Kitap İslamda İnanç, İbadet ve Günlük Yaşayış Ansiklopedisi
Yazar Heyet
Yayınevi Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları
Baskı Gerçek hayat dergisi baskısı
Kağıt - Cilt 2.Hamur kağıt, Ciltli, 4 cilt takım
Sayfa - Ebat 2.286 sayfa, 17x24 cm
Yayın Yılı 2006
Marmara İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları İslamda İnanç İbadet ve Günlük Yaşayış Ansiklopedisi kitabını incelemektesiniz.
İslamda İnanç İbadet ve Günlük Yaşayış Ansiklopedisi kitabı hakkında yorumları oku yup kitabın konusu, özeti, fiyatı, satış şartları hakkında bilgiyi geniş bir şekilde edinebilirsiniz.
Yaratan Rabbinin adıyla oku . O, insanı "alak" dan yarattı. Oku, Senin Rabbin en cömert olandır. Alak 1-2
DANIŞMA VE REDAKSİYON KURULU
Prof. Dr. İbrahim Kâfi DÖNMEZ Marmara Üniversitesi ilahiyat Fakültesi
Prof. Dr. Fahrettin ATAR Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi
Prof. Dr. Mehmet Âkif AYDIN Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi TDV İslam Araştırmaları Merkezi Başkanı
Prof. Dr. Ali BARDAKOĞLU T.C. Diyanet İşleri Başkanı
Prof. Dr. Mustafa ÇAĞRICI Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi (İstanbul Müftüsü)
Prof. Dr. Mehmet ERKAL Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi
Prof. Dr. Mustafa FAYDA Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi
Prof. Dr. Ömer Faruk HARMAN T.C. Paris Büyükelçiliği Din Müşaviri
Prof. Dr. Hayreddin KARAMAN Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi (Emekli)
Prof. Dr. Ahmed Saim KILAVUZ Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi
Prof. Dr. Ahmet ÖZEL Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırmalar Merkezi
Prof. Dr. Yusuf Şevki YAVUZ Marmara Üniversitesi ilahiyat Fakültesi
YAZAR KADROSU
Prof. Dr. Hamza AKTAN Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi
Prof. Dr. Hüseyin ALGÜL Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi
Prof. Dr. Yunus APAYDIN Erciyes Üniversitesi ilahiyat Fakültesi
Dr. Ali ATAÇ
Prof. Dr. Fahrettin ATAR Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi
Prof. Dr. Mustafa BAKTIR Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi
Prof. Dr. Ali BARDAKOĞLU T.C. Diyanet İşleri Başkanı
Prof. Dr. Abdülaziz BAYINDIR İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi
Prof. Dr. Faruk BEŞER Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi
Prof. Dr. Nebi BOZKURT Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi
Prof. Dr. Mehmet BULUT Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi
Prof. Dr. Mustafa ÇAĞRICI Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi ( İstanbul Müftüsü)
Prof. Dr. Orhan ÇEKER Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi
Prof. Dr. İlyas ÇELEBİ Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi
Prof. Dr. Abdurrahman ÇETİN Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi
Yrd. Doç. Dr. Kürşat DEMİRCİ Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi
Prof. Dr. Hamdi DÖNDÜREN Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi
Prof. Dr. İbrahim Kâfi DÖNMEZ Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi
Prof. Dr. Zeki DUMAN Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi
Prof. Dr. İzzet ER Uludağ Üniversitesi ilahiyat Fakültesi (T.C. Diyanet İşleri Başkan Yrd.)
Prof. Dr. Mehmet, ERKAL Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi
İslamda İnanç, İbadet ve Günlük Yaşayış Ansiklopedisi
Her maddesi ilgili bilim dalının seçkin uzmanlarınca kaleme alınan bu eserin temel özellikleri:
Dinî konularda bilgilenmeye ve aydınlanmaya ihtiyaç duyan her müslümanın baştan sona okuyabileceği, sağlam kaynaklara dayalı genişçe bir ilmihal.
