Botkyrka belediyesinin Alby bölgesinde bulunan Kvarnhag okulu müdür yardımcısı Yahya Yazar ile yaklaşık 40 yıllık eğitim sürecindeki tecrübelerini, İsveç’in göçmenlere yönelik eğitim yapısını ve çeşitli etnik grupların eğitim alanında ki dünü ve bugününü konuştuk.
Yahya YAZAR kimdir, İsveç’e ne zaman gelmiştir ve buradaki eğitim hayatına nasıl atılmıştır?
Ben İsveç’e 1969 yılında değişik maceraların yaşandığı 72 saatlik bir tren yolculuğu ile 9 Ağustos günü ayak bastım. Bulunduğum noktaya gelmeden önce değişik işlerde çalıştım ve değişik eğitim süreçlerinden geçtim. Ben belediyede çalışan bir anadili öğretmeninin eğitim görmeye karar vermesi üzerine doğan gereksinimden dolayı tam tarihi ile 12 Şubat 1973 yılında anadil öğretmenliğine yarım iş çapında başladım.
Öğretmenliğe ilk olarak nerede başladınız ve bugüne hangi aşamalardan geçerek geldiniz?
Ben ilk olarak Tumba bölgesinde Storvreten okulunda öğretmenliğe başladım. Ancak 1973 yılı sonbaharında şu anda çalışmakta olduğum Kvarnhag okulu açılıyor ve o dönemde 15-20 Türk ailesi buraya göçüyor. Aynı zamanda burası o dönem yeni göçülen bir bölge oluyor. Gelen ailelerin çocukları ile gelmeleri burada öğretmenliğe başlamama neden oldu ve tam anlamı ile 1973 yılı sonbaharı tam is şeklinde göreve başladım.
Bu okul altıncı sınıfa kadardı. 1975 yılı güz döneminde Alby okulu temel okulun yüksek aşaması olarak öğretime başladı. 1977 yılı bahar döneminde Alby okulunda göreve başladım. 1977-1987 yılları arasında orada devam ettim. 1987-1992 yıllarında belediyedeki göçmen eğitimini organize eden müdürlükte müdür yardımcısı olarak 5 yıl çalıştım..
Siz hangi bölgelerden sorumluydunuz?
Ben Alby ve Fittja bölgesinden sorumlu olarak çalıştım.
Peki Türkçe anadil durumu ne kadar aktifti?
Bir kere o dönem çok organize idik ve Türkçe dili o dönemlerde çok yaygındı. Ben başladığım zaman iki dilli yani İsveççe ve Türkçe öğretmeni olan 10-12 sınıf vardı belediyede. Ancak bu beş yıl içinde iki dilli sınıflarımız tek tek sona erdi. 1992 yılında Belediye encümeni bir karar alarak, müdürlük bölgeleri kavramını kaldırdı ve her okula bir müdür sistemimi getirdi. Durum böyle olunca bizim göçmenlik müdürlüğü kavramı kendiliğinden düştü ve yeni düzenleme ile Tumba’daki Belediye merkez binasında anadili konusunu takip edecek bir bölüm oluşturuldu. Ben oluşturulan yeni bölümde görev yapmak istemediğim için tekrar Alby okuluna geri döndüm ve burada anadil değil, matematik ve fen bilimleri alanında sınıf öğretmenliği şeklinde eğitim vermeye başladım ve bu göreve 1998 yılına kadar devam ettim.
1998 yılından günümüze dek, değişik yönetici görevlerinde bulundum. 2005 yılında Alby okulunun kapanmasına karar verildi. Alby okulu kapandıktan sonra okuldaki tüm personel Alby’de bulunan iki okuldan her hangi birine ilk tercih olarak isteklerini yaptılar ve bende tekrar daha önce görev yaptığım Kvarnhagsskolan’a geri döndüm ve o zamandan bu yana burada olmakla artık bu baharla birlikte emekli olacağım.
Öğretmenlik yapabilmek için eğitimlerinizi burada mı aldınız, Türkiye’den mi?
Ben 1968 yılında Galatasaray Lisesini bitirdim. 1968-1969 ders yılında İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi’nde öğrencilik yaptım. 1969 yılında o dönem İsveç diğer dünya ülkelerinden farklı olarak izin gerektirmeksizin Üniversite öğrencilerine üç aylık çalışma hakkı tanıyordu ve bende çalışmaya geldim geliş o geliş burada kaldım.
Konuşmalarınızda geçmiş dönemde Türkiye’den gelen ailelerin birbirine bağlı ve daha organize olduğunu hissettim. Yine konuşmalarınızda geçmişte anadil konusu eğitiminde Türkçenin önemli bir yere sahip olduğunu söylediniz. Bir eğitimci olarak, geçmişten bu yana baktığınızda gerek anadil konusunda olsun ve gerekse birbirine bağlılık hususu noktasında toplumuzu nasıl değerlendiriyorsunuz?
