Diyarbakır’da kadınların dövmeye olan ilgisi artıyor
Diyarbakır’da yaşayan Kader Torlak’ın vücudunda 6 dövme var. 24 yaşındaki genç kadın ilk dövmesini yaklaşık 4 yıl kadar önce yaptırdı. Önceleri çevresindekiler yaptığı dövmeyi olumsuz buldu.
Dövmenin bir kadına yakışıksız olacağı yönünde yorumlar yapıldı. Ancak zaman geçtikçe hem insanların gözleri dövmeye alıştı hem de zihniyetlerinde bir değişim meydana geldi. Bu süre zarfında Torlak da vücuduna birkaç dövme daha yaptı. Şu anda sol kolundaki Mickey Mouse dövmesi ise resimli şekilde duruyor. Bedeninin çeşitli yerlerinde ise yazılı olarak başka dövmeler bulunuyor. Bacağında da melek dövmesi var.
Kader hanımın ismi, çocuğunun adı ve kocasının adı, yazı tarzındaki dövmeler olarak vücudunda yer alıyor. Yine göğüs hizasında bulunan ve Zazakî şeklinde yazılan “To şîya, ez mendo”(sen gittin ben kaldım) dövmesi de genç kadının favori dövmelerinden biri.
Neden dövme yaptığını anlatan Torlak, dövmenin kendisine sempatik geldiğini, bedenine yakıştığını söylüyor. Aktardığına göre ilk dövme yapıldıktan sonra gerisi geliyor. Yani bir dövmeyle başlayan herkes bir süre sonra yeni dövmeler yaparak devam ediyor. Diyarbakır gibi bir yerde kadınların dövmeye ilgisinin yüksek olduğuna değinen Torlak, sözlerini şöyle sürdürüyor:
“İlk yaptığım zamanlarda çevremdekiler şaşırdı. Bir kadına yakıştırılmayacak bir hareket olarak yorumladılar. Ama bir süre sonra göz alışınca zihniyet değişti. Dövme Diyarbakır’da çok yaygın artık. Daha önceleri pek yoktu. Çünkü bakış açıları olumsuzdu. Ama son 3 yıldır daha çok kadınlardan yana dövmeler yapılıyor. Erkekler kadınlar kadar yapmıyor artık. Eşimin adı, oğlumun adı, Mickey Mouse gibi dövmelerim var. Çok sevdiğim bir karakter olduğu için ve sempatik olduğu için yaptım. Yazı da var vücudumda... Zazakî “to şîya ez mendo” yazdırdım. Yine benim adım var. Ayrıca bacağımda melek dövmesi var ama onu şu an gösteremem.”
Diyarbakır'da yaşayan Gülay Yılmaz’ın anlattıklarına göre de kadınlar arasında dövme bir hayli popüler. Yılmaz’ın da kolunda, omzunda, bacağında olmak üzere vücudunun çeşitli yerlerinde dövmeler var. Ancak onun bir de kapatma dövmesi var. Kapatma dövmeleri, genellikle kişilerin yaptığı dövmeden pişman olup bir süre sonra o dövmenin üstünü kapatmak için yaptıkları yeni dövmeye deniliyor. Hayatında olan anlamlı bir sözü vücudunda taşımak için kolları sıvadığını aktaran genç kadın, ilk dövmesini de bu anlamlı sözü vücuduna nakş ederek yapmış. Yılmaz gerisini şöyle açıklıyor:
“Çok anlamlı bir söz vardı hayatımda… Bunu vücudumda da taşımak istedim. Onun için ilkin koluma yazdım. İlk dövmemi o zaman yaptım. Bacağımda da bir tane var. Omuzumda da bir tane var. Omuzumdaki kapatma dövmesi… Neden kapatma dövmesi yaptığımı söylemek istemiyorum.”
Dövmeli insanlara kötü gözle bakmanın yanlış olduğunu ifade eden Yılmaz, sözlerini şöyle bitiriyor:
“Eskiden tek tük insanda dövme vardı. Dövmecilere ve dövme yapanlara farklı bakılıyordu. Olumsuz bakılıyordu. Halen bakan varsa da az. Dövmeli insan kötüdür, dövmesiz insan iyidir diye bir şey yok. İsteyen herkes vücuduna dövme yapabilir.”
