Hacı Bektaş-ı Velî ( ö. 669 / 1271 [?] ) Hacı Bektaş Veli’nin Hayatı
Hacı Bektaş-ı Veli’nin tarihî kişiliği ve Anadolu’ya gelmeden önceki hayatı hakkında Vilâyetnâme’de yer alan menkıbevi bilgiler dışında kesin bir şey söylemek mümkün değildir. Ancak onun “Horasan erenleri” diye bilinen Kalenderiyye akımına mensup sufilerden biri, dolayısıyla Horasan Melâmetiyye mektebinden olduğuna kesin gözüyle bakılabilir. Bu sebeple XIII. yüzyılda Cengiz istilası sebebiyle Anadolu’ya vuku bulan derviş göçleri arasında, aynı mektebe mensup Yesevî veya daha güçlü bir ihtimalle Haydarî dervişlerinden biri olarak Anadolu’ya gelmiş olmalıdır.
Bektaşiler arasındaki ananelere göre Hacı Bektaş, Hz. Ali soyundandır. Altıncı imam Musa el-Kazım (öl.l83 1 799) neslinden Horasan’ın hükümdarı olan Seyyid İbrahim-i Sani ile Hatem Hatun’dan Nişabur şehrinde dünyaya gelmiş, Lokman-ı Perende adlı bir mutasavvıf tarafından yetiştirilmiş, Türkistan’ın büyük şeyhi Ahmet Yesevi (öl. 562/l167) ile görüşmüş onun işareti üzerine Anadolu’ya gelmiş, Kırşehir civarında Sulucakarahöyük’te yerleşmiş, burada bir çok derviş ve halife yetiştirmiş, bunları çeşitli yerlere irşat görevi ile göndermiş, nihayet orada vefat etmiştir.
Burada bugüne kadar gözden kaçan önemli bir nokta, benzeri bütün Türkmen şeyhleri gibi muhtemelen Hacı Bektaş-ı Veli’nin de kendine bağlı bir Türkmen aşiretiyle birlikte Anadolu’ya gelmiş olduğudur. Hacı Bektaş-ı Veli, Velâyetnâme’den anlaşıldığı kadarıyla Sulucakarahöyük’te bir Türkmen şeyhi olarak bir yandan kendi cemaati içinde mürşitlik görevini sürdürürken bir yandan da bugünkü Ürgüp yöresindeki Hristiyanlarla sıkı ilişkiler geliştirip onların ihtidasına zemin hazırlamıştır. Ayrıca Şamanist Moğolların da Müslümanlığı kabul etmeleri için yoğun faaliyet göstermiş, halifelerini bu amaçla Anadolu’nun dört bir köşesine yollamıştır.
Geçimini sağlamak için köyün sığırlarını güder. Bir müddet sonra bugünkü dergâhın yerinde ilk inziva mahalli olan Kızılca Halvet’i yapar. Hacı Bektaş-ı Veli artık kendini kabul ettirmiş ve mürit edinmeye başlamıştır. Ünü çabuk yayılır. Çevredeki veliler onu kıskanır ve çeşitli sınavlardan geçirirlerse de hepsini utandırır. Avucundaki yeşil beni göstererek Hz. Ali’nin mazharı olduğunu, yani onun kendi bedeninde zuhur ettiğini ispat eder. Böylece Anadolu’nun en büyük evliyası olduğu anlaşılır. Hacı Bektaş Veli’ye birçok kitap nispet edilmektedir. Bunları önem sırasına göre şöyle sıralayabiliriz:
Hacı Bektaş Veli’nin Eserleri
1. Makâlât: İlk defa merhum Prof. Dr. Mahmud Esad Coşan tarafından doçentlik takdim tezi olarak hazırlanıp bilim dünyasına ve kamuoyuna kazandırılan bu eser, konuların dört kapı kırk makam esasına göre anlatıldığı önemli bir kitaptır
2. Fâtiha Tefsiri: Baha Said Bey, Fuat Köprülü ve Esad Coşan gibi araştırmacıların varlığından bahsettiği ancak bir türlü bulunamayan bu esere ait bir nüsha Hüseyin Özcan tarafından İngiltere’de bulunarak Fatih Üniversitesi yayınlarından çıkmıştır. İçerik olarak Fatiha suresinin kelime tefsirini muhtevidir.
3. Besmele Tefsiri (Şerh-i Besmele): Besmele okumanın faziletlerinin anlatıldığı bu eser de Diyanetin adı geçen projesinde birinci kitap olarak Hamiye Duran tarafından hazırlanarak yayımlanmıştır.
Kaynakça
Özdemir H. ” Horasan’dan Anadolu’ya Hacı Bektaş-ı Veli”
ÇETİNKAYA B. A. “BİR ANADOLU ERENİ HACI BEKTAŞ-I VELİ: HAY A Tl, ESERLERİ VE İNSAN ANLAYIŞI” CUMHURİYET ·ÜNİVERSİTESİ ILAHIYAT FAKÜLTESİ DERGiSi .