Merkezi olmayan özerk kuruluşların kısaltması olan DAO’lar, genellikle kripto ve Web3 alanında bulunan yeni bir iş yapısıdır. Burada, akıllı sözleşme kodlamasından yönetişim tokeninin piyasaya sürülmesine kadar nasıl oluşturulduklarını ve artılarını ve eksilerini inceliyoruz.
Anahtar Çıkarımlar:
- DAO, tamamen özerk olacak şekilde tasarlanmış ve teoride merkezi bir kontrol noktası olmadan çalışan bir varlıktır.
- Tipik olarak düz bir organizasyon yapısı, şeffaflık, açık erişim, demokrasi ve minimum insan kaynağı ile tanımlanan DAO’lar, blok zincirindeki akıllı sözleşmelerle yönetilir.
- Bir DAO kodlamadan önce, bir amaç, oylama mekanizması ve yönetişim token yapısı sağlayın ve fonları yerinde yönetmek için bir topluluk ve sistem oluşturun.
- Bu yeni kurumsal yapının avantajları arasında şeffaflık, tarafsızlık, hesap verebilirlik ve teşviklerin hizalanması sayılabilir.
- Bir DAO oluşturmadan önce önlenmesi gereken dezavantajlar arasında yasal belirsizlikler, kazara güç yoğunlaşmasından kaçınma, güvenilmez bir oy tabanı ve güvenlik boşlukları yer almaktadır.
DAO’lar Nedir?
Vitalik Buterin bu terimi ilk kez 2013 yılında ortaya atarak kavramın temelini atmıştır. İlk DAO üç yıl sonra kuruldu ve uygun bir şekilde DAO olarak adlandırıldı.
Bir DAO genellikle bu beş özellik ile tanımlanır:
- Düz organizasyon – Bir DAO’da prensip olarak hiyerarşi yoktur ve kararlar liderler veya yöneticiler yerine paydaşlar veya üyeler tarafından alınır; ancak genellikle uygulamada belirli karar alma alanları çekirdek veya seçilmiş bir ekibe devredilebilir.
- Şeffaflık – Bir DAO açık kaynaklı olmalıdır. Herkes akıllı sözleşmedeki kodu inceleyebilir veya DAO’nun blok zincirindeki işlem geçmişini görüntüleyebilir.
- Açık erişim – Teorik olarak herkes, yönetim tokenına sahip olmak gibi önceden belirlenmiş gereklilikleri yerine getirdiği sürece DAO’nun üyesi olabilir.
- Demokrasi – Oylama mekanizmasına bağlı olarak, oylama sürecinden geçtikten sonra hiçbir tarafın bir talebi veto edememesi söz konusu olabilir.
- Minimum insan kaynağı – DAO’lar çoğunlukla algoritmik olarak çalışır, kodla yönetilir. DAO üyeleri zaman zaman akıllı sözleşme üzerindeki hatalar ya da güncellemeler gibi sorunları düzeltmesi için bir kişiyi işe alabilir.
Hakkında daha fazla bilgi edinin farklı DAO türleri Burada.
DAO Nasıl Oluşturulur
Bir DAO’nun geliştirilmesine girişmeden önce, çekirdek ekibinin temelleri çözmüş olması gerekir.
Bunlar tipik olarak şunları içerir:
1) bir amaç
2) bir oylama mekanizması
3) bir yönetişim belirteci veya yapısı
4) bir topluluk
5) fonlarını yönetmek için bir sistem
Bu parametreler tanımlandıktan sonra, bir DAO’nun başlatılması için dört ana aşama vardır.
1. Akıllı Sözleşmenin Oluşturulması
DAO’ların çoğu, grubun kurallarını ve amaçlarını belirlediği için akıllı sözleşme ile başlar. Bu aşama, kodun yazılması ve karmaşıklıkların gözden kaçırılmadığından emin olmak için kodun kapsamlı bir şekilde test edilmesi için geliştiricilerin yardımını gerektirir.
Bu çok önemlidir çünkü akıllı sözleşme bir kez başlatıldığında teorik olarak değişmez hale gelir. Bunun tek istisnası, yönetişim sistemi aracılığıyla değişiklikler için yetki verilmesidir. Bu, akıllı sözleşmede hatalar varsa, üyelerin çoğunluğunun akıllı sözleşmede değişiklik yapmayı kabul etmesi gereken bir oylama turu gerektireceği anlamına gelebilir.
2. Test
Kod yazıldıktan sonra, akıllı sözleşmenin bir test ağında konuşlandırılması gerekir. Bu sayede zayıflıklar, hatalar ve potansiyel ayarlamalar için kapsamlı testler yapılabilecektir.
