Transkript
1 SABAH GAZETESİ NiN ÜCRETSİZ İLAN EKİİR İki evden birine diş fırçası girmiyor T ürk işhekimleri Birliği Genel Başkanı Prof. r. Taner Yücel, Kasım Ağıziş Sağlığı Haftası itibarıyla son derece önemli açıklamalarda bulundu. Ağız ve diş sağlığı yerinde olan bireylerin daha sağlıklı ve kaliteli bir yaşam sürdüğünü ifade eden Yücel; Bu hafta, biz dişhekimleri için ayrı bir önem taşıyor. Zira ülkemizde yılda bir kişiye bir diş fırçası bile düşmüyor, her iki evden birinde hiç diş fırçası bulunmuyor. Her üç kişiden birinin dişlerini günde bir kez dahi fırçalamadığı toplumumuzda, 65 yaş üstü dişsizlik oranı ise yüzde 67 i aşıyor dedi yılında ünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından yayınlanan verileri yorumlayan Yücel, şöyle devam etti: ünya Sağlık Örgütü nün raporu, dünyada her yıl yaklaşık 36 milyon insanın, genel sağlığı etkileyen ve bulaşıcı olmayan hastalıklar olarak tanımlanan kardiyovasküler problemlerden, diyabetten, kanserden ve solunum yolu rahatsızlıklarından öldüğünü gösteriyor. Bilimsel veriler ise, diş çürüklerinin en yaygın kronik hastalıklardan biri olduğuna işaret ediyor. iş çürükleri ve diş eti hastalıkları, saydığımız ölümcül rahatsızlıkların bir kısmında ortak risk faktörüne sahiptir ve kötü ağız diş sağlığı, pek çok önlenebilir hastalığın ortaya çıkmasına zemin hazırlar. REEL SEKTOR 01 CMYK Ağız ve diş sağlığı sorunlarını, Türkiye nin en önemli halk sağlığı problemlerinden biri olarak nitelendiren TB Genel Başkanı Prof.r. Taner Yücel, toplumsal bilinç mesajı verdi. ON BİNLERCE ÇOCUĞA EĞİTİM VERİLİ Öte yandan Prof.r. Taner Yücel, Türk işhekimleri Birliği olarak toplumsal ağız sağlığı bilinci aşılamada benimsedikleri felsefe ve rota hakkında da bilgi verdi yılında İstanbul da düzenlenen FI 101. ünya işhekimleri Birliği Kongresi sırasında toplanan Genel Kurul da imzalanan İstanbul eklarasyonu prensipleriyle hareket ettiklerini söyleyen Yücel; açıklamasını şu sözlerle sonlandırdı: Biz, Türk işhekimleri Birliği olarak, toplumun ve bireylerin ihtiyaçlarına göre yeniden tanımlanmış bir sağlık modeline ihtiyacımız olduğunu düşünüyoruz. Fark ve farkındalık yaratılması için kalıcı, verimli, sürekli, yeni teknolojilerden yararlanan, sosyoekonomik koşullardan daha az etkilenen bir sağlık sisteminin oluşturulması gerektiğine inanıyoruz. Bu amaç ve inanç doğrultusunda da faaliyetlerimizi hız kesmeden sürdürüyoruz. Mesleki sorumluluklarımız çerçevesinde attığımız siyaset üstü somut adımların başında, ağız-diş sağlığı için uygulanan koruyucu girişimlerin genel sağlığa olan olumlu etkisinin net bir şekilde aktarılması ve anlatılması geliyor. İyi ağız-diş sağlığına sahip olan bireylerin genel sağlık durumlarının da çok daha iyi olduğu gerçeğinden yola çıkarak, etkin, güvenli ve ucuz olan bilimsel temelli koruyucu dişhekimliği uygulamalarının yaygınlaşması adına yapıcı girişimlerde bulunuyoruz. Geliştirdiğimiz Koruyucu Ağız-iş Sağlığı projeleriyle Türkiye çapında on binlerce çocuğumuza ulaştık, bireysel ağız hijyeninin, fluoridli diş macunu ile diş fırçalama tekniklerinin öğretilmesinde gönüllü yüzlerce dişhekimi ile çalıştık. Bu noktada, koruyucu temelli ağız-diş sağlığı politikalarının sadece genel sağlığa değil, ülke ekonomisine de katkıda bulunduğunu ifade etmemiz gerekiyor. Temennimiz, tüm bu toplumsal hedeflerin yakalanabilmesi adına, koruyucu ağız-diş sağlığı hizmetlerinin Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından 26 bin dişhekiminden alınması talebinin bir an evvel hayata geçirilmesidir. Türk işhekimleri Birliği (TB) Genel Başkanı Prof. r. Taner YÜCEL
2 2 HAMİLELİK VE AĞIZ-İŞ SAĞLIĞI oç.r. Hande Şar Sancaklı K adınların hayatında fizyolojik bir süreç olan hamilelik süresince değişen endokrinolojik denge itibari ile ağız-diş sağlığını da etkileyen bir takım değişiklikler meydana gelmektedir. Başta tükürüğün yapısında gözlenen asit miktarında artma, tamponlama kapasitesinde düşme nedeni ile diş sert dokuları çürüklere karşı daha savunmasız hale gelmektedir. Hormonal değişikliklerin yanısıra, hamileliğin özellikle ilk aylarında görülen kusma ve hamilelik boyunca devam edebilen reflu sonucunda mide asidinin yükselerek ağız ortamının da daha asidik hale gelmesi ile diş minelerinde erozyon ve önleminin alınmadığı takdirde dişlerde hassasiyet ortaya çıkabilir. Hamilelik süresince görülen bir diğer ağız-diş komplikasyonu ise değişen progesteron ve hormon seviyeleri nedeni, C vitamin eksikliği gibi durumlarda ortaya çıkabilen hamilelik gingivitisidir. işetlerinde şişlik, ödem ve kanama ile kendini gösteren bu iltihapsal dişeti hastalığı oral hijyenik girişimlerin düzenli olarak uygulanması ile kontrol altına alınmaya çalışılır. Özellikle bulantı ve kusma sorunu yaşayan hamile bireyler diş fırçalamaktan kaçınabilirler. Bu da dişin sert dokuları üzerinde daha fazla plak birikimine neden olabileceği gibi gingivitisin de prognozunu başka bir deyişle dişetlerindeki şiş ve kanamaların periodontal bir hasar bırakabileceği ihtimalini doğurur. Hamilelik sürecinde değişen hormon seviyelerine bağlı dişetlerinde hamilelik tümörü, hamilelik granulomu, epulis granuloma gibi lezyonlara rastlanılabilmektedir. Bu gibi durumlarda bir dişeti hastalıkları uzmanına başvurmak gerekebilir. Aşırı bulantı ve kusma görülen hamilelere mine erozyonunun ve çürüklerin önlenebilmesi amacıyla; sık karbonhidrat yerine proteinden zengin gıdalar tüketilmesi (beyaz peynir vs..), kusmaları hemen takiben diş fırçalanmaması, karbonatlı su ile ağız çalkalanması, yumuşak diş fırçası ve mutlaka florlu diş macunu kullanılması, gece yatmadan önce florlu ağız gargaraları kullanılması, öğün aralarında karbonhidrat alımının sınırlandırılması tavsiye edilmelidir.gingivitis ve kanamaları önlemek amacıyla ise oral hijyen girişimlerine ek olarak C vitamininden zengin beslenmenin önemi hakkında anne adayı uyarılmalıdır. Hamilelik süresince ortaya çıkan diş çürükleri, periodontal sorunlar ve bunlara bağlı gelişebilen enfeksiyonların tedavisi açısından mutlaka dişhekimine başvurulması gerekir. Hamileliğin 2. trimester diye tanımlanan aylar arası dönem diş tedavilerinin yapılması açısından en güvenli dönemdir. Bu dönemde fetusta organ oluşumu büyük oranda tamamlanmış olduğu için jinekolog konsültasyonunda girişimsel işlemler ve diş tedavileri yapılabilir. Öncelikle hamile bireylerde diş sert dokularının hamileliğin etkilerine karşı bütünlüğünü korumak üzere koruyucu amaçlı tedaviler planlanmalı, oluşabilecek akut enfeksiyonlar önlenmelidir. Unutulmamalıdır ki anne adayında gözlenen yüksek çürük seviyeleri ve dişeti hastalıkları düşük kilolu bebek doğumlarına, ileri boyutlarda varolan dişeti iltihapları düşük ve erken doğum riskine yol açabilmektedir. engeli beslenmenin; şüphesiz sağlıklı bir hamilelik geçirmenin temel kurallarından biri olmasının yanısıra diş sert dokularında oluşabilecek çürüklerin önlenmesi açısından da etkin olabileceği gibi hamilelik öncesi ve sırasında folik asit, prenatal vitamin alımı protein ve kalsiyumdan zengin beslenmenin dudak-damak yarık oluşma riskini indirgeyebileceği de öne sürülmektedir. GESTASYONEL İYABET VE AĞIZ-İŞ SAĞLIĞI Hamilelik sırasında görülebilecek olan hamilelik diyabeti olarak da adlandırılan Gestasyonel iyabet varlığında ise ağızda tükürük akışının düşmesine bağlı kuruluk, dişetlerinde şişlik ve kanamalar, artan çürük riski hastalığın erken belirtileri olarak ortaya çıkabilir. Periodontitis, preeklampsi ve gestasyonel diyabet gelişen hamilelerde görülebilirken, aktif periodontitisin de hamilelikte preeklampsi oluşumunda etkili olabileceği ve gestasyonel diyabeti kontrol altına alabilmede engel olabileceği ileri sürülmektedir. Y E N İ OĞ A N ve ÇO CUK L A R A ağız diş sağlığı Prof.r.Oya Aktören YENİ OĞAN VE ÇOCUKLARA AĞIZ İŞ SAĞLIĞI İÇİN YAPILMASI GEREKENLER NELERİR? iş çürüğüne neden olan faktörlerden biri ağız içinde çürük yapıcı bakterilerin var olmasıdır. Anne, bakıcı ve/yada kardeşin ağzında var olan çürük yapıcı bakterilerin bebeğin ağzına geçerek kolonize olabildikleri genetik çalışmalar ile gösterilmiştir. Bu nedenle, bebeğe çürük yapıcı bakteri geçişinin önlenebilmesi için örn. mama kaşığının ortak kullanılmaması, emzik ve biberonun ağız yolu ile temizlenmemesi gibi davranışlara dikkat edilmelidir. Beslenme şekline ilişkin yanlış tutum ve davranışlar da çürük oluşumunda çok önemli rol oynar. 