Şehirde ve Ülkede Gündem köşemizin konuğu ünlü besteci Turgay Erdener. Bütün büyük sanatçılar gibi Turgay Erdener’de üretimiyle, sanatıyla konuşmayı tercih ediyor. Söyleşimizde de bu yanını ortaya koydu. Yalnız bir farkla; o da besteci Erdener’in Göle Yas projesi için Yönetmen Şafak Türkel’e açık çek vermesi. Yani Besteci Erdener, Burdur Gölü’nün kurtarılmasına katkı koymak için bütün enerjisiyle, birikimiyle çalışmaya hazır olduğunu ifade ediyor. Aslına bakarsanız, çalışmaya ve üretmeye de çoktan başlamış.
Serenler Tepesi’nde yağmurlu bir havada gerçekleştirdiğimiz söyleşimiz-de, bir yandan küçükte olsa umut olarak göle damlayan yağmur sularını izleyip, diğer yandan da Erdener’in mesleki hayatı hakkında bilgiler aldık. Yönetmen Şafak Türkel’in geçtiğimiz yıl başlattığı Göle Yas projesi ve belgeseliyle ilgili düşüncelerini anlatan Erdener, Burdur Gölü için beste yapacağını, Opera Sanatçısı eşi Selva Erdener ve Klasik Müzik Sanatçısı Dilek Türkan’ın bestelerini seslendireceğini de hatırlattı.
Hasan Türkel: Biz sizi Göle Yas projesiyle tanıma imkanı bulduk. Göle Yas projesine katılmanız nasıl oldu ve calışmalarını nasıl değerlediriyorzunuz?
Turgay Erdener: Göle Yas projesini ve belgeselinin çalışmalarına öncülük eden Yönetmen Şafak Türkel’le yaklaşık 10 yıldır tanışıyorum. Şafak’ın bu işin peşinde olması, benim çalışmaya destek vermem için yeterli bir sebep. Ayrıca bu projenin amaçları da benim tamamen duyarlı olduğum bir konu. O yüzden burada olmam zaten kaçınılmaz.
Hasan Türkel: Yani şairin “ben senin anlayışına mahkumum” dediği gibi “ben bu projenin anlayışına mahkumum” diyorsunuz.
Turgay Erdener: Aynen öyle oluyor.
Hasan Türkel: Projeyi nasıl değerlendiriyorsunuz? Sizin bakış açınızla proje ne alemde? Ne yapılmış? Neler yapılması bekleniyor?
Turgay Erdener: Yaklaşık 1 yıldır ara ara bu konuyla ilgili konuştuk, fikirler paylaştık. Beraber baktık, Selva’yla biz de eteğimizdeki taşları dökdük ve böyle bir durum yürüyor.
Hasan Türkel: “Selva” demişken, Opera sanatçısı Selva Erdener’in sizin eşiniz olduğunu okuyucularımıza hatırlatmak isterim. Geçenlerde Lisinia’da beraberdik. Lisinia’nın “lavantayla Burdur Gölü’nü kurtaralım” projesine destek vermek ve çekim yapmak için sizde göle girip, lavanta bıraktınız. Oradaki çalışmayı nasıl değerlendiriyorsunuz?
Turgay Erdener: 15-20 gün önce Burdur’a ilk geldiğimizde Şafak’la beraber Lisinia’ya gittik. Öztürk Sarıca’nın çalışmaları karşısında gerçekten büyülendik. Çünkü adam kendisinin öznesi olmadığı bir duruma hayatını vermiş. Bu devirde böyle insan görmek çok mümkün değil.
Hasan Türkel: Okuyucularımızı da yönlendirmek isterim. Mutlaka Burdur Gölü’nün karşısındaki Lisinia Yaban Hayatı ve Rehabilitasyon Merkezi’ne gidin.
Turgay Erdener: Mutlaka gitmeliler. Biz Ankara’dan gelip, Lisinia’yı gördük.
Hasan Türkel: Burdurlular’da 20 km uzaklıkta ki Lisinia’ya gitmeliler.
Turgay Erdener: Bir de çok boyutlu bir çalışma var vahşi yaşamın içerisinde yaralanmış hayvanları tedavi edip, tekrar özgürlüklerine bırakıyorlar. Kolu kanadı kırılmış tedavi edilen leylekler vardı. Onlar benim canımı çok acıttı ama tedavi edildiklerini görmek, umut verdi.
Hasan Türkel: Bir çok insanın yapması gerekipte yapmadığını, Öztürk Sarıca tek başına yapıyor.
Turgay Erdener: Bu hayvanlar Türkiye Cumhuriyeti kimliği taşıyan vatandaşlar değil. Yani nerde yaşadıkları belli değil, buraya geliyorlar ve Öztürk bunlarla uğraşıyor.
