Soru: kizm 13aylik ve artik ayda kac cm uzar diye merak ediyorum ?
Soru: kizm 13aylik ve artik ayda kac cm uzar diye merak ediyorum ?
Cevap: Çocuklarda Normal Büyüme ve Büyüme Geriliğine Yaklaşım
1. Çocuklarda büyümenin takibi neden önemlidir?
Büyüme, çocukların genel sağlık durumlarını yansıtan çok iyi bir göstergedir. Yetersiz büyüme bir çocuğun genel sağlığındaki bozukluğun ilk habercisi olabilir. Normal büyüme ve gelişme genetik, hormonal, çevresel (beslenme) ve psikososyal etmenlerden etkilenir. Ayrıca normal büyümenin sürdürülebilmesi için vücuttaki tüm organ sistemlerinin de sağlıklı bir biçimde çalışması gerekir. Bu nedenle büyümenin değerlendirilmesi, doktorların olduğu kadar anne ve babaların da yakından izlemesi gereken bir konudur.
2. Büyüme geriliği nasıl tanımlanır?
Çocuğun boy ve kilosu yaş ve cinse göre hazırlanmış olan boy ve kilo eğrileri üzerinde işaretlenerek normal olup olmadığı ve normalden ne kadar sapma gösterdiği görülür. Ayrıca çocuğun boyu kabaca yılda 4 cmden az uzuyor ise hangi yaşta olursa olsun büyüme hızı yetersizdir
3. Yaşlara göre büyüme hızları farklı mıdır?
Evet. Büyüme hızı değerlendirilirken çocuğun yaşı mutlaka gözönüne alınmalıdır. Örneğin doğumdan sonraki ilk yıl içinde çocuğun boyu yılda 25 cm artar iken bu oran 4 yaşından itibaren yılda 5-6 cm e iner.
4. Çocuklarda büyüme nasıl ve hangi sıklıkla takip edilmelidir?
İlk yıl içinde ayda bir daha sonra üç ayda bir sonra ise yılda iki kez boy ve kilo ölçümü yapılarak gelişimin normal olup olmadığı değerlendirilmelidir.
5. Büyüme geriliğine yol açan durumlar nelerdir?
Anne karnında yetersiz beslenme sonucu düşük doğum ağırlığı ile dünyaya gelme, doğum sonrası özellikle ilk iki yaştaki beslenme yetersizlikleri, sistemik (kronik) hastalıklar, ve büyümeyi sağlayan büyüme hormonu, tiroid hormonu gibi hormon eksiklikleri, ergenlik gecikmesi büyümenin geri kalmasının nedenleri arasındadır.
6. Büyüme ile ergenlik arasında nasıl bir ilişki vardır, büyüme hangi yaşlarda durur?
Büyüme ile ergenlik arasında çok yakın bir ilişki vardır. Kızlarda 2-3 erkeklerde 4-5 yıl kadar süren ergenlik döneminde boy uzama önce hızlanır, sonra ise yavaşlayarak durur. Bu sürecin sonunda artık erişkin boyuna ulaşılmıştır ve daha fazla büyüme olmaz. Ergenliği erken başlayanlarda büyüme daha erken sonlanır.
7. Bir çocuğun erişkin boyu tahmin edilebilir mi?
Evet. 6 yaşından itibaren çocukların erişkin boylarının ne kadar olabileceğini tahmin edebiliyoruz. Bunun için el bilek grafisi çekilerek çocuğun kemik yaşının saptanması ve bunun üzerinde bir çocuk endokrinoloji uzmanı tarafından bazı hesaplamalar yapılması gerekiyor. Ancak bu değerlendirmelerin uzman olmayan kişilerce yapılması yanıltıcı olabilir!
8. Büyüme geriliğinin tedavisinde neler kullanılır?
Büyüme geriliğinin tedavisi altta yatan nedene bağlıdır. Eğer ön planda bir beslenme bozukluğu var ise önce bunun düzeltilmesi, sistemik hastalıkların tedavisi ve hormon eksikliği var ise eksik olan hormonun yerine konması sorunu çözmektedir.
9. Büyüme geriliğinin tedavisinde kullanılan hormonlar tüylenme ve benzeri yan etkilere neden olur mu?
Hayır. Zaten büyüme geriliğinin tedavisinde hormon ancak belli testlerden sonra çocukta hormon eksikliği saptanırsa kullanılmaktadır. Yoksa her kısa boylu çocuk hormon tedavisinden yarar görecek diye bir kural yok. Dolayısıyla eksikliği tamamladığınız zaman da herhangi bir yan etki beklenmez. Zaten büyüme geriliğinde kullanılan büyüme hormonu kemiklerin kıkırdaklarına etki eden bir hormon olduğu için tüylenme ile bir alakası yoktur.
10. Doktora ne zaman başvurmak gerekir?
Çocuğun boyu yaşına göre normal eğrilerin altında ise veya normal eğriler içinde olmasına karşın giderek düşme gösteriyorsa, veya anne-baba boyu normal olmasına karşın çocuk yaşıtlarına göre kısa ise bu çocukların bir uzman tarafından değerlendirilmesinde yarar var. Özellikle çocuk sınıfının en kısa boylusu ise, üstüste iki yıl elbise ve pantolon boyları aynı kalıyor ise yeterli büyümediği anlamına gelir.
11. Bu konuda en sık yapılan hata nedir?
Doktora geç başvurmak. Özellikle ergenlik tamamlandıktan sonra boy uzamıyor diye çocuklar getiriliyor, ama artık yapacak bir şey kalmamış oluyor.
12. Yeni nesil daha mı uzun?
Yapılan çalışmalar Türk toplumunun boy ortalamasının her 20-30 yılda bir 2 santimetre arttığını söylüyor. 'Türkiye Boy Grafiği'ne göre, kadınlarda 1.50 santimetre, erkeklerde ise 1.63-1.64 santimetre boyun altı 'kısa' olarak değerlendiriliyor. Uzun boylu kadın tanımlamasına 1.73 santimetre boylular, uzun boylu erkek tanımlamasına ise 1.88 boyundaki erkekler giriyor. Bu alt ve üst limitler arasında kalanlara normal boylu diyebiliriz.
Yazan: Prof. Dr. Abdullah Bereket
Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Endokrinoloji Bilim Dalı Başkanı