2 yaşından küçük bebeklere biberon ile ballı süt, şekerli süt, tatlandırılmış meyve suyu gibi şekerli icecekler verilmemelidir. Emzikler bal, reçel gibi şekerli gıdalara batırılmamalıdır. 2 yaşından büyük çocuklarda, şekerli, karbonhidratlı gıdaların ve şekerli içeceklerin sık aralıklarla tüketilmemesine özen gösterilmelidir; şeker içeren gıda/içecekli ara öğün sayısı günde 3 den az olmalı; şeker içeriği az, besleyici özelliği yüksek gıdalar tercih edilmelidir. Şeker ve karbonhidrattan zengin ve dişe yapışma özelliği fazla olan gıdalar yenilecek ise, bu gıdalar öğün aralarında değil de ana öğünlerin hemen sonrasında yenmeli ve sonrasında da dişler temizlenmelidir. İlk süt dişinin sürdüğü aylardan itibaren dişler temizlenmeye başlanmalıdır. Bebeklerin uyku öncesi ve/yada uykuda emzirilmeleri ya da biberon ile beslenmeleri sonrasında dişler ve dişeti bölgesi parmak fırçalar, parmağa sarılacak bir gazlı bez/ tülbent ya da yumuşak bir diş fırçası ile temizlenmelidir. iş fırçası boyutlarının ve diş macunu fluorid içeriğinin çocuğun yaşına uygun olmasına dikkat edilmelidir. 2 yaşına kadar diş fırçasına macun sürüntü şeklinde konulmalı, 2-6 yaşlarında macun miktarı bezelye tanesi kadar olmalıdır. işler 1 i mutlaka gece yatmadan önce olmak üzere günde en az 2 kez fırçalanmalıdır. 5 yaşına kadar fırçalama anne babanın yardımı ile gerçekleştirilmelidir. Ağız çalkalama sularının 6 yaşından büyük çocuklarda diş fırçalamanın yanı sıra diş ve diş eti sağlığı açısından uygulanması ağız hijyenine katkı sağlar. Çocuklarda diş fırçalamanın yanı sıra diş ipi kullanma alışkanlığının da geliştirilmesi dişlerde ara yüz çürüklerinin ve diş eti hastalıklarının önlenmesinde önem taşır. 6 yaşından büyük çocuklarda, şekersiz çikletler tükürük akış hızını stimule etmesi açısından diş çürüklerinin önlenmesinde pozitif bir etki oluşturur. Ksilitollü jikletler ve preparatlar da çürük yapıcı bakteri sayısını azaltması, tükürük ve dental plak ph ın artırılmasında, remineralizasyonun sağlanmasında etkili olduğundan çürük oluşma riskinin azaltılması amacı ile kullanılabilir. İŞLER NE ZAMAN SÜRER? NE ZAMAN AİMİ İŞLER ÇIKAR? Bebekte ilk süren süt dişleri alt orta kesici dişlerdir (6-10ay). Üst orta ve yan kesici süt dişlerin sürmeleri ortalama olarak 12 ayda, tüm süt dişlerinin sürmeleri ise yaklaşık 2,5 yaşında tamamlanır. Süt dişlerinin ortalama sürme zamanları:orta-yan süt kesici dişler: 6-12 ay, köpek dişleri:18-24 ay, birinci süt azı dişleri: ay, ikinci süt azı dişleri:24-30 ay dır. İlk süren sürekli diş birinci büyük azı dişidir. Süt dişi dizisinin en arkasında ort 6-7 yaşında sürer. Sürekli dişlerin ortalama sürme zamanları: sürekli kesici dişler:7-8 yaş, birinci küçük azılar ve alt köpek dişleri: 9-10 yaş, 2.küçük azılar ve üst köpek dişleri: yaş, 2. büyük azılar: 12 yaş, 3. büyük azılar: yaş. FLOR İŞLER İÇİN NEEN ÖNEMLİ? Flor, diş çürüklerinin önlenmesinde ve başlangıç çürük lezyonlarının remineralizasyonunda uygulanan ve etkinliği bilimsel olarak kanıtlanmış çürük önleyici bir ajandır. Bu nedenle, flor içerikli topikal prepratlar koruyucu dişhekimliği alanında dünyada yaygın olarak kullanılmaktadır. Fluoridli prepratlar diş yüzeyine topikal olarak uygulandığında minenin demineralizasyona karşı direncini ve remineralizasyonunu artırmakta, çürük oluşumunda etkili olan dental plaktaki asit üretimini azaltmaktadır. Lokal fluorid uygulaması sonrası diş yüzeyinde fluroapatit, kalsiyum fluorid kristalleri oluşmakta, ph düştüğünde ise bu kristallerin erimesiyle ortama salınan fluorid çürük atağını kontrol etmektedir. Bu şekilde, diş yüzeyinde oluşmuş fluorid kristalleri ph kontrolünü sağlayan bir fluorid salınım sistemi oluşturmaktadir. Lokal olarak uygulanan fluoridin çürük önlemede etkin bir rol oynaması nedeniyle fluorid gerek düşük gerek yüksek çürük riski taşıyan bireylerde değişik yoğunluklarda ve sıklıklarda uygulanarak remineralizasyonu sağlayacak yeterli düzeyde fluoridin diş minesi-plak yüzeyinde bulunması sağlanmasına çalışılır. Fluoridin tüm dünyada en yaygın kullanım şekli fluoridli diş macunlarıdır. Fluoridli diş macunu ile günde 2 kez dişlerin doğru yöntem ile fırçalanmasının diş çürüğünden korunmada anlamlı bir etki oluşturduğu ünya Sağlık Örgütü ve bilimsel kuruluşlar tarafından önemle vurgulanır. Çocuğun çürük risk düzeyine uygun olarak dişhekimleri tarafından diş yüzeylerine periyodik olarak uygulanan fluoridli prepratlar da diş çürüğünün oluşması- nın önlenmesinde ve yeni başlamış olan çürük lezyonlarının remineralize edilmesinde anlamlı pozitif etkiler oluşturur. ÇÜRÜKSÜZ NESİLLER İÇİN YAPABİLECEKLERİMİZ NELERİR? iş çürüksüz nesiller yetiştirebilmek için kapsamlı koruma ve tedavi sistemlerinin ülkelere uyarlanarak yerinde ve doğru olarak uygulanması gerekliliği global ve ulusal otoriteler tarafından vurgulanmaktadır. Ülkelerde ağız diş sağlığı ile ilgili farklı disiplinlerden gelen tüm paydaşların diş çürüğüne karşı güç birliği oluşturarak ülke profiline uygun ağız diş sağlığı iyileştirme programlarının ve politikalarının oluşturulması, ağız diş sağlığının genel sağlık sistemi içinde entegrasyonunun sağlanabilmesi önerilmektedir. iş sağlığının optimum düzeyde korunması için yapılması gereken tüm koruyucu tedavi hizmetlerinin devlet güvencesi ve sorumluluğu altında dishekimlerince uygulanması, bebeklerde/cocuklarda dişlerin periyodik izlenmesi ve risk düzeylerine uygun koruyucu profesyonel ve bireysel uygulamaların düzenli olarak yapılması, ağız diş sağlığı hizmetlerinin tüm bireylere erişebilir olması diş çürüğünün önlenmesinde ve çürüksüz nesiller yetiştirilmesinde büyük önemi olan parametrelerdir. Erken çocukluk çağı döneminden itibaren bireylerde diş çürüğü risk parametrelerinin analiz edilebilmesi, koruyucu tedavi yaklaşımlarının doğru olarak uygulanabilmesi ve toplum düzeyinde yaygınlaştırılabilmesi konusuna ilişkin güncel protokoller ve bilimsel çalışmalar diş çürüğünün önlenebileceğini göstermektedir. iş çürüğünün önlenmesinde eğitim büyük önem taşımaktadır. iş sağlığının önemi ve diş çürüğünün önlenmesine yönelik beslenme şekli ve koruyucu uygulamalar konusu okul öncesinden başlayarak tüm eğitim seviyelerindeki ders programlarına dahil edilmeli ve ağız diş sağlığının korunmasına ilişkin davranış bilinci bireye küçük yaşlardan itibaren aileler ve öğretmenler tarafindan bireye kazandırılmaya çalışılmalıdır. Ayrıca tüm toplum düzeyinde ağız diş sağlığının önemi, diş çürükleri ve sonuçlarının önemli sağlık sorunlarına neden olduğu konusunda sürekli olarak farkındalık oluşturmak, bireylerde çürük oluşturmayan beslenme alışkanlıklarına dikkat çekmek ve bireylerin ağız hijyenlerini en üst düzeyde korumaları için yapmaları gerekenleri periyodik olarak toplum ile paylasmak bireylerin yaşam süresince diş çürüksüz olmalarına katkı sağlayabilecek faktörlerdir. Menopozda osteoporoz tedavisinde kullanılan Bifosfonatların ağız diş sağlığı açısından önemi Prof. r. Özen oğan Onur M enopoz, kadınlarda kemik dokusu kaybının hızlandığı, gelişen osteoporoz nedeniyle yaşam kalitesinin olumsuz etkilendiği zorlu bir süreçtir. Menopoz sürecinde tükürük azlığı ile ortaya çıkan ağız kuruluğu ve alveol kemiği kayıpları diş çürüklerinde, periodontal hastalıklarda, stomatitlerde ve aftöz lezyonlarda artışa neden olurlar. Osteoporoz tedavisinde kemik dokusunun korunması amacıyla, kemik metabolizması üzerine etkinlikleri tanımlanmış olan bifosfonat grubu ilaçlar yaygın olarak kullanılmaktadır. Ağızdan veya damar yolu ile alınan bu ilaçlar, kemik dokusunu koruyarak hastanın yaşam kalitesinde önemli bir iyileşme sağlarken, çene kemiklerinde vücudun diğer kemiklerinden daha yüksek seviyelerde tutunmalarından ve etkilerinin uzun REEL SEKTOR 02 CMYK süre devam etmesinden dolayı ağız diş sağlığı açısından bazı sorunları da beraberinde getirmektedir. Bu sorunların en önemlisi hastaların çenelerinde osteonekroz dediğimiz kemik dokusu ölümlerinin meydana gelmesidir. İyileşmesi çok geniş bir zaman dilimine yayılan osteonekrozdan korunmak amacı ile bifosfonat grubu ilaçların kullanımından vazgeçmek doğru değildir. Bu yaklaşım yerine hastalarda ilaç kullanımından önce mutlaka ağız diş sağlığı muayenesi yapılmalı, enfekte dişler çekilmeli, diş çürükleri tedavi edilmeli, uyumsuz dolgu ve protezler yenilenmeli, dişeti tedavileri ve ağız hijyeni eğitimleri gibi gerekli tüm tedaviler tamamlanmalıdır. Cerrahi işlem yapıldığı taktirde bifosfonat kullanımı kemik yüzeyinde dişeti iyileşmesi tamamlanana kadar ertelenmelidir. Hareketli protezler yerine öncelikle sabit protezler tercih edilmeli, hareketli protez kullanan hastalarda ise ileride sıkın- tı yaratabilecek kemik sivrilikleri cerrahi operasyonla düzeltilmelidir. Bifosfonat grubu ilaç kullanımları geniş zaman dilimlerine yayılırlar. olayısıyla önceden ağız diş sağlığı tedavileri tamamlanmış olsa dahi ilaç kullanılırken de diş tedavisi ihtiyacı doğabilir. Ağız yolu ile alınan bifosfonatlar üçüncü yıldan itibaren, damar yolu ile alınan bifosfonatlar ise üç beş aylık bir zaman diliminden sonra osteonekroz riski doğurabilir. Bifosfonatların kortikosteroidler ile birlikte kullanılması ise riski yükseltmektedir. Bifosfonat grubu ilaçlar kullanılırken diş tedavisi ihtiyacının doğduğu durumlarda mutlaka hastanın hekimi ile ilaç kullanımı gözden geçirilmeli, gerekirse bir süre ara verilmeli ve gereken işlemler yapılmalıdır. Hastalarımızın bu konuda bilgilendirilmesi ve koruyucu hekimliğin öneminin vurgulanması, olası istenmeyen etkilerin oluşmasının önlenmesinde en etkili yöntem olarak karşımıza çıkmaktadır.
3 3 Ağız-diş sağlığı ve sigara Prof. r. Korkud emirel S igara kullanımının bilinen zararlı etkilerinin yanı sıra neden olduğu ağız-diş sağlığı sorunları sıklıkla göz ardı edilmekte veya bilinmemektedir. Sigara kullanımı ile akciğer kanseri arasındaki neden sonuç ilişkisinin aynı şiddette ağız içi yumuşak doku kanserleri ile sigara kullanımı arasında da olduğu kanıtlanmıştır. iğer bir deyişle sigara kullanımı sadece akciğer kanserinin gelişmesinde etkili olmakla kalmayıp dişeti, dil ve dudak kanserlerine de zemin hazırlamaktadır. Ancak sigara kullanımının ağız-diş sağlığı ile ilişkisi kanser ile sınırlı değildir. İŞETİ HASTALIKLARININ EN ÖNEMLİ BELİRTİSİ İŞETİ KANAMASIIR Sigara kullanan bireylerde dişeti hastalıkları ve dişleri yerinde tutan kemiğin erimesine daha sık rastlanmaktadır. Sigara dumanı kanser yapıcı maddelerin yanı sıra damar büzücü maddeler ve vücudumuzun savunma sistemini bozucu veya engelleyici maddeler de içermektedir. Bu nedenle ağız bakımının yetersiz olmasına bağlı gelişen bir dişeti hastalığının varlığında; bireyin aynı zamanda sigara kullanması, vücudun bu mikroorganizmalarla mücadele etmesinde de zaafiyete İŞ ETİ HASTALIKLARI r.serdar SÜTCÜ iş eti hastalıkları dünyada en yaygın görülen hastalıklardır. Hastalığın Primer etyolojik faktörü bakteri plağıdır. iş üzerinden uzaklaştırılmayan plak, ağızdaki mikroorganizmaların etkisi ile çoğalarak büyür ve mikroorganizmaların salgıladıkları doku yıkıcı enzimler nedeniyle iltihabi ve immün reaksiyonlar başlar. işeti iltihabının en önemli klinik belirtisi kanamadır. iş firçalarken, bir şeyler yerken, travma sonucu veya spontane olarak bu kanamalar görülür. Kanama hastayı hekime getiren en önemli bulgudur. FIRÇALAMA ESNASINA KULLANILAN MACUN MERCİMEK BÜYÜKLÜĞÜNE OLMALIIR işeti hastalıklarından korunmada ve hastalıkların tedavisinde en önemli faktör plağın etkili olarak uzaklaştırılması, yani oral hijyen işlemlerinin doğru ve düzenli bir şekilde uygulanmasıdır. Oral hijyenin sağlanmasında en önemli uygulama mekanik plak temizliğidir ve bu amaçla kullandığımız aletler diş fırçası ve ara yüz temizlik araçları (diş ipi, kürdan ve ara yüz fırçalarıdır) işler alt ve üst çeneler ayrı ayrı olmak üzere her bir dış yüzeyine 8-10 kez değecek şekilde hem dış hem de iç yüzeyler fırçalanır. Ara yüzeylerdeki plak ise ara yüz şekline, topografisine uygun bir arayüz temizlik aracı ile uzaklaştırılır. Fırçalama esnasında kullanılan macun mercimek büyüklüğünde olmalıdır. REEL SEKTOR 03 CMYK yol açarak hastalığın daha hızlı ilerlemesine neden olur. iğer taraftan dişeti hastalıklarının en önemli belirtisi dişeti kanamasıdır. Sağlıklı dişeti kanamaz ve dişetinin sadece hasar gördüğünde veya hastalıklı olduğunda kanayabileceği akıldan çıkarılmamalıdır. iğer bir deyişle dişeti kanaması bir hastalık belirtisidir ve sigara kullanan hastalarda dişetinin daha az kanaması bir sağlıklı olma durumundan ziyade dişeti hastalığının en önemli belirtisinin gizlenmesi durumudur. Böylece ilerlemesi belirti vermeksizin devam eden hastalık dişlerin daha erken sallanmasına ve çekilmesine neden olmaktadır. SİGARA KULLANANLARA İŞ KAYBI VE İŞ ETİ HASTALIKLARI AHA SIK GÖRÜLMEKTEİR Sigara içen bireylerde dişeti hastalığı sadece daha hızlı ilerlemekle kalmayıp aynı zamanda bu bireylerde dişeti hastalıklarının da tedavisi daha güç ve zahmetli olmaktadır. olayısı ile sigara içenlerde tedavi başarısı daha düşüktür. Sigara kullanma alışkanlığının ağız sağlığına olan olumsuz etkilerinin iki boyutlu olduğu şeklinde özetlenebilir. Sigara kullanan bireylerde diş kaybı ile sonlanabilecek dişeti hastalıkları hem daha sık görülmektedir, hem de tedavisi daha güç olmaktadır. Sigara kullanımının dişeti hastalıkları ile ilişkisi bununla sınırlı kalmayıp ağız kokusuna neden olması nedeni ile de sosyal açıdan da gündeme gelmektedir. Ağız kokusundan şikayet eden bireylerde sigara kullanma alışkanlığından vazgeçilmediği sürece ağız kokusunun giderilmesinde başarıya ulaşılması zor görünmektedir.
4 4 Ortodontik bozukluklar neden tedavi edilmelidir? Prof. r. Tülin Arun olur. Bu gibi durumlar söz konusu olduğunda interdisipliner bir tedavi protokolü geçerli olur. Ortodonti uzmanı ve plastik cerrahın işbirliği içinde çalışarak gerçekleştirdiği ortognatik cerrahi (ortodontik tedavi + maksillofasyal cerrahi) uygulamaları gerçekleştirilir. Ortodontik tedavi süresi nasıl belirlenir? Olgunun şiddetine ve bireyin sahip olduğu iskeletsel ve dişsel bozukluğa bağlı olarak süre değişmekle birlikte ortalama iki üç yıllık bir süreçten söz etmek mümkündür. Bu süreç boyunca 4 ila 6 haftalık aralıkla kontroller gereklidir. Ancak aktif ortodontik tedavi dönemi tamamlandığında, en azından büyüme gelişim döneminin tamamlanmasına dek sürecek olan pasif pekiştirme dönemi başlar. Bu dönemde genellikle ön dişlerin arkasına yerleştirilen sabit pekiştirme aygıtları uygulanarak hastanın takibi yapılır. Ç oğu insan daha çekici ve düzgün dişler, güzel bir gülüş ile kendini daha rahat ve güvenli hisseder. Ortodontik tedavinin hedefi de hem fonksiyon hem de estetiği düzelterek bireyin kendine güvenini artırır. üzgün dizilmiş dişler, kişinin düzgün konuşmasına katkıda bulunur. üzgün sıralanmayan üst ve alt ön dişler ortodontik tedavi ile düzeltilebilecek konuşma bozuklukları yaratabilirler. Ciddi fonksiyon bozukluğuna yol açan dişsel ve iskeletsel bozukluklarda besinleri ısırma ve parçalama zorlukları bile görülmektedir. üzgün diş dizileri ve düzgün bir kapanış çiğnemeyi ve hazmetmeyi kolaylaştırır. üzgün sıralanmış dişler sağlıklı diş ve dişetlerine katkıda bulunmaktadır. Çünkü düzgün dişlerle diş fırçalama ve diş ipi kullanımı daha rahat olduğundan ağız hijyeni daha kolay sağlanabilir. Bu, dişetlerinin dişle birleştiği yerdeki bakterilerden kaynaklanan ve dişetlerine zarar veren dişeti iltihabı gibi enfeksiyonların ve çürüklerin ortaya çıkma riskini de azaltır. Ortodontik tedavi ne zaman yapılmalıdır? Uygun tedavi yaşı nasıl saptanır? Erişkinlerde ortodontik tedavi yapılabilir mi? Hasta kaç yaşında olursa olsun, dişsel düzeltmelerde tedavi her