Türkiye’de bestecilikle hayatını kazanamazsınız
Hasan Türkel: Şimdi gelelim sizin asli uğraşınız olan besteciliğinize. Türkiye’nin sayılı bestecileri arasındısınız. Bununla ilgili biraz bilgi alabilir miyiz? Bununla birlikte yaşam öykünüzü de okuyucularımıza aktarmak isteriz.
Turgay Erdener: Şimdi bestecilik tek başına mesleki bir yafta olamıyor. Çünkü Türkiye’de bestecilikle hayatını kazanamazsınız. Ticari müziklerde böyle olmayabilir ama benim alanım ticari müziklerden daha ziyade sanat müziği. Sanat Müziği deyince farklı algılanabilir. Sanat Müziği çok geniş bir anlama sahiptir. Ben Hacettepe Üniversitesi Konservatuarı’nda Öğretim üyesiyim. Aslında 1936’da Atatürk’ün direktifleriyle kurulmuş Ankara Devlet Konservatuarı, daha sonra Hacettepe Üniversitesi’ne bağlandı. Orada öğrencilik yapıp, orada öğretim üyesi olarak görev yapmaktayım. Hayatım boyunca hep orayı gördüm başka bir yer de görmedim.
Hasan Türkel: Sanat anlamında, görülebilecek en güzel yeri görmüşsünüz.
Turgay Erdener: Evet. Beni üzen bir durum yaşatsaydı orada olmazdım. Öğretim üyeliğimin yanısıra bestecilik faaliyetlerimi de sürdürüyorum. Bu süre içerisinde yaptığım müzikler çoğunlukla sahne müzikleri. Tiyatro oyunları için çok sayıda müzik yaptım.
Hasan Türkel: Bir-iki tiyatro müziği eserleriniz isimlerini söyleyebilir misiniz?
Turgay Erdener: Turgut Özakman’ın Resimli Osmanlı Tarihi, Aziz Nesin’in öykülerinden Yücel Erten’in oyunlaştırdığı Azizname falan diye devam ediyor.
Hasan Türkel: Eşiniz Selva Erdener’in seslendirdiği besteleriniz de var.
Turgay Erdener: Tabi, ona geçmezden önce sahne müziği olarak tiyatro müziği değil, 2 tane bale müziğim de var. Birisi Afife diğeri Mavi Gözlü Dev. Sonra bir İstanbulname isminde bir operetim var. Onun dışında iki senfoni yazdım. Çok sayıda olmamak kaydıyla oda müziği eserleri ve sizin sorduğunuz şarkılar.
Hasan Türkel: Gayet mütevazi bir şekilde anlatıyorsunuz ama çalışmalarınız çok sıradışı çalışmalar. Son derece az bir zamanda üretilebilecek çalışmalar değil.
Turgay Erdener: O baktığınız yerle alakalı tabi. Ben baktığım yerden çok fazla olmadığını düşünüyorum ama siz çok fazla olduğunu düşünebilirsiniz. Selva’nın seslendirdiği eserlere gelecek olursak; onun çok güzel şarkı söylemesi beni de tahrik ediyor. Kendisi opera sanatçısı, operalarda sahne alıyor ama sadece onunla yetinemeyen dünyası geniş bin insan. Ne söylemesi gerektiği konusunda kendisini çok sorgulayıp, yaşadığı ülkenin müziğiyle yaşadığı ülkenin halkıyla direkt iletişimi iyi olması gerektiğine karar vererek, kendi insanımıza ve toplumumuza şarkı söyleme yolunu seçti. Operayla dar bir sahnenin içerisinde kalacaktı, şu anda daha geniş kitlelere sesini ulaştırabiliyor.
Hasan Türkel: Selva hanım gibi opera sanatçısı olup, toplumun her kesimine hitap edebilecek eserler seslendiren sanatçı sayısı nasıldır?
Turgay Erdener: Çok fazla değil. Çoğunlukla opera da tatmin olma yolunu seçiyorlar.
Hasan Türkel: Kendilerini yormak istemiyorlar denebilir mi?
Turgay Erdener: Hiçbirine haksızlık etmek istemem. Ne düşündüklerini bilmiyorum.
Mavi gözlü dev balesi tarihe iz bıraktı
Hasan Türkel: Mavi gözlü dev balesiyle ilgili konuşmak istiyorum. Mavi gözlü devin çalışmaları başladığında Nazım Hikmet’in adının geçtiği eserlerden hazırlanan ilk bale çalışması diye anımsıyorum.
