░ Özbekistan Cumhurbaşkanı İslam Kerimov, Özbekistan’ın başşehri Taşkent’te Türk dilinin büyük önderi Ali Şir Nevai’nin adını taşıyan bir üniversite kurulması hakkındaki kararnamesini imzaladı. Ali Şir Nevai Özbek Dili ve Edebiyatı Üniversitesi kuruluyor.
Özbekistan Cumhuriyeti’nin Ankara’daki Büyükelçiliğinin verdiği bilgiye göre Cumhurbaşkanı Kerimov talimatında şöyle diyor:
Her halkın ana dili ve edebiyatı onun milli ruhunun ve kimliğinin, kültür dünyasının, milli ülküsünün esası olarak kabul edilir. İrfan sahibi ecdadımız Abdullah Evlani’nin “Her bir milletin dünyada varlığını gösteren hayat aynası dil ve edebiyatıdır. Milli dili kaybetmek, milletin ruhunu yok etmektir.” hikmetli sözleri de bu fikri açıkça tasdik etmektedir.
Bu sebeple de ne zaman baskıncı ve işgalci güçler yurdumuzu kendilerine bağımlı kılmak isteseler önce onu kendi dilinden ve dininden, tarihinden ve kültüründen, milli gururundan uzaklaştırmaya çalışırlar. Ülkemizin bağımlılık pençesine düştüğü baskı devirlerinde ana dilimizin gelişmesinin önlendiği hiç kimse için gizli bir sır değildir.
Özbek dili eski ve zengin bir tarihe sahip olup onun şekillenişinde milattan once ve sonraki asırlarla geçen yıllarda bölgemizde yaşayan Baktriler, Soğdlar, Harezmiler ve başka topluluklar ve milletlerin etkileri hakkında mevcut ilmi kaynaklar bilgi vermektedir.
Özbek dilinin her yönden gelişmesi ve edebi dil olarak ortaya çıkımasında eski Türk dilinin büyük hisseye sahip olduğunu ayrıca belirtmemiz tabiidir.
Bu hususta Kaşgarlı Mahmut, Yusuf Has Hacib, Ahmet Yügneki (Edip Ahmet), Atai, Sekkaki, Lutfi gibi ilim, fen ve edebiyat öncülerinin hizmetleri ve bıraktıkları mirasın çok önemli olduğunu da belirtmemiz gerekir.
Özbek edebi dili özellikle 14. – 15. asırlarda, Emir Timur ve Timuriler devrinde gelişmesinin yeni ve yüksek bir basamağına çıkmıştır. Büyük şair ve düşünür Ali Şir Nevai, insanlığın kültür hazinesinde hak ettiği yerini alan eserlerini ana dilimizde ortaya koymuş ve onun şöhreti bütün dünyada terennüm edilmiştir.
Zahiriddin Muhammed Babur, Muhammed Rıza Agahi, Babarahim Meşreb, Mukimi, Furkat gibi onlarca seçkin edebiyatçı ve ilim adamlarımızın eserlerini vermelerinde ana dilimizin söz zenginliğini, güzel sanatlarda kullanılma imkanlarını, ana dilimizin güzelliğini ve hoş oluşunu bir kere daha aydınlığının kendini gösterdiğini belirtmek gerekir.
Sömürü (Sovyet) düzeninin baskılarına aldırış etmeden, kendi hayatını halkımızın manevi gelişmesine, ana dilimizin yükselmesine bağışlayan Mahmut Hoca Behbudi, Abdullah Evlani, Abdurrauf Fıtrat, Abdülhamid Çolpan, Abdullah Kadiri gibi büyük eğitimcilerin yüce hizmetlerini; bu yolda gerçek vatanını ve milletini seven insanlar olarak iz bırakan aydın insanların adlarını ülkemiz daima saygı ile hatırlamaktadır.
Bu ecdaddan evlatlara kalan paha biçilmez zenginliğin mirasçıları olarak ana dilimizi koruyup kollamak, onu zenginleştirmek, nüfuzunu yükseltmek bizim için en başta gelen, her zaman devam eden yüce ülkü diye bilmemiz bu meselenin önemini hiç bir zaman ilgimiz dışında bırakmamaız gerekir.
Bu çerçevede 1989 yılında ülkemizde “Devlet Dili Hakkında Kanun” kabul edilmiştir. Özbek diline devlet dili makamı verilişi ve bu hukuki normun anayasamızda da onaylanıp yer aldığını da ayrıca belirtmek gerek.
Böylece, Bakanlar Kurulunun “Devlet Dili Hakkında Kanun”u hayata geçirme program hakkındaki kararı, 1993 yılında “Şatin Alfabesi Asıllı Özbek Alfabesini Yürürlüğe Koyma Hakkındaki Kanun”, 1995 yılında “Devlet Dili Hakkındaki Kanun”daki değişiklikler, 1996 yılında bu kanunu hayata geçirmeye yönelik devlet programına ilişkin değişiklikler yapılması hakkında Bakanlar Kurulu Kararı ve bunun gibi başka mevzuatın Kabul edilmesi bu hususta büyük önem taşımaktadır.
Bu sahada ortaya konulan kanunlar ve hukuki düzenlemelerin, Özbek diliyle birlikte ülkemizde yaşayan bütün milletlerin ve toplumların kendi ana dillerini geliştirme ve onu hür olarak kullanmadan ibaret anayasal haklardan faydalanışını teminat altına alması ayrıca dikkate değerdir.
Bunları beyan ederken Özbekistan’da milli dilleri geliştirmek için uygun şartların ortaya konulduğunu, bugün yurdumuzda eğitim-öğretim kurumları ve kitle iletişim araçlarının yedi dile faaliyet göstermesi toplum hayatında milletler arası dostluk ve çok yönlülüğü güçlendirmede önemli etkenler olmaktadır.
Sonraki yıllarda Özbekistan’da yurdumuzun dünya toplumlarına daha fazla uyumlu olmasını sağlamak için yabancı dilleri özellikle İngiliz dilini öğretmek için bütünlük arz eden düzelemeler yapılmış olup büyük ölçüde uygulamaya konulmuştur.
Bütün bu işler arasında Özbek dili ve edebiyatının halkımızın, toplumumuzun manevi yönden yükselmesinde, çağdaş ilim ve tekniğin gelişmesinde sahip olduğu yeri ve oynadığı rolüyle ilgili güncel konularda önemli ilmi araştırmalar yapılmakta; çok sayıda sözlükler, ansiklopediler, fikri kitaplar ve ders kitapları yayımlamaktır. Özbek dili ve edebiyatı uzmanları, ilim adamları ve eğitimci kadroların yetiştirilmesi, bu sahada faaliyet gösteren görevlileri işbaşında yeniden yetiştirme ve kabiliyetlerini yükseltme meselelerine büyük önem verilmektedir.
Aynı zamanda bu sahada var olan eksiklerimizi ortadan kaldırma yolunda halen çok işleri gerçekleştirmiş bulunuyoruz. Öncelikle ana dilimizin kullanım dairesini genişletme, onun tarihi yıldızlarını derinliğiyle öğrenme ve ilmi temelde her yönden yükseltme bugün güncel meselemiz haline gelmektedir.
Bu konuda konuştuğumuzda, birinci olarak en önemli ilimler, çağdaş iletişim ve bilişim teknolojileri, zanaat, bankacılık ve maliye sistemi, hukuk, diplomasi, askeri görevler vb. çok önemli kurumlarda Özbek dilinin kendi gerçek yerini almasının sağlanması, bu maksada uygun çağdaş ders kitapları, köken bilgisi ve mukayeseli lügatler yazılması, gerekli terimler ve deyimler, fikir ve kategorilerin üretilmesinin önümüzde önemli bir görev olarak durmakta olduğunu belirtmemiz gerekir.
Şimdi hızla değişen küreselleşme devrinde Özbek dili ve edebiyatının kendine has emsalsiz özellikleri, tarihi gelişmesi, bugünkü durumu ve geleceği ile ilgili meseleleri iyi öğrenme, bu yolda devam etmekte olan ilmi araştırmalardan daha iyi faydalanma, eğiti-öğretim sisteminin bütün basamaklarında Özbek dili ve edebiyatı bilgisini okutmanın ve bus aha ile ilgili yüksek bilgi ve kabiliyet sahibi kadrolar yetiştirmenin vasıflarını temelden yükseltmek maksadıyla:
1. Mirza Uluğbek Özbekistan Milli Üniversitesi’nin Özbek Dili ve Taşkent Nizami Devlet Pedagoji Üniversitesinin Özbek Dili ve Edebiyatı fakülteleri ile İlimler Akademisi’nin Ali Şir Nevai Dil ve Edebiyat Enstitüsü’nün temelleri üzerinde “Taşkent Devlet Ali Şir Nevai Özbek Dili ve Edebiyatı Üniversitesi” (bundan sonra ‘Üniversite’ olarak anılacaktır.) kurulacaktır.
