah içkiye düşkün olsa, sanki buradan parasıyla istediği şarabı getiremezmiş gibi!..
Gayrimüslimler, kendi dinleri izin verdiği için şarap içebilir; alıp satabilir. Osmanlı Devletinde bunlara ait meyhâneler vardı. Hükûmet bundan vergi alırdı. Buraya Müslümanlar giremezdi. Bu bakımdan zaman zaman kontroller sıkılaştırılır; amme nizâmı endişesiyle gayrimüslimlerin ancak muayyen yerlerde meyhâne açabilecekleri esası getirilirdi. Kanunî Sultan Süleyman zamanında Müslümanların ekseriyette bulundukları mahallelerde meyhâne açılması yasaklanmış; Sultan II. Selim zamanında vergi kaybını telafi için buna tekrar izin verilmişti. İşin aslından habersizler, bunu Sultan II. Selimin şaraba düşkünlüğüne bağlamışlar; hatta kendisine Sarhoş Selim adını takmışlardır. Ancak bunun hiç mesnedi yoktur.
Bir beyiti var ki...
Sultan II. Selim, Halvetî tarikatına mensup dindar bir padişah idi. Şeyh Süleyman Âmedîden feyz almıştı. Şehzâdeliğinde çok iyi bir tahsil görmüştü. Âlimlere değer verirdi. Ebussuud Efendiyi vefatına kadar şeyhülislâmlıkta tuttu. Avcılık ve yay çekmede fevkalâde mahâretli idi. Zamanında ondan daha kuvvetli yay çeken yoktu. Nâzik ve mütevâzı idi. Divan sahibi kudretli bir şâirdi. Selimî mahlâsıyla şiir yazardı. Yahya Kemal kendisini Bir beyti, bir de câmi-i mâmûru var diye övmüştür. Bu beyit şöyledir:
Biz bülbül-i muhrik-dem-i şekvâyı firâkız,
Âteş kesilir geçse sabâ gülşenimizden.
Memleketin her tarafında câmi, medrese, imâret gibi hayır eserleri vardır. Selimiyeden başka, istinad duvarları ile tahkim ettirerek Ayasofya Câmiinin bugüne kadar gelmesini sağladı. Yanına medrese ile iki de zarif minâre yaptırdı. Ayrıca Mekke-i Mükerreme su yollarını tamir ve Kâbe-i Muazzamayı mermer kubbelerle tezyin ettirdi. Lefkoşada Selimiye Câmii ile Aziz Efendi Tekkesi, Navarin Liman Kulesi ve Antakya Ulu Câmii hayrâtı arasındadır. Konyanın Karapınar ilçesini kurdu. Burada câmi ve külliye yaptırdı. Yangın felâketi geçiren Topkapı Sarayını tamir ettirdi. Bu esnâda yeniden yapılan daireleri ve hamamı gezerken ayağı kayıp mermerler üzerine düşerek beyin kanamasından vefat etti. Ne yazık ki, yıllarca hamamda zevk safâ esnasında ve sarhoş vaziyette kız kovalarken düştüğü yazılıp çizilmiştir. 8 senelik saltanattan sonra 1574te vefatında dedesi Yavuz Sultan Selim gibi 50 yaşında idi. Ayasofyadaki Mimar Sinan eseri türbesi yakın zamanda ziyarete açılmıştır.
Sevgili zevcesi Nurbânû Sultan da Osmanlı tarihinin en hayırsever hanımlarındandır. Mimar Sinana Üsküdardaki Âtik Vâlide Câmii ve külliyesi ile Toptaşı Bîmârhânesini (akıl hastanesini) yaptırmıştır ki bugün Bakırköyde hizmet vermektedir. Başkaca hayratı da vardır. Şehre sular getirtmiştir.