Ben Sivaslıyım gardaş
Özüm de, sözüm de birdir benim…”
“Bir güzellik yap kendine ve sadece sahip olduklarını düşün, mutlu ol onlarla… Sahip olamadıkların üzülsün, senin olamadıklarına… Bir güzellik yap kendine; sevdiklerinin sevgisini kalbinde daha da büyüt. Bırak sevmediklerin üzülsün kalbinde yer yok diye…”
Merhaba Efendim!
Genelde hep çocukluk dönemlerini anlatır, o günleri özlemle anarız. Çünkü çocukluk; henüz yalanı duymamış, riyayı görmemiş, saflığın, temizliğin ve masumiyetin olduğu bir dönemdir.
Evet, herkesin sahip oldukları kendisine göre en güzeli ve en iyisidir. Çok sevdiğimiz, her ortamda savunup koruduğumuz bir Sivas’ımız var. Düşünüyorum da; 1961 yılında Sivas İlköğretmen Okulunda okumak üzere ilk defa geldiğim Sivas’ı, hep güzelliklerle iç içe yaşamışım 55 yıldır. İlk yıllarda Sivas İlköğretmen Okulu sevgisi sonra da Sivas sevgisi sarmış benliğimi. O günkü Sivas mı? İşte bir bölümü:
Şehir içi ulaşım genelde faytonlarla yapılırdı. Bugünkü taksi duraklarının yerinde çift atlı fayton durakları vardı. Şehirlerarası ulaşımda ise, bir otogar olmayıp, şehrin bazı yerlerinde garajlar vardı. Ankara Garajı, İstanbul Garajı, Işık Garajı bunlardan bazılarıydı. İlçelere farklı yerlerden ya otobüs ya da kamyonların üzerinde gidilirdi. Kamyonlar yolcularını genelde Paşa Camii civarında bırakırdı ki oradaki şadırvanda yolcular toz olmuş olan üst başlarını temizlesinler diye. Çünkü dünyayı Sivas’a bağlayan hiçbir yol asfalt değildi. Bugünkü Paşa Camiin yerinde ise kerpiçten yapılmış tek katlı ve bahçe içerisinde bir camii vardı.
Biz öğrenciler, cumartesi günü öğleden sonra ve Pazar günü sinemaya giderdik. Çünkü okullarda cumartesi günü öğlene kadar ders vardı. Akşamları genellikle üstü açık yazlık sinemalara gidilirdi. Pazar günleri birçoğumuz da bugünkü Emniyet Müdürlüğünün bulunduğu yerlerde bisiklete binerdik. Çünkü orada bisikletler kiraya verilirdi. O çevre genellikle salatalık ve lahana tarlalarıydı. Ayrıca Yenişehir, Mevlana Caddesinin bulunduğu yerler, Sivas Devlet Hastanesinin olduğu yerlerde de yine lahana bahçeleri vardı. Şimdiki Selçuklu Parkı’na Cıbıllar Parkı deniyordu ve kocaman ağaçların loş ve karanlık yaptığı bahçedeki çay ocağına sadece şehrin kabadayıları giderdi. Bizler o parka girmeye korkardık.
O yıllarda bir de mahalle kültürü vardı ve mahallede yaşayanlar bir bütünlük içindeydiler. Büyükler güzel bir dayanışma içerisinde, küçükler ise burada bir çeşit eğitim görmekteydiler. Delisi-velisi, küçüğü-büyüğü, kadını-erkeği, külhanbeyi-sarhoşuyla bir bütünlük vardı ve herkes birbirini sahiplenirdi. İyi günde de kötü günde de sevinç ve kederler birlikte yaşanırdı. Mahalleli arasındaki problemler de büyükler tarafından anında çözülür, işler tatlıya bağlanırdı. Hele biz çocuklar arasındaki kavgalarda annem hep beni suçlu çıkarırdı. Çok sonra anladım ki; annem, mahalleli ile her zaman iyi ilişkiler içinde olmak, komşuluk ilişkilerini bozmamak için böyle davranırmış.
Bugün sadece adres belirlemek için kullandığımız “Mahalle” kavramı, her şeyin ortak yaşandığı, herkesin her şeyden haberdar olduğu, hastaların ziyaret edildiği, yoksulların ihtiyaçlarının giderildiği bir kurum gibi düşünülürdü. Gençler ve çocuklar genelde mahallelerinde birlikte oyun oynarlar, eğlenirlerdi. Erkek çocuklar yaşına göre aşık, mil (cıncık), birdirbir, saklambaç oynar. Kızlar evcilik, çizgi, sek sek oynar ya da ip atlarlardı. Anneler cecim dokumak için tezgâhlarını yazın kaldırımlara kurarlardı. Babalar ise tek tük faytonların geçtiği yolun ortasından gider, fötr şapkalarını çıkararak birbirleriyle selamlaşırlardı. Velhasıl herkesin mutlu ve huzurlu olduğu güzel yıllardı o yıllar…
Misafire ikram ve hürmeti büyüklerimizden görür biz de uygulamaya çalışırdık. Büyüklerimizin saatlerce süren sohbetlerini sıkılmadan, usanmadan dinlerdik. Onların sözünü kesmez, onların yanında ayak ayak üstüne atmazdık. Akraba olsun olmasın bütün büyüklerin sözlerini dinler onlara yanlış yapmazdık. “Hocanın vurduğu yerde gül biter” diyen babalarımıza, öğretmenlerimizi şikayet etmeye cesaret edemezdik. Hele ki, israfın yanımızda hiç yeri yoktu. Belli saatlerde gelen elektriği israf etmez, kalemi elimizin içinde küçücük kalana kadar kullanır. Defterleri son sayfalarına kadar yazardık.
Güz gelince en büyük dert odun kömür alınıp içeriye atılmasıydı. Babam odunları kapıya getirtir, bir kişi gelir onları kırar ama bu odunları içeriye taşımak ise biz çocukların görevi idi. Soba tutuşturmaya yarayan çıramız ise Şerefiye’den gelirdi. Kömür taşıma işi için yine adam tutulurdu.
Kısacası mahalleler kültür hayatının en canlı yaşatıldığı yerlerdi ve bir okul gibi çocukları eğitirdi.
Bugün “alternatif tıp” denilenlerin başında “Kurşun Dökme” vardı. Çok ağlayan, huysuzluk eden ve nazara geldiğine inanılan çocuklar için kurşun dökülerek bu sıkıntıdan kurtulacağına inanılırdı. İslamiyet öncesi Şamanizm’den gelen bu uygulamada; çocuk ortaya oturtulur. Üzerine bir örtü kapatılarak ateşte eritilen kurşun, içi su dolu kabın içine sıcak sıcak aktarılır. Erimiş urşun soğuk su ile birleştiğinde “cızzz” diye bir ses çıkartarak yeniden donar ve sertleşir. Kurşun döken kişi bu kurşunu eline alarak bir takım kehanetlerde bulunur ve “Geçmiş olsun” dilekleriyle işleme son verilirdi.
Pizzayı, cipsi hiç yemedik ama odun ateşinde pişen nar gibi kızarmış patates yedik. Bayramlarda Antalya’ya ya da Paris’e gitmez; Ayşe Teyze’ye, Ali Dayı’ya ellerini öpmeye giderdik.
Kırk yıl hatırı olurdu mis gibi kahvenin. Nescafeyi bilmezdik ama elma şekerimiz, horoz şekerimiz vardı. Dönme dolaba, atlıkarıncaya binerdik ve İspanyol paça pantolon giyerdik. Yeni doğan kardeşimizi ya leylek getirmiş olurdu ya da sepetin içinde Kızılırmak’ın kenarında bulmuş olurdu büyüklerimiz. Ama en iyisi HAYATTAN ZEVK ALIR, MUTLU YAŞARDIK…
Sevgi ve saygılarımla…