Bütün bu sarayda ne varsa, o küçücük müteharrik makinelerde bulunuyor. Hiç mümkün müdür ki, bu sarayın ustasından başka birisi gelip, bu acib sarayı küçük bir makinede derc etsin? Hem, hiç mümkün müdür ki, bir kutu kadar bir makine bütün bir âlemi içinde aldığı halde, tesadüfi veyahut abes bir iş içinde bulunsun? Demek, bütün gözün gördüğü ne kadar antika makineler var, o gizli zatın birer sikkesi hükmündedirler. Belki birer dellâl, birer ilânname hükmündedirler. Lisan-ı hâlleriyle derler ki: “Biz öyle bir zatın sanatıyız ki, bütün bu âlemimizi, bizi yaptığı ve suhuletle icad ettiği gibi, kolaylıkla yapabilir bir zattır.”
DÖRDÜNCÜ BÜRHAN: Ey muannid arkadaş! Gel, sana daha acibini göstereceğim.
Bak, bu memlekette bütün bu işler, bu şeyler değişti, değişiyor; bir halette durmuyor. Dikkat et ki; bu gördüğümüz camid cisimler, hissiz kutular, birer hâkim-i mutlak suretini aldılar. Adeta her bir şey, bütün eşyaya hükmediyor. İşte, bu yanımızdaki bu makineye bak;(Haşiye) güya emrediyor. İşte, onun tezyinatına ve işlemesine lâzım levazımat ve maddeler, uzak yerlerden koşup geliyorlar. İşte, oraya bak. O şuursuz cisim, (Haşiye) güya bir işaret ediyor, en büyük bir cismi kendine hizmetkâr ediyor, kendi işlerinde çalıştırıyor. Daha başka şeyleri bunlara kıyas et. Adeta her bir şey, bütün bu âlemdeki hilkatleri musahhar ediyor.