Bilig, ss.273-299, 2018 (SSCI İndekslerine Giren Dergi)
Antropoloji başta olmak üzere hemen tüm sosyal bilim disiplinlerinde ritüeller, toplumların en önemli kültürel ifade ve inşa alanı olarak kabul edilirler. Toplumların siyasal, sosyal ve kültürel kimliklerini barındıran, kalıplaşmış davranış bütünlüğü olarak tanımlanan ritüeller, bizlere ilgili toplumsal değerleri süreklilik ya da değişim bağlamında değerlendirme olanağı sağlarlar. Ritüeller aynı zamanda belirli bir toplumun neyi, hangi eylemi ya da söylemi önemli kıldığı konusunda ipuçları taşır.
Ritüeller, diasporik toplumların tanımlanması açısından daha da önemli bir hal alırlar. Diaspora deneyimi yaşayan hemen her topluluk, beraberinde taşıdığı kültürel kimliğini bu etkinliklerde ortaya koyar. Genel geçer bir görüşe bağlı biçimde, diasporik topluluklar çoklu kimlik / çift kimlik modeli oluştururlar. Dolayısı ile günümüz ‘yeni diaspora’ kuramı, bir kimliği, bir vatanı, bir milleti benimseme ve diğerlerini tamamen ret etme yolunda bir mantığı yıkar.
Yaklaşık 300 yıl boyunca devam eden Kırım’dan (anavatandan) dağılma (diaspora) süreci ve geride kalanların da tamamının 1944 yılında sürgün edilmesi, Kırım Tatarlarını tamamen vatan dışında yaşamaya mecbur etti. 1990’lı yıllarda başlayan liberal politikaların, siyasal rüzgârların etkisi ve SSCB’nin dağılmasıyla Kırım Tatarları, Kırım’a geri dönmeye başladılar. Kırım’a, anavatana geri dönüş, Kırım Tatarlarında yeni bir kültürel kimlik inşası olanağı sağlar. Bu makale, bu bağlamda ortaya çıkan Kırım Tatar kimliğini, yine bir Kırım Tatar ritüeli olan ‘derviza’da, Kırım Ansambl performansından hareketle tanımlamaya çalışır.
In all the social sciences, firstly in anthropology, rituals are accepted as the most important cultural expression and construction area of societies. Rituals, described as stereotyped behaviour whole including political, social and cultural identities of societies, provide us with the opportunity of viewing the social values in the context of continuity or change. At the same time, rituals convey significant clues concerning what or which action or expression a society considers important.
Rituals take on a more important role in terms of the definition of diaspora societies. Almost every society experiencing the diaspora reveals their cultural identity in these rituals. Depending on a generally accepted idea, diaspora societies constitute a model of multiple identity / double identity. At the present time, the ‘new diaspora’ theory undermines the logic of choosing an identity, a country and a nation.
The process of dispersal (diaspora) from Crimea (homeland) which continued about 300 years and the exile of the remaining people in 1944 forced Crimean Tatars to live out of their homeland. They started to return to Crimea with the effect of the liberal and political wind which began in 1990s and the collapse of the U.S.S.R. The return to the homeland reveals the construction of a new cultural identity in Crimean Tatars. This paper tries to describe the reconstruction of Crimean Tatar identity in the context of a Crimean Tatar ritual, “Derviza” and Performans of Kırım Ansambl.