Sekbân-ı Cedîd
- Önem : II. Mahmud dönemi başlarında kurulan düzenli ordu.
- Tarih : 1808
Yeniçerilerin tepkisini çekmemek için, adı öteden beri bilinen ve Yeniçeri Ocağı’nın önemli birimlerinden olan sekban bölüklerinden oluşturulan ordu Alemdar Mustafa Paşa tarafından teşkil edildi. Kurulan ordunun riyaseti, Nizâm-ı Cedîd ordusunun ünlü kumandanlarından olup Selimiye Kışlası civarında oturması istenen Kadı Abdurrahman Paşa’ya verildi. Yeni ordunun yüzbaşı, sağ ve sol kolağaları ile binbaşıları tayin edildi. Aslında Nizâm-ı Cedîd askerinin ihyası veya devamı niteliğindeki bu ordunun ilk erleri Rumeli’den İstanbul’a gelen âyanların maiyetinde bulunan kır sekbanları oldu. İstanbul ahalisinden katılımlar bu gibi deneylerin sonunun kötü bitmesinden ötürü başlangıçta ağır gitti. Yeni orduya tahsis edilen Levent ve Üsküdar’daki kışlalar elden geçirildikten sonra sekbanlar buralarda eğitilmeye başlandı. Askerler Avrupaî tarzda tüfekli eğitim görecekti. Yeni asker alınması için imparatorluğun her tarafına emirler gönderilerek asker istendi ve gelenlerle kışlalar dolmaya başladı. Yeni ordunun işlerinin görülmesi ve ulemanın desteğinin sağlanması için Umûr-ı Cihâdiyye Nezareti adıyla bir teşkilât kuruldu.
Yeniçerilerin tepkisini çekmemek için Sekbân-ı Cedîd bölükleri geleneksel kapıkulu ocaklarının sekizincisi olarak kabul edildi. Sekbanlara daha yüksek maaş bağlanması yeniçerilerin bile yeni ocağa rağbetlerini arttırdı; bu arada pek çok gönüllü sekbanlığa talip oldu. Sekbân-ı Cedîd’in Üsküdar Kışlası’nda yapılan tuğ, alem ve sancak teslimi yeniçeri ileri gelenlerinin de katılımıyla gösterişli bir törenle gerçekleşti. Sekbân-ı Cedîd erlerine tanınan imkânlar yanında sadrazamın yeni orduya teveccühü ve devletin asker olarak sadece sekbanları, topçuları ve kalyoncuları tanıması yeniçerilerin öfke ve kıskançlıklarını çekti. Asker olarak kalmak isteyenlerin yeni kurulan Sekbân-ı Cedîd Ocağı’nda askerlik öğrenmeleri mecburiyeti nihayet bardağı taşıran son damla oldu. Yeni orduya karşı çıkan yeniçeriler ayaklandı ve harekete geçerek Bâbıâli’yi bastı. Dağınık ve kumanda birliği içinde olmayan sekbanlar bu baskın esnasında sadrazama yardımda bulunamadılar. Ancak Kabakçı İsyanı’nda olduğu gibi bu defa gelişmelere seyirci kalmadılar ve çarpışmalara iştirak ettiler. Sekbân-ı Cedîd askerleriyle yeniçeriler arasında kanlı sokak çatışmaları meydana geldi. Nizâm-ı Cedîd uygulamalarına katkısı bulunan her şey tahrip edildi.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Özcan, Abdülkadir, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 36, 2009
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Ankara Etnografya Müzesi
Ankara’da kurulan Cumhuriyet döneminin ilk ve en önemli müzesi olan Ankara Etnografya Müzesi, Hacettepe’de bulunmaktadır. Başkent Ankara’da bayram namazlarının kılındığı, dini ve milli çeşitli toplantıların yapıldığı vakıf arazisine inşa edilen müzenin mimarı birinci milli mimarlık akımı mimarlarından Hikmet Koyunoğlu’dur. Buranın bir etnografya müzesi olarak kullanılmasını ise Macar Türkologları’ndan Prof. J. Meszaros teklif etmiştir. İlk müdürü Hâmit Zübeyr Koşay olan müzenin iç avlusu on beş yıl süreyle Atatürk’ün geçici kabrine ayrılmıştır. Naaşın Anıtkabir’e taşınmasının ardından ise bu alan müze olarak kullanılmaya devam etti.
-
İbrahim Ludî
Afgan asıllı Ludi hanedanının son hükümdarı olan İbrahim Ludi, babası Sultan İskender-i Ludi’nin ölümü üzerine tahta geçti. Hükümdarlığını kabul etmeyen muhalifleri, kardeşi Celâl Han’ın etrafında toplanıp onu Cavnpûr hükümdarı yaparak ülkeyi ikiye bölmek istediler. İbrâhîm-i Lûdî hemen kardeşinin üzerine bir ordu sevk etti. Mağlup olan Celâl Han, Sihler’in elindeki Gevâliyâr’a sığındı. İbrâhim Gevâliyâr’ı da kuşattı ve Celâl Han’ı ele geçirerek adamlarıyla beraber hapse attı. Celâl Han bir müddet sonra hapiste öldü. İbrahim daha sonra, devlet ricâlinin kendisine karşı sadık davranmadığı gerekçesiyle sert bir idare tarzı benimsedi ve birçok ileri gelen kişiyi baskıya maruz bırakarak kendisinden soğuttu. Hatta babasının iki önemli yöneticisini ölüme mahkum ettirince diğer devlet adamları kendi güvenliklerini sağlamak için İbrahim’e karşı ayaklandılar. Bu sırada Pencap Valisi Devlet Han Ludi de başkaldırdı. İbrahim Ludi’nin tahtta kaldığı müddetçe kendi akıbetini hiç iyi görmeyen Devlet Han, o sırada Kâbil’de bulunan Babür’ü davet ederek Hindistan’a girmesini istedi. Bunun üzerine Babür Hindistan’a yönelince İbrahim Ludi onu durdurmak için yola çıktı ve iki ordu 1526’da Pânîpet’te karşılaştı. Osmanlı savaş düzenini uygulayan ve ateşli silâhlar kullanan Babür karşısında tutunamayan İbrahim Ludi’nin ordusu dağıldı ve İbrahim savaş alanında öldü.
-
Dânişmendnâme
Kahramanı Türk olan, Anadolu’da meydana getirilmiş ilk kahramanlık destanı olan Danişmendname, türünün en güzel örneklerinden biridir. Genellikle bu adla tanınmakla beraber bazı yazma nüshalarında Kıssa-i Melik Danişmend, Kıssa-i Danişmend Gazi veya Kitab-ı Melik Danişmend adları da kullanılmaktadır. Anadolu Selçuklu hükümdarı II. İzzeddin Keykavus’un emriyle, 1245 yılında, gaziler arasında dolaşan menkıbelerin derlenmesi sonucu kaleme alındığı bilinen eserin İbn Ala’nın Türkçe olarak gerçekleştirdiği bu birinci yazılışın bugüne kadar hiçbir nüshası ele geçmemiştir. Mevcut Danişmendname nüshaları, onun kitabının Tokat Kalesi dizdarı Arif Ali tarafından yeniden elden geçirilerek ikinci defa kaleme alınmış biçiminden oluşmaktadır. Arif Ali eser üzerinde bir düzenleme yaparak kitabı daha iyi anlaşılmasını sağlamak için on yedi kısma bölmüş ve bazı manzum parçalar eklemiştir. Danişmendname Melik Danişmend Gazi’nin doğumu, çocukluk ve yetişme devresiyle başlar. Türk destan edebiyatının bu ilginç eserinin kendinden önceki ve kendinden sonraki aynı türden eserlerle benzeyen ve ayrılan birtakım yönleri vardır.
-
Yahudi
Arapça’da yehud, İbranice’de yehudi, Aramice’de yehuday şeklinde ifade edilir. Kur’an-ı Kerim’de, Hz. Peygamber döneminde yaşayan ve Hz. Musa şeriatına bağlı olma manasında İsrailoğulları’nın devamı olarak görülen Yahudileri ifade etmek için “yehud” kelimesi kullanılır. Yehuddan maksat ise “yehudiyyin”dir (tövbe edenler). Yahudilere bu ismin verilmesinin sebebi, bir görüşe göre Musa zamanında İsrailoğulları’nın buzağı heykeline taptıktan sonra pişman olarak Allah’a ‘’biz sana döndük’’ demeleridir. Başlangıçta övgü ifade eden yehud kelimesi, Yahudilerin şeriatının reddedilmesinden sonra artık övgü anlamı taşımasa da onlara ait bir isim olarak kullanılagelmiştir. Yehud’un İbranice karşılığı olan yehudi kelimesi Yehuda’ya dayanmaktadır. Kelime Ahd-i Atik boyunca başlangıçta şahıs ve kabile ismi şeklinde, sonraları ve özellikle sürgün sonrası dönemde ilgili bölge ve dini-siyasi kimlikle bağlantılı olarak ve Rabbani literatürde şahıs isminin yanında hem bir kabileyi hem de bölgeyi ifade etmek için kullanılmıştır.
-
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun