Çifte Minareli Medrese
- Önem : Anadolu'da bulunan en büyük Selçuklu medresesi
- Yer : Erzurum
Erzurum’da bulunan Anadolu’nun en büyük Selçuklu medresesi olan Çifte Minareli Medrese Hatuniye Medresesi olarak da bilinir. Kitabesi bulunmadığı için inşa tarihi net olarak bilinmeyen ancak, doğu duvarının aynı zamanda kale surunu teşkil etmesi, duvar işçiliğinde malzeme ve yapım farklılıkları olması gibi sebeplerle muhtemelen 12. yüzyılın ortalarına ait bir Saltuklu yapısının kalıntıları üzerine inşa edildiği sanılmakta ve inşa tarihi olarak da 13. yüzyılın sonları düşünülmektedir. Harabeye dönmüş bir haldeyken IV. Murad tarafından onarılan ve top imalathanesi olarak kullanılan yapı, daha sonra tekrardan medrese olarak kullanıldı, Cumhuriyet döneminde ise müzeye dönüştürüldü.
Anadolu’nun en büyük Selçuklu medresesi olan Çifte Minareli Medrese, İki katlı ve dört eyvanlı-açık avlulu medrese tipiyle ve taçkapının iki yanına eklenmiş payandalar üzerinde yükselen iki minaresiyle Anadolu Türk mimarisi içinde önemli bir yere sahiptir. Medresenin en fazla dikkat çeken tarafı ön cephesidir. 13. yüzyılın ikinci yarısından itibaren özellikle medreselerin cephe kompozisyonuna katılan çeşme, niş, pencere gibi unsurlar bu binada da yer almakta, ayrıca Anadolu Selçuklu mimarisinde taçkapıların yan yüzleri süslenmediği halde bu medresede bir istisna olarak buraların da süslendiği görülmektedir. Taçkapının derin nişi çeşitli genişlikte palmet motifli beş sıra şeritle çerçevelenmiş ve üzeri mukarnaslarla örtülmüştür. Tuğla minareler asabalı olup asabaların aralarındaki yivler üçgen çinilerle hareketlendirilmiş, pabuçlara da kare çerçeveye alınmış son derece süslü daireler içinde mavi çinilerle “Allah”, “Muhammed” kelimeleri ve dört halifenin isimleri yazılmıştır. Önündeki revak kemeri ve yanlarındaki kışlık dershanelerle birlikte yıkık durumda bulunan ana eyvanın arkasında, binaya bitişik inşa edilmiş içten ve dıştan onikigen gövdeli, külâh örtülü bir kümbet yer almaktadır. Kitâbesi olmadığı için sahibi tesbit edilemeyen kümbetin gövdesi iç içe yuvarlak kemerlerle tezyin edilmiştir ve fevkalâde zengin süslemeli bir saçak altı bordürüyle sona ermektedir; külâh da gövde gibi fakat daha küçük ve daha sığ kemerlerle süslüdür. Cenaze mahzeni haçvari planlı ve çapraz tonozlu, iki merdivenle çıkılan mihraplı üst mekân ise içten kubbe örtülüdür ve sanduka mevcut olmadığı için mescide çevrilmiştir.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Doğan Yavaş, Çifte Minareli Medrese, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt.8, 1993
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Arthur Rimbaud
Jean Nicholas Arthur Rimbaud, 20 Ekim 1854'te Fransa'da dünyaya gelmiştir.Sürrealizm ve Sembolizm’in en önemli şairlerinden birisidir.Rimbaud’un babası bir subaydır ve Cezayir de görev yaptığı sırada, Arapça öğrenerek Kur’an’ı kendi dillerine çevirmiştir.Ancak Frédéric Rimbaud, 1860 yılında ailesini terk etmiştir.Babasının evi terk etmesiyle küçük yaşta yaşadığı bu olay ileride onun kişiliğini ve sanatını etkileyecetir.Arthur'u annesi tarafından yetiştirmiştir ve giderek kuralları yok sayan kişiliğe sahip olmaktadır.Annesi onun bu tutumunu bastırmak için çabalamıştır.O yaşlarda şiire merak salan Rimbaud ise; ahlak ve din kurallarını hiçe saymıştır.
