Geçen yazımda değişim kavramını açıklamıştım. Bu yazımda da hız kavramını açıklamaya çalışacağım
Sonsuz sayıda olaylarla iç içe yaşarken her an hız sözcüğünü kullanırız. Örneğin çok hızlı konuşuyor, çok hızlı yemek yiyor, çayı çok hızlı içiyor, rüzgar çok hızlı esiyor, çok hızlı kitap okuyor,…..v.b…..Bunlarda söylenen hız birim süredeki değişmedir Yani hız=değişim/değişim süresi
Ortalama hız nedir? Hız denilince çoğu kez yollardaki araçların hızını düşünürüz. Tıpkı yumurta denilince tavuk yumurtasını düşündüğümüz gibi. Günlük yaşantımızda kullandığımız hıza fizikte ortalama hız denir.(Buradaki ortalama aritmetik ortalamadır. Ayrıca geometrik ortalama, harmonik ortalama,…lar da vardır). Örneğin bir araç İzmir’den Ankara’ya 8 saatte gitmişse ve İzmir Ankara arası da 600 km ise ortalama hızı 600/8 =75 Km/Saat dir. Bunun Osmanlıcası sür’at, İngilizcesi speed dir. Bu ortalama hızda yön söz konusu değildir. Yalnızca sayısal büyüklüğü belirtmek yeterlidir.
Konum ve konum değişimi: Çevremizdeki her cisim başka bir cisimden belirli bir uzaklıkta ve yöndedir. Bu da cisimlerin konumuyla ilgili bir durumdur. Her cisim başka bir cisme göre konumludur. Yani bir cismin öteki cisimlere göre konumu ayrı ayrıdır. Örneğin yaşadığımız kentte evimizin yerini belirtirken : evimiz PTT den doğu yönünde ve 500 metre ötededir deriz. Yani evimizin konumu PTT den 500 m doğu dur.
Bir cismin konumu değişebilir. Örneğin duran bir cisim bir süre sonra 500 m doğuda bir yerde bulunursa konum değişimi 500m doğu dur. Bunun gibi bir cisim başka bir cisme göre 141 metre kuzey doğuda iken bir süre sonra 100 metre kuzeyde olursa konum değişimi 100 m batı dır. Bunun gibi bir cisim bir ağacın 100 m doğusunda iken bir süre sonra ağacın 100 m batısına varmışsa konum değişimi 200 m batıdır.
Hız ya da vektörel hız (velosity) Yönüyle yazılması gereken hız vardır ki ona doğrudan hız deriz. İngilizcesi velocity dir. Bu hız da birim zamandaki konum değişimidir. Örneğin bir uçağın, bir geminin,…hızını söylerken yönünü de belirtmek gerekir. Uçak havada 250 Km/saat hızla gidiyor dersek eksik olur. 250Km/Saat hızla kuzey yönünde gidiyor demek doğrusudur. Bir uçağın konum değişimi 15 dakikada 120 km kuzey ise hızı v=120/15=480 km/saat kuzeydir.
(Bir de yanlış olarak yön yerine rota yani doğrultu kullanılıyor. Yön ayrı doğrultu ayrıdır. Örneğin İzmir’den Ankara’ya giden uçak Ankara yönünde yani Ankara’ya yönelik gider. Giderken doğrultusu (rotası) İzmir Ankara doğrultusudur. İzmir’den Ankara’ya yönelik bir tane doğru vardır. Ancak İzmir Ankara doğrusuna koşut olan sonsuz sayıda doğrultu vardır. Kısaca söylersek İzmir Ankara yönü bir tane iken, İzmir Ankara doğrultusu (rotası) pek sonsuzdur.
Hız değişimi nedir? Genel olarak birim zamandaki değişime hız demiştik. Eğer hız değişirken hızın sayısal büyüklüğü ya da yönü de değiştiği gibi sayısal büyüklük ve yön de birlikte de değişebilir. Örneğin rüzgarın hızı 100 Km/Saat doğu iken bir süre sonra 80 Km/Saat batı olmuşsa hızındaki değişme 180 Km/Saat batı dır. Bunun gibi durgun denizdeki bir aracın hız 141 m/dak. kuzey doğu iken bir süre sonra 141 m/dakika kuzey batı olmuşsa aracın hızındaki değişme 100 m/dak. batıdır
12 Temmuz 2019, 12:45