ASTIM
Astim tanisi nispeten kolay olmasina karsin tedavi ve izlenmesinde sorunlar yasanan ve toplumda en sik görülen kronik(müzmin) karakterli birkaç hastaliktan birisidir. Hastalik her yas grubundan kisileri etkileyebilir.Tedavinin en önemli kismini olusturan hasta egitimi çogu kez kalabalik poliklinik sartlarinda yeterince verilememektedir. Bu nedenle özel kullanim yöntemleri gerektiren ilaçlari, hastalarin bir . bölümü kullanamamaktadir.
Astma, hava yollarinm kronik inflamatuar(iltihabi reaksiyon) bir hastaligidir. Duyarli kisilerde, nöbetler halinde gelen:
Nefes darligi
Gögüste sikisma hissi
Hirilti (hisilti, islik sesi)
Öksürük
yakinmalari ile ortaya çikmaktadir. Yakinmalar, özellikle gece ve/veya sabaha karsi görülür. Hastaligin dünya üzerindeki dagilimi, ülkeden ülkeye ve bazen bir ülke içinde bölgeden bölgeye degisim göstermektedir. Ülkemizde yaklasik olarak astmanin rastlanma orani eriskinlerde % 2-4, çocuklarda % 6-8 civarindadir. Çevresel allerjen miktari, ev içi ve dis ortamdaki hava kirliligi, rastlanma oranlarindaki artis nedenleri arasinda bulunmaktadir.
Astim Türleri 1-Allerjik Astim *Genetik Yatkinligi Olanlarda Gelisen Astim *Genetik Yatkinlik Zemini Olmaksizin Gelisen Astim (Örnegin; Mesleksel allerjenlerle gelisen astim) 2-Allerjik Olmayan Astim (infeksiyonlar, bazi ilaçlar, gida ve katki maddeleri gibi etkenler ile gelisen astim.) Genetik faktörlerin Etkisi Genetik yatkinligi olan kisilerde çevresel allerjenlere (ev akarlari, polen, küf mantarlan gibi) karsi gelisen astim. Ev tozu akarlari, ev hayvanlari kedi, köpek, kemiriciler ve hamam böceklerinin salgilari, idrar, diski ve tüylerindeki antijenlerin, polenler, . küf mantarlari sporlarinin ortamda fazla miktarda bulunmasi genetik yatkinligi olan kisilerde astmaya neden olur. Genetik yatkinlik olmadigi halde bazi meslek gruplarinda veya çevresel allerjenlere yüksek dozda ve uzun süreli maruz kalanlarda da, astma gelisebilir.(Örnegin un, enzimler gibi mesleksel, soya fasulyesi gibi çevresel allerjenler) Allerjik Olmayan Astim Bazi mesleksel kimyasal ajanlar, ilaçlar tam olarak bilinmeyen bir mekanizma ile astim olusumuna yol açmaktadir. Astimin Ortaya Çikmasinda Katkisi Olan Faktörler Allerjenlerle karsilasan kiside duyarlasmayi kolaylastiran ve astmanin ortaya çikisinda rol oynayan faktörlerdir. Bunlar sigara (aktif ve pasif içicilik), ev içi ve dis ortam hava kirliligi, viral solunum yolu infeksiyonlaridir. Tetik Çeken Faktörler Akcigerlerin en küçük fonksiyonel üniteleri olan brons düz kaslarinda kasilma, ödem (sisme), inflamasyon ve hücre yikimi, mukus (salgi) artmasina neden olur. Artan mukus, hücre yikimi, brons duvarinda sisme ve inflamasyon, hepsi birden brons lümeninde tikanmaya neden olarak astim nöbetini baslatir. iste bu nöbeti baslatan faktörlere tetik çeken faktörler deniyor. Tetik çeken faktörler sunlardir:
Allerjenler
Solunum yolu infeksiyonlari
Ev içi hava kirliligi (pasif sigara içiciligi, kizartma kokulari, cila, parfüm, saç spreyi, insektisidler, deterjan, çamasir suyu, temizlik malzemeleri, deodorant, sprey kokulari)
Dis ortam hava kirliligi (kükürt dioksit, tozlar, ozon, egzoz gazlari, polen, mantar sporlari)
Bazi hava kosullari (rüzgar, firtina)
Egzersiz ve hipervantilasyon
Bazi . gidalar ve katki maddeleri
Bazi ilaçlar
Emosyonel faktörler (aglamak vs.)
Her hastada tetik çeken faktörler degisiktir. Bir hastada birden fazla faktör bulunabilir.
Astim Nasil Anlasilir ? Astimin teshis edilmesinde asagida siralamis oldugumuz hastanin yakinmalari çok önemlidir.
Nefes darligi
Hiriltili solunum (Wheezing, hisilti, islik sesi olarak da ifade edilebilir. Aksi kanitlanincaya kadar her hiriltili solunum astma olarak kabul edilmelidir).
Gögüste sikisma hissi
Öksürük
Hasta koyu kivamli bir balgam çikarinca rahatlar. Soguk alginligi nedeniyle ortaya çikan öksürükler on günden daha uzun sürerse ve hasta “her üsütmenin gögsüne indigini” söylerse astimdan süphelenilmelidir. Astmada yakinmalarin diger hastaliklardan su özelliklerle ayrilabilir.
Tekrarlayici karakterdedir.
Nöbetler halinde gelisir.
Gece ve/veya sabaha karsi ortaya çikar.
Kendiliginden veya ilaçlarla hafifler veya kaybolur.
Bazi faktörler (allerjenler, irritanlar, egzersiz, virus infeksiyonlari) ile alevlenmeler olur.
Mevsimsel degiskenlik gösterirler.
Her hastanin ilk muayenesinde, diger hastaliklari ekarte etmek amaciyla akciger grafisi çekilmelidir. Astimdan kurtulmanin temel ilkelerinden birisi, tetik çeken faktörlerin eliminasyonudur. Bunun için de kiside astimin hangi türünün oldugunun önceden tespiti sarttir. Yani genetik yatkinligi olan kisideki astim ile mesleki faaliyetler sonucu gelismis olan astimin tedavisindeki temel prensipler de bazi farkliliklar tasimaktadir.
Asagidakilerin hastanin hikayesinde bulunmasi genetik yatkinligi düsündürmelidir:
Çocukluk Çaginda Baslangiç
Allerjik rinit (burunda akma veya tikanma, genizde, kulakta kasinma hissi, hapsirik nöbetleri), . konjonktivit, ürtiker, egzema, besin ve ilaç allerjisi belirtilerinden biri veya birkaçinin bulunmasi
Yakin kan akrabalarinda astim.
Mesleksel astim, isyeri kosullarindaki bir etkene maruz kalma nedeniyle olusan astim olarak tanimlanir. Bu durum ya daha önce varolan astimda agirlasma veya astimin ise girdikten sonra ortaya çikmasi seklinde görülür. Mesleksel astim için 200′ü askin etken tanimlanmistir. Belirtilerin isyerine girdikten sonra baslamasi veya agirlasmasi. Tatil günlerinde sikayetlerinin hafiflemesi veya kaybolmasi. Ayni isyerinde çalisan birden fazla kiside benzer sikayetlerin görülmesi mesleki astim düsündürmelidir. Astimin tani ve tedavisin de izlenecek yolun hasta ve ilgili brans doktoru ile planlanmasi çok önemlidir. Tanida Prick, RAST ve ELiSA gibi laboratuvar tetkikleri uygulanmaktadir. Ayrica ülkemizde en çok rastlanan antijenlere duyarlilik testi CLA-TOP bazi klinikler tarafindan hassasiyet ve güvenli bir sekilde yapilmaktadir. Tedaviden en verimli bir sekilde yararlanabilmeniz için astim konusunda bilmeniz gereken ana prensipler;
Hastanin Egitimi
Hastanin Düzenli Takibi
Hastaligin Agirliginin Saptanmasi
Tetik Çeken Etkenlerin Uzaklastirilmasi
Atak Tedavisi için Hastaya Özgü Tedavi Plani
Uzun Süreli Tedavi Plani