Valentin Gendrot, şiddetin neredeyse sıradan sayılacak kadar sık kullanıldığını ileri sürüyor ve bir defasında bir polis memuru tarafından dövülen ergen bir çocuğa karşı kanıt karartmaya zorlandığını anlatıyor.
Gendrot, Guardian’da yayınlanan açıklamalarında “Devleti temsil eden polis memurlarının siyah, Arap ya da göçmenlere ‘piçler’ diye hitap ettiğini duymak beni nitekim şoke etti, lakin bunu herkes yapıyordu” dedi.
BBC Türkçe’de yer alan habere nazaran, şiddet kullanan polislerin aslında azınlıkta bir küme olduğunu söyleyen Gendrot, “Ama daima şiddet kullanıyorlardı” diyor ve polisin yeni memurları ne kadar makus eğittiğini, ne kadar az maaş verdiğini öğrenmenin de kendisini çok şaşırttığını söylüyor.
Gendrot daima bir gerilim, düşmanca muamele ve şiddetle boğuşan polis memurlarının, depresyona hatta intihara sürüklendiklerini de söyledi.
Polisin orantısız şiddet kullandığı tenkitleri, ABD’de George Floyd’un beyaz bir polis memuru tarafından gözaltına alınırken öldürülmesinden sonra Fransa’da büyüyen ırkçılık ve polis şiddeti zıddı şovlarla bir defa daha gündeme gelmişti.
6 ay polis memurluğu yaptı
Araştırmacı gazeteci Valentin Gendrot polis teşkilatını yakından izleyebilmek gayesiyle polisliğe müracaat yaptı ve Paris’in cürüm oranının, polisle mahalle sakinleri ortasındaki tansiyonun daha yüksek olduğu bir semtinde vazife yaptı.
Bu mühlet içinde yaşadıklarını, müşahedelerini kaleme aldığı kitabı Flic (aynasız) dün yayımlanan Gendrot, yalnızca üç aylık bir eğitim gördükten sonra devriyeye çıkmaya başlamış.
Polislerin, birçoğu çocuk yaşta olan gençlere karşı çabucak her gün şiddet kullandığına şahit olduğunu söyleyen Gendrot, bir cins kabile sistemi ile memurların birbirini korumak için safları sıklaştırdığını ve bunun da bir cezasızlık durumuna yol açtığını anlatıyor.
“Karşılarındakini bir genç olarak değil, hatalı olarak görüyorlar. Bu ‘insansızlaştırma’ bir sefer yerleştiğinde, bir ergene ya da göçmene dayak atılması üzere şeyler de yasallaşmış oluyor” diyor.
“Beni en çok şaşırtan ise güya hiç bir üstleri yokmuşçasına, hiyererşi, kontrol yokmuşçasına, güya bir polis memuru rastgele bir anda şiddet kullanmayı kendi özgür iradesiyle ya da o an nasıl hissettiğine bağlı olarak seçebilirmişçesine, kendilerini ne kadar dokunulmaz hissettikleriydi. Çalıştığım karakolda çabucak her gün ırkçı, homofobik ve maço yorumlar bir kısım çalışma arkadaşım tarafından sarfediliyor, başkaları tarafından da güzel görülüyordu” diye yazıyor.
Kitap büyük kapalılık içinde baskıya hazırlandı
Gendrot’un Flic’i, yılda üç kitap basan niş bir yayınevi olan Goutte d’Or tarafından büyük kapalılık içinde hazırlandı, Slovenya’da basıldı ve Fransa’da sipariş veren kitapçılara kitaba dair hiçbir detay verilmedi.
Kitap metnine sonlu bir erişim ve Gendrot ile röportaj müsaadesi birinci etapta sadece Le Monde, Mediapart ve Guardian’a verildi.
32 yaşındaki muharrir Valentin Gendrot, Fransa’nın Bretonya bölgesinden. Bu bölgedeki mahallî gazetelere ve radyolara çalışmış ve daha evvel çok sayıda kapalı araştırma belgesi hazırlamış. Bu evrakları hazırlayabilmek için kimliğini gizleyerek Toyota fabrikasında çalıştığı da olmuş, süpermarket zinciri Lidl’da da.
Guardian’a konuşan gazeteci, “Bir karakola sızarak çalışmayı, birçok vakit göremediklerimizi göstermeyi istedim. Fransa’da iki büyük tabu var. Polis şiddeti ve yolsuzluğu ile polis intiharları. Bu ülkede beşerler polisi ya seviyor ya da ondan nefret ediyor. Bunun daha farklı tonları da olması gerektiğini düşündüm” diyor.
Kitabının ‘polis karşıtı’ olmadığını savunan Gendrot, “Bu, Paris’in çetin bir bölgesinde misyon yapan bir polis memurunun gün be gün yaşadıklarını anlatıyor” diyor.
Ismini gizlemeden başvurmuş
Gendrot, 2018 yılında kendi ismiyle polis memuru olmak üzere başvurmuş. Gerçi Google’dan aradığınızda Gendrot hakkında fazla bir bilgiye ulaşılamıyor fakat yeniden de polisin, geçmişini hiç araştırmadığını söylüyor.
Fazla kitap kurdu üzere görünmeyi istemediği için yuvarlak çerçeveli gözlüklerini değiştirmek dışında bir şey yapmamış.
Bretonya’daki St-Malo polis okulunda üç ay eğitim alıp, kursu 54 kişi içinde 27ncilikle bitirdikten sonra çabucak Paris’in belalı semtlerinden biri olan 19. bölgeye gönderilmiş. 2999145 yaka numaralı polis memuru olarak kendisine bir üniforma ve bir de tabanca teslim edilmiş.
