Tesbih Çeşitleri; Zikir, kulların Allahu Tealayı anması, birlemesi ve saygı ile övgüde bulunmasıdır. Kulların Allahu Tealayı anması ve zikretmesi, Allahu Tealanın kulları üzerinde olan bir hakkıdır. Muhakkak ki Allahu Teala tüm kainatı yokyan var eden, yarattığı canlıları yaşatan ve yöneten olmanın yanı sıra terbiye edici rablık ve ibadete layık ilahlık sıfatlarının sahibidir. Kullar Allahu Tealayı rab ve ilah kabul etmek ve O'na ibadet etmekle mükelleftir ve Allahu Tealayı anmak ve zikretmek te ibadettir. Allahu Teala kullarına Kur'an-ı Kerim' de tesbih etmeleri ve Yüce Zatını her daim anıp zikretmeleri hususunda uyarmakta, emir buyurmaktadır. Yapılan tesbihatların içeriği ehemmiyetleri ise hadis-i şeriflerde detaylı olarak açıklanmaktadır.
Tesbih Çeşitleri;
- Tekbir - Allahu ekber
- Tehlil - la ilahe illallah
- Tesbih - subhanallah
- Tahmid - elhamdulillah
Tekbir - Allahu Ekber;
Tekbir kelimesi k-b-r kökünden türemiştir ve Allahu Ekber yani " Allah en büyüktür"diyerek Allahu Tealayı azamet ile anmak demektir. Allahu Ekber -Allah en büyüktür- diyerek Allahu Tealayı anan ve zikreden kişi Allahu Tealaya eş ve çocuk isnat etmekten, benzeri ve ortakları olduğunu söylemekten, acizlikten, kulun vasfı olan eksik ve noksan tüm sıfatlardan tenzih etmiş, birlemiş olur.
Tekbir emri ile Allahu Tealaya tazim kalp, söz ve amel ile yapılır.
Kalp ile tazim; Allahu Tealanın varlığına, birliğine, adil olduğuna şek ve şüphe duymadan inanmak, tasdik etmek ve Allahu Tealayı hakkı ile birlemektir.
Sözle tazim; Allahu Tealaya ait olan sıfatlarını ve güzel isimlerini ikrar etmektir, dille tasdik etmek, zikretmektir.
Amel ile tazim; Kişinin farz olan namaz, oruç, hac ve zekat gibi salih amellerle, Allahu Tealaya ibadet etmektir.
Tehlil - La ilahe illallah;
Tehlil kelimesi h-l-l kökünden türemiş, la ilahe illallah - Allah tan başka ilah yoktur- demektir. La ilahe illallah kelime-i tevhiddir ve İslamın ilk şartıdır. Kişi dil ile la ilahe illallah deyip, kalbi ile tasdikleyen kimse sahih bir şekilde iman etmiş demektir.
Tesbih - Subhanallah;
Tesbih kelimesi s-b-h- kökünden türemiş, Subhanallah - Allahu Tealayı tüm noksanlıklardan, eksik sıfatlardan tenzih ederim- demektir.
Allahu Tealayı tesbih üç bölümde incelenebilir ;
Meleklerin tesbihi; Melekler Allahu Teala tarafından yaratılmış olan nurani ve latif varlıklardır ve sürekli olarak Allahu Tealanın emir ve buyruklarını yerine getirirler.
İnsanların tesbihi; Allahu Teala ehli imana ayet-i kerimeler de Allahu Tealayı tesbih edin diye emir buyurmuşlardır. Bu emri yerine getiren kullar Allahu Tealaya ibadet etmekte ve tesbih etmektedirler
Diğer varlıkların tesbihi; Cansız sayılan taş, toprak vb. gibi varlıkların Allahu Tealayı daim tesbih ettikleri ayet-i kerimelede bildirilmektedir.
Tahmid - Elhamdulillah;
Tahmid kelimesi h-m-d- kökünden türemiştir ve Elhamdulillah - hamd Allahu Tealaya mahsustur- manasına gelmektedir. Hamd ve şükür kelimeleri mana itibarı ile birbirine yakın kelimelerdir. Hamd övmek anlamına gelmektedir ve her nimetin Allahu Tealadan geldiğini itiraf ederer, verilen nimetlere şükretmek ve ibadet etmektir. Hamd sadece Allahu Tealaya özgüdür.
Tesbih çeşitlerinden olan tekbir, tehlil, tesbih ve tahmid zikirleri Kuran-ı Kerimde geçmektedir. Lakin bu tesbihlerin, zikirlerin nerede, ne zaman yapılacağı Sünneti seniyyede bildirilmekte ve detaylı olarak açıklanmaktadır.