Demans, bazı hastalıklarda ortaya çıkan beyin kaybıdır. Alzheimer hastalığı demansın en yaygın şeklidir. Hafızayı, düşünceyi ve davranışı etkiler.
NEDENLERİ:
Alzheimer hastalığının kesin nedeni bilinmemektedir. Araştırmalar beyindeki bazı değişikliklerin alzheimer hastalığına yol açtığını göstermektedir.
Alzheimer hastalığına yakalanma riskini arttıran durumlar :
-Yaşlı olmak ( Alzheimer hastalığı genç ve orta yaş hastalığı değildir.)
-Kardeş veya ebeveyn gibi hastalığa sahip yakın akrabaya sahip olmak
-Alzheimer hastalığına bağlı genlere sahip olmak
Riskleri arttıran diğer durumlar:
-Kadın olmak
-Yüksek kolesterol nedeniyle kalp ve damar problemleri yaşamak
-Kafa travması öyküsü
Alzheimer hastalığının iki tipi vardır;
-Erken başlangıçlı alzheimer hastalığı: Belirtiler 60 yaşından önce ortaya çıkar. Bu tip, geç başlangıçlı tipine göre daha az yaygındır. Hızla kötüleşme eğilimindedir. Erken başlangıçlı tip ailesel olarak daha sık görülür. Bu türde çeşitli genler tespit edilmiştir.
-Geç başlangıçlı alzheimer hastalığı: En yaygın tiptir. 60 yaş ve üstü insanlarda görülür. Ailesel olarak daha az görülür ve genlerin rolü daha azdır.
BELİRTİLERİ:
Alzheimer hastalığı, belirtileri dahil olmak üzere zihinsel fonksiyona birçok alanda etki eder:
-Duygusal davranış ve kişilik
-Dil
-Bellek
-Algı
-Düşünme ve karar verme (bilişsel beceriler)
Alzheimer hastalığı genellikle unutkanlıkla ortaya çıkar. Hafif bilişsel bozukluk (HBB), yaşlanmaya bağlı normal unutkanlık ile alzheimer hastalığının gelişimi arasındaki aşamadır. Hafif bilişsel bozukluğa sahip insanlar, günlük aktivitelere müdahale etmeyen düşünme ve hafıza ile ilgili sorunlar yaşar. Genellikle unutkanlığın farkındadırlar. Hafif bilişsel bozukluğa sahip herkes alzheimer geliştirmez.
Hafif bilişsel bozukluk şu belirtileri içerir:
-Bir seferde birden fazla görevi yerine getirme zorluğu
-Sorunları çözme zorluğu
-Son olayları veya konuşmaları unutmak
-Daha zor aktiviteleri yapmanın daha uzun sürmesi
Alzheimer hastalığının erken belirtileri şunları içerebilir:
-Karmaşık oyunlar oynamak veya yeni bilgiler, rutinler öğrenmek gibi düşünme gerektiren görevleri yerine getirmekte zorluklar
-Tanıdık yollarda kaybolmak
-Tanıdık nesnelerin isimlerini hatırlamakta zorlanmak gibi dil sorunları
-Daha önce keyif alınan etkinliklere ilgiyi kaybetmek ve düz bir ruh hali içinde olmak
-Eşyaları yanlış yerleştirmek
-Kişilik değişiklikleri ve sosyal becerilerin kaybı
Alzheimer hastalığı kötüleştikçe, belirtiler daha da belirginleşir ve kendine dikkat etme yeteneğine müdahale eder.
Belirtiler şunları içerebilir:
-Uyku düzeninde değişiklik, genellikle geceleri uyanma
-Sanrılar, depresyon ve ajitasyon
-Yemek hazırlama, kıyafet seçme ve araba sürme gibi temel görevleri yerine getirmekte zorluk
-Okuma ve yazma zorluğu
-Güncel olaylarla ilgili ayrıntıları unutmak
-Yaşam öyküsü ve öz farkındalık kaybı
-Halüsinasyonlar, tartışmalar, çarpıcı ve şiddet içerikli davranışlar
-Karar verememe ve tehlikeyi tanımakta zorluk
-Yanlış kelimeyi kullanma ve yanlış telaffuz etme veya kafa karıştırıcı cümleler kullanma
-Sosyal temastan kaçınma
Şiddetli alzheimer hastalığı olanlarda şu belirtiler görülebilir:
-Aile üyelerini tanıyamama
-Yeme, giyinme va banyo gibi günlük yaşamın temel faaliyetlerini gerçekleştirememe
-Konuşma dilini anlayamama
Alzheimer hastalığında ortaya çıkabilecek belirtiler şunlardır:
-Bağırsak hareketlerini veya idrarı kontrol edememe
-Yutma zorluğu
TANI VE TESTLER:
Uzman bir doktor genellikle aşağıdaki adımlarla alzheimer hastalığını teşhis edebilir.
-Sinir sistemi muayenesi dahil olmak üzere tam bir fizik muayene gerçekleştirilmek
-Kişinin tıbbi öykü ve belirtileri hakkında sorular sormak
-Zihinsel fonksiyon testleri (zihinsel durum muayenesi)
Alzheimer hastalığının kesin tanısı, belirtilerin devam ettiği ve demansın şu an var olmayan diğer nedenleri dışlandığında konur.
Demansın diğer nedenlerini dışlamak için yapılan testler şunları içerir:
-Anemi
-Beyin tümörü
-Kronik (uzun süreli) enfeksiyon
-İlaç zehirlenmesi
-Şiddetli depresyon
-Beyinde artan sıvı (normal basınçlı hidrosefali)
-İnme
-Tiroid hastalıkları
-Vitamin eksikliği
BT (bilgisayarlı tomografi) ve MRG (manyetik rezonans görüntüleme) demansın beyin tümörü ve inme gibi diğer nedenlerini araştırmak için kullanılabilir. Bazen alzheimer hastalığını dışlamak için PET taraması kullanılır. Bir kişiye alzheimer tanısı koymanın kesin yolu, kişinin ölümünden sonra beyin dokusu örneğini incelemektir.
TEDAVİ:
Alzheimer hastalığının tedavisi yoktur.
Tedavinin amaçları şunlardır.
-Hastalığın ilerlemesini durdurmak ( durdurmak çok zor olmasına rağmen)
-Davranış sorunları, karışıklık ve uyku sorunları gibi belirtileri yönetmek
-Günlük aktiviteleri kolaylaştırmak için ev ortamını değiştirmek
-Aile üyeleri ve bakıcıların desteğini almak
İlaçlar şunlar için kullanılır:
-Kullanılan ilaçların yararı az olmasına rağmen kötüleşen belirtilerin görülme sıklığının azaltılması
-Karar verme yetisinde azalma ve zihinsel karmaşıklık gibi davranış kontrolünde sorunlar
İlaçlarınızı kullanmadan önce doktorunuza şunları sorun:
-İlacın yan etkileri nelerdir? İlaç risk almaya değer mi?
-Eğer varsa bu ilacı kullanmak için en iyi zaman nedir?
-Diğer sağlık sorunları için ilaçların değiştirilmesi veya durdurulması gerekir mi?
Alzheimer hastalığı olan birinin durumu kötüleştikçe evde desteğe ihtiyacı olacaktır. Aile üyeleri veya diğer bakıcılar kişinin hafıza kaybı, davranış ve uyku sorunları ile başa çıkmasına yardımcı olabilir. Alzheimer hastalığı olan bir kişinin evinin onlar için güvenli olduğundan emin olmak önemlidir.
PROGNOZ:
Alzheimer hastalığının ilerleme hızı her insanda farklıdır. Alzheimer hastalığı hızlı bir şekilde gelişirse, hızlı bir şekilde kötüleşmesi daha olasıdır. Alzheimer hastalığı olan insanlar genelde normalden erken ölürler ancak bir kişi tanıdan 3 ile 20 yıl arasında yaşayabilir. Ailelerinin sevdiklerinin gelecekteki bakımı için plan yapmaları gerekir. Hastalığın son aşaması birkaç aydan birkaç yıla kadar değişebilir. Bu süre zarfında kişi tamamen devre dışı kalır. Ölüm genellikle bir enfeksiyon veya organ yetmezliğinden oluşur.
NE ZAMAN TIBBİ UZMANA BAŞVURULMALI?
Eğer;
-Alzheimer belirtileri gelişir veya kişinin zihinsel durumunda ani bir değişiklik olursa,
-Alzheimer hastalığına sahip bir insanın durumu kötüleşirse,
-Evde alzheimer hastalığına sahip bir insana bakmaya uygun değilseniz doktorunuzu arayın.
ÖNLEME:
Alzheimer hastalığını önlemek için kanıtlanmış bir yol olmamasına rağmen, önlemeye yardımcı tedbirler ya da başlangıcını yavaşlatıcı yöntemler olabilir.
-Düşük yağlı diyet ve omega-3 zengini gıdalar tüketmek
-Bol egzersiz yapmak
-Zihinsel ve sosyal olarak aktif kalmak
-Beyin hasarını önlemek için riskli aktivitelerde kask kullanmak
KAYNAKLAR:
U.S The National Library of Medicine(NLM) https://www.nlm.nih.gov/
Knopman DS. Alzheimer disease and other dementias. In: Goldman L, Schafer AI, eds. Goldman-Cecil Medicine. 25th ed. Philadelphia, PA: Elsevier Saunders; 2016:chap 402.
Mitchell SL. CLINICAL PRACTICE. Advanced dementia. N Engl J Med. 2015;372(26):2533-2540. PMID: 26107053 www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26107053.
Peterson R, Graff-Radford J. Alzheimer disease and other dementias. In: Daroff RB, Jankovic J, Mazziotta JC, Pomeroy SL, eds. Bradley's Neurology in Clinical Practice. 7th ed. Philadelphia, PA: Elsevier; 2016:chap 95.
Bu yazı yararlı oldu mu?
EvetHayır