19. bölge karakolu 190 bin kişinin yaşadığı genç suçluluğu, uyuşturucu ve fuhuşun bilhassa yaygın olduğu bir bölge. Birinci devriyelerinden birinde bir mesai arkadaşının ergen yaşta bir göçmeni polis aracının gerisinde dövdüğüne şahit oluyor. Bu vaka hiçbir yerde haber bile olmamış.
‘Suça ortak oldum’
Gendrot, “Daha üniformayı giyeli iki hafta olmadan genç bir göçmenin dövülmesi kabahatine katılmış oldum. O minibüste yaşananlar orada kaldı” diyor.
Bir diğer gün Gendrot ve devriyesi bir küme gençle ilgili bir gürültü şikayetini incelemeye gönderiliyor. Gençlerden biri polisin aşağılamalarına cevap verdiğinde dövülüyor, gözaltına alınıyor ve duruşmaya sevkediliyor.
Gendrot, hadiseyle ilgili olarak “Gençlerin kullandığı hoparlöre el koyup oradan ayrılabilirdik. Ya da ses çıkarmayıp da ayrılabilirdik. Halbuki vaka tırmandı ve dayakla sonuçlandı” sözlerini kullandı. Daha berbatı, dövülen genç polisle ilgili resmi bir şikayette bulununca Gendrot’un devriyesi ortalarında bir kıssa uyduruyor ve onu da iç soruşturmayı yürüten müfettişlere palavra yeminli tabir vermeye zorluyorlar. Meğer düzmece tabir ya da ispatlarla oynamanın çok ağır cezası var.
Gendrot uydurma söz tutanağını imzalamadan evvel vicdanıyla boğuştuğunu fakat imzalamazsa durumu açığa çıkacağı için sonunda razı olduğunu anlatıyor.
Memurlar gencin vücudundaki izlerin nasıl meydana geldiğini kendilerini töhmet altında bırakmadan açıklayacak bir kıssa uyduruyor. Gendrot “Ne olursa olsun, birbirimizi korumak zorundaydık” diyor.
Gendrot, sadece polisi eleştirmiyor, tıpkı vakitte polislerin çalışma şartlarının zahmetine de mercek tutuyor.
Polisin çalışma şartları ve yaygın depresyon
Memurların binlerce form doldurulmasını koşul koşan bürokratik süreçler, rastgele belirlenmiş maksatlarla boğuştuğunu, bakımsız, berbat binalarda çalışıp, eski püskü otomobiller kullandıklarını, temel birtakım gereksinimlerini birden fazla vakit ceplerinden almak zorunda kaldıklarını, bütün bunların çok sayıda poliste depresyona yol açtığını anlatıyor.
Resmi sayılara nazaran 2019 yılında Fransa’da 59 polis memuru intihar etmiş. Bu sayı bir evvelki yıl meydana gelen intiharlara nazaran yüzde 60 oranında bir artışa işaret ediyor.
Facebook’ta gerilimle başetmeye çalışan polisleri desteklemek emeliyle kurulan bir kümeye birkaç gün içinde binlerce polis üye olmuştu.
‘Flic’, tam da Fransız polisinin birçok cepheden tenkitlere maksat olduğu bir sırada kitapçı vitrinlerine kondu.
Bir yılı aşkın bir mühlet devam eden Sarı Yelekliler hareketleri mühletince denetimsiz ve kuralsız bir halde göz yaşartıcı gaz ve plastik mermi kullanıldığı tenkitleri çok yaygındı.
Fransız polisini denetlemekle sorumlu kurum, geçen yıl gelen 1500 şikayetten çabucak yarısının şiddet kullanımıyla ilgili savlar olduğunu bildirmişti.
Polisin şiddet kullanımı konusundaki reaksiyonlar, ABD’deki Siyahların Hayatı Pahalıdır protestolarına paralel olarak mevzuyu Fransa gündemine de oturttu.
‘İktidar verirseniz, kullanılır’
Ocak ayında 42 yaşındaki Cedric Chouviat, Paris polisi tarafından gözaltına alınırken kalp krizi geçirerek hayatını yitirmiş, Mayıs ayında bir polis Paris’te hırsızlıkla suçlanan 14 yaşındaki bir çocuğu, gözaltına alırken ağır formda yaralamakla suçlanmış, sonunda hükümet dizle uzunluğuna bastırarak nefes kesmenin, gözaltına alma prosedürü olarak kullanılmasını yasaklamıştı.
İçişleri Bakanı Christophe Castaner, polis saflarında ırkçılığa karşı ‘sıfır tolerans’ siyaseti izleyeceklerini söylemiş, polis sendikaları ve örgütleri, teşkilat saflarında ırkçılığın yaygın olduğu savlarını reddetmişlerdi.
Gendrot, “Ben sırf çalıştığım karakolda olanlar hakkında konuşabilirim. Öbür karakollar ve polis teşkilatının geneli hakkında bir şey diyemem. Bu kitap benim polis teşkilatı içinde geçirdiğim vaktin teğe bir anlatımıdır” diyor.
“Herkes bir sorun olduğunun farkında. Polis hizmeti düzgün yapılmıyor ve bu bahiste bir şey yapılmasının vakti. Tahminen bu kitap kimi şeyleri değiştirir. Montesquieu’nün dediği üzere: Birine iktidar verirseniz, onu kullanır. Polis bir iktidar sahibi. Üniforma iktidar veriyor ve onlar da bunu kullanıyor.”