Almanya’dan ya da Avrupa’nın diğer ülkelerinden gelen, “20 euroya market alışverişi yaptım, 2 yılda mercedes araba aldım, buraya gelince şöyle uçtum, böyle zıpladım, haydi eller havaya” temalı şov videoları bitmek bilmiyor. Bu türden yayınları yapanlar, Almanya örneğinde gibi olduğundan farklı, değişik bir ülke görüntüsü yaratıyorlar. Yüzlerce sosyal medya içeriği üreticisi yurt dışına çıkmış ya da orada yerleşmiş olmanın bünyelerinde yarattığı hoş esinti eşliğinde Türkiye’deki insanlara yönelik, “Burası adeta Alice Harikalar Diyarı… Size orada kolay gelsin” subliminal mesajlı, sıfır içerik yüz binlerce videoyu sanal aleme salıyor. Bunların içinde Almanya’daki çöp tenekelerine “şaşırıp” videosunu çekenler bile var. Bunların şaşırdıklarına Sudan’dan, Etiyopya’dan, Eritre’den gelenlerin şaşırdığını sanmıyorum.
Almanya’daki yürüyen merdivene, markete, benzinliğe, ekmeğe, çikolataya, sokakta gördüklerine, ona, buna, şuna “şaşıran”, bunları kanallarında dakikalarca anlatan youtuber arkadaşlar, bir tek Nazi rejimi deneyimi yaşamış, soykırım hükümlüsü bir ülkede güncel anketlerde oy oranı yüzde 20’nin üzerinde bir neonazi partisinin Federal Meclis’te bulunmasına şaşırmıyor. Buna “şaşır(a)mamalarının” üç nedeni olabilir diye düşünüyorum. Birincisi, sıfır içerik şovlara öylesine kaptırmışlar ki kendilerini kafalarını kaldırıp etrafa bakmayı unutuyorlar. İkincisi entelektüel kapasiteleri böylesine politik bir okuma için yeterli değil ya da işlerine gelmiyor olabilir. Bunların tümü de bir arada olabilir. İnsanlara tatlı hayaller pazarlamak ve buradan popülerlik devşirmek varken ne diye girsin “faşizm”, “islam karşıtlığı” benzeri sert alanlara değil mi?
Oysaki İsrail-Filistin savaşıyla birlikte Almanya’da “İslam karşıtlığı” patladı. Bu karşıtlığı salt dini zeminde algılamak doğru değil. Asıl olan şu ki esmer tenli, siyah saçlı ya da Orta Doğulu görünümü olan herkes bu potaya giriyor. Tehlike buradan uç alıyor.
ALMANYA’DA “İSLAM KARŞITLIĞI” FIRTINASI
Bu bağlamda, Almanya’da müslüman göçmenlerin entegrasyonuna ilişkin tartışmalar yerini “Müslümanlar Almanya’ya ait mi” sorusunun yanıtını bulmaya yönelik tartışmalara bırakalı epeyce oldu. Eski İçişleri Bakanı Horst Seehofer’ın Hanau kentinde 2020 yılında bir neonazinin ırkçı terör saldırısında 9 kişiyi katletmesinin ardından yapılması talimatını verdiği, Alman vatandaşların Müslümanlara bakışını anlamaya yönelik araştırma tamamlandı ve sonuçları bir süre önce kamuoyu ile paylaşıldı. Araştırma sonucunda hazırlanan 400 sayfalık rapora göre, “her iki Alman’dan biri İslam karşıtı”. Yani ülkenin yarısı Müslümanlardan korkuyor ve onları ülkesinde istemiyor. Oldukça sıkıntılı bir veri bu.
Siyasiler de zaman zaman, “İslam’ın Almanya’ya ait olup olmadığı” konusunda açıklama yapma ihtiyacı hissediyorlar. Seehofer, örneğin bakanlığının son günlerinde yaptığı bir açıklamada, “İslam, Almanya’ya ait değildir” demişti ama eklemişti: “Bizimle birlikte yaşayan Müslümanlar elbette Almanya’ya aittir.” İkinci kısım o zamanki tartışmaların gürültüsü arasında kayboldu gitti. Yine de Seehofer’ın, Müslümanların Almanlarla birlikte yaşayabilme lütfuna erişmiş olmalarını, “onlar da Almanya’ya ait” ifadesiyle somutlaştırması, ayrımcılığın keskin kokusunu dağıtmaya devam ediyordu elbette. Cumhurbaşkanı Frank-Walter Steinmeier, Seehofer’ın sözlerine yanıt verirken, “Almanya’da yaşayan milyonlarca Müslüman göz önüne alındığında, İslam’ın Almanya’ya ait olup olmadığı artık bir soru değil” ifadelerini kullanmıştı. Bir başka Almanya Sosyal Demokrat Partisi (SPD) milletvekili de attığı twette, “Ülkede yaşayan yabancılar da bizim sahip olduğumuz haklara sahiptir” ifadesini kullanmıştı. Bu tweette olduğu gibi faşist jargona içkin “siz – biz” ırkçı / faşist söylemin soldaki partilerde dahi hiç tereddüt edilmeden kullanıldığını görüyoruz.
Rapora göre, “Müslüman düşmanlığı, müslümanlara ve müslüman olarak algılanan kişilere yönelik kapsamlı, büyük ölçüde değiştirilemez, geri kalmış ve tehdit edici özelliklerin atfedildiği bir dünya görüşü” olarak ortaya çıkıyor. Raporda, müslüman düşmanlığının “kurumsal ve yapısal” olarak değerlendirilmesinin yanı sıra “nüfusun geniş kesimlerinde” teşhis edildiği belirtiliyor. Ne kadar eğlenceli değil mi? Almanya İçişleri Bakanlığı ırkçılık üzerine bir rapor hazırlıyor, raporda her iki Alman’dan birinin özü itibarıyla yabancı düşmanı olduğu ortaya çıkıyor sonra hayat hiçbir şey olmamış gibi devam ediyor. Hatta raporun sahibi olan hükümet, ırkçılıkla mücadele eden sivil toplum örgütlerini destekleyen fonlarda kesintiler yapmayı planlıyor. Buradan Almanların aslında yükselen faşizmden hiç de söylendiği gibi şikayetçi olmadıklarını aksine devlet eliyle sistematik hale getirilmeye çalışıldığı anlaşılıyor. Örneğin, Bavyera eyaletinde, gençliğinde azılı bir neonazi olduğu, Yahudi karşıtı bildiriler hazırlayıp dağıttığı ortaya çıkan Maliye Bakanı Hubert Aiwanger, hiçbir şey olmamış gibi görevine devam etti ve partisinin başında eyalet parlamentosu seçimlerine katıldı. Bu da yetmiyormuş gibi seçmenler onu ödüllendirerek eyaletin en güçlü ikinci partisi konumuna yükselttiler. Geleneksel faşist yancısı muhafazakâr parti CSU’nun lideri ve eyalet Başbakanı Markus Söder, bu adamı görevden al(a)madı. Parti tabanının faşistlerle heyecan dozu yüksek aşırı sevdalı bir aşk yaşadığını Söder de biliyor. Bu bağlamda, Aiwanger faşistini görevden almasının oy oranları açısından sıkıntılı olacağını düşünmüş olabilir. Sonuç olarak, azılı bir neonazi daha yaptıkları yanına kâr kalarak hatta toplumun geniş kesimler tarafından takdir edilerek kamu görevine devam ediyor.
“AVRUPA İSLAMI” MESELESİ
Siyasilerin ve konunun uzmanlarının meseleye yönelik değerlendirmeleri incelendiğinde, hemen hemen hepsinin “Avrupa değerlerine uyumlu bir İslam anlayışı”ndan bahsettiğini görüyoruz. Avrupa Birliği, bugün sayıları artık on milyonlarla ifade edilen Müslümanları ve bunların önemli bölümünün içerisinde yer aldığı grupları kontrol altında tutabilmek için ne yapılması gerektiğini tartışıyor. İslami bağlantılı kontrol dışı yapıların hızla çoğalması, AB ülkelerine Orta Doğu’dan göçün ortaya çıkardığı en önemli sorun olarak görülüyor. Bu gruplara ilişkin Türkiye’deki Diyanet İşleri Başkanlığı tarzı kurumlar oluşturulmasını önerenler de var. Geçtiğimiz birkaç yılda Fransa başta olmak üzere çeşitli AB ülkelerinde art arda meydana gelen terör saldırılarının ardından İslam’ın Avrupa siyasetinde “şimdilik” oyun dışı kaldığını söylemek yanlış olmaz. İslam’ın, bu bağlamda aşırı sağcıların siyasi yol haritalarını çizerken kullandıkları araç olması dışında etkin bir fonksiyonu bulunmuyor. İslam’ın şimdiki haliyle modern batı medeniyetiyle doku uyuşmazlığı yaşadığını vurgulayan Avrupalılar, inanç dizgesini de “arkaik” olarak nitelendiriyorlar. Şu anda yaşanan, İslam ile batı değerlerinin net uyuşmazlığının ortaya çıkardığı bir medeniyetler çatışması ve giderek büyüyor. İşte yeni Avrupa faşizmi bu zeminde filizleniyor.
