2Çocuk istismarı;Çocuğun fiziksel ya da psikolojik gelişimini olumsuz olarak etkileyen davranışlardır. Geniş anlamıyla çocuk istismarı 18 yaşın altındaki çocukların ya da ergenlerin ana-babaları, onları bakıp gözetmek ve eğitmekle görevli öğretmen, usta öğretici koruyucu aile fertleri, vasi gibi kişiler ya da yabancı kişiler tarafından yapılan, bedensel ve/ya psikolojik olarak sağlıklarına zarar veren, fiziksel, duygusal, cinsel ya da zihinsel gelişimlerini engelleyen tutum ve davranışlardır.
3Çocuk ihmali ise;18 yaşın altındaki çocukların ya da ergenlerin fiziksel ve psikolojik sağlıklarıve gelişmeleri için temel olan beslenme,korunma, sevgi, gözetim, eğitim ve yolgösterme gibi gereksinimlerinin kendilerinebakıp gözetmekle yükümlü kişilerce yeterince karşılanmamasıdır. Çocuk ihmali genelolarak fiziksel ve duygusal ihmal olarak ikiana grupta incelenmektedir
4I. İSTİSMAR TÜRLERİfiziksel,cinsel,duygusalihmalolarak dört ana grupta incelenmektedir
51. Fiziksel İstismarGenellikle disiplin ve ceza nedeni ile yapılan istismardırFiziksel istismar çocuğun kaza sonucu oluşmamış ve fiziksel zarar görmesiyle ortaya çıkan yaralanmalardır.“Türkiye’de yapılan bir araştırma sonucuna göre fiziksel istismar en sık 4-6 yaş arasında olmakta ve erkek çocuklar kız çocuklara göre daha fazla istismara maruz kalmaktadırlar. “ Fiziksel istismar çocuk istismarının en çok görünen ve yaygın şekilde fark edilen biçimidir
6Fiziksel Göstergeler: Açıklanamayan yara bere ve darbe izleri:• Yüzde, dudakta, ağızda.• Gövdede, sırtta, kalçada, baldır vebacaklarda morluklar• Değişik seviyelerdeki iyileşmebelirtilerinde el izi, ısırık izi• Kemer, elektrik kablosu gibi acı vermekiçin kullanılan nesnelerin izleri• Tatil, hafta sonu vb. gibi bir durumsonrası tekrarlayarak ortaya çıkması.
7Açıklanamayan yanıklar: • Özellikle ayak tabanlarında, avuç içinde,sırtta veya kaba etteki puro ve sigara yanıkları• Daldırma yanıkları (Eldiven ya da çoraptarzında keskin sınırlı yanıklar, çocuğun elve ayaklarının biri tarafından kaynar suyadaldırılması ile oluşurlar, kaza ile bu tipkeskin sınırlı yanıklar oluşmaz)
8Açıklanamayan kırıklar/çıkıklar, kafa derisinde saç kaybı• morarma,• vücudun belli yerlerinde kesikler,• kırık kemikler,• iç kanama gibi hemen görülen etkilerigibi• sarsılmış bebek sendromu (körlük,öğrenme güçlüğü, zihinsel gerilik, felç gibi),• zedelenmiş beyin gelişimi,• ömür boyu zayıf fiziksel sağlık.
9Davranışsal Göstergeler • Cezalandırmayı hak ettiği yönündeki tutum• Yetişkinler ile iletişim kurmaktan sakınma• Ebeveynden korkma• Eve gitmekten korkma• Kendi kendine zarar veren davranışlar• Aşırı derecede çekingen ya da saldırgan davranışlar• Fiziksel temastan rahatsız olma• Ağrı şikayetleri ya da rahatsız hareketler• İklim şartlarına uygun olmayan ve vücudu saklamak için giyilen giysiler
10• Diğer çocukların ağlamasına duyarlı olma • Okula erken gitme, okuldan geç ayrılma• Evden kaçma (ergenlerde)• Sosyal işlevsellik alanında sorunlar• Yakın ilişki kurmada zorluklar• Çatışmalı, duygusal yoğunluğu az, yoğunöfke ilişkileri kurma•Yeme bozuklukları
11Bilişsel/Akademik Göstergeler • Gelişimsel bozukluklar• Okul başarısında düşmeUzun ve Kısa Dönemli Psikolojik Sonuçları• İzolasyon• Korku• Güven Kaybı• Depresyon ve anksiyete• İlişki kurmada ve sürdürmede güçlük• Yeme bozuklukları• Travma sonrası stres bozukluğu• İntihar girişimleri
12Uzun ve Kısa Dönem Davranışsal Sonuçlar • Suçluluk• Genç yaşta, istenmeyen hamilelik• Uyuşturucu kullanımı• Düşük akademik başarı• Suç davranışlarına, şiddet suçlarına,alkol ve diğer uyuşturucu bağımlılıklarınave kötü niyetli davranışlara yüksek orandaeğilim gösterme
132. Cinsel İstismarÇocuğun bir yetişkin ya da kendisindenbüyük bir çocuk tarafından anlamadığı ve /ya kabul etmediği, gelişimsel olarak hazırolmadığı ve karşı tarafın cinsel tatmini içinkullanılması durumudur
14Bu her türlü cinseliçerikli konuşmayı, şakalaşmayı, teşhir veröntgencilik gibi temas içermeyen istismartürlerinden, çocuğun cinsel organlarınadokunma, oral-genital seks, ensest, tecavüz,çocuğu fuhuş ve pornografik materyallerinüretiminde kullanma ve sodomi gibi tüm davranışları ve eylemleri kapsamaktadır. “Çocuk cinsel istismarı en sık 6-10 yaşarasında görülmektedir. İstismara uğramadakız çocukların oranı erkek çocuklarınoranına göre daha yüksektir”
15Cinsel istismar, çoğunlukla mağdurun tanıdığı kişi tarafından gerçekleştirilir. Saldırgan nadiren yabancı olur.Cinsel istismarların üçte biri diğer bir çocuk tarafından gerçekleştirilir.Sık rastlanan ve genelde uzun süreli olan bu istismartürü sıklıkla gizlenmektedir.Her sosyo ekonomik düzeyde görülebilen cinselistismarcıların erkek olduğu daha yaygın olarak düşünülmektedir Ama erkekler yanında kadın istismarcıların olduğu da bilinmelidir.
16Fiziksel Göstergeler• Yürüme ve oturmada zorluk çekme• Yırtılmış, lekeli veya kanlı iç çamaşırları.• Genital bölgede acı, şişkinlik, kızarıklık,kanama ya da kaşıntı.• İdrar yapmada acı çekmek• Genital bölgenin dışında bereler, kanamaya da yırtılmalar olması• Cinsel yolla bulaşan hastalığın tespiti
17Davranışsal Göstergeler • Uygun olmayan cinsel oyunlar veya ileriderecede cinsel bilgi sahibi olma verastgele cinsel ilişki kurma.• Okulda beklenmedik zorlanmalar• Uzaklaşma ve depresyon• Akranlarla ilişkilerde zorluk ve onlarlailişkiden çekinme• Kendi kendine sosyal tecrit oluşturma• Fiziksel temas veya yakınlıktan kaçınma• Ani ve aşırı kilo değişimi (zayıflama ya daşişmanlama)
18• Belli yerlerden ve kişilerden çok fazla korkma • Tanıdık bir yetişkinden kaçma ya dakaçınma davranışı sergileme• Çocuğun ifadesi“Cinsel istismarın en güçlügöstergelerinden biri çocuğun ifadesidir.Çocuk cinsel istismara uğradığınısöylüyorsa, bunu ciddiye alın. Çocuğuniyiliği ve onu korumak için kuşkularınızı birkenara bırakın”.
19Duygusal Göstergeler • ruhsal gelgitler, • düşük öz değer, • suçluluk (benim hatam),• utanç,• depresyon,• anksiyete,• ruhsal gelgitler,• öfke tepkileri,• karşı gelme bozukluğu gibi.
20Uzun ve Kısa Süreli Psikolojik Etkileri • Travma sonrası stres bozukluğu gösterme• Kabuslar• Fobiler-korku tepkiler• Uyku bozuklukları• İçe kapanma• Dikkat eksikliği• Enürezis-Enkoprezis• Aşırı fantezi kurma• Uyurgezerlik
21Bilişsel/Gelişimsel/Akademik Göstergeler • Öğrenme güçlüğü• Dağılmış ilgi-dikkat eksikliği• Akademik başarısızlık
22SenaryalorAşağıdaki senaryoları okuyunuz ve sizi kuşkulandıran göstergeleri belirleyiniz.Bizim belirlediğimiz göstergelerle sizin bulduğunuz göstergeleri karşılaştırınız.1. SenaryoSerpil sosyal ortamlarda her zaman çok kaygılı ve öz güveni çok düşük bir şekilde davranıyordu. Sene başında iyi notlar getirmesine rağmen, yıl sonuna doğru aniden notları çok düştü. Ona bu durumun nedenini sorduğunuz zaman, annesi ve babasının boşandığını, annesinin yeni bir erkek arkadaşı olduğunu, bu kişiyi hiç sevmediği söyledi. Biraz daha üstelediğinizde, annesinin erkek arkadaşının “sıkıcı ve aptal” olduğunu ve babasını özlediğini söyledi.
232. SenaryoDara ve ailesini yıllardır tanıyorsunuz. Dara tam bir baş belası ve yalan söylemesiyle tanınır. Babası, babanızın arkadaşı, toplumda saygın bir kişilik ve çok büyük bir ünü var. Bir gün, Dara gözyaşları içinde size gelir ve babasının,kendisinin çıplak fotoğraflarını çektiğini söyler. Onun muhtemelen yalan söylediğini düşünürsünüz.
243. SenaryoOkan ilk okul birinci sınıf öğrencisi. İki öğrenciniz Okan’ın özel bölgelerini kendilerine gösterdiğini ve çocuklar kendi özel bölgelerini göstermeyireddettikleri zaman çocukların pantolonlarını çıkarmaya yeltendiğini size şikayetederler
25Göstergeler1. SenaryoKaygı bozukluğu ve düşük özgüven göstermesi ve okul başarısının düşmesi her ne kadar cinsel istismar göstergeleri olsa da bu belirtiler Serpil’in cinsel olarak istismar edildiğini kesin olarak göstermez. Bu olayda daha çok boşanma sonrasıortaya çıkan stres belirtileri vardır. Annesinin yeni erkek arkadaşına boşanma sonrası verdiği bir tepki olabilir.
262. SenaryoHer zaman bir çocuğun istismar edildiğine dair ifadelerini ciddiye almalısınız ve onu korumalısınız.3.SenaryoBu yaşlarda olan çocukların kendi bedenleri ve diğerlerinin bedenleriyle ilgilenmeleri çok sağlıklı ve normaldir. Eğer buna karşı konuluyorsa ya da “hayır” deniliyorsa daha fazla ilgilerini çekmektedir. Bu çocuklara uygun bir dille “özelbölgelere bakmanın ve kendi özel bölgelerini göstermenin doğru olmadığı”nın anlatılması yeterlidir.
273. Duygusal İstismarÇocuğun duygusal bütünlüğüne ve kişilikgelişimine zarar veren her türlü davranışve eylemdir.Çocuğa duygusal olarak yokmuş gibi davranılması,ihtiyaç duyduğu sevgi, ilgi ve yakınlığın gösterilmemesi,gelişimini bozan her türlüaşağılama, reddetme, suçlama vb gibi sözve davranışlara maruz kalmasıdır
28Duygusal istismarın fark edilmesi kolay olmadığından görülme oranı da kesin olarak bilinmemektedir” Sıklıkla sözlüistismar olarak gerçekleşir. Ancak şunlarıda içerebilir;reddetme,utandırıcı şekilde ceza verme,fiziksel ve duygusaltemastan alıkoyma.
29Fiziksel Göstergeler• Konuşma ya da diğer iletişim bozuklukları• Fiziksel gelişimin yavaşlaması• Çocukta var olan astım ya da alerji gibibazı hastalıkların şiddetlenmesi• Madde bağımlılığı• Kendine zarar verici davranışlar ya daintihar düşünceleri
30“Duygusal istismarın olduğu yönünde şüphelenmek zor bir iştir. Çocuktaherhangi bir yara bere izi yoktur ya daçok düzgün bir biçimde giyinir ve beslenir.Ayrıca bunun normal olduğunu düşünençocuk da duygusal istismara uğradığına dair herhangi bir açıklama yapmayabilir”.
