This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
Devreye bağlantı şeması ve özellikleri Volt metre:Gerilim ölçmeye yarayan aletlere voltmetre denir. Voltmetrenin özellikleri. 1)Gerilim ölçmeye yarar. 2)Volt metrelerin iç direnci büyüktür. 3)Volt metreler devreye paralel olarak bağlanırlar
Ampermetre :Devreden geçen Elektrik Akımını ölçer 1.Devreye seri bağlanır. 2.İç direnci çok küçüktür. 3.Devre akımını ölçer • Siorta nedir? Çeşitleri neleredir? Sigorta besleme hatlarını fazla yüklerden ve kısa devre akımların zararlı etkilerinden koruyan elemanlardır. Sigorta Çeşitleri a) Buşonlu sigortalar b) Bıçaklı(NH) sigortalar c) Otomatik sigortalar d) Elektronikçi sigortaları e) Yüksek Gerilim sigortaları f) Fişli sigortalar • Adi anahtar : Bir lamba veya lamba grubunu yakmak için kullanılan anahtarlardır. • Vaviyen anahtar :Bir lambayı ve lamba gurubunu iki ayrı yerden yakmak veya söndürmek için kullanılan anahtara denir. • Komitatör anahtar: İki ayrı lamba veya lamba gurubunu tek tek veya beraberce yakıp söndürmeye yarayan anahtarlardır. • Dimmer (elektronik)Anahtarlar: Günümüzde özellikle,dekoratif aydınlatmada kullanılan akkor flamanlı lambanın ışık şiddetini ayarlaya bilen anahtara dimer anahtar denir. • Light (liht) nedir? Normalde devresi açık olan, yaylı düğmesi bulunan ve merdiven otomatiklerini çalıştıran anahtara light veya ışık butonu denir. İngilizce light ışık demektir. • İç tesisat yönetmeliğine göre aydınlatma ve kuvvet tesisatı için izin verilen gerilim düşümü yüzde değerlerini yazınız. a.Aydınlatma için :% 1,5 b.Kuvvet Tesisatı için :% 3 • Asenkron Motorların klemens kutusundaki uçları λ / Δ ‘ne bağlayınız.
• .Aşağıda verilen elektriksel büyüklüklerin birimlerini yazınız. a. Elektrik Akımı Şiddeti : Amper b. Gerilim(Potansiyel Fark) : Volt c. Frekans : Hertz (Hz) d. Güç : Watt , HP (Beygir Gücü) e. Elektrik Enerjisi : Wattsaat (Wh), Kilo Watt Saat (KWh), Joule (Jul) f. Direnç : Ohm (Ω) • Avometre nedir? Avometre : Akım,gerilim ve direnç gibi elektriksel büyüklükleri ölçen aletlerdir. Analog (ibreli) ve Dijital olmak üzere iki çeşittir. • Ampermetre : Bir devrede Elektrik akım şiddetini ölçer . Devreye seri bağlanır. İç direnci çok küçüktür. • Wattmetre : Elektriksel Güç ölçen aletlerdir. • CosΦmetre : Güç katsayısını ölçen aletlere denir. • Frekansmetre : Frekans ölçerler. • Elektrik Akımının etkileri nelerdir? a.Manyetik b.Isı c.Işık d.Kimyasal e.Fizyolojik • Topraklama ve Sembolü : Elektrikle çalışan makinelerin metal kısımlarının toprak ile bağlantısının yapılmasına topraklama denir. Topraklayıcının sembolü aşağıdakilerden hangisidir? 1
5NV 14 PVC Mp R 6A 220/12V 220/12V • Mp R İki butonla bir zil tesisatını çiziniz. Böylece aralarında hiçbir elektriki bağ olmadığı halde primer sargıya uygulanan alternatif gerilim.5NV(NYA) 6A 0.5NV 0.5NV 14 PVC 14 PVC 0. 2 . 1. Bu akım saç nüve üzerinde zamana göre yönü ve şiddeti değişen bir manyetik alan meydana getirir. Primer sargıya alternatif gerilim verildiğinde primer sargıdan bir akım geçer. 6A 220/12V • İki kat 4 daireli apt. • Bir butonla bir zil tesisatını çiziniz.5NV(NYA) 6A 0.m.5NV 14 PVC 0. sekonder sargıdan elektromanyetik indüksiyon yolu ile aynı frekanslı bir gerilim indükler.5NV 14 PVC 14 PVC Mp R 6A 220/12V Bir butonla iki zil tesisatını çiziniz. Bir trafo üzerinde iki adet sargı bulunur. çıkış gerilimin alındığı sargıya ise sekonder sargı denir.5NV 0. Zil trafosunun çalışması : Transformatörler alternatif akımda çalıştırılırlar.• • • Zil trafosunun parçaları : a. Devresini sekonder sargının bulunduğu bacak üzerinden tamamlayan değişken manyetik alan kuvvet çizgileri. b. Bu sargılardan şebeke geriliminin uygulandığı sargıya primer sargı.k indükler. 3 3 4 4 1 1 2 2 220/12V 6A Mp R • Adi anahtar tesisatının açık ve kapalı şemasını çiziniz. Sargılar: Sargılar makara üzerine sarılmıştır. Saç nüve: İnce silisyumlu saçların birer yüzleri yalıtılıp paketlenmesinden elde edilmiştir. 1.5NV 14 PVC 220/12V 0. sekonder sargı iletkenlerini keserek e. zil tesisatını çiziniz.