Turgay Erdener: Hayır, ben ilk sözcülğünden hep korkarım. İlk diyemeyeceğim ama iz bıraktığını düşünüyorum.
Hasan Türkel: Evet kesinlikle iz bıraktı. Çalışmalarla ilgili kısaca biraz bilgi verebilir miyiz?
Turgay Erdener: Mavi gözlü dev, Nazım Hikmet’in doğumunun 100. yıl dönümünde oynanması için Ankara Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü’nün direkt bir önerisiydi. Siparişi de diyebilirim. Uğur Seyrek ile beni buluşturdular. “Uğur Seyrek kareografisini yapsın, Turgay Erdener’de müziğini yapsın” niyeti önümüze geldi. Tek başıma ben bunu düşünebilirmiyim bunu bilmiyorum ama bale müziği bestesinde, kareografi çok önemli. Dolasıyla bu birlikteliği Devlet Opera ve Balesi’nin öngörüyle gerçekleştirdik. Uğur’la da biz dönem arkadaşıyız, geçmiş bir birlikteliğimiz de var. Birbirimizi seviyoruz, çalışmalarımıza sıcaklığımız var ve eserlerimizi beğeniyoruz. Nasıl olması gerektiğine Uğur’la beraber karar verdik. Önümüzde bir çok seçenekte vardı ve “Nazım Hikmet’i balede anlak istiyoruz ama nasıl analım” diye düşünüyorduk. Uğur, Nazım Hikmet ve hayatındaki kadınları işleme konusunu öne çıkardı, ben de buna katıldım. Bu arada diğer yaşadığı hayatı, şiirlerden pasajlar kullanıldı. Nazım Hikmet’in hayatında Nüzhet hanım vardı, sonrasında Piraye, Münevver ve en son Vera vardı. Biz bunların hepsini bale de düşündük değerlendirdik.
Hasan Türkel: Hepsine güzel ve önemli eserler yazdığı için gerçekten bizim ona bakış açımız için de önemli.
Turgay Erdener: Evet.
Göl kıyısında binlerce kişi için seslendirilecek
Hasan Türkel: Göle beste konusu var, Göle Yas projesine bestelerinizle katkı sağlayacaksınız. Bu konuyla ilgili nasıl bir çalışma yürüttüğünüzü de öğrenebilirmiyiz?
Turgay Erdener: Şimdiye kadar yazdığım her müzik sevgili Şafak’ın emrine amadedir. Bunu da açık bir çek gibi söylüyorum ve onun dışında bu projeye ilişkin yazmayı tasarladığım eserler var. Eserlerimi seslendirecek iki tane sanatçımız olacak; birisi Selva Erdener diğeri ise Dilek Türkan. Dilek hanımda baya popüler Türk Sanat Müziği söyleyen bir sanatçı ve her tarzdan eseri de seslendirebilecek güce ve düşünceye sahip. Bunun için iki şarkı yazmak niyetindeyim. Şafak’ın Gonca Özmen’le ilgili bir önerisi vardı, bu vesileyle kendisiyle tanıştım ve tanışmaktan büyük bir memnuniyet duydum. Onun şiirlerini de yeni okuma fırsatı buluyorum. Üslubunu, kullandığı sözcükleri çok beğendim. Gonca’dan benim iki müziğime temel olacak sözler yazmasını isteyecek. Gonca’nın da kaleme aldığı sözler varmış. Kendisi bana okudu ve yapacağımız şarkının sözlerin kaleminde saklı. Şarkıcılarımıza da muhtemelen eşlik edecek sazlar klasik kemençe, keman, viyola ve viyolansel. Belki bir perkisyon da olabilir.
Hasan Türkel: Böylelikle ortaya çıkacak eser, Göle Yas projesi içinde, göl kıyısında binlerce kişi için seslendirilecek.
Turgay Erdener: Böyle yapılırsa iyi olacağını düşünüyorum.Ortaya çıkacak eseri herhangi bir kemancı yada kemençeci çalmayacak. Türkiye’nin en iyilerden oluşan bir ekip yer alacak.
Hasan Türkel: Ben bunları duydukça bir yandan üzülüyorum. İnsanlar göle inip, birşeyler yapmıyor ama siz nerelerden gelip, göl için çalışıyorsunuz. Göle de ülkemize de, ülkemizin doğasına da hizmet etmek için çok önemli çalışmalar yapıyorsunuz.
Turgay Erdener: Umarım halkı böyle tahrik etmiş oluruz.
Hasan Türkel: Umarım. Çok teşekkür ediyor, başarıların devamını diliyoruz.
Ses Kayıt-Fotoğraf: Bahtiyar Turan
Yeni haberlerden haberdar olmak için sitemize abone olun!