Tag Archives: Bedri Rahmi Eyüboğlu
Yazar, düşünür, şair ve ressam Bedri Rahmi Eyüboğlu, 1946 yılının Mart ayında Hasanoğlan Köy Enstitüsü’nde dört gece kalmış. İzlenimlerini Ülkü dergisine yazmış. “Enstitülerde üç tane kardeşim var. Biri toprağın dilinden anlar (Mustafa), biri yapıdan (Mualla), biri de dilden ve halden (Sabahattin). Enstitülerin temeli atıldığı günden beri bu üç kardeş nöbetleşe bana, bu yuvalardan sıcağı sıcağına haber taşıdılar. Hem de ne güzel haberler!”
Sanatın her dalına ilgi duyan Bedri Rahmi sinemaya da merak duymuş. “Yüzde Yüz Sinema” adlı, 1945 yılında yazılmış yazıda şu satırlar var: “İki gece üst üste sinemaya gitmek her kula nasip olur. Fakat üst üste iki güzel film seyredebilmek herhalde kolay kolay elde edilecek bir nimet olmasa gerek. Bir tek güzel film seyredebilmek için birkaç kilometre tatsız tuzsuz fotoğraf seyrettik. Kaç salon dolusu teneke gürültüsü, kaç vagon dolusu tabanca, piştov, mitralyöz ve bir o kadar katır nalını sineye çektik. Bir damla bal için sinema bize birkaç ton keçiboynuzu yutturdu!.. Saroyan’ın İnsanlık Komedyası adlı kitabından alınmış film. Film başlar başlamaz beni can evimden yakalamıştı: Beş altı yaşlarında bir çocuk dikkatle dört beş avuçluk taze eşilmiş bir toprak yığınına bakıyor. Toprak mütemadiyen kımıldıyor. Bir de bakıyorsunuz bir tarla faresi. Habire toprak kazıyor ve kazdığı toprağı itinayla çekerek yuvasının kapısına yığıyor. Beş yaşındaki çocuğun mükemmel bir aktör olduğu muhakak. Fakat bu minik tarla faresi de toprak eşelemesini Komedi Fransez’de öğrenmedi ya.”
Aynı yıl yazdığı “Rüya Fabrikaları” adlı yazıda şu satırlar dikkat çekici: “Bilhassa küçük sinema salonlarında projeksiyondan fışkıran ışık sütunu üzerinde esrarlı helezonlar çizen sigara dumanlarının yardımıyla ‘sinema’ bir kat daha rüyalaşır. Ve ben sinema salonlarında satın aldığım bu rüyaları, kendi bedava rüyalarıma karıştırırım ve gördüğüm bütün filmleri, rüyalarımı unuttuğum süratle unutur giderim… Birisinin açık, ötekinin kapalı gözlerle seyredilmesine rağmen ben ‘rüya’ ile ‘Sinema’ arasında yakın bir akrabalık olduğuna kaniyim.”
1952 yılında bir senaryo yazar Bedri Rahmi: “Halk Şairi Aşık Veysel Şatıroğlu’nun Hayatı ve Maceralarına Ait Film Senaryosu”… Yaklaşık 60 sayfalık bu senaryo aynı yıl Metin Erksan tarafından sinemaya aktarılır. Metin Erksan’ın yönettiği ilk filmdir bu. Adı “Karanlık Dünya” olarak değiştirilir.
Bedri Rahmi’nin senaryosunda Aşık Veysel’in Köy Enstitüleri’nde usta öğreticilik yaptığı 1940’lı yıllara hiç değinilmemiş nedense. En az on enstitüyü dolaşıp aylarca saz çalmayı ve türkü söylemeyi öğrettiği yıllara yer verilmemesi çok düşündürücü. Sansür edilme korkusu ağır basmış olabilir. Oysa filmin çekildiği 1952 yılında 21 Köy Enstitüsü henüz kapatılmamıştı. Gerçek mekanlarda enstitü öğrencilerinin katılımıyla çok güzel sahneler çekilebilirdi. Ne yazık ki bu fırsat kaçırılmış oldu.
