Bir gram fiziksel altın karşılığı oluşturulan dijital değerin adı BiGA’dır. (BiGA = 1 Gram Altın). BiGA projesinin temel amacı, fiziki karşılığı Borsa İstanbul kasalarında Takasbank adına mislen saklamaya alınmış, standartları belirli olan kaydi altının blokzincir teknolojisi kullanılarak transfer işlemlerinin yapılabileceği bir altyapı oluşturmaktır. Blokzincir tabanlı BiGA projesi ile birlikte her bir dijital değer için önceden tanımlı bir fiziksel dayanağın var olması sayesinde, kendine ait ayrıca bir değeri olmayan kaydi bir varlığın transferi sağlanmış olacaktır.
Piyasada hâlihazırda bulunan, blokzincir teknolojisiyle üretilmiş birçok çözüm ve dijital değerin arkasında fiziksel bir dayanak varlık olmadığını biliyoruz. Bu dijital varlıkların gerçek bir değere dayanmaması henüz regüle edilmemiş piyasalardaki değerlerinde yüksek volatilite görülmesine sebep olmaktadır.
Bitcoin gibi halka açık blokzincir modellerinde işlemler izlenebilmektedir. Eğer bir işletmeyseniz ve ben sizin cüzdanınıza bir kere ödeme yapıp cüzdan adresini öğrenirsem, öncesi ve sonrası tüm para giriş çıkışlarınızı bakiyeleri ile birlikte izleyebilirim.
Takasbank bünyesinde geliştirilen BiGA projesi işte bu problemler göz önüne alınarak geliştirildi. Çözüm odağı olarak; “Dayanak Varlık”, “Mahremiyet” ve “Regülasyona Uyumluluk” ön planda tutuldu.
Nedir Bu BiGA?
Bir gram fiziksel altın karşılığı oluşturulan dijital değerin adı BiGA’dır. (BiGA = 1 Gram Altın)
BiGA projesinin temel amacı, fiziki karşılığı Borsa İstanbul kasalarında Takasbank adına mislen saklamaya alınmış, standartları belirli olan kaydi altının blokzincir teknolojisi kullanılarak transfer işlemlerinin yapılabileceği bir altyapı oluşturmaktır. Blokzincir tabanlı BiGA projesi ile birlikte her bir dijital değer için önceden tanımlı bir fiziksel dayanağın var olması sayesinde, kendine ait ayrıca bir değeri olmayan kaydi bir varlığın transferi sağlanmış olacaktır. Kısaca; basılacak olan 1 BiGA token karşılığında fiziksel olarak 1 gram altın Borsa İstanbul kasalarında saklanmaktadır.
Böylece bu dijital varlığa olan güven sağlanacak ve oluşması muhtemel spekülasyonların da önüne geçilecektir. Blokzincir teknolojisi ve kripto paralara olan güvensizlik aşılıp insanların adaptasyonu sağlanabilecektir.
ATS Nedir?
BiGA, Takasbank nezdinde yürütülen Altın Transfer Sistemi (ATS) ile entegre çalışan bu platform üzerinde oluşturulmuş ilk dijital varlıktır. ATS, banka müşterilerinin bankalardaki altın depo hesaplarında bulunan altın bakiyelerini bankalararası kişiden kişiye (P2P) elektronik ortamda transfer edilebilmesine imkan tanıyan bir transfer sistemidir. Bu sistemi daha önce altının EFT’si olarak duymuş olabilirsiniz. Kaydi altınların dijitalize edilerek BiGA’ya dönüştürülmesi ve BiGA’dan kaydi altına çevrilmesi işlemleri böylelikle mümkün kılınmıştır. Geliştirilen blokzincir altyapısıyla, dijital varlıkların transferi, mutabakatı, raporlanmasısağlanmaktadır. Bu altyapının güzel tarafı ise gümüş, platin vb. değerli varlıkların da dijitalleştirilerek transferine izin veren, modüler bir yapıda tasarlanmış olmasıdır.