Diyarbakır’da dövmesi olan binlerce kadından biri de Nesrin Güzelyurt. Ona göre dövme bir kültüre dönüşmüş. İşyerlerini ve markalarını simgeleyen logolar gibi artık insanların da kendine has dövmeler yaptırdığını belirtiyor. Dövmeyi ilk yaptığı zaman insanların olumsuz yaklaşım sergilediğini anlatan Güzelyurt, “Dövme artık bir kültüre dönüştü. Hani bir yerleri veya insanları simgeleyen logolar olur ya, o simgeyi insanlar vücuduna işliyor. Ben de sonsuzluk işareti içerisinde ailemi yaptım. Kız kardeşlerim ve kızım var dövmelerimde… Yani 7 kızkardeşim var. Onların baş harflerini yaptım. Asya Naz kızımın ismi. Anne ve babamın ismi de dövmenin içinde. Bu gördüğünüz yedi karanfil de 7 kızkardeşi simgeliyor. Biraz kalın ve kaba işlendiği için ilk başta beğenilmedi. Genelde dövmeler ilk başta varoş bulunurdu. sonradan herkes bir entelektüel tarza oturttu” diyerek dövmelerin geçirdiği sosyolojik ve estetik yolculuğa atıf yapıyor.
Diyarbakır’da gibi siyasi bilincin yüksek olduğu yerde politik simgeler de dövme olarak çeşitli bedenler üzerinde kendini gösteriyor. Politik dövme yapanlardan biri de Azad Alçı. Kolunda “şoreşger”(devrimci) yazan bir dövme var. Yapmanın gerekçesini ise “manevi değeri” olarak açıklıyor. Diyarbakır’da revaçta olan çeşitli politik dövmelerin de olduğunu kaydeden Alçı, Tolhildan, Serhildan gibi kelimeleri insanların vücudunda gördüğünü belirtiyor: “Bu dövmenin manevi değeri var. Diyarbakır’da Tolhildan, Serhildan gibi dövmeler de revaçta… Keleş yapanlar da var. Son 4-5 yıldan beri dövme yükselişte. Özellikle kadınlar epey ilgi gösteriyor. İnsanların yüzde 80’i popülizm için yapıyor. Geri kalanlar ise manevi değerler için yapar. Annesinin adını yazan var. Başka değerler için de yapanlar var” şeklinde konuşuyor.
Sezai Çağdaş ise tribal dövmeleriyle karşımıza çıkıyor. Kendisi yönetmen ve sokak dizileri çekiyor. Yıllar önce gittiği Alaçatı’da dövme yapmak istemiş ve yaptırtmış. Neden yaptığını açıklayan Çağdaş soruyu şu şekilde yanıtlıyor: “Anlamlı ve fiziksel görüntüme yakışacak dövmeler istedim. Tribal dövmeyi beğendim ve yaptırdım. Hani kadınlar küpe, bilezik tarzı şeyler takar, süslenir ya… Ben de dövme yaptım. Onun gibi. Diyarbakır’da özenti nedeniyle yapanlar çoğunlukta. Yani manasına veya estetiğine yönelik çok düşünmeden yaptırıyorlar. Yada her dövmecinin iyi yapabileceğini düşünüyorlar. Sokakta çok dövme yapanlar var. Birçok insan kötü dövme yaptırdığı için sonra gidip kapatma dövme yaptırıyor. Yani dövme yapmanın da cefası var. Dövme yaparken dikkatli olmak lazım çünkü bir ömür seninle yaşayacak dövmelerin.” Çağdaş, çektiği dizilerinde de dövmeli karakterlere yer vermiş. Çünkü sokakta dövmeli insanlar epey var. Kendisi de sokağın gerçekliğine yaslanarak sanat yaptığı için bu karakterlerin önemli olduğunu vurguluyor.
Şu an 28 yaşında olan Silvanlı Osman Munak ise 17 yaşındayken bir kıza aşık olmuş. Onun anısına bir dövme yapmış. Ancak zaman geçtikçe başka dövmeler de yapmaya başlamış. İlk dövmesini İstanbul’da yaptığını aktaran Munak, “Ben küçükken hep aklımdaydı. İstanbul’a gittiğimde pek çok insanda gördüm. Sonra bir tane yaptım. Daha sonrasındaysa 6-7 tane daha dövme yaptım. İstanbul’daki komşu çocuklarla beraber yaptık. Dövmeci bize gösterdi. Biz de istediğimiz şekilleri seçtik. Kolumda 6 tane yıldız var. Çok severim yıldızları. Bu da aslan figürü… Bu da kurt figürü var. Suratım biraz kurdun simasına benziyor” diyerek neden böyle dövmeler seçtiğini belirtiyor.
15 yaşında ilk dövmesini yapan Mehdi Doğru son dövmesini de bugün dövmecide yaptı. Dövme yapma gerekçesi ise zevk. Ailesinin dövmeye olumlu bakmadığını vurgulayan Doğru, “15 yaşında ilk dövmeyi yaptım. Müziğe hevesim vardı. Müzikle alakalı bir dövme yaptım. Sonrasında güzel dövmeler gördüm ve onlardan da yaptım. Dövme zevk meselesidir. Zevkine yapıyorum. Aileler kötü baksa da benim özelliğim budur. Onların hoşuna gitmiyor ama benim hoşuma gidiyor” diyerek tavrını açıklıyor.
