Seyahatnameler bir seyyahın kişisel gözlemlerinden çok daha ötesidir. Bir seyahatname okuru, hem o zamanın coğrafyasına yolculuk yapmış olur hem de o coğrafyanın insanını, iklimini, ticaretini, inançlarını, geleneklerini ve diğer niteliklerini keşfeder. Dolayısıyla seyahatnameler bir tarih kitabından ziyade tastamam bir rehber kitaptır.
Türk tarihçiliğinin efsane ismi Zeki Velidi Togan, Abdülkadir İnan ile birlikte 1922 yılında Horasan topraklarına doğru yola çıkarlar. Seyahat esnasında, bir seyyah, edebiyatçı ve doğabilimci olan Ebu Dülef Mis’ar bin Mühelhil el-Hazrecî Yenbuî’nin Sâmânoğulları döneminde kaleme alınan bir eserini bulurlar: İran Seyahatnamesi (Rihle fî Vasati Asiya).
Ebu Dülef, günümüzde İran, Afganistan, Azerbaycan, Ermenistan ve Türkiye sınırlarında bulunan topraklar üzerinde seyahat etmiş, bu coğrafyaların tarihinden efsanelerine, madenlerinden şifalı bitkilerine, âdetlerinden yaşayışlarına dek notlarını eşsiz bir üslupla kaleme almış çok önemli bir seyyah. İran Seyahatnamesi ise yazıldığı dönemin coğrafyası ve insanları üzerindeki bilinmezlik bulutlarının dağıtılması ve bir süre sonra bölgede kurulacak Selçuklu hâkimiyetinin vaziyeti hakkında çok kritik ipuçları vermesi açısından başvuru niteliğinde.
Türkçeye ilk kez kazandırılan bu eser, genç tarihçilerimizden Serdar Gündoğdu tarafından titizlikle çevrilmiş, bunun yanı sıra Ebu Dülef’in verdiği bilgilerle diğer önemli seyahatnameler karşılaştırılmış, ilave notlar eklenmiştir. Tarihin, coğrafyanın ve seyahatin buluştuğu bu kitap, objektif verilerin çok az olduğu, adeta masalsı bir dönemin bilimsel bir aydınlığa kavuşması yolunda bir nadir kaynak statüsünde.
Türk tarihçiliğinin son dönemdeki en önemli isimlerinden Erkan Göksu, Sun-Tzu’nun Savaş Sanatı’ndan aldığı ilhamla Türklerin mesleği olan savaşın, düşünce boyutundaki izini sürüyor.
Kitap ilk olarak savaş ve sanatına dair nitelikli ve incelikli bir araştırmanın sonucu olarak şiddet olgusundan başlayıp Sun-Tzu’nun eserinin yansımalarına, bir İslam/Türk Savaş sanatının varlığına ve Türklerin savaşa nasıl baktığına dair en veciz ifadeleri barındıran Kutadgu Bilig’den önce savaş üzerine yazılmış eserlere eğiliyor. Ardından Kutadgu Bilig’in hikmetli satırları arasına gizlenmiş olan Türk savaş sanatını da tüm sırlarıyla beraber meraklı zihinlere sunuyor.
11. yüzyılda Yusuf Hâs Hâcib tarafından kaleme alınan Kutadgu Bilig, Türk devlet ve toplum düşüncesini en açık ve sade şekilde yansıtan eserlerin ilkidir. Bu eser Türklerin ahlâk, siyaset ve hukuk anlayışlarını son derece felsefî bir derinlikle, kendine has üslubuyla anlatır. Kutadgu Bilig’de savaş, “bilgisiz ve kötülere, anlaşmak istemeyen, adaletsizlik yapan düşmanlara karşı başvurulacak son çare” olarak değerlendirilir. Yusuf Hâs Hâcib bu eserinde savaşa dair görüşlerini sunarken Türklerin savaşla olan ilişkilerinin nasıl olması gerektiğine oldukça zengin bir perspektiften bakar.
Erkan Göksu da bu 1000 yıllık eserden yola çıkarak Türk savaş düşüncesi üzerine titizlikle yaklaşıyor ve daha önce benzeri görülmemiş bir kaynak ortaya çıkartıyor. Bu eser tarih boyunca en korkulu savaşçı milletler arasında anılan Türklerin savaşa nasıl baktıklarını, savaşın öncesinde ve sonrasında önem verdiklerini, savaş sırasında nasıl davranmaları gerektiğini bilge Yusuf Hâs Hâcib’in Kutadgu Bilig’inde geçen hikmet dolu ifadelerle aktarıyor.
Türk Savaş Sanatı, ilk cümlesinden son cümlesine dek her yönüyle ilham veren bir çalışma.
“Erkin Şahinöz ve Dr. Vedat Güven, objektif yaklaşımlarıyla, konuyu en başından ele alıp son derecede anlaşılır bir çerçeve içine oturtarak incelemiş ve değerlendirmişler. Bu konuda birçok yazı ve inceleme okudum, bu kadar kapsamlı ve anlaşılır olanını ilk kez görüyorum.”