3. Finansman ve Yönetişim Token Oluşturma
Eş zamanlı olarak DAO, finansman ve yönetişim yapısı üzerinde çalışmak isteyecektir. Tipik olarak, yönetişim tokenları projeye ilgi duyan alıcılara veya katılımcılara dağıtılır. Bunun karşılığında, bu alıcılar veya katılımcılar, genellikle sahip oldukları token miktarıyla orantılı olan oy hakları alırlar.
DAO’nun fonları tipik olarak yerleşik bir hazinede saklanır. Bu dijital para önbelleğine yalnızca bir onay oylama süreci ile erişilebilmelidir.
4. Dağıtım
DAO artık blok zincirinde konuşlandırılmaya hazırdır. Bu tamamlandığında, genellikle orijinal yaratıcıların, geliştiricilerin ve programcıların artık proje üzerinde kontrolü kalmaz ve herhangi bir ek değişiklik yalnızca paydaşların toplu oylamasıyla yapılabilir.
DAO’ların Avantajları
Bir kişi neden geleneksel bir start-up yerine bir DAO kurmaya karar verir? İşte bu yeni iş modelinin artılarından birkaçı:
- Tarafsızlık – DAO’ların özerk yapısı, fikir veya duygu temelli çatışmalar gibi insanları içeren belirli yönetim sorunlarından kaçınmalarına veya bunları azaltmalarına yardımcı olabilir. Akıllı sözleşmelerin yardımıyla DAO’lar, ideal haliyle, her üyenin bağımsız olmasını ve tekliflerinin büyük ölçüde kaliteye dayalı olarak değerlendirilebilmesini sağlamayı amaçlamaktadır. Bir DAO genellikle kararların geleneksel yukarıdan aşağıya bir yapının aksine aşağıdan yukarıya verildiği bir organizasyon olarak tanımlanır.
- Şeffaflık – Geleneksel kuruluşlar kararlarının ve tartışmalarının çoğunu kapalı kapılar ardında tutar. Ancak DAO’lar bir blok zinciri ağı üzerinde çalıştıkları için herkesin finansal işlemleri veya karar alma süreçlerini görüntülemesine olanak tanır. Bu, DAO’ya fayda sağlayacak eylemleri teşvik eder ve topluluğa karşı eylemleri caydırır. Nihayetinde, üyelerinin birbirlerine ‘güvenmesini’ gerektirmeyen bir ortam sağlar.
- Hesap verebilirlik – Şeffaflık, kurum içindeki her katılımcının hesap verebilirliğini beraberinde getirir. Kuruluşun zincir üzerindeki her faaliyeti blok zincirinde kalıcı olarak belgelenir. Dolayısıyla, itibarlarını korumak istiyorlarsa, her üye bir dereceye kadar kuruluşun çıkarları doğrultusunda hareket etmelidir.
- Hizalanmış Teşvikler – Tokenların çıkarılması ve elde tutulmasına izin verilmesi, kuruluş üzerinde etkisi olan herkesin kuruluş için mümkün olan en iyi sonucu elde etmeye teşvik edilmesine yardımcı olur. Bu, canlı toplulukların oluşturulmasını sağlayarak paydaşları platformu tanıtmak için zaman ve çaba harcamaya teşvik eder.
DAO’ların Riskleri
Bununla birlikte DAO’lar, kripto alanı hala sınırlarını test ettiği için yeni bir organizasyonel yönetim biçimidir. Organizasyon yapınız olarak bir DAO seçmeden önce göz önünde bulundurmanız gereken en önemli riskler şunlardır:
- Yasal Belirsizlikler – DAO’ların eksikliklerinden biri, bunların yönetiminde kesin kural ve düzenlemelerin olmamasıdır. Çoğu durumda, bu kavram nispeten yeni olduğu için, kurucular ve komite üyeleri hangi ülkenin yasalarının geçerli olduğunu veya kuruluşun mali makamlar veya menkul kıymetler düzenleyicileri gibi belirli düzenleyici kurumların yetki alanına girip girmediğini bilmeyebilir. Bu durum, belirli düzenleyici kurumlara ve onların kararlarına uyum sağlamak için önemli ve karmaşık değişiklikler gerektirebileceğinden, DAO üzerinde yansımalara neden olabilir.
- Gücün Yanlışlıkla Yoğun laştırılması – DAO’ların bir diğer zayıf noktası da oylama sisteminin temeli olarak yönetişim tokenlarına yaygın bir şekilde güvenmesidir. Bu sistem kurum içinde katılımı teşvik etse de çeşitli sorunlara yol açabilir:
- Bir DAO’nun katılımcıları, DAO’nun amacına ulaşmak için farklı tercihlere ve bakış açılarına sahip olabilir. Örneğin, bazı üyeler yüksek risk almayı tercih ederken, diğerleri ‘yavaş ama emin adımlarla’ yaklaşımını tercih edebilir. Sorun şu ki, yönetişim jetonuna sahip birkaç üye yüksek riskli yaklaşımı benimsemeye karar verirken diğer üyeler aynı fikirde değilse, bu durum iç çatışmaya neden olabilir.
