Yönetmen: Markus Imhoof
Ülke: İsviçre, Almanya, Avusturya
Tür: Belgesel
Vizyon Tarihi: 21 Haziran 2013 (Türkiye)
Süre: 90 dakika
Dil: Almanca, Swiss Almanca, İngilizce, Çince
Senaryo: Kerstin Hoppenhaus , Markus Imhoof
Müzik: Peter Scherer
Görüntü Yönetmeni: Attila Boa , Jörg Jeshel
Yapımcılar: Helmut Grasser , Markus Imhoof , Thomas Kufus ,
Özet
Albert Einstein´ın dediği gibi: “Arılar yok olup giderse insanlık sadece dört yıl ayakta kalır.” Artık endişelenmenin zamanı geldi… Dünyanın doğal dengesini sağlayan mucizevi balarısının nesli tükenmek üzere. Tarım ilaçları, antibiyotikler, tek tip tarım ve kovanların taşınması nedeniyle kraliçe arı ve işçilerin yorgun düştüğü aşikâr. Mütevazı aile kovanlarından endüstriyel bal çiftliklerine arıların kaderinin peşine düşen yönetmen Markus Imhoof, bizi arıların mucizevi dünyasına götürerek cevaplar arıyor ve insanoğlunun geleceğine dair karanlık bir öngörüyle karşımıza çıkıyor.
Filmden Kesitler
Arılar neden ölüyor?
Bir kaç yıldır arı ölümleri çok fazla Sadece İsviçre’de değil… Arılar dünya çapında ölüyor. Her yerden bu şekilde haberler geliyor Ama ölümlerin nedeni hala bir sır.
**
Arıların Dansları
Filmin adı “Arıların Dansları”ydı Yönetmeninin adı Karl von Frisch isminde bir bilim adamıydı. Bu bilim adamı çalışması ile “Nobel Bilim Ödülünü” kazandı. Arılar kolonideki kız kardeşlerine nektar kaynaklarının hangi yönde ve ne kadar olduğunu dans ile söylerler. Nektar koloniye yakınsa karınlarını daha hızlı sallıyorlar. Küçük bir çocukken arıların karmaşık geometri problemlerini çözmesine kızmıştım. Arılar son derece akıllı ve karmaşık canlılardı. “Kendiniz sayın lütfen” Berlin Üniversitesi’nden Profesör Menzel arıların nasıl karar aldıklarını sorguluyor. Deney düzeneği arıları ikilem içinde bırakmakla ilgili. Arı bir nektar kaynağının yerini zaten biliyor. Bir başka arı da onlara aynı miktarda yeni nektar kaynağı bilgisini getiriyor. Bu durumda arı ne yapacak? “Hiç bir şey” Constantin, radarı aç lütfen Ben alıcıya yürüyorum Arının eski nektar kaynağına uçmaya karar verdiğini görebilirsiniz. Orada eski nektar yerine gitti. Ama oradaki nektar kaynağını kaldırdık. Şimdi daireler çizerek nektar arıyor. Nektar bulamadı diye kovana geri uçmuyor. Doğuya doğru uçuyor. Kovandaki ikinci arının kuyruk(karınlarını) sallayarak anlattığı nektar kaynağına doğru Buradaki ikinci nektar kaynağına doğru… Tamam, kırmızı 23 nolu arı indi. Şimdi nektar taşıyacak. Geri kovanına uçacak. Bu uçuştaki en kısa yolu hesaplayacak Sonuçta kovanına döndü. Küçücük bir beyni olan arı bile iki olası seçenek arasında karar verme yeteneğine sahip. Çok tatlı küçük bir böcek ve oldukça toleranslı. Çok akıllı olmasa da gerçekten toleranslı. Buraya geleli iki hafta oldu. Meyveler döllendi. Ama arılar için nektar kalmadı. Onlar için sanki bir çöl. Badem yetiştiricisi çiçekler döllendi diye aradığında gidebiliriz. Çiçekler döllendikten sonra kalmaya gerek yok. Beklersek arılar aç kalır.
**
Erkek arılar kraliçe arıyı bulurlar.
Sarı karınlı ilginç bir arı O arıların bakire ana arıları buralarda uçuyordu. Buraya ait erkek arılar ile çiftleşti. Bu çiftleşme havada bir yerlerde oluyor. Erkek arılar kraliçe arıyı bulurlar. Bir bakire kraliçe 10 erkek arı tarafından tohumlanır. Bu ana arının kolonisi yeni farklı bir koloni olacaktır. Ortaya bir melez çıkacaktır.
**
Arılarda enseste ilişki yasaktır.
Çiftleşme erkek arılar ile havada gerçekleşir. Kendi kardeşleri ile kovan içinde değil. Bu enseste karşı doğal bir korumadır. Kraliçe arı kovandaki 50.000 civarı arının anasıdır. Günde 2.000’e yakın yumurta bırakır. ki bu kendi vücut ağırlığından daha fazla. Kovandaki diğer arılar kraliçe arıya çok iyi bir bakım uygularlar. Onu beslerler, temizlerler. Kraliçe öldüğünde arılar yeni bir kraliçe yetiştirirler. Bu riskli dönem 1 ay kadar sürer. Kovandaki işçi arı da erkek arı da yumurtadan çoğalır. Kraliçe arı sperm ile döllenmiş yumurta bırakırsa bundan işçi arı gelişir. Yumurta önce larva haline gelir. Arılar larvaları nektar ve polen ile besler. Sonra yavruların üzerini mum ile kapatır. Larvalar artık pupa olmuştur. Üzerlerinin kapanmasıyla, toplamda 3 hafta içinde yeni bir arı çıkmaktadır. Erkek arıların çıkması için 3 gün daha fazla süre gerekir. Erkek arıların işçi arılar tarafından beslenmeleri gerekir. Böylece öğleden sonraki çiftleşme uçuşları için yeterli güce ulaşırlar. Bütün umutları çiftleşme uçuşlarında bakire bir ana arı bulmaktır. Çiftleşme dönemi bitince erkek arılar işçi arılar tarafından kovan dışına atılarak öldürülürler.
**
Yasak aşka ölüm
Yeni ana arıyı arıyorum, Onu öldüreceğim. İşte burada. Yabancı erkek arılar ile eğleniyordu. Aslında bunun cezası var.
**
Arılar balı bizim için üretmezler.
Aslında bal biz insanlar için değildir. Dedem arılardan balı çalmak zorunda kaldı sonra onlara ucuz şeker verdi. 300 yıl önce Amerikalılar ile cam, altın ve inci ticareti için. Ana arıları kontrollü üreterek bal verimini arttırdı. Kontrollü yapılan bu uygulama ile daha az arı sokması ve daha yüksek verim elde edildi.
**
Kolinize türü yaşam
Sonuçta ana arı kovanın anahtarıdır. Yeni ana arı gerekip gerekmediğine koloni karar verir. Karar verildiğinde ana arı için özel bir hücre oluşturulmaya başlanır. Önce yeni ana arıların hücre kapakları kapanır sonra kovandaki eski ana arı bir gurup işçi arı ile yeni nesle yer açmak için kovanı terk eder. Sonuçta iki koloni meydana gelir. Arıcılar bu süreci kontrol altında tetiklerler. Arıcılar kolonideki kraliçeyi alarak yeni kraliçe üretilmesini teşvik ederler.
**
Kraliçe arı üretimi
Ana arı bu hücreye döllenmiş bir yumurta koydu. Yumurta üç gün sonra larva olacak. Ben bu larvaları ana arı hücrelerine koyuyorum. Arılar bu larvaları arı sütü ile özel olarak besleyip, kraliçe arı üretecekler. Yeni kraliçe arı üretmek istemeselerdi bu larvalardan işçi arı üretilirdi. Ama bu larvalar özel hazırlanmış hemşire kolonilere verilecek. 51 adet yeni kraliçe üretmek istiyorum. Arılarım bunlara iyi bakın… Hemşire kolonisi stres altında, arıcı tarafından yönlendirildi. Henüz bir kraliçe arıları yok. Koloninin acilen yeni bir kraliçe arıya ihtiyacı var. Yoksa koloni ölür. Aslında onların ihtiyacı bir kraliçe arı ama onların bu 51 kraliçeye de bakmaları gerekiyor. Serbest koşullarda ilk çıkan kraliçe geri kalanların hepsini öldürür. Bir kolonide sadece bir kraliçe arı olabilir. Bu nedenle gelişimini tamamlayan ana arıların hasat edilmeleri gerekli. Bu işlem için küçük arı kolonileri kullanılır. İçinde bacaklarını hareket ettiren bir kraliçe görebilirsiniz. Bir kaç saat içinde çıkacak. Çıktığında bakmaları için onu bu küçük arı grubunun yanına koyuyorum. Çiftleşen erkek arılar çiftleşme sonrası ölürler. Çiftleşme uçuşundan geri gelen kraliçe arı 5 milyon civarında sperm depoladı. 8 yıl kadar ömrü olacak. Bu çiftleşme 8-10 erkekle daha olacak ve kısa sürede yumurtlamaya başlayacak. Yumurtladıktan sonra onu satabilirsiniz. – Bu kalıcı bir işaretleme olacak. Her yıl kullanılan renk farklıdır. BU şekilde boyanan kraliçeler kovanda rahatça bulunur. Ayrıca yaşı da bilinir. Kafeslenerek dünyanın istediğiniz yerine satabilirsiniz. Bu küçük kutu ile onu göndereceğiz. Ama beslemeleri için yanına bir kaç işçi arı da koymalıyız. Bu şekilde küçük bir koloni oldular. Şimdi biraz duman verelim. İşaretlemeden kalan kokudan etkilenmesinler diye biraz da su.. Bir birlerini ve kraliçeyi temizleyecek ve onu kabul edecekler. Buyurun başka bir 60 Euro.
**
Arılar kovanlarında tuvalet ihtiyacını gidermezler
Kamyon üstünde ne kadar az zaman geçirirlerse o kadar iyi. Kamyona yüklendiklerinde kovan dışına uçamazlar ayrıca tuvalete de gidemezler. Kovanın içinde kalmak zorundalar. Bu sebeple biraz stresli olurlar. Sonuçta kamyonda olmak onlar için doğal değil. Kamyondan ne kadar erken inerlerse o kadar iyi. Dinlenme molaları bu yüzden kısa.
**
Klasik koloni çöküş bozukluğu
Bir kraliçe arı 20 kadar arkadaşı… ve hiç bir şey…. Bu tüm kolonin kaybı ve nedenini bilmiyorum. Sadece … Sadece gitmişler… Bol polen var… Bol nektar var… Ama başka bir kanıt yok. Bu şekildeki ölümler bu aralar biraz fazla Bu durumdan hoşlanmıyorum. Nakliyede yanmış bir koloni. Havasızlık ve sıkışıklık buna neden oluyor. Şu anda sadece bir tek şey düzeltebiliriz…. Biliyor musun ben bunu düzeltmek için varım… Kişisel olarak üstüme de almıyorum… Bu kovanı öldürmek istemedim.. O öldü ama neden bilmiyorum.
**
Arıcı neyle savaşıyor biliyor musunuz?
Kimyasallar. Stresli bir yolculuktan sonra arılar şeker şurubu ile beslenir. Antibiyotik ile karışık halde Her yerde Avrupa’da, Kuzey Amerika’da ve Çin’de arılar ilaç olmadan artık yaşayamaz.
**
Arı yalnız yaşayamaz.
Tamam, programı başlatalım. Bu sarı nöronlar “ödül” mesajı taşıyanlardır. Ayrıca “İyi” mesajını da taşırlar. “Korku” ve “Savunma” ile ilgili taşıyıcı nöronlar da vardır. 50.000 adet küçük beyin bir arada süper bir organizma ağı oluşturur. 50.000 bireyden oluşan büyük bir aile. Her bir aile üyesi kendi görevini yürütür. Hiç birine verilen bir komut yoktur. Herkes çalışır. Hatta larvalar bile bu ağın bir parçasıdır. Arıların her bir anteni 60.000 aroma sensörü içerir. Etrafındaki kokuları algılar ve kovanın içinde olan biten her şeyden haberdardır. Hatta ayakları bile aroma sensörü içerir.
“Kraliçe nerede?” veya “Yeterli yumurta var mı?” veya “Yeterli bal rezervi var mı?” gibi soruların cevabını hep bilmektedir. Fakat tek bir arı, bir koloniye ait olmadan tek başına yaşayamaz. Arı birey olarak koloninin refahı için bireysel özgürlüğünden vazgeçer. Mevsime göre değişmekle beraber kolonide her gün 2000 arı ölüp 2000 arı yeni doğmuş olabilir. Esas ilginç soru ise; Koloninin özel olarak düzenlenmiş bir sisteminin olup olmadığıdır. Evet kolonin bir bütün olarak kendi duyguları olabilir. Bir koloni çoğaldığında çoğaltarak iki koloni yapabilirsiniz. Endüstriyel arıcılıkta arıcılar 1 koloniyi 4 koloni olacak şekilde yönlendirebilirler. Endüstriyel arıcılıkta ölü koloniler kolaylıkla telafi edilebilir. Yavru Bal Yumurta Koloniler bu şekilde bölünmüş olur. Yavru, bal ve yumurta çıtaları karıştırılarak kullanılır. Tıpkı bir arabanın yedek parçaları gibi Koloniler bu şekilde bir biri ile karışır. Bu sürecin içinde kraliçe henüz yoktur. Yeni kraliçe FEDEX tarafından teslim edilecek.
**
Tabiatta bir denge vardır.
Mao Tse Tung serçelerden kurtulmak istedi. Dedi ki; serçeler insanlardan ürün çalıyor. Milyarlarca serçeyi ortadan kaldırdı. Sonuç olarak etraftaki böcekler o kadar çok çoğaldı ki; onlardan kurtulmak için de insektisit (böcek ilacı) kullandı. Böcekler ile beraber arılar da öldü tabi.
**
En iyi tozlayıcı kim? İnsanlar mı arılar mı?
Einstein “Arılar öldüğünde 4 yıl sonra da insanlar ölür” demiş. Ben geleceğe yolculuk yaptım. Çin’de inanılmaz bir bölge vardı. İsteksiz de olsalar filmime izin verdiler. Pekin’de bir üniversitede insanlar bu sorun üzerine çalışıyorlar. En iyi tozlayıcı kim? İnsanlar mı arılar mı? Ve sonuç açıklandı: Arılar insanlardan daha iyi tozlayıcı.
**
Bir arı ne kadar üretir?
Bal arıları hayatlarının 3-4 haftasında çalışarak 1 çay kaşığı kadar bal üretebilir. Arılar 1 kg bal yapmak için dünyanın çevresini 3 kez dolaşacak kadar uçmalıdır. Arılar vücutlarından kattıkları kimyasallar ile balı vücutlarında filtre edeler. Aslında onlar yavruları için kendilerini feda ederler. Çünkü larva sadece temiz bal yemelidir. Ancak pestisitlerden kalanlar hala oradadır. Burada arılar yerine Çinli çiftçi kullanılsa ne kadar çok lazım olurdu. BU kadar badem için 4 milyar arı 1 ay boyunca çalışmak zorunda kaldı. Hatta vejeteryanlar sanayileşmiş arıcılığa bağımlılar.
**
Arılar neden ölürler?
Hala arıların dünya çapında neden öldüklerini araştırıyorum. İncil’de şöyle yazılıdır: “İnsanlar dünyaya gidin ve refah içinde olun” Arıların sorunlarının nedeni orada bir yerde olabilir. Onlar sadece pestisitlerden, parazitlerden, antibiyotikten, ensest ilişkiden veya stresten ölmüyorlar. Ama bence problem bunların hepsinin bir arada olmasında. Arılar nedeniyle insan uygarlığının egemenliği de ölüyor. İnsanlar zararsız arıları yaptıkları ile zararlı ölümcül arılara çevirdiler. Ama neden arılar iğneleri ile sokuyorlar? Onlarla savaşmak istemiyor musunuz?