Perdeye yansıyan film beğenilmez, ağır eleştirilerin hedefi olur. Bedri Rahmi senaryosunu şöyle savunur. “… filmin kuşa dönmemesi için bir ay kadar gece gündüz stüdyoya taşındık. Bazı boşlukları sözle kapatmaya çalıştık. Ortaya insanı rahatsız etmeyen bir şey çıkması için elimizden geldiği kadar çalıştık. Fakat en sonunda ne olduğunu görmeden ‘Film, Ankara’ya sansüre gitti’ dediler. Bekle gelmez, bekle gelmez… Meğer filmi sansür yasak etmiş!… Onlar ermiş muradına, biz çıkalım kerevetine, demeye kalmadı. Patron filme bu kadar para yatırmış. Durur mu? Uğraşmış, didinmiş. Bir sene sonra film tekrar canlanmaz mı? Ama ne şekilde bir canlanma!… Benzetmek gibi olmasın öteki dünyadan geri dönmek gibi bir şey…Veysel’in hayatı için kaleme aldığım kırk sayfadan, filmde kırk satır ya kalmış ya kalmamış. Ya o ilaveler, ekler, köstekler, göbekler… Bunların hiç birisinden benim haberim bile yok. Bütün bu ilaveleri film piyasaya çıktıktan sonra gördüm… Senaryosunu benim yazdığımı afişlerle ilan eden bu filmin ne başının, ne ortasının, ne sonunun yazdıklarımla ilgisi var… Bir resim sergisinde kulağıma çalınan bir konuşmayı size aynen aktarayım:
-Şu Aşık Veysel yok mu? diyordu birisi. Çok şanslı adammış.
-Neden? diye sordu öteki. Hayatı filme alındığı için mi?
-Yooo… Hayatı üzerine çevrilen filmi hiçbir zaman göremeyecek de ondan.”
(02.11.2013,http://www.ozgur-gundem.com/)
Resim ve şiirleriyle tanınan Eyüboğlu, yozlaştırılan günümüz sanatında, geçmişin yitirilmiş ve rafa kalkmış tartışmalarından sıyrılıp, hâlâ kendine yer buluyor.
“Öyle bir sanat ki, onu hiçbir sınır durduramasın, gümrük kapılarında sürünmesin, mabed eşiklerinde aşınmasın, kütüphanelerin raflarında beklemesin.’’
Mavi gezi bir ağaçtır/Dalları deniz./Mavi gezi bir bahçedir/Gülleri deniz./Mavi gezi bir gelindir/Telleri deniz./Mavi gezi bir beşiktir/Bebeği deniz.
Sanat tarihimizde 1930 ile 1970 tarihleri arası, kavramsal tartışmaların belki de en yoğun yaşandığı dönemdir. Sanat için sanat, halk için sanat; devlet sanatı, modern sanat vs. gibi… Oysa sanatçılarımızın tutkuları ortaktı; sanatın ne olduğunu anlamak ve anlatmak. Çünkü yaşanan, topyekun bir varlık mücadelesiydi. Bu nedenle, örneğin resim sanatımızın ulaştığı noktayı göstermek arzusunda olan ressamlarımızın üslup farklılıklarından doğan tartışmalarına dönemin aydınları; hatta bürokratları dahi katılmıştır. Bedri Rahmi Eyüboğlu, söz konusu tartışmaların odağında bulunan çok yönlü bir sanatçı olarak Çağdaş Türk Resmi’nin oluşumunda ve özgün şiirleriyle edebiyatımızda ayrı bir yere ve öneme sahiptir.
Eyüboğlu’nun 1935-36 tarihlerindeki resimlerde daha Van Gogh, Duffy ve Mattisse etkileri yoğundur. Guvaj, bu dönemin önde gelen tekniğidir. Bu yenilikçi yaklaşımı nedeniyle, Sovyetler Birliği’nde açılan ilk Türk resim sergisine Hasan Ali Yücel’in teklifiyle Bedri Rahmi’den üç resim seçilmiştir. Gerçi hoş, sanatçının en dikkat çekici resimleri arasında örnek gösterilen çalışmalarının bir bölümünü ise Paris’teki NATO binası için yapmıştır.