39.5 yıllık öğretmenlik hayatım boyunca, başladığımız ilk nokta ile bugünü değerlendirirken, şüphesiz ki ilk başladığımız dönemdeki koşullar şu an geçerli değil ve buda tartışmasız normal bir durum. Ekonomide arz ve talep durumu vardır. 1965-1966 yıllarında ki babaların göçünden sonra 1970’li yılların başında ailelerini buraya getirmeye başlamaları ve aile göçünün başlaması, bir anlamda anadili eğitimi gereksinimini birden bire ortaya çıkardı. O dönem İsveççe ve Türkçeyi iyi bilen, mesleki eğitimden geçmemişte olsa eğitim düzeyi belli bir yerde olan kişiler olarak, büyük bir arzu ve heyecan ile öğretmenliğe başladık. Tabiki aramızda Türkiye’den öğretmen okulu çıkışlı arkadaşlarda vardı.
Şu anda bulunmuş olduğunuz gerek okulda ve gerekse bağlı bulunduğunuz Belediye’de Türkçe anadil eğitimi alan ne kadar çocuk var?
Şu an Belediye genelinde, özünde Türkçe veya diğer diller konusunda genel bir bilgim var ama anadil eğitiminin ne kadar yaygın olduğunu net olarak bilmiyorum. Ben size 2006 yılından bu yana müdür yardımcılığını yaptığım Kvarnhag okulu ile ilgili detaylı bilgi vereyim. Bizim okulumuzda kadrolu olarak görev yapan bir Türkçe öğretmeni, birde Arapça öğretmeni var. Türkçe anadil eğitimi veren öğretmenimizden eğitim almaya gelen çocuk sayısı 90-100 arasıdır.
Peki okulunuzda toplam ne kadar öğrenci var?
Okulumuzda 06 – 16 yaş gurubu arasında ortalama 500 öğrencimiz bulunuyor.
Bir eğitimci olarak, İsveç’teki toplumumuzun eğitim dünyasında ki yerini nasıl değerlendiriyorsunuz?
İsveç’teki ekonomik yaşam şartları eğitimdeki katılımı etkiler. Yani ekonomik şartlar zorlanınca ve işsizlik oranı fazlalaşınca yüksek okula gitme oranı buna paralel olarak artar. Bununla ilgili şahit olduğum bir olayı paylaşayım; yıllar önce Stockholm Üniversitesi’nin kafeteryasında kahve içerken, iki İsveçli geldi ve dolu olan kafeteryaya bakarak kendi aralarında yüksek sesle “ooo amma da işsiz varmış” diye söylediler ve bu bence gerçeği yansıtıyor. Çünkü iş piyasasında çalışma ve yaşamını sürdürebilecek imkan olanakları yüksek olunca bu sadece göçmenler için değil, İsveçliler içinde yüksek eğitime katılım gereksinimini azaltıyor. Buradan hareket edersek, bizde 1980-1990 hatta 2000’li yılların başında olan aile ve akraba ilişkilerinin sağladığı iş olanakları ne düzeyde devam edebilir bu soru işareti. İşte bu noktada yeni jenerasyonun değişik eğitimlere yöneleceği ve kendini farklı alanlarda ifade etmek isteyeceği kanısındayım.
Yıllardır bu işin içinde olan birisi olarak gelecekte hangi meslek dallarının daha önemli olduğunu düşünüyorsunuz?
Önce şunu bilelim! Eğitim bütünü ile önemli bir alandır. Ancak teknik ve ekonominin her zaman aldığınız eğitim karşılığında iş bulabileceğiniz dallardır. Bir de bazı dallar var ki Üniversal olarak her yerde geçerlidir. Doğrusu eğitimde örnekler çoğaltılabilir ama önce okumak gerekiyor. Yani okumaya karar verip bu yolu seçen her birey öyle yada böyle hem kendine, hem çevresine mutlaka fayda sağlar.
Peki sizin okulunuzdaki göçmen grupları arasındaki bizim yerimiz nedir?
Kısa ve net olarak en büyük grup biziz.
Peki eklemek istediğiniz başka bir şey var mı?
Bu ders yılı sonunda emekliliğe ayrılıyorum. Uzun soluklu bu yolculuk süresinde bir çok deneyimler ve bir çok tatlı anılar yaşadım. Şu gerçek ki öğrencilerimi ve velilerle diyaloglarımızı özleyeceğim. Bu arada yaklaşık 40 yıllık bu yolculukta selamlaştığım, kucaklaştığım tüm öğrenci ve velilere bu röportaj vesilesi ile hakkımı helal eder her şey için teşekkürlerimi sunuyorum.
Röportaj: Ş.Semihhan AYDEMİR / STOCKHOLM 2012.04.03 / YENİ BİRLİK