- Dr. Mahfi Eğilmez
“Pek çok insan kripto paraların gelişimi için karşılıksız çalışıyor, felsefi görüşler ortaya koyuyor. Sevgili Erkin Şahinöz ve Vedat Güven sadece bu tartışmaya katılmakla kalmıyor sizin de katılabilmeniz için gerekli alt yapıyı sağlıyor.”
- ŞantManukyan
“Kripto paralar kuralsız ve karşılıksız para basmak yerine kurallı para politikaları ile emperyal güçlerin elini zorlaştırıyor. Sonuçta efendi-köle geleneksel mimarisinden gücün topluluk üyelerine dağıtıldığı yeni mimariye geçiliyor. Güçlü bir toplumsal ve ekonomik değişimin arifesinde olduğumuz bugünlerde blok zinciri ve kriptolar konusunda dünyaya ışık veren ve verecek tüm çalışmaları insanlığın gelişimi adına kıymetli buluyorum ve bu çalışma için titiz emeklerini esirgemeyen Vedat ve Erkin kardeşlerimi kutluyorum.”
- Behzat Yıldırımer
Son dönemin en sıcak konularından biri hiç şüphesiz kripto paralar. Kripto paralar Bitcoin'le beraber sanki bir anda hayatımıza girdi ve birden yatırım aracı haline geldi. Peki, Bitcoin ve diğer kripto paralar sadece birer yatırım aracı mıdır? Dr. Vedat Güven ile Erkin Şahinöz bu meseleyi bütün yönleriyle, özellikle de kripto paraların arkasındaki teknoloji olan Blokzincir teknolojisini merkeze koyarak ele alıyor; Bitcoin'in mucidi SatoshiNakamoto'nun dünyayı nasıl, ne açıdan değiştirdiğine dair açıklayıcı bilgiler veriyorlar.
Kitapta kripto paralar ile Blokzincir'in ne olduğu, ilk ortaya çıktıkları zamandan bugüne seyirlerinin anlatılmasının yanında gelecekte bizi nelerin beklediğine de değiniliyor. Güven ve Şahinöz'e göre Bitcoin sadece bir başlangıç. İleride özel olarak para sistemlerinde, genel olarak da yaşamlarımızda Blokzincir uygulaması sayesinde çok köklü değişimler yaşayacağız. Bitcoin yatırımcılarını gayet yakından ilgilendiren Bitcoin ve kripto paraların resmi yasal ve hukuki boyutunun ele alındığı son bölüm ise kitabın en orijinal yönlerinden birini sunuyor. Blokzincir - Kripto Paralar - Bitcoin: Satoshi Dünyayı Değiştiriyor, hem ezberleri bozan hem de kılavuz niteliğinde bir kitap.
Abdülkadir Özcan, en büyük amacı orijinal Osmanlı tarihi kaynaklarının ilmî neşrinin gerçekleştirilmesi olan merhum Prof. Dr. Bekir Kütükoğlu ekolünü günümüzde yaşatan tarihçilerin önde gelenlerindendir. İlmî mesaisini Osmanlı kroniklerine ve tarih yazıcılığına hasretmiş; fakat bununla sınırlı kalmayıp, Osmanlı askerî yapısı başta gelmek üzere, daha başka pek çok konuda eser üretmiştir.
Kendisine ithafen hazırlanan bu kitap, Mehmet İpşirli'den Pal Fodor'a, Mehmet Öz'den İsmail E. Erünsal'a, Feridun Emecen'den Ramazan Şeşen'e, İdris Bostan'dan Geza David'e, Erdoğan Merçil'denAbdulvahap Kara'ya kadar yurt içinden ve dışından pek çok meslekdaşlarının, eski ve yeni öğrencilerinin kıymetli yazılarından oluşmaktadır.
Abdülkadir Özcan’ın başlıca ilgi alanı olan Osmanlı tarihi kaynakları ve tarih yazıcılığına dair yazılar ağırlıklı olmak üzere, Osmanlı tarih araştırmalarında tartışılmaz öneme sahip arşiv kaynaklarına, kuruluştan Cumhuriyet’e kadar olan süreç içinde Osmanlı Devleti’nin siyasal ve sosyal tarihine dair farklı birçok konu aynı kitapta buluşmuştur.
Kaynaklardan arşiv belgelerine, nümizmatikten eğitim ve ilim faaliyetlerine, edebiyattan denizcilik tarihine ihtiva ettiği kıymetli yazılarla bu kitap, bir taraftan okuyucuya Osmanlı tarihine dair geniş bir yelpaze sunarken diğer taraftan vücuda getirmiş olduğu eserleriyle Abdülkadir Özcan’ın tarihe katkılarına dikkatleri çekmektedir.
Ricoldus de Monte Crucis'in dürüst ve nispeten tarafsız bir dille kaleme aldığı seyahatnamesi, Ortadoğu'daki Latin varlığının sona erdiği, Moğol istilası sonrası bölgenin istikrara kavuşmaya başladığı ve o coğrafyaya sonraki yüzyıllarda hâkim olacak aktörlerin ortaya çıktığı bir dönemin panoramasını çizmesi bakımından oldukça değerli bir eser. Bunun yanı sıra, Müslüman dünyasına yönelik militarist perspektifin dışına çıkarak, sonraki 300 yıl Doğu-Batı dikotomisinin yönünü belirleyen bir kaynak ve oryantalizmin öncülü olmasıyla da Doğu Seyahatnamesi mutlaka okunmayı, anlaşılmayı bekliyor. Müslüman inancına fazla müsamahakâr bakmasa da kendisinden önce, İslam'ın reddiyesi üzerine yazan dindaşı teologların düştükleri hataya düşmeyerek, İslam'ın sapkınlık değil apayrı bir din olduğu gerçeğini ortaya çıkardığı düşünülünce, Ricoldus’un bölgeye ve insanına bakışını apayrı bir yere koymak gerekiyor.
1240’larda Tiflis’te faaliyete başlayıp Ortadoğu’yu kendine faaliyet alanı olarak belirleyen Dominikan Tarikatı, zamanla görev sahasını Tebriz’e kadar genişletmiştir. Tarikatın Anadolu ve Ortadoğu toprakları hakkında bilgi almak ve misyonerlik faaliyetlerinde bulunmak üzere görevlendirdiği keşişlerden biri de Ricoldus de Monte Crucis’tir. Kutsal Topraklardan başlayan yolculuğunu Kilikya, Doğu Anadolu, Azerbaycan, İran ve Irak’ta sürdürüp Bağdat’ta sonlandıran Ricoldus, yazdığı eserle Ortadoğu halkları ve gelenekleri üzerine benzersiz bir kaynak ortaya koymuştur. 1289-1291 yıllarında keşişin Bağdat’ta olduğu günlerde yazdığı ve orijinal ismi LiberPeregrinationis in PartibusOrientis olan Doğu Seyahatnamesi, Bağdat’ın Moğol işgali altındaki dönemini anlatan kısımlarıyla da modern tarih yazımını aratmayan Batılı kaynakların başında gelmekte.
Ahmet Deniz Altunbaş’ın Latince aslından çevirdiği ve notlandırdığıDoğu Seyahatnamesi, Suriye, Celile, Tiberya, Yafa, Kudüs, Ürdün, Filistin, Trablusşam, Tartus, Kilikya, Yumurtalık, Toroslar, Sivas, Erzurum, Ağrı, Tebriz, Bağdat, Musul, Tikrit gibi dünyada benzersizliğini hâlâ koruyan Ortadoğu ve Mezopotamya diyarlarının kendine has çok kültürlü atmosferini başarıyla yansıtıyor ve bugün de ilgiyle okunmayı fazlasıyla hak ediyor.
Mekteb-i Sultani üç dönem yaşamıştır. İlki, 2. Bayezıd Dönemi’nin ilk yıllarında kurulan Galata Sarayı Ocağı adıyla anılmaktadır. Ocak, Enderun öğrencilerinin ilk ve orta öğrenim eğitimlerini aldıkları bir kurumdur ve 1481-1868 yılları arasında aktiftir. İkinci dönem, Sultan Abdülaziz’in öncülüğünde kurulan Mekteb-i Sultani dönemidir ve 1868-1923 yıllarını kapsar. Bu dönemde Türkçe ve Fransızca olarak verilen eğitim, kısa sürede imparatorluk genelindeki birçok genci bünyesinde toplayıp “Osmanlılık” mefhumuna çok ciddi bir katkı sağlamıştır. Cumhuriyet döneminde Galatasaray Lisesi adını alan kurum, çağdaş eğitim geleneğini devam ettirmektedir.
Georgi P. Kostandov’un açıklama, çeviri ve notlarıyla genişletilmiş olan Galatasaray Mekteb-i Sultanisi, sadece mektebin tarihini değil dönemin iklimini de detaylarıyla sunabilen bir eser. 19. asır boyunca İstanbul ve çevresinde cemaat oluşturan Osmanlı tebaası Bulgarların tarihiyle başlayan eser; Bağımsız Bulgar Kilisesi’nin kuruluşunu, İstanbul’a gönderilen Bulgar gençlerinin eğitimlerine yönelik çalışmaları, Askeri Tıp Okulu’nu (Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane), SimeonRadev’inMekteb-i Sultani anılarını içermektedir.
Çağları aşan bir eğitim kurumu olmasına rağmen Galatasaray Lisesi’nde verilen eğitim hakkında bilgimiz azdır. Mektebin hocaları kimlerdi ve sadece Türklerden mi oluşurdu? Bu okul uluslararası bir okul olmayı nasıl başardı ve hala başarmaktadır? Nasıl bir eğitim ve öğretim veriliyordu ki bu hatıratın sahibi olan ve Bulgaristan’da çok saygı duyulan Simeon T. Radev gibi birçok devlet adamı çıkardı? Osmanlı İmparatorluğu’ndan Cumhuriyet’e Galatasaray Lisesi eğitim ve öğretiminde değişiklikler oldu mu? Nehari (gündüzlüler) ve leyli (yatılılar) öğrenciler arasındaki farklar nelerdi? Galatasaray Mekteb-i Sultanisi’nde tüm bu soruların cevaplarının yanı sıra çok önemli bir konu olan İmparatorluktan Cumhuriyet’e geçiş sürecinin, o dönemin İstanbul’unun ve Cadde-i Kebiri’nin panoramasını Galatasaray Lisesi’nin tarihiyle beraber hem de o kurumun içinden okuyacaksınız.