5 NV(NYA) 6A 14 PVC R 6A • • Komütatör anahtar tesisatında sağ düğme ile 3 lamba. • Sac balastın görevi nedir? Balast. 1. Bu tesisatın açık ve kapalı şemasını çiziniz. Mp 1. diğeri ise eğik bi-metal elemandan yapılmıştır. Floresan lambanın bağlantı şemasını çiziniz. flüoresan lâmba devresine seri bağlanan bir şok bobinidir. Vaviyen anahtar tesisatının açık ve kapalı şemasını çiziniz. 3 . sol düğme ile 3 lamba çalıştırılacaktır. ön ısıtma devresini açan ve kapatan bir düzendir.Mp 1.5 NV(NYA) 6A 14 PVC Mp R 6A D • Komütatör anahtar tesisatının açık ve kapalı şemasını çiziniz. Starterin elektrotlarına biri düz. 1.5 NV(NYA) 6A 14 PVC Floresan lamba • Starterin görevi nedir? Starter.5 NV(NYA) 6A 14 PVC R 6A • Dimmer anahtar tesisatının açık ve kapalı şemasını çiziniz. Bu nedenle şebeke geriliminin hemen hemen yarısı değerinde bir gerilim düşümüne neden olur. Bi-metal sıcaklıkla uzama katsayıları farklı iki madensel şeritten yapılmıştır. • Starterin yapısını açıklayınız. Cam bir tüp içinde neon gazı doldurulmuş ve deşarjı başlatan iki elektrotu bulunur. flüoresan lâmbayı çalıştırmak amacıyla. • Balastın ses yapmaması için imalat esnasında ne yapılmıştır? Manyetik yönde saçlar (ses çıkarmaması için ) birbirine sıkıca bağlanır.
• Kolon hattını tanımlayınız. 4 .Nötr çıkış T Mp 7 8 R S T Mp Üç fazlı dört telli sayaç bağlantısı • • Ana kolon hattını tanımlayınız. Üç fazlı (trifaze)üç telli sayaçlar (aron bağlı) c. • Linye sigortası ne demektir? • Linye hattı.• • • Elektrik sayaçları hakkında kısa bilgi: Abonelerin harcadıkları elektrik enerjisi elektrik sayaçları ile ölçülür. Elektrik sayaçlarının çeşitleri nelerdir? a. • Işık sortisini tanımlayınız. lâmba ve ona kumanda eden anahtar devresinden ibarettir. • Priz linyesinde en fazla kaç priz olabilir? Bir priz linyesine ise en fazla 7 priz sortisi bağlanabilir. • Işık linyesi ne demektir? Lambaların bağlandığı hatta lâmba linyesi denir. Üç fazlı 4 telli sayaçlarda. • Priz sortisini tanımlayınız. bir sigorta devresine bağlanan hat olarak ta düşünülebilir. sayaç) kadar olan besleme hattına denir. Tüketiciye ait ilk dağıtım noktası ile öteki dağıtım noktası arasındaki ya da tablolar arasındaki hatlardır. • Işık sortisinin kesiti kaç mm²’den aşağı olmamalıdır? • Işık sortisinin kesiti 1. Linye hattı. Bir ve üç fazlı alternatif akım devrelerinde kullanılan elektrik sayaçları.5 mm² • Lamba linyesinde en fazla kaç lamba olabilir? Bir lâmba linyesine en fazla 9 lâmba sortisi bulunabilir. • Priz linyesi ne demektir? Prizlerin bağlandığı hatta priz linyesi denir. • Linye hattı ile priz arasındaki bağlantı hattıdır. • Işık sortisi. Elektrik sayaçları harcanan enerjiyi doğrudan doğruya kilo watt-saat (KWh) olarak gösterirler. R faz giriş-R faz çıkış 6 1 2 3 4 5 S faz giriş-S faz çıkış R T faz giriş-T faz çıkış S Nötr giriş. Üç fazlı dört telli sayaçlar 1 Fazlı sayaçların bağlantısını şekil ile açıklayınız. • Linye hattını tanımlayınız.Nötr çıkış 3 Fazlı 4 telli bağlantısını şekil ile gösteriniz. • Lamba linyesi kaç mm’lik iletkenle çekilmelidir? En az 2. • Sorti hattı ne demektir? • Linye hattı ile aydınlatma aracı ya da prizi arasındaki bağlantı hattıdır. İşletmeye ait besleme noktasından (ana buvat) tüketicinin ilk dağıtım noktasına (ana dağıtım tablosu. Bir fazlı (monofaze) sayaçlar b. Dağıtım tablosundan son aydınlatma armatürü ya da prizin bağlandığı buvata kadar olan hatlardır.Faz çıkış Nötr giriş. bağlanacakları tesisata göre üç şekilde imal edilirler.5 mm² • Priz linyesi kaç mm’lik iletkenle çekilmelidir? En az 2. bir sigorta devresine bağlanan hat olarak ta düşünülebilir. • • Bir fazlı sayaçlarda klemens bağlantısı soldan sağa doğru şöyledir: Faz giriş. Bu hatta bağlanan sigortaya linye sigortası adı verilir.5 mm²’den aşağı olmamalıdır.
