Alkole Bağlı Karaciğer Hastalığısevinconder
İnsanoğlunun bilinen en eski karaciğer hastalığının alkolle ilişkili olduğu düşünülmektedir. Elde edilen kanıtlar fermente içeceklerin M.Ö 10.000’li yıllarda (Neolitik Çağ)dahi var olduğunu göstermektedir. Günümüz dünyasında da alkol karaciğer hastalığının en sık nedenleri arasında yer almaktadır.
Karaciğer niçin önemlidir?
Karaciğer karın boşluğumuzun sağ üst kısmında kaburgamızın hemen altında bulunan yaşam için gerekli hayati bir organımızdır. Karaciğerin görevleri arasında vücudumuzun zehirlerden arındırılması, besinlerin depolanması, vücudumuz için gerekli hormonların, antikorların ve proteinlerin yapımı, besinlerin enerjiye dönüştürülmesi için gerekli enzimlerin, kırmızı kan hücrelerinin ve safranın üretimi dahil saymadığımız birçok önemli görevi daha vardır. Karaciğer bu işlevlerinden birini bile yapamazsa çeşitli hastalıklar oluşmaya başlar. Karaciğere zarar veren maddelerin başında alkol gelir.
Ne kadar alkol hastalığa yol açabilir? Alkol miktarı nasıl hesaplanır?
Alkole bağlı karaciğer hastalığının gelişmesi başta kullanılan alkol miktarına bağlıdır ve gram (gr) ile ifade edilir. Günde erkekler için 20-40 gr, kadınlar için 10-20 gr’dan fazla alkol tüketimi alkole bağlı yağlı karaciğer hastalığına neden olabilir. Hastalığın ciddiyeti genetik eğilime, cinsiyete, beslenme alışkanlıklarına, şişmanlığa, eşlik eden hastalıklara (hepatitB, C gibi), kullanılan ilaçlara bağlı olarak değişebilir. Alkollü içeceğin 100 ml’si içerisindeki alkol miktarının hesaplanmasında alkol derecesinin 0,8 (alkolün özgül ağırlığı) ile çarpılması gereklidir.
Alkole bağlı karaciğer hastalığının tipleri
Alkole bağlı karaciğer hastalığının 3 ana tipi vardır: Alkole bağlı karaciğer yağlanması (basit yağlanma), alkolik hepatit ve siroz.
Alkole bağlı karaciğer yağlanması
Alkole bağlı karaciğer hastalığının ilk ve en sık karşılaşılan tipidir. Kısa sürede yüksek miktarda alkol alınması da ağır karaciğer yağlanmasına neden olabilir. Genellikle günde 20 gr’dan fazla alkol tüketimi uzun sürede karaciğer yağlanmasıyla sonuçlanmaktadır. Ancak bir günde 300 gram alkol alınmasını takiben 3 gün içerisinde karaciğer yağlanması ortaya çıkabilmektedir. Günde 60 gr’dan fazla alkol tüketen kişilerin %90’ından fazlasında karaciğer yağlanması gelişebilir.
Genellikle belirti vermez. Karaciğer yağlanması sıklıkla ultrasonda saptanır. Kan testlerinde (AST, ALT, GGT gibi) anormallik şeklinde de karşımıza çıkabilir. Bu hastalarda karaciğer büyüyebilir. Bu durumda karın sağ üst tarafında belli belirsiz ağrıya yol açabilir. Alkole bağlı basit yağlanma genellikle asemptomatik, kendini sınırlayıcıdır ve alkolü bıraktıktan yaklaşık 4-6 hafta sonra tamamen normale dönebilir. Ancak birçok bilimsel araştırma bu hastalarda alkolün bırakılmasına rağmen %5-15 oranında yine de siroza gidiş olabileceğini göstermiştir.
Alkolik Hepatit
Alkolik hepatit hastalığın ciddi bir formudur. Sıklıkla akut bir hastalık tablosu olarak karşımıza çıkar. Bu hastalarda iştah kaybı, ateş, sarılık, bulantı, kusma, kilo kaybı, karında sıvı toplanması(asit), şuurda bozulma(ensefalopati) görülebilir. Ağır olgularda ölüm riski %50’ye ulaşır, yaşayan hastalar alkol kullanmaya devam ettiği takdirde %50’sinden fazlasında siroz gelişir. Hafif alkolik hepatit alkolün kesilmesi ile normale dönebilir ancak ağır hastalarda karaciğer yetmezliği ve ölüm gelişebilir. Karaciğer testleri alkolik hepatitli hastalarda sıklıkla anormaldir. Alkolik hepatit siroz öncesi bir durum olabileceği gibi sirozu olan hastalarda da gelişebilir. Alkolik hepatitin kısa dönem prognozu belirgin kötüdür. Alkolik hepatitin şiddeti Maddreydiscriminant function (MDF) adlı formülle hesaplanabilir: [MDF4.6 x(hastanın protrombinzamanı-kontrol protrombinzamanı) + total bilirubin (mg/dL)]. Sonucun≥32 olması 1 aylık ölüm riskinin %30-50 olduğunu gösterir.
Siroz
Alkole bağlı karaciğer hastalarının yaklaşık %10-20’sinde zaman içerisinde siroz gelişebilir. Siroz gelişme riski 10 yıldan daha uzun süre alkol tüketen bireylerde(erkeklerde 60-80 gr/gün,kadınlarda 20 gr/gün) %6-41 oranında artar. Sirozlu hastada karaciğer kanseri, karaciğer yetmezliği gelişebilir. Alkolün kesilmesi hastalığın şiddetinde belirgin düzelme sağlayabilir.
Tedavi nasıl olmalıdır?
• En iyi tedavi alkolün kesilmesidir.
• Alkol bağımlılığının tedavisinde çeşitli ilaçlar kullanılabilinir.
• Bütün hastalar beslenme eksikliği (protein-kalorimalnütrisyonu), vitamin vemineral eksikliği yönünden değerlendirilmeli ve tedavi edilmelidir.
• Hafif-orta derece alkolik hepatitli hastalar yakından takip edilmelidir. Bu hastalara spesifik ilaç tedavisi önerilmez. Yoksunluk tedavisi ve beslenme desteği sağlanmalıdır.
• Şiddetli alkolik hepatiti olan hastalar hastanede mümkünse yoğun bakımda takip ve tedavi edilmelidir. Bu hastalara ilaç tedavisi gerekecektir.
Kaynak: Etkin Sağlık Dergisi Sayı 11 – Doç. Dr. Yusuf Yılmaz