yaşta mümkündür. Bireyin yaşına ve beklentilerine göre uygun aygıt seçilerek tedavi gerçekleştirilir. Yine de erişkinlere oranla çocuk hastalar için tedavi süreci, genellikle aynı yaş grubundaki arkadaşları ile eş döneme rastladığı için daha sıradan ve adeta büyüme sürecinin bir parçası gibi algılanabilir. Ortodontik tedavi mekanikleri de hastanın büyüme-gelişim döneminde ya da erişkin olmasına bağlı olarak farklı prensipler içerir.yaş büyüdükçe artan estetik kaygılar dikkate alınarak daha az belli olan estetik braketler, şeffaf plaklar tercih edilir. Ancak bireyin kemik yapısında bir düzensizlik söz konusu ise yani iskeletsel bir problem mevcut ise yaş önemlidir. Mevcut iskeletsel problemin özellikleri dikkate alınarak hasta belirli periodlarla kontrole çağrılarak tedavi için uygun zaman belirlenir. Bu durumda bazı olgularda fonksiyonel tedaviye gereksinim vardır ve bu tedavi de ergenlik çağına kadar olan sürede yapılır. Geç kalındığında yani erken dönemde tedavi edilmediğinde ise yaşından sonra ( bireyin büyüme gelişimi tamamlandıktan sonra) Ortodontik tedavi öncesinde ağız hijyeninin en uygulanacak cerrahi operasyonların da üst seviyeye çıkmış olması, ağızda bulunan daimi dişlerin fisür örtücülerle korumaya alınmış olması ortodontik tedaviye eklenmesi gerekir. önerilir. Ortodontik tedavi sırasında başarılı Kimi zamanda iskeletsel ortodontik bir sonuca ulaşmak için ortodonti uzmanının bozukluğun taşıdığı spesifik özellikler önerilerine uyarak hastanın yediklerine, içtiklerine nedeniyle zaten tedavi için büyüme ve ve ağız bakımına çok dikkat etmesi gereklidir. gelişim döneminin tamamlanması gerekli Ortodontik tedaviye başlamak üzere olan hastalara öneriler Ortodontik tedaviler r. Serhat ÖZSOY ORTOONTİK TEAVİLER NEEN? Ortodontik tedaviler dişlerin çene kemikleri içerisinde düzgün bir biçimde sıralanmasını, çene ve yüzün büyüme ve gelişim bozukluklarını düzeltmeyi hedefleyen tedavilerdir. üzgün sıralanmış dişler ve dengeli çene ilişkilerinin bireyin çiğneme sağlığı ve sosyal hayıtına pek çok olumlu etkisi bulunmaktadır. üzgün sıralanmış dişler daha rahat temizlenebildiği için bireyin diş sağlığı geliştirilir ve güzel bir gülümseme kişinin özgüvenini arttırır. NE ZAMAN? Ortodontik tedavi günümüzde her yaşta uygulanabilmektedir. Çocuğun diş gelişimi ve çene gelişiminin ortodontik açıdan değerlendirilmesine 7-8 yaşlarında başlanmalıdır. Çenelerin boyutsal ve birbirleriyle olan ilişkisindeki bozuklukları büyüme gelişim dönemi içinde tedavi etmek gerekmektedir. Erişkin bireylerde çenelerde görülen ilişki ve boyut bozuklukları cerrahi ve ortodontik tedavi yaklaşımlarıyla düzeltilebilmektedir. HANGİ YÖNTEMLER? Tedavi amacıyla kullanılmakta olan pek çok uygulama vardır. Bunlardan en yaygın olanı ve halk tarafından en çok bilineni sabit ortodontik aygıtlar olarak tanımlanan braket ve diş tellerinden oluşan tedavi mekanikleridir. Bunlar metal veya porselen (diş renginde) olabilir. Bununla beraber hastaların takıp çıkarabildiği hareketli aygıtlar, ağız dışından kullanılan maskeler ve boyunluklar gibi pek çok tedavi aracı bulunmaktadır. Ayrıca dişlerin arkasına yapıştırılan tellerle yapılan ve lingual tedavi olarak adlandırılan ve şeffaf takıp çıkartılabilen aygıtlarla yapılan tedavi şekilleri de mevcuttur. Bunlardan hangisinin uygulanması gerekliliğine hastanın problemine göre hekim karar verecektir. YETİŞKİNLERE ORTOONTİK TEAVİ işler ve destek kemik doku uygun olduğu sürece ortodontik tedaviler her yaşta yapılabilmektedir. Erişkin hastalar için daha az belli olan şeffaf porselen braketler, Lingual tedaviler ve tedavi alanı daha dar olsa da şeffaf takıp çıkarmalı apareyler uygulanabilmektedir. işeti hastalıkları tüm dünyada en yaygın görülen hastalıklardandır Prof.r. Serdar Yalçın İŞETİ HASTALIKLARININ BELİRTİLERİ NELERİR? İŞ ETİ HASTALIĞI NEİR? işeti hastalığının ilerlemesi ile dişetinde kanama, dişeti çekilmesi ve hassasiyet, kötü bir ağız kokusu ve tat, daha uzun görünen diş varlığı ve dişlerde yer