BiGA madencilik ile oluşturulan bir varlık değildir. Yukarıda tanımladığımız gibi ATS sistemi üzerinde kaydileştirilmiş olan fiziksel altın, isteyen kurum tarafından BiGA’ya çevirilerek Altına Dayalı Dijital Varlık Platformu adı verilen blokzincir üzerine aktarılır. BiGA, izin gerektiren (permissoned) ve özel (private) kategorisinde yer alan bir blokzincir ağıdır. Blokzincir teknolojisinin en önemli örneği olan Bitcoin’de, ağa katılmak için herhangi bir otoriteye gerek duyulmazken, permissioned blokzincir teknolojisinde otorite kabul edilen kullanıcının izni olmadan ağa katılım sağlanamaz. BiGA’nın işlem göreceği bu platformda node’lar ATS üyesi bankalar olacaktır.
BiGA projesi 4 ana fonksiyondan oluşacak şekilde tasarlandı. Kısaca bu fonksiyonlara da değinmek istiyorum.
4 Ana Fonksiyon
1- İhraç İşlemi: ATS üyesi bankanın, Bir Gram kaydileşmiş altına karşılık olarak bir BiGA ihracını Altına Dayalı Dijital Varlık Platformu’na aktarması işlemidir.
2- Transfer İşlemi: ATS üyesi bankalar oluşturduğu BiGA varlıklarıyla 7/24 işlem yapabilirler. Sisteme katılım sağlayan kurumlar, blokzincir ağı üzerinde birer düğüm (node) olarak tanımlanır. Bu node’lar ağ üzerindeki verinin bir kopyasını sürekli olarak güncel bir biçimde bünyelerinde barındırmaktadır. Transfer işlemlerinde BiGA miktarları şifreli olarak gönderilir ve bu değerler blokzincir üzerinde şifreli halde tutulur. Bu sebeple transfere taraf olan kullanıcılar ve regülatör kurum haricinde transfer edilen miktarı kimse göremez fakat işlemin doğruluğunu onaylayabilir. Onaylanan transfer işlemleri sonucu blokzincir üzerindeki ilgili şifreli bakiyeler güncellenir.
3- İtfa İşlemi: ATS üyesi bankaların, hesaplarında bulunan BiGA’ları kaydi altına dönüştürerek Altına Dayalı Dijital Varlık Platformundan çıkışını sağlamasıdır.
4- Mutabakat İşlemi: Sistemin tutarlı ve hatasız çalışmasını
garanti altına almak adına düzenli kontroller yapılmaktadır. Herhangi
bir zamanda ATS üzerinde bulunan varlıklar ile blokzincir üzerinde bulunan varlıkların toplamının fiziksel kasalarda saklanan altın miktarının toplamına eşit olması bu kontrollerin temel amacını oluşturmaktadır.
Biga Teknik Altyapısı
BiGA alternatif finansal araçların tek bir blokzincir altyapısıyla yaygınlaşabileceğini ispatlamıştır.
BiGA tasarımı yapılırken kanal yapısının projeye uygun olduğu düşünülerek Hyperledger ile geliştirilmeye başlanmıştır. Oluşturulan yapıda tek organizasyon ve tek kanal yapısı kullanılmıştır.
Kullanılabilecek bir diğer blokzincir altyapısı da; komünite desteğinin ve internet ortamındaki kaynaklarının fazla olması, çevresel yönetim araçlarının daha kolay olması vb. sebepler ile Ethereum olmuştur. Fakat yapılan incelemelerde yalın Ethereum altyapısının kurumsal kullanım için yeterli olmadığı, halka açık (public) kullanıma daha uygun olduğu gözlemlenmiştir. Ethereum’un kurumsal uygulamalar için özelleştirilmiş versiyonu olan ve J.P.Morgan tarafından geliştirilen açık kaynak kodlu ve permissioned blokzincir altyapısı olan Quorum’un kullanılması uygun görülmüştür.
İşlemlerin gizliliğinin sağlanabilmesi için gizlilik konusunda Zcash, Monero vb. blokzincir teknolojileri incelenmiştir. Ancak bu teknolojiler tam gizlilik ilkesi ile çalışıp, transfere konu taraflar dışında kimse tarafından izlenememektedir.
Bu durum, düzenleyici kurumlar tarafından transferlerin incelenmesi ve kontrol edilmesi imkânını ortadan kaldırmaktadır. Bu problemi çözmek için hem transfere konu olmayan taraflar için gizliliğin sağlandığı
hem de regülasyona uyumlu bir blokzincir altyapısı geliştirilmesi hedeflenmiştir.
Sıfır Bilgi
Yine çalışmalara başlanırken Zero Knowledge (Sıfır Bilgi) ihtiyacı göz önünde bulundurularak TÜBİTAK BİLGEM Blokzincir Araştırma Laboratuvarıyla bu konular üzerine çalışmalar yapmak için iş birliği yapılmıştır. Özel bir kriptografik tasarım ile BiGA projesi hayata geçirilmiştir. Burada Doç. Dr. Mehmet Sabır Kiraz hocama saygı ve selamlarımı iletmek istiyorum.
Bu tasarım, işlem yapan düğümlerin ilgili işlemleri görebildiği, sistemdeki diğer düğümlerin ise hassas ve kritik verileri göremediği halde yapılan işlemin ve transferin doğruluğunu onayladığı, aynı zamanda otorite düğümün ise istediği zaman istediği işlemleri izleyebildiği çözümü kapsamaktadır. Blokzincir ağında bulunan herhangi bir düğüm erişilemez olsa bile sistem blokzincir ağının diğer düğümler üzerinden devam etmektedir. Erişilemeyen düğüm tekrar ağa dahil olduğunda otomatik olarak kendini ağdaki diğer paydaşlarla eş bilgi seviyesine ulaştırmaktadır.
Bildiğim kadarıyla, BiGA özelinde tasarlanan bu kriptografik tasarımın PCT patent başvurusu da yapıldı. Önümüzdeki süreçte hem yerel hem ulusal patentleme süreci devam edecek.
Ürün ve Banka Süreçleri
30/12/2019 tarihi itibari ile uygulamaya alınan “BiGA Dijital Altın” Projesine ilk etapta aşağıdaki bankalar katılım sağlamıştır.
- Albaraka Türk Katılım Bankası
- Garanti BBVA
- Kuveyt Türk Katılım Bankası
- Vakıfbank
- Ziraat Bankası
- Ziraat Katılım Bankası
Blokzincir altyapısının bankalara açılmasının ardından işlemlere başlanabilmesi ve son kullanıcıya sunulması yine bu bankalar üzerinden gerçekleştirilecektir. Sisteme katılmış ve gelecekte katılmak isteyen tüm bankalar kendi web ve mobil uygulamalarını sisteme entegre etme çalışmalarını gerçekleştirmek zorundadır.
Son kullanıcılar kullandıkları bankanın web veya mobil uygulaması üzerinden aynı Bitcoin veya Ethereum vb. gibi bir BiGA wallet’ı oluşturacaklar.
Süreç gözünüzde canlandı mı?
Bundan sonrası tahmin edeceğiniz gibi…
Ben X bankamdan arkadaşımın Y bankasına BiGA transferi gerçekleştirebileceğim. Artık düğünlerde BiGA ile takı merasimi oldukça hızlı ilerleyecek sanırım.
Bir sonraki süreçte belki de e-ticaret sitelerinde de BiGA ile ödeme yapılabilecek. Buradaki kullanılabilecek senaryolar iş geliştirme fikirleri ile birlikte çoğaltılabilir.
Projenin ilerleyen zamanlardaki FAZ2, FAZ3 ve gelişmeleri ile alakalı başka bir yazıda görüşmek üzere…