İnanç, ibadet, ahlâk, siyer (Peygamberimizin hayatı), tasavvuf konularında ve günlük hayatta karşılaşılan dinî meseleler hakkında güvenilir, anlaşılır ve özlü bilgi edinmek isteyenlerin kolayca yararlanabilecekleri bir ansiklopedi
.
Kısaca, dinî konularda bilgilenmek, yenilenmek isteyen farklı kültür seviyelerindeki her müslümanın başucu ve başvuru kitabı; Türkçe ilmihal bilgileri ansiklopedisi.
İTHAF
Bu çalışmada naçiz emeğimi, ebeveynlik haklarından fedakarlıkta bulunarak, ilme hizmet yönündeki teşviklerini esirgemeyen muhterem anneme ve babama en derin saygılarımla ithaf ediyorum. (1994)
Eserin tamamını neşredildiğini görmeden ebediyet alemine intikal eden merhum babam İsmail Hakkı DÖNMEZ’in aziz anısına. Ruhu şad olsun (1996)
İbrahim Kafi DÖNMEZ
SUNUŞ
Dini konularda sağlıklı düzenli, kapsamlı olmasını yanı sıra özlü bilgiler sunan kaynaklardan bilgilenme ve aydınlanma ihtiyacını bir ölçüde karşılama amacıyla Çağ Kültür Ürünleri Tic. A.Ş. tarafından ülkemizin seçkin ilim adamlarına hazırlatılmış olan bu ansiklopedinin birinci cildi 1994 yılında İstanbul’da
ISBN 975-95414-1-6 (Takım No)
ISBN 975-95414-2-4 (I.Cilt)
yayın kodu ile neşredilmiş fakat diğer ciltleri
n tamamlanması için dağıtımı yapılmamıştır.
Ansiklopedinin
tamamlanması üzerine yapılan teklifi değerlendiren mütevelli heyetimiz bu eserin Vakfımız yayınları arasında neşrini uygun görmüştür.
Eserin içeriği ve metodu hakkında Önsöz’de gerekli açıklamalar yapılmıştır.
Eserin asıl sahibi olan ilim adamlarının, ansiklopedinin yayına hazırlanmasında değerli katkıları bulunan Editör Kenan SEYİTHANOĞLU’nu, Maliye ve Ekonomi Uzmanı Ahmet Rüştü ÇELEBİ’yi, iktisatçı Ahmet HURŞİTOĞLU’nu, Eğitimci-Yazar Vehbi Vakasoğlu’nu, Gazeteci-Yazar Ahmet TAŞGETİREN’i, Yayın sorumlusu Mehmeh ÖZDEMİR’i, dizgiyi gerçekleştiren fatih USLU’yu ve tüm emeği geçenleri şükranla anıyoruz. Bu eserin yayın dünyamızda önemli bir boşluğu dolduracağı inancı içinde okuyucularımız için yararlı olmasını Yüce Allah’tan dileriz.
M. Ü. İlahiyet Fakültesi Vakfı
Mütevelli Heyeti
ÖNSÖZ
Gerçeğin yolunu göstermesinden ve her türlü nimetinden ötürü Yüce Allah’a hamdeder, Sevgili Peygamberimiz Muhammed Mustafa’yı ‘s.a), ailesini ve ashabını salat ve selam ile anarım.
Kur’an-ı Kerim’den anlaşıldığına göre, Cenab-ı Allah insanı iyiye de kötüye de meyletmeye müsait bir yapıda yaratmış (eş-Şems 91/7-8), dünya hayatını da insanları hem iyilik hem kötülük yollarının ve imkanlarının bulunduğu bir ortamda sınava tabi tutmak için var etmiştir (el-İnsan 76/2-3; el-Mülk 67/2). Buna göre, insanı tüm davranışlarını nihai amacı, kendi varlık sebebini kavrayıp Yaratıcı’sının iradesi doğrultusunda bir yaşayış biçimi ortaya koymak ve sözkonusu sınavı kazanarak Rabb’inin hoşnutluğuna erişme çabası göstermek olmalıdır. İşte İslam’da geniş anlamı ile “din”, insanı bu amacı belirli bir disiplin içinde gerçekleştirebilmesi için yol gösteren kurallar bütünün ifade eder.