değiştirme rotasyon ile dişte uzamalarla kendini göstermektedir. işeti hastalıklarının ana nedeni ağız bakımının yeteri kadar yapılamaması nedeniyle oluşan bakteriyel plaktır. Bunun yanında bazı sistemik hastalıklarda, stres varlığında, hormonal değişikliklerde, hamilelikte, şeker hastalığında, sigara veya madde kullanımında, düzenli alınan bazı ilaçların sonucunda da görülmektedir. İŞETİ HASTALIKLARI KİMLERE GÖRÜLÜR? İŞETİ HASTALIKLARI NASIL GELİŞİR? işeti hastalıkları bakteriyel plağın etkisi ile dişeti çevresinde başlar ve özellikle fırçalamada kanama, dişetinde kızarıklık ve şişlik şeklinde kendini belli eder. Bu durum gingivitis yada diş eti iltihabı olarak tanımlanmaktadır. Bakteriyel plak ağız bakımı ile temizlenmez ve dişeti iltihabı tedavi edilmezse periodontitis olarak da tanımlanan tablo ile karşılaşılır. Bu durumda iltihap sadece dişi çevreleyen dişetinde olduğu gibi aynı zamanda dişe destek olan kemikte etkili olur ve kemikte erimelere neden olur. işeti hastalıkların çocuklarda, erkek ve kadınlarda farklı şartlarda görülebilmektedir. Çocuklarda kronik olarak görülmekle birlikte özellikle gençlerde agresif periodontitis olarak da tanımlanmaktadır. Kadınlarda ise ergenlik çağındaki hormonal değişimde, menstürasyon döneminde, hamilelikte, menopoz ve sonrası dönemde görülebilmektedir. İŞETİ HASTALIĞI VE SİSTEMİK HASTALIKLAR işeti, kalp hastalıklarının ana nedeni olan damarlardaki plak yapısını ağız da ki bakteriyel plağın benzer yapıda olması dikkat çekmektedir. Ayrıca ağızdaki mikroorganizmaların solunum yolu hastalıklarını aktive etmesi, dişeti iltihabının diyabet ile dişeti hastalıklarının kardeş hastalık olarak tanımlanması, gebelikte görülen ağız iltihabının, düşüklere neden olmasına, doğan bebeklerin düşük doğum ağırlıklı olmalarına neden olduğu bilinmektedir. İŞETİ HASTALIKLARI VE AĞIZ BAKIMI olayısıyla herhangi bir ağrıya neden olmaksızın gelişebilen dişeti hastalıkları ile mücadele ve tedavide düzenli ağız bakımı, düzenli diş hekimi kontrolleri farkındalığı çok önem taşımaktadır. Özellikle ara yüz temizliği, efektif ağız bakımı çok önemlidir. işeti hastalıkları nedeniyle gerçekleşen diş kayıpları çiğneme fonksiyonunda bozulmalara, implant ve protez gibi daha detaylı tedavilerin yapılmasına neden olabilmektedir. z? eri ed e eld lüş gü bir l ze gü ha da sıl na k ere ed yb ka az en işlerimizi oç. r. Uğur Erdemir P orselen laminalar, diğer bir deyişle yaprak porselenler dişlerimizden çok az bir madde kaldırılarak (ortalama 0,5 mm) veya bazen de hiç madde kaldırmadan yapabildiğimiz, dolayısıyla ağrı hissetmeden yaptırabileceğiniz oldukça estetik, kalıcı ve diş dokuları ile biyouyumlu uygulamalardır. işlerde görülen aralıkların, renk değişimlerinin, hafif çapraşıklıkların, aşınmaların yaratmış olduğu görüntü sorunu ile gülüşün tekrar tasarlanmasını kalıcı ve oldukça estetik bir REEL SEKTOR 04 CMYK şekilde çözümlememize imkan veren uygulamalardır. Porselen Lamina Vener yapı içerisinde metal bulunmadığından dişeti kenarlarında siyah-mor renklenmeye neden olmazlar. Çok ince yapıda olduklarından ışık geçişine izin vererek tıpkı kendi dişlerimiz gibi doğal görünüme sahip olan estetik uygulamalardır. Bunun yanında doğal diş yapısının yüzey özelliklerini de oldukça başarılı bir şekilde yansıtabilirler. Lamina Vener restorasyonlar çok ince yapıda olduklarından diş dokularına yapıştırılmadan önce oldukça kırılgan bir yapıda iken, diş dokularına özel yapıştırma ajanları ile bağlandıktan sonra kırılma riski oldukça azdır. iş dokularından oldukça fazla madde kaldırılan klasik kuron restorasyonlara göre minimum miktarda diş dokusu kaldırıldığı için restorasyonların yapıştırılmasını takiben hassasiyet oluşma riski neredeyse hiç yoktur. Porselenin doğası gereği aşınma ve renklenme olasılığı diş rengindeki kompozit dolgu materyallerine göre oldukça düşük olup, dişeti sorunlarına yol açmayan ve bakteri plağı oluşumunu önleyerek ağız hijyeninin korunmasına yardımcı olan bir özelliğe de sahiptirler.