Bununla birlikte Bedri Rahmi, sanatın işlevini, halktan alınanın daha güzel ve faydalı bir şekilde yine halka sunulması çabası olarak görür. Eserlerinde yalın anlatım ya da şiirlerindeki halk söylemleri, masal öğeleri, yerel kullanımlar da halkı sanatla buluşturma gayretinden kaynaklanan bir tavrı işaret eder. Bu aynı zamanda söz konusu dönemin de temel özelliklerinden biridir. Dolayısıyla yeni edebiyatımızı ve çağdaş resim sanatımızı besleyen en güçlü kaynakların halk edebiyatı ile söylenceler, farklı müzikler ve masalların da olduğu halk kültürü olduğunu söyleyebiliriz.
Bu konuda, Ahmet Hamdi Tanpınar, Bedri Rahmi’nin şiiri ile ilgili olarak, “Bedri Rahmi’nin bir tarafını hayat içtihası yaparsa, öbür yanını da gittikçe ağır basan bir populizme meydana getirir. Filhakika bu şairde başından itibaren görülen saz ve halk şairlerinden ve bilhassa halk dilinden gelme unsurlar, sonuna doğru eserin hakim vasfı olurlar. Bedri Rahmi Eyüboğlu bu tecrübeyi son zamanlarda büsbütün kilim ve diğer halk sanatlarındaki motiflerin ve stylisationun emrine vermek suretiyle resmine de nakledecektir” demiştir.
Eyüboğlu ise bu değerleriyle birlikte sanatçıyı şöyle tanımlar, bir anormal insan olarak: “Ya saralı olacaksın ara sıra ağzın burnun köpürecek, şırak diye olduğun yere uzanıp debeleneceksin, ya ara sıra hiç kimsenin uğramadığı bir tarafa doğru estirecek, hiç kimsenin anlayamadığı bir şeyler söyleyecek kısacası bir parça oynatacaksın, ya hiçbir kabadayının içemediği kadar içkiye veya çeşitli zehirlere dayanacak, hiçbir çenginin beceremediği oyunlar döktüreceksin, bir kelime ile bambaşka bir insan olasın ki sanat yapabilesin!” Halk sanatından beslenen sıra dışı sanatçı… Tam bir geçiş dönemi tanımlaması olarak…
Sanatçı kendini aldatmamalıdır…
Kimi zaman sanatı insanlarda güzellik duygusu uyandıran bir araç olarak tanımlayan Bedri Rahmi’ye göre, sanatçının önce kendisini aldatmaması, güzelliğe varabilmek için olmazsa olmazdır.
Çünkü güzellik her yerde ve her şeyde vardır. Bununla ilgili bir mülakatında “Tabiat karşısında yalnız kendi intibaınıza ehemmiyet vermeniz ve binnetice sevdiğiniz sanat eserlerini tamamıyla unutmanız lazımdır. Muhakeme sadece ‘şahsi hissinizin’ en kuvvetli en basit ifadesini bulmak için müdahale etmelidir” demiştir. Başka bir yerde ise “Kendini sanata adamışları deli divane eden nedir bilir misiniz? Nur topu gibi bir emek halkasına bir halka daha ekleyeyim derken, ilk halkayı darmadağın etmek. Olgun bir meyve ağacı beklerken yapraktan daldan, gövdeden vazgeçtik, fidandan, tohumdan olmak” diyerek, harcanan muazzam çabaya dikkat eder.
“Sanatı bir ihtiras halinde ölene kadar ciğerleriyle körükleyen dahilere” küfreden; “Sanatı bir eğlence olmaktan çıkarıp onu korkunç bir ilim, ucu bucağı olmayan bambaşka bir alem yapanları” dinlemeyen Eyüboğlu, gerçekte çokça önemsediği halk kültürüyle yoğrulmuş sanatı salt bir eğlence olarak görmez, içselleştirir: “Öyle bir sanat ki, dostlar için değil, düşmanlar için değil, müzeler, salonlar için de değil, herkes için. Öyle bir sanat ki, onu hiçbir sınır durduramasın, öyle bir sanat ki, gümrük kapılarında sürünmesin, cami, kilise, mabed eşiklerinde aşınmasın, kütüphanelerin güzel raflarında beklemesin. Öyle bir sanat ki nesilden nesile, dehadan dehaya, asırdan asıra, imbikten imbiğe süzülmesin. Ona uzanabilmek için ne ilimden uzun kollar ne de herhangi çapraşık sanat bilgilerinden çapraşık yollar dilenelim. Öyle bir sanat ki, bir buğday tanesi kadar mütevazi, bir dilim ekmek kadar ucuz, bir baş soğan kadar yanı başımızda olsun. Öyle bir sanat ki ona günde üç nöbet acıkalım ve onunla günde üç öğün doyabilelim.”
Modern sanatın ve geleneksel sanatlarımızın bir sentezini yaratma çabası günümüzde de devam ediyor. Bedri Rahmi Eyüboğlu ve daha birçok aydın, sanatçı, sosyolog ve sanat tarihçi kültürel gelişmişliğe resim ve yazılarıyla destek vererek; halk veya saray sanatının Batı’dan alınan tekniklerle yeniden yorumlanması ve bir senteze gidilmesi yönünde düşüncelerini beyan etmişlerdir.
Göcek, Taşkaya’daki Osmanağa Suyu’nun bulunduğu koy, “Bedri Rahmi Koyu” adıyla anılır. 13 Ağustos 1973 yılında oğlu Mehmet Eyüboğlu’nun düzenlediği “Mavi Gezi”ye katılan Bedri Rahmi için, bu gezi aynı zamanda 13 Ocak 1973’de kaybettiği Sabahattin ağabeyini anma anlamını da taşır:
“Mavi gezi bir mavidir adı yok / Ağam sensiz bu mavinin tadı yok.”
Evet… Yalnızlığımız kadarız ve yalnızlığımız mis kokmalı…
BÜYÜK ŞEHİR
Bir değil hallerin beş değil
Nasıl anlatsam hepsini bir bir
Nasıl bağlansam sana nasıl, büyük şehir.
Yüz tane kolum olsa kucaklamağa yetmez
Tepeden tırnağa dudak kesilsem bitip tükenmezsin.
Anten misali gerilse bütün damarlarım
Nasıl duyarım semt semt bucak bucak seni
Nasıl sararım?
Büyük hastanelerinde yatarım insan dolu,
Büyük gemilerine binerim mahşer,
Hanların dolu, hamamların dolu…
Gel gör ki her Allahın günü
Göz göze, diz dize
Tramvayda, sinemada, meyhanede, mabette.
Herkes kendi murdar karanlığına gömülmüş
Herkes gurbette.
Kökü dışarda diyorlar
Varlıklı bir ailenin çocuğu olarak, rahat bir gençlik geçiren ve bir bölümü yurtdışında olmak üzere iyi bir eğitim alan Bedri Rahmi Eyüboğlu, Nâzım için yazdığı, bazı dizeleri sonradan türkü de yapılan şiirinde şöyle sesleniyor:
Sana kökü dışarda diyenlerin kökleri kurusun
Kurusun murdar ilikleri dilleri çürüsün
Şiirin gökyüzü gibi herkesin
Sen Kızılırmakçasına bizimsin
En büyük demircisi dilimizin
Canımız ciğerimizsin
Kaynak: 22 Eylül 2013, http://haber.sol.org.tr/
Romanlarında Anadolu insanının gerçek dünyasını destansı boyutlara taşıyan, yaşanmış ve yaşanan gerçeği mitlerin, efsanelerin evreninde çoğaltan Yaşar Kemal, sadece bir romancı ve halkbilimci değil, gazetelerimizde modern röportaj yazarlığının da kurucusudur. Onun, her biri yayımlandığı dönemde olay yaratan röportajlarında gerçek, hayat buldu ve okuyucuyu sarstı.
Bu Diyar Baştanbaşa dörtlüsünün ikinci kitabı Yanan Ormanlarda Elli Gün ?Doğuda İnanılmaz Şeyler Gördüm? başlıklı bir röportajla başlar. İnanılmaz ve acı şeyler
?Halk duyarlığının yarattığı efsanelerin sınıf gerçeğinden soyutlanmadan (kısaca bir mystification?a gitmeden yansıtıldığına tanık oluyoruz.?
Hilmi Yavuz, Cumhuriyet, 8 Nisan 1971
?Yazar, hikayeci ve romancı Yaşar Kemal nereye gitmişse, kimle karşılaşmışsa, hangi konuya eğilmişse hiçbirinde yüzeyde kalmamıştır. Bir hukukçu değildir, bir iktisatçı hele, hiç! Ama o iki meslekten olanlardan daha çok yurdunun sorunlarına, insanın dertlerine ve kişiliklerine eğilmesini, bakmasını ve görmesini bilmiştir.
Tarık Dursun K., Milliyet, 11 Mart 1971
Kitabın Künyesi
Yanan Ormanlarda Elli Gün (Bu Diyar Baştanbaşa 2)
Yaşar Kemal
Tür: Röportaj
Kapaktaki Resim: Bedri Rahmi Eyuboğlu
Basım Yılı: 2004
Sayfa: 221
‘Mavi Yolculuk Defterleri’, Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun şairliği ile ressamlığını bir araya getiriyor. Böylece Bedri Rahmi’nin bu iki yönünün nasıl hal hamur olduğunu görme fırsatı buluyor okur. Oldukça özenle hazırlanmış bu kitap Bedri Rahmi ve arkadaşlarının, Cevat Şakir’in çağırısıyla gittiği mavi yolculuktaki not defterlerinden oluşuyor.
Resimden çok edebiyata düşkünlüğümden olsa gerek, ben Bedri Rahmi Eyüboğlu?nu şair olarak tanıdım ilkin. Dol Karabakır Dol kitabında yer alan şiirler özellikle yer etmiş aklımda. Ressamlığını sonradan öğrendim. Şiirleri gibi resimlerini de sevdim. Öyle ki 1973 yılında yaptığı Han Kahvesi isimli resmi yıllardır yanı başımda duruyor. Resimde biri saz çalıyor, türkü söylüyor diğeri
Onun unutamadığım, zihnimde yer etmiş resimlerinden önce dizeleri var tabii. Dol Karabakır Dol?da yer alan ?Yıl Yetmiş Yaş Altmış Dol Karabakır Dol? şiirindeki üç dize hele, okuyanın hafızasından kolay kolay silinmez gibi gelir bana: Olmuyor oğlu olmuyor/İşin kötüsü bir günde/Beş defa akşam oluyor
Bedri Rahmi kendini şair mi sayar ressam mı? Bunun yanıtını onun kaleminden okumak en iyisi: ?Bir elinde dolmakalem, öteki elinde fırça ile dolaştığı için elleri daima boya içerisindedir. Resimden yorulunca yazı yazmaya başlar. Kendini ressamlara sorarsanız: ?Ressamlığı şöyle böyle, ama iyi şiir yazar?, derler. Muharrirlere sorarsanız: ?Muharrirliği şöyle böyle, fakat iyi resim yapar?, derler. Terzilerden ve berberlerden pek hoşlanmaz. El Greco?ya, Rus romanlarına, pastırmaya ve halk türkülerine bayılır. Gündüzleri resim yaptığı, geceleri yazı yazdığı söylenir. Bunlardan hangisini daha çok sevdiğini kestirmek güçtür.?
Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları da şairliği ile ressamlığını bir araya getirdi Mavi Yolculuk Defterleri isimli eserde. Böylece Bedri Rahmi?nin bu iki yönünün nasıl hal hamur olduğunu, birbirinden ayrılmaz parçalar halinde onun hayatına işlediğini görme fırsatı sundu. Oldukça özenle hazırlanmış bu kitap Bedri Rahmi ve arkadaşlarının, Cevat Şakir?in çağırısıyla gittiği mavi yolculuktaki not defterlerinden oluşuyor. Editörün notuna göre daha önce hiç sergilenmemiş resimleri, çizimleri ve hiç yayımlanmamış şiirleri buluşuyor okurla.
Yolculuğa katılanlar ve güzergâh, yolculuğun hem düşünsel anlamda hem doğa bakımından ne kadar zengin olduğunu gösteriyor. İlk geziye katılanlar Sabahattin Eyüboğlu, Sabahattin Ali, Erol Güney ve onun arkadaşı Benya, Necati Cumalı ve şair Fuat Ömer Keskinoğlu?dur. Tabii ki Cevat Şakir?in yanında ahtapot avcısı Paluko bulunmaktadır. Bedri Rahmi?nin farklı yıllara ait mavi yolculuklarındaki bu defterlerde, ressamın fırçasının ucuna balıklardan sonra en çok takılan Paluko?dur belki de. Ahtapot avcısını, otururken, ayakta renkli ve karakalem çizmiştir birkaç kere.
Balıkları ise başka bir dünya. İçine çıplak bir kadını sakladığı çeşit çeşit balıklar sayfalarca bir renk cümbüşü… Bir bilim adamı titizliğiyle, çizdiği balıkların altına isimlerini yazıyor, bazen çizdiği balığa ağız dolusu bir ?merhaba?yı da not düşmeyi ihmal etmeden.
Denizin dibindeki rengârenk dünyadan çıkıp sayfalara düşen balıkların arasında neler yok ki… Paşa pantolonu, Lipsos, Drogonya, Orfoz, Trança…
Şiirlerini okuyanlar bilir, Bedri Rahmi?nin nasıl bu not defterinin başköşesinde balıklar varsa şiirlerinde en tepeye meyveler ve tabiat yerleşmiştir. Diyelim ki doğanın her yanı, her ayrıntısı, her parçası başlı başına bir konu onun için. Üzüm yeşiliyle dostluğuna şahit olduğumuz şiir çıkar mıydı kaleminden yoksa? Gel benim üzüm yeşilim/Yandaki zeytine gidelim/Gel benim üzüm yeşilim/Çam ağacına gidelim… Diye diye devam eder şiir. Nerelere gitmez ki can yoldaşı üzüm yeşiliyle. Nar ağacına, maviye, Trabzon üzümüne… Bedros?ta son bulur yolculuk.
Bedri Rahmi?nin doğa sevgisi olur da insan sevgisi, insanına duyduğu sevgi, Anadolu?ya hayranlığı eksik kalır mı? Resimlerinde, şiirinde, yazılarında Anadolu kültürüne, halkına, onun söz söyleme, nakış işleme sanatına hayranlığını ve bunların önemini bıkmadan usanmadan yazar, çizer, anlatır.
Bir yazısında,1952 yılında Nurullah Ataç?ı eleştirir, bugünün gençlerine halk şiirini örnek göstermeyelim dediği için. Ataç, ?Halk şiirini sevebiliriz ama onu bugünün gençliğine örnek diye göstermeyelim. Bizim gençlerimizin hepsinde değilse de çoğunda zaten tembellik var, şunun bunun ardından gitmekle, bir iş yaptıklarını, gerçek şiire vardıklarını sanıyorlar. Onlara güzel diye halk şiiri gösterdin mi kendileri de halk şiiri yazıyorlar? demiştir…
Bedri Rahmi bu yazıya yanıtında hayli öfkelidir. ?Ataç durup dururken halk sanatını kötüleyecek yerde onun ne olduğunu, ondan nasıl faydalanacağımızı anlatsa ya. Halk sanatını sevmek onu taklit etmek midir? Halk sanatını sevmek: Ondaki sonsuz yaşama, yayılma gücünü anlatmak demektir. Halk sanatı; üzerinde küflenmemiş milyonlarca kitap yığılmamış; körpe, dinç değerlerle doludur? der. Yazının devamında da kendine has o hoş üslubuyla bakın nasıl çatar Batı?ya ve sadece onun sanatını yüceltenlere: ?Shakespeare?i ebem de sever ama Kağızmanlı Hıfzı?nın ağıtını sevip, sevdirmek için herhalde edebiyat kültüründen başka bir kültür daha lazım. Kendi halkımızın sanat gücüne inanmak.?
Bedri Rahmi?nin sırtını Batı?ya döndüğünü söylemek mümkün değildir elbette. Kardeşi Sabahattin Eyüboğlu?nun yanına, Paris?e gittiğinde Gauguin, Matisse, Braque, Dufy, Utrillo?yi inceler ve tabii El Greco?yu da.
Atölyesinde asılı ?yemininin? bir tarafında El Greco?nun bir tablosunun diğer tarafında bir Anadolu kiliminin olması Anadolu ve Batı sanatının sentezi için didinip durduğunun, halkından, yerelden beslenerek yaratmanın doğru olduğuna inancının ilanıdır adeta.
Cumhuriyet?te 29 Ocak 1953?te yayımlanan yazısında yerelden beslenmenin vazgeçilmezliğini dile getirir: ?Yalnız sanat alanında değil, hangi konuda olursa olsun yerli olmadıkça, yerli malı damgasını yemedikçe dünya çapında iş çıkaracağımıza aklım yatmaz.? Aklına yatmayan bir başka şey de halkından uzak şairlerdir: ?İçinde yaşadığı çevreyi incelemeyen, ona bağlanmayan derdiyle dertlenmeyen bir şair tasavvur edemiyorum.?
Bedri Rahmi?den bahsedince, oradan oraya dolanmaktan, yeni yeni konulardan söz açmaktan kaçınmak olanaksız. Sanat üzerine yazıları, şiirleri, resimleri, rengârenk dünyasının kapılarını bir aralayınca bir daha kapatmak zor.
Mavi Yolculuk Defterleri Bedri Rahmi?nin ışıklı dünyasını yeniden anımsatıyor, mavide gördüklerini, orada duyumsadıklarını gözler önüne seriyor ve maviye dair dediklerini de:
Bu deniz mavi, yeşil, turuncu
bu deniz kalın bir cam
bir zümrüd eriş
bu deniz mavi yeşil işlenmeli
bu deniz ayva gibi dişlenmeli
bu deniz yenmez ısırmalı
bu deniz yutulmaz dişlenmeli
RENGİN ARSLAN, 17/04/2009 tarihli Radikal Gazetesi Kitap Eki
*Mavi Yolculuk efsanesinin seyir defteri
Mavi Yolculuk birçok kimsenin tatil anıları arasında yer alır. Hep merak edilir, nasıl başlamıştır, kimin kafasından çıkmıştır, ilk yolculukta kimler vardı?
Mavi Yolculuk denince hiç kuşkusuz akla gelen üç ad, Halikarnas Balıkçısı, Sabahattin Eyüboğlu ve Bedri Rahmi Eyüboğlu’dur.
Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun Mavi Yolculuk Defterleri, resmin, yazının, şiirin eşliğinde bir günlük.
Onlara bakarken, hiç gitmediğim Mavi Yolculuk’u sevdim. Asla binmeyeceğim tekneye bile katlanabilirim. Hep söylerim ya, sanat merceğinden geçen doğa beni etkiler. Hiç kuşkum yok Mavi Yolculuk’un kendisi, bu kitaplar, resimler, şiirler, yazılar sayesinde benim ilgimi çekiyor.
Kitabın başında çevirmen, yazar Erol Güney, İlk Mavi Yolculuk’u anlatıyor:
?Ankara’dayız, yaz başı. Kentte oldukça umutlu bir hava esiyor. Savaş bitti, Birleşmiş Milletler kuruldu, herkes demokrasiden, çok partili seçimden bahsediyor.
İşte tam bu sırada Milli Eğitim Bakanlığı Klasikler Dizisi’nin Tercüme Bürosu Şefi ve yakın dostum Sabahattin Eyüboğlu odama girdi:
- Sana bir teklifim var.