-
Genç Kalemler
Dilde sadeleşme akımının öncülüğünü yapan dil ve edebiyat dergisi. Genç Kalemler, Manastır’da Hüsn ve Şiir adıyla on beş günde bir yayımlanan edebî dergiydi. Dördüncü sayıdan sonra Selânik’e taşınan dergi, burada Selânik Hukuk Mektebi talebeleri H. Hüsnü ile İsmâil Subhi tarafından çıkarıldı. Hüsn ve Şiir’in dili eskiye nazaran sade olmakla beraber mecmuanın şuurlu bir dil politikasının olduğunu söylemek mümkün değildi. Siyasî konulara pek yer vermeyen Hüsn ve Şiir mecmuasının adı fazla romantik bulununca Âkil Koyuncu’nun teklifiyle bir süre sonra Genç Kalemler olarak değiştirildi. Genç Kalemler, II. Meşrutiyet sonrasında sistemli bir şekilde ortaya çıkan Türkçülük ideolojisinin yayın organıdır. İttihat ve Terakkî’nin merkez-i umûmî kâtibi olan Nesîmî Sârim aynı zamanda Genç Kalemler’in başyazarı olup mecmua partiden maddî ve manevî destek görmekteyse de parti derginin yayın ilkesine müdahale etmeme taahhüdünde bulundu. Genç Kalemler dilde Türkçülük denilebilecek kültür ideolojisinin neşir organı oldu.
-
Veda Hutbesi
Resûl-i Ekrem Veda haccı sırasında Arafat, Mina ve Akabe gibi yerlerde ashaba hitap etti ve kısa, veciz bir şekilde tavsiyelerde bulundu. Bu hitabeler, Câhiz’in el-Beyân ve’t-tebyîn adlı eseri başta olmak üzere bazı tarih kitaplarında derlenerek uzunca bir Veda hutbesi metni teşkil edildi. “Hutbetü’l-vedâ” ifadesini ilk defa Câhiz kullandı, bu ifade daha sonraki müelliflerce de benimsendi. Resûlullah’ın arefe günü Arafat’ta irat ettiği ilk hutbe Cübeyr b. Mut‘im, Câbir b. Abdullah ve Abdullah b. Mes‘ûd gibi sahâbîler tarafından nakledildi. Hz. Peygamber Arafat’a gelince Nemire’de kendisi için kurulan çadıra yerleşti, güneş batıya doğru kayınca devesiyle vadinin ortasına geldi ve deve üzerinde ashaba hitap etti, Rebîa b. Ümeyye b. Halef adlı sahâbî de söylediklerini tekrarladı. Hz. Peygamber’in hutbelerinde söylediği sözler adeta bir vedalaşma gibiydi. Orada bulunanların şahsında bütün ümmetine mesajlar veren Resûlullah, hitabelerinin sonunda ashaba Allah’ın kendisine verdiği tebliğ görevini yerine getirip getirmediğini sordu ve “evet” cevabını alınca, “Tebliğ ettim Allahım, şahit ol!” dedi.
-
Galatasaray Lisesi
Türk eğitim tarihinde önemli bir yere sahip olan Galatasaray Lisesi Tanzimat devrinde eğitim alanında gerçekleştirilen faaliyetler sonucu kuruldu. Az masrafla çok öğrenci yetiştirmek üzere İstanbul’da Batılı anlamda yeni bir okul açma düşüncesi ortaya çıktı. Fakat Islahat Fermanı’nın ilân edilmesinin üzerinden on yıl geçmesine rağmen Osmanlı hükümeti ciddi olarak ıslahata girişmedi. Fransa, çeşitli zümrelerin kaynaştırılması fikrinde ısrar etti. İstanbul’da hükümet yetkilileriyle Fransız elçisi arasında mektebin dayanacağı esaslar tesbit edildi. Fransızlar okulun lise seviyesinde olmasını, cins ve din farkı gözetilmeksizin öğrenci alınmasını, öğretimin Fransızca olmasını ve yönetimin de Fransız öğretmenlerinin elinde bulunmasını istedi. Osmanlı ise öğretimin Türkçe yapılmasında ısrar etti. Sonuçta Babıâli, bazı derslerin Türkçe okutulması şartıyla Fransız teklifini kabul etti. Padişahın onayı ile Mekteb-i Sultânî’nin on maddelik nizamnamesi yayımlandı. Nizamnamede Mekteb-i Sultânî’nin, farklı dinlere mensup çocukların eğitimleri için Avrupa’nın orta dereceli okullarının örnek alındığı, okulu bitiren öğrencilere imtihanla diploma verileceği ve devlet hizmetinde istihdam edilecekleri kaydedilmekteydi.
-
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun