Yaşlanırken demans riski artar. O denli ki 85 yaşında insanların üçte birinde bu risk bir formda vardır. Yaşlanırken demans gelişimini azaltmak mümkün müdür? Aslında gerçek manada demans riskini azaltan tam tedavi yahut önleyen tedavi yoktur. Lakin riski azaltmada yapılabilecekler vardır.
Risk faktörü bir hastalığın gelişmesi bahtını arttıran duruma denir. Kimi risk faktörleri denetim edilebilirken kimileri denetim edilmez. Örneğin Alzheimer hastalığı için en büyük risk yaşlanmadır ve bir kişi ne yaparsa yapsın yaşlanmayı durduramaz. Kişinin önleyemediği bir öteki risk faktörü ise genleridir.
Fakat bir hastalıkta riski azaltan davranış ve ömür tarzı, beslenme, hareket durumu üzere etmenler kişi tarafından denetim edilebilir. Örneğin yüksek kan basıncı kalp hastalıkları için bir risk faktörüdür ve şayet tansiyonu düşüren beslenme ve ömür tarzı değişiklikleri ile kan basıncı düşürülürse bu risk yönetilmiş olur.
Yaşlı popülasyon arttıkça demans artmaktadır. Lakin popülasyonun eğitim seviyesi ve hayat tarzına nazaran demans kimi yaşlı popülasyonlarda görece azalmaktadır.
Bu kapsamda dikkati çeken 3 durum vardır.
-
Fiziksel aktivite durumu
-
Kan basıncı denetimi
-
Bilişsel canlılık (okuma, düşünmek, sudoku çözmek, sosyalite, hobi aktiveleri vs.)
Bu ilgi bağlamında yapılabilecekleri sıralayalım:
Yüksek kan basıncı denetimi: Tansiyon yüksekliği, kalp, kan damarları ve beyin üzerinde ziyanlı tesirlere sahip olup, beyin kanaması riskini arttırır ve damar kökenli demans riski artar. İdman ve sigarayı bırakma üzere hayat tarzı değişiklikleri ve ilaç kullanımı üzere yaklaşımlar bu riski azaltır dolaylı olarak demanstan kollayıcı olur.
Kan şekeri idaresi: Kan şekeri yüksekliği, beyin kanaması, kalp hastalığı, bilişsel bozukluk ve demans riskini arttırır. Sağlıklı beslenme, nizamlı antrenman, sigarayı bırakma ve kan şekeri sistemli denetimleri bu risklerin idaresine katkıda bulunur.
Sağlıklı diyetle beslenme: Kabukları çıkarılmamış tahıl (kepekli ekmek), orantılı zerzevat ve meyve karışımı, yağsız et ve deniz eserleri, zeytinyağı üzere doymamış yağ asitleri, düşük yağlı eserler, yağ ve şeker oranı istikrarlı öbür eserler ile beslenme durumunun sürdürülmesi sağlıklı diyet olarak kabul edilir.
İdeal kilo da kalma: Obez ve çok kilolu olma diyabet ve kalp hastalığı riskini arttırır.
Fiziki manada hareketli olma ve sürdürme: Haftada 150 dakika orta yoğunlukta fizikî aktivitenin kilo alımını denetimde, kalp hastalığında, kan basıncının düzenlenmesinde tesirli olduğu bilinmektedir.
Zihinsel manada etkin kalma: Bir kişinin zihinsel olarak faal kalmasını sağlayan aktiviteler ortasında okuma, satranç oynama, dama oynama, el marifeti gerektiren işlerle iştigal etme, yeni hobiler öğrenme, toplumsal etkinliklere katılma, yeni şeyler öğrenme, yeni spor öğrenme, masa tenisi oynama, sudoku çözme, bulmaca çözme doldurma vs. sayılabilir.
Aile ve arkadaşları ile kontaklarını sürdürme (sosyal kalma) Alzheimer’de toplumsal izolasyon ve yalnızlık bilişsel azalma ile direkt ilgilidir. Bunun için arkadaş etrafı ve aile etrafı irtibatlarının arttırılması önerilir.
İşitme sorunlarını çözme: İşitme zorluğu bilişsel faaliyetleri bozarak demansa katkıda bulunur.
Düzenli uyuma: Nizamlı uyku, akıl ve vücut sıhhati için son derece kıymetlidir. Günde 7-8 saat uyumak gerekir uykusuzluk için kesinlikle tedavi alınmalıdır.
Kafa travmalarını önleme;
Alkol alımını azaltma: Alkol hem sarhoşken düşmeye , hem de diyabet, kan basıncı, beyin kanaması, bellek bozuklukları duygudurum bozukluklarına yol açar. Bu nedenle alkol alımının çok azaltılması önerilir.
Sigara içmeme: Sigarayı bırakma kalp sıhhati, akciğer sıhhati, beyin kanaması riskini azaltarak damarsal demans riskini azaltır.