Özet
Amerika Birleşik Devletleri dünyada birçok farklı milletin aynı çatı altında yaşadığı bir devlettir. Aynı zamanda ABD yüzyıllarca birçok insanın kendi ülkelerini bırakıp mülteci olarak yaşamalarına kucak açmıştır (Thad Kousser and Austin Ranney, 2015). Bu sebeple ABD’nin birçok farklı millete ev sahipliği yapması, belki de kültürel olarak ABD’yi bir çatı altında toplamasa da ülkenin şu an ki haline gelmesinde ve şu an ki halinde tarihsel parçalar bulmak zor değildir. Bunlardan biri demokrasinin temelini oluşturan yasama sistemidir. Bu yazı da tarihsel olarak ABD’nin bağımsızlığı olmak üzere yasama sisteminin nasıl oluştuğu incelenecektir ve son olarak yasama sistemi genel noktalarıyla anlatılacaktır.
ABD dünyanın en güçlü yasama sistemlerinden birine sahiptir. Amerika’nın keşfinden sonra Britanya tarafından konulan ağır vergiler ve baskıcı tavırlar Amerika da yaşayan kolonileri ayaklandırmış ve Amerika’yı “tea party” gibi olaylara ev sahipliği yapmasına sebep olmuştur. Daha sonra düzenlenen bildiri ile bağımsızlığını ilan eden koloniler, kendilerini güçlü kılacak daha merkezi bir yasama sistemi için uzlaşmaya varmışlardır. Şu anki Senato ve Temsilciler Meclisi olarak adlandırdığımız iki farklı meclisin varlığı ise bu uzlaşmayla beraber oluşmuştur.
Christopher Colombus Amerika topraklarını 15. Yüzyılda keşfettikten sonra Avrupalı insanlar yavaş yavaş Amerika’ya gelmeye başladı. O zamanlar Amerika ulusu gibi bir şeyden bahsetmek doğru olmasa da Amerika’nın ilk halinin farklı farklı kolonilerin yaşadığı bir toprak olduğu söylenebilir. Bu topraklar keşfedildikten sonra ilk gelen ülkeler İspanya ve Portekiz olmasına rağmen, tarihlerinde önemli parçaya sahip olan en büyük devlet belki de Britanya idi. Çünkü Britanya kolonilerin korumasını üstlenen bir devlet iken 18.yüzyıl sonrası aralarındaki gerilimin artması ile başlayan hikâye, ABD’nin bağımsızlığını kazanmasına kadar devam etti.
Aralarındaki gerilimin ana sebebi olarak kolonilere karşı konulan ağır vergiler olarak göze çarpmaktadır ama zamanla Britanya’nın daha baskıcı tavırlar aldığını söylemek yanlış olmaz. Bu sürecin en önemli karakterlerinden biri ise “Sons of Liberty” denilen gruptur. Bu grup, sivil itaatsizliğin en uç formu olarak gözüken toplumun ve kolonilerin alt kesiminden oluşmuş provokatör insanlardır (Kıger, 2019). Asıl amacı Britanya tarafından zorlanılan ağır vergilere karşı mücadele olan bu gurup daha sonrası “tea party” denilen bir olaya karışmış ve bu olay sonrası 1774 yılında koloniler tarafından ilk kıta kongresi düzenlenmiştir. Bu kongrede şu an temel haklar olarak nitelendirdiğimiz hakların kararı ve birçok farklı önemli karar alınmıştır. Yaşama, mülkiyet, özgürlük gibi haklar içeren bu haklar hükümet tarafından korunması gerektiğine, eğer korunmazsa, hükümeti yıkmanın vatandaşların görevi olduğuna değinilerek kolonilerin bağımsızlığı için önemli bir başlangıca sebep olmuştur (Jefferson, n.d). Hatta Thad Kousser and Austin Ranney’a göre, bu temel hakları da içeren bağımsızlık bildirisine atıfta bulunarak daha sonra bağımsızlık bildirisini imzalayanlar kendi yaşantılarını büyük bir riske atarak Britanya’ya savaş açtı (2015) diyerek mücadelenin ve hakların önemini belirtmiştir. Birinci kongre sonrası ise ikinci kongre ile koloniler bağımsızlığını ilan ederek, Britanya tahtına karşı ayaklanıp başarı elde etti ve bağımsız bir devlet olmada en büyük adımı atmış oldular.