Rezistans bağlantıları çıkmış olabilir.Sinyal Lambası 4. Bu nedenle 5 kW ‘tan büyük güçlerdeki motorlara direkt yol verilmez. Start (Çalıştırma) b.• • • Priz sortisinin kesiti kaç mm²’den aşağı olmamalıdır? Priz sortisinin kesiti ise 2. d.Rezistans 2. Oto trafosu ile yol verme c. Motor bir yönde dönerken şebeke enerjisi kesilip ters yönde dönecek şekilde tekrar şebekeye bağlandığında motor ters yönde dönmek istediğinde önce devri azalır. Ön dirençle yol verme d. • Sınır(limit) Anahtarı nedir? Hareketli aygıtlarda bir hareketi durdurup başka bir hareketi başlatan ve aygıtın hareket eden parçası tarafından kumanda edilen elemanlara denir. Tek tek kompanzasyon b. • Kumanda devrelerinde kullanılan Ani Temaslı Butonlar nelerdir? a. • Üç Fazlı Asenkron Motorların Devir Yönü Nasıl Değiştirilir? Fazlardan herhangi iki fazın yeri değiştirilirse motor ters tarafa döner.Aktif Güç(P) : Watt 2. f. Dinamik Frenleme : Alternetif Akımla çalışan elektrik motorların enerjisi kesildikten sonra stator sargılarına DC (Doğru gerilim) uygulayarak motorun durdurulmasına Dinamik Frenleme denir d.Açma kapama anahtarı kapalı olabilir. Makaralı ve pimli Sınır anahtarları b. İndüktif sensörler b.kumanda elemanlarına ve motorun sargılarına zarar veriri. • Kaç çeşit Güç vardır? Birimlerini ve hangi harf ile gösterilir? 1.Görünür Güç(S) : VA • Geliştirilmiş Bir Elektrik Sobasında bulunan bazı elemanlar 1. Jog (İki yollu buton) • Üç Fazlı Asenkron Motorlara neden Yıldız/Üçgen yol verilir? Asenkeron motorlara enerji verildiğinde motor normal devrine ulaşıncaya kadar normal çektikleri akımdan 3-6 kat daha fazla akım çekerler. c.Besleme kablosu arızalı olabilir. • Yaklaşım Anahtarları (Sensörler. Kapasitif sensörler c.Reaktif Güç(Q) : var 3. Bu nedenle şu emniyet devreleri kullanılır. b.Termostad 3. a. b. Motorların çektikleri bu yüksek akım şebekeye. Yıldız/Üçgen (λ/∆) yol verme b. Mekanik Kilitleme • Motorlara Yol verme Yöntemleri nelerdir? a.yıldız üçgen yol verme frenleme gibi kumanda devrelerinde kullanılan kontaktörlerin aynı anda devreye girmemesi gerekir.Fişten besleme kablo uçları çıkmış olabilir. a.Algılayıcılar) : Manyetik sınır anahtarlarının çalışma prensip noktasından hareketle cismin hareketini elektronik devrelerde anahtarlama sinyaline dönüştüren hareketli kontağı olmayan anahtarlardır.Sabit mıknatıs ve kontak olmak üzere iki kısımdan oluşur.Rezistans tuğla içinde çıkmış olabilir.Termostat varsa arızalı olabilir.Prizde enerji olmayabilir. Mikroişlemcilerle yol verme • KOMPANZASYON nedir? Çeşitleri? İçerisinde bobin bulunan elektrik tesislerinde harcanan Reaktif Gücü düşürmek için güç katsayısını yükselme işlemine kompanzasyon denir. Ani Frenleme : Mortların ani devir yönünün değiştirilmesi prensibine göre yapılan frenlemedir.Denge anahtarı • Bir Elektrikli Ocak Fişi prize takılı olduğu halde ısıtmıyorsa nedeni ne olabilir? a.Üfleyici Motor 6. Optik sensörler • Kilitleme Devreleri nelerdir? Motorların dönüş yönünün değiştirilmesi. Sonra motor durur.Anahtar 5. e.5 mm²’den az olmamalıdır. Motorlarda Frenleme : Üç çeşit frenleme vardır a. a. Buton kilitlemeli b. g. Motor ters yöne dönmeden enerjisi kesilirse motor ani frenleme ile durdurulmuş olur. Merkezi Kompanzasyonu • Reaktif Güç Kontrol Rölesinin Görevi nedir? Reaktif Güce göre kondansatörleri devreye alıp çıkararak Reaktif Gücü kontrol eden röledir. Grup kompanzasyonu c.Balatalı Frenleme : Motor mili üzerine konan kasnak iki balata ile sıkılması sonucu dönene motorun durdurulmasına balatalı frenleme denir. Stop (Durdurma) c. 5 . a. Elektriksel Kilitleme(Kontak emniyetli) c. Manyetik Sınır anahtarları :Dokuma ve çarpma olmadan açma kapama yapabilen anahtarlardır.
Kısa Devre : Faz. Foto diyot 4.000. 44 • • • • • Bir elektrik cihazının gerilimi ve çektiği akım belli ise o cihazın gücü şu şekilde hesaplanır. Kondansatör Nedir? İki levha arasına bir yalıtkan madde yerleştirmek suretiyle kısa süreli elektrik yükü depolayan elemandır. Elektron : Negetif (-) elektrik yük taşır. Kondenser Nedir? Ekovattan gelen yüksek basınçlı gaz soğutularak sıvı haline getirir. Gerilim 6 .Bu dalgalar fırın boşluğuna iletilir. Elektrik Akımı devresini tamamlamaz.termik. Ohm Kanunu Tarifi : Kapalı bir elektrik devresinde devreden geçen akım şiddeti uygulanan gerilim ile doğru. Çok büyük güçlerde imal edilebilirler. Proton : Pozitif (+) elektrik yükü taşır. P=V. Yüksek Frekansa sahip bu dalgalar yiyeceklerin moleküllerini titreştirir. v. Tam dalga doğrultucularda kullanılır.• • • • • • • • • • Normal fırınlar(Turbo) ile Mikro dalga fırınlar arasındaki pişirme yöntemi farkı nedir? Turbo Fırınlarda Rezistansın ürettiği ısı pervaneli bir motor tarafından fırın boşluğuna üflenir. İstenilen değerde gerilim ve akım elde etmek için transformatörler kullanılır. c. Ekovat nedir? Sıkıştırıcı kompresör ve elektrik motorunun içinde bulunduğu aygıttır. Emme basma tulumbadır. Alternatif akımı doğrultur. Ohm kanunun formülü ise şudur.) alternatif akım üreten makinelerdir. I= 220 = 5 Amper olur. Sembolü Kapasite Nedir ? Birimi ? Kondansatörün elektrik yükü depolaya bilme yeteneğine kapasite denir? Kapasite birimi Farat ‘tır. nF (nano farat).000 µF ‘tır. (Güç (P) = GerilimXAkım) olur. Drayer (Filtre. Bazı Elektrik Makineleri : Alternatör : Elektrik santrallerinde (baraj. AC akımı(alternatif akımı) DC akıma (Doğru Akım) ‘a dönüştürmede kullanılır. Tünel Diyot 5. Cihaz çalışmaz. Kristal diyot Köprü Diyot nedir? (Elektrikli Ev aletleri ) Dört adet diyodun birbirine bağlanarak oluşturulan yapıdır. Yani ısı dışarıdan değil yemeğin içinden açığa çıkar.Kurutucu ve süzgeç) nedir? Sıvı halindeki soğutkanın(gaz) içindeki rutubet. Kullandığımız Elektrik enerjisinin hemen hepsi bu makineler ile üretilir. Etrafa yayılan ısı yemekleri ısıtarak pişirir. Kapalı Devre : Devrenin çalışır durumuna denir.Nötr veya Faz –Faz ‘ın birbirine temas ettiği durumlara kısa devre denir.nükleer sant. Moleküllerin yüksek frekansta titreşmeleri ısı açığa çıkarır. Çeşitleri : 1. Motor : Elektrik enerjisini hareket enerjisine dönüştüren makinelere denir? Transformatör : Birinci sargıya (primer) uygulanan elektrik enerjisinin frekansını değiştirmeden ikinci(sekonder) sargıya manyetik yolla aktaran makinelerdir. Doğru gerilim üretirler. 1F =1. Dinamo : Kendisine verilen hareket(kinetik) enerjisini elektrik enerjisine dönüştüren makinelerdir. Nötron : Elektrik yükü yoktur. 2. Farat çok büyük bir birim olduğunda pratikte genellikle Farat ‘tın alt birimleri olan µF (mikro farat). Kaç Çeşit Elektrik Devresi vardır? a. Açık devre : Çalışmayan devreye denir.I örneğin yukarıdaki ütünün gücü : P= 220*5 =1100 Watt olur. Evaparatör(Soğutucu) nedir? Sıvı halindeki soğutkan(gaz) burada buharlaşarak etrafındaki ısıyı alır. Yemeğe ısı dışarıdan verilir. Yani Yüksüzdür. devre direnci ile ters orantılı olarak değişir.b. LED(ışık yayan) 3. Atomun İçerisinde Bulunan Parçacıklar Hangileridir? 1. • Diyot nedir ? Çeşitleri (Elektrikli Ev aletleri ) Tek yönlü elektrik akımı geçiren yarı iletken devre elemanıdır. b. Oluşan bu ısı yemeklerin yapısını bozmadan pişmesini sağlar. 3. Şebekede enerji vardır.Şotki diyot 6. Radyatör de denilir. Görevi : Soğutucudaki (evaparatör) soğutkanı emer ve kompresörle kondensere basar. pF(piko farat) birimler kullanılır. Mikro Dalga Fırınlarda ise : Şebekeden verilen 220 Voltluk gerilim kısa dalga boylu yüksek frekansa dönüştürülür. yabancı maddeleri ve tozları tutar. Zener diyot 2. I= • • V R I: Akım şiddeti V: Devreye uygulanan gerilim R: Devre direnci • Ohm kanununa göre 220 V’luk bir şebekeye bağlanan bir elektrikli ütünün direnci 44 Ω ise şebekeden çektiği akım şöyle hesaplanır.
Ohm Kanunu Tanımı : 1827 yılında George Simon Ohm “Bir iletkenin iki ucu arasındaki potansiyel farkın. Elektrikli taşıtlarda (tren. Bir Transformatörün prensip şeması Transformatör. yükseltenlere ise yükseltici transformatörler (trafolar) adı verilir. Doğru Akımın Kullanıldığı Yerler Doğru akımın yaygın olarak kullanıldığı alanları şöyle sıralayabiliriz: 1.1. Alternatif akım elektrik enerjisini DC elektrik enerjisine çeviren araçlardır. Doğrultmaç devresi.1.1. 7 . Akümülatör.3. Redresörlü kaynak makinelerinde. İngilizce “Direct Current” kelimelerinin kısaltılması “DC” ile gösterilir. 7. tramvay. Sembolü : Cinsine göre iki sembolü vardır. kimyasal yolla elektrik enerjisi üreten araçtır. B= Base 1.4. Kısaca SCR olacakta tanımlanır. 1. Güneş enerjisini DC elektrik enerjisine çeviren elemanlara güneş pili denir. 1. 5. 1. Doğru Akımın Elde Edilmesi DC üreten kaynaklar şu şekilde sıralanabilir: Pil. Tristör : Tanım: Kontrollü olarak. Güneş pili. Doğru Akımın Tanımı Zamanla yönü ve şiddeti değişmeyen akıma doğru akım denir. iletkenden geçen akım şiddetine oranı sabittir” şeklinde tanımını yapmıştır. Tristörün sembolü A: Anot K: Katot • G: Geyt(kapı) DİYAK Tanım: Öngörülen bir voltaj değerinde akımı iki yönde iletebilen devre elemanıdır P-N eklemi • TRANSİSTÖR Tanım: Kontrollü olarak akımı tek yönde ileten devre elemanıdır.düşüren transformatölere düşürücü. Her iki sargıdan biri çıkış devresinin gerilim ihtiyacına göre çıkış olarak kullanılabilir. 6. 2. hareket enerjisini DC elektrik enerjisine çeviren araçlardır. Elektro-mıknatıslarda. demirden yapılmış levhalar bir araya getirilerek oluşturulan bir demir çekirdek üzerine sarılmış ve birbirinden yalıtılmış. çıkış olarak az sarımlı sargı kullanılıyorsa alçaltan transformatör” elde edilmiş olur. Haberleşme cihazlarında (telekominikasyonda). kimyasal enerjiyi elektrik enerjisine dönüştüren araçlara pil adı verilir. PNP ve NPN olarak tanımlanır.1. akımı tek yönde ileten devre yarı iletken elemanıdır. Radyo. gibi elektronik cihazlarda. Bir elektrik devresinde akım. Doğru akımda çalışmazlar. voltaj ve direnç arasındaki bağlantıyı veren kanuna “Ohm Kanunu” adı verilir. 4. Eğer çıkış olarak çok sarımlı sargı kullanılıyorsa “yükselten” . E= Emiter C= Kollektör Yapısı : Üç yarı iletken madde ekleminden oluşmuştur.1. devrede kullanılacak gücün alındığı ikinci sargıya da “sekonder (çıkış) sargısı” denir. DC Elektrik motorlarında. Dinamo. Gerilimin uygulandığı birinci sargıya “Primer (giriş)”.2. 3. metro). teyp. televizyon. Maden arıtma (elektroliz) ve maden kaplamacılığında (galvonoteknik ). sarım sayıları farklı iki akım sargısından oluşur.