Dövme ustası Ramazan Çiftçi ise dövmenin bir dış görünüş ve zevk meselesi olduğunu söylüyor. Diyarbakır’da dövmenin yükselişte olduğunu ve kadınların son 3 yılda büyük bir ilgi gösterdiğini aktarıyor. Kendisi Bursa ve Karadeniz’in çeşitli illerinde de bir dönem dövme yapmış. İnsanların dövmeye karşı halen bazı önyargılar taşıdığını aktaran Çiftçi, “Tamamen dış görünüşe bağlı. Bir insan tamamen güzel görünmek için dövme yapar. Bizim şehirde insanlar biraz önyargılı olduğu için bu önyargıları kırmak istiyoruz biz. Dışarıdan bakan insanlar biraz yanlış anlayabiliyor. Dövmesi var diye hakkında kötü düşünüyor. Ailem işe başladığımda ilk başta olumlu bakmıyordu. Sonrasında çok sevdiğimi görünce bir şey demez oldular. İlk başta arkadaş çevresindekiler gelip dövme yapıyordu. Ben amatör başladığım zamanlarda ücretsiz yaptım. Sonrasında epey geliştirdim kendimi. Dövme Diyarbakır’da çok gelişti. Özellikle kadınlar çok rağbet gösteriyor. Müşterilerimiz yüzde 45 civarında kadınlar oluyor. Diğerleri ise erkekler... Özellikle aile dövmeleri yaygın. Çocuğunun doğum tarihini, adını veya ayak izini dövme yapanlar var. Onun dışında vücudunu kaplatanlar var. Modeller geliyor bazen. Onlar çok dövme yapıyor. Bir de tatile çıkanlar var. Onlar denizde güzel görünmek için zevkine yapanlar. Renklere gelirsek burada kırmızı rengini çok sevenler var. Özellikle ejderha dövmeleri yapanlar kırmızı göz istiyor. Kırmızı rengi de yaygın buradaki dövmelerde” diyerek sözlerini bitiriyor.
Diyarbakırlı dövme ustası Onur Tosun ise yaklaşık 7 yıldır insanlara dövme yapıyor. Bağlar semtinde açtığı dövmeci dükkanında pek çok insana dövme hizmeti sunuyor. En çok kapatma dövmeleri yaptıklarını anlatıyor. İnsanların bir hevesle dövme yaptığını sonradan pişman olduklarını aktaran Tosun, özellikle gençlerin biraz daha kararlı olmasının gerekli olduğunu vurguluyor.
10 yıl evvelki dövmeler ile bugün yapılan dövmeler arasında fark olduğunu belirten Tosun, insanların estetik beğenileri yükseldikçe dövmelerin daha minimal ve daha estetik bir yere yükseldiğini belirtiyor. Kürtlerin geleneksel dövmesi olan deqlerin artık yaşlılar arasında kaldığını, gençlerin ise modern dövmelere ilgi gösterdiğini ekleyerek, “En çok kapatılma dövmelerini yapıyoruz. Çünkü adam geliyor sevgilisinin adını dövme yapıyor. 2 ay sonra ayrılıyor bu sefer geliyor, kapatma dövmesi istiyor. Bu şekilde her ay gelen en az iki kişi oluyor. Biz peşin peşin söylüyoruz. Böyle dövme yapma sonra silmeye geliyorsun. Ama yapıyor. Sonrasında da dediğimize geliyor. Sonra gelip ‘abi seni dinlemedim pişman oldum’ diyorlar. Kürtlerle ilgili dövmeler isteyenler oluyor. Zafer işareti isteyenler de oluyor. 10 yıl evvel herkes “canım anam,” “dayê dinya xayîne,” “neden ben,” “bêkesim” gibi dövmeler yapardı. Eskiden tribal dövmeler vs vardı. Şimdi geliştiği için daha çok mori tarzı, kadın surat tarzı var. Mandana tarzı dövmeler revaçta. kadınlar ise daha ince ve zarif, aynı zamanda minimal dövmeler istiyor. Ne kadar Diyarbakır gelişmiş olsa da İstanbul ile burası arasında fark vardır” şeklinde sözlerini bitiriyor.
Özetle; “Katı olan her şeyin buharlaştığı” bu modern çağda, Kürt gençlerinin modern dövmelere olan ilgisi, eski geleneksel dövme olan deqleri buharlaştıracak görünüyor.