Şerif Ali Haydar Paşa, Osmanlı İmparatorluğu’nun tayin ettiği son Mekke emiridir. Türkiye’de uzaktan kuzeni olan ve Arap isyanını başlatan Şerif Hüseyin ile oğulları kadar tanınmamaktadır. Ömrü boyunca Osmanlı İmparatorluğu ile Türk milletine sadık kalmış, günlüklerini dahi Türkçe tutmuştur. Arap İsyanı’nın gerçekleştiği dönemde Osmanlı’ya olan sadakati ve yaptığı fedakârlıklar sebebiyle başına birçok felaket gelmiş, kuzenlerinin birçoğu sonradan İngiliz desteğiyle kurulan Arap devletlerine kral olurken kendisi türlü çileler çekerek Beyrut'ta sefalet içinde vefat etmiştir.Evkaf Nazırlığı ve Meclis-i Mebusan’daayanlık da yapan paşa, Yavuz Sultan Selim’e mukaddes emanetleri yollayarak sultanı halife olarak kabul eden Şerif Bereket’in torunlarındandır. Medine’ye bizzat giderek Fahreddin Paşa’nın yanında Şerif Hüseyin ve adamlarına karşı mücadele etmiş, Arapların Türk hâkimiyetinde olmadıkları sürece huzurla yaşayamayacaklarını savunmuştur.
Son Mekke Emiri, Şerif Ali Haydar Paşa’nın hatıratı olmasından başka Osmanlı İmparatorluğu’nun son devrindeki karmaşaları yansıtıyor olmasından ötürü de oldukça önemli bir kitaptır. Abdülaziz döneminde doğan paşa, 2. Abdülhamid zamanında şehzadelerle birlikte saray mektebine devam ettiği için hanedana ilişkin malumat vermektedir. Çocukluğunun İstanbul’daki muhtelif konaklarda geçmiş olması hasebiyle kitapta o dönemin yaşantısına dair bilgiler bulunmaktadır. Devlet vazifesi aldıktan sonra hükümet içindeki çekişmelerden bahsetmektedir. 1908, 31 Mart Vak’ası ve Birinci Dünya Savaşı esnasındaki İttihatçıların faaliyetlerini anlatmaktadır. Mithat Paşa’nın sürgün edilmesinden 2. Abdülhamid’in ıslahatlarına, 1908 Devrimi’nden Vahdeddin’in ülkeyi terk edişine, Arap bölgeleri için atılan adımlardan Arap isyanının nasıl başladığına, Arabistan’ın Osmanlı’nın elinden nasıl çıktığından Cumhuriyet idaresinin bu bölgeye karşı nasıl bir tavır takındığına, saltanat ve hilafetin nasıl ilga edildiğinden İbn-i Suud’un ve Vehhabilerin Mekke ve Medine’yi nasıl ele geçirdiklerine kadar çok geniş bir yelpazede tarihi bilgiler sunmaktadır.
Son Mekke Emiri, içeriği itibariyle Osmanlı’nın Arabistan’ı kaybına dair ilk elden yazılmış bir kaynak olma özelliğine de sahiptir.
“Naci Yorulmaz’ın kaleme aldığı ve daha önce İngilizcesini okuduğum Büyük Savaşın Kara Kutusu Kronik Kitap tarafından Türkçeye kazandırılmış bulunuyor. Osmanlı ile Almanya arasındaki ilişkilerde akıllarda en çok kalan kişilik Von der Goltz Paşa ve Osmanlı ordusunun Rus Harbi’nden (93 Harbi) sonraki reformunda da Alman savunma sanayisinin Osmanlı silah pazarındaki etkisidir. Önceleri Amerika ile yapılan yoğun silah ticareti özellikle 2. Abdülhamid’den sonra Almanya ile yapılan silah ticaretine dönüşmüştür. Türk ataşemiliterlerinin, önceleri Almanya’da eğitim gören subaylar arasından seçilmesi ve gelen Alman askeri müşavirlerin Türk ordusunun özelliklerini çok iyi kavraması dolayısıyla söz konusu silah ticaretin geliştiği sık dile getirilir. Aslında bir gerçeği de unutmamak gerekir ki 1. Dünya Harbi’nden evvel silah sanayisi içinde Almanya’nın ve Çekya’daki tesisler dolayısıyla Avusturya’nın da özel bir yeri vardır. İşte kitapta açıklıkla gösterildiği gibi Osmanlı İmparatorluğu zamanla bu ülkelerin silah firmalarının rekabet ettiği önemli bir pazar haline gelmiştir. Kitabında bu konuları dikkatli bir şekilde ele alıp inceleyen Naci Yorulmaz’ın bu çalışmasının 2. Abdülhamid ve sonrası döneme ilgi duyanlar ile savunma sanayisi ve silah ticareti konularında okuma yapmak isteyenler için de oldukça yararlı olacağı kanısındayım.”