31Duygusal Göstergeler•Sosyal ilişkilerini etkileme•Yaşının gerektirdiği şekilde davranamamaBilişsel/Akademik GöstergelerAkademik yetersizlik
32Davranışsal Göstergeler • Alışkanlık bozuklukları (parmak emme,sallanma vb. gibi)• Suç işleme de dahil olmak üzere antisosyalve yıkıcı davranışlar• Nevrotik özellikler (uyku bozuklukları, oyunoynamada tutukluluk)• Pasiflik ya da saldırganlık gibi aşırı davranışlar• Gelişimsel gecikmeler• Davranış bozuklukları (şikayet etme, pasiflik,saldırganlık vb)• Aşırı uyum sorunları (yaşından büyük ya daküçük davranma)• Kendine zarar verici davranışlar ya da intihardüşünceleri
334. İhmalİhmal çocuğun beslenme, giyinme,barınma, tıbbi bakım, eğitim veyauygun gözetim gibi temel ihtiyaçlarınıve karşılanmayan duygusal ve psikolojikihtiyaçlarını , eğitimsel/bilişsel ihtiyaçlarınıkarşılamakta başarısız olmak ve uygunbüyüme ve gelişim konusunda denetimeksikliği göstermektir “İstismara göre dahayaygındır ama onun kadar çarpıcı değildir.
34Fiziksel Göstergeler• Sürekli açlık belirtileri: Kötü beslenmeişaretleri gösterir• Hijyensiz ortam: Keçeleşmiş saçlar, kirlicilt veya şiddetli vücut kokusu• Uygun olmayan kıyafetler• Denetimsizliğin sürekli olması: Çocukevde bakım sağlayacak kimsenin olmadığınıbelirtir. Çocuk ya da bakımını üstlenen kişiuyuşturucu veya alkol kullanır
35• İhmal edilmiş fiziksel sorunlar ve tıbbi bakım • Normal kilonun altında olma• Kötü gelişim şekilleri• Büyüyememe• Bitler, karın şişmesi, çok zayıf görünüş• Uykusuz görünme
36Duygusal Göstergeler• Düşük benlik algısı-kendine değer vermeme• Bağlanma zorlukları• Duygusal gereklilik• Sosyal sorunlar-kısıtlı arkadaş ilişkileri• Kişisel yakınlık kurmada zorluklar• Uygun olmayan isteklere hayır demedezorluk (ilgi ihtiyacı ile ilgili)• Sosyal içe çekilme-yoğun içe atımsorunları
37Bilişsel/Gelişimsel/Akademik Göstergeler • Devamsızlık sorunu• Özdisiplini öğrenme eksikliği• Bir görevi tek başına yapamama• Zayıf notlar• Öğrenme zorluğu
38İhmalin Bazı Nedenleri Aile Krizleri:• İş kaybı• Ciddi bir hastalık• Boşanma• Düzensiz ev halkı hayatı• Bir yapının ya da rutinin olmaması; düzenli bir yemek saati, uyku saati ya da ev ödevlerini yapacağı bir zamanın olmaması gibi• Çocuğun evde kendine ait bir yerininolmaması
39Çocuklar Neden İstismar Edildiklerini Söylemezler!• Kendilerine inanılmayacağını düşünürler.• Başlarının belaya gireceğinden korkarlar.• İstismarcının tehdidinden korkarlar.• İstismarcıyı korumak isteyebilirler; istismarcıyısevebilir ama yaptıklarını sevmezler.• Nasıl anlatılacağını bilmeyebilirler. korkabilirler.• Büyükleriyle (otorite ifade edenlerle) cinselkonuları konuşmaktan utanabilirler.• İyi çocukların cinsellikle ilgili sözcüklerikullanmamaları gerektiği söylenmiş olabilir
40Bir Çocuk İstismar Edildiğini Açıklarsa Ne Yapılmalıdır! 1. Çocukla özel olarak konuşmak içinbir mekan bulun.2. Masanın arkasında oturmayın.3. Çocuktan izin almadan ona dokunmayın.4. Açıklıkla ve sakince dinleyin.5. Çocuğun dilinden konuşun.6. Çocuğu yaşadığı olayları anlatmayacesaretlendirin.7. Yazıyla kaydedin.8. Gizlilik ilkesine saygı gösterin.
41MÜDAHALE Krize müdahale ekibi TCK 279. maddede; kamu adına görev yapan kişilerin görevlerisırasında ve görevlerine ilişkin bir suç öğrendiklerinde bildirmemeleri durumunda altı aydan iki yıla dek hapis cezası ile cezalandırılması öngörülmüştür.
422002 yılı tarihine kadar yapılan çeşitli araştırmalar sonucunda dünyada çocuklarıncinsel istismar oranları sonuçları şöyle 10 :• Norveç % 37• Yeni Zelanda % 36• Kanada % 32• İrlanda % 34• Avustralya % 24• İngiltere, % 21• Amerika % 16.
43Çocuk İhmali ve İstismarını Önleme ÖĞRETMENLER ve AİLELER İÇİN EĞİTİMKILAVUZU