İş Etüdü Temellerinden; Mikrohareket Etüdü
İş etüdü serimizin bu haftaki konusu mikrohareket etüdü. Yani iş istasyonlarındaki mikro hareketleri dikkate alır. Temelinde Gilbrethlerin çalışmaları vardır. Ancak çalışmalar o zaman çok detaylı olduğu için çok tercih edilmemiştir.
Mikrohareket etüdü, işçinin bir işlem esnasında elini kolunu inceleyerek daha iyi hareket sırasının geliştirilmesi ve böylece verimliliğin arttırılması için yapılmaktadır.
İş etüdünde herhangi bir iyileştirme yapılabilmesi için önce tüm hareketlerin incelenmesi, ölçülmesi ve kayıtlara geçirilmesi gerekir ki sağlıklı iyileştirmeler yapılabilsin.
Mikrohareket Prensipleri:
İnsan vücudunun kullanımına ait prensipler:
- Burada temel alınan işin yapılması esnasında iki elin hereketleri, mümkün olduğunca aynı an da başlayıp, aynı an da bitmeli.
- Kollar aynı anda, zıt ve simetrik olmalıdır. Çünkü aksi durumda belden dönme, uzanma yaşarsanız bir süre sonra rahatsızlıklar başlayacaktır.
- Ani ve keskin dönüşler yerine sürekli ve eğrisel hareketler tercih edilmeli
- İş, göz hareketlerinin rahatça yapılabilecek görüş alanı içinde olmalı
İş istasyonunun (çalışma yerinin) düzenlenmesi:
- Bütün alet ve malzemeler belirli yerlerde sabit şekilde durmalıdır. Aksi durumda aramak için zaman kaybı ya da ekstra iş yapılması gerekir.
- Malzeme tedariklerinde yer çekiminden yararlanılmadır. Yani örneğin kutuların içine tek tek elinizi daldırmaktansa belirli eğimle yer çekimi sayesinde kolay ulaşılabilir vasiyette yerliştirilebilir.
- Tüm alet ve malzemeler max çalışma alanı içerisinde olmalıdır. Yani kollarınızın uzanacağı maksimum yere kadar çalışma alanınız olması gerekir.
- 1. Bölge: iki el birbirlerine çok yakındır. Göz tam üzerindedir dolayısıyla en hassas çalışmalar burada yapılır. İş merkezi de denilebilir.
- 2. Bölge: İki el yine yakından ancak kolun gergin dirseklerin bükük olduğu bölgedir. Genişletilmiş iş merkezidir.
- 3. Bölge: Sağ ya da sol elin tek başına erişebileceği yerlerdir. Burada sıklıkla ihtiyaç duyduğunuz, tek elle alabileceğiniz ekipmanlar bulunur.
- 4. Bölge: Kollarımızı tamamen açıp, uzanabileceğimiz konumdur. Burada seyrek olarak lazım olacak ekipmanlar yer alır.
Mikrohareket barındıran işlemler genellikle oturularak yapıldığı için ergonomik kurallara dikkat edilerek, sandalye, koltuk, ayaklık gibi materyaller özenle seçilir.
Alet ve teçhizatın tasarım ve düzenlenmesine ait prensipler:
- İşlem yapılırken mümkün olduğu müddetçe parça elimizi kullanmadan sabitlenmeli ve eller serbest kalmalıdır.
- İki veya daha fazla aletin fonksiyonu tek bir alette toplanmalıdır. (Keser-balta)
- Alet sapları, rahat tutulabilir olmalıdır.
- İşçinin sandalyesinin arkasında yaslanmalık yer olmalıdır.
- Otomatik tornavida, somun işçinin önünde asılı durabilir.
Mikrohareket Etüdünde Uygulanacak Teknikler:
Eş Zamanlı Hareket Şeması, zaman skalasında, en küçük hareket birimine kadar, hareketlerin gösterildiği şemadır.
Şemanın çıkartılmasında, çoğu kez, film vb aletler kullanılmak zorundadır.
İki El İş Akış Şeması, bir işçinin elleriyle yaptığı ve birbiriyle ilişkili olan faaliyetlerin kaydedilmesinde kullanılan şemadır.
Şemalarda Kullanılan Semboller ve Anlamları:
İŞLEM: Araçları, malzeme ve parçaları; kavrama, koyma, kullanma, bırakma, etkinlikleri için kullanılır.
TAŞIMA: Elin veya kolun, işe/işten, araca/araçtan, malzemeye/malzemeden hareketlerini gösterir.
GECİKME: Elin yada kolun boş anlarını kaydetmek için kullanılır.
TUTMA: Eldeki işin, araç ve malzemenin tutma durumunu gösterir.