Hz Peygamber (s.a.v) bir gün Mekke müşrikleriyle konuşuyordu. Onlardan biriyle meşguldü. Efendimiz (s.a.v)’in hedefi, o müşriği İslam saflarına dahil etmekti. Bu sebeple, Hz Peygamber (s.a.v) muhatabına yoğunlaşmış durumdaydı. Sosyal konumu güçlü olan müşriğe İslam’ı anlatabilse, belki zayıf Müslümanları rahatlatacak bir güvenlik şemsiyesi oluşumunda yardımcı olacaktı.
İşte tam bu esnada Peygamberimize soru sormak için gelen âmâ bir sahabi Abdullah bin Ümmi Mektum’u bırakıp muhatabıyla konuşmaya devam etti. Belki sabırlı olmalı, biraz beklemeliydi. Ancak O, Peygamberimizin konuşmasını keserek “Beni bilgilendir” diye seslenmişti. Hz. Peygamber (s.a.v) ise, belki tam netice almak üzereyken gelen bu davetsiz dostun ortamı bozan girişiminden rahatsız olmuş ve yüzünü ekşitip sırtını dönmüştü.
Hz. Aişe’nin deyimiyle Peygamberimiz konuşmasına devam etmiş ve muhataplarına “Söylediklerimde itiraz edeceğiniz bir nokta var mı?” diye sormuş ve onlar da “Hayır” cevabını vermişlerdir. Hz. Peygamber Efendimiz (s.a.v)’in bu tavrı üzerine Abese Suresi iniyor. Ağır cümlelerle. Ayet şunu diyor:
“Senin ilgisiz kaldığın şu insanı, sana sığınmış gelen ve bilgilenmek isteyen bu âmâyı ihmal ediyorsun, ancak senin yanında oturmuş, anlamamaya çalışan adama ise ilgini sürdürüyorsun. Biri iman etmiş bir gönüllü! Öteki ise ilgisiz kalan veya seni zorlayan bir anlamaz. Sen kendini neden ötekiyle yoruyorsun? Sana hazır gelen dostu ihmal ediyorsun da uzaktakini kazanmaya çabalıyorsun?”
Bu Ayette dikkat çeken önemli bir husus da, Hz Peygamber Efendimiz (s.a.v)’mi uyaran muhatap zamiri (ikinci şahıs) yerine gaip zamiri (üçüncü şahıs) kullanılarak hayli nazik bir ifade seçilmiş olmasıdır. Peygamber uyarılıyor ancak yaralanmıyor. Çünkü ayetin devamında “Sen nereden bilirsin, belki de…” denilerek Peygamber Efendimiz rahatlatılıyor.
Olay ilktir ve Peygamber Efendimiz (s.a.v) sorumlu değildir. Eğer ondan sonra olay tekrar etseydi, sorumluluk oluşurdu. Zaten biz onu böyle bir eksiklikten tenzih ederiz!
Bu olaydan sonra Hz. Peygamber Efendimiz (s.a.v), Abdullah Ümmi bin Mektum’u her gördüğünde cüppesini yere serip ona yer açar ve “Merhaba, hoş geldin. Ey kendisi sebebiyle Rabbimin beni uyarıp azarladığı zat! Herhangi bir ihtiyacın var mı?” diyerek halini hatrını sorardı.
Daha sonraları bu zatı iki sefer Medine’de ardında vekil olarak bırakmıştır. İbni Ümmi Mektum Hz. Peygamber Efendimize müezzinlik yapardı.