**
Arı için felsefe “çok çalışmak lazım”
Bize anlatılan Alice Harikalar Diyarında isimli bir masal vardır. Kırmızı Kraliçenin Alice ile koşmak istemesi gibi Kırmızı Kraliçe burada… Masaldaki gibi; Hiç nedensiz yere, aniden Kırmızı Kraliçe ile koşmaya başlar Alice. ”Bizim ülkemizde insan bunca zaman koşarsa çoğunlukla bir yerden bir yere varır” der Alice Kraliçe de ona “Pek ağırdan alan bir ülkeymiş orası canım. ” “Oysa bizim burada insanın yerli yerinde kalabilmesi için işte böyle var gücüyle koşması gerekir.” “Bizim ülkemizde bir yerden başka bir yere gitmek istiyorsan bunun en az iki katı koşmak zorundasın.” der.
**
Katil arılar
Katil arılar önce Brezilya’lı üreme uzmanlarının elinden kaçtı. Sonra Orta Amerika’ya ve oradan da Meksika’ya göç ettiler. Yol boyunca yüzlerce kişiyi öldürerek ölümcül bir itibar edindiler. Katil arılar Avrupa ve Afrika arılarının çapraz üremesinden meydana geldi. Onların doğru ismi Afrikanize Bal arısı Sao Paolo’daki bir laboratuarda bulunan 26 numaralı deney kovanından kaçtıkları düşünülüyor. Arıların intikam zamanı gelmiş olabilir mi?
**
Kimyasallar çözüm değil.
Eskiden parazit akarlar vardı. Bu akarları kimyasal kullanarak tedavi edeceğimiz düşünmüştüm. Yoksa arılar zarar görecekti. Fakat kimyasallar parazitleri öldürmeye yetmedi. Yaptığımız tedavi ile bu problem daha da büyüdü. Sonuçta bu tedavinin iyi olmadığını anladık. Devamında bu arılarda bir şeyler var diye düşünmeye başladım. O zamanlar bu arıların Afrika arısı olduğunu düşünüyordum.
**
Amerika’nın işgal edildiğinden korkuyorlar. Kaçak göçmenlerden mi korkmalıyız, katil arılardan mı?
Katil arılar kesinlikle üstün bir bağışıklık sistemine sahip. Fakat arılardaki varroa kadar tehlikeli değil. Biz insanların arılar ile birlikte yaşamayı öğrenmesi lazım. Böylece katil arılar ve evcil bal arıları arasında bir uzlaşma sağlamak zorunda. Biz burada kendimiz göçmen olmamıza rağmen ülkeye gelen diğer göçmenlerden korkuyoruz. Katil arılar geldiğinde onların ne vizesi ne pasaportu ne de bir izin kağıtları yoktu. Bu hızlı vahşi yaratıkları durdurmak için elimizden bir şey gelmiyordu. Her zaman olduğu gibi onlar evcil değildi. İnsanlar bu durumdan çok korkuyordu. 1995 yılında Brezilya’ya gittim. Ülkenin tamamen Afrika arısını benimsediğini gördüm. Afrika arıları hakkında iyi bal vermedikleri, iyi bir tozlayıcı olmadıkları yönetimlerinin mümkün olmadığı söyleniyordu. Benim gözlemlerim bunların tamamen yanlış olduğunu ortaya koydu. Çok kıt kaynaklar ile hayatta kalabilen bir arı. Bir kumarbaz olsaydım; Afrika arılarının diğer türler karşısında sağ kalacağı üzerine bahse girerdim. Ben gittikten sonra da burada olacaklarını düşünüyorum.
**
Arı yaşayacağı yeri beğenmesi gerekir.
Bu arıların değiştiğini gözlemleyebiliyorum. Onları ararsanız bir ağacın dalında kraliçe arı ile beraber bir küme halinde bulacaksınız. Bu kümedeki bazı arılar yeni yuva yeri bulmak için dışarı gönderilir. Bu ayrılan arılar uygun bir yer bulduğunda arkadaşlarının yanına gelecek ve onlara iyi bir yer bulduğu hakkında bilgi verecek. Belli bir uzlaşma zamanından sonra grup bulunan yerlerden birine topluca hareket edecek.