- Hayrola, nedir acaba?
- Bodrum’dan, Cevat Şakir’den bir mektup aldım. Diyor ki; birkaç arkadaşını topla, güneye gelin, güzelliğin ne olduğunu iyice anlayın. Balıkçı, daha önce bana böyle bir geziden bahsetti, ama zaman münasip değildi. Şimdi öyle geliyor ki, böyle bir gezinin zamanıdır. Bedri ile konuştum, o çoktan razı. Bir ressam nasıl olmasın ki? Şimdi soruyorum sen de gelir misin?
- Tabii ki, hem güneyi görmek hem de Balıkçı ile yakından tanışmak fırsatını kaçırır mıyım?
- Yaşa, öyleyse bir kişi daha bul, sekiz on kişi olursak iyi olur, masrafları paylaşırız, herkese daha ucuza gelir.?
Ekip kurulur hemen.
Mavi Yolculuk Defterleri ne zaman başlar? Bu soruların da yanıtını okuyalım:
?1945 yazında Bedri Rahmi, Sabahattin Eyüboğlu, Sabahattin Ali, Erol Güney, onun çocukluk arkadaşı Benya, Necati Cumalı ve şair Fuat Ömer Keskinoğlu, bu ilk Mavi Yolculuğa Cevat Şakir ve ahtapot avcısı Paluko’nun yelkeniyle açılırlar.
Bedri Rahmi Eyüboğlu, ilk gezide başlar Mavi Yolculuk defterlerine ve farklı yıllara ait on iki defter kalır bugüne.
Mehmet ve Hughette Eyüboğlu, düzenledikleri ve titizlikle korudukları Bedri Rahmi arşivini büyük bir cömertlikle açtılar, daha önce hiçbir yerde sergilenmemiş resimlerin ve yayınlanmamış şiirlerin Mavi Yolculuk Defterleri’nde buluşmasını sağladılar.
Böylelikle Mavi Yolculuk efsanesi ilk kez metinlerle değil, Bedri Rahmi’nin denizkızlarıyla, miçolarıyla, bakir koylardaki pina tarlaları ve şair portreleriyle, renkle, şiirle girecek düş dünyamıza…?
Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun defterlerini önce seyredip sonra okursanız, yolculuğun lezzetine varırsınız, kendinizi teknede, dostlarla birlikte bulursunuz.
Örnek verelim:
?Fuat denize düştü. Ben çok yüzdüm. Yörük kazanından mısır, bazlama.?
Bir başka resim.
Fuat Ömer Keskinoğlu, Sabahattin Ali, Balıkçı Paluko.
Yan sayfada da Paluko’nun Yelkeni şiiri:
?Nah var onda bir yelken
Bulut gibi
Paluko
Sabahattin Ali
Ağabeyim
Cevat Şakir
Fuat Ömer
Bu mavi geziciler neredeler ?
Masmavi olup gittiler.?
Mehmet Eyüboğlu’nun, Boş Yürek, Dolu Yürek, Konumuz Mavi Yolculuk Portakalını Dilimlemek’te bir saptamasını gözden kaçırmayın:
?İşte bence, eski ve yeni Mavi Yolculuklar’ın arasındaki en önemli fark burada. Eski yolcuların yürekleri, kafaları dolu, cüzdanları boştu. Şimdilerde ise cüzdanlar tıka basa dolu yürekler ise…
Boş yürek, dolu yürek konumuz dışı, konumuz Mavi Yolculuk portakalı. Niyetimiz bu portakalı dilimlemek…?
Mavi Yolculuk Defterleri’ni alın elinize, açın sayfaları, türlerin eşsiz, ona özgü bileşimini yaşayın.
Gri kış günlerinde, denizden yansıyan güneş vursun odanıza.
Doğan HIZLAN, 24 Ocak 2009 Tarihli Hürriyet Gazetesi
MAVİ YOLCULUK DEFTERLERİ
Bedri Rahmi Eyüboğlu
Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları
2009
122 sayfa