Bu kuralların iki ana kaynağı olan Kur’an ve Sünnet’ten elde edilen bilgiler ve hükümler, başlangıçta, genel bir isimlendirme ile “ilim” ve “fıkıh” diye anılıyordu. Nitekim İmam Ebu Hanife’den nakledilen “kişinin haklarını ve vecibelerini bilmesidir” şeklindeki fıkıh tarifi, önceleri fıkıh kelimesi ile, inanç, ahlak ve amele ilişkin hükümlerin birlikte kastedildiğini ve Ebu Hanife’nin, fıkıh kullarına a) itikadı fıkıh, b) vicdani fıkıh (ahlak ve tasavvuf), ameli fıkıh olmak üzere üç grup halinde tasarlandığını göstermektedir. (Onun el-Fıkhu’l-ekber isimli eserini günümüze ulaşan kısmı akaid ile ilgilidir).
Zamanla her alana ait konuların zenginleşip metod vb. yönlerden hususilik kazanması ile, yukarıda anılan tarife “amel yönünden” kaydı eklenerek fıkhın sahası daraltılmış ve her bir ilim dalında ilgili meseleleri derinlemesine ve geniş biçimde ele alınan eserlerin kaleme alınması tarzında bir gelişmeyi beraberinde getirmiş, diğer ilim dallarının yanı sıra yukarıda değinilen inanç, ahlak ve amel konularında da çok zengin bir literatür oluşmuştur.
İlmi üslupla yazılan bu eserler belirli bir kesime hitab ettiğinden, her bir Müslüman için lüzumlu bilgilerin kolay bir üslupla verilmesi ihtiyacı kendisini hissettirmiş, bu ihtiyacı karşılamak üzere özet kitaplar kaleme alınmış, ayrıca günlük hayatta sık sık karşılaşan meselelerin soru-cevap tarzında sunulduğu fetva kitapları da bu konuda önemli bir görev üstlenmiştir.
Böylece bütün Müslümanların dini bilgi ve uygulama bakımından durumlarının birleştiği ortak alana ait bilgiler “ilmihal” adı ile anılır olmuş, bu içerikteki kitaplar da aynı isimle anılagelmiştir. “İlm-i hal”, ilim ve hal kelimelerinden oluşmuş “durum bilgisi” anlamına gelen bir isim tamlaması olup, her müslümanın kendi durumuna göre bilmesi gereken zaruri bilgileri ifade eder. Bu bilgilerin başında inanç, ahlak ve ibadet esasları ile hemen herkesin günlük hayatta karşılaştığı meselelere ilişkin temel hükümler gelir. Geniş ilmihallerde bu dört bölümün (inanç. Ahlak, ibadet, helal-haram) yanı sıra, peygamberler tarihi, siyer (Hz. Muhammed’in Hayatı) münahahat (aile hukuku) bölümlerine de yer verilir. Her bir bölümde yer alacak bilgilerin ayrıntılı olup olmaması da ihtiyaca göre değişir.
Günümüzde bilgilenme ve aydınlanma ihtiyacı, hem kapsam hem de amaç bakımından önceki dönemlerden farklılıklar taşımaktadır. Her şeyi bilmek, yararlı her bilgiye sahip olmak insanın fıkri gelişmesi için zorunlu ve hatta mümkün olmamakla birlikte, bir konudaki bilgi ihtiyacını zaman kaybına yol açmadan karşılayan sağlıklı, kapsamlı ve düzenli bilgiler sunan ve kültür birikimi yansıtan kaynaklar herkesin kitaplığında önceki bir yere sahip olmaktadır.
İşte elinizdeki bu eser, işaret edilen ölçüler içinde, ilmihal bilgilerini günümüz ihtiyaçlarına göre biraz genişleterek sunmayı hedeflemektedir. Yayınevine intikal eden taleplerden hareketle, fıkhi konularda dört mezhebin görüşlerinin verilmesi, bu çalışmanın belirgin özellikleri arasında anılabilir. Bunun yanı sıra, gerekli görülen durumlarda dört mezhebin dışındaki önemli görüşlere de işaret edilmiş, yeni meselelerde çağımız İslam bilginlerini ve İslam Fıkhı Akademisi
gibi kurumların ulaştığı kanaatlere değinilmiştir.
Mezheplerin görüşlerinin topluca tanıtılması, İslam fıkhının zenginliğini göstermesi, bu konuda sağlıklı bir muhakeme yapabilmeye zemin olabilecek bilgi ve kültür tabanı oluşturması bakımından çok yararlı olmakla birlikte; bir müslümanın bu bilgileri en kolay hükümleri seçip uygulama şeklindeki kişisel arzusuna vasıta kılınması, bir imkanın amacı dışına taşırılması olur ve dini hayattaki tutarlılık düşüncesi ile bağdaşmaz. Değişik mezheplerden yararlanırken, “mezhep” realitesini ortaya çıkaran ve mezheplerin toplumda yerleşmesine yol açan amillerin iyi kavranması gerekir. Nitekim İslam Konferansı Teşkilatı’nda bağlı İslam Fıkıh Akademisi’nin 21-27 Haziran 1993 tarihleri arasında Brunei Darusselam’da yapılan 8. Dönem toplantısında alınan 1 numaralı tavsiye kararında da, mezheplerin kolaylık sağlayan hükümlerini alıp uygularken, bazı ölçülere riayet edilmesi gerektiğine dikkat çekilmiştir (bk. Mezhep).
Ansiklopedi
de yer alan maddelerin, konuları itibariyle sekiz bölümden oluştuğu söylenebilir:
1-Akaid
İslam inançları ile ilgili temel konular ve terimler, esma-i Hüsna, başlıca mezhepler ve İslam muhiti içinde ortaya çıkan bazı yeni itikadı akımlar, ayrı maddeler halinde kaleme alınmıştır.
2-Ahlak
İslam ahlakını temel konuları ve terimleri, ahlak ve tasavvufun ortak bazı terimleri ayrı ayrı; tasavvufa özgü temel terimler, tasavvufun ana konuları ve başlıca tarikatlar ise ayrı maddeler halinde olmaksızın TASAVVUF ve TARİKAT maddeleri altında incelenmiştir.
3-Peygamberler ve Dinler
Kur’an-ı Kerim’de adı geçen peygamberler, kavimler, dinler ve mensupları ile, İslamiyet dışındaki iki büyük ilahi dini (Yahudilik ve Hıristiyanlık) tanıtıcı temel bilgiler verilmiştir.
4-Siyer
Hz. MUHAMMED maddesinde Hz. Peygamber(s.a.)’in hayatı sistematik olarak geniş biçimde işlenip, ayrıntılı kronoloji verildiği gibi, Rasulullah dönemi olayları ile siyer kapsamında düşünebilecek temel bilgiler ayrı maddeler halinde kaleme alınmıştır.
5-İbadetler
İlmihalin ana bölümünü oluşturması itibariyle, ibadetler kapsamındaki konular oldukça geniş biçimde ele alınmıştır. Bu arada kutsal mekanları inceleyen (Kabe, makamı İbrahim vb.) maddeleri de yer verilmiştir.
6-Aile Hukuku
İlmihal geleneğinde aile hukuku konuları diğer hukuk dallarına nisbetle ferdi daha yakından ilgilendiren ve helallik-haramlık ile daha sıkı ilişkisi olan konular olarak kabul edilegeldiğinden, bu kapsamdaki bilgiler ayrı maddeler halinde işlenmiştir.
7-Helal-Haram ve Muamelat
Müslümanın günlük yaşayışında karşılaşabileceği başlıca helal-haram konuları ayrı maddeler halinde incelenmiştir. Bunun yanı sıra fıkhın, ibadetler, münakahat (aile hukuku) ve helal-haram ana başlıkları dışında kalan konularını genel çizgilerle tanıtmak amacıyla, günümüzü hukuk sistematiği de göz önünde tutularak başlıca hukuk dalları (anayasa, eşya gibi) ve bu dallara ait temel fıkıh terimler (GARAR, ihya, feraiz gibi) özet maddeler içinde ele alınmış, böylece –ana hatları ile de olsa- fıkhın bütününe genel bir bakış getirilmiştir.
