Bugün Türkiye'nin Nobel adayı ve genç bir bilim insanı var. 43 yaşındaki, Yale Üniversitesi'nde Nörovasküler Cerrahi Bölüm Başkanı Profesör Murat Günel, Yale'deki çalışmaları sonucu Dr. Gazi Yaşargil'den sonra beyin cerrahisinde yeni dahi olarak tanınan bir Türk.
Dr. Günel genetik konusunda da çok önemli bir araştırmacı. İlk önemli buluşu, beyin kanamasına yol açan bir damarsal yapı bozukluğu olan anevrisma riskini arttıran 5 adet geni keşfetmek olmuş. Anevrizma yüzünden her yıl 500 bin kişi beyin kanaması geçiriyor.
Diğer önemli başarısı ile beynin gelişmemesine ve küçük beyin (mikrosefali) sorununun nedeni olan ve dolayısı ile zeka geriliğine yol açan bir geni keşfetmesi. Araştırma Dr. Murat Günel tarafından yönetilmiş, Türk doktorlarının ve Bahçeşehir Üniversitesi'nin de dahil olduğu birçok üniversitenin ortak çalışması sonucu başarılı olmuştur. Dr. Günel ülkemizde yaygın olan ve çoklukla akraba evliliklerinden kaynaklanan özürlülüğe neden olan genleri keşfedip ilerde daha sağlıklı bir toplum haline gelmemizi sağlamak hedefi için çalışmakta. Parkinson ve Alzheimer gibi konularda da araştırma yapıyor.
Bahçeşehir Üniversitesin'deki Genetik ve Biyoinformatik Bölümü Dr. Murat Günel'in desteği ve işbirliği ile kuruluyor ve Bahçeşehir Üniversitesi bu bölüme 20 öğrenci alacağı gibi, her yıl da 2 doktora öğrencisine Yale Üniversitesi'nde çalışması için burs verecek. Dr. Günel aynı zamanda Bahçeşehir Üniversitesi Mütevelli Heyeti Üyesi. Geçtiğimiz günlerde konferansını da dinlemek fırsatını elde ettim.
Konu aslında benim amatör olarak izlediğim bir konu. 'The Double Helix' adlı ve 1968 baskısı ve DNA yapısının keşfini anlatan ve Dr. James Watson adlı Nobelli bilim insanının yazdığı eseri 1970'li yıllarda ABD'de doktora öğrencisi iken okumuştum. Yeni ve 2003 baskısı 'DNA' adlı ve genetiğin bir bilim dalı olarak gelişmesinin ve bugün Dr. Murat Günel'in bilimsel başarılarına yol açan gelişmelerin, profesyonel olmayan okurlar için yazılmış hikayesinin anlatıldığı ve gene Dr. Watson tarafından yazılmış kitabı da iki yıl evvel okumuştum.
Bilindiği gibi genetik konusunun önemi 1866 yılında Gregor Mendel'in araştırma sonucu yazdığı bir bilimsel makale ile başlamış. Ama bilim çevreleri 30 yıl Mendel'in çalışmalarına bakmamışlar bile. Hatta genetik ile ilişkili bilimsel gelişmeler zaman zaman ABD'de ve Almanya'da Hitler türü insanların ırkçılık girişimleri için kullanıldığı gibi, ayni yumurta ikizleri üzerindeki çalışmalarında hile yaptığı ve böylece 'nature-nurture' yani genetik mi çevre mi tartışmasını saptırdığı düşünülen, 1971 yılında ölen ünlü İngiliz psikoloji Profesörü Sir Cyril Burt'ün tezleri üzerinde bilimsel kavgalara da yol açmış.
Genetik konusundaki en önemli gelişme 1928 doğumlu ve halen sağ İngiliz James Watson ve araştırma arkadaşı ABD'li Francis Crick (1916-2004) tarafından DNA yapısının ikili bir helix olduğu bulgusunun ve yapının detaylarının 1953 yılında ortaya çıkarılması olmuş. Burada aynı konuda Nobel alan Maurice Wilkins (1916-2004 ) ve tabii genç yaşta kanserden ölen Rosalind Franklin (1920-1958) adlı ve bu nedenle de bu dört kişiye verilecek 1962 Nobel ödülünü alamayan genç bir kadın tarafından yapılan araştırmalar ve Linus Pauling'in katkıları da önemli. DNA yapısının bulunması genelde bir kimya buluşu olmakla beraber Franklin dışındakilerin hiçbiri kimyacı değildi.
İlginç olan, bu konuda Nobel alanların hemen hepsine yol gösteren ve araştırmaya iten eser ise, Avusturya kökenli fizikçi Erwin Schrödinger tarafından 1944 yılında yazılmış 'What is Life' adlı kitaptaki denemelerden biri olan inceleme. Schrödinger hayatı 'biyolojik enformasyonun depolanması ve aktarılması' olarak özetlemişti. Hem Watson hem de Crick, birbirinden bağımsız, bu Schrödinger tezini okuyup genetiğe merak salmışlar.
Bugün genetik geçmişteki gibi ırkçılık için değil, insanların yaşam kalitesini yükseltmek, bazı sorun ve hastalıklar için önlem alınmasını sağlamak ve yaşamı uzatmak için kullanılıyor.
43 yaşında olan Dr. Murat Günel, birçok Türk bilim insanının da yetişmesine de katkı yapmakta! Şu anda Bahçeşehir Üniversitesi'nde görevli ve Yale'de de Dr. Günel ile bilimsel araştırmalara katılan Dr. Hande Kaymakçalan adlı öğretim üyesi de, Dr. Günel'in izinden gidiyor.