. Akım Geçişi Devre akımı seri bağlı tüm dirençlerin üzerinden geçer. Devre Çözümleri Elektronik devrelerde kullanılan dirençler. R direnci (birimi Ohm “Ω”) simgelemektedir. Şekil 1. 1. U T = U.. Burada U gerilimi (birimi volt “V”).1 1.1. Şekil 1.Bu tanıma göre aşağıdaki formüller elde edilir. Ampul üzerinden geçen akımı hesaplayınız.3’de üç adet seri bağlı direnç gösterilmiştir. U = I. Çözüm: RT = R1 + R2 + R3 = 3 + 5 + 7 = 15Ω 1.R olduğundan denklem.1. I= U 30 = = 2A R AB 15 Şimdi ise her bir direnç için Ohm Kanununu uyguladığımızda. 3 1.R 1 + U.2.2. İstenilen değerde direnç yoksa seri bağlantı yapılır. dirençler üzerinde düşen gerilimlerin toplamına eşittir” der.. + U. Seri Devrenin Özellikleri İçlerinden aynı akım geçecek şekilde dirençler bir biri ardına eklenirse bu devreye seri devre denir..1.1. U T = U 1 + U 2 + . Seri devrede toplam direnç artar.2. Yani.2.2 Şekil 1. Gerilimler Kanunu ile.5 = 0.. I akımı (birimi amper “A”).1) Çözüm : I= U R I= 1..R n şeklinde de yazılabilir.2. Örnek 1. Birbiri ardınca bağlanan dirençlerden her birinin değeri aritmetik olarak toplanır ve toplam direnç bulunur..5’de verilen devrede dirençler üzerinde düşen gerilimleri beraberce bulalım Çözüm: Öncelikle eşdeğer direnç (bir önceki örnekte olduğu gibi) R AB = R 1 + R 2 + R 3 R AB = 3 + 5 + 7 = 15Ω ve devreden geçen akım (Ohm Kanunu yardımıyla) bulunur. RT veya Reş şeklinde gösterilir.5A bulunur..2: Şekil 1. Eşdeğer Direnç Bulma Tüm dirençlerin yerine geçecek tek dirence eşdeğer direnç veya toplam direnç denir. Örnek 1. 1. Üçgende hesaplanmak istenen değerin üzeri parmak ile kapatılarak denklem kolayca çıkarılabilir.2.2. seri paralel ya da karışık bağlanarak çeşitli değerlerde dirençler elde edilebilir.3: Şekil 1. Kirşof’un Gerilimler Kanunu Kirşof. Örneğin iki adet 300Ω luk direnç seri bağlanarak 600Ω luk direnç elde edilir. “devreye uygulanan gerilim. + U n (V) tur.3.5 8 .4 : Seri devrede akım geçişi 1.1.1 : 1. (Şekil 1.. Seri Devre Şekil 1.R 2 + . A-B noktaları arasındaki eşdeğer direnci hesaplayınız.2. Toplam direnç bulunmasında kullanılan denklem: R T = R 1 + R 2 + R 3 + .3: Seri bağlı direnç devresi Şekil 1. + R n Şeklindedir. Örnek1.5 V’luk pilin uçları arasına direnci 3 ohm olan bir ampul bağlanmıştır.
Kaynak uçlarını takip edersek doğruca direnç uçlarına gittiğini görebiliriz.b. Formül haline getirirsek.2. 1 1 1 1 1 2 +1 3 = + = + = = R eş R1 R 2 3 6 6 6 (2) (1) R eş R ⋅R = 1 2 formülü de R1 + R 2 kullanılabilir. Paralel Devrenin Özellikleri Dirençlerin karşılıklı uçlarının bağlanması ile oluşan devreye paralel bağlantı denir. Paralel Devrede Direnç Toplama Paralel bağlantıda seri bağlantıdan farklı olarak eşdeğer direnç. direnci fazla olan koldan az akım geçişi olur.3. 1.2.6: (a.c) U 1 = I ⋅ R 1 = 2 ⋅ 3 = 6V U 2 = I ⋅ R 2 = 2 ⋅ 5 = 10V U 3 = I ⋅ R 3 = 2 ⋅ 7 = 14 V Kirşof Kanununa göre dirençler üzerinde ki gerilimlerin toplamı üretecin gerilimine eşit olmalıydı.2 Örnek 1. Direnci düşük olan koldan çok. Şekil 1. üzerinden geçen akımlar farklıdır. Başka bir değişle Uk=U1=U2 dir.3.7’deki devrede A ve B noktaları arasındaki eşdeğer direnci hesaplayınız. Dirençler üzerinde ki gerilimler eşit.2. 1. direnç değerlerinin çarpmaya göre terslerinin toplamının yine çarpmaya göre tersi alınarak bulunur.2.Şekil 22.214.171.124. 1 1 1 1 = + + ⋅⋅⋅ + R eş R 1 R 2 Rn Denklem 1. Gerilim Eşitliği 1 3 6 = ⇒ R eş = = 2Ω olarak bulunur R eş 6 3 R eş = R1 ⋅ R 2 3 ⋅ 6 18 = = = 2Ω olarak R1 + R 2 3 + 6 9 Paralel kolların gerilimleri eşittir. Burada Uk kaynak gerilimi başka hiçbir direnç üzerinden geçmeden doğruca R 1 direncinin uçlarına gitmekte dolayısıyla U1 gerilimi kaynak gerilimine eşittir.2.Paralel Devre 1.8 .3. 9 Şekil 1. Akım ve direnç arasında ters orantı vardır. Paralel bağlantıda toplam direnç azalır. U = U1 + U 2 + U 3 = 6 +10 +14 = 30V = Görüldüğü gibi üretecin gerilimi ile dirençler üzerine düşen gerilimlerin toplamı birbirine eşittir.7: bulunur 1.4 : Şekil 1. Tüm bunlar R2 direnci ve U2 gerilimi içinde geçerlidir. Formülümüzü R1 ve R2 paralel dirençlerine uygularsak Sadece iki paralel direncin olduğu devrelerde hesaplamanın kolaylığı açısından.