8-Genel
Belirtilen konu içeren bir ansiklopedide okuyucunun arayacağı genel nitelikteki bilgiler ve terimlere (Hanefi mezhebi, hatim, cumhur, mekruh gibi) ayrı maddeler halinde yer verilmiştir. Bu bölümde mütalaa edilebilecek maddeler arasında, özellikle fıkıh usulü kapsamına giren konular ile Kur’an-ı Kerim’in sureleri genişce bir yer tutmuştur. Fıkıh usulünün “deliller” ve “hüküm teorisi” bölümlerine giren konuları ayrıntılı biçimde, “hüküm çıkarma metodları” bölümüne giren konuları ana hatları ile ele alınmıştır.
Eserin geniş bir okuyucu kitlesine hitap etmesi planlandığından, madde yazımında ve redaksiyonda “bir konuyu ilmi bir tetkik sonunda değişik kültür seviyesindeki kişilerin rahat anlayabileceği şekilde sunma” yaklaşımını esas alınmış, dil ve üslubun bu esasa uygun olmasına gayret edilmiştir. Ancak, bazı maddelerin özelliği sebebiyle, üslup farklılıkları bir ölçüde korunmuştur. Öte yandan, eserin ansiklopedik özelliği dikkate alınarak, yer yer tekrarlardan kaçınılmamış, öğretice özelliğine binaen de terimlere aşinalık kazandırılmasını sağlayıcı bir yol izlenmiştir.
Meşrutiyet delillerinin gösterilmesi çerçevesinde Kur’an ve Sünnet’ten dayanaklar -yerleşik usule göre- zikredilmekle beraber, kural olarak içtihadı sonuçların delillendirilmesi anlamında hüküm kaynakları ili alınmamış ve görüşlerin tartışılması yönüne gidilmemiştir. Ayet ve hadislerde kaynak belirtmeye özen gösterilse de, okuyucunun dikkatini bölmemek için, diğer bilgi kaynaklarına –nadir durumlar dışında- atıfta bulunulmamıştır. Anılan bütün bilgiler, güvenilir kaynaklardan aktarılmıştır. Bununla birlikte, belirtilen bazı mezhep görüşleri ile, başka eserlerde zikredilenler arasında farklılıklar görülmesi halinde, bunun mezheplere ait bilgi kaynaklarının özelliklerinden kaynaklanan tabii bir sonuç olarak düşünülmesi gerekir. (bk. mezhep).
Kur’an’da adı geçen peygamberler dışında müstakil biyografi maddelerine yer verilmemiş, mezhep imamlarını hayatları, ilgili mezheplere ait maddelerden kısaca tanıtılmıştır.
Bu vesile ile,ansiklopedini hazırlanmasında katkılarını esirgemeyen değerli ilim adamlarına, çalışmanın önemli bir yükünü üstlenen aziz dostum Ali Bardakoğlu’na, eserin yayın hayatına kazandırılmasında emeği geçen yayınevi mensuplarına ve konudaki özel gayretinden ötürü genç kardeşim Mehmet Özdemir’e teşekkürü borç bilirim.
Ulu Rabb’imden bu çalışmayı feyizli, yararlı ve kendi hoşnutluğuna layık kılmasını diler, yalnız O’na hamdederim. Kuşkusuz en iyi dost ve yardımcı O’dur. ( Marmara İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları İslamda İnanç İbadet ve Günlük Yaşayış Ansiklopedisi kitabı , İslamda İnanç İbadet Ansiklopedisi kitap, satış )
Prof. Dr. İbrahim Kafi DÖNMEZ
Marmara İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları 5 cilt İslamda İnanç İbadet ve Günlük Yaşayış Ansiklopedisi kitabı nı incele diniz.