İnsanın “kim” olduğu sorusuna İslam açısından verilen cevabın en önemli kavramlarından biridir “emanet”.
Zira İslam’a göre insan olmanın en temel vasıflarından biri “emaneti” yüklenmiş olmasıdır (Ahzâb, 72).
Zemahşerî ve Fahreddin er-Râzî gibi birçok müfessir ve alimin yorumladığı üzere, kendi tabiatına aykırı davranması mümkün olabilen bir varlık olarak kendisine yöneltilen yükümlülükleri veya bu yükümlülükleri taşımasına imkan veren aklı “yüklenen” varlıktır insan.
Ve aklı taşımasını anlamlı kılan “iradeyi.”
Bu iki “yük” insanı insan yapan emaneti de tanımlar.
Ki buna göre insan doğruyu yanlıştan ayırma ve doğruya seçip ona uygun davranma “imkanına” sahip bir varlık olarak karşımıza çıkar.
Bir başka ifadeyle tabiatına aykırı davranıp davranmamayı seçme imkanına sahip bir varlıktır insan.
Bu imkan aynı zamanda bir emanet ise, bu imkanı nasıl kullandığına bağlı olarak da emanete ihanet etme veya etmeme durumu söz konusu olacaktır.
Dolayısıyla emanet kavramı, insanın kim olduğunu tanımlamanın yanı sıra insanın akıbetini de şekillendiren bir kavram olarak dikkati çeker.
Buna göre emanete ihanet ettiğinizde hem “insan” olmanın anlamından hem de “akıbetinizin” selametinden uzaklaşmış oluyorsunuz demektir.
Yani, insan olarak iradenizi “doğruyu seçmek ve yapmaktan” yana kullanmadığınızda, öncelikle size verilen aklı ve irade nimetini yerinde kullanmamış, buna bağlı olarak “emanete ihanet” etmiş, dolayısıyla “insan olma” vasfınızın hakkını vermemiş oluyorsunuz.
Bitmiyor!
“Seçtiğiniz yanlış” nedeniyle hayatlarını olumsuz etkilediğiniz diğer insan ve hatta varlıkların vebalini de yüklenmiş oluyorsunuz.
Kısacası yanlış yapmayı seçmekle, hem kendi açınızdan hem de başkalarının hayatı açısından emanete ihanet ile “kul hakkı” ihlal ediyorsunuz…
Hele bir de yanlışta ısrar ederseniz…
Ortada ne insanlık ne de akıbet bırakmış oluyorsunuz…
Zira “zalim”e ve “cahile” dönüşüyorsunuz (Ahzâb 72) …
Bu noktadan bakıldığında hayatın emanete ihanet etmek ile etmemek arasında bir seçime dayandığını söylersek yanlış olmaz sanırım.
Ya da Cengiz Aytmatov’un ifadesiyle, insan için hayattaki esas mücadele “insan kalabilmek” diyebiliriz.
O nedenle:
Bu zorlu mücadelede emanete sahip çıkıp insan olabilen ve insan kalabilenlere selam olsun…