Üniversite’nin bünyesinde 3 fakülte olacaktır: Özbek Dili; Özbek Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği; Özbekçe-İngilice vb. Tercümeler, Özbek Dili ve Edebiyatı İlmi Araştırmalar Enstitüsü kurulacaktır. İlimler Akademisi’nin Ali Şir Nevai Devlet Edebiyat Müzesi Üniversite’nin bünyesine alınıp onun temeli üzerinde Özbek Dili ve Edebiyatı Müzesi kurulacaktır.
2. Açıkça belirtilsin ki Üniversite, Özbek dili ve edebiyatı sahasında diluzmanları, eğitimci kadrolar, yüksek vasıflı mütercimler yetiştirme, ilmi araştırmalar yapma, bu sahanın çalışanlarını iş başında yetiştirme ve vasıflarını yükseltme, bu branşlarda ilmi ve eğitimle ilgili materyalleri üretmede temel yüksek öğretim kurumu olarak kabul edilecektir.
3. Üniversitenin temel görevleri aşağıda belirtilmiştir:
- Özbek dili ve edebiyatını, onun kendine has özellikleri, ilmi-nazari, felsefi-estetik temellerini, çağdaş eğitim teknolojilerini iyice kavrayan, zamanın ihtiyaçlarına cevap verecek yüksek kabiliyette eğitimciler yetiştirmek;
- İlim, güzel sanatlar ve diğer sahalardaki eserleri ve çalışmaları Özbek dilinden İngiliz diline ve başka yabancı dillere; aynı şekilde dünya dillerinden ana dilimize yüksek vasıflı ve ustalıkla tercüme edecek kadrolar yetiştirmek;
- Genç öğrencileri Özbek dili ve edebiyatının zengin imkanlarından faydalanarak vatan sevgisi ve vatana sadakat, insane değerlere saygılı bir ruhla, geniş bir dünya görüşüne sahip olarak ve bağımsız düşünebilen, manevi yönden olgun insanlar olarak eğitmek;
- Özbek dili ve edebiyatının, folklorunun tarihi olarak şekillenen edebi, dil bilim akımlarını ve bu akımların ilkelerini, klasik ve çağdaş metotlarını, büyük ecdadımızın Özbek ve dünya dilciliğine katkılarını, onların ilmi mirasını, ana dilimizin milletler arası ölçekteki yerini ve değerini, başka dillerle ilişkilerini, Özbek dili ve edebiyatının gelecekteki yükselişi ile ilgili problemleri araştırma;
- Özbek dilinin asıl karakteri ve özelliklerini tam olarak aksettirecek mükemmel akademik ve eğitim öğretimde kullanılacak dilbilgisi eserlerini hazırlama, onun ses sistemi ve onların yazıda aksetmesi, yürürlükteki imla kurallarını geliştirmek için ilmi teklifler hazırlama, çeşitli konularda ve branşlarda lügat, ansiklopedi, kitap ve ders kitapları hazırlamak;
- İlk ve ortaokullar, akademik liseler ve meslek okulları ve yüksek öğretim kurumlarında Özbek dili ve edebiyatını okutmanın yeni ve faydalı metotları hakkında ilmi çalışmalar yapmak, ileri eğitim tekniklerini yaygınlaştırmak;
- Ana dilimizin dünyanın haberleşme alanı olan internette hak ettiği yeri almasını sağlamak, onun bilgisayar üslubunu, Özbek dili ve dünyadaki belli başlı yabancı dillerin tercüme programlarını, elektronik ders materyallerini üretmekle ilgili ilmi metotlarla hazırlanmış materyaller, pratik tavsiyeler hazırlamak ve bu sahada erişilen neticeleri uygulama alanında geniş ölçüde kullanma;
4. Üniversitenin faaliyetine başlaması ile ilgili bütün meseleleri halletmek üzere uygun görülecek yapıda devlet komisyonu kurulacaktır.
Devlet komisyonu kurulması:
Üniversite faaliyete başlayıncaya kadar işleri yoluna koymak üzere Bakanlar Kurulu Kararı hazırlama görevi Başbakan Şevket Mirziyayev’e verilmiştir.
Bu kararda Üniversite’nin kuruluş düzenlemeleri ve yönetim organlarını tasdik etme, Üniversiteyi belirtilen düzen içinde resmi onaylarının verilmesinde gerekli tedbirleri alma, yönetmelikleri hazırlama ve onaylama;
Üniversitenin zamanında yerleşip faaliyete geçmesi için bina temin etme:
Üniversitenin yüksek vasıflı kadrolarının temini için Mirza Uluğbek Özbekistan Milli Üniversitesi’nin kapanacak olan Özbek Dili; Taşkent Nizami Devlet Pedagoji Üniversitesi’nin Özbek Dili ve Edebiyatı Fakültesi’nin ve İlimler Akademisi Ali Şir Nevai Dil ve Edebiyat Enstitüsü’nün yönetici ve öğretim üyeleri, profesör ve okutmanlarının belirtilen düzen içinde atama belgelerinin düzenlenmesi;
Üniversiteye verilen görevleri gerçekleştirmek üzere çağdaş ihtiyaçlara cevap verecek öğretim planları ve programları hazırlama ve yayımlama;
Üniversite için kurulan veya restore edilen ilgili binaları, Üniversite sınırları içindeki açık alanları ve bahçeleri yeniden düzenlemek maksadıyla inşaat-onarım birimlerini kurmak; özellikle denetleme ve insan kaynakları teşkilatlarını, hizmet alımlarını istisna olarak belirlemek, inşaat ve montaj işlerini araştırma programlarıyla aynı zamanda yürütme onların belirtilen sürede ödemelerinin yapılması, inşaat-montaj ve donatım işlerini 1 Ağustos 2017 tarihine kadar bitirmek için gerekli tedbirler alınacaktır.
5. Üniversite’de eğitim faaliyetleri 2016-2017 öğretim yılından başlayarak planlanacak ve 1. sınıfa kabul şartları hakkında teklifler belirtilen düzende onaya sunulacaktır.
6. Özbekistan Güzel Sanatlar Akademisi bir ay içinde:
Üniversite’nin ana binası önündeki meydanda büyük şair ve düşünür Ali Şir Nevai’nin heykelini yerleştirme işi için ilgili kurumlarla birlikte sanat yarışması ilan edecek ve yarışmayı belirtilen düzende gerçekleştirecektir. Heykelin yapılması ve yerleştirilmesi ile ilgili giderlerin muhasebe işleri Özbekistan Maliye Bakanlığı’na sunulacaktır.
7. Üniversite’nin maddi-teknik altyapısını güçlendirmek üzere Özbekistan Bakanlar Kurulu tarafından onaylanan kriterlere uygun olarak ülkemize ithal edilen bilgisayar teknolojileri, özel aygıtlar ve donanımlar, istisna yoluyla 1 Ocak 2020’ye kadar gümrük harçları (gümrük resmileştirme harcı hariç) ödemekten muaf olacaktır.
8. Özbekistan Cumhuriyeti Yüksek ve Özel Ortaöğretim Bakanlığı ile birlikte İlimler Akademisi bir ay içinde ilgili Bakanlık ve idarelerle birlikte Kanun metinlerinde söz konusu Kararname ile ortaya çıkacak değişiklikler hakkında Özbekistan Cumhuriyeti Bakanlar Kuruluna teklifler sunacaktır.
9. Özbekistan Milli Haber Ajansı, Özbekistan Milli Radyo ve Televizyon Kurumu, “Cihan” Haber Ajansı ve diğer haberleşme araçlarına söz konusu kararname hakkında bilgilendirme yapmaları tavsiye edilecektir.
10. İşbu Kararnamenin gereği için Özbekistan Cumhuriyetinin Başbakanı Şevket Mirziyayev görevlendirilmiştir.
Özbekistan Cumhuriyeti
Cumhurbaşkanı
İ. Kerimov
Taşkent
13 Mayıs 2016
Ali Şir Nevai’nin Adı Taşkent’te Kurulan Yeni Üniversiteye Veriliyor
- Ayrıntılar
- Kategori: Haberler
-