Birçok işyerinde yaralanmalar, nesnelerin kaldırılması, çekilmesi ya da itilmesi nedeniyle ortaya çıkan aşırı zorlama sonucunda oluşmaktadır. Aşırı zorlanma kas ve eklemleri zorlamakta ve vücudun kapasitesini aşması durumunda problemler meydana gelmektedir.
Ergonomi, işyerlerini, ürünleri ve sistemleri, onları kullanan insanlara uyacak şekilde tasarlama veya düzenleme sürecidir. Ergonomi, yaralanma veya zarar riskini en aza indirmek için çalışma alanlarını ve ortamları iyileştirmeyi amaçlar. Teknolojiler değiştikçe ve ilerledikçe çalışma hayatında ergonomik düzenlemeler ve iyileştirmeler daha da artmaktadır. Ergonomi, bireyin beden büyüklüğü, gücü, becerisi, hızı, duyusal yetenekleri (görme, duyma) ve hatta tutumları içeren bir çalışma alanının tasarımına insan yeteneklerini ve kısıtlamalarını getirerek güvenli, konforlu ve üretken çalışma alanları yaratmayı amaçlar.
Peki, Ergonomi neden önemlidir? İşyerinde, işle ilgili yaralanma ve hastalıkların toplam ekonomik maliyetinin gayri safi milli hasılanın %4-5 civarında olduğu tahmin edilmektedir. Son araştırmalar bel ağrısının dünyanın en yaygın işle ilgili rahatsızlık olduğunu göstermiştir. Bu rahatsızlıklardan en çok ofis, inşaat, maden ve tarım sektöründekiler etkilenmektedir.
Ergonomi, mühendislik, fizyoloji ve psikoloji gibi bilimsel alanlarda yapılan araştırmalara dayanmaktadır. En iyi uygulama tasarımını elde etmek için çeşitli disiplinlerin verileri ve teknikleri kullanır. Antropometri; vücut ölçüleri, şekilleri; popülasyonlar ve varyasyonları ile ilgilenir. Biyomekanik; kaslar, kollar, kuvvetler, kuvvet ile ilgilenir. Çalışma çevresi; gürültü, ışık, ısı, soğuk, radyasyon, titreşim, işitme, görme, duyusal alanlarla ile ilgilenir. Psikoloji; beceri, öğrenme, hatalar, farklılıklar, gruplar, iletişim, öğrenme, davranışlar ile ilgilenir.
Ergonomik riskleri en aza indirmek için şunlar yapılabilir:
İyi bir çalışma duruşu ile çalışma yapılmalıdır. Çalışanlar ister fabrikada ister ofiste çalışıyor olsun, bir numaralı ergonomik öncelik iş istasyonlarında iyi bir çalışma duruşu oluşturmaktır. Stresli açıları olmayan veya işleri tamamlamak için aşırı uzanma gerektiren rahat bir duruşla nötr bir vücut pozisyonunda oturabilmeli veya durabilmelidir.
Ayarlanabilir sandalyeler ve masalar kullanılmalıdır. İşletmelerin iyi bir duruş ve vücut pozisyonunu teşvik edebilmesi için kaliteli ayarlanabilir sandalye, masa, iş masası ve ekipman satın almalıdır. Bir sandalye, masa ve ekipman ne kadar fazla pozisyon ayarlayabilirse, onları kullanan kişiye o kadar fazla uyarlanabilir.
Tekrarlanan hareketler azaltılmalıdır. Bir işletme ortamında, çoğu kas-iskelet sistemi rahatsızlığı tekrarlanan hareketlerden kaynaklanır. Bir çalışan mükemmel bir şekilde ergonomik prensipler uygulasa bile, aynı hareketi tekrar tekrar yapmak strese neden olacak ve sonunda yaralanmaya neden olacaktır. Bu sorunla mücadele etmenin en iyi yolu görevleri değiştirmektir. Başka bir şey yapmak ve nispeten kısa bir süre için bile farklı bir hareket yapmak stres altındaki dokularda yaralanma potansiyelini azaltacaktır. Görevi değiştirmek mümkün olmadığında, bireyler kullandıkları nötr pozisyonları periyodik olarak değiştirmelidir.
Çalışma ekranları yüksekliği ve mesafesi kişiye göre ayarlanmalıdır. Ekranlar ve diğer monitörler, kullananların göz seviyesine yerleştirilmelidir. Bir ekranı izlemek, boynun gerilmesini veya gözlerin kısılmasını gerektirmemelidir. Klavye ve mouse, kişilerin nötr pozisyon dediğimiz doğal el-kol pozisyonu ile erişilebilecekleri bir yere yerleştirilmeli veher iki cihaz da onları kullanan kişiye göre uyarlanmalıdır.
Ayağa kalkıp hareket etmek, ayakta çalışmalarda zaman zaman oturarak çalışma yapılmalıdır. Sürekli oturarak çalışmak veya sürekli ayakta çalışmak bel, boyun ve diğer kas-iskelet sisteminde rahatsızlıklara neden olmaktadır. Belirli aralıklarla ayakta başka iş yapmak, oturarak dinlenmek bu problemlerin oluşumunu engelleyecektir.
Ergonomik açıdan çalışma alnı ve çevresinin aydınlatması, havanın ısısı, nemi, çalışma alanında yeterli hareket edilecek alanların bulunması, çalışma zemininin kayma, düşme tehlikelerinden arındırılmış olması önemli hususlardandır.
Teknolojinin ilerlemesi ile birlikte emek iş gücü ile çalışmadan uzaklaşılmalı, mekanik iş ekipmanları kullanımına önem verilmelidir. İşverenler öncelikle çalışanların ağır kaldırma ve taşımayı gerektirmeyecek şekilde iş dizaynı oluşturmalıdır. Forkliftler, vinçler, konveyörler, elevatörler, transpaletler, çalışma arabaları, takım arabaları gibi birçok iş ekipmanı kaldırma ve taşımanın daha güvenli ve hızlı olmasını sağlar. İşverenler, bu iş ekipmanlarını gereken yerlere kurmalı ve kullanımını sağlamalıdır. Bunların kullanılmaması durumunda sık periyotlarda ve uzun süreli istirahatler, tedaviler ve hatta meslek hastalıklarına kadar uzanan bir durum ile karşı karşıya kalınması olasıdır. Bu rahatsızlıkların sonunda kaybedilen kazançlar bu iş ekipmanlarının alımından 10 kata kadar artış gösterebilir.
İşyerlerinde ergonomik risk analizi ve değerlendirmesi yapılarak riskler tespit edilmeli ve alınması gereken tedbirler örneğin otomasyon sistemi kurulması gibi öncelikle riski kaynağında engelleyecek önlemler değerlendirilmeli, ortadan kaldırılamadığında kaldırma – iletme ekipmanlarının kullanımı, çalışma ortamı dizaynının tekrar değerlendirilmesi vb. mühendislik çözümleri ile azaltılacak önlemler geliştirilmelidir. İdari yönden çalışanlara ergonomi hakkında detaylı eğitimler verilerek, çalışmanın ağırlığına göre çalışma süresini ve miktarlarını kısıtlayarak, rotasyon uygulayarak önlemler alınabilir. Ergonomik uygunsuzluklar için bel korsesi vb. kişisel koruyucu donanım kullanımı uygun bir çözüm olarak görülmemektedir.
Güvende kalın.