Bildiğimiz üzere 24 Temmuz 1923 tarihinde, İtilaf Devletleri ve TBMM Lozan Barış Antlaşması’nı imzaladı. Türkün güçlü zaferini belgeleyen bu anlaşmanın can alıcı noktası, tüm dünyanın Türkiye Cumhuriyet Devleti’ni tanımasıydı.
Lozan’a Kadar Neler Oldu?
Birinci Dünya Savaşı’ndan yenilgiyle ayrılan Osmanlı Devleti, öncelikle Mondros Ateşkesi’ni ardından da TBMM hükümetinin kabul etmediği Sevr Barış Anlaşması’nı imzalamıştı. İki anlaşmanın da maddeleri oldukça ağırdı. Özellikle Sevr, Osmanlı Devleti’ni dünya haritası üzerinden siliyordu. İşgallere ortam hazırlıyor, hatta bazı devletler maddelere uymadan saldırıyordu. Türk halkı çaresizdi, bir şeyler yapmak zorundaydı. Misak-ı milli sınırları tehlikedeydi ve Osmanlı hükümeti İtilaf Devletleri ile işbirliği içerisindeydi. İşgalleri, halkın gördüğü zulmü umursamıyor; onlar ne derse kabul etmek zorunda kalıyorlardı.
Ölü Doğan Antlaşma: Sevr
TBMM hükümeti Osmanlı Devleti’ni yok sayan bu antlaşmanın derhal reddedilmesini istemişti fakat Osmanlı hükümeti bu antlaşmayı imzaladı. TBMM’nin bu konudaki tavrı netti ve tekti. Onlar, antlaşmayı yok saydı. İmzalayanları ve kabul edenleri vatan haini ilan ettiler. Osmanlı Devlet’ini yok sayan bu antlaşmayı kabul etmeyeceklerini bildirdiler.
Kurtuluş Savaş’ında gösterilen kanlı mücadelelerin ve Anadolu halkıyla beraber TBMM’nin kararlı tutumunun ardından Sevr Barış Anlaşması yok sayıldı. Anlaşma sadece Osmanlı Mebuslar Meclisi tarafından kabul edildiğinden, ölü doğan anlaşma olarak tarihimizde yer almaktadır.
Mudanya Ateşkesi
Türklerin Yunan işgalinden zaferle çıkması üzerine, devletler daha fazla direnemedi. İngilizlerle Mudanya Ateşkes Antlaşması yapıldı ve Türkün zaferi dünyaya duyurulmuş oldu. Bu antlaşma ile birlikte silahlı mücadele son buldu ve yerini siyasi mücadelelere bıraktı.
Lozan Barış Antlaşması
Türklerin barışı kesinleştirme isteği üzerine yeni bir barış antlaşması teklif edildi. Delegelerin İzmir’de toplanması istense de, İsviçre’nin tarafsız bir şehri olan Lozan’da toplanmasına karar verildi.
Baş delege İsmet İnönü’nün katıldığı toplantı 8 ay sürdü ve görüşmelerin ardından gayesine ulaştı. 24 Temmuz 1923 tarihinde İngiltere, Fransa, Yunanistan ve İtalya delegelerinin de içerisinde yer aldığı büyük bir delege topluluğu tarafından imzalandı. Türk’ün zaferi dünyaya ilan edilmiş bulundu.
Türkiye anlaşmada iki konuda kesinlikle taviz verilmemesini istiyordu: kapitülasyonlar ve Ermeni Meselesi.
Peki, Türkiye binlerce Türk askerinin şehit düşüp kanını döktüğü Lozan Barış Antlaşması ile ne kazandı?
- Söz hakkı elde etti. Dünya devletleri tarafından tanındı.
- Kapitülasyonlar kesin olarak kaldırıldı. Hiçbir ayrıcalık kabul edilmedi.
- Irak hariç Türkiye sınırları çizildi.
- Türkiye savaş tazminatı ödemedi. Yalnızca Yunanistan’dan savaş tazminatı olarak Karaağaç bölgesi alındı.
- Mondros ve Sevr kesin olarak yok sayıldı. Osmanlı Mebuslar Meclisi yok sayıldı.
- Askeri zaferler siyasi zaferler ile taçlandı. Dökülen kanlar yerde kalmadı.
- Azınlıklar Türk kabul edildi ve hiçbir ayrıcalık gözetilmeyeceği bildirildi.
- Osmanlı borçları Osmanlı’dan ayrılan devletlerarasında paylaştırılıp taksitlendirildi.
- Yabancı okullar eğitimlerine Türkiye’nin koyacağı kurallar da eklenerek eğitimlerine devam edebilecekti.
- Dünya Ortodokslarının dini lideri durumundaki patrikhanenin siyasi yetkilerinden arındırılarak, İstanbul’da kalmasına müsaade edildi.
Tüm bunların yanı sıra kazanılan Türk zaferi diğer milletlere de cesaret verdi. Türkün azimli mücadelesi tüm dünyaya ibret oldu.