İsmail Hakkı Uzunçarşılı
- Meslek : Tarihçi, Siyasetçi
- Doğum : 23 Ağustos 1888 - İstanbul
- Ölüm : 10 Ekim 1977 - İstanbul
- Ebeveynler : Latif Bey, Râtibe Hanım
- Başlıca Eserleri : Anadolu Beylikleri ve Akkoyunlu, Karakoyunlu Devletleri, Osmanlı Devleti Teşkilâtına Medhal, Osmanlı Devleti Teşkilâtından Kapukulu Ocaklar, Osmanlı Devleti’nin Saray Teşkilâtı, Osmanlı Devleti’nin Merkez ve Bahriye Teşkilâtı
Osmanlı tarihi üzerine yaptığı çalışmalarıyla tanınan Cumhuriyet dönemi önemli tarihçilerinden İsmail Hakkı Uzunçarşılı, tarih camiası çevrelerince önemli bulunan kariyerinin ilk basamağı olarak temel eğitimleri aldıktan sonra Soğukçeşme Askeri Rüşdiyesine girdi, iki sene sonra ise Beyazıt Merkez Rüşdiyesi'ne nakledildi. Tarih ve coğrafyaya olan ilgisinin Mercan İdadisi’nde başladığını ifade eden Uzunçarşılı, buradan mezun olduğu gün İstanbul Dârülfünun’u Edebiyat bölümüne kaydoldu. Mezun olunca öğretmen olarak ilk görev yeri Kütahya İdadisi ve Sultanisi’nde sekiz yıl boyunca tarih ve coğrafya öğretmenliği yaptı. Çeşitli illerde de öğretmenlik yapan Uzunçarşılı, gazetelerde tarih yazıları yazarak yayıncılık faaliyetlerinde de bulundu.
Bir süre Maarif Vekâleti umumi müfettişliğinde bulunan Uzunçarşılı, ilk tedrisat umum müdürlüğü görevini icra etti. Siyasetin içinde de bulunmaktan geri kalmadı ve 1927’den 1950 yılına kadar aralıksız Balıkesir milletvekilliği görevinde bulundu. Milletvekilliği yapması onu tarih çalışmalarından uzaklaştırmadı. Bu süreçte İstanbul Üniversitesinde tarih dersleri verdi. 1933 üniversite reformundan sonra da Edebiyat Fakültesi’nde Anadolu Selçukluları, Anadolu beylikleri ve Kanuni devrine kadar Osmanlı Devleti tarihi derslerini vermeyi sürdürdü. Türk Tarih Kurumu’nun kuruluşu sürecinden ölümüne kadar aralıksız üyelikte bulundu ve hayatı kurumla özdeşleşti. 1977 yılında vefat eden Uzunçarşılı’nın 19 kitabı ve Belleten’den 90’ın üzerinde makalesi yayınlandı.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Mehmet İpşirli, İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2012, cilt.42, sf.264-266
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Türkiye Büyük Millet Meclisi
Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucu organı halinde teşekkül eden meclis Türk demokrasi tarihinin en önemli dönüm noktasını oluşturdu. Bu meclisin kurulmasının tarihî çerçevesi, I. Dünya Savaşı’nı sona erdiren Mondros Mütarekesi’nin imzalanmasından itibaren başladı. Meclis-i Meb‘ûsan’ın tatil edilmesi üzerine ülkeyi işgallerden kurtarmak amacıyla Müdâfaa-i Hukuk ve Redd-i İlhak cemiyetlerini kuran ve kongreler düzenleyen halk güçleri, milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararının sağlayacağını belirterek hemen seçimlerin yapılmasını ve meclisin açılmasını istedi. Türkiye Büyük Millet Meclisi bütün halk kesimlerini temsil eden bir meclisti. Birinci Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin öncelikli amacı Mîsâk-ı Millî ile çizilen sınırlar içindeki yurt topraklarını işgalden, hilâfet ve saltanatı düşman baskısından kurtarmaktı. Ayrıca yurt topraklarının bir daha işgale uğramaması için önlem alınması zorunluydu. 18 Kasım 1920’de yayımlanan bildiride Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin asıl amacının millî hudutlar dahilinde ülkenin bağımsızlığını sağlamak, hilâfet ve saltanat makamını esaretten kurtarmak diye vurgulanıyordu.
-
Otranto Seferi
1480 yılında Gedik Ahmet Paşa tarafından Güney İtalya’ya yapılan bu seferin ana hedefi Otranto bölgesi, Osmanlı kaynaklarında Pulya diye adlandırılır. Otranto Seferi siyasi, askeri, dini ve stratejik sebeplerle gerçekleştirilmiştir. Fatih Sultan Mehmed, Venedik’le anlaştıktan sonra dikkatini İtalya’ya yöneltmiş, böylece o sırada hayli zayıf, siyasi birlikten yoksun olan bu yarımadayı ele geçirmeyi amaçlamıştı. İtalya seferine girişmeden önce Osmanlılar ayrıntılı bir planı uygulamaya koyarak Gedik Ahmed Paşa’yı seferi organize etmek maksadıyla Epir’de bulunan, Güney İtalya’ya hakim bir üs konumundaki Avlonya’ya sancak beyi tayin etti. Sancak beyliği yanında aynı zamanda kaptan-ı derya olan Gedik Ahmet Paşa kumandasındaki donanma ilk olarak Zanta, Kefalonya ve Ayamavra adalarını aldı. Ardından Napoli Kralı I. Ferdinand’a bağlı olan Otranto ele geçirildi. Şehre savaşarak girildiğinden karşı koyan ileri gelenlerden bir kısmı idam edildi, bir kısmı da esir alındı. Ölenlerin sayısının abartılması tamamen kilise propagandasının bir sonucudur. Şehirde kontrol sağlandıktan sonra çatışmalar sırasında harap olan şehrin surları onarıldı. Osmanlı kuvvetleri burayı bir askeri üs haline getirip etrafa seferler düzenledi ve bazı yerleri aldı.
