Botox’un birinci kullanıldığı alan göz hastalıkları olmasına karşın, Botox enjeksiyonları göz hekimleri tarafından yıllarca estetik gayelerle kullanılmamıştır.
O halde Botox’un tarihçesine ve kullanım alanlarına bir seyahate ne dersiniz ?
1895’de Belçika’da kitlesel Botulinum toxin zehirlemesinin akabinde, Belçika’lı Emile Pierre van Ermengem işlenmiş domuz etinden Clostridium botulinum’u (botulinum nörotoksinini salgılayan Gram müspet, anaerob, spor oluşturan, hareketli bir basil) izole etti. Clostridium botulinum toksini saf bir zehirdir. İnsan ve hayvanlarda felçlere ve ölümlere neden olmaktadır. A’dan G’ye kladar 8 tiptir. Klinik pratikte A ve B tipleri kullanılır.
Botulinum ismi, o zamanki Latince’de sosis manasında kullanılan botulus sözünden gelmektedir. 18 ve 19. yüzyılın Almanya’sında sosis zehirlenmeleri yaygın olarak görülmekteydi ve büyük olasılıkla botulizm zehirlenmesine bağlıydı.
Botulinum toksini birinci defa 1970’lerde San Francisco’da Alan B. Scott tarafından, FDA müsaadesiyle gözdeki şaşılığı düzeltmek için kullanılmıştır. Çok çalışan kasa botuninum toksin enjeksiyonu yapıldığında, kasın süreksiz olarak zayıfladığı ya da felç olduğu görülmüştür. Bu zayıflık sinir-kas birleşkesinde asetil kolin salınımı engellendiği içindir. Hudut uçları 120 gün içinde rejerene olur (kendini yeniler) bu nedenle kalıcı tesir için botox tekrarlanır.
1987’de Allergan, göz alanında odaklanmış bir küçük firmayken eser haklarını satın almış, böylelikle Botox oftalmolojinin alanına girmiştir. Birinci kullanım alanları gözdeki kayma (şaşılık) ve gözkapaklarının çok kasılmasıdır (blefarospazm). 1989’da bu iki kullanım için FDA onayı alınmıştır. Daha sonra Dysport, Xeomin ve Neurobloc da C. Botulinum toksiniyle değişik endikasyonlar için geliştirilmiştir. Kozmetik alanda Botox kullanımı birinci defa 1992’de Alastair Carrutrhers ve Jean Carruthers tarafından yayınlanan bir çalışmada bildirilmiştir.
Birinci zamananlarda Botox’un kullanımı daha çok deneme yanılma yoluyla oluyordu. Zira hekimler nereye ve hangi dozda kullanmaları gerektiğini bilmiyorlardı. Vakit içinde Botulinum toksini nöroloji ve fizik tedavi alanlarında spazm olan kasların gevşetilmesinde, migren tedavisinde, koltukaltı/avuç içleri, hatta baştaki çok terlemenin engellenmesinde, idrar kaçırmada, çok diş sıkma, gülerken diş eti gösterme, hatta burun ucu kaldırma, dekolte kırışıklıklarını azaltma üzere çok geniş endikasyonlar için kullanıma girmiştir.
Botox enjeksiyonu kozmetik non-invaziv cerrahide alındaki kırışıklıklar, kazayakları (göz etrafındaki kırışıklıklar), kaş çatmaya bağlı 11 çizgileri, ağız üzerindeki sigara (barkod) çizgileri, dudak köşelerininin aşağı yanlışsız dönmesi (yüze üzgün bir tabir verir), yaşa bağlı burun ucu sarkması, çenedeki portakal kabuğu görünümü, uzunluğundaki kasların çok kasılması sonucu çene altındaki sarkmalar, gülüş bozukluğu, burun üzerindeki yatay kırışıklıklar üzere çok çeşitli durumlarda kullanılabilmektedir.
Botox enjeksiyonunu planlarken, hastanın yaşını, mimik kasları kullanma biçimini ve sıklığını, yüz şekillendirmek için çökmüş kısımlara dolgu ihtiyacını de dikkate almalıdır.
Botox’a bağlı komplikasyonlar daha çok yüksek dozlarda kullanıldığında ortaya çıkmaktadır ve kozmetik botox kullanımında enderdir. Kanama, morluk, şişlik, daha evvel Botox yaptırmış ve kuruluk şikayetleri olan hastalarda göz kuruluğunun artması süreksiz yan tesirlerdir. Kan sulandırıcılara birkaç gün evvelce orta vermek uygun olabilir. Ciltte yara, enfeksiyon, uçuk varlığı üzere durumlarda Botox uygulanmaz. Hamilellik, emzirme, kas hastalıkları, Aminoglizozid çeşidi antibiyotik kullanımı (duyarlılık reaksiyonu) ve yumurta allerjisi (botox’da insan albümini vardır) kırmızı çizgilerdir.
Botox, enjeksiyon yerinden diğer bölgelere yayılıp istenmeyen kasları etkileyebilir. Bu durumda en çok görülebilen yan tesir, göz kapağı düşüklüğü ve çift görmedir. Botox tesiri kalıcı olmadığından, bu yan tesirler 2-3 hafta üzere kısa bir müddette geçer. Kanama da geç olarak ortaya çıkabilir. Bu üzere durumlarda hastanın hekimiyle ilişki kurması değerlidir. Enjeksiyon yapılan bölgeye nazaran yutma zahmeti yahut teneffüs problemi görülürse, acil olarak hastaneye başvurmak gereklidir.
Botox tesiri 3 günden sonra yavaşça başlar. 10-15 gün içinde istenen tesir görülür. Hasta tepkisi evvelce bilinemediğinden, birinci seansta çok yüksek dozda uygulama önerilmez. 15 gün sonraki kontrolda gerekirse ilave yapılabilir ya da meydana gelmiş bir asimetri düzeltilebilir. Evvelce kalma asimetrileri fotoğraflamak, tedaviyi değerlendirebilme açısından değerlidir. 2. Seanstan sonra enjeksiyon önerilmez. Toksine bağışıklık gelişebilir ve sonraki tedaviler etkisiz olur. Sonraki Botox enjeksiyonu için 3 ay beklenmelidir.
Botox’un tesiri bireyden şahsa değişmekle birlikte 3-6 ay kadar sürebilir. Bu mühletin sonunda enjeksiyonun tekrarlanması önerilir. Kaslardaki kasılma azaldıkça, kas hafızası ve mimik kullanma alışkanlıkları azalacak, enjeksiyon aralıkları da buna bağlı olarak uzayacaktır.
Sonuç olarak Botox uygulaması bilhassa kozmetik non-invaziv cerrahide çok geniş uygulama alanı bulmuştur. Gözdeki kaymayı düzeltmek hedefiyle başlayan bu macera, yıllar içinde çeşitlenerek çok farklı alanları ve meslek kümelerini ilgilendiren bir mevzu haline gelmiştir. Göz tabipleri tarafından da günümüzde kozmetik ve öteki gayelerle daha ağır uygulanmaya başlamıştır.