Netflix’in birinci özgün üretimlerinden House of Cards, tüm vakitlerin en uygun sinemalarından Godfather ya da içerisinde yargılama sahnelerinin geçtiği pek çok Amerikan üretiminde, hatalı ya da şüphelilerin “5. hususa sığınıyorum” ya da “5. husus hakkımı kullanıyorum” dediğine şahit olmuşsunuzdur. Pekala 5. unsur hakkında ne kadar bilgiye sahipsiniz?
Bugün sizlerle bir arada, Amerika’daki anayasal haklardan biri olan 5. hususun içeriğine, sağladığı haklara ve getirdiği avantajlara değineceğiz.
Sessiz kalma hakkına sahipsin; konuştuğun her şey, hakkında kanıt olarak kullanılabilir
Gerçek hayatta bu kelama çoğumuz şahit olmasak da pek çok üretimde tutuklanma anında vazifeli memurun bu ikazda bulunduğunu hatta sonuna “avukat tutma hakkına sahipsin, avukatın yoksa devlet sana avukat verecektir” dediğini hepimiz biliyoruz. Öyleyse, Amerika’daki 5. hususa buradan hareketle değinelim.
Sorgu esnasında kuşkulu ya da hatalının ağzından çıkabilecek her şey kanıt olarak kullanılabileceği için; suçlamaları reddetmek, kabul etmek ya da sessiz kalmak yerine, anayasal hakkını kullanmak isteyen kişi yalnızca “5. hususa sığınıyorum” der. Bu sayede kişi, hem azap ya da baskı altında tabir vermekten kendini korurken hem de ağzından çıkabilecek bir kelamın ileride kanıt olmasını engellediği için kendini, kendinden bile korumuş olur.
En ağır suçlamalarda bile sessiz kalabiliyorsunuz
Kişi, ister özel yetkili savcı tarafından sorgulansın isterse de mahkemede yargılanıyor olsun, durum asla fark etmiyor. Yargılanan ya da sorgulanan kişi suçlamalara karşı yalnızca “5. hususa sığınıyorum” diyerek kelam hakkına son verip soruları cevapsız bırakabiliyor. Üstelik anayasal hakkından dolayı de en ufak bir baskı ya da ısrar görmüyor.
5. unsurun tarihi ve gerekçeleri
Yalnızca Amerikan vatandaşlarına değil, Amerika’da yargılanan herkese sunulan bir hak olan 5. husus, 1789 yılında Kongre tarafından kabul edildi.
Hem şahit hem de sanık olarak 5. husus hakkının anayasal bir hak olarak sunulmasıyla bir arada; tutuklu şahısların azap görmesinin engellenmesi, hatalı olup olmadığı fark etmeksizin tabir baskısının sona ermesi, cürmü ispatlanmayan bireylere uygulanan toplum baskısının önlenmesi, zorla imzalattırılan sözler ya da kanunsuz formda toplanan delillerin önüne geçilmesi gibi insancıl ve hukuk temelli bir yargılama hedefleniyor.
Sessiz kalmak ile 5. husus birebir şey değil
Her ne kadar birinci bakışta 5. unsur, sessiz kalmak üzere görünse de; Amerikan mahkemelerinde 5. unsur hakkınızı kullanmak için, sorulan sorulara sessiz kalmanız değil; “5. unsura sığınıyorum” demeniz gerekir.
Ünlü 5. husus örnekleri
2017 yılında periyodun ABD Lideri Donald Trump’ın Ulusal Güvenlik Danışmanı Michael Flynn, Adalet Bakanlığı’nın başlattığı Rusya Soruşturması ile ilgili olarak “elimdeki dokümanları paylaşmayacağım, söz vermeyeceğim ve 5. hususa sığınacağım” formunda açıklama yapmıştı.
Bir başka ünlü örnek ise Mark Fuhrman’dir. Los Angeles Polis Depertmanı’nda bir periyot dedektif olarak vazifeli olan Fuhrman, siyahi bir insanın cinayetinde misyonlu olduğu devirde argümanlara nazaran kanıtları kasıtlı olarak yok etmişti. Sık sık ırkçı tabirler kullanan Fuhrman hakkında, delilleri yok ettiğine dair dava açılsa da Fuhrman, mahkeme heyetine yalnızca “5. hususa sığınıyorum” yanıtını vererek davayı sonlandırmıştır.
Mahkeme, Fuhrman’in delilleri yok ettiğine dair somut bir kanıt bulmuş olsaydı; Fuhrman, palavra sözden dolayı fazladan ceza almayacaktı zira Fuhrman, yalnızca anayasal hakkını kullanmış oldu. Ayrıyeten bu olay; FX tarafından 2016 yılında yayınlanmaya başlayan ve Game of Thrones’tan sonra en çok ödül toplayan dizi olarak bilinen American Crime Story’de, Orenthal James Simpson davasıyla bir arada işlenmişti.
Fuhrman’in gerçek mahkeme manzaraları:
Dolandırıcılıktan karar giyen Martin Shkreli’nin, 5. husus hakkını kullandığı anlar:
Miss Sloane sinemasında, Jessica Chastain’in Elizabeth Sloane rolüyle 5. madde’ye sığındığı sahne:
Kaynaklar: 1 / 2 / 3 / 4 /