KONGRE KİTABI
EDİTÖRLER
Duygu Perçin
Türkan Özbayır
Şaban Esen
Dilek Zenciroğlu
Nurten Atay
Şerife Daylan
İlknur Yayla
Duygu Perçin
Türkan Özbayır
Şaban Esen
Dilek Zenciroğlu
Nurten Atay
Şerife Daylan
İlknur Yayla
Ekim 2016
Yayın No: 20
ISBN: 978-605-84584-9-9
Editörler:
Duygu Perçin Türkan Özbayır Şaban Esen Dilek Zenciroğlu Nurten Atay Şerife Daylan İlknur Yayla
Kapak Tasarımı: Dilek Dingeç, Humanitas MICE Mizanpaj: Selin Canaran Demir
Baskı: Gülmat Matbaacılık
Litros Yolu 2. Matbaacılar Sitesi E Blok Kat 3 No 4 (1NE4) Topkapı, İstanbul
3. Ulusal Sterilizasyon Ameliyathane Dezenfeksiyon (SAD) Kongresi - Kongre Kitabı © Arvin Yayınevi 3. Ulusal Sterilizasyon Ameliyathane Dezenfeksiyon (SAD) Kongresi - Kongre Kitabı © Duygu Perçin
© Tüm hakları saklıdır. Yazılı izin olmadan basılamaz, çoğaltılamaz. Kaynak gösterilerek kısa alıntılar
13-16 Ekim 2016 tarihleri arasında “3. Sterilizasyon Ameliyathane Dezenfeksiyon Kongresi”nde Marmaris’te sizlerle birlikte olmanın gurur ve mutluluğu içindeyiz.
SAD Kongrelerinin ana teması olarak hastane enfeksiyonlarının önlenmesinde Merkezi Sterilizasyon Üniteleri (MSÜ) ile birlikte anahtar rol oynayan ve MSÜ’nün en fazla iletişimde olduğu birim olan ameliyathaneleri seçtik. Ameliyathaneler hasta ile doğrudan ilişkili olan işlemlerin yürütüldüğü birimlerken, MSÜ de bu sorumluluğa dolaylı olarak katkıda bulunan birimlerdir.
Her birim kendi içinde bazı sorumluluklar üstlenmiş olmakla birlikte, bireysel sorumlulukların yerine getirilmesi tek başına hiçbir zaman yeterli değildir. Hastalar için optimal sonuçların elde edilebilmesi için doğrudan ya da dolaylı olarak ilişkili tüm birimler arasında optimal düzeyde iletişim ve etkileşimin sağlanabilmesi son derece önemlidir. Böylesine pozitif bir etkileşimin gerçekleşebilmesi için tüm birimlerin bilinçli, ilerici ve yaratıcı olması gerekir. İşte bu kongrenin amacı da MSÜ ve ameliyathanelerde geleceğe, yaratıcılığa ve ilerlemeye ilham verecek bir bilimsel ortam hazırlamaktır.
“Hızlı yol almak istiyorsanız yalnız yürüyün, uzağa gitmek istiyorsanız birlikte yürüyün” der bir Çin atasözü. Bu anlamda tüm DAS gönüllülerinin ortak hedefi, hasta güvenliği için büyük ve önemli adımlar atarak yol almaktır. Bu yol profesyonelleşmekten geçer.
Ameliyathanede çalışmanın ayrıcalık ve her zorluğuna rağmen vazgeçilmez bir tutku olduğunu düşünen, kendini geliştirmek, bilgilerini güncellemek için burada 3. SAD Kongresi’nde aramızda olan ve bizimle birlikte yürüyen tüm SAD gönüllülerine teşekkür ederiz.
Saygı ve sevgilerimle,
Kongre Düzenleme Kurulu adına,
Dezenfeksiyon Antisepsi Sterilizasyon (DAS) Derneği Başkanı Prof. Dr. Duygu Perçin
Kongre Başkanları Duygu PERÇİN Türkan ÖZBAYIR Kongre Sekreterleri Nurten ATAY Şerife DAYLAN İlknur YAYLA
Düzenleme Kurulu Cüneyt ÖZAKIN Dilek ZENCİROĞLU Emel Eray KAHRIMAN Emre Yıldız PAMUK Fatih ŞENDAĞ
Fatma Eti ASLAN Mehmet Ali ÖZİNEL Pınar Dürmüş ÖZŞAHİN Şaban ESEN
Vildan GÖKÇE
Aliye PARLAK Arzu İLÇE Arzu TUNA Ayfer ÖZBAŞ Aynur A. GÜLERCAN Ayten DURAN Birgül B. BAĞCI Birsen DURMAZ Bülent GÜRLER Çağatay ACUNER Canan KARADENİZ Çimen Y. İNAN Demet CANYILMAZ Derya HASANÇEBİ Dilek AYGIN Dilek Ç. UMAR Eda DOLGUN Elif D. KARTAL Elif SABA Emel YILMAZ Emine SARIOĞLU Eren ASAL Esin E. KORKMAZ Esin ÖRNEK Esma ÖZŞAKER Esra KOÇOĞLU Eylem SERİNKAYA Fatma CEBECİ Fatma D. KORKMAZ
Fatma VURAL Feray Y. YILDIRIM Fethiye ERDİL Filiz ASLANTEKİN Filiz ÖĞCE Gaye USLUER Gülay O. ÇELİK Gülden AVCI Güler AKSOY Güler OKYAR Gülhizar TAN Gülsüm KAYA Gülten ÖNEN Gülten UYGUN Güner DAĞLI Gürer BUDAK Güven ÇELEBİ Hatice TORUK İlkay C. GÜNER İlkay GÜNDEŞLİ İlkay M. YILMAZ İlknur ŞEN Işıl IŞIK Kader TİRYAKİ M. İsmet YILDIRIM Meftun AKGÜN Meliha B. DORUK Meral GÜLTEKİN Meral Ş. DEMİR
Murat UZEL Mustafa AYTAÇ Mustafa GÜL Mustafa ÖZYURT Mustafa SAMASTİ Nadiye ÖZER Nalan Ö. ELBAŞ Neriman AKYOLCU Nevin KANAN Nezahat GÜRLER Nihan ÇEKEN Nuran YILDIZ Nuray E. ÇAKMAK Nurhan BAYRAKTAR Nursel EKMEKÇİ Nurten TAŞDEMİR Olcay BAŞBUĞ Özge UZUN Özgül YAVAŞ Özlem BİLİK Özlem K. UÇAR Özlem SANDIKÇI Pakize AYGÜN Rabia GÜVEN Rahmet GÜNER Reşan ARLIER Reyhan İ. KASAP Sabiha A. GÜNAY Saliha ÖZDÖKER
Selma SOLMAZ Semih BASKAN Semih HALEZAROĞLU Serap ARICAN Serap G. ÇAKAR Serhat ÜNAL Sevban ASLAN Sevda KARAKILIÇ Sevgi HATİPOĞLU Sevil ÖZDEMİR Sevilay ŞENOL Sevnur GÜNGÖR Sibel ACAR Suna CANDAN Şelale ALPASLAN Şenay DAĞLI Şenay Ö. KAYMAKÇI Turan BİRGÜL Türkan T. YILMAZ Türkay Ş. ÜNAL Ümmü Y. FINDIK Yelda C. DÖNMEZ Yeliz CİĞERCİ Yeşim Ç. ŞARDAN Yeşim TAŞOVA Yurdanur AKGÜN Zehra G. EFE Zerrin YULUĞKURAL Zeynep YİĞİTER
Bilimsel Kurul ve Danışma Kurulu
Düzenleme Kurulu
Bilimsel Program
13 EKİM 2016, PERŞEMBE - 1. GÜN
08.00-13.30 ULAŞIM, GİRİŞ VE KAYIT SALON-A
13.45-14.00 AÇILIŞ TÖRENİ 14.00-15.00 1.Oturum
Oturum Başkanı: Bülent Gürler, Wim Renders Ameliyathane mimarisi ve fiziki özellikleri Şaban Esen
Merkezi Sterilizasyon Ünitelerinin Yapılanması Duygu Perçin
15.00-16.00 2.Oturum
Oturum Başkanı: Türkan Özbayır Cerrahi hemşireliğin tarihsel gelişimi Sabiha Akdeniz Günay
Ameliyathane standartlarında en güncel bilgiler Filiz Öğce
16.00-16.30 Çay / Kahve Arası 16.30-18.00 3.Oturum
Oturum Başkanları: Duygu Perçin, Dilek Zenciroğlu Ülkemizde cerrahi alan enfeksiyonları
Fadime Callak Oku
Tek kullanımlık malzemelerin cerrahide kullanımı Duygu Perçin
Ameliyathanede radyasyon güvenliği için yapılacak uygulamalar Nuray Erdemir Çakmak
Hastadan alınan patoloji örneklerinde izlenmesi gereken süreç Şerife Daylan
18:00-19:00 Açılış Kokteyli
12 EKİM 2016, ÇARŞAMBA
10:00 17:30 AMELİYATHANE KURSU 10:00 17:30 TEMEL STERİLİZASYON KURSU
Bilimsel Program
14 EKİM 2016, CUMA - 2. GÜN
SALON-A 08.30-09.30 4.Oturum
Oturum Başkanları: Bülent Gürler, Sercan Ulusoy
Ameliyathanede ve MSÜ‘de kullanılan cihaz kalibrasyon ve validasyonları ne zaman ve nasıl yapılmalı?
Ramazan Özyurt
Ameliyathane ve MSÜ kayıtları ve otomasyon sistemleri Aliye Parlak
09.30-10.30 5.Oturum
Oturum Başkanları: Sabiha Akdeniz Günay, Güner Dağlı Ameliyathane ve MSÜ‘de iş sağlığı ve güvenliği Gürkan Günay
Ameliyathanelerde ilaç, malzeme yönetimi ve yasal düzenlemeler Zehra Gencel Efe
Paketlemenin önemi ve paketlerin açılması ve raf ömrü Mukadder Genç
10.30-11.00 Çay / Kahve Arası 11.00-12.30 6.Oturum
Oturum Başkanları: Fatih Şendağ, Şaban Esen Laporoskopik ve cerrahi girişimler Fatih Şendağ
Laporoskopik ve robotik cerrahide hemşirelik uygulamaları Nurten Atay
Laparoskopik ve robotik cerrahide alet dezenfeksiyon ve sterilizasyonu Emel Eray Kahrıman
12.30-13.30 Öğle Yemeği 13.30-14.30 7.Oturum
Oturum Başkanları: Mehmet Ali Özinel, İlknur Yayla Göz girişimleri
Özlem Gürbüz Köz
Göz girişimlerinde hemşirelik uygulamaları ve aletlerin temizlik dezenfeksiyon ve sterilizasyon uygulamaları Şerife Daylan
14.30-15.30 8.Oturum
Oturum Başkanları: Dilek Aygın, İlknur Yayla
Ameliyathanede ve MSÜ’de stress, motivasyon, ekip çalışması ve iletişim Nurten Atay
Akademik Ameliyathane ve MSÜ’eğitimleri ve alanda öğrenciler Dilek Aygın
15.30-16.30 Çay / Kahve Arası 16.30-17.30 9.Oturum
Oturum Başkanları: Fatma Eti Aslan, Aziz Öğütlü Çamaşırhane hizmet alımı ve ameliyathane etkileşimi İlknur Yayla
Çamaşırhane yönetimi Gülsüm Kaya
Bilimsel Program
15 EKİM 2016, CUMARTESİ - 3. GÜN
SALON-A SALON-B
08.30-09.30 10.Oturum
Oturum Başkanı: Aziz Öğütlü
Ameliyathane ve MSÜ’de yüksek teknolojik boya ürünleri ve uygulamalar Gürer Budak
Teknik olmayan beceriler hataları önleyebilir mi?
Fatma Eti Aslan 09.30-10.30 11.Oturum
Oturum Başkanları: Aziz Öğütlü, Güven Çelebi
Ameliyathane ve MSÜ’de tadilat,onarım uygulamalarında DAS yönetimi Aziz Öğütlü
Lateks alerjilerinde perioperatif hemşirelik uygulamaları Dilek Zenciroğlu
Tıbbi Atıklar Burcu Çınar 10.30-11.00 Çay / Kahve Arası
11.00-12.30 12.Oturum 13.Oturum
Oturum Başkanları: Özlem Bilik, Türkan Özbayır Cerrahi el yıkama
Özlem Bilik
Steril ameliyat önlüğü ve eldiven giyme Türkan Özbayır
Ameliyat için masa hazırlığı Emre Pamuk Yıldız Dikiş materyalleri ve kullanımı İlkay Gündeşli
Oturum Başkanları:
Bülent Gürler, Güven Çelebi Dezenfektanlar Cüneyt Özakın
Dezenfektan etkinlik kontrolleri Aziz Öğütlü
Dezenfektan ruhsat dosyalarının, etiketlerinin incelenmesi, değerlendirilmesi, ruhsatlandırılması, piyasa gözetimi ve denetimleri(PGD) Elif Tosun
12.30-13.30 Öğle Yemeği
13.30-14.30 14.Oturum 15.Oturum
Oturum Başkanı: Dilek Aygın
Cerrahi eldivende antimikrobiyal teknoloji ile ameliyathanede güvenlik Erkan Özcan
Konsinye malzeme yönetimi ve iş akışı Meliha Beşir Doruk
Ameliyathanelerimiz ve son teknolojiler; modüler ve hibrit ameliyathaneler Gönül Eser Mete
Oturum Başkanları:
Recep Öztürk, Mehmet Ali Özinel Buhar Sterilizasyon Mehmet Ali Özinel Düşük sıcaklık sterilizasyon yöntemleri
Şaban Esen
14.30-15.30 16.Oturum 17.Oturum
Oturum Başkanları: Nurten Atay, Türkan Özbayır Ameliyathanede yapılan endoskopi uygulamaları Canan Karadeniz
Adli vaka ameliyathane süreci Gönül Eser Mete
Organ nakillerinde hemşirelik uygulamaları Tülay Özdemir
Oturum Başkanı:
Bülent Gürler
Sterilizasyon süreçlerinin kontrolleri Mukadder Genç
Sterilizasyon süreçlerinde kayıt ve dökümantasyon
Serap Güler Çakar 15.30-16.30 Çay / Kahve Arası
Bilimsel Program
16 EKİM 2016, PAZAR - 4. GÜN
SALON-A SALON-B
08.30-09.30 20.Oturum 21.Oturum
Oturum Başkanları: Türkan Özbayır, Özlem Bilik Obez ve geriatrik hastanın ameliyathane süreci İlknur Yayla
Yenidoğan ameliyatlarında ameliyathane hemşiresinin görev ve sorumlulukları Ayşen Pamir Aksoy
Akılcı ilaç kullanımı Duygu Perçin
09.30-10.30 22.Oturum - Sözel Bildiriler
Oturum Başkanları: Şaban Esen, Mehmet Ali Özinel, Türkan Özbayır
Laparoskopik Vakalar Arasında Cerrahi Aletlerin Vakaya Hazırlanması ve Steril Edilmesi Süreci Nurten Atay
Türkiye’nin Ordu İlindeki Tıbbi Atık Birimlerinin Durumu Kader Tiryaki
Merkezi Sterilizasyon Ünitesi Uygulamalarında Otomasyon Kullanımı ve Güvenliği Derya Çelik
İkinci Basamak Bir Kamu Hastanesinde Su Sistemlerinin Mikrobiyolojik Değerlendirmesi Arzu Bulut
Göz Set ve Malzemelerinin Sterilizasyonunda Ortaya Çıkabilecek Kimyasal Etkiler ve Sterilizasyon Yönteminin Önemi
Şerife Daylan
Cerrahi Kliniklerde Çalışan Hemşirelerin Cerrahi Alan Enfeksiyonlarını Önlemeye İlişkin Bilgi Düzeylerinin Saptanması
Sevgi Vermişli
Endoskopik Retrograd Kolanjio Pankreatografi (ERCP) İşlemi Sonrası Gelişen Hastane Enfeksiyonlarının Değerlendirilmesi
Aziz Öğütlü
Konsinye Setlerin Dezenfeksiyon ve Sterilizasyonunun Maliyet Analizi Sevil Özdemir
Hastanelerde Konsinye Malzeme Kullanım Sürecinin Değerlendirilmesi Gülsüm Kaya
Sağlık Çalışanlarında Lateks Hassasiyetinin Değerlendirilmesi
15 EKİM 2016, CUMARTESİ - 3. GÜN
SALON-A SALON-B
16.30-17.30 18.Oturum Uydu Oturumu
Oturum Başkanları: Dilek Aygın, Dilek Zenciroğlu Prion vakalarında ameliyathane hemşiresinin görevleri Dilek Zenciroğlu
Ameliyathanede Flash (Anlık) sterilizasyon kullanımı Aliye Parlak
Ameliyathane ve MSÜ’de çevre güvenliği ve temizliği Pınar Dürmüş Özşahin
Oturum Başkanı:
Mehmet Ali Özinel Sterilizasyon güvenliği için elektronik test sonuçlarının, fiziksel çıktıların değerlendirilmesi Benek Civelek, Mukadder Genç
17.30-18.30 19.Oturum
Oturum Başkanları: Güner Dağlı, Attila Zenciroğlu Hastanın anestezi hazırlığı ve anestezi uygulamaları Güner Dağlı
Cerrahi hasta güvenliği için sayım Ayşen Pamir Aksoy
Ameliyat için hasta pozisyonları, hasta güvenliği ve basınç yaralarının önlenmesi Vildan Gökçe
20.00-22:00 Maharshi Aromaterapi - Ayla Çevik , Burcu Çenberci
içindekiler
Sterilizasyon Ünitelerinin Yapılanması ...2
Duygu Perçin
Cerrahi Hemşireliğin Tarihsel Gelişimi ...4
Sabiha Akdeniz Günay
Ameliyathane Standartlarında En Güncel Bilgiler ...11
Filiz Öğce
Tek Kullanımlık Malzemelerin Cerrahide Kullanımı ...19
Duygu Perçin
Ameliyathanede Güvenli Radyasyon Uygulamaları ...22
Nuray Çakmak
Hastadan Alınan Patoloji Örneklerinde İzlenmesi Gereken Süreç ...25
Şerife Daylan
Ameliyathane ve MSÜ Cihazlarında Validasyon ve Kalibrasyon ...32
Ramazan Özyurt
Ameliyathane ve Sterilizasyon Kayıtları, Otomasyon Sistemleri ...37
Aliye Parlak
Ameliyathane ve Merkezi Sterilizasyon Ünitelerinde İş Sağlığı ve Güvenliği ...58
Gürkan Günay
Ameliyathanelerde İlaç, Malzeme Yönetimi ve Yasal Düzenlemeler ...65
Zehra Gencel Efe
Laparoskopik ve Robotik Cerrahide Hemşirelik Uygulamaları ...67
Nurten Atay
Laparoskopik ve Robotik Cerrahide Aletlerin Dekontaminasyon ve Sterilizasyonu ...75
Emel Eray Kahrıman
Göz Hastalıklarında Cerrahi Tedavi ...77
Özlem Gürbüz Köz
Göz Girişimlerinde Hemşirelik Uygulamaları ve Aletlerin Temizlik Dezenfeksiyon ve Sterilizasyon Uygulamaları ...80
Şerife Daylan
Ameliyathanede ve Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Stres, Motivasyon, Ekip Çalışması ve İletişim ...85
Nurten Atay
Akademik Ameliyathane, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi Eğitimleri ve Alanda Öğrenciler...98
Dilek Aygın
Çamaşırhane Hizmet Alımı ve Ameliyathane Etkileşimi...103
İlknur Yayla
Çamaşırhane Yönetimi ... 105
Gülsüm Kaya
Ülkemizde Geliştirilen Yeni Bir Nano-Biosidal Boya ve Yüzey Kaplama Malzemesi “Prextrolin®” ...110
Gürer Güven Budak
Teknik Olmayan Beceriler Hataları Önleyebilir mi? ...112
Fatma Eti Aslan
Ameliyathane ve MSÜ’de Tadilat, Onarım Uygulamalarında DAS Yönetimi ...113
Aziz Öğütlü
Tıbbi Cihazların Paketlenmesi, Paketlemenin Önemi, Paketlerin Açılması, Steril Paketlerin Raf Ömrü ...117
Mukadder Genç
Lateks Allerjisi ve Perioperatif Uygulamalar ...123
Dilek Zenciroğlu
Tıbbi Atıklar ... 127
Burcu Çınar
Cerrahi El Yıkama ... 132
içindekiler
Steril Ameliyat Önlüğü ve Eldiven Giyme ... 139
Türkan Özbayır
Ameliyat İçin Masa Hazırlığı ... 144
Emre Yıldız
Dezenfektanlar ... 149
Cüneyt Özakın
Dezenfektan Etkinlik Kontrolleri ... 157
Aziz Öğütlü
Cerrahi Eldivende Antimikrobiyal Teknoloji ... 160
Erkan Özcan
Konsinye Malzeme Yönetimi ve İş Akışı ... 162
Meliha Beşir Doruk
Ameliyathanelerimiz ve Son Teknolojiler; Modüler ve Hibrit Ameliyathaneler ... 166
Gönül Eser Mete
Ameliyathanede Uygulanan Endoskopi Uygulamaları ve Kullanılan Aletler ... 168
Canan Karadeniz
Adli Vaka Ameliyathane Süreci ... 174
Gönül Eser Mete
Organ Nakillerinde Hemşirelik Uygulamaları ... 175
Tülay Özdemir
Sterilizasyon Süreçlerinin Kontrolleri ... 180
Mukadder Genç
Sterilizasyon Süreçlerinde Kayıt ve Dokümantasyon ... 187
Serap Güler Çakar
Creutzfelt Jacob Hastalık (CJH) ve Riski Taşıyan Cerrahi Hastalarda Perioperatif Uygulamalar ... 191
Dilek Zenciroğlu
Ameliyathanelerde Flash Sterilizasyon Programının Kullanımı ... 195
Aliye Parlak
Ameliyathane ve Merkezi Sterilizasyon Ünitelerinde Çevre Güvenliği ve Temizliği ... 201
Pınar Dürmüş Özşahin
Hastanın Anestezi Hazırlığı ve Anestezi Uygulamaları ... 208
Güner Dağlı
Cerrahi Hasta Güvenliği İçin Sayım ... 216
N. Ayşen Pamir Aksoy
Ameliyat İçin Hasta Pozisyonları Hasta Güvenliği ve Basınç Yaralarının Önlenmesi ... 218
Vildan Gökçe
Geriatrik ve Obez Hastada Ameliyathane Süreci ... 222
İlknur Yayla
Yenidoğan Ameliyatlarında Ameliyathane Hemşiresinin Görev ve Sorumlulukları ... 224
N. Ayşen Pamir Aksoy
Sözlü Bildiriler ... 227 Poster Bildiriler ... 249 Ansell Hero: Avrupa Hemşirelik Hizmet Ödülü 2015 ... 344
İlknur Yayla
Index... 346
KONUŞMA ÖZETLERİ
3. Sterilizasyon Ameliyathane Dezenfeksiyon Kongresi 2016
Sterilizasyon Ünitelerinin Yapılanması
Duygu Perçin
Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji AD, Kayseri
Merkezi Sterilizasyon Üniteleri (MSÜ)’nin yapılanması, kurumsal ve teknik yapılanma ol- mak üzere iki ana başlıkta incelenebilir. Hastanenin kurumsal yapılanması içinde MSÜ hastanedeki destek ünitelerden biridir. Bu nedenle Anesteziyoloji, Cerrahi gibi kullanıcı olan bölümlerin altında veya içinde yer alması uygun değildir. Doğrudan hastane ida- resine bağlı bir ünite olmalıdır. Bu birimin enfeksiyon kontrolü ile ilişkisi de tartışmalıdır.
Çünkü tüm uygulamalar standartlar ve kılavuzlarda açıkça yazılıdır ve bunlara uyulduğu sürece enfeksiyon kontrolü ile ilgisi yoktur.
MSÜ organogramında MSÜ yöneticisinin rolü önemlidir. Yönetici, temel ve klinik mikro- biyoloji eğitimi yanında MSÜ işleyişine uygun bilgi donanıma sahip olmalıdır. Ameliyat- hane ve hastane çalışmalarını bilmelidir. Ölçme değerlendirme, kalite kontrol, risk analizi ve kontrolü, validasyon konularında deneyimli olmalıdır. Çünkü validasyon, riskin tama- mıyla kontrol altına alınması anlamına gelir. MSÜ yöneticisi, kalite yönetim sistemi için gerekli proseslerin oluşturulması, uygulanması ve sürekliliğinin sağlanmasından; sistemin performansı ve iyileştirilmesi için ihtiyaçları belirlemek ve üst yönetime bildirmekten ve tüm personelin görev, yetki ve sorumluluklarının tanımlanması ve dokümante edilmesin- den sorumludur.
MSÜ’deki aktivitelerin günlük akışından sorumlu olan kişi “servis sorumlusu”dur. Dezen- feksiyon, antisepsi ve sterilizasyon konusunda yeterli bilgi ve donanıma sahip, bu konuda bir sertifika programını tamamlamış bir personel olmalıdır. Kontrol sonuçlarının düzenli takibi ve kaydı, arıza, bakım, onarımların takibi, malzeme takibi ve ihtiyaçların belirlenme- si, kalite indikatörlerinin ve yazışmaların takibi, personelin günlük-haftalık çalışma planla- rı, yıllık izinlerin planlanması, ünite personeline yönelik hizmet içi eğitim ve diğer sosyal faaliyetlerin organizasyonu servis sorumlusunun sorumluluklarındandır.
Ünitede çalışan tüm personel dezenfeksiyon ve sterilizasyon konusunda eğitimli olmalı- dır. Sürekli hizmet içi eğitimlere katılarak eğitimin devamlılığı sağlamalıdır. Görev, yetki ve sorumluluklarını bilmelidir. Görev alanı ile ilgili uygulama ve kalite kontrol standartlarını bilmeli ve uygulamalıdır.
MSÜ İşleyişi, planlama, organizasyon, koordinasyon, kontrol-denetim, ölçme-değerlen- dirme ve iyileştirme basamaklarından oluşur. Sorumluluk alanlarının belirlenmesi, kalite kontrol standartlarının saptanması, ihtiyaçların belirlenmesi planlama basamağında ya- pılırken, organizasyon basamağında standart uygulama prosedürleri yazılır, malzeme ve cihaz temini sağlanır. Çalışma ve iş programlarının periyodik olarak hazırlanması ile koor- dinasyon sağlanır. Kontrol ve denetimler hastanenin kalite yönetim sistemiyle doğrudan ilişkili olabileceği gibi, bağımsız olarak ISO 13485 denetimleri de yapılabilir. Ülkemizde tüm hastanelerde Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenen Sağlıkta Kalite Standartları uygu- lanmakta ve denetlenmektedir.
Teknik yapılanmada, kirli, temiz, steril ve destek alanların fiziksel olarak ayrılması son de-
rece önemlidir. Alan ayrımları, duvar, döşeme, tavan, aydınlatma, havalandırma, su siste- mi, malzeme ve personel trafiği, makine teçhizat konusunda ayrıntılı bilgiye DAS Derneği tarafından hazırlanan Sterilizasyon ve Dezenfeksiyon Rehberi’nden ulaşılabilir.
Zeminler kolay temizlenebilir, yırtılmaya dirençli, aletlerin yere düşmesi durumunda kolay görülmesini sağlayacak bir renkte, zeminler duvar taban birleşim noktaları monolitik, ek- lemsiz olmalı, köşeler yuvarlatılmalıdır. Zeminler ve duvarlarda vakumlama ve yıkamaya dayanacak malzeme kullanılmalıdır. Seramik mümkünse tercih edilmemeli ama zorunlu olarak yapılacak ise kullanılacak derz dolgusu beton olmalıdır. Duvar boyası mikroorga- nizmaların kolonize olmasını engelleyecek şekilde, düzgün, pürüzsüz, antistatik, epoksi boya olmalıdır.
Tavanlar yoğunlaşmayı, toz birikmesini ve muhtemel kirlilik kaynaklarını en aza indirge- mek için gömülü ve kapalı armatürlerle düz bir yüzey oluşturacak şekilde inşa edilmelidir.
Çalışma alanlarının üzerindeki borular ve öteki armatürler kapatılmalıdır. Parçacık veya elyaf döken maddeler tavan yapılanmasında kullanılmamalıdır. Yıkanabilir malzeme kul- lanılmalıdır.
Havalandırma merkezi sistem olmalı, hava türbülansı yaratacak herhangi bir araç kullanıl- mamalı, saatte en az 10 hava değişimi sağlanmalıdır. Hava dolaşım sistemi aşağıya çekişli olmalı ve hava akımı temiz alanlardan kirli alanlara doğru akmalıdır. Sıcaklık, personelin rahat çalışmasını sağlayacak sıcaklıkta, mikroorganizmaların üremesini artıracak düzeyin altında, tercihen 18-22oC olmalıdır. Nem %35-60 arasında olmalı ve cihazların oluşturdu- ğu ısı ve nem hesapta tutulmalıdır.
El yıkama lavaboları kirli, temiz ve steril alanlar arasındaki geçiş noktalarında ve dinlen- me ve destek alanlarında bulunmalıdır. Lavaboların yanına sıvı sabun, el dezenfektanı ve kağıt havlu eklenmesi gereklidir. Kontaminasyon riski nedeni ile cerrahi tip ya da fotoselli olması önerilir.
MSÜ’nin düzgün işletilebilmesi için kurumsal ve teknik yapılanmadaki esaslara uyulma- sı, standartlar ve rehberler ışığında standart uygulama prosedürlerinin oluşturulması ve denetlenmesi gereklidir. Sağlık hizmetinde kalite standardının yükseltilebilmesi ancak bu yolla mümkündür.
