Gülsüm Tan-Hasan Akdoğan LOHHEIDE-
Aşağı Saksonya Eyaleti kenti Hannover yakınında bulunan Lohheide beldesindeki Bergen-Belsen Toplama Kampı Müzesi’nde, Perla Behar-Behar, Iso Cory, Jacques Nahoum, Dr. Jakob Jekutiel Neubauer, Max Neumann, Marco Ojalvo,Elyo Sarfati ve Garabed Tachdijan adlarında 1944-1945 yıllarında hayatını kaybeden beşi Musevi, ikisi Müslüman, biri de Hıristiyan Ermeni olan sekiz Türk vatandaşının anısına Türk Devleti tarafından yaptırılan anıt levhanın açılışı, Türkiye’nin Berlin Büyükelçisi Hüseyin Avni Karslıoğlu tarafından yapıldı. Nazi katliamının vahşetini sergilemek amacıyla 60 yıl önce müze haline getirilen Bergen-Belsen Toplama Kampı müzesinde düzenlenen törene, Büyükelçi Karslıoğlu ve Hannover Başkonsolosu Tunca Özçuhadar’ın yanı sıra, Aşağı Saksonya Sosyal İşler, Kadın, Aile, Sağlık ve Uyum Bakanı Aygül Özkan, Eyalet Kültür Bakanlığı Müsteşarı Stefan Powol, Hannover ve Celle Belediye Başkanları, Eyalet Emniyet Müdürü, Aşağı Saksonya Liberal Yahudi Toplumu Başkanı, Türk Musevi Cemaati temsilcisi Daniel Altaras, Protestan ve Katolik Kilisesi temsilcileri, Konsolosluk mensupları ve Türk sivil toplum örgütleri başkanlarından oluşan 100 civarında davetli katıldı. Anıtların önemini anlattı Yapımcı Güneş Çelikcan’ın 2. Dünya Savaşı sırasında Türk diplomatlarının fedakarca girişimleri sonucu Nazi zulmünden kaçarak Türkiye’ye sığınan Musevi Türk vatandaşlarını konu alan “Türk Pasaportu” filminden özet görüntülerle başlayan törende konuşma yapan Büyükelçi Karslıoğlu, kamp kayıtlarına göre çeşitli Avrupa ülkelerinden getirilmiş 126 Türk vatandaşının Bergen-Belsen toplama kampında kaldığı öğrenildiğine dair bilgi verdi.Karslıoğlu, “Anıtı açmakla, vatandaşlarımızın burada yaşadığı acının hiçbir zaman unutulmamasına dikkat çekmek istedik” dedi. Anma programların ve anıtların geçmişi hatırlamaktan ziyade, gelecekte olabilecek tehlikelere de dikkat çekmek için önemli olduğunu hatırlatan Karslıoğlu, ırkçılık ve ayrımcılığın getirdikleri felaketlere dikkat çekerken, farklı din ve kültürlere karşı toleranslı olunması gerektiğini vurguladı. Karslıoğlu ayrıca, tüm Avrupa ülkeleri Almanya karşısında çaresiz kalırken Türk diplomatlarının Yahudi kökenli Türk vatandaşlarına sahip çıkarak kurtarmalarını büyük fedekarlık örneği olarak niteleyerek, “Filmde de göterildiği gibi, öldürmek için toplanılan vagonlara diplomatlarımız da biniyorlar. Başlarının ağrımasını istemeyen naziler, vagonu iki durak sonra durdurmak zorunda kalıyorlar. Burada bunları, filmle tekrar canlı olarak yaşadık ve duygulandık”dedi. Türkiye Yahudiler için güvenli liman olmuşturç Türk Musevi Cemaati temsilcisi Daniel Altaras, Nazi döneminde 6 milyonYahudi’nin öldürüldüğünü belirterek, Nazi katliamının Yahudiler için unutamayacakları bir tramva teşkil ettiğini söyledi. Türkiye’nin bu konuda örnek bir şekilde hareket ettiğine vurgu yapan Altars, “15. Yüzyıl’da Yahudileri İspanya’dan kurtaran Türkiye, Yahudiler için her zaman güvenli bir liman olmuştur. İkinci Dünya Savaşında da ellerinden geldiği kadar Türk pasaportlu Yahudileri kurtarmak için çalışan Türk diplomatlarını da hiç bir zaman unutamayız” dedi. Türk Devletine teşekkür eden Altars, anıtın açılması Türk Yahudileri için büyük önem taşidiğini da ifade etti.Uyum Bakanı Aygül Özkan yaptığı konuşmada, anıtın açılmasna destek olanlara mensubu olduğu bakanlık adına teşekkür ettiğini belirtirken, “Anıtın açılışı, ırkçılık ve ayrımcılığa karşı bir bütünleşmedir” ifadesini kullandı. Daha sonra, üzerinde Türkçe, Almanca ve İngilizce olarak “Bergen-Belsen’de katledilen Musevi ve Musevi olmayan Türk vatandaşlarının Aziz Hatırasına” yazılı bronz levhanın açılışı gerçekleştirildi. Büyükelçi Karslıoğlu, Uyum Bakanı Aygül Özkan, Türk Musevi Cemaati temsilcisi Daniel Altaras ve çeşitli Yahudi kuruluşları tarafından çelenkler konulan anıt levhanın başında, Yahudi, Müslüman ve Hıristiyan din adamları tarafından dualar okundu. Öte yandan, kamp kayıtlarına göre, çeşitli Avrupa ülkelerinden getirilmiş olan 126 Türk vatandaşının Bergen-Belsen toplama kampında kaldığı tespit edildiği ve Türkiye’nin Almanya ile diplomatik ilişkilerini 2 Ağustos 1944’de sona ermesinden sonra, iki ülke arasında varılan mutabakat gereğince kampta bulunan 105 Musevi Türk vatandaşı, 4 Mart 1945 tarihinde deniz yoluyla İstanbul’a gitmek üzere Bergen-Belsen’den ayrılarak,10 Nisan 1945 tarihinde İstanbul’a vardıkları öğrenildi. Ayrıca, Türk Devleti tarafından Bergen-Belsen Müzesi’nde açılan 4. anıt olduğu da öğrenildi Konu ile ilişkin bilgi veren müze müdürü Thomas Rehe,”Tüm guruplar adına 1999 yılında ilk anıtın açıldığı müzemizde 2003 yılında Polonya, 2005’te Hollanda ve bugün de Türkiye, Yahudi vatandaşları adına anıt açmıştır” diye bilgi verdi.