-
Fethiye Camii
İstanbul’un Haliç’e bakan yamacında, Çarşamba ile Draman arasında bulunan Fethiye Camii ilk yapıldığında Meryem adına kurulmuş olan Teotokostis Pammakaristos Manastırı’nın kilisesiydi. Evvelce aynı yerde bir kilise bulunduğu burada önceleri mevcut olan bir kitâbeden anlaşılıyordu. Bugün ortada olmayan bu kitâbe, burayı Ioannes Komnenos ile karısı Anna Dukaina’nın yaptırdıklarını bildiriyordu. Bugün görülen kilise, Latin işgalinin arkasından XIII. yüzyıl sonlarında Bizans sarayı ileri gelenlerinden Mikhail Glabas Tarkaniotes tarafından inşa ettirildi. III. Murad döneminde artık çevresi Türk mahalleleriyle sarılan Pammakaristos Kilisesi, Gürcistan ve Azerbaycan’ın fethi hâtırası olarak Fethiye Camii adıyla 1590’a doğru camiye dönüştürülünce patrikhâne önce Aya Dimitri Kilisesi’ne, 1612’de de şimdiki yerindeki Aya Yorgi Kilisesi’ne taşındı. 1641’deki Balatkapısı yangınında alevler Fethiye Camii’ne de ulaşarak tahribat yarattı.
-
Ahmet Fehim
Tiyatro sanatının Anadolu’da yaygınlaşmasında önemli oranda katkıda bulunan Ahmet Fehim İstanbul’da dünyaya geldi. Sanatçı bir kişiliğe sahip Hattat Kadir Efendi’nin oğlu olan Ahmet Fehim, Tophane Sanayi Mektebi’nde eğitim gördü. Eğitiminin tamamlamasının ardından ise İdare-i Mahsusa’da tornacılık, eğitim gördüğü Sanayi Mektebi’nde ise öğretmenlik gibi görevler üstlendi. Kaderine yön veren mesleği olan oyunculuğa ise 1876 yılında başladı. Kariyerinin ilk dönemlerinde Bursa’da Tomas Fasulyeciyan topluluğu ile birlikte çalıştı. Bununla birlikte farklı zaman dilimlerinde kendi adına topluluklar kurdu. Takvimler 1914 yılını gösterdiği sıralar Andre Antonie tarafından Darülbedayi-i Osmani’ye komedya öğretmeni olarak atandı. Daha sonraları ise Malul Gaziler Cemiyeti Sinema Kolu sanat danışmanlığına getirildi. Bu süreçte iki film yaptı. 1926 yılında Maarif Vekili Mustafa Necati’nin girişimiyle 50. sanat yılı için bir jübile düzenledi. İstanbul’da vefat etti.
-
Mühendishane-i Berr-i Hümâyun
Türk eğitim tarihinde modern anlamda ilk defa kurulan bu mektebin açılmasında Rus savaşında Osmanlı ordusunun teknik açıdan kötü durumda bulunmasının önemli rolü vardır. Savaş sırasında topçuluğun çağdaş hale getirilmesi çalışmaları önem kazandı. Eğitimli kadrolara duyulan ihtiyaç bir deniz mühendishânesi açılmasının yolunu açtı. İleri yaşlarda olanların da bulunduğu az sayıda öğrenciyle eğitime başlanıldı. İlk öğrenciler genelde ibtidaî riyâziye bilgisine sahip eski kaptanlardan, bunların veya yüksek rütbeli bazı memurların çocuklarından oluşuyordu. Mühendishânenin ilk hocalarından biri de Cezayirli Seyyid Hasan Hoca’dır. Mühendishâne-i Bahrî’deki dersler dört ana grup halinde tanzim edilmiş olarak sürdürülmekteydi: Harita ve coğrafya, seyr-i sefâin, gemi inşası, istihkâm ve kılâ‘ hendesesidir. Mühendishâne-i Bahrî-i Hümâyun, Mühendishâne-i Tersâne-i Âmire adıyla anılmaya başlandı. Ders programları da yeniden düzenlendi. Geometri ağırlıklı dersler verildi. Tersane’de olan Mühendishâne gibi özellikle Humbaracı ve Lağımcı ocakları üyelerinin eğitilmesiyle görevli olmakla beraber Harp Okulu olarak hizmet verecek olan yeni bir mühendishanenin kurulması kaçınılmaz hale geldi ve burası Mühendishâne-i Berrî-i Hümâyun adını aldı. Gemi yapımı sahasında hizmet verecek ve usta mimar-mühendisler yetişmesinde bazı Fransız mühendisler hizmete alındı.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun