Vecihi Hürkuş
- Meslek : Pilot
- Doğum : 06 Ocak 1896-İstanbul
- Ölüm : 16 Temmuz 1969-Ankara
Türk havacılık tarihinin önemli ve sembol isimlerinden olan Türk pilot Vecihi Hürkuş, Gümrük Müfettişi Faham Bey ile Zeliha Niyir Hanım'ın çocukları olarak Arnavutköy’de dünyaya geldi. Henüz üç yaşındayken babasının ölümü üzerine küçük yaşlarda zor bir yaşamla karşılaşan Hürkuş, çocukluk dönemlerini akrabalarında geçirmek zorunda kaldı. Yetişkin bir birey haline geldikten sonra gönüllü olarak Balkan Harbi’ne katılan Hürkuş, savaşın ardından İstanbul Kumandanlığı tarafından Beykoz’daki esir kampının kumandanı yapıldı. 1914 yılında ise onun pilot olma sevdasını doğuran olay gerçekleşti ve İstanbul – Kahire seferinde, Nuri, Sadık ve Fethi Beylerin şehit olması üzerine adını tarihe yazdıran o önemli kararı aldı. Yaşı küçük olduğundan önce uçak makinistliği yaptı ve ilerleyen dönemlerde uçak makinisti olarak Bağdat’a gönderildi. Yaşadığı kaza üzerine İstanbul’a döndü ve Yeşilköy’deki Tayyare Mektebi’ne girerek tayyareci oldu. Pilot Astsubay künyesiyle 1916 senesinde ilk uçuşunu gerçekleştirerek mezun olan Hürkuş, 1917 senesinde Kafkas cephesine atandı. Kafkas cephesinde bir uçak düşürerek Türkiye’nin uçak düşüren ilk pilotu oldu ve burada bir saldırıda yaralanarak Ruslara esir düştü. Bölgedeki Azerbaycanlı Türklerin yardımıyla yüzerek kaçtı ve İstanbul’a ulaşmayı başardı ve Milli Mücadele’ye katıldı.
Milli Mücadele'nin ilk ve son uçuşunu gerçekleştiren Hürkuş 3 takdirname sonucu “Kırmızı Şeritli İstiklal Madalyası'na layık görüldü. 1924 yılında Yunanlılardan savaş ganimeti olarak toplanan parçalardan oluşan ve ilk Türk uçağı unvanına sahip olan “Vecihi K-6” modelini üretti. Ancak bu uçağın üretim ve deneme süreci trajikomik olaylara sahne oldu. TOMTAŞ isimli fabrika bünyesinde Ankara-Kayseri uçuşlarını yapan ulaşım araçlarını üretti. Bu uçuşlar Türkiye’nin ilk hava yolları uçuşları sayılmaktadır. Türk sivil uçağı olacak Vecihi K-14’ün çalışmalarına başladı ve 23 Nisan 1931'de Çekoslovakya'ya giderek Türkiye'den alamadığı lisansı oradan aldı. Pilotluğun yanında bunu geliştirmek adına ilk Türk Sivil Tayyare Mektebi'ni kurdu ve ikisi kız toplam on iki öğrenci ile 27 Eylül 1932'de eğitim ve öğretime başladı. Türkiye’nin ilk kadın pilotu olan, Bedriye Gökmen bu okuldan mezun oldu. 26 Kasım 1954’te Hürkuş Havayollarını kurdu ama kazalar, kaçırılmalar gibi sebeplerden dolayı şirket uçuştan men edildi. Ankara’da geçirdiği bir kaza sonucu komaya giren Vecihi Hürkuş 16 Temmuz 1969 yılında Gülhane Askeri Tıp Akademisi Hastanesi'nde hayata gözlerini yumdu.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Vecihi Hürkuş, Bir Tayyarecinin Anıları:Yaşantı, İstanbul, YKY, 2000
Vecihi Hürkuş, Havalarda, 1915-1925, İstanbul, Kanaat Kitabevi, 1942
M.Bahattin Adıgüzel, Türk Havacılığında İz Bırakanlar, Ankara, 2001
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Dean Acheson
Soğuk Savaş dönemi politikalarının önde gelen planlayıcı ve uygulayıcılarından olan ABD’li devlet adamı Dean Acheson, dışişleri bakanlığı döneminde komünizme karşı Batı ittifakının kurulmasında etkili oldu. Connecticut’ta dünyaya gelen Acheson, Yale ve Harvard üniversitelerinde hukuk öğrenimi gördü. Birinci Dünya Savaşı sırasında ABD donanmasında görev alan Acheson, daha sonra Washington’da bir hukuk bürosunda çalıştı ve 1933 yılında maliye bakan yardımcısı oldu. Hızla yükselen kariyerinde sonraki süreçte Dışişleri Bakanlığı İktisadi İşler Dairesi’nin başına getirilen Acheson, 1945 yılında ise dışişleri başkan yardımcılığı görevine geldi. II. Dünya Savaşı sonrası gerçekleşen Soğuk Savaş döneminde ABD dış politikasını etkin şekilde yönlendiren kişilerden olan Achison, ABD’nin Ortadoğu’daki çıkarlarını korumak amacıyla hazırlanan Truman Doktrini ve Marshall Planı’nın uygulayıcılarından oldu.
-
Hamidiye Külliyesi
İstanbul’da I. Abdülhamid tarafından 18. yüzyılda inşa ettirilen külliye, Osmanlı döneminde İstanbul’da yaptırılan selatin külliyelerinin sonuncusu olarak öne çıkmaktadır. Cevdet Paşa’nın aktardığına göre külliyenin temeli dönemin sadrazamı ve şeyhülislamının katıldığı bir törenle Eylül 1777 tarihinde atıldı. Aynı yılın Aralık ayında ise külliyenin bazı binaların yapımı tamamlandı. Medrese ile kütüphanenin yapımı ise 1780’de bitirildi. Külliyenin mimarı, Mehmed Tahir Ağa, bina emini de Şehremini Hafız Mustafa Efendi’dir. Bazı kayıtlardan, XX. yüzyılın başlarında medresenin oldukça bakımsız durumda bulunduğu anlaşılmaktadır. Bu durumun etkisiyle İttihat ve Terakki Fırkası’nın iktidara geçtiği II. Meşrutiyet yıllarında Evkaf nâzırı olan Hayri Efendi’nin uygun görmesiyle, külliyenin caddenin karşı tarafında yer alan imareti ve sıbyan mektebi yıktırılarak yerine bugün mevcut olan IV. Vakıf Hanı yapılmıştır. II. Meşrutiyet iktidarının bu dönemde giriştiği imar faaliyetlerinde zararı en çok Hamidiye Külliyesi görmüştür. Nitekim külliyenin köşesinde bulunan sebil yerinden sökülmüş, cadde kenarında sıralanan arasta gözleri de çeşitli dükkânlara dönüştürülmüştür. Cumhuriyet’in ilk yıllarında ise bu dükkânların arkasında yer alan medrese ve cami, İstanbul Ticaret Borsası’nın hukuk işleri danışmanı avukat Muvaffak Benderli’nin ifadesine göre, 1926’da yıktırılıp yerlerine bir borsa binası yapılması şartı ile Evkaf İdaresi tarafından Ticaret ve Zahire Borsası’na tahsis edilmiştir. Ancak bu proje gerçekleşmediğinden yapılar günümüze kadar gelebilmiştir.
-
Zati
Zati Balıkesir’de baba mesleğini sürdürüp çizmecilikle uğraşırken şiir yazdı, ayrıca coşkun ruhu, rind ve kalender meşrebiyle meşk meclislerinde yer aldı. Kulakları iyi duymayan Zâtî bu yüzden şiir konusunda ancak asgari bilgilere sahipti; bu sebeple Müneccimzâde’den geçimini sağlayacağı remilcilik öğrendi. Hadım Ali Paşa’nın divan kâtibi şair Mesîhî ile tanışarak paşanın himayesine giren Zâtî, II. Bayezid’e nevruz ve bayramlarda sunduğu kasidelerle dikkat çekti. Nişancı Tâcîzâde Câfer Çelebi, Defterdar Pîrî Mehmed Paşa ve Ayasofya Medresesi’nde dânişmend Kadri Efendi gibi önde gelen şahsiyetlerin meclislerine devam etti ve burada şiirdeki yeteneğini gösterdi. Sultan Bayezid’in son zamanlarındaki siyasî karışıklıklarda Ali Paşa şehid olup Müeyyedzâde ve Tâcîzâde’nin azledilmesi üzerine hâmisiz kalan şair remilcilik yapmaya başladı. II. Selim’in tahta çıkışını tebrik eden iki kasidesi beğenilince kendisine Bursa ve Balıkesir’de iki köyün geliri bağlandı. Kanûnî’ye sunduğu şiirler beğenildi, elde ettiği câize ve sâlyânelerle rahata kavuştu. Son yıllarını Fatih Sarıgüzel Hamamı’na yakın evinde zaruret içinde geçirdi.
-
Topal Osman Paşa
İdari kabiliyeti üstün, mert, dürüst, faziletli, sözü etkili ve cömert biri olan Osman Paşa sarayda Kozbekçiler Ocağı’nda görev yaptı. Daha sonra dış hizmete çıktı ve pandorların âmiri oldu. II. Mustafa zamanında bu görevle Mısır’a gönderildi; ancak gemiyle Sayda’dan Dimyat’a giderken İspanyol korsanları tarafından esir alındı ve yaralı halde Malta’ya götürüldü. Saray görevlilerinden olduğu anlaşılınca fidye ile kurtarıldı. Bu arada aldığı yaralar yüzünden topal kaldı ve artık bu lakapla anıldı. Kapıcıbaşılık pâyesiyle Prut seferine katıldı. Osmanlı-Venedik savaşları sırasında önemli hizmetlerde bulundu. Ayrıca Korent Kalesi’ne yapılan hücum esnasında başarılı hizmetlerini sürdürdü. Vezirlik rütbesiyle Mora Muhafızı Abdullah Paşa’nın yardımcılığına gönderildi. Mora’daki Rumlar’ın isyanını bastırınca Ocak 1717’de beylerbeyi rütbesiyle Mora seraskeri oldu. Venedikliler’in Korent Boğazı ağzındaki Mora kastellerine yaptıkları deniz baskınını önledi. Bosna valiliğine, ardından Rumeli beylerbeyiliğiyle Niş muhafızlığına tayin edildi. Patrona ve yakınlarının ortadan kaldırılmasından sonra Rumeli taraflarına kaçan âsilerin te’dibiyle görevlendirilince Arnavutluk’ta köy köy dolaşarak pek çok eşkıyayı ortadan kaldırdı. 1731’de üçüncü defa Rumeli beylerbeyi oldu. Selânik-Siroz arasında eşkıya teftişini sürdürürken mîrâhur-ı evvel Mustafa Ağa’dan sadaret mührünü aldı.
-
Hasankeyf
Günümüzde Batman’a bağlı olan Hasankeyf’in adı Roma ve Bizans kaynaklarında, Süryanice kifo (kaya) kelimesinden türediği belirtilir. Kifos ve Cepha / Ciphas isimleriyle zikredilen şehir, Arapça kaynaklarda Hısnu Keyfa / Keyba şeklinde kaydedildi ve daha sonra bu ad Osmanlı belgelerinde Hısnıkeyf, halk arasında da Hasankeyf şekline dönüştü. Şehir Yukarı Mezopotamya’dan Anadolu’ya geçiş güzergâhı üzerinde ve Dicle Nehri’nin kenarında stratejik bir noktada kurularak Sasaniler’in Anadolu’daki Roma topraklarını tehdit eden bir güç haline geldikleri sırada kale, İmparator II. Konstantios tarafından inşa ettirildi ve Erzen bölgesinin merkezi yapıldı. Hristiyanlık bölgede 4.yüzyıldan itibaren yayılmaya başladı ancak üç ayrı din ve beş mezhebin mevcudiyeti burada kanlı çatışmaların çıkmasına yol açtı. Hasankeyf ve çevresi, Hz. Ömer’in halifeliği sırasında İyaz b. Ganm’ın kumandasındaki İslam ordusu tarafından 640 yılında fethedildi. Kaynaklarda, şehrin fetihten 10.yüzyıla kadar uzanan tarihi hakkında bilgi yoktur. 1071 yılından sonra Bizans’ın Anadolu’daki siyasi varlığının çöküşünün ardından Türkmen boylarının bu topraklara göçleri sırasında Hasankeyf’in çevresine bazı boylar yerleşti ve nihayet Sultan Melikşah zamanında Selçuklular bölgedeki diğer şehirlerle birlikte burayı da aldılar. Hasankeyf Artukluları’nın son emiri Mesud zamanında, Eyyubi Hükümdarı el-Melikü’l-Kamil Nasırüddin Muhammed önce Amid’i, daha sonra Hasankeyf’i zaptederek Artuklular’ın buradaki hakimiyetine 1232 yılında son verdi ve şehri oğlu el-Melikü’s Salih’in idaresine bıraktı.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun