GAZİANTEP, Türkiye — Emine Mesto, memleketi Membic’den gelen son haberleri Türkiye’nin güneyindeki Şanlıurfa’da yakından takip ediyor. Halep’in 80 kilometre kuzeydoğusunda bulunan Membic’de ABD öncülüğündeki koalisyonun desteğiyle kenti kuşatan Suriye Demokratik Güçleri (SDG) ile İslam Devleti (İD) arasında haziranın başından bu yana yoğun çatışmalar yaşanıyor.
Memleketini iki yıl önce, İD işgalinin ardından terk eden Emine 40’lı yaşlarında bir Kürt kadını. Membic’de kalmayı seçen annesi, ağabeyi ve diğer akrabalarından hiç haber alamamış. Yakınlarının İD kontrolündeki bölgelerden Türkiye sınırına kaçmasının zor olacağını söylüyor. Al-Monitor’a konuşan Emine “İki aydır tüm irtibatımız kesildi. Defalarca onlara, hatta komşularına telefon etmeye çalıştım ama nafile. İnternet de iki aydır kesik, onlar için çok endişeliyim.” diyor.
Türkmen olan Muhammed Kole ve eşi de İD’in radikal kanun ve kurallar uygulamaya başlaması üzerine Membic’den iki yıl önce ayrılmak zorunda kalmışlar. Ancak çift artık başka bir Avrupa ülkesine gitme fikrinden vazgeçmiş. Zira İD’le SDG’nin Membic’in eteklerinde çarpıştığı haberleri onlara yakında yurtlarına dönebilecekleri umudu veriyor. Bir Avrupa ülkesindense evine dönmeyi yeğlediğini belirten Kole Al-Monitor’a şöyle diyor: “Tüm ailem, akrabalarım orada. Tüm anılarım orada. Membic kurtarılır kurtarılmaz kesinlikle döneceğim.”
Membic’teki bir Arap aşiretinin üyesi olan 70’lerindeki Navaf El Salim de ailesiyle birlikte Suriye sınırındaki Kilis’te yaşıyor. Salim İD’e biat etmeyi ve örgütün saflarına katılmayı reddeden genç oğullarının akıbetinden korktuğu için Membic’i terk etmiş.
Salim Al-Monitor’a şöyle konuşuyor: “Çatışmaların olduğu, Suriye Demokratik Güçleri’nin kente doğru ilerlediği haberlerini duydukça çok mutlu oluyorum. Ama korkarım savaş devam ederse dönmemiz mümkün olmayacak, tıpkı ülkenin diğer kentlerinde olduğu gibi.” Salim bu sözlerle ülkede rejimle muhalefet arasında beş yılı aşkındır devam eden çatışmalara işaret ediyor.
Mültecilerin memleketlerine dönme arzusu hemen gerçekleşmeyebilir. Zira Halep ve kuzeydoğusundaki çatışmalar sürüyor. Bir yandan SDG, bir yandan da Özgür Suriye Ordusu (ÖSO) İD ile çarpışmaya devam ederken her gün yüzlerce sivil bu bölgelerden kaçmak zorunda kalıyor.
Birleşmiş Milletler İnsani İşleri Koordinasyon Ofisi’nin (OCHA) 6 Haziran’da yayımlanan raporunda şöyle deniyor: “Suriye’nin kuzeyinde bulunan İD kontrolündeki Membic’i geri almak için başlatılan ABD destekli taarruz sonucunda yaklaşık 20 bin sivil yerinden edildi. Taarruzun devam etmesi hâlinde 216 bin sivil daha yurtlarından ayrılabilir.”
ABD öncülüğündeki koalisyon Suriye’nin kuzeyinde İD’e karşı verilen savaşta Arap ve Kürt gruplar tarafından kurulan ve ağırlıkla Kürt Halk Savunma Birlikleri’nden (YPG) oluşan SDG'yi destekliyor.
SDG, Membic’i kurtarmak için 31 Mayıs’ta başlattığı operasyonda Membic’in kuzey sınırına ulaşmayı ve şehri doğu, kuzey ve güneyden tamamen kuşatmayı başardı. Ayrıca İD’in Suriye’deki kalesi olan Rakka’yı Türkiye sınırındaki Cerablus’a bağlayan ikmal hattını kesti.
