İdrarda keton görülmesi yani pozitif olması başlıca olarak uzamış açlık, ağır egzersiz, gebelik ve diyabet‘te görülürse de onlarca hastalığın habercisi de olabilir.
İdrarda keton çıkması ne anlama geliri anlamak için önce keton cisimleri nedir onu tarifleyelim.
Keton cisimleri nedir ?
Karbonhidratlar (glukoz) organizmanın başlıca enerji kaynağıdır ve enerji temini için hücre içinde yakılır. İnsülin yetersizliği varsa ve hiperglisemi hali ortaya çıkarsa kandaki şeker yeterince hücre içine sokulamaz ve bu durum karşısında şeker alamayan hücreler enerji elde etmek için yağları yakmaya başlarlar.
Bu durum ketonların ortaya çıkmasına neden olur. Keton cisimleri kanda artar ve idrara geçer.
Hiperglisemi sonucunda kanda ve idrarda keton cisimlerinin artışı meydana gelir.
Keton cisimleri metabolizmanın normal işleyişi sırasında da üretilen ve dokular tarafından enerji metaboliti olarak kullanılan maddelerdir.
Fakat keton cismi üretimi açlık, uzun süreli şiddetli egzersiz ve kontrolsüz diabet gibi durumlarda artmaktadır. Normalde kanda az miktarda bulunurlar.
Başlıca türleri aseton, asetoasetikasit ve β-hidroksibütirik asittir.
Keton cisimlerinin öncül molekülü Asetil CoA’dır. Keton cismi üretimine katılan asetil KoA’ların büyük kısmı yağ asidlerinin yıkımından elde edilir.
Bununla beraber lösin, izolösin, lizin, fenilalanin, tirozin ve triptofan aminoasidlerinden de keton cisimleri sentezlenir.
Keton cisimleri periferik dokular için önemli bir enerji kaynağıdır;
KC’de mevcut Asetil KoA’lar karaciğerin oksidatif kapasitesini aşınca oluşurlar.
İskelet, kalp kası, böbrek korteksi ve beyin gibi ekstra hepatik dokularda kandaki miktarları ile orantılı olarak kullanılır.
Beyin normalde keton cismi kullanamaz ancak uzun süreli açlık ve kontrolsüz diabet gibi durumlarda glukoz yetmemeye başladığında kullanabilir.
Test neden istenir ?
Hastanede yatan ve ameliyat öncesi hastalar, gebeler, çocuklar ve diyabetli hastalarda rutin kontrol için.
Diyabette mevcut durum tespitine yardımcı
Pozitif olması kan ve idrarda glukoz yüksekliği göstergesidir.
İnsülin tedavisinden oral hipoglisemik ajanlara geçiş yapılmış ve 24 saat içinde ketonüri oluşmussa oral hipoglisemiklere yanıtın iyi olmadığı anlaşılır.
Diyabetik komada ketonüri olurken, insülin şokunda olmaz, ayırıcı tanıda yardımcı testtir.
Asidozlarda : Asidozun şiddeti ve tedavinin etkinliğini görmede kullanılır, asidoz tanısında kan testlerinden genellikle daha güvenilir ve hızlı bilgiler sağlar.
Ayrıca kanda henüz keton cisimleri belirmeden önce idrarda belirir.
Gebelikte: Ketoasidoz önemli bir intrauterin ölüm nedenidir, bu nedenle idrarda keton saptanması ciddiye alınmalıdır.
Ketozis ve Ketonüri Nedenleri Nelerdir ?
Artmış yağ metabolizması, azalmış karbonhidrat alımı veya aşırı yağlı diyetle görülür.
Diyabet (ketoasidoz)
Renal glikozüri
Von Gierke hastalığı (glikojen depo hastalığı)
Starvasyon, açlık, anoreksiya
Aşırı yağlı diyet
Uzamış ishal ve kusma
Düşük karbonhidratlı beslenme
Eklampsi
Hipertiroidizm
Ateşli hastalıklar
Gebelik, laktasyon
Akut hastalıklar, şiddetli egzersiz, ve stres
Eter ve kloroform gibi anestezi sonrası
İlaçlar (Levodopa, merkaptoetan sülfonik asit, fenilpürivik asit, fenilsülfoftalein,fenotiyazinler, eter, insülin, alkol, metformin, penisilamin, piridinyum, kaptopril)
Yalancı Keton Düşüklüğü-Yokluğu Neden Olur ?
Beklemiş idrar (ketonlar uçar)
Normal olarak idrarda bulunmazlar.
Test stripleri idrarda 3 adet keton cisimciğinden (asetoasetikasit , aseton ve b-hidroksibütirik asit) genellikle ilk 2’sine reaksiyon verir.
Bunları da Merak Edebilirsiniz;