Kalkınma konusu ele alındığı zaman, paranın sadece bir paravan ve özünde önemsiz olduğu düşünülmekte. Önemli olan madde ise, paranın alım gücü yani elimizdeki para ile ne kadar gerçek mal alıp, ne kadar üretken olabileceğimiz gerçeğidir. Bununla beraber, bu maddeler artık inancını yitirdiği için de paranın önemsizliğinin aşırı bir görüntüsüdür. Aslında para, modern ekonomik yapılanma için yalnızca önemli bir faktör değil aynı zamanda ekonomik kalkınmanın teşvik edilmesi için önemli bir faktördür.
Kuzey Kıbrıs vatandaşları olarak Türk Lirası kullanıyoruz, kiramızı ve arabalarımızı Sterlin üzerinden, Türkiye’den demir ve alüminyum ithalatımızı bile dolar üzerinden yapıyoruz. Başlı başında gerek kendi para birimimizin dışına çıkmamız sorunu yetmiyormuş gibi, dövizi de ‘tezgah üzeri’ alışverişi tadında kullanmaktayız. Bu ekonomik kalkınma ve büyüme akışında en başta gelen sorunlardan birini oluşturmaktadır.
Parayı, varlıklarımızı depolama aracı olarak kullandığımızı düşünürsek, biz bu şekilde TL’de dahil olmak üzere kullandığımız para biriminin tüm negatif şoklarını varlıklarımızlar ödemekteyiz. Para modern dünyada ideoloji olarak takas ekonomisine alternatif olarak kullanılmaktadır. Kuzey Kıbrıs olarak, bizler, para ekonomisini takas ekonomisi tadında kullanmamalıyız. Unutmamak gerek ki, yatırımcı yatırımı içinde ilk olarak krediye ihtiyaç duyar. Bu krediyi yabancı bir devlet üzerindeki para biriminden yapıldığı andan itibaren, yatırımcı kendi devletimize değil, yabancı bir devletin himayesi altına girer. Yani varlığımız kullanılarak, kontrol yabancı bir devlet tarafından sağlanır.
TL’nin kullanımı yatırımcı ve devlet için de Kuzey Kıbrıs’ta başka sorunlar oluşturmaktadır. TL bizim merkez bankamızın denetiminde ve istediğimiz takdir de basılamayacağından, bu tip başka bir devletin yönetimindeki para birimini de değer düşürüp yatırımcı çekmek için kullanılamamaktadır. Bu bizim gibi turizm ve off-shore gelişmemiş ülkeler için büyük bir sorundur. Kaçak yatırımın engellenemez olmasının büyük bir kısmı da para biriminden kaynaklıdır, çünkü TL sadece Kuzey Kıbrıs’da korunmakta olan bir para birimi değildir. Türkiye ve Kuzey Kıbrıs arasında TL akışı dengesizleşmektedir.
Bunların dışında ise, para politikası Kuzey Kıbrıs’da halen para biriminin TL olmasından dolayı yapılamamaktadır. Enflasyon, deflasyon, faiz oranları vs. gibi faktörler kafadan uydurularak halka sunulmaktadır. İşte bu yüzden asgari ücret artışlarının kimseyi memnun edememesi bunlardan kaynaklıdır. Asgari ücretin artırımı, raftaki temel ihtiyaçların fiyat artırımına uymamasının başlıca sebebi olan enflasyon gibi faktörlerin para politikası tarafından engellenmesindendir.
Yine son olarak, insanların birikimi ve birikimin düzenli bir şekilde yatırıma dönüştürülebilmesi de para ve fiskal politikalardan geçmektedir. Bunların da düzgün şekilde kullanılmamasının başlıca sebebi para birimimizdir.
Para biriminin bağımsızlaştırılması bir anlamda, tanınmayan bir devlet olsak bile, bizim kendimize yeterli hale gelmemizde önemli bir kazanç getirebilecektir. Öncellikle, iç piyasanın dengeye konmasında faydalı olacağını düşündüğüm Kuzey Kıbrıs’a özel bir para birimi kullanılması, halk için en başta asgari ücretin, enflasyonun ve birikimin düzenli bir şekilde yatırıma veya yatırım ile iş olasılıklara dönüşümünde faydalı olacaktır.
Hasan Can Yıldırım