Merkez Bankası Para Politikası Kurulu 20 Ekim'deki olağan toplantısında piyasanın çoğunluğu tarafından pek beklenmeyen bir karar aldı. Bir yıldır olduğu gibi, bu kararın nedenleri konusunda da piyasada pek konsensus yok.
Bilindiği gibi üllkemizde tüyo almak, spekülatif girişimlerde bulunmak birçok vatandaşın sık sık kullandığı avanta sağlamak girişimlerindendir. Bu bağlamda sonuçta, bir emeklinin bize gönderdiği mektupta olduğu gibi, tüm birikimi olan 8000 lira ile döviz satın alıp kurlar Merkez müdahalesiyle aşğıya inince panikleyip akıl sormak gibi durumlar yaygındır.
Tabii döviz kuru spekülasyonları bazen kişilerin dışında, kurumlar, yani bankalar ve şirketler tarafından da yapılır.
Diğer taraftan ülkemizde para politikasında ne yapıldığı konusunu dış alem de anlamadığı için, onlar ve bazı iç ulema da bize hep faiz yükseltmemiz gerektiği konusunda nasihatta bulunurlar. Ama Türkiye birkaç nedenle şu andaki ortamda faiz yükseltemez.
Birincisi, ülkede sermaye serbestisi varsa, faiz ve kurdan sadece bir tanesi kontrol edilebilir. İkisini de kontrol edebilmek için sermaye hareketini yasaklamak ve geçmişte pek etkili çalıştığı görülmese de Tobin Vergisi gibi önlemler alınması gündeme getirilir.
Şu anda bizi kur dalgalanması meşgul etmekte. Merkez de kur dalgalanmasını kurdan enflasyona geçiş etkisi nedeniyle (şu anda ülkemizde etkili olmakta) hiç sevmemekte.
İkincisi, ülkemizde genel faiz yükselmesi olduğu takdirde kamu borçlanmasının faiz yükü de artma eğilimine girer, bunu da istemiyoruz. Ayrıca faiz çok kuvvetli şekilde yükselirse de paramız üzerinde bu sefer değerlenme yönünde etki yapar. Reel sektörü de boğar, dış dengeyi de bozar, bunları da istemiyoruz.
Merkez Bankası döviz satarken dalgalanmayı ve spekülasyonu engellemeyi hedeflemektedir. Kuru katı şekilde kontrol hedefi yoktur.
Bu arada belirtelim ki 'bu ateşe rezerv yetmez' saçması türü cin fikirler de spekülatif girişimleri artırmaktadır.
Halbuki açıklanan hükümet programında bütçe açığı yüzde bir düzeyine düşürülerek, sıkı maliye poltikası ile cari açığın yavaş bir tempoda azaltılması planlanmış ve sıkılaştırma başlamış bulunuyor. Dikkatli bir göz, vergi affı gibi olguların (bir defalık da olsa) desteğiyle, maliye politikasında fazla veren bütçenin, yani mali sıkılaştırmanın cari denge açığı düşüşü konusunda başarılı olma ihtimalini yükselttiğini görebilir.
İşte bu ortamda Merkez Bankası son para Politikası Kurulu'nda piyasada pek beklenmeyen adımlar attı.
Politika faizi olarak seçtiği bir hafta vadeli repo faizini değiştirmedi ve 5.75 düzeyinde sabit tuttu.
Durmuş Yılmaz tarafından Kasım 2010'da yüzde 1.5 düzeyine düşürülüp, Ağustos 2011'de Erdem Başçı döneminde yeniden yüzde 5'e çıkartılan Merkez Bankası gecelik borç alma faiz oranını da yüzde 5 düzeyinde tuttu. Ama Merkez Bankası'nın gecelik borç verme faiz oranını ise yüzde 9 düzeyinden yüzde 12.5 düzeyine yükseltti. (Aynı faizi, gecelik borç verme faizini piyasa yapıcısı bankalar için ise, sadece yüzde 8 düzeyinden yüzde 12 düzeyine yükseltti).
Geç likidite penceresi denen ve likiditeye sıkışan bankaların son andaki cankurtaran simidi olan saat 16.00-17.00 arasındaki gecelik borç verme faizini de yüzde 12'den yüzde 15.5 düzeyine yükseltti.
10 milyar $'lık borç ödedik
Bu adımların özeti piyasada bankaların biraz TL sıkıntısı çekmeleri ortamı getirerek, döviz satıp TL'ye geçmelerini sağlamak düşüncesidir. Bu girişim kur volatilitesini rezerv satışı dışında bir enstrümanla da kontrol etmek dışında, kurdan geçişlilikle artması beklenen enflasyonu da biraz frenleyebilmektir.
Toplam Merkez döviz rezervimiz de bu yıl zirvedeki 99 milyar dolardan 92 milyar dolara inmiştir ama bitmiyor! Bu arada da ülkemiz 2011 içinde bugüne kadar 10 milyar dolar kadar dış borç ödemesini de yapmıştır.