KAYNAKLAR
1. DAS Derneği Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksiyon Rehberi, 2015.
2. AFS Working Group. Architecture and Sterilisation Premises. Central Service, 2008; 16: 196-293.
3. T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Sağlıkta Kalite ve Akreditasyon Daire Başkanlığı. Sağlıkta Kalite Standartları, versiyon 5. https://kalite.saglik.gov.tr/content/files/Yayin2016/SKS_Hastane_Seti_V_5_R_1.
pdf.
Cerrahi Hemşireliğin Tarihsel Gelişimi
Sabiha Akdeniz Günay
Hacettepe Üniversitesi Hastaneleri, Ankara
Arapça kökenli bir sözcük olan “cerh” yara, “cerrah” ise “yara ile uğraşan kişi” anlamın- dadır. Bu sözcüklerin anlamlarından yola çıkılarak cerrahi hemşireliğini, yara bakımı ya- pan; yaralı hastanın bakımını sağlayan kişi olarak tanımlamak olasıdır. Ancak günümüzde sağlık alanındaki ilerlemeler beraberinde sağlık profesyonellerinin de gelişmesini zorunlu kılmış, hekim, hemşire ve diğer sağlık profesyonelleri çağın gelişimine ayak uydurabilmek için çeşitli yollara başvurarak gelişimlerini sürdürme çabasına girmişlerdir. Geleceğe ışık tutmak adına burada öncelikle tarihsel süreci incelemek gerekir.
Yazılı Tarih Öncesi Cerrahi/Cerrahi Hemşireliği:
Bu dönemde insanlar genellikle hastalıkların kötü tanrılar tarafından gönderildiğini dü- şünüyorlardı. İlk insanlar muhtemelen kanamaları durdurmaya çalıştılar ancak, elde kanıt olan ilk cerrahi tedavi kraniyel dekompresyondur (Brieger GH. (1997). Kafatasının bir kıs- mının matkap benzeri aletlerle çıkartılması kafa travması, epilepsi tedavisi için oldukça sık uygulanan bir tedavi biçimiydi. Bu yüzyılın başına kadar bazı ilkel kabilelerde bu yöntem halen kullanılmaktaydı (Brieger 1997). Neolitik çağda MÖ 8.500-7.700’lü yıllar arasın- da Aksaray’ın, Gülağaç İlçesi Kızılkaya Köyü yakınlarındaki Aşıklı Höyükte yapılan kazıda ölülerin anne karnındaki pozisyonda-dizler karına doğru çekik-yatırılmış olduğu, ortaya çıkarılan 65 iskeletin kafatasları incelendiğinde ise, bir bireyin beyin ameliyatı geçirdiği ve bu işlemden sonra bir süre yaşadığı belirlenmiştir. Bu insanlık tarihinde tespit edilebilen en eski beyin ameliyatıdır. Yine MÖ. 7.300-6.220 yıllarına ait, Ukrayna-Kiev yakınlarında bulunmuş bir eski kalıntıda, trepanasyon yapılmış bir kafatası bulunmuştur. Truva savaşın- da yaralanan Petroklos’un yarasını sevgilisi Aşil’in günümüzdeki yönteme çok benzer şe- kilde sararkenki resmi, Berlin’deki Eski Eserler Müzesinde sergilenmektedir (Osler 2001).
Bu dönemde hiç kuşkusuz fiziksel ve ruhsal sorunları olan ve öz bakımını sürdüremeyen bireylerin bakımları da başkaları tarafından yapılmıştır. Ancak bakımı kimlerin, nasıl yap- tığını gösteren kanıt/belgelere rastlanamamıştır (Onat 1996, Brieger 1997, Osler 2001).
Mısır Çağında Cerrahi/Cerrahi Hemşireliği: Mısır Çağında hastalıkların “görünmez dün- yadan” geldiğine inanılıyordu (Brieger 1997). Eski Mısırlılar eczacılık konusunda çok iler- lemişlerdi. Her türlü hastalık için hayvan salgı ve organlarından yapılmış ilaçlar ve özel diyetler vardı. Mısırlı mumyalarda düzgün iyileşmiş kırıklara ve ameliyat izlerine rastlan- mıştır. 16. Yy’da Papirüslerin Aşil Yara Sararken okunmasından sonra, Mısır’da cerrahi giri- şim ve yara bakımı yapıldığı, yine Milattan Önce (MÖ) 3000’li yıllarda sünnetin çok yaygın olduğunu görmekteyiz. Sünnetin Musevi ve Müslümanlara eski Mısır yoluyla geldiği dü- şünülmektedir. MÖ 3000’li yıllarda Ebers ve E.Smith Papiruslarında cerrahi uygulamalar ve meme kanseri tanısı görülmektedir. Cerrahi bu devirde çok gelişmemiştir. Ancak ısı ile koterizasyonun yaygın olarak kullanıldığı belirlenmiştir. (Atatürk Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 2009;12:1-106. Eski Mısır döneminde dikkat çeken diğer bir özellik ise, temizliğe verilen aşırı önemdir. Yerleşim birimlerinin, şehirlerin ve kişilerin temizliği yasalar ile düzenleniyordu.
Mezopotamya’da Cerrahi/Cerrahi Hemşireliği: Mısırdaki kadar ileri bir uygarlık kuran Asur ve Babil devletlerinde hastalıkların görünmez şeytanlar tarafından oluşturulduğuna inanılırdı. Rahip hekimler hastalarına çeşitli büyülü sözler ve dualar reçete ederlerdi. Bu devirde hayvanların iç organlarına bakarak geleceği tahmin etmek çok geliştiği için ana- tomide buna paralel olarak ilerlemiştir. En çok saygı duyulan organ, büyüklüğü ve kan- lanması nedeniyle karaciğer olmuştur. Bu nedenle karaciğer ruh ve aklın merkezi kabul edilmiş ve bilinen ilk anatomik model kilden yapılmış koyun karaciğeri olmuştur. Bu dö- nemde veterinerlik ayrı bir dalmış ve abse drenajı, yara tedavisi gibi cerrahi girişimlerin oldukça yaygın olarak kullanıldığı görülmektedir (Osler 2001).
Hindistan’da Cerrahi/Cerrahi Hemşireliği: Hindistan’da zina cezası olarak burun kesil- mekteydi. Bu kişilere yapılan cerrahi girişimler plastik ve estetik cerrahinin gelişmesini sağlamıştır. Günümüzde bu girişimler Hint plastiği olarak bilinir. İlk olarak MÖ 800’lü yıl- larda Hindistan’da hemşireliğin ilk prensip ve uygulamaları ile ameliyathane hemşireliğin- den söz edilmektedir.
Hindistanlı hekim Susruta, ilk kez cerrahide hemşireleri asistan olarak çalıştırmıştır. Bu dönemde Hindistan’da ameliyatlar büyük bir salonda kalabalık gözlemciler önünde yapı- lıyor, eldiven kullanılmıyor, aletler yıkanarak temizleniyor, ensizyon yeri iltihabın akması için açık bırakılıyordu. MÖ 800’lü yıllardan 1900’lü yıllara kadar tıp tarihinde hemşire/
hemşirelik/cerrahi hemşireliği ile ilgili bir bilgi/gelişmeye rastlanmamaktadır (Atatürk Üni- versitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 2009;12:1-107).
Hindistan’da Cerrahi Yunan ve Roma Devrinde Cerrahi/Cerrahi Hemşireliği: Bu dö- nemde cerrahi özel bir uzmanlık dalı idi. Ancak egzersiz, diyet ve ilaçlar işe yaramadığı zaman cerraha başvuruluyordu. Yunan tıp tarihi ve bilgisi Hipokrat’a dayandırılır. Tüm ki- tapları kendisi yazmamış bile olsa, onun adıyla yazılmış kırıklar, çıkıklar ve diğer cerrahi girişimler için kitaplar vardır. “Cerrahi üzerine” adlı kitapta yazar bir cerrahın özellikleri ve ne bilmesi gerektiği ile tedavi basamakları hakkında ayrıntılı bilgi vermektedir. Hipokrat kitaplarında hastalıkların kaynağının insan vücudunu oluşturan kan, balgam, sarı safra ve siyah safra gibi dört temel sıvının birbirine olan oranının bozulması olduğu düşünülmüştü.
İskenderiye Tıp okulunun kurulmasına kadar tıp konusunda başka ilerleme olmamıştır.
Bu okulun en tanınan kişisi olan Praksagoras oldukça cesaretli bir hekimdi. Barsak tıka- nıklığında karnın açılmasını, tıkanan kısmın çıkartılmasını ve uçların birbirine dikilmesini önermiştir (MÖ 300). Onun öğrencisi olan Herofilus zamanında İskenderiye tıp okulunda insan anatomisi konusunda büyük ilerleme sağlanmıştır. Kalp kapakları, beyin kısımları ve duodenum tanımlanmış, sinirlerin gerçek işlevi anlaşılmış ve motor ile duyu sinirleri ayrılmıştır. Milattan Sonra (MS) 130’da Bergama’da doğan Galen, geniş çaplı fizyolojik deneyler yapan ilk kişidir. Daha önce inanıldığının aksine arterlerde hava yerine kan taşın- dığını deneylerle göstermiştir.
Ortaçağ Avrupa’sında Cerrahi/Cerrahi Hemşireliği: Bu dönemde daha önce üretilen eserler ve fikirler ile bunları savunan insanlar sistematik olarak yok edilmiştir. On birinci yüzyılın sonunda cerrahlar kendi loncalarını kurmaya başlamıştır. Ancak bunlarla birlikte daha da az eğitim görmüş olanlar yani berberler ortaya çıkmıştır. İngiltere’de berberler ve cerrahlar loncası 14. yy’da birleşmiştir ve 1540’da yapılan bir anlaşma ile cerrahlar berberlik yapmama ve berberlerde yaptıkları cerrahinin diş hekimliği konusunda sınırlı kalma konusunda anlaşmışlardır (Atatürk Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 2009;12:1-108).
Ortaçağ Avrupası’nda cerrahide tıptaki ilerlemelerin tersine gerileme olması cerrahinin tıptan ayrılması ve anatominin ihmali olmak üzere iki nedene bağlanır. Ancak barutun
icadı ve 14.yy başlarında olan savaşlar cerrahiye ilginin artması ve gelişmesine neden ol- muştur. Cerrah Anatomist Andreas Vesalius, De Humani Corporis Fabrica, “İnsan Bedeni- nin Oluşumu Üzerine” adlı eserini 1543 yılında yayınlamış ve bu çalışmayla tıp ve cerrahi arasındaki bağın tekrar güçlenmesine yardımcı olmuştur.
İslam-Arap Döneminde Cerrahi/Cerrahi Hemşireliği: Roma imparatorluğu ’nu yıkan barbarların aksine Araplar ele geçirdikleri toprakların kültürünü ve bilgi birikimini öğren- meye çalışmışlardır. Bu nedenle eski Yunan bilim kitaplarının hemen hepsi Arapca’ya çevrilmiş ve böylece yakılmaktan kurtulmuştur. Ayrıca bilim korunmakla kalmamış, yeni bilgiler de üretilmiştir. Bu dönemde ilk göze çarpan isim çok iyi bir gözlemci olan “Razi”
dir. Bir diğer önemli isim ise Horasan’da doğmuş olan “İbn-i Sina”dır. Yazdığı kitap “Ka- nun” diğer tüm kitaplardan daha uzun süre gündemde kalmış bir başyapıttır.
El-Zahrevi ise, yazdığı kitapta koterizasyon ve kemik kırıklarının redüksiyonu üzerine ay- rıntılı bilgi vermiştir.
Ayrıca bu devirde yapılan hastaneler 20.yy hastaneleri ile kıyaslanabilecek düzeyde ba- şarılıdır. Bu hastanelerde Katarakt ve trahom için gelişmiş cerrahi yöntemler uygulamış- lardır.
Ayrıca üretra taşının çıkarılması, abse drenajı için özel aletler icat etmiştir (Onat 1996, Brieger 1997, Lewis et al. 2000, Osler 2001).
Rönesans Döneminde Cerrahi/Cerrahi Hemşireliği: Bu dönemde üniversiteler yaygın- laşmış ve cerrahi de hak ettiği önemli konuma doğru yol almıştır. Bu dönemde insan ana- tomisinin tam yapısı belirlenmiş ve fizyolojiyi araştırmak amacıyla deneyler yapılmıştır.
Amerika Kıtasında Cerrahi/Cerrahi Hemşireliği: Virginia eyaletinin Jamestown kasaba- sında, 1607’de beyin ağrılarının nedenini bulmak amacıyla bir beyin ameliyatı yapılmış;
ameliyatta kafatasına, ince döner bir testereyle iki delik açılmıştır. (Atatürk Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 2009;12:1-109). Bu kafatasının bulunduğu kazıda aynı zamanda; kesiciler, kurşun çıkarıcılar, ilaç kavanozları da bulunmuştur.
Modern Tıp Döneminde Cerrahi/Cerrahi Hemşireliği: Bu dönemde hastalıklı anatomi incelenerek hastalıkların nedeni ortaya konulmaya çalışılmıştır.1800’lü yılların başında cerrahi alanda anestezi ve mikropların tanımlanmasını içeren iki devrim olmuştur. 1846’da W.Thomas Morton tarafından eter anestezisi altında yapılan bir cerrahi girişimle gösteril- miştir. Ancak bu döneme değin her türlü yaralanmadan sonra olan enfeksiyonun önüne geçmek mümkün olamamıştır. Bu alandaki önemli gelişme Pasteur’ün 1857 yılında fer- mentasyona neden olan olayı tanımlamasıdır. Lister yara enfeksiyonlarının önlenmesinde Pasteur’ün mikrop teorisini göz önüne alarak bazı uygulamalar başlatılmıştır. Ameliyat odasının kaynar suyun buharı ile spreylenmesi ve kullanılan malzemenin ve ameliyata girecek kişilerin ellerinin karbolik asit ile temizlenmesi bu sistemin iki ana basamağını oluşturduğu görülmektedir. Böylece 19.yy sonunda sağlanan gelişmelerle cerrahinin ge- lişmesinin önündeki iki büyük engel olan “ağrı” ve “enfeksiyon” ortadan kaldırılmıştır (Fet- ter 1996, Brieger 1997, Erdil ve Elbaş 2001, Saniç 2001).
İlk olarak Milattan Önce (MÖ) 800’lü yıllarda Hindistan da hemşireliğin ilk prensip ve uygulamaları ile ameliyathane hemşireliğinden söz edilmektedir. Hemşirelik derslerinde cerrahi aletler ve ameliyata hazırlık, bandajlama ve hemostaz konularına ilk kez 1875’ler- de yer verilmiştir. Cerrahi hemşiresinin 1890’larda görevi cerraha ameliyat sırasında sün- ger uzatmak ve sargı beziyle asiste etmekti. Smith ameliyathane hemşiresi olarak ilk defa 1916’da maske ve kep giymiştir. M.Crawford 1945’te scrub ve sirküle hemşire kavramla- rını kullanmıştır.
Amerika Birleşik Devletleri (ABD)’nde 1903‘te Ameliyathane Hemşireliği lisans diploma- sı verilmiştir. Assocation of Operating Room Nurses (AORN) “Amerikan Ameliyathane Hemşireler Birliği” 1949’da kurulmuştur. İkinci Dünya Savaşı sırasında hemşirelere ame- liyathanenin hazırlanması, anestezi, asepsi, cerrahi aletler, hasta bakımı ve ameliyathane personelinin sorumluluğu verildi. Hastanın ameliyata hazırlığı, ortamın hazırlanması ve hastadan anamnez alma görevi 1900-1919 yılları arasında hemşireye verilmiştir.
1940-1959 arasındaki yıllar hemşirelerin cerrahi hastasının bakımında hızla ilerlemesini sağlamıştır. Bin dokuz yüz altmışlardan sonra hasta eğitimi, ameliyat öncesi hasta hazır- lığının bir parçası olmuş, bireysel/primer hasta hazırlığı, empati, fizyolojik hazırlık önemli hemşirelik uygulamaları olmuştur. Bu kadar uzun bir süreçte hemşirelik/cerrahi hemşire- liği sözcüklerine -MÖ 800’lü yıllar hariç- hiç değinilmemesi, tabii ki bu dönemlerde hasta bakımı yapılmadığı anlamına gelmemelidir. Ancak bu dönemlerde (Atatürk Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 2009;12:1-111) hasta bakımı gönüllülük/zorunluluk esa- sına dayalı bir yaklaşımla, eğitimi olmayan kiliselere sığınmış kadınlar ya da rahibeler tara- fından sürdürüldüğü de bilinmelidir (Russell 1995a, Russell 1995b, Chani 2003, Grindel 2004, Taylor 2006).
1. Florence Nightingale ve Cerrahi Hemşireliği: Modern hemşireliğin kurucusu Floren- ce Nightingale, aslında aynı zamanda modern cerrahi hemşireliğinin de temellerini bu dönemlerde atmıştır. Nightingale, Kırım savaşı sırasında yaralı askerlere bakmak için Tür- kiye’ye geldiğinde. Sanitasyonsuzluk, su kirliliği, pansuman malzemelerinin bazılarının yokluğu, bazılarının azlığı, bit salgını gibi birçok çevresel problemlerle karşılaşmıştır. Flo- rance Nightingale burada öncelikle temiz çevre ve su koşullarını sağlamış, hastaların ya- tak ve çevrelerinin temizliğine önem vermiş, salgınlar için önlem almış, pansumanlarında asepsi ilkelerine uyulmasını sağlamış ve enfeksiyon riskini ortadan kaldırmıştır. Bu sağla- dığı koşullarla cerrahi hemşireliğinin önemini gözler önüne sermiştir. Disiplinli çalışmaları sonucunda ölüm oranını %42’den %2’ye düşürmüştür.
2. Savaşlar/Felaketler ve Cerrahi Hemşireliği: Hiçbir haklı nedeni olmamasına ve hepi- mizin karşı olmasına karşın savaşlar bazı mesleklerin ve bazı hastalık/sendromların geliş- mesine katkı sağlamıştır. Savaşlar ve doğal afetlerin belki de en fazla katkısı tıp bilimlerine ve dolayısıyla da hemşirelik/cerrahi hemşireliğine olmuştur.
3. Sağlık Bilimlerindeki Gelişmeler ve Cerrahi Hemşireliği: On dokuzuncu yy sonları ve 20.yy başlarında ABD’de yetişkin hastalar dahiliye, cerrahi ve kadın hastalıkları ve doğum olarak ayrılmış, bu ayrıma hemşirelik okulları da ayak uydurmuştur. Bu dönemde ABD’le- rinde faliyet gösteren Ulusal Hemşirelik Eğitim Cemiyeti (NLNE) eğitim programı; “Da- hiliye Hemşireliği”, “Cerrahi Hemşireliği” ve “Halk Sağlığı Hemşireliği” olarak ayrılmıştır.
Ulusal Hemşirelik Eğitim Cemiyeti 1930’larda cerrahi ve cerrahi hemşireliği ayrımının ya- pay olduğunu, bunun yerine “Dahiliye ve Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği” ya da “Yetişkin Sağlığı Hemşireliği” olarak tek bir isim altında toplanmasının uygun olacağına karar veril- miştir. Çünkü bu cemiyet üyelerine göre, cerrahi hemşireleri cerrahi olarak tedavi edilen dahiliye hastalarına bakım vermekteydiler.
1949’da AORN (Assocation of Operating Room Nurses) Ameliyathane Hemşireler Birliği kurulmuştur.
ABD’lerinde Ulusal Hemşirelik Eğitim Cemiyeti 1937’de “Dahiliye ve Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği”ne yönelik ortak kurslar düzenlemişler ve bir rehber hazırlamışlardır.
Bu yaklaşım 1960’larda “Dahiliye ve Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği” olarak okul müfredatlarına girmiş, “Dahiliye ve Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği”ni içeren bakım standartları geliştirilmiş, Amerikan Hemşireler Birliği (ANA; AHB)’nden bir komite
“Medical Surgical Nursing“, “Dahiliye ve Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği” kitabını yazmıştır.
Ülkemizde hemşireliğin temellerinin oluşturulmasında Prof. Dr. Besim Ömer Akalın’ın 1907 yılında Londra’da düzenlenen Kızılhaç konferansında Florence Nightingle ile tanış- ması önemli rol oynamıştır.
Safiye Hüseyin (Elbi); İlk batı kültürü ile yetişen hemşiremizdir. Çanakkale Savaşı başla- dığında gönüllü hastabakıcı olarak yazılmış ve Reşit Paşa Hastane Gemisi’ne baş has- tabakıcısı olarak verilmiştir. Ayrıca Balkan muharebelerinde de hastabakıcı olarak görev almıştır.
Prof. Dr. Akalın hemşireliğin ülkemiz için bir gereksinim olduğunu belirterek Kızılay Ce- miyetine böyle bir girişim önermiştir. Bunun sonucunda 1912 yılında Kızılay Cemiyeti İs- tanbul’da “altı ay” süreli hastabakıcı kursu açmıştır. Birinci Dünya savaşında müttefik as- kerlerine bakım verilmesini sağlamak için 1920 yılında Amiral Bristol Sağlık Meslek Lisesi açılmıştır. Daha sonraki yıllarda hemen hemen her ilde Sağlık Bakanlığına bağlı Sağlık Meslek Liseleri açılmıştır.
Ülkemizde üniversite düzeyinde ilk Hemşirelik Yüksekokulu 1955 yılında Ege Üniversi- tesi’nde açılmıştır. Bu aynı zamanda Avrupa’da üniversite düzeyinde açılan ilk hemşirelik okuludur.
Hemşirelikte yüksek lisans programları ilk kez 1968 yılında, Doktora ise 1972 yılında Ha- cettepe Üniversitesinde başlamıştır. Ayrıca On yılı aşkın bir süredir Cerrahi hemşireliğinin alt dalları olarak Acil ve Ameliyathane Hemşireliği Yüksek lisans programları Marmara Üniversitesi Hemşirelik Yüksek okulunda sürdürülmektedir.
Hemşirelik alanında Türkçe kitap yetersizliği 1990’li yıllarda hemşire öğretim elemanları tarafından yazılan kitaplarla giderilmeye başlanmış olup, bu yönde çabalar büyük bir hız- la sürmektedir (Grindel 1993a, Grindel 1993b, Fetter 1996, Ulusoy 1998, Erdil ve Elbaş 1999, Karaöz 2000, Chani 2003).
Tıbbi dökümanların sayısının artırılması cerrahi hemşireler için, sağlık ve bakım hizmetle- rini sunma yöntemlerinde ciddi kolaylık sağlamaktadır. Fakat tek başına yeterli olmadığı da bir gerçektir. Çünkü; ‘’Ameliyathane Hemşireliği’’ branş olarak lisans eğitim programın- da yeterince yer almamaktadır (Kanan ve Atilla 2002). Ameliyathane konusunda yeterli eğitimi almadan mezun olan ameliyathane hemşireleri için her zaman adaptasyon daha zor olmuştur (Yıldırım, Bakır 2000). Bunun nedeni olarak ameliyathane hemşireliğinin, profesyonel hemşireliğin psikomotor beceri ve teknik yönlerini ortaya çıkaran ve sürekli mesleki gelişmeyi gerektiren etkinliklerden oluşması söylenebilir. Ameliyathane, yüksek teknolojik araç ve gereçlerin kullanıldığı, yeni bilgilerin ışığında çeşitli ameliyat teknik- lerinin uygulandığı, ekip çalışması ve doğru kararların hızla alınmasının önemli olduğu bir ortamdır (Dramalı ve Demir 1996, Kanan, Aksoy, Akyolcu 2000). Genel bir eğitimin- den mezun olan yeni hemşirelerin böylesine karmaşık, özel bilgi ve beceri gerektiren bir ortamda çalışmaya başlamak, hemşirenin uyumunu geciktirmektedir. Bir ameliyathane hemşiresinin usta-çırak ilişkisi tarzında değil, sistemli ve etkin bir oryantasyon programı dahilinde geliştirilmesi gerekmektedir. Bu gelişmeyi destekleyen en önemli etkinlikler- den biri de yeni başlayanlar için planlanmış olan oryantasyon eğitimidir. Özellikle ame- liyathane hemşirelerinin oryantasyonu için yürütülen programların genel olarak sistemli bir biçimde hazırlanmadığı, çalışmaya yeni başlayan hemşirelerin çoğu kez deneyimli bir ameliyathane hemşiresi denetiminde usta-çırak ilişkisi tarzında eğitildiği bilinmektedir.
Oysa bir ameliyathane hemşiresinin büyük ameliyatlara girebilecek düzeye gelebilmesi için sistemli ve etkin bir oryantasyon programından geçmesi, daha sonra yetkilendirilme-
si gereklidir (Yıldırım ve Bakır 2001). Bu gelişmeyi destekleyen en önemli etkinliklerden biri de yeni başlayanlar için planlanmış olan oryantasyon eğitimidir. Oryantasyon, işe yeni başlayanlara uygulanan ve onları kurumun amacına, felsefesine, politikasına, organizas- yonuna ve çalıştıkları ekibe uyumlarını sağlamak amacıyla düzenlenen başlangıç ve bitiş tarihi belli olan bir uyumlaşma sürecidir (Kanan, Atilla 2002). Oryantasyon eğitimi, özel- likle kullanılan teknik araç-gereç ve işleyiş açısından karmaşık olan, özel bilgi ve beceri gerektiren birimlerde çalışanların işe uyumunu sağlamada çok önem taşımaktadır. Ame- liyathanede çalışmaya başlayan hemşirelere yönelik hazırlanan oryantasyon programı, hastaya yönelik kaza, yaralanma, enfeksiyon, yanık vb. riskleri azaltacaktır. Ayrıca, has- tanenin örgütsel yapısı, hemşirelerin özlük hakları ve sorumlulukları ameliyathane ekibi ve çalışma ilkeleri, ekip içi iletişim ve etik, ameliyata özel cerrahi malzemelerin hazırlığı, kullanımı, bakım ve onarımı, enfekte vakalara ilişkin evrensel önlemler, asepsi ilke ve yön- temleri, ameliyata girme ve vaka takibi yapma, hastanın cilt hazırlığı, hastayı bilgilendirme ve hastaya psikolojik destek ve ameliyat masası hazırlama konuları yer almalıdır. Oryan- tasyon programı oluşturulurken; Cerrahi Hemşireliği Derneği, Ameliyathane Hemşireleri Derneği ve Association of Operation Room Nurses (AORN)’un önerileri ile ameliyathane hemşirelerinin görüşlerinin dikkate alınması önerilmektedir. AORN’un ameliyathane or- yantasyon programı kapsamında yer almasını istediği konular şunlardır;
• Ameliyathane Hemşiresinin Rolleri,
• Hasta Kabulü,
• Hasta Nakli,
• Hasta Hakları,
• Hastanın Ameliyata Fiziksel, Yasal, Psikolojik Hazırlığı,
• Asepsi,
• Ameliyathane Trafiği,
• Ameliyatlarda Kullanılan Malzemeler, ·Masa Hazırlığı,
• İnsan Anatomisi-Fizyolojisi,
• Sayımlar,
• Kayıt Tutma ve Güvenlik Önlemleri (radyasyona, lazer, enfeksiyon, kimyasal, biyolojik, fiziksel etmenler, yangın, felaket, zehirlenme vb. konularda) (Göçmen 2004, 2006)’ni içermelidir.
Sonuç olarak; tıbbın tarihsel sürecinde göz ardı edilen cerrahi tedavi ve cerrahi hemşi- reliğinin yaralanan ilk insanla başladığını ve gelişim yönünden çok hızlı yol aldığını söyle- mek doğru bir tespit olacaktır. Yukarıda ayrıntılarıyla cerrahi hemşireliğin önemi vurgulan- mıştır. Günümüzde ne yazık ki cerrahi hemşireliğin gelişimi sağlıkta dönüşüm politikaları çerçevesinde açılan özel hastanelerin fazla oluşu, var olan hemşire sayısı ile orantısızlığı cerrahi hemşireliğin gelişimine ilerde çok fazla engel teşkil edeceğini belirtmekte ya- rar var. Çünkü özel sağlık kurumlarında düşük ücret ve usta çırak ilişkisi ile yetiştirilerek ameliyathane hemşiresi olarak tanımlanan yüzlerce çalışan olduğunu görmezden gelen bir özel hastaneler denetim sistemi mevcuttur. Bizler bugün diğer sağlık bakım alanla- rında olduğu gibi cerrahi alanlarda acil tıp teknisyenleri, sağlık teknisyenleri, biyologlar vb. hemşirenin yerine hasta sağlığı hiçe sayılarak hizmet sunmaya devam etmektedirler.
Toplum sağlığını hiçe sayan bu uygulama ve girişimlerin iyi bir denetim ve kontrol meka- nizması ile ivedilikle giderilmesi zorunludur.
KAYNAKLAR
1. Brieger GH (1997). The Development of Surgery. Editörler: Sabiston DC, Lyerly HK, Textbook of Surgery, Philadelphia: 1-16.
2. Chani PS (2003). Susruta and our heritage. Indian Journal of Plastic Surgery 36:4-13. Erdil F, Elbaş NÖ (2001).
3. Atatürk Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 2009; 12: 1 113
4. Grindel 1993a, Grindel 1993b, Fetter 1996, Ulusoy 1998, Erdil ve Elbaş 1999, Karaöz 2000, Chani 2003).
5. Cerrahi Hastalıklar Hemşireliği. 4. Baskı, Aydoğdu Ofset, Ankara. Fetter MS (1996). Positioning adult health nursing for the future. Medsurg Nursing 5(5): 311-312.
6. Medical-surgical nursing: a unique specialty. Medsurg Nursing 2(1): 57-8. Grindel CG (2004).
7. The leadership role of medical-surgical nurses: what is it? Medsurg Nursing 13(6): 361-2. Karaöz S (2000). 9.
8. Cerrahinin Tarihçesi. Editör: Sayek İ. Temel Cerrahi, Güneş Kitapevi, Ankara: 5-27.
9. Mastering the magic of the future. Medsurg Nursing 4(5): 338, 340. Russell SS (1995b).
10. Saniç A (2001). Tıbbi cihaz ve aletlerin sterilizasyon ve dezenfeksiyonunda genel prensipler, II. Sterilizasyon Dezenfeksiyon Hastane İnfeksiyonları Kongre Kitabı, Samsun.
11. Ulusoy MF (1998). Türkiye’de Hemşirelik eğitiminin tarihsel süreci. Cumhuriyet Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi 2(1):1-8.
12. Kanan N, Atilla T (2002). Ameliyat hemşireliği oryantasyon programlarının süresi ne olmalı?. Hemşirelik Forumu Dergisi, 5 (3-4): 13-18.
13. Kocaman G, Uyer G. (2000). Hemşirelik ve eğitim, Hemşirelik Hizmetleri Yönetimi El Kitabı. Vehbi Koç Vakfı Yayınları II. Baskı No:15, İstanbul, s. 166-170.
14. Şelimen D. (1991). Ameliyathane hemşirelerinin bilgi düzeyleri ve ameliyathane hemşireliğinde mezuniyet sonrası eğitimin gerekliliği konusunda bir araştırma. Marmara Üniversitesi Hemşirelik Dergisi. 1991, 1:24.
15. Yıldırım A, Bakır S. (2000). Ameliyathane hemşireliğinin tarihi, Ameliyathane Hemşireliği. Özaşama Matbaacılık Ltd Şti. Ankara, s.119-122.
Ameliyathane Standartlarında En Güncel Bilgiler
Filiz Öğce
İzmir Ekonomi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi, Hemşirelik Bölümü, İzmir
Ameliyathaneye alınan her hastanın yüksek kalitede güvenilir tıbbi bakım almasının sağ- lanması sağlık çalışanlarının en temel sorumluluğudur. Ameliyathanede göz önünde tutulması gereken diğer önemli bir husus da çalışan güvenliğinin sağlanmasıdır ki hem hasta bakımında kalitenin yakalanması hem hasta ve çalışan güvenliğinin sağlanması konusunda kanıta dayalı standartların belirlenmesi önemlidir. Bu bağlamda belirlenen standartların sürdürülmesi için çalışanın farkındalığının arttırılması ve düzenli aralıklarla verilen eğitimlerle bilgi akışının sürdürülmesi gerekir.
Güvenli Cerrahi Kontrol Listesi
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından Güvenli Cerrahi Kontrol Listesinin (GCKL) kurum- ların kendi gereksinimlerine göre düzenlenebileceğini belirtmesi üzerine Sağlık Bakanlığı ülkemizde güvenli cerrahinin hasta daha klinikte iken başlaması gerektiğini göz önünde tutarak dört basamaklı olarak düzenlemiştir. Her kurum iş akışına kontrol listesini de ekle- melidir. Cerrahi ekibin tamamı kontrol listesinin tüm aşamalarına katılmak ve sorumluluk almak durumunda olup ekipten bu konuda görevlendirilen bir kişi de takibini yapar. Bu kişi hemşire, teknisyen ya da klinisyen olabilir.
Klinikten Ayrılmadan Önce: Sözlü olarak hastanın kimliği, doğru tarafın işaretlenmiş ol- duğu, ameliyat onamı, hastanın açlığı, ameliyat bölgesi traşı, tahlil sonuçları ile birlikte ameliyathaneye gitmek için hazır olduğu kontrol edilir.
Anestezi Verilmeden Önce: Kontrol listesi sorumlusu, mümkünse hasta ile birlikte sözlü olarak kimlik doğrulaması, ameliyat alanı ve taraf doğruluğu ve bilgilendirilmiş onamın verilmiş olduğunu kontrol eder. Anestezi uzmanı ile hastanın kan kaybı riski, hava yolu açıklığı, alerjik durumu ve anestezi güvenlik kontrolünün tamamlanıp tamamlanmadığı sözel kontrol edilmelidir.
Ekip listede yer alan her bir maddeyi sesli onaylamalıdır, hastanın bilinci açık olduğu süre- ce havayolu / aspirasyon riski ve kan kaybına ilişkin sorular gizli tutulabilir.
Ameliyat Kesisinden Önce: Cerrah(lar) ve anestezist(ler) de dahil olmak üzere tüm ame- liyat ekibi tarafından doldurulacaktır.
Ameliyat başlamadan önce ekip üyeleri isim ve görevleri ile birbirlerine kendini tanıtma- lıdır. Görevlendirilen kişi, ekibin tam olduğunu onaylayıp kontrol listesinin bu bölümünde bulunan tüm noktaları sesli okuyarak kontrol listesini başlatacaktır. Doğru hasta, doğru yer, doğru ameliyat olduğu sesli olarak teyit edilmeli, profilaktik antibiyotik uygulaması, ameliyat sırasında kan şekeri kontrolü, varsa antikoagülan kullanımı ve derin ven trombo- zu profilaksisi sözel olarak kontrol edilmelidir.
Ameliyattan Çıkmadan Önce: Kontrol listesi sorumlusu, mevcut ekibin tam olduğunu onaylayıp kontrol listesinin son basamağındaki adımları sesli okuyarak işaretlemelidir;
gerçekleştirilmiş olan ameliyat, spanç ve alet sayımının tamamlanması ve ameliyatta alı- nan patoloji örneklerinin etiketlenmesi gözden geçirilmelidir.
Kontrol listesinde ameliyathanede yapılacak 2. 3. ve 4. basamakların kontrolünün tek bir kişide olması başarısı açısından önemlidir. Kontrol listesi sorumlusu, her bir adım ta- mamlanıncaya kadar ekibin bir sonraki aşamaya geçmesini önleyebilir, ancak bu durumda diğer ekip üyeleri ile gerginlik yaşanabileceği unutulmamalı bu nedenle sorumlu kişi be- lirlenirken dikkatli karar verilmelidir. GCKL görevlendirilen ekip üyesi ve sorumlu cerrah tarafından imzalanmalıdır.
Geri Bildirim: ameliyatta yapılan işlemleri gözden geçirmek için uygun bir zamanda cer- rah (lar) ve anestezist (ler) dahil olmak üzere tüm ameliyat ekibi geri bildirim verir; neler iyi gitti, listedeki adımlarla ilgili herhangi bir endişe, ameliyat dışındaki sorunlar, zamanlama sorunları gibi herhangi bir sorun ameliyathane sorumlusuna rapor edilmelidir.
Enfeksiyon Kontrolü
Tüm ameliyathane çalışanları enfeksiyon riskine karşı kendini, iş arkadaşını ve hastaları korumak için standart önlemlere uymalıdır.
Ameliyathanede Standart Önlemler 1. Yönetimde dikkat edilmesi gereken noktalar 2. Koruma ve Önlemler
• Cilt
• El hijyeni
• Eldivenler
• Gözler ve Ağız
• Ameliyat forma ve önlükleri
• Kesici/delici aletler
• Kan ve vücut sıvıları
3. Kaza maruziyeti; kesici alet yaralanması / konjonktiva / mukoz membrana sıçrama 4. Atıkların yok edilmesi
Aseptik Teknik
Ameliyathane çalışanları hastane kaynaklı enfeksiyonlardan kendini, meslektaşlarını ve hastaları korumak için aseptik teknik kurallarına uymalıdır.
Enfekte cilt lezyonu ya da üst solunum yolu enfeksiyonu olan çalışanlar herhangi bir cer- rahi asepsi işlemine katılmamalıdır. Çalışanlar steril ve steril olmayan malzemelerin ara- sındaki farkı bilmeli ve asepsinin devamlılığını koruma sorumluluğunu paylaşmalıdır.
Ameliyathanede çalışan herkesin enfeksiyon önleme ve kontrol işlemlerinde rol model olarak hareket etmesi beklenir, enfeksiyon önleme ve kontrol işlemlerinde ‘sıfır’ toleransa teşvik edilmelidir.
Cerrahi girişim uygulanan hastalarda enfeksiyonun önlenmesi ve kontrol edilmesinde;
ameliyat alanındaki tüylerin gerekmedikçe alınmaması, gerektiğinde ise elektrikli traş makinası (clipper) kullanılması, insizyon alanının ameliyat öncesi antiseptik bir solüsyonla temizlenmesi, ameliyat süresince hastanın vücut ısısının, yeterli oksijenasyon ve perfüz-
yonun korunması ve işlem sonunda uygun bir pansuman ile insizyon hattının kapatılması destek olacaktır.
Patoloji Örneklerinin Yönetimi
Ameliyatta, cerrahi prosedürler sırasında düzenli olarak örnek alınmaktadır. Her örnek doğru tanı konulabilmesi için gecikmeden ve bozulmadan en iyi koşullarda patoloji, bak- teriyoloji, histoloji veya sitoloji laboratuvarına ulaştırılmalıdır.
Özellikle tekrar alınması mümkün olmayan örnekler için özen gösterilmelidir;
• Beyin-omurilik sıvısı (BOS)
• Kemik İliği örnekleri
• Amniyotik Sıvılar
• Histolojik ve Sitolojik örnekler (idrarlar ve balgam numuneleri dışında)
• Ölüm sonrası alınan örnekler
• Patolog himayesinde alınan adli vaka örnekleri
• Klinik Mikrobiyoloji - Steril sıvılar, feçez dışındaki salgın örnekleri, geçici ikamet eden- lerden alınan örnekler, ameliyathaneden gelen örnekler. Diğer tüm örnekler ‘tekrar alı- nabilir’ özelliktedir.
Frozen:
Frozen gerektiren örneklerin bildirimi sağlık personelinin sorumluluğundadır; operasyon öncesinde ilgili numune formları doldurulmalı, ameliyat personeli kontrol etmelidir, nu- muneler frozen bakılacaksa sadece kuru kaplara yerleştirilmeli ve laboratuvara bekletil- meden sevk edilmelidir.
Ameliyat Forması
Ameliyathanede cerrahi ekibin giydiği forma ve iş kıyafetlerinin enfeksiyon bulaşmasına doğrudan etkisi olduğuna dair kesin bir kanıt olmamasına rağmen bulaşma riskini en aza indirme bakımından önemi vurgulanan formalar çalışan performansını kolaylaştırmalıdır.
Kol uzunluğu el hijyenine engel olmadığı gibi bakım esnasında hastalarla istenmeden temas etmemelidir.
İnsanların genel algıları cerrahi formanın temizlik ve hijyen anlamında tam bir güven duy- gusu oluşturduğu ve cerrahi ekibin tanınmasını kolaylaştırarak hastanın kafasındaki ‘bana kim bakım verecek’ sorusunu netleştirdiği yönündedir. Bu nedenle formalar her zaman temiz ve profesyonel görünümlü olmalıdır. Hastane dışına üniforma ile çıkmanın enfeksi- yonu arttırdığına dair bir kanıt yoktur ancak son zamanlardaki genel yaklaşım çalışanların çıkmadan önce değiştirmeleri ya da formalarının üzerine kapatıcı bir kıyafet giymeleri tar- zındadır. Kullanılan ameliyat formaları bir sonraki kullanım için muhafaza edilmemelidir.
Çalışanların kültürel ve inanç farklılıkları doğrultusunda giyinme rahatlığı olmalıdır; örne- ğin, yarım kollu kıyafetler hasta bakımı sırasında el ve bilek hijyeni için gerekli olmasına rağmen, diğer zamanlarda uzun kollu kıyafetler giyilmesine izin verilmelidir.
Ameliyathanenin kısıtlı / yarı kısıtlı alanlarında tüm çalışanlar cerrahi ortamında kullanıl- mak üzere tasarlanmış iki parçalı takımdan oluşan kıyafetleri giymelidir.
Ameliyat formalarının giyiminde; günlük kıyafetler ve alyans dışında tüm takılar çıkarılıp eller yıkanmalı, saç bonesi ve maske takılmalı, yeni yıkanmış cerrahi forma ve sadece
ameliyathanede giyilen temiz terlik ya da ayakkabı giyilmeli ve ameliyat formasını giydik- ten sonra da eller yıkanmalıdır.
Yaka Kartı her zaman görünecek şekilde takılmalı, eğer boyun askısı ile göğüs üstünde kalacaksa, steril alanı etkilememesi için yakanın içinde tutulmalıdır.
Ameliyat formaları ıslandığı ya da kirlendiğinde çıkarılmalı ve çapraz kontaminasyon ris- kini azaltmak için özel kirli çamaşır kutularına konulmalıdır. Kirli formalar, hastanede akre- dite edilmiş çamaşır makinalarında yıkanmalı, evde kesinlikle yıkanmamalıdır. Çalışanlar hastaları ve diğer çalışanları rahatsız edecek derecede yoğun parfüm kullanmamalıdır.
Yüzde ve görünen yerlerde piercing bulunmamalıdır.
Akrilik, jel kaplı veya fiberglas takma tırnaklar mantar ve gram negatif bakterileri barındı- rabileceğinden, ayrıca el yıkamayı inhibe edeceğinden kullanılmamalıdır.
Tüm çalışanlara otoklavlanabilir, anti-statik ayakkabı ya da arkası kayışlı terlik temin edil- melidir. Ayakkabılar kontamine durumda veya değişim odasında yerde bırakılmamalıdır.
Kişisel hijyen yüksek standartta olmalı; görev başında iken hastanın vücut sıvıları ile bu- laşma durumunda duş ve havlu sağlanmalıdır.
Hastaların, ameliyathaneye transferleri sırasında ameliyat önlüğünün üzerinden kendi sa- bahlığını giymesine izin verilmeli, kendi elbisesi yoksa tek kullanımlık önlük ile rahatlığı sağlanmalıdır. Göz ameliyatı gibi işlemlerde kendi kıyafetlerini giymelerine izin verilebilir.
Ameliyathanede Cep Telefonu Kullanımı
Çalışanlar hastanede cep telefonu kullanımı ile ilgili güvenlik politikasını bilmelidir. Ame- liyathanede cep telefonu kullanımı kesinlikle yasaktır. Telefon konuşmaları mola zamanı dinlenme odasında yapılabilir; hazırlık odası, anestezi odası ve ameliyat odalarında cep telefonları kapalı ya da sessiz modunda bulunmalıdır.
Ameliyat odasında hasta varsa konuşmak, mesajlaşmak veya telefonla fotoğraf çekmek kesinlikle yasaktır.
Çevre Temizliği
1. Ameliyathane Trafiği; ameliyathanedeki bakteri ve viral patojen sayısını sınırlamak için ameliyathanedeki çalışan ve hasta sayısınının minimumda tutulması gerekir. Ameliyat- hanede üç farklı alan bulunmaktadır;
Kısıtlı olmayan alanlar; bu alanda ameliyathane resepsiyonu bulunur ve trafik kısıtlaması yoktur, giriş çıkışlar manyetik kart ile sınırlıdır ve kapılar kapalı tutulmalıdır.
Yarı kısıtlı alanlar; bu alanda sadece ameliyathane kıyafeti giyen çalışan ve hastalar bu- lunmaktadır.
Kısıtlı alanlar; burada ameliyat odaları bulunur. Ameliyat esnasında çalışan sayısı ve ko- nuşma minimumda tutulmalı, havalandırmanın etkinliği için kapılar mümkün olduğun- ca kapalı olmalı, gerekli tüm ekipman ameliyat başlamadan önce içeride hazır bulun- durulmalıdır.
2. Çevre temizliği; ameliyathanede tüm çalışma yüzeyleri ve çevresi kurumun enfeksiyon önleme ve kontrol politikası ve temizlik kurallarına uygun olarak temizlenmelidir.
Ameliyat odasındaki görevli (sirküle) hemşire ameliyatlar arası temizliğin yapılmasını sağlar ve denetler. Gözle görülen bir kirlenme olmadığında kontaminasyon da yoksa
her ameliyattan sonra ortamdaki yüzeylerin dezenfekte edilmesi gerektiğini destekle- yen bir kanıt yoktur. Ancak ameliyat esnasında gözle görülen bir kirlilik oluştuğunda bir dezenfektanla (Çevre Koruma Ajansı-Environmental Protection Agency tarafından onaylanmış) ameliyat bitiminde dekontamine edilmesi gerekir. İş güvenliği ve Sağlık İdaresi (Occupational Safety and Health Administration) de bu konuda, kanla veya potansiyel infekte olabilecek tüm sıvılarla temas eden yüzeylerin ve aletlerin temiz- lenmesi ve dekontamine edilmesini önermektedir. En son ameliyat bitiminde yüzeyler bir dezenfektanla özel olarak ıslak vakumlanmalıdır. Hastane yönetmeliğine göre de ameliyathanenin tavan, zemin ve duvarlarının dezenfeksiyon ve temizliği uygun anti- bakteriyel özellikli temizlik malzemesi kullanılarak yapılması şarttır.
Girişlerdeki yapışkan yüzeyli paspaslar kiri tutmasına karşın ameliyathane içindeki bak- teri yükünü anlamlı olarak düşürdükleri ve cerrahi alan infeksiyonu riskini azalttıklarına dair kanıt yoktur.
Tehlikeli Madde taşıma
Ameliyathane çalışanları tehlikeli madde taşıma görev ve sorumlulukları doğrultusunda uygun eğitim almalı, üreticinin talimatlarına uyulmalıdır.
Kontamine atıkların atılmasından sorumlu çalışanlar koruyucu giysiler giymelidir. Tehlikeli maddelerle gelişen herhangi bir istenmeyen olayda İş Sağlığı Birimine rapor edilmelidir.
Yangın Önleme
Ameliyathanede olası yangın tehlikeleri:
Cilt hazırlığında kullanılan alkol; alkol bazlı cilt antiseptikleri yanıcıdır ve saçlı alanlarda emilir, kıvrım bölgelerinde farkedilmeden birikebilir. Bu nedenle steril drape kapatılma- dan önce kuruması için yeterli süre verilmelidir. Ayrıca, alkol alevlerini ameliyat ışıkları altında görmek zor olacaktır.
Monopolar elektrocerrahi ve lazer kullanımı; elektrocerrahide aktif elektrot cerrahi sa- hada bulunur ve geri dönüş elektrodu hastanın vücuduna temas halindedir. Akım aktif elektrottan devresini tamamlamış olarak hasta geri dönüş elektroduna geçer. Elektrocer- rahi üniteleri insizyon ve koagülasyon için yüksek frekanslı elektrik akımı kullanır. Bu da yangın için potansiyel bir ateşleme kaynağıdır, dikkatli kullanılmalıdır. Örneğin kullanım sırasında kömürleşmiş dokuların cihazın ucunda birikmesine izin verildiği takdirde yüksek sıcaklıkta elektrik arkı üretilmiş olur, elektrokoter uç temzileyicisi kullanılarak ark oluşması önlenmelidir. Ayrıca aktif elektrot, son derece yanıcı olan hidrojen ve metan içeren bağır- sak gazlarının mevcudiyetinde kullanılmamalıdır.
Baş ve boyun cerrahisinde; Yanıcı havayolu cihazları / anestezik gazlar ve cerrahi alanın yakınlığı yönünden dikkatli bir risk değerlendirmesi yapılmalı ve risk tespit edildiğinde tedbir alınmalıdır. Örneğin cilt hazırlığında yangın riskini önlemek için sadece sulu anti- septik cilt hazırlık solüsyonları kullanılmalıdır. Riskli durumlarda Nitröz Oksit (N2O) gazı yanmayı destekler, kullanılması tavsiye edilmez. Kapalı / yarı kapalı anestezi solunum sistemleri ve kelepçeli endo-trakeal tüp kullanılmalıdır. Hasta %100 oksijen alıyorken di- yatermi kullanımı kontrendikedir. Trakeostomi sırasında oluşabilecek yangın riskinin far- kında olunmalı, her zaman cerrahi alet masasında serum fizyolojik bulundurulmalıdır.