Bu sorunlu alanın terk edilmesi adına çalışmalar da yürütülüyor elbette. Bunların içerisinde fikir öncülüğünü Suriye kökenli Alman Siyaset Bilimci Bassam Tibi’nin yaptığı “Avrupa İslamı” projesi adından en çok söz ettireni. Tibi, konuyu “(Afro İslam) ve ‘Hint İslamı’ var. Neden ‘Euro İslam’ olmasın” düşüncesinden hareketle gündeme getiriyor. Nedir bu Avrupa İslamı? Bu kavramla liberal, demokratik, AB değerleriyle barışık, insan hakları ilkelerini gözeten, dini keskin hatlarla siyasetin dışında konumlandıran yeni bir İslam anlayışından bahsediliyor. Bu yolla İslam’ın, Avrupa’ya entegrasyonun önünde bir engel olduğu kanısı ortadan kaldırılmaya çalışılıyor. Zira AB ülkelerinde yaşayan Müslüman göçmenler, entegre ol(a)mamanın ötesinde her geçen gün daha fazla homojen gettolara kapanıyor. Bu projenin savunucuları, Müslümanların gelecek yıllarda AB ülkelerinde yaşamaya devam etmeleri için mutlaka bir reform hareketi içerisinde olmaları gerektiğini ısrarla vurguluyorlar.
Söz konusu proje genel çerçevede Müslümanlar, detayda radikal İslamcılar tarafından nasıl algılanıyor buna da bakmak gerekiyor. Bu kesimin bakış açısı “(Avrupa İslam) projesinde fazla Avrupa, az İslam var” cümlesiyle özetlenebilir. Özellikle radikal İslamcılar, projenin özünde “asimilasyon” amaçlı olduğunu iddia ediyor ve antitezlerini bu söylem üzerine inşa ediyorlar. İslami gruplarda projeye ilişkin genel kabulün de bu yönde olduğunu söylemek gerekiyor. Aslında meselenin çerçevesini çizen, Avrupa’daki İslamcı örgütlerin göçmenleri kendi çıkarları doğrultusunda kullanmaya devam etme yönündeki eğilimleridir. O nedenle bilinçlenme ya da aydınlanma yolunu açma riski olan her projenin karşısına dikiliyorlar. “Birlikte, eşit yaşama” projesinin rafa kaldırılıp sonrasında ortaya çıkarılan ve uyum konusunda “zorlama” içeren “entegrasyon” kavramını, asimilasyon ile özdeşleştirip cepheden reddeden bu anlayışın, tabii olarak kıtadaki varlığını hangi dinamikler üzerinden geleceğe taşıyacağına ilişkin bir proje sunması gerekiyor. Durumunu şimdilik helal-haram ile kâfir-müslüman kısırdöngüsüne sıkıştıran siyasal İslamcılar içinden ayakları yere basan ve kolları geleceğe uzanan bir anlayış yeşermesini beklemek büyük bir yanılsama olacaktır. Bunun yanı sıra Almanya’da neonazi partisi AfD, İslam ve Avrupa arasındaki uyumsuzluğu her fırsatta dile getiriyor. Faşistler, “İslam doktrininin liberal demokratik sistemle uyumlu olmadığını vurguluyor ve şiddetin köklerinin Kur’an-ı Kerim’de olduğunu” iddia ediyorlar.
Sonuç olarak, bu entegrasyon meselesine göçmenlerin de kafa yormaları gerekiyor. Yemeklerinde helâl et kullanan bir restoran ararken saatlerini harcayan müslümanların güçlü retoriklerden beslenen bu sorunsal karşısında, dini kafalarına göre yorumlayan cami vaizlerinin ezberlettiği klişeleri tekrarlamaktan başka bir yol bulmaları gerekiyor sanırım. Bu süreçte, radikalizmden kendini soyutlamış Avrupalı müslümanların, yaşadıkları uyumsuzluğu aşmak için içerisinde bulundukları endoktrinasyonel pozisyondan sıyrılarak, entelektüel otonomilerini destekleyecek açılımlara daha fazla zaman ayırmaları gerekiyor. Aksi halde raporda görüldüğü gibi Almanların misafirperverliği oldukça kısa süreli oluyor. 2015’teki büyük Suriyeli göçü sırasında kendilerince “savaş mağduru” olarak algıladıkları ailelere yardım için adeta seferber olan Almanlar, Suriyeli göçmenleri caddede, sokakta, markette kısacası günlük hayatta sık görmeye başlayınca birden “Eyvah ülke elden gidiyor. Müslümanlar ülkeyi işgal ediyor” paniğine kapılıp hemen faşist partilere yöneliyorlar. O zaman yukarıda bahsettiğimiz rapordaki tablo ortaya çıkıyor. Ezcümle, Almanya’da ırkçılık konusunda dengeler hassas. Hele hele faşizmin yeniden ve endişe verici bir hızla yükseldiği bir dönemde.