Kiriş, yapılarda döşeme ve üzerinde bulunan yükleri düşey taşıyıcılara aktaran, mekanik olarak çubuk olarak kabul edilen yapı elemanıdır.
Kirişin Görevleri Nelerdir ?
- Düşey doğrultuda etkiyen, döşemeden aktarılan kalıcı ve hareketli yükler ile varsa üzerindeki duvar yüklerini mesnetlendikleri kolon ya da perdelere aktarmaktır.
- Özellikle deprem ve rüzgar nedeniyle yapıya etkiyen yatay yükleri, döşemeler ile birlikte düşey taşıyıcı elemanlara aktarmaktır.
Döşemenin mesnet koşullarına ve kenar oranlarına bağlı olarak kirişlerin uzunluğu boyunca döşemeden etkiyen yükün büyüklüğü değişmektedir.
Kiriş Gövde Genişliği :
Kiriş gövde genişliği, kısaca kiriş genişliği olarak da adlandırılmakta ve bw ile gösterilmektedir.
- TS500’e göre minimum bw=200 mm
- Deprem yönetmeliğine göre minimum bw=250 mm
Ülkemizin büyük bir bölümü deprem bölgesinde bulunduğu için minimum bw değerini 250 mm olarak kabul edersek daha güvenli tarafta kalmış oluruz.
Kiriş Yüksekliği :
Kiriş yüksekliği TS500 de h, Deprem Yönetmeliğinde ise hk sembolü ile gösterilmektedir.
- hk ≥ 300 mm ve hk ≥ 3.hf koşulları sağlanmalıdır.
Betonarme bir kirişe uzunluğu doğrultusunda yerleştirilen donatıya boyuna donatı denilmektedir. Boyuna donatılar kirişin çekme bölgesinde yerleştirilirse çekme donatısı, basınç bölgesine yerleştirilirse basınç donatısı adını almaktadır. Boyuna donatılarının çapı 12 mm‘den küçük olmamalıdır.
Kiriş yüksekliği eğer 600 mm‘den büyük ise kirişe gövde donatısı yerleştirilmesi gerekmektedir. TS500’e göre minimum gövde donatı çapı 10 mm, Deprem Yönetmeliği’ne göre ise minimum gövde donatı çapı 12 mm olabilmektedir.
Betonarme kirişlerde düşey doğrultuda yerleştirilen donatıya enine donatı ya da etriye denilmektedir. Enine donatılar kirişte oluşan kesme etkisini beton ile karşılandığı kabul edildiği için enine donatılara büyük görev düşmektedir. Enine donatısı minimum donatı çapı 8 mm olarak kabul edilmektedir.
Kaynak: Adem DOĞANGÜN, Betonarme Yapıların Hesap ve Tasarımı, İstanbul: Birsen Yayınevi, 2018