Karaciğer büyümesi, toplumumuzda sık görülen bir sağlık problemidir. Önemli olan nokta ise, karaciğerin ne oranda büyüdüğü ve bu durumu tetikleyen hastalığın ne olduğudur. Uygun tedavinin belirlenebilmesi için, öncelikle altta yatan hastalığın teşhis edilmesi gerekir. Bu nedenle karaciğer büyümesi karşısında farklı tetkiklere başvurulur. Bu tetkikler şu şekildedir:
- Fizik Muayene: Karaciğer büyümesi, çoğunlukla yavaş seyreden bir sağlık problemidir. Bu nedenle başlangıç aşamasındayken tespit edilmesi zor olabilir. Hasta öyküsü öğrenildikten sonra karaciğer büyümesi semptomları görülüyorsa, ilk olarak fizik muayene uygulanır. Büyüme varsa karaciğerin vücut dışına doğru yükseldiği görülür. Aynı zamanda göz kürelerinde ve ciltte sararma ya da lekelenme görülebilir. Fizik muayene bulguları karaciğer büyümesini doğruluyorsa diğer tetkikler uygulanır.
- Tıbbi Görüntüleme: Karaciğer büyümesinden şüphelenilmesi halinde PET ve MR taramaları uygulanabilir. Bu sayede tümör ve kist şüphesi giderilmiş olur. Kullanılan bir diğer görüntüleme yöntemi ise ultrasonografidir. Bu işlem sayesinde karaciğerin ne kadar büyüdüğü hızlı şekilde görülebilir.
- Gaita (Dışkı) Tahlili: Hastadan alınan dışkı örneği laboratuvar ortamında incelenir. Örnekteki yağ miktarı normalin üzerinde çıkıyorda, safra sıvısının karaciğerde biriktiği ve büyümeye yol açtığı doğrulanmış olur.
- Kan Tahlili: Karaciğer fonksiyonlarının azalıp azalmadığını görmek için uygulanır. Hastanın kolundan alınan kan örneği laboratuvar ortamında incelenir. Bu sayede enzimler, hormonlar, kan değerleri ve büyümeye yol açabilecek virüslerin varlığı kontrol edilebilir.
- Biyopsi: Karaciğer dokusundan küçük bir örnek alınması ile uygulanır. Ciddi şüphelerin bulunduğu vakalarda kullanılan bir yöntemdir. Alınan örnek laboratuvar ortamında incelenir ve tedavi planı için önemli bir tetkiktir.
Karaciğer büyümesi tedavisinde, altta yatan hastalığın iyileştirilmesi ile gerçekleştirilir. İlk olarak hastanın yaşam tarzı yeniden düzenlenir. Ardından ilaç tedavisi başlatılır. Ancak karaciğer büyümesine neden olan kist ve tümör oluşumları görülüyorsa cerrahi operasyonlara başvurulur.
Karaciğer, kendini yenileyebilen ve hızla iyileşme gösteren bir organdır. Uygun tedavi, büyümenin sebebine ve boyutuna bağlı olarak belirlenir. Genellikle ağır tedavi seçeneklerine gerek duyulmadan iyileşme sağlanır. Ancak bu süreç uzun sürebilir. Çünkü karaciğer hacmi kontrol altına alındıktan sonra, büyümeyi tetikleyen hastalığa uygun tedavinin sağlanması gerekir. Karaciğer büyümesi tedavisinde kullanılan yöntemler şunlardır:
- Yaşam Tarzının Düzenlenmesi: Bir hastalığa bağlı olmadan gelişen ve ileri derecede olmayan karaciğer büyümesini kontrol altına almak için tercih edilir. Özellikle düzensiz beslenen ve hareketsiz yaşam süren kişilerde tedavinin önemli bir parçasını oluşturur. İlk kural sigara ve alkol gibi karaciğeri tahrip eden zararlı alışkanlıkların bırakılmasıdır. Ardından hastaya karaciğer fonksiyonlarını engellemeyecek, karaciğeri yormayacak ve kanda toksik maddelerin toplanmasını engelleyecek bir diyet listesi hazırlanır. Bu diyet programı birkaç seneye kadar sürdürülebilir. Aynı zamanda stres seviyesinin azaltılması ve düzenli egzersiz alışkanlığının kazanılması ile dolaşım sisteminin düzenlenmesi hedeflenir. Yaşam tarzının yenilenmesi ile karaciğer büyümesi vakalarının %60’ında iyileşme görülür. Ayrıca diğer tedavi yöntemlerinin desteklenmesinde de önemli rol oynamaktadır.
- İlaç Tedavisi: Karaciğer büyümesi görülen hastaların %10’u ilaç tedavisi görür. İlaç kullanımı için büyümeyi tetikleyen farklı bir etkenin olması ve karaciğerin belirli bir hacme ulaşmış olması gerekir. Özellikle karaciğer büyümesi ve yağlanması birlikte görülüyorsa, hepatit gibi virüsler tespit ediliyorsa ya da enfeksiyon oluşumu varsa ilaç kullanımı tavsiye edilir. Tedavinin daha etkili olması için yaşam tarzında yapılan düzenlemeler ile desteklenmesi gerekir.
- Radyoterapi/ Kemoterapi: Karaciğer büyümesi, kist ve tümör varlığı nedeniyle görülebilir. Vakaların %7’si bu oluşumlar sebebiyle meydana gelir. Tedavisinde ise radyoterapi ya da kemoterapi gibi uygulamalara başvurulur. Bazı vakalarda her iki tedavi de uygulanır ya da cerrahi operasyona gerek duyulabilir. Uygulanacak tedavi yöntemi kişinin genel sağlık durumu, yaşı, tümörün boyutu ve derecesine uygun olacak şekilde belirlenir.
- Cerrahi Operasyon: Karaciğerde meydana gelen tümörler ve kistlerin tedavisi için cerrahi yöntemlere başvurulur. Bu oluşumlar, karaciğerde büyümeye neden olur ve hasta için hayati risk yaratır. Karaciğer, yapısal olarak kan hücreleri ile dokuları yönünden zengindir. Bu nedenle oluşan tümörler, kısa süre içerisinde büyüme gösterir. Tümörün boyutu, derecesi ve hastanın genel sağlık durumu gibi faktörlerin uygun olması halinde cerrahi operasyon yapılır. Karaciğer, kendini kolayca yenilediği için başarı oranı yüksek operasyonlardır.
Karaciğer büyümesi, genellikle altta yatan başka bir hastalığa bağlı olarak ortaya çıkar. Tedavi süreci uzun olsa da basit müdahaleler ile iyileşme sağlanabilir. Fakat büyüme ihmal edilirse, karaciğer fonksiyonlarında ciddi kayıplar yaşanır. Bu kayıplar başta dolaşım ve sindirim sistemi olmak üzere, vücutta çeşitli tahribatlara yol açar. Ayrıca altta yatan hastalığın tedavi edilmemesi, bu hastalığın ilerlemesine neden olabilir.
Karaciğer büyümesi, ilerleyen dönemlerde karaciğer dokusunda tahribata yol açarak fonksiyon kayıpları yaşanmasına neden olur. Bu tahribat sonucunda ise cilt tonunun sararması, tırnakların sağlığını kaybetmesi, gözlerin sararması, vücutta sarı ve tonlarında lekelerin oluşması, yağlı gıdalara hassasiyet oluşması, dolaşım sisteminin bozulması, kronik yorgunluk ve sindirim sisteminin bozulması gibi sağlık sorunları oluşur. İleri derecedeki karaciğer tahribatı ise hastada hayati risk yaratır ve karaciğer büyümesinin zararları arasında ilk sıradadır. Bu nedenle karaciğer büyümesi tedavisinin mutlaka yapılması ve hasta takibinin sağlanması oldukça önemlidir.
Karaciğer büyümesi tedavisinde en etkili yöntem, kişinin yaşam tarzını ve alışkanlıklarını yeniden düzenlemesidir. Bu sayede büyüme durur, uygulanan diğer tedavilerin etkisi artar ve karaciğer normal hacmini yeniden kazanır. Karaciğer büyümesine iyi gelen bitkisel tedaviler, iyileşme sürecinin kısalması için faydalı olacaktır. Ancak bu bitkilerin kesinlikle hekim görüşü alındıktan sonra kullanılması gerekir. Aksi halde tedavinin etkisini azaltacak ve hastanın hayatını tehlikeye atacak riskler ortaya çıkar. Karaciğer büyümesine iyi gelen bitkilere örnek olarak şunlar gösterilebilir:
- Kurtpençesi: Karaciğerde görülen büyüme, safra sıvısının birikmesi nedeniyle görülüyorsa kurtpençesi kullanımı tavsiye edilir. Sabahları aç karna içilen bir fincan kurtpençesi çayı, karaciğer sağlığının korunması ve sindirim faaliyetlerinin düzenlenmesi yönünden faydalıdır.
- Demirhindi: Vücutta biriken toksinler karaciğerin büyümesine yol açıyorsa demirhindi bitkisi önerilir. Demirhindi bulunamıyorsa karahindiba bitkisi de kullanılabilir. Kaynatıp, süzdükten sonra suyunun içilmesi karaciğer yorgunluğunu giderir.