Koloniler başarı elde ettikten sonra merkezi güç olarak zayıf olduklarından merkeziyetsiz ve güçsüz yapılarını sağlamlaştırmak için 1787 de bir araya geldiler. Bu kongrede en büyük tartışmalardan biri ise yeni oluşacak meclisin nasıl olması gerektiği idi. Daha sonrası yüz yıllarca ABD’nin yasama sistemini oluşturacak bu sistem için Mahler, ABD iki farklı bağımsız meclisten oluşmaktadır (bicameral). Bu iki meclisin oluşması 1787 de varılan anlaşmayla sağlanırken, sonuç olarak Amerika federal hükümeti oluşmuştur. Bu anlaşma öncesi nüfus olarak küçük eyaletler veya önceki hali ile koloniler, her eyalet için eşit sayıda temsilci çıkarması gerektiğini söylerken (New Jersey Plan), büyük eyaletler ise temsilcilerin sayısının nüfusu ile doğru orantılı olacak şekilde olması gerektiğini savunmuşlardır. (Virginia Plan). Yani popülasyon olarak fazla olan eyaletler daha fazla temsilciye sahip olması gerektiklerini savunurken, nüfus olarak küçük olan eyaletler ise her eyaletin aynı sayıda temsilciye sahip olması gerektiğini savundular. Karar sonucu Senato olarak adlandırılan meclis her eyaletten aynı sayıda temsilci ile oluşurken, temsilciler meclisi olarak tanımlanan meclis ise nüfusla doğru orantılı şekilde oluşmuştur (2019). Yani kısacası eyaletlerin arasındaki fikir çatışması yüz yıllar boyunca devam eden köklü bir sistemin ilk temellerini oluşturmuştur.
Yasama meclisini incelersek ise, ABD en güçlü yasama sistemlerinden birine sahiptir. ABD’nin çift meclisli yasama sisteminde Temsilciler meclisi ve Senato aynı güce sahiptir (symmetrical). Ancak Senato daha prestijli olarak bilinmektedir. Aynı zamanda iki sistemde de üyeler direk halk tarafından seçilmektedir (congruent). Ancak ne kadar simetrik bir yapıda olduğunu tanımlasak da görev süreleri, vergi ile ilgili görüşmelerin ilk temsilciler meclisinde başlaması (Gregory S. Mahler, 2019) gibi iki meclisi öne çıkaran konuların varlığından bahsedilebilir.
ABD de yasamanın iki eşit güçte olması ise bir yasa çıkması için geçen sürenin ve bürokratik işlemlerin hem yoğun olduğunun hem de süreç olarak zor ve uzun olmasına sebep olduğunu söyleyebiliriz. Çünkü bir yasanın yasa olabilmesi için iki meclis tarafından onayı ve en son ise devlet başkanının onayını alması gerekir (Gregory S. Mahler, 2019). Tabi ki bu süreçte önce yasa hangi mecliste sunulmuşsa o meclisi içerisinde bunun tartışılması, komite gibi farklı spesifik konulara ayrılmış alt komitelerde işlerin tamamlanması gibi süreçler gerekmektedir (Thad Kousser and Austin Ranney, 2015). Kısacası ABD’nin yasama sistemi bürokratik işlem olarak meşakkatli ve uzun bir sisteme sahiptir.
Sonuç olarak ABD de kültürden çok da bahsedemesek de tarihsel olarak kültürleşmiş bir sisteme sahip olduğunu söyleyebiliriz. Amerika topraklarının ilk keşfinden itibaren olayların gelişimi, yaşayan koloniler ve bağımsızlık sonucu ABD oturmuş bir sisteme sahiptiler. Bu sistem, tarihsel gelişim sonucu çift meclisli köklü bir yasamanın oluşmasını sağlamıştır.
KAYNAKÇA
Gregory S. Mahler, “The United Kingdom”, in Comparative Politics: Exploring Concepts and Institutions Across Nations, USA: Lynne Rienner Publishers, 2019, pp. 395-433.
Kıger, P. (2019). Who Were the Sons of Liberty?. Retrieved 9 October 2021, from https://www.history.com/news/sons-of-liberty-members-causes
United States House of Representatives – Wikipedia. (2021). Retrieved 18 October 2021, from https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_House_of_Representatives
Jefferson, T. The Declaration of Independence (1776): Brief Overview | SparkNotes. Retrieved 9 October 2021, from https://www.sparknotes.com/history/american/declaration/summary/
Türkiye’ye yaptırım içeren tasarı ABD Senatosu’ndan geçti | DW | 11.12.2020. (2020). Retrieved 18 October 2021, from https://www.dw.com/tr/türkiyeye-yaptırım-içeren-tasarı-abd-senatosundan-geçti/a-55913266
Richard Rose, “Politics in England,” in Comparative Politics Today: A World View, Gabriel A. Almond, G. Bingham Powell, Russell J. Dalton and Kaare Strom (Eds.), England: Pearson, 2015, pp. 172-217 (Chapter 8).
[Photo] Smith Gambrell Russell, https://www.sgrlaw.com/senate-may-vote-on-health-care-next-week-quietly/
[Photo] H. Armstrong Roberts/ClassicStock/Getty Images
Nevzat Taha AYHAN- Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi