Akay Cemal
Apostolos Andreas Manastırı ve ‘kanton oluşturma’ çabası
Dipkarpaz’daki Apostolos Andreas Manastırı, Kıbrıs’ın en önemli kültürel miras varlıklarından biri… Rumların olduğu kadar, Türklerin ve yabancıların da ziyaret adresi…
Rum Ortodoks Kilisesi’nin başı Başpiskopos Hrisostomos, varsın Türk düşmanlığını sürdüredursun, Türkiye’ye saldıradursun, söz konusu manastırda restore çalışmaları devam ediyor. Kendisine kalsaydı, Apostolos Andreas’ta taş üstüne taş konulmaz, Türkleri suçlamak için de herhalde dünya turuna çıkardı. Projeyi aylarca, yıllarca geciktirdi, ama düşüncelerini de uygulamaya koyamadı. Kaldı ki, Kıbrıs Türk tarafı, Vakıflar İdaresi aracılığıyla restorasyon için 2 buçuk milyon Euro katkıda bulundu.
Kültürel Miras Teknik Komitesi Eşbaşkanı Ali Tuncay, “Manastır sadece Kıbrıslı Rumlar değil, aynı zamanda Kıbrıslı Türkler ve insanlık için de önemli bir kültürel mirastır” dedi. Tuncay, restorasyon projesiyle eserin korunması yanında, Karpaz bölgesinin sosyo-ekonomik kalkınmasına büyük katkıda bulunacağını söyledi.
Komite’nin Rum Eşbaşkanı Takis Hacıdimitriu da, manastırın restorasyonunun, Kıbrıslı Türk ve Kıbrıslı Rumların işbirliğinin bir sonucu olduğunu belirtti. BM Kalkınma Programı Gelecek İçin Ortaklık Programı sorumlusu Tziana Zennero ise, Kıbrıslı Türk ve Kıbrıslı Rum şirketlerin ortaklığındaki bir oluşum ile başlayan restorasyon çalışmalarının 22 ayda tamlanmasını beklediklerini ifade etti.
Anlayacağınız görüşmeler kopsa da, Apostolos Andreas Manastırı’nda restorasyon çalışmaları sürüyor ve Türk-Rum işbirliği örnek oluşturuyor. Kültürel mirasın tamamlanmasıyla Dipkarpaz’a yeni bir canlılık kazandırılacak, bir takım getirileri olacak. Bundan da bölgede yaşayan Türkler kadar, Rumlar da yararlanacak. Orada Rumların tam donanımlı hem ilkokulu, hem de orta dereceli okulu da bulunmaktadır.
Rum yöneticiler, Dipkarpaz’daki bu işbirliğinden örnek almalı ve dersler çıkarmalıdırlar. Ortodoks Kilisesi de, kendi toplumuna Türkler hakkında yalan yanlış söylemlerden, kin ve intikam tohumları ekmekten vazgeçsin.
Yeri gelmişken şunu da soralım. Karpaz’daki Rum okullarına karşılık, Kıbrıslı Türklerin yoğun olarak yaşadığı Limasol’da, Türk çocuklarının eğitim görebileceği bir ilkokulu bile çok görmek niye?
Manastırın restorasyonu konusunda atılan adım, Kıbrıs’ta nice alanlarda işbirliğinin yapılabileceğinin göstergesidir. Ancak her şeyden önce bu toprakları, her iki halkın, Kıbrıslı Türklerin ve Kıbrıslı Rumların ortak vatanı olarak görmek, kabul etmek, hazmetmek lazım… Adayı ‘Elen karakteriyle’ görme alışkanlığı sona ermedikçe paylaşımda ve çözümde sorunlar devam edecektir.
Geçenlerde Cumhurbaşkanı Derviş Eroğlu’nun bir demeci üzerine, Rum tarafının masaya harita konulmadığı şeklindeki açıklamasından yola çıkan bazı teslimiyetçi çevreler, ortalığı velveleye vermeye kalkışmış, ancak çok geçmeden Rum Yönetiminin istediği köylerin isimlerinin kamuoyuna duyurulmasıyla küllü suyu gibi oturmuşlardı… Hani talep edilen köyler otomatikman bir harita oluşturmuyor mu?
Bakıyoruz, Rum tarafı, geçen nisan ayında sunduğu toprak önerisiyle toprağın yüzde 75’ini isterken, Kıbrıslı Rumlar için tarihi, arkeolojik, kültürel ve dini önemi olan yerlerin de iadesini talep ediyor. Doyumsuzları doyurabilmek kolay mı? Varsın istesinler. Nasıl olsa ‘İsteyenin yüzü bir kara, vermeyenin Arap’ diye bir söz var ya…
Bu demektir ki, Lefkoşa’da Ayluka Kilisesi çevresi de verilecek, Yenişehir’deki ve Kızılbaş’taki kilisenin çevreleri de… Baf Kapısı’ndaki Ermeni kilisesi ne olacak? Lapta’daki Ermeni Manastırı ne olacak? Bari oraları da Ermenilere verelim de tam olsun.
Rum tarafının talep ettiği köyler, Denktaş-Makarios ve Denktaş-Kiprianu temel anlaşmalarına ters düşmektedir. Bunlar gerçekleştiği takdirde, söz konusu anlaşmalarda vurgulanan iki toplumlu, iki bölgeli tezi havada kalmaz mı? İki bölgelilik kalbur gibi delinmez mi? Yoksa amaç 1974 öncesinde olduğu gibi, ‘kantonlu günlere’ geri dönmek midir? Nerde bir tarihi, arkeolojik, kültürel ve dini önemi bulunan yer varsa, oraya bir kanton veya kantoncuk…
Bir başka deyişle tekrar 1963-74 dönemindeki kantonlu yıllara mı dönüyoruz?
Çözümsüzlüğü tetikleyen bu gibi politikalardan soyutlanmadıkça bu adada uzlaşıya varmak kolay olmasa gerek.