- İlber Ortaylı, Galatasaray Üniversitesi
Dr. Naci Yorulmaz, Osmanlıca, İngilizce ve Almanca kaynakların eşliğinde yakın tarihin daha önce ele alınmamış bir konusunu, benzersiz biçimde ele alıyor. 2. Abdülhamid döneminden I. Dünya Savaşı’na kadar Osmanlı silah pazarının perde arkası, Yorulmaz’ın akıcı üslubuyla Büyük Savaşın Kara Kutusu’nda ortaya çıkıyor. Kitap, Almanya-Osmanlı silah ticareti örneğiyle uluslararası silah satışlarının dış politika aracı olarak nasıl kullanıldığını dört farklı ülkenin zengin arşiv belgeleriyle açık bir şekilde gösteriyor. Alman askeri danışmanların, dış temsilciliklerin silah pazarında oynadıkları etkin rolü, şahsi diplomasinin hem dış politika inşa sürecindeki hem de silah satışlarındaki belirleyici gücü ve silah satışlarının politik şantaj malzemesi olarak nasıl kullanıldığı bu kitapta gün yüzüne çıkıyor.
Osmanlı’yı Almanya ile ittifak halinde Büyük Savaş’a sürükleyen çok yönlü süreci uluslararası silah satışlarıyla ilişkilendiren Yorulmaz bu konuda özgün bir yaklaşımı da tartışmaya açıyor.
Sultan 2. Abdülhamid ve sonrası dönemi çok farklı bir açıdan ele alan Büyük Savaşın Kara Kutusu, Osmanlı-Almanya ilişkilerini çalışacak birçok tarihçi için önemli bir başvuru kaynağı olmanın yanı sıra siyasi ve askeri tarih, iktisat tarihi ve uluslararası ilişkiler tarihi alanlarına ilgi duyan herkese hitap eden öncü ve yenilikçi bir çalışma.
“Cemal Paşa’nın Suriye’ye gelmeleriyle bu yöre, kaptanını bulmuş gemiye benzedi. Ahali, selamete ulaşmak lezzetini tatmış gibi canlandılar. Suriye ve Filistin semalarında başka bir nur parladı, başka bir ruh tecelli etti. Subaylarda istikamet ve çalışkanlık, erlerde ise neşe ve sevinç... Hülasa, ordu hayatında bir tecelli ki, bu âdeta damarlardaki gençlik kanının kaynamasına benzer.”
Muhammed Habîb el-Ubeydî
“Aslen bir Arap olan ve Dördüncü Ordu bünyesinde görev yapan es-Seyyid Muhammed Habîb el-Ubeydî, Birinci Kanal Harekâtı sonrasında Dördüncü Ordu ve Cemal Paşa hakkında eleştiriler artınca hem eleştirilere cevap vermek hem de İkinci Kanal Harekâtı öncesi kamuoyunun desteğini kazanmak amacıyla Cemal Paşa tarafından 1915 Ekim başlarında İstanbul’a gönderilmişti. Buradaki İttihat ve Terakki toplantılarında dört konuşma yapan müellif, Beyrut’a döndüğünde bir konuşma daha yaptı. Muhammed Habîb el-Ubeydî, bu konuşmaların metinlerini 1916 yılında, Payitahtta Nutuklarım başlığı altında Beyrut’ta kendisine ait olan İlmiye Matbaası’nda neşretti.
Payitahtta Nutuklarım, yakın tarihimiz açısından en az Cemal Paşa’nın Hâtıralar’ı kadar büyük önem arz etmektedir. Konuşmaların Birinci Dünya Savaşı’nın bütün hararetiyle devam ettiği tarihlerde gündeme ilişkin hassas meseleler hakkında olması, Harbiye-Bahriye nezâretleri gibi son derece kritik karar verme mercilerinde gerçekleştirilmesi ve Cemal Paşa’nın duygu ve düşüncelerinin konuşmalara bire bir yansıtılmış olması eserin önemini kavramak için yeterli olacaktır.”
Doç. Dr. Nevzat Artuç
Edebî-siyasi bir hitabet risalesi olan bu eser, dönemin ideolojik söylemlerini incelemek için önemli bir memba ve aynı zamanda bir asır öncesinin hengâmeli günlerinden yükselen güçlü bir seda niteliğinde. Doç. Dr. Nevzat Artuç tarafından baskıya hazırlanan bu kitapta, konuşma metinleri hem günümüz hem de Osmanlı Türkçesi ile Latin harflerine aktarılırken eserin 1916 tarihli orijinal Beyrut baskısının tıpkıbasımına da yer veriliyor.
“Ortadoğu Türkiye’nin güneyinde çok geniş bir bölgeyi teşkil etmektedir ve bu bölgedeki kuvvet münasebetleri Türkiye’nin kaderini daima yakından ilgilendirecektir. Bin netice Türkiye’nin bölgede barışın korunmasında tanzim edici role ve saldırganlığa karşı da caydırıcılığa sahip olması ve bütün bunları yapabilecek güçte bulunması, daima Arap dünyasının menfaatine olacaktır.”
Prof. Dr. Fahir Armaoğlu
Siyasi tarih araştırmalarının duayeni, ardından bıraktığı eserlerle yeni araştırma konuları için ilham veren Prof. Dr. Fahir Armaoğlu, Türk Dış Politikası Tarihi’nde yakın tarihimizin en önemli meselelerini aydınlatıyor. Armaoğlu’nun dış politikamıza dair araştırmalarını bir araya getiren bu kitap, Cumhuriyet’ten 1980 sonrasına dek çok kritik meselelere temas ediyor, çarpıcı yorumlar sunuyor.
Atatürk’ün dış politika prensiplerinin üzerine titizlikle eğilerek başlayan kitap, Çanakkale Muharebeleri ve Milli Mücadele döneminde Rusya ile olan ilişkilerimizi analiz ediyor. Ardından II. Dünya Savaşı’ndaki denge politikamız ve dönemin en çok konuşulan ülkelerinden Hitler Almanyası ile 1933-1941 yılları arasındaki ilişkilerimizi sorguluyor.
Türkiye’nin geçmişten günümüze en yoğun ilişkilerinin olduğu Ortadoğu, Armaoğlu’nun bu eserinde büyük bir yer tutuyor. Arap Dünyası’nın geçmişi ve yakın dönemin İslâmî akımlarına kadar İran ve Suudi Arabistan gibi ülkelerle olan irtibatımıza Armaoğlu çok önemli yorumlar getiriyor.
Dünüyle, bugünüyle, yarınıyla Türkiye ve Batı Dünyası arasındaki ilişkiye dair araştırmalarla süren kitap 1982’de Türk Dış Politikası, Amerikan-Rus Dosyası ve Avrupa politikasında Polonya ile son buluyor. Türk Dış Politikası Tarihi; siyasi tarih okumaları yapmayı seven herkese hitap eden bir referans kitap…
Maveraünnehir’den Marmara’ya kadar geniş bir sahanın tarihsel birikimi, kültürü ve pratiği üzerine kurulan Osmanlı Devleti, zamanla, sınırlarını Orta Avrupa’dan Yemen’e kadar genişletmiş ve kadim dünyanın merkezi olan Avrupa, Afrika ve Asya’nın kesiştiği coğrafyada, dünyanın en etkili devletlerinden biri haline gelmiştir. Osmanlı Devleti’ni önemli kılan bir diğer özelliği ise geniş bir coğrafyada, farklı dil, din ve ırktan yüzlerce unsuru asırlarca bir arada yaşatan idari ve toplumsal düzeni ve kesintisiz olarak tek bir hanedan tarafından yönetilmesiyle dünya tarihinde benzeri olmayan bir siyasal yapı olmasıdır. Hiç şüphesiz Osmanlı Devleti’nin bu başarısında, Türklerin cesareti, yiğitliği ile askeri örgütlenme, savaş becerisi ve fetih stratejilerinin payı büyüktü. Mehmet Yaşar Ertaş, Sultanın Ordusu: 1715 Mora Seferi’nde Organizasyon ve Lojistik kitabında Osmanlı ordusunun başarılı seferlerinden birinin perde arkasını anlatıyor.
İlk bölümünde sefer yolunun belirlenmesi, yol üzerindeki yapım ve onarım çalışmaları ve ulaşım vasıtalarının anlatıldığı kitabın ikinci bölümünde ise merak edilen bir konuya, ordunun sefer sırasında nasıl beslendiği, yiyecek ve içeceklerin nasıl temin edildiği ve askerlere nasıl dağıtıldığı konusuna açıklık getiriliyor.
Seferberlik, ordunun toplanması ve askerî birliklerin incelendiği üçüncü bölümü müteakip Sultanın Ordusu’nda, savaşın finansmanına yer veriliyor ve savaş bütçesinin çıkarıldığı bu son bölümde seferin mali kaynakları ile masrafları ayrıntılarıyla ortaya konuluyor.
Dünyanın en büyük ordularından biri olan Osmanlı ordusuyla ilgili merak edilen birçok konuya açıklık getiren bu çalışma, Osmanlı savaş tarihiyle ilgili çok sayıda araştırmaya da kaynaklık edecek. Bilhassa askerî tarih okumayı seven herkes için bulunmaz bir kaynak…
“Martin Ford’un Robotların Yükselişi’nde belgelediği üzere, teknolojinin işleri birer birer mideye indiren koca ağzı artık en yüksek eğitimi ve mahareti gerektiren işleri bile tehdit eder hale geldi. İnsanlar robot teknolojisinin doğurmakta olduğu sonuçları şimdiden üzerlerinde hissetmeye başladılar. Kitapta bunlar çok ustaca anlatılmış.”
- Barbara Ehrenreıch, New York Times Book Review
“Duru, kapsamlı ve korkusuz... Robotların Yükselişi uzun zamandır tartışılan bir konuya paha biçilmez katkılar sağlıyor.” - Los Angeles Times
“Çok iyi araştırılmış bir kitap. Ve insanın huzurunu kaçıracak derecede ikna edici.” - Financial Times
Geleceğin meslekleri neler? Ne kadar sayıda iş olacak? Peki bu işlere kimler sahip olacak? Teknoloji hızlanıp da makineler kendi başlarının çaresine bakmayı öğrendikçe, daha az sayıda insana ihtiyaç olacak. Yapay zeka daha şimdiden pek çok “iyi iş”i gereksiz hale getirdi bile: Yardımcı avukatlar, gazeteciler, ofis çalışanları, hatta bilgisayar programcıları bile yerlerini yavaş yavaş robotlara ve zeki yazılımlara bırakıyorlar. İlerleme sürdükçe mavi ve beyaz yaka işler buharlaşıp uçacak; orta sınıf aileler sıkıştıkça sıkışacak. Gittikçe artan aile masrafları da cabası. Bilgi teknolojisi sayesinde bazı şeyler ucuzlasa da, özellikle eğitim ve sağlık sektörleri bu dönüşümden nasiplerini almadılar ve büyük masraf kapısı olmayı sürdürüyorlar. Bunun sonucunda muazzam bir işsizlik ve eşitsizlik dalgası yükselebilir, hatta bizzat tüketici ekonomisi çökebilir.
İşçilere daha iyi eğitim vermek gibi eskiden teknolojik yıkıma deva olmuş çözümler de bundan böyle işe yaramayacak. Gelecek büyük çaplı refah mı, yoksa korkunç bir eşitsizlik ve ekonomik güvensizlik mi getirecek? Bu sorunun cevabını bugün verip rotamızı belirlemek zorundayız. Robotların Yükselişi teknolojinin hızlanmasının bizim ve çocuklarımız için doğuracağı ekonomik sonuçları anlamamız için zorunlu okuma kitabı niteliğinde.
Osmanlı İmparatorluğu'nun Gerçek Tarihini Halil İnalcık'ın Kaleminden Okuyun
"Milletleri millet yapan tarihleri ve kültürleridir. Tarihsiz bir millet, kişiliğini kaybetmiş bireye benzer. Osmanlı tarihi, Türk tarihinin görkemli bir dönemidir."
Halil İnalcık
Osmanlı tarihi alanında dünyanın tartışmasız en büyük isimlerinden biri olan Halil İnalcık, 25 Temmuz 2016’da 100 yaşında vefat etti. Tıpkı hayattayken olduğu gibi vefatının ardından da çalışmaları ışık saçmaya, hocasından öğretmenine ufuk açmaya, yeni çalışmalar için cesaret ve ilham vermeye devam ediyor. İnalcık’ın bu gayretine bir katkı sunmak üzere; onun Osmanlı tarihinde topluma, ekonomiye, sultana ve siyasete dair yazdığı mühim araştırmaları, iki cilt hâlinde ve kutulu olarak sunmaktan mutluluk duyuyoruz.
Okuyucularımız ilk ciltte Osmanlı toplumunun aslî unsurlarından sipahileri ve köylüleri, İslâm arazi ve vergi sistemini, raiyyet rüsûmunu yeniden tanıyacak. 15. yüzyılda Rumeli topraklarındaki Hristiyan sipahileri ve menşelerini görecek. Fatih devrinden önceki tımar sistemini derinlemesine öğrenecek. Osmanlı’nın kuruluş ve inkişaf devrinden 15. yüzyıla kadar Türk topraklarındaki iktisadî vaziyeti görme imkânı bulacak. Yine bu yüzyılda, tarihimizin mühim şehirlerinden Bursa’nın sanayisine ve ticaretine dair vesikaları okuyacak. Hindistan ve İngiltere ile yaşanan pazar rekabeti, örfî-sultanî hukuk ile Fâtih’in kanûnları, Sened-i İttifak, Gülhane Hatt-ı Hümâyûnu, Tanzimat’ın uygulanması ve sosyal tepkileri, batıdan kültür aktarımı gibi birbirinden kritik metinler, bu cildin diğer meseleleri.
İkinci cilt, uzun zamandır hararetle tartışılan Osmanlı tarihinde dönemler meselesiyle başlıyor. Hemen ardından İnalcık, “Âşıkpaşazâde tarihi nasıl okunmalı?” diye sorarak tarihyazımı konusunda yine büyük bir açığı kapatıyor. Sultan ve Siyaset başlığı altında Osman Gazi’nin İznik Kuşatması ve Bafeus Savaşı, Fatih Sultan Mehmed devri, Osmanlıların karar alma mekanizmaları, kazasker ruznamçe defterine göre kadılık kurumu, Osmanlı hukukunun İslâmlaşması, vergi toplama, Rum Ortodoks patriğinin statüsü gibi konular yer alıyor. Okuyucularımız bu cildin son bölümünde fethedilen Konstantinopolis şehrinin yeniden inşası, Galata’nın Osmanlı şehrine dönüşmesi ve Osmanlıların Karadeniz ve Boğazlar üzerindeki kontrolüne yönelik son derece doyurucu metinlerle karşılaşacaklar.
Bu iki ciltle beraber Halil İnalcık külliyatımızın ciddi bir genişleme göstereceğine, Türk tarihçiliğinin yanında dünya tarihi için de son derece önemli bir açığın kapanacağına inanıyoruz.
Birçok Alman gibi, Berlinli okul çocuğu Erwin Bartmann da Naziler tarafından körüklenen Zeitgeist’ın cazibesine kapıldı. Dünyanın en iyi ülkesinde büyüyor olduğuna ikna olan Bartmann, Hitler’in seçkin Waffen-SS birliği Leibstandarte’ye katılma hayali kurdu. Uzun boylu, sarışın, mavi gözlü ve sadece 17 yaşında olan Erwin’in hayali, çırak olarak çalıştığı Memeler Strasse’deki Glaser fırınından ayrılıp Berlin’deki Lichterfelde kışlasına gönüllü olarak adımını atmasıyla 1 Mayıs 1941’de gerçek oldu.
1941 yazının sonlarına doğru Sovyet Cephesi’ne varan Erwin, 4. Bölük’e bağlı bir ileri muhabere mangasında vazifelendirildi ve çok geçmeden hayatta kalmanın şansa veya bir koruyucu meleğin himayesine bağlı olduğunu keşfetti. Bir şarapnel parçasının destansı Kursk-Prohorovka Muharebesi sırasında akciğerine saplanmasıyla iyi şansı 11 Temmuz 1943’te son buldu. Bir nekahet döneminin ve Unterscharführer’liğe yani astsubaylığa terfiinin ardından, Berliner Ring Otobanı’nın doğu kısmına yakın bir noktada konuşlanmış olan Eğitim ve İkmal Taburu’nda makineli tüfek eğitimciliğiyle görevlendirildi.
Kızıl Ordu’nun Seelow Tepeleri’ne yönelik büyük taarruzu başladığında, artık Regiment Falke’yle birleştirilmiş olan Erwin’in birliği, Oder Nehri’nin yakınlarındaki Berlin-Frankfurt Otoban’ının güney kanadına gönderildi. Erwin, Alman savunmalarının çok geçmeden çökmesi ve Hitler Almanyası’nın sonunun kaçınılmaz hâle gelmesiyle, hayatta kalmak için mücadele etmek ile SS’in “ölümüne sadakat” yeminini ifa etmek arasında tercih yapmak zorunda kalacaktı.
"Osmanlı İmparatorluğu gürültüyle ve aniden ortadan kalktı. Büyük imparatorluklar artlarında üç-beş yıllık değil, yüz yıllık sancılar bırakır."
“İttihatçılar vatanseverdi, bu onların hem gücüydü hem de hatalarının bir nedeni.” “Türkiye’de iktidar çevreleri Atatürk’ün büyük iddia ve heyecanını anlayamamıştır. Hâlâ da Türk akademi dünyası bu yolda topal adımlarla ilerlemektedir.” "Türk toplumu yeryüzü tarihinin en büyük devrimini yaşayan yerkürenin devlerine karşı varlık mücadelesi vermiştir." "6-7 Eylül olayları, Varlık Vergisi ile birlikte yakın tarihin en büyük sorun çıkaran iki tertibidir. Tertiplerin akışına sorumlular bile hâkim olamamıştır." "Türkiye anayasaları boyuna yenileniyor. Yenilenmeyen politikanın örgütlenme biçimi ve eğitimidir."
Uçsuz bucaksız bir imparatorluğun filozof hükümdarı: büyük iskender…
"Büyük İskender, antik dünyanın, belki de tüm tarihin en büyük askerî lideriydi. Yalnızca dört sene içinde, kararlı liderliği, zeka kokan taktikleri ve sarsılmaz azmi sayesinde Pers İmparatorluğu’nu dize getirmişti. Pers tacına el koyan İskender, hâkimiyetini imparatorluğun doğu topraklarına genişletti. Henüz 33 yaşındayken öldüğünde, yeni fetihler tasarlamakla meşguldü. Kurduğu imparatorluk pek uzun ömürlü olmasa da, İskender’in karizmatik genç dünya fatihi imajı, kendinden sonra gelen hükümdarlara ilham kaynağı, kimi zaman da yılgınlık sebebi olmaya devam etti."
- Jeremy Black
Makedonya, Yunanistan ve Pers İmparatorluğu, dünya tarihinin en gizemli coğrafyalarına ev sahipliği yapmıştır. Bu üç imparatorluktan ilki, İskender’in veliahd olarak dünyaya geldiği Makedonya’dır. Yunanistan’a İskender’in babası Philippos hükmetmiştir. Dünya savaş tarihinin en korkutucu ordusuna sahip Persleri ise İskender fethetmiştir.
İskender, 11 Haziran 323 tarihinde Babil’de öldüğünde sadece 33 yaşındaydı. Ardında bıraktığı imparatorluk Nil Nehri’nden Himalaya’ya, Balkanlar’dan Hint Okyanusu kadar uzanıyordu. Ancak devlet yönetimindeki bazı tutumları, imparatorluğunda sonradan çok ciddi bir değişim ve dönüşüm yaratmıştır. İnsanlığı Yunanlar ve barbarlar olarak sınıflandırması, Persleri hem seçkin ağır süvari birliği hetairoi’ye hem de Avrupalı ordusuna dâhil etmeyi düşünmesi, onları yüksek mevkilere atayarak imparatorluk yönetiminde söz sahibi olmalarını sağlaması imparatorluk felsefesinin neredeyse yeniden kurulmasına sebep olmuştur.
Tarihçi Jona Lendering, Büyük İskender adlı bu roman tadındaki kitabında; karakteriyle, savaştığı ordularla, iletişimde olduğu devletlerle ve tüm felsefesiyle İskender’in hayatını anlatıyor. Antikçağ Yunan hikâyelerinden, Babil hükümdarlık kayıtlarından, İran kökenli belgelerden yararlanarak daha önce benzeri görülmemiş bir biyografik eser sunuyor.