13 OCAK 2020 PAZARTESİ
“Seni çok seviyorum kızım, özür dilerim,” “bütün güzel yıllar sizlerin olsun,” “Yemekhane kartımda para kalmamış, sadece bir lira var. Yeni yıl dilek çemberimiz iş bulmak.”
Bu üç farklı mesaj, geçtiğimiz günlerde gerçekleşen üç ayrı intihar vakasında vefat eden kişilere ait.
Son yıllarda bazı toplumsal istatistikler, birbirleriyle ilişkili bir şekilde artmaya devam ediyor. Boşanma oranları, intihar vakaları, kadınlara karşı şiddet oranları, işsizlik oranları vb. Maalesef bütün bu istatistiklerin her geçen gün daha da kötüye gittiğini görüyoruz.
Toplumsal bir dönüşüm sürecinde miyiz? Bu istatistikler bu sürecin bir sonucu mu? Yoksa farkında olamadığımız bir kültürel dejenerasyon mu yaşıyoruz?
Bu köşede zaman zaman toplumsal psikoloji konularına değinilecek olup, bu yazımızdaülkemizde yaşanan ve giderek artan intihar vakalarını mercek altına alacağız.
İstanbul Üniversitesi öğrencisi Sibel Ünli’nin intiharıyla birlikte bir kez daha intiharların nedenleri tartışılmaya başlandı. Sibel Ünli’nin intihar nedeni olarak, yemek kartında para kalmaması ön plana çıksa da tek nedenin ekonomik olmadığı şeklinde değerlendirmeler de oldu.Bu intihar vakasıyla birlikte sosyal medya bir kez daha ikiye bölündü. Sibel Ünli’nin ekonomik nedenlerden dolayı intihar ettiğini söyleyenlerle, kişisel problemleri nedeniyle bu yola başvurduğunu söyleyenler karşı karşıya geldi.
Hâlbuki genç bir üniversite öğrencisi her ne sebeple olursa olsun bu dünyaya veda etti. Acaba bu öğrencinin içinde büyüttüğü problemleri çözülemez miydi? Yeni Sibellerin bu yola başvurmaması için birey olarak, toplum olarak neler yapabiliriz? Bu konuları yine es geçtik. Konuyu her zamanki gibi siyasi tartışmalara bağladık.
Dünyada ortalama olarak her üç saniyede bir kişi intihar girişiminde bulunuyor, her 40 saniyede bir kişi de intihar sonucu yaşamını yitiriyor. Her ne kadar dünya nüfusu sekiz milyara yaklaşsa da bu oran oldukça yüksek. Yani son yıllarda ülkemizde gerçekleşen intihar vakaları giderek artsa da bu sorun genel olarak bütün bir insanlığın sorunu.
Peki, intiharların önüne geçilemez mi? Genç ya da yaşlı, zengin ya da fakir, kadın ya da erkek çok farklı özelliklerdeki insanlar neden intihar ediyorlar?
İntihar olaylarına baktığımızda karşımıza iki farklı neden çıkıyor. İntihar sebebi olarak öncelikle kişinin kendi bireysel sorunları, bir diğer sebep olarak da kişinin toplumsal yanı ile ilgili sorunları olduğu görülüyor.
Bir yanda, insanlarla iyi ilişkiler geliştirememiş, kendi dünyasına çekilmiş, yalnız kalmış, ağır psikolojik travmaların sonucunda intihar edenler, diğer yanda ekonomik olarak zor günler yaşamış, hayata karşı umudunu kaybetmiş ve girdiği bunalımdan çıkamamış kişileri intihar ederken bulabiliyoruz.
Evet, ekonomik nedenlerden dolayı insanlar intihar ediyor. Fakat intiharların tek nedeniekonomik değildir. O kadar çok farklı neden karşımıza çıkıyor ki.
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) verilerine göre 2018 yılında Türkiye’de 3161 kişi hayatına son verdi. Bu rakam bize günde ortalama sekiz kişinin Türkiye’de intihar ettiğini gösteriyor. Ayrıca TÜİK’in intihar verileri, 2012 yılından sonra,Türkiye’deki intihar sayılarının sanki bir level daha yukarıya çıktığını gösteriyor. Her yıl ortalama 2000’ler civarında olan intiharlar, bu tarihten sonra 3000’li rakamlar olarak süre gelmiştir.
2018’de intihar edenlerin 2391’i erkek, 770’i kadındır. Yani intihar eden erkek oranı, kadınların yaklaşık üç katıdır. Bu verilere göre ‘hastalıklar, geçim zorluğu ve aile geçimsizliği’ intihar nedenleri arasında önemli bir yer tutuyor.
BBC Türkçe‘ye konuşan Üsküdar Üniversitesi Klinik Araştırmalar Etik Kurul Başkanı, psikiyatri uzmanı Prof. Dr. Kemal Arıkan, kendi terapi deneyiminden yola çıkarak, hastaları arasında intiharı düşünenlerin hatırı sayılır derecede olduğunu, hem fiile dönüşmüş hem de dönüşmemiş intihar fikrinin Türkiye’de ciddi bir sorun olduğunu belirtiyor.
Arıkan’a göre Türkiye’de insanları intihar girişiminden caydıran konuların başında dini faktörler geliyor: “Allah korkusu, sonsuz cehennem kaygısı, bizim ülkemizde intihardan vazgeçmek için ciddi bir gerekçe.”
Arıkan ikinci nedeni ise “yakınlarıma ne olacak kaygısı” olarak tarif ediyor. Türkiye’de aile bağlarının hala güçlü olduğu, bu kaygının de caydırıcı etkisi olduğunu söylüyor.
Ekonomik kriz dönemlerinde intiharların arttığı gerçeğini de unutmamak gerektiğini belirten Arıkan, bunalımda olan insanların psikiyatristlere daha kolay ulaşabilmeleri için öneriler sunuyor.
…
İntihar olaylarında dikkat çeken bazı uyarıcılar oluyor. İntihara kalkışan kişi bunu çeşitli yollarla bildiriyor. Bu yollara karşı alarmda olursak bazı intihar girişimlerini önleyebiliriz.
Örneğin kendini öldüren her on kişiden sekizi intihar niyetlerini daha önceden kesin uyarılarla bir şekilde bildirmiştir. Ayrıca sanılanın aksine intihar etmeye karar vermiş bir kişi illaki intihar etmez. Kişilerde intihar etme arzusu kısıtlı bir süre için olur. Kurtarılabilirlerse, hayatlarının geri kalan kısmını mutlu bir şekilde yaşayabilirler. Örneğin kişi, ağır depresyon döneminde böyle bir düşünce içerisindeyken, depresyon süreci geçince bu fikrinden vazgeçilebilir.
İntiharla ilgili olarak genelde gazetelerdeki haber başlıkları hep aynı oluyor: “kişi bunalıma girdi ve bunalımdan çıkamadı”. Bunalımın nedeni ne? Bu bunalımda ailelerin, komşuların, mahallenin, yerleşim yerindeki bütün insanların, hepimizin vebalı yok mu? Hiç bu etkenler üzerinde durulmuyor.
Öncelikle herkes kendi ailesine, apartmanındaki komşularına, mahallesindeki sakinlere, yaşadığı şehrin insanlarına bakıp, onlar arasında risk altında olan var mı diye şöyle bir çevresine bakabiliyor mu? Acaba başkası için çözülmesi çok zor gibi görünen bir problem bizim tarafımızdan basit yollarla çözümlenebilir mi?
Eskiden yurt dışına seyahat edip, oradaki kalabalık insan yığınlarını gözlemlediğimizde sokakta dolaşan kişilerin ya da okuldaki öğrencileringenel olarakbireysel dolaştığını görürdük. Biz de ilkokuldan itibaren çocuklar kollarını arkadaşlarının omuzlarına atarak arkadaşlığı, dostluğu samimi bir şekilde paylaşırdı. Herkes birbirinin psikoloğuydu bir nevi. İnsanlarsahip olduklarıhayat tecrübesini kendince karşıdakine aktarır ve onu rahatlatırdı. Şimdilerde içine kapandı birçok kişi. Aile ilişkileri, komşuluk ilişkileri, genel manada bütün insan ilişkileri büyük birdejenerasyona uğradı.
Maalesef birçok konuda tahammülsüzlük, bir kültüre dönüştü. Öfke ile kalkılıyor, zararla oturuyoruz çoğu zaman.
Bir insanın kendi hayatına son vermesi ne kadar acıdır. Bu kişiler hangi problemleri nedeniyle hayata veda etmektedir. Bu acıların yaşanmaması için hem bireysel hem de toplum olarak herkes üzerine düşen görevi yapmak zorundadır. Unutmayalım yakın çevremizden başlayarak etrafımıza şöyle bir göz atacak olursak belki de böyle bir fikre kapılmak üzere olan insanlara yardım edebiliriz. En azından onları psikolog ve psikiyatristlere yönlendirerek profesyonel yardım almalarını sağlayabiliriz.
İntiharlar her yönüyle ele alınıp, başka intiharlar olmadan önce önlemler alınması gerekirken, çoğu zaman iki satırlık haberlerle geçiştiriliyor. Ülkemizde her gün gerçekleşen sekiz intihar olayından kaç tanesi gündeme geliyor. Bazen bir insanın bu dünyaya veda etmesinin iki satırlık haber değeri bile olmuyor maalesef. Bazı insanlar sessiz sedasız göçüp gidiyor bu hayattan…