Şu sözü hiç duymuş muydunuz? “Çok konuşmayınız zira herkesin gözünden düşersiniz.” Böyle sözler şirketler için ya da halk tabakaları için söylendi zannedilebilir. Ancak “Annem yine başladı.” diyen bir çocuğu düşünün. Anne çok nasihati ile iyilik mi yapmıştır, yoksa gözden mi düşmüştür? Terbiyede esas olan söylemek kadar, hal ve tavırlarla misal teşkil etmektir.
Ev idare etme bir noktada şirket idare etmeye de benzer aslında. Çocuk yetiştirme de şirketin kazançları gibi görülebilir. Tabii ki kayıplar da istenmeyen davranışlar şeklinde özetlenebilir.
Bu minvalde çocuklara nasihat ya da numune olmak konusunda şirket kültüründen farklı misaller çekebiliriz. Mesela işe adam bulma sanatını anlatırken “İnsanların çoğu duvar, çok azı da aralarında köprü kurarlar, siz çalıştırdığınız kişilerle köprü kurmayı deneyin.” denilir. Toplantı sırasında ise yöneticilere şu nasihat verilir. “Söylediklerinizi duyurmak için kimseyi kolundan tutmayın. İnsanlar sizi dinlemeye istekli değillerse, onları tutacak yerde çenenizi tutmanız daha hayırlıdır.”
Bu gibi sözler, çocukları yetiştirmek için de gerçekten değerli sözler değil mi? Özellikle ev içinde ya da eğitim kurumunda en zor konuları anlatmak için söz değil davranışlar daha tesirli olabilir. Mesela tabletten ve bilgisayardan her bilgiyi görerek öğrenmiş çocuklara mücerredi (soyut) kelimelerle anlatmak gerçekten zordur. Çocuklarla akşamları ailecek sohbetler etmeye itina göstermek, bu arada onlara köprü olmak, herhalde iyi bir yönetici kadar iyi bir anne babanın da işine yarayacaktır.
Zihinlerde olumlu imaj oluşturmak
Çocukların yaşları ve anlayışları itibariyle söylenen sözlerden ziyade, gördüklerinden etkilendikleri muhakkaktır. Dolayısıyla onların terbiyesinde esas olan çok söylemektense anne babaların ve eğitimcilerin onlara hal ve tavırlarıyla, hareketleriyle örnek olmalarıdır.
Buna rol model olmak da deniliyor. Tıpkı anne babanın ve eğitimcinin kendilerinin yapmadıkları veya az yaptıkları ancak onlara örnek olmak için yapıyormuşçasına ön plana çıkardıkları davranışlarına algı yönetimi denildiği gibi.
Samimi olarak sorunuz;
Acaba çocuklara örnek olmam gerektiği halde neleri yapmıyorum?
Sözlerimle ifade ettiklerimi davranışlarımla destekleyebiliyor muyum?
Ezan okunur okunmaz ne iş yaparsam yapayım bırakarak ezanı dinleyip akabinde abdestimi tazeleyip eşim evdeyse onunla cemaat olarak namazlarımı eda edebiliyor muyum?
Kitap okuyun dediğim çocuklarım acaba beni de kitap okurken görüyorlar mı?
Beşeri münasebetlerde yumuşak huylu olun, bağırıp çağırmak ve kaba olmak sözün ruhunu öldürür derken, kendim öfkeme yenilip bağırıp çağırıyor muyum?
Arkadaşlarınızla iyi geçinin derken acaba onların gözü önünde eşimle kavga ediyor muyum? Çocuklar yere çöp atılmaz diyor da arabada giderken pencereden aşağıya çöpleri atıyor muyum? Yemekten önce ve sonra eller yıkanır derken bunu kendim yapıyor muyum?
Çocuklar büyüklerinize saygılı olun derken ben kendi aile büyüklerime ve çevremdekilere ne kadar saygılıyım?
Seninle konuşurken yüzüme bak diye kızdığım çocuğuma nasihat ederken bütün işlerimi bir yana bırakıp göz teması kurabiliyor muyum?
İçe kapanıklığına kızdığım çocuklarıma “sus, çocuklar her yerde konuşmazlar” diyerek heveslerini kursaklarında mı bırakıyorum?
Zaten oyun alanları kısıtlanmış çocuklarımı kirlenmesinler diye hem bahçeye çıkarmayıp hem de ev kirlenir diyerek odalarında bile gönüllerince oynamalarına mani mi oluyorum?
Misaller ve sorular çoğaltılabilir tabi. Ancak bunları yazmaktaki maksadım aile içerisinde farkındalık oluşturmaktır.
Ne söylediğin kadar nasıl söylediğin de önemlidir
Mücerredi, müşahhas misallerle anlatma hususunda çok mahir olan İmam-ı Rabbani (k.s) Hazretleri en büyük Ehli Sünnet rehberi olan Mektubat-ı Şerife’sinde “Ariflerin gösteriş yapması avamın ihlasından daha evladır der. (l.cilt 227. Mektub) Çünkü ariflerin iyi işlerini göstermeleri, talebelerini Allah Teâlâ’ya çekmek ve onlara öğretmek içindir. Talebeler, ariflerin işlerini görerek öğrenirler ve yaparlar. Arifler talebeye göstermek ve öğretmek niyeti ile yaptıkları için, bu gösterişleri, Allah rızası için olmaktadır. Anne-baba ve eğitimci de yaptıklarıyla örnek olduğunu unutmamalı. Çocukların yetişebilmesi için yapmalı, yapıyor gibi gözükmeli, göstermek için abartmalı belki de. Ancak yanlış yapmamalı.
Evde birileri bizi gözetliyor. Farkında olsanız da, olmasanız da evdeki çocukların elinde bir kamera var. Her hareketinizi, müspet ya da menfi yönlerinizi kayda geçiyor. Çocuğunuz için söylediklerinizden çok, yaptıklarınız anlam taşır. Uzun konuşmalar ve nasihatler nadiren akılda kalır ama davranışlarınız etkili ve net mesajlar verir. Ne söylediğinizden çok nasıl söylediğiniz iz bırakır.