- Oylama Dengesizliği – Oyların yalnızca her üyenin sahip olduğu token sayısına göre tartılması, sistemi katılımcılar arasında fırsatçı davranışlara maruz bırakır. Örneğin, çok sayıda tokena sahip olan spekülatörler, kısa vadede tokenların fiyatını artıran eylemler için oy kullanabilir. Ancak bunu yapmak projenin uzun vadeli beklentilerini tehlikeye atabilir. Buna karşılık, yönetim kurulu üzerinde kontrol elde etmek basit veya hızlı bir süreç olmadığından, geleneksel bir şirket bu sorundan daha iyi kaçınabilir.
- Saldırılar – DAO’lar özellikle belirli saldırı türlerine maruz kalabilir. Kötü niyetli ve büyük sermayeli taraflar, yönetişim tokenlerini mevcut sahiplerinden satın alabilir ve DAO’ya zarar veren kararlar için oy kullanabilir. Bu açıdan bakıldığında, eleştirmenler DAO’ları demokratik olmayan veya yönetişim saldırılarına açık olarak tanımlamıştır çünkü kötü bir aktör potansiyel olarak kuruluş üzerinde etki ve kontrol sahibi olma yolunu satın alabilir.
- Deneyimsiz Seçmenler – Geleneksel bir şirketin bir DAO’dan daha iyi performans gösterebileceği bir diğer husus da kararların genel kalitesidir. Bir şirkette, kuruluşun yönü ile ilgili karar verme yetkisine sahip olanlar genellikle bu alanda deneyim sahibi kişilerdir. Ancak bir DAO’da üyeler, yönetişim konularında bilinçli kararlar almak için çok fazla pratiğe veya uzmanlığa sahip olmayabilir.
- Verimsiz Oylama Süreci – Tipik bir DAO’da, oylama sürecinden geçmeden hiçbir değişiklik uygulanamaz. Çoğu durumda iyi olsa da, diğer durumlarda verimsizdir. DAO’nun bir güvenlik açığını gidermek için akıllı sözleşmede derhal bir değişiklik yapması gerekiyorsa bu bir güvenlik tehdidi olabilir. Üyeler kısa bir süre içinde fikir birliğine varamazsa, DAO bir güvenlik ihlali riski altında olacaktır.
- Akıllı Sözleşme Riskleri – DAO’lar tekliflerini akıllı sözleşmeler aracılığıyla yürütebilirken, bu hem bir avantaj hem de dezavantaj olarak çalışabilir. Bu harikadır çünkü bir teklif geçtikten sonra akıllı sözleşme bunu hemen uygulayabilir. Bununla birlikte, kripto dünyasında akıllı sözleşmelerin güvenli olduğu asla garanti edilmez ve istismarlara veya saldırılara maruz kalabilir. Çok güvenli olsalar da, bir akıllı sözleşme asla %100 savunmasız olamaz.
Sonuç: DAO’lar Gelecek mi?
İşte bir DAO oluşturmanın dört adımı ve iş modellerinin en önemli artıları ve eksileri. Web3 genişledikçe daha fazla DAO görmeyi bekliyoruz, ancak projeniz için iyi bir eşleşme olup olmadığı yukarıda listelenen faktörlere bağlıdır. Ayrıca, alandaki en ünlü DAO’lardan bazıları hakkında bilgi edinmek için DAO’lara giriş yazımızı okuyun.
Durum Tespiti ve Kendi Araştırmanızı Yapın
Bu makalede listelenen tüm örnekler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Bu tür bilgileri veya diğer materyalleri yasal, vergi, yatırım, finansal veya diğer tavsiyeler olarak yorumlamamalısınız. Burada yer alan hiçbir şey, Crypto.com tarafından herhangi bir madeni para, jeton veya diğer kripto varlıklarına yatırım yapmak, satın almak veya satmak için bir talep, öneri, onay veya teklif teşkil etmez. Kripto varlıkların alım satımından elde edilen getiriler, bulunduğunuz ülkede sermaye kazancı vergisi de dahil olmak üzere vergiye tabi olabilir. Crypto.com ürünlerinin veya özelliklerinin herhangi bir açıklaması yalnızca açıklama amaçlıdır ve bir onay, davet veya talep teşkil etmez.
Geçmiş performans, gelecekteki performansın garantisi veya öngörücüsü değildir. Kripto varlıkların değeri artabilir veya azalabilir ve satın alma fiyatınızın tamamını veya önemli bir miktarını kaybedebilirsiniz. Bir kripto varlığı değerlendirirken, mümkün olan en iyi kararı vermek için araştırma ve durum tespiti yapmanız çok önemlidir, çünkü herhangi bir satın alma işlemi tamamen sizin sorumluluğunuzda olacaktır.