Ekonomik Açıklamalar / Kıtlık ve Tercihler
Kıtlık ve Tercihler: Fakir ülkeleri bir an için bir yana bırakıp dünyanın en zengin, en gelişmiş ülkelerini ele alalım. Bu gelişmiş ülkelerde yaşayan insanların bile bütün ihtiyaçlarını tam bir şekilde karşılayabildiklerini, her istediklerini elde edebildiklerini söyleyemeyiz. En bol üretim yapılan ülkelerde bile elde edilen mal ve hizmetlerin toplamı, toplumun ve devletin tüm ihtiyaçlarını tam karşılayacak düzeyde değildir. Bu ülkelerde bile ihtiyaçları karşılama için mal ve hizmetlerin toplamı yani ekonomik kaynaklar ihtiyaçlara göre kıttır. Kaynaklar ile ihtiyaçlar arasındaki bu dengesizlik yani kaynakların kıtlığı şüphesiz, az gelişmiş ülkelerde daha açık ve belirlidir. Fakat, bu durum bütün dünya ülkeleri için aynıdır. Burada önemli olan “kıtlık” deyimi oldukça önemlidir. Bir malın kıtlaşması, kıtlığının çekilmesi halk dilinde, o malın piyasadan kalktığı, bulunmasının imkansızlaştığı anlamına gelir. Aynı şekilde “kıtlık yılı” kuraklık dolayısı ile üretimin çok düştüğü bir dönemi ifade eder. Bir malın fizik anlamda bulunmaması veya eskisine göre çok az miktarda bulunabilmesi halk dilinde “kıtlık” olarak tanımlanırken, iktisatçılar açısından “kıtlık” bulunabilen, kolay veya güç elde edilebilen, fakat insanların bütün ihtiyaçlarını karşılayabilecek kadar bol olmayan her mal için kullanılır. Bu anlamda ele alınınca, çarşı – pazardan kolayca satın alınan her türlü mal ve hizmet “kıt mal” sayılmaktadır; fakat o maldan piyasaya çok bol miktarda sunulmuş olsa bile.Fiyatı olan her mal, iktisatçının gözünde “kıt mal” sayılır. Bunlara “ekonomik mal” da denir. Yalnız bütün bu ihtiyaçlara yetecek kadar bol olan malların bir fiyatı yoktur ki, bunlara da “serbest mal” denir. Bunun tek örneği ise soluduğumuz “hava“dır.
Hava, insanların çok önemli bir ihtiyacını karşılama özelliğine sahiptir, yani “faydalı” bir maldır. Her yerde, herkesin istediği kadar serbestçe elde etmesine, kullanmasına yetecek ve hatta artacak kadar boldur. Bu nedenle, piyasada bir fiyatı da yoktur, satanı yoktur. Serbest bir maldır. Bu örneğe, kutuplar bölgesi için buz, çöl bölgeleri için kum, bol yağışlı bölgeler için su gibi örneklerini verebiliriz. Fakat, dünyanın bazı yerlerinde serbest mal sayılabilen bu malların, başka bölgelerde kıt mallar arasında yer aldığı, örneğin çöller bölgesinde suyun ve buzun kıt mallardan olduğu unutulmamalıdır. Eğer toplumların ve insanların sahip oldukları kaynaklar sınırlı olmasa idi; her türlü ihtiyaca yetecek kadar bol olsalardı, bu kaynakların dikkatli kullanılması, israf edilmemesi, iyi değerlendirilmesi gibi konular ortaya çıkmazdı. Bu kıt kaynakların, hangi malın elde edilmesinde kullanılacağı tartışma konusu olmazdı. Çünkü, her maldan herkese yetecek kadar miktarda bulmak ve bunları bir bedel ödemeden elde etmek mümkün olacaktı. Yani, bu durumda her mal, tıpkı hava gibi “serbest mal” olacaktı. Durum böyle olsaydı dünya “cennet” olurdu ve böyle bir durumda “ekonomi” diye bir şey de olmazdı, “ekonomik sorunlar” diye bir şey de olmazdı. Demek ki, ekonomi ilminin var oluş nedeni insanların ihtiyaçlarına karşılık kaynakların sınırlı olması ve bu kıt kaynakların farklı toplumların, ya da değişik insanların çeşitli ihtiyaçlarından bir kısmını veya diğerlerini karşılamak amacı ile alternatif kullanma olanaklarının bulunmasıdır. Kaynakların sınırlı, insan ihtiyaçlarının ise sınırsız olması ve kıt kaynakları farklı amaçlarla kullanma olanağının olması ortaya “tercih” yapma zorunluluğunu çıkarmaktadır. Kıt kaynakları kullanırken herhangi bir ihtiyacı geri plana koyup öncelikli olan bir ihtiyacı karşılamaya “karar vermek” veya bir grup insanı ihmal edip diğer grup insanların arzularını öne almak, bu kıt kaynakların alternatif kullanılma yerleri arasında bir “seçme yapmak“, yani bir “tercih kararı” vermek demektir. Bu tür tercih kararlarının yapıldığı her yerde muhakkak bir “ekonomik sorun” var demektir ve ekonomi ilmi bu sorunları sistemli ve tutarlı bir şekilde açıklamaya çalışır.
Tüm yasal hakları saklıdır!
İlginizi Çekebilecek Yazılar
Dünya’nın Kutupları Değişiyor Mu?Murat Aslan - Nis 29, 2018
Minnesota Üniversitesi'ndeki iki jeofizikçi, Dünya'nın manyetik alan kuvvetinde, son 4.000 yıl boyunca % 50 azalma olduğunu öne sürüyorlar. Araştırmacılara göre bu azalma, Dünya'nın…
Sayıların DiliMurat Aslan - Nis 29, 2018
~~ Son yıllarda İstanbul ve Çanakkale Boğazları’ndan geçen "Rus" gemilerinin sayısı, her yıl ortalama: 18 000. ~~ Dağılan Sovyetler Birliği’nin dışsatımının Türk Boğazları’ndan…
Değişik Çalışmalar Anında Meydana Gelen Kalorik HarcamaEsra Şahin - Nis 29, 2018
ÇALIŞMA Kal/Kg/dk ÇALIŞMA Kal/Kg/dk