SDG’nin Membic harekâtına öncülük eden Membic Askeri Konseyi’nin Sözcüsü Şirvan Derviş Al-Monitor’a şu bilgileri verdi: “Birliklerimiz ilerledi ve şehir içindeki İD teröristlerini vurmayı başardı. Şehre bir baskın yapmayı planlıyoruz ve sivillerin hedef alınmamasını sağlayacağız. Membic’i kurtardıktan sonraki görevimiz şehri korumakla sınırlı olacak, operasyonlarımızı askeri cephelerde yoğunlaştıracağız. Membic tümüyle sivil bir yönetime devredilecek. Bu yönetimin görevi yerel bir konsey oluşturmak için şehrin tüm unsurlarıyla, ayrıca siyasiler, aşiretler ve toplumsal elitlerle irtibata geçmek olacak.”
Suriye muhalefeti üyesi ve Ertesi Gün isimli sivil toplum kuruluşunun başkanı Vail Savah Derviş’in açıklamalarına kuşkuyla yaklaşarak Al-Monitor’a şöyle dedi: “İdeal bir dünyada bu muhteşem bir açıklama olurdu. Tüm taraflar için en iyi seçenek bu. Suriye Demokratik Güçleri bunu hayata geçirmeyi başarırsa diğer taraflara da ideal bir örnek olur. Ancak fiili durum böyle değil. Korkarım Suriye Demokratik Güçleri’nin verdiği bu sözler, sadece medya malzemesi olarak işlev görüyor. Suriye’deki savaş maalesef farklı sonuçlar doğurdu: Her güç, işgal ettiği coğrafi bölgeyi kendi kontrolünde tutuyor.”
Savah’a göre Membic vatandaşlardan kurulacak ve kentin idaresini ele alacak yeni bir yerel konseye devredilmeli. Kentin İD’den kurtarılmasının ardından SDG güçleri sadece savunma amacıyla orada kalmalı. Savah’a göre “Suriyeliler bölgesel müdahalelerin olmadığı ve yabancı savaşçıların kendi radikal vizyonlarını dayatmadığı bölgelerde kendi kendilerini yönetme yeteneklerini kanıtladılar”.
Membic sivil konseyinin başkanı Faruk El Maşi ise şehrin kurtarılmasının ardından en büyük zorluğun yurdundan edilen kişilerin dönüşü olacağını belirterek Al-Monitor’a şöyle dedi: “İnsanları geri getirmek kadar aralarındaki güveni yeniden tesis etmek de önemli. Ayrıca hastaneler, elektrik santralleri, su tesisleri ve okullar dâhil altyapının onarılmasını amaçlayacağız.”
Ele geçirdiği bölgelerde hayatın tüm yönlerini kontrol eden İD infazlarla, cezalarla halka korku salıyor. Bu da pek çok kişiyi İD’le iş birliği yapmaya sevk ediyor. Maşi, şehirde kalıp İD saflarında savaşmayı seçenler için de şöyle diyor: “Yerel mahkemelerde yargılanacaklar. Cinayet işleyenler daha ağır cezalara çarptırılacak.”
İD, kentteki okulları çeşitli merkezlere ve hapishanelere dönüştürmüş durumda. Suriye’nin milli eğitim müfredatını yasaklayan örgüt din eğitimini mecburi kıldı. Maşi, şeriat eğitimi alan çocuklara dair şöyle diyor: “Onlar için özel psikoloji klinikleri açacağız ve hem bu çocukların hem de İD’den psikolojik olarak etkilenen diğer insanların rehabilitasyonu için programlar oluşturacağız."
Suriye savaşı patlak vermeden önce Membic’te yaklaşık 120 bin insan yaşıyordu. Nüfusun çoğunluğu Arap, üçte biri Kürt, kalanlar da Türkmen ve Çerkez’di. Kent nüfusunun yaklaşık üçte ikisi, İD hâkimiyetinde yaşamayı reddederek Türkiye’ye kaçtı.