İÇ KUVVETLER
Enerji kaynağını yerin derinliklerinden alan (yani mağmadan) ve yeryüzünün şekillenmesinde olumlu etkiye sahip yapıcı kuvvetlere denir.
OROJENEZ(DAĞ OLUŞUM HAREKETİ)
Dağ oluşum hareketleri kıvrımlı dağ sıralarını veya kırık fay hatlarını meydana getiren hareket. Orojenez hareketlerine maruz kalan sahalarda tabakaların asli durumları düşey doğrultuda geniş çapta yükseldikleri gibi yatay doğrultuda da geniş ölçüde yer değiştirirler. Böylece çeşitli tipte kıvrılmaya elverişli olmadığı kesimlerde ise kırılma ve faylanmalar oluşur.
a) KIVRILMA:
Dış kuvvetler tarafından sürüklenen maddeler , okyanus , göl ,deniz gibi çukur alanlarda birikirler ve zamanla bunlar kalın tortullar meydana getirirler. Bu birikim alanlarına “Jeosenklinal”denir.
Kıvrımlı Yapı
Jeosenklinalin dibinde birikmiş olan tortullar yan basınçlara uğrarlar. O zamana kadar deniz dibinde yatay bir şekilde bulunan bu tabakaların durumu bozulur. Eğer bu tabakalar fazla sert değil ise bir takım kıvrılmalar meydana getirerek yükselirler ve sıkışıp sertleşirler. Bu kıvrımların kubbemsi yerlerine yeni yüksekte kalan kısımlarına Antiklinal, alçakta kalan kısmına ise senklinal denir.
Kıvrılma Sonucu Oluşan Yapı
Kıvrılmalara örnek olarak Kuzey Anadolu Dağları ve Toroslar dağları verilebilir.
b)KIRILMA :
Orojenik hareket sırasında tabakalar bazen kıvrılamazlar ve kayaçların birleşimine, esnekliğine, ve kalınlığına göre kırılmaya uğrarlar. İşte bu kırıklara FAY denir.
Kırılma Sonucu Oluşan Yapı: Çöken taraf Graben, Yükselen taraf Horst
http://facweb.bhc.edu/academics/science/harwoodr/Geol101/study/Images/HorstGraben.gif
Kırılma sonucunda kimi yerler çökerken, kimi yerler yükselmeye uğrarlar. Çöken yerlere GRABEN, yükselen yerlere ise HORST denir.
Ülkemizde en yaygın horst ve grabenlere Ege Bölgesinde rastlanır. Ör: Aydın Dağ. , ve Yunt dağları; horstlara örnek iken B.ve K menderes ise grabenlere örnektir.
ÜLKEMİZDE ÜÇ TANE KIRIK FAY HATTI VARDIR.
K.AND FAY HATTI :Ege’de Saros körfezinden başlar. Bolu , Erzurum Erzincan üzerinden İran’a kadar uzanır.
G.AND FAY HATTI :K.Afrika’dan başlar , Hatay ve Erzincan‘a kadar uzanır.
B.AND FAY HATTI :Ege’de kuzeyden güneye doğru olan horst ve graben hattını içine almaktadır.
Türkiye Fay Hatları Haritası
DÜNYADAKİ EN BÜYÜK RİFT HATTI :
Afrika’daki Mozambik’ten başlar. Lübnan, Filistin, Suriye üzerinden Amik ovasına ve Maraş’a kadar uzanır. Bu çöküntülerin içinde çeşitli göller oluşmuştur.
Bunlar ,
Albert, Lut, Tanganika, Victoria, Rudolf, Nyasa, Kivu.
EPİROJENEZ
(KITA OLUŞUM HAREKETLERİ)
Yerkabuğunun geniş sahalarının yavaş yavaş dikey ve düşey doğrultuda yükselme ve alçalma hareketlerine epirojenez denir. Epirojenezin orojenik hareketlerden farkı, epirojenezde tabaka oynamalarının ve bozulmalarının görülmemesidir. Epirojenezin olması için yerkabuğundaki izostatik dengenin bozulması gereklidir.
İZOSTATİK DENGE :
Yerkabuğunun yoğunlukları ve kalınlıkları oranında birbirinden farklı, manto üzerindeki hareketli parçaları arasındaki dengeye izostatik denge denir. Yerkabuğu parçaları ağırlıkları oranında magma üzerinde yüzerken çeşitli faktörlerin etkisiyle alçalmalara ve yükselmelere uğrarlar. Bu faktörler: iklim değişikliği, yeni bir dağ oluşumu, buzulların erimesi, tortulanma gibi olaylardır. Yerkabuğu bu faktörlerin etkisiyle magmaya gömülür veya yükselmeye uğrar.
EPİROJENİK HAREKETLERE ÖRNEKLER:
§ Venedik şehri yılda 4mm batmaktadır.
§ Tokyo yılda 1.8 cm’lik batmaktadır.
§ Ülkemizde Karadeniz ve Akdeniz havzaları çökmektedir.
§ İskandinavya üzerindeki buzulların erimesiyle her yıl yükselmektedir.
REGRASYON:
Epirojenez olayı sonunda karaların yükselmesiyle deniz seviyesi geriler . Buna deniz gerilemesi denir.
Regresyon: Denizlerin geri çekilmesi
TRANSGRESYON:
Karaların yavaş yavaş magmaya batmasıyla da deniz seviyesi yükselir ve deniz karaya doğru ilerler. Bu olaya deniz ilerlemesi denir.
Trangresyon: Deniz İlerlemesi
mehmet bekil