- Maydanoz Kürü: 200 ml içme suyu, 2 yemek kaşığı limon suyu ve 15 - 20 dal maydanozu blender yardımıyla ezdikten sonra aç karna içilmesi gerekir. Bu kür, özellikle karaciğerde biriken toksinlerin atılması, tıkanıklıkların giderilmesi ve karaciğer yağlanması için tavsiye edilir. Bu sayede karaciğer büyümesi kontrol altına alınabilir. Kürü 2 hafta uyguladıktan sonra 5 gün ara verilir. Ardından 2 hafta daha uygulanması gerekir.
- Yeşilçay: Karaciğerde biriken toksik maddelerin atılmasını ve karaciğer iltihaplanmasının giderilmesi sağlar. Günde 2 fincandan fazla içmemek gerekir.
- Greyfurt: İçerisinde karaciğeri arındıran antioksidanlar bulunur. Taze sıkım meyve suyu, bitki çayı ya da doğrudan meyveyi yiyerek tüketilebilir.
- Özellikle yağlı, yoğun baharatlı ve katkı maddeleri açısından zengin olan hazır gıda tüketimi karaciğerin yorulmasına neden olur. Bu durum ise karaciğerde fonksiyon kayıplarına, yağlanmaya ve büyümeye yol açar. Karaciğer büyümesi görülen kişilerin, hekim tarafından hazırlanan diyet listelerine uygun beslenmeleri gerekir.
- Hareketsiz yaşam şekli, vücutta daha fazla yağ depolanmasına ve dolaşım sistemi hastalıklarına neden olur. Bu durum ise karaciğer büyümesini tetikler. Hastaların düzenli olarak egzersiz yapması, her iki sağlık probleminin de giderilmesi için önemlidir.
- Alkol ve sigara kullanımı gibi zararlı alışkanlıklar, karaciğerin daha fazla efor harcamasına ve tahribata neden olur. Bu alışkanlıkların en kısa sürede bırakılması ve karaciğer yenilenmesinin desteklenmesi gerekir.
- Bilinçsiz ilaç kullanımı, karaciğerin çok fazla yorulmasına ve doku tahribatına neden olur. Bu durum ise büyümeyi tetikler. Hekim tarafından önerilmediği sürece ilaç kullanmamak, karaciğer sağlığı için oldukça önemlidir.
Sağlıksız yaşam tarzı nedeniyle ortaya çıkan karaciğer büyümesinde ilaç tedavisi uygulanmaz. Kişinin günlük yaşam alışkanlıklarının düzenlenmesi, karaciğerin normal hacmine dönmesi ve doku yenilenmesinin sağlanması için yeterli olacaktır. Ancak ileri düzeydeki büyümelerde ilaç kullanımı tavsiye edilir.
Karaciğer büyümesi için reçete edilen ilaçlar, genellikle kanda bulunan yağ oranını düşürür. Bu sayede karaciğer yağlanması probleminin önüne geçilmiş olur. Ayrıca hepatit gibi virüslerin varlığı halinde uygun ilaçlar reçete edilecektir. Karaciğer büyümesine neden olan bir diğer durum ise, karaciğerde iltihaplanma görülmesidir. İltihabın yaygınlığı ve semptomlarına bağlı olarak da antibiyotik ya da diğer ilaç tedavileri başlatılabilir.
Karaciğer büyümesinin nedeni, oluşan tümör ya da kistler ise cerrahi operasyona ihtiyaç duyulabilir. Kendini hızlı şekilde yenileyen ve onaran karaciğer, kist görülmesi için uygun bir organ sayılmaz. Ancak doku zenginliği ve kan hücrelerinin yoğunluğuna bağlı olarak, oluşan tümörlerin hızlı bir şekilde büyümesi riski bulunur. Bu büyümenin durdurulması ve yayılmanın önlenmesi için ameliyat önerilir.
Ameliyat yapılabilmesi için hastanın genel sağlık durumu, yaşı, cinsiyeti, tümörün yarattığı risk ve kronik hastalıkların olup olmaması gibi etmenlerin uygun olması gerekir. Hasta, operasyon için uygunsa cerrahi operasyon yapılır. Karaciğer, kısa süre içerisinde çıkarılan dokuların yerini doldurur ve kendini onarır. Bu nedenle başarı oranı yüksek operasyonlardır.