Asenkron Motorlar endüstride en çok kullanılan motorlardır. Kirşof’un Akımlar Kanunu Kirşof.Yapısı kısa devre rotorlu motorlara göre daha karmaşıktır... Örnek 1.Yataklar Asenkron Motorlarda Devir Yönü Değişimi : Döner alnın yönünün değiştirilmesi ile motorun yönü değişir. 3. Sincap kafesli (kısa devre rotorlu) asm 2. I T = I1 + I 2 + . Daha ucuzdur. Sincap kafesli (kısa devre rotorlu) Asenkron motorlar. I2 kol akımlarını ve I akımını bulunuz. Daha az bakıma ihtiyaç duyarlar. + U R n şeklinde de yazılabilir.rotor çubuklarını keserek döndürme momenti meydana getirir. Maliyeti yüksektir. Frekansı değiştirmek suretiyle istenilen devir sayısı elde edilebilir. Satator (duran kısım) 2. 4.f / p f: Frekans (Hz) p :Kutup sayısı Asenkron Hız (nr) :Rotorun hızına Asenkron hız veya Asenkron devir denir. Hızları değiştirilebilir. Bakım ve tamir masrafları fazladır. Devir sayısı yüke bağlı olarak çok az değişme gösteririler. Çözüm:Kaynak gerilimi paralel dirençlerde düşen gerilimlere eşittir. Rotorun kutup sayısı ile statorun kutup sayısı birbirine eşittir. 5. Bu tip motorların statorları ile sincap kafesli motorların stator sargıları aynıdır. Momentleri yüksektir.Rotoru çelik saçlardan yapılmış silindirik bir göbekten meydana gelir.5 : Şekil 1. Üç fazlı sincap kafesli asenkron motorların yapıları diğer motorlara göre basit olduğunda daha ucuz va az arıza verirler.9 10 .. ns = 60. diğer uçlar ise rotorun üzerine yerleştirilen bileziklere bağlanır. Bilezikli (Rotoru sargılı ) asm.Rotor (dönen kısım) 3. U 15 = = 5A R1 3 U 15 I2 = = = 2. Yapıları basittir ve DC akım motorlarına göre : 1.Silisli saçlar pres edildikten sonra rotor kanalları içine alüminyum eritilerek kısa devre kafes sargıları elde edilir. 7.5A R2 6 I1 = Kirşofun Akımlar Kanunu ile.Gövde ve kapaklar 4.5A Motor : Elektrik enerjisini mekanik enerjiye dönüştüren makinelere denir. 6. 120° derece aralıkla üç adet tek fazlı kalıp sargısı rotor üzerine açılmış oyuklara yerleştirilir. Dezavantajları 1. 2. 9. 1. 2. Şekil 1. 1 ve 3 fazlı yapılabilirler. Nominal yüklerin üzerinde yüklerde hızı yavaş yavaş artar.4. + I n (A) ve I=V/R olduğundan I T = U R 1 + U R 2 + . Çalışmaları sırasında elektrik arkı oluşmaz. döner manyetik alan prensibine göre olur. Birkaç watt’tan çok büyük güçlere kadar yapılabilirler. Asenkron motorların Ana Parçaları : 1.Pervane 5.9’daki devrenin I1 . 2. Bu da iki fazın yerinin değiştirilmesi ile olur. Senkron Hız (ns): Döner alanın devir sayısına senkron devir veya senkron hız denir. Bilezikli (Rotoru sargılı ) Asenkron motorlar.Büyük güçlü motorlarda rotorlara alüminyum yerine bakır çubuklar yerleştirilir. Avantajları 1.. Yukarıda sayılan nedenlerden dolayı Asenkron motorlar sanayide daha çok tercih edilirler. 8. Değişik hızda çalıştırmak için geliştirilmiştir. Üç fazdan ikisinin yeri değiştirilirse motor ters döner. 3.2. Daha az arıza yaparlar.Çubuklar her iki taraftan kısa devre edilirler. I = I1 + I 2 = 5 + 2.5 = 7. Asenkron motorlar rotor yapılarına göre ikiye ayrılır. 4. Rotora yerleştirilen sargıların birer uçları kısa devre yani yıldız bağlanır. Akımlar Kanunu ile “bir düğüm noktasına gelen akımların toplamı o düğüm noktasını terk eden akımların toplamına eşittir” der.Statora yerleştirilen sargılara uygulanan alternatif (AC) gerilimin meydana getirdiği döner manyetik alan . Direnç rotor devresinde iken verimi düşük ve hız regülasyonu kötüdür.1. Momentleri yüksektir. Asenkron motorlar : Asenkron motorların çalışması.
Termik Röle c.) motorun rotor sıkışması sonucu aşırı akım çekmesi 3. Bu tür yol verme yıldızüçgen şalter veya birkaç kontaktör bir zaman rölesi yeterlidir. Motor normal devrine ulaşınca çektiği akım normal seviyeye düşer.Kayma(s) : Senkron hız ile rotorun hızı arasındaki farka denir. Özellikle büyük güçlü motorların devreye girmeleri sırasında çektikleri bu aşırı akımdan dolayı şebekeye ve başka alıcılara zarar verirler. Kontaktörler kontaklarından birisinin arızalanması d. Aşırı Akım Röleleri a. Bimetal ısındığında uzaması daha az olan 11 . Frekans değiştirici ile yol verme Yıldız-Üçgen (λ / Δ) yol verme : Bir Asenkron motorun çalışma gerilimi. Yıldızdan üçgene geçişte süre çok önemlidir. Bu durum sargıların yanmasına sebep olabilir. Manyetik Röle b. Soft Starter (yumuşak) ile yol verme e. En ideal yol verme süresi 10 saniyeden az olmalıdır. Gerilim dalgalanmalarına neden olur. Böylece röleden motor akımı geçer. motor için tehlike yoktur.sürekli olarak devreden geçen akımın termik veya manyetik etkisini kontrol eden ve ısınma. a. Faz Koruma Rölesi 4. Bu süre motor direkt bağlanarak ampermetre ile belirlenebilir. Süre kısa olursa ani akım yükselmeleri. Not: Yük momenti motorun yıldız bağlantı momentinden büyükse motor yük altında kalkınamaz. Üç fazdan birinin şebekeden kesilmesi b. şebeke gerilimine eşit olan motorlara yıldız-üçgen yol verilebilir. Ancak aşırı akımın bir süre devam etmesi. Üç fazdan birinin sigortasının atması c. izin verilen belirli üst seviyeyi geçtiğinde. Motoru besleyen enerji iletim hatlarında büyük gerilim düşmelerine sebep olur.Bu nedenle motor önce yıldız. Faz Sırası Röleleri Ülkemizde en çok kullanılan koruma rölesi Termik Röledir. Gerilim Koruma Röleleri 5. Elektronik Aşırı Akım Rölesi 2. sonra üçgen bağlanarak çekeceği akım azaltılmış olur. Yıldız-Üçgen (λ / Δ) yol verme b. kontaktörün bobin devresini açarak enerjinin kesilmesini sağlayan bir ölçme rölesidir. Bu durumda termistör koruması yapılmalıdır. Mekanik zorlanmalarla (mil sıkışması. ana akım devresine bağlanırlar. Motorun kalkışı sırasında fazla akım çektikleri için kısa süreli aşırı akımlarda görev yapmayan bir koruma rölesi ile motorun korunması gerekir. Bu durumda motora boşta yol verilip motor nominal devrine ulaşınca merkezkaç kuvvet veya manyetik etki ile kavrama hareket ettirilerek motorun yüklenmesi sağlanır. 1. Direnç le yol verme d. Oto trafosu ile yol verme c. Yıldız –üçgen yol vermede motor önce yıldız bağlanarak düşük gerilimle yol verilir.Kalkış süresi yaklaşık 3-5 saniyedir. Aşırı akım röleleri.Motor Normal devrine ulaşınca üçgen bağlanarak motor çalışmasına devam eder. Termik Manyetik Röleleri Termik Manyetik devre kesicilerde termik koruma(aşırı yük şartlarında koruma) devre kesicinin bimetal kısmı ile sağlanır. süre uzun olursa yük momenti fazla ise motor 1/3 moment ile çalışacağından motor aşırı yüklenmiş olur. 2. Termistör Koruyucular 3.Devir cinsinden kayma : n=ns-nr Yüzde cinsinden kayma s= ns-nr /ns Asenkron Motorlara Yol Verme : Asenkron motorlar kalkınma anında nominal akım değerlerinin çok üzerinde (4-8 kat) akım çekerler. Bir asenkron motor üçgen çalışmada yıldız çalışmasına göre 3(üç) kat daha fazla akım çeker. 1. Bu sebeplerden dolayı 5 KW ‘tan büyük asenkron motorlara direkt yol verme yerine kalkış akımını düşürme yöntemleri ile yol verilir. Ancak Bazı işletme şartlarında Termik Röle görev yapmayabilir. MOTOR KORUMA RÖLELERİ Motorları tehlikeye Sokan Aşırı Akım Nedenleri Motorların yanmasının neden olabilecek başlıca arızalar şunlardır. Yıldız bağlamada motorun devri nominal devre yakın olmalıdır. Yük momenti motor momentine eşit olmalıdır. Yıldızdan Üçgene geçişte 1. Aşırı Akım Röleleri Motorların tehlikeye sokan ve aşırı akım çekmesine neden olacak etkiler kısa süreli ise. Bimetal bildiğiniz gibi uzama katsayıları farklı iki metalin birleşmesiyle oluşur. Üç fazlı motorların iki faza kalıp çalışmaya devam etmesi a. 2. motor sargılarındaki ısıyı kısa sürede artırır. Motor ile kontaktör arasındaki kablo bağlantı irtibatının herhangi bir neden ile geçirgenliğini kaybetmesi 2. yatak srması vb. 1. Şebeke voltajının sürekli olarak normal değerinin altında bulunması ve böylece düşük momentle çalışması sonucu fazla akım çekmesi KORUMA RÖLELERİ 1.
Elektronik Aşırı Akım Rölesi Elektronik devre kesicilerde ise aşırı akım elektronik devre ile kontrol edilir.larinin faz-faz arasi gerilim dengesizligi ve motorlarin asiri yüklenmesi karsilasilan sorunlarin basinda gelmektedir. Röle belirlenen süre sonunda motor sargilarini üçgen baglayarak motorun normal devrinde çalismasini saglar. Üzerindeki zaman skalasi (1-10 saat) sayesinde. otoyol aydinlatmalarinda tünellerde veya vitrin otomatigi benzeri çok amaçli aydinlatma tesislerinde isik siddetine göre karanlik bastiginda devreye girecek gün aydinlandiginda ise devreden çikacak sekilde görev yapar. Bazı modellerinde. Bu tip röleler genellikle bahçelerde. Besleme Gerilimi kesilinceye kadar konumunu korur. üzerinde bulunan buton sayesinde de test ve kontrol amaçli kullanilabilir.. Besleme gerilimi verildiginde YILDIZ rölesi çeker ve motor YILDIZ kalkis yapar. Fotosel Röleler: Fotosel röleleri. RÖLE LED 'i yanar. S ve T faz gerilimleri normal degerinde iken Normal LED ’i yanik ve röle çekmis pozisyondadir. Faz-Faz arasi gerilim farki %15’in altina düstügünde röle tekrar çeker. sistemlerin bu tür arizalardan korunmasi amaciyla üretilmektedir. Motor Koruma Rölesi. LED söner. Bunu sağlamak için butona kontaktörün NO (normalde açık) kontağı paralel bağlanarak sağlanır. sonra röle çeker. Bu durumu ortadan kaldirmak için motorun kademeli olarak çalistirilmasi gerekmektedir. LED söner. Röle. t zamani sonunda röle çeker. Enerji verildiginde röle çeker ve ayarlanan t zamani saymaya baslar. Manyetik koruma işlevi (kısa devre şartlarında koruma) devre kesicilerde kısa devre akımının meydana getirdiği manyetik alanın oluşturduğu mıknatıslanma ile çalışan mekanik bir düzenek ile sağlanır. Faz-faz arasi gerilim farki %15’i astiginda Normal LED ’i söner. Röle motor sargilarini yildiz baglayarak motorun düsük devirde çalismasini saglar ve motorun ilk anda sebekeden fazla akim çekmesini engeller. Motor tekrar çalisir. 12 . Enerji kesilinceye kadar röle bu konumunu korur.metale doğru bükülür. Bu şekilde anma akımın üstündeki yük akımlarında. PTC Termistör Rölesi asiri isinmanin elektrik motorlarina zarar vermesini engellemek amaciyla tasarlanmistir. Enerji verildiginde ayarlanan t zamani saymaya baslar. sonra birakir.Her bir faza kısa devre akımının manyetik etkisiyle çalışan mekanik açtırma düzeneği konmuştur. sokaklarda. Motor sargi sicakligi kullanilan PTC’nin sicaklik sinirinin altina düstügünde röle tekrar çeker. İşletme akımı nominal akımın (0. PTC ’li : Motor sargi sicakligi kullanilan PTC ’nin sicaklik sinirini astiginda röle birakir.5 Saniye bekler ve ÜÇGEN rölesi çeker. Gece belirli bir saatten sonra aydinlatma ihtiyaci olmayan yerlerde kullanilir Zaman Röleleri Zaman röleleri çekme gecikmeli rölelerdir. Zira akımın artması sıcaklığın artması demektir. cihazi asiri yüklerden ve kisa devrelerden korur. röle birakir böylece motorun devre disi kalmasi saglanmis olur. Normal LED ’i yanar. Aydinlikta röle çekili degildir. t zamani sonunda röle birakir. röle 30-60 sn. Yapılan bu işleme mühürleme denir. LED yanar.4-1) katı arasında ayarlanabilmektedir. Elektronik devre kesicilerimizin anma akımı ayar sahaları oldukça geniştir. 0. Kesicilerin açma süreleri kesicinin ve çevrenin sıcaklığından bağımsızdır. Mühürleme Devresi: İtmeli Butonlarda üzerindeki basınç kaldırıldığında buton normalde açık konumuna geri döner ve bobinin devresi açılır. Girisine gelen R. Motor Koruma Röleleri Sanayide genis bir kullanim alanina sahip elektik motor. Böylece kesici mekanizmasının açılmasına yardımcı olan bir tırnağı kurtararak kesiciyi devre dışı bırakır. RM : RM röleleri birakmada gecikmeli zaman röleleridir. Bimetalin bükülmesi kesicinin içinden geçen akımla doğru orantılıdır. röle devreye girdikten sonra ayarlanan süre kadar çalisir.Cihaz. kesicinin aşırı akım koruma işlemi bimetal sayesinde gerçekleşir. PTC-Termistör Rölesi PTC : Sanayilerde genis bir kullanim alanina sahip elektrik motorlari çesitli nedenlerle asiri isinir. ayarlanan Lüx degerine göre belli bir zaman gecikmesi sonunda çeker veya birakir. Motor sargi sicakligi kullanilan PTC’nin sicaklik sinirini astiginda röle birakir. .Ayarlanan zaman dolduktan sonra YILDIZ rölesi birakir. Röle ilk konumuna döner. Motorun asiri isinmasi engellenmis olur. Yıldız-Üçgen Rölesi Üç fazli elektrik motorlari ilk kalkis aninda sebekeden yüksek akim çektikleri için sebekeye veya motoru kontrol eden kontrol elemanlarina zarar verebilir. Termik Rölelere karşı bir çok üstünlükleri vardır. Hava kararirken isik siddeti ayarlanan Lüx seviyesinin altina düstügünde led yanar ve 30-60 sn. Sanayide en çok karsilasilan problemlerden biri motorun ilk kalkis aninda fazla akim çekmesidir.üzerinde bulunan dahili sigorta. Hava aydinlanirken isik siddeti ayarlanan Lüx seviyesinin üzerine çiktiginda led söner. bir isik sensörü yardimiyla dis ortamin aydinlik siddetine göre çalisir. Normal olarak bir motora yol vermede bir butona basılarak motor yol verici bobininin enerjilenmesi ve buton bırakıldıktan sonra da bobinin enerjili kalması istenir.
Düsmede açma gerilimi 140V . Röle bu istenmeyen durumlarin motor üzerindeki etkilerini ortadan kaldirmak amaciyla gelistirilmistir. Motor sargi sicakligi kullanilan PTC ’nin sicaklik sinirinin altina düstügünde röle tekrar çeker. AA ve DA da kullanımı için d. motor çalismaz Monofaze Motor Koruma Röleleri Sanayide kullanilan monofaze motorlarin zarar görmemeleri ve verimli çalisabilmeleri için belirli bir gerilim araliginda çalistirilmalari gerekmektedir.200V ayarlanabilir olmasi röle esneklik kazandirmaktadir. Girisine gelen sebeke gerilimi ayarlanan degerler arasinda ise LED yanik ve röle çekmis pozisyondadir. Bu durumlarin motoru etkilememesi amaciyla nötr hattinin kullanilmadigi sistemler için gelistirilmistir. LED yanar. Gerilim sinirlarinin asilmasi motorun zarar görmesi veya istenilen verimin elde edilmemesine neden olur. Gerilim ayarlanan seviyenin altina düstügünde veya 240 V’u astiginda röle birakir. Gürültüyü önlemek için 13 . S. Faz Sirasi Rölesi Faz sirasi rölesi ters fazin kritik önem tasidigi üç fazli sistemlerin korunmasinda kullanilmak üzere gelistirilmistir. T fazlari dogru siralandigi takdirde röle çeker. Fazlardan birinin gerilimi belirtilen sinir degerinin altina düstügü zaman veya faz kesildiginde röle birakir ve motor durur. Isı etkisini düşürmek için c. Bu durum motorda onarimi zor ve maliyetli hasarlar meydana getirir. Motor çalismaya baslar. Faz normal degerine döndügünde röle çeker ve motor tekrar çalisir. (Örnegin gemiler) . Daha iyi endüksiyon için b.Alternatif akım ile elde edilen mıknatısların nüveleri neden silisli saçların preslenmesi ile elde edilir? a. Motor durur. Motor çalisir. LED söner.Motorun asiri isinip yanmasi engellenmis olur. Nötr'süz Motor Koruma Rölesi Üç fazli motorlarda motor sargilarindan herhangi birinin geriliminin düsmesi motorun dengesiz yüklenmesine neden olur. S . LED yanar ve motor yine çalismaya baslar. NOT:Bu Röle monofaze ile çalisan düsük ve yüksek voltajlardan etkilenen motor gibi diger yüklerin korunmasinda kullanilir.Nötr'süz Motor Koruma Rölesi gelistirilmistir. Motor tekrar çalisir.1. R-S-T faz gerilimleri normal degerinde iken röle çeker ve motor çalisir. Girisine gelen R. Eger fazlar ters ise röle birakir. Sebeke gerilimi ayarlanan degerlere gelince röle tekrar çeker.
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?