Operasyon sırasında, tümörün tutunduğu doku kesilerek çıkarılır. Kesme işlemi sırasında diğer ameliyatlara göre daha fazla çevre doku çıkarılabilir. Çünkü operasyon sonrasında tüm dokular kendini yeniler ve yeniden fonksiyonlarını kazanır. Bu sayede çevre dokularda mutasyona uğramış hücre kalmamış olur.
Karaciğer kişinin yaşam tarzı, genel sağlık durumu, yaşı, alışkanlıkları ve metabolizma hızına bağlı olarak efor harcar. Karaciğerin çok fazla efor harcaması, çabuk yorulmasına ve ağır bir yük altına girmesine yol açar. Bunun sonucunda ise karaciğer büyümesi görülür.
Gebelik döneminin 12 ila 16. haftasından itibaren vücut, bebeğin gelişimi nedeniyle daha fazla yorulmaya başlar. Tüm sistemlerde olduğu gibi karaciğer de daha çok efor sarf eder. Bu nedenle gebelik döneminde de karaciğer büyümesi görülebilir.
Hamilelikte karaciğer büyümesi, bebeğin safra kesesine ya da safra kanallarına baskı uygulaması sonucunda da meydana gelebilir. Bir diğer nedeni ise dolaşım ya da sindirim sisteminin çok fazla zorlanmasıdır. Gebelik döneminde ilaç kullanımı önerilmediği için anne adayının yaşam tarzı düzenlenir. Birçok vaka, gebeliğin 16. haftasından itibaren kendiliğinden iyileşme gösterir. Bu nedenle herhangi bir tedavi uygulamadan önce hasta takibinin yapılması tavsiye edilir.
Karaciğer hastalıklarının görülme sıklığı, küçük yaşlarda daha yaygındır. Özellikle doğum anından 7 yaşına kadar olan süre zarfı içerisinde karaciğer büyümesi görülebilir. Bu büyüme, kalıcı ya da geçici olmak üzere iki farklı şekilde seyreder. Her iki durumda birçok farklı sebebe bağlı olarak meydana gelebilir. Bu sebepler:
- Metabolizmada görülen sağlık problemleri, karaciğerin yağlanmasına ve dolayısıyla büyümesine yol açabilir. Bu durum, yanlış beslenme alışkanlıkları nedeniyle de görülür. Vücutta özellikle glikojen ve lipid depolanması, karaciğer hacminde bariz bir büyümeye neden olur.
- Karaciğerde fonksiyon kaybına neden olan parazitler, virüsler, toksik etki gösteren maddeler, mantarlar ve enfeksiyonlar çocuklarda karaciğer büyümesini tetikler.
- Çocuklarda karaciğer büyümesi görülmesinin bir nedeni de tüm tümörler ve kistlerdir. Bu oluşumlar karaciğeri doğrudan etkileyerek büyümeye neden olur.
- Özellikle bebeklerde bağışıklık sisteminin güçsüz olması, birçok farklı hastalığa yol açabilir. Bu hastalıklar karaciğerin daha fazla efor harcamasına sebep olarak büyümeyi tetikleyebilir.
- Karaciğerin beslenmesini sağlayan damarlarda tahribat oluşması ya da genişleme ve daralma gibi sorunların oluşması büyümeye yol açar. Bu durum, safra yollarındaki kanallar için de geçerlidir.
Çocuklarda ve bebeklerde görülen karaciğer büyümesi sorunu için, vakit kaybetmeden uzman bir pediatristten yardım alınması gerekir. Ayrıca çocuğun gün içerisinde hareket etmeye teşvik edilmesi ve beslenmesinin düzenlenmesi de oldukça önemlidir.
Karaciğer Büyümesi ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular
Karaciğer büyümesini önlemek için yapılması gereken ilk şey, büyümeyi tetikleyen faktörün teşhis ve tedavi edilmesidir. Tedavi sürecinde hastanın beslenme alışkanlıklarının ve uykusunun düzenlenmesi, sigara ve alkol kullanımı gibi alışkanlıkların bırakılması, düzenli uykuya yönlendirilmesi ve zaman zaman da bitkisel takviyelerin alınması sağlanır. Bu sayede karaciğer büyümesine sebep olan faktörler giderilir ve karaciğer yeniden eski hacmine döner.
Karaciğer büyümesi, hastanın hayatını dolaylı olarak riske atan bir sağlık problemine dönüşebilir. Çünkü karaciğer büyümesini tetikleyen durumlar arasında dolaşım sistemi bozuklukları, sindirim sistemi hastalıkları, tümör ve kist oluşumu gibi ciddi hastalıklar yer alır. Bu hastalıkların tedavi edilmemesi ve karaciğer büyümesinin kontrol altına alınmaması, ilerleyen dönemlerde hayati risk yaratabilir.