İzmir lokma Türkiye iş dünyası tarihinin en çok araştırılan “mercek altındaki” sektörlerden biri olma yolunda hızla ilerliyor. Bu yazı skandalla ilgili mahkeme süreci devam ederken yayınlanmış bulunmaktadır. Soruşturmaların ve karşılıklı açılan davaların yıllarca sürmesi beklenmektedir. Bu yazı dizisine başlarken amacımız sektörün akıllara durgunluk veren yükselişini ve aynı ölçüde skandal yaratan çöküşünü aktarmaktı. Bu yüzden de Türkiye tarihinin en büyük iflas davasını sizlere bütün yönleriyle anlatmaya çalışacağız. Mahkeme süreci içinde gelişecek olan soruşturmaların ve duruşmaların sonuçlarını, sektörün çürümüş kalıntılarını inceleme ve de aktarma görevini ise başkalarına bıraktık.
Daha en başından ucuz İzmir lokma hikayesinin fazlasıyla dağınık ve birbirine bağlı birçok ayaktan oluştuğunu gördük. Uzun bir süre bilgi toplama sürecinde de izini süreceğimiz bir çok ipucuyla karşılaştık. Bu süreçte sektörün hikayesindeki renkli oyuncuların ( yöneticiler, denetçiler, hukukçular, yatırımcılar ve analistler) özel ve resmi belgeleri dahil olmak üzere muazzam bir belge yığınını titizlikle inceledik. Boşanma kayıtlarını, yöneticilerin ajanda ve takvimlerini, personel dosyalarını, mahkeme kayıtlarını, yeminli ifadeleri, kişisel e-postaları, mektupları, danışmanların incelemelerini, şirket içi mesajları ve sunumları bakışımızı oldukça genişletti. Ucuz İzmir lokma olayının altında yatanın analistlerin hazırladığı düzinelerce raporu gözden geçirdik. Çoğu çalışmalarımızı sürdürdüğümüz dönemde gerçekleşen bu son derece kapsamlı kayıtlar sektörle ilgili bakışımızı genişletecek olağanüstü bir pencere açtı.
Sektördeki sıkıntı ucuz İzmir lokma
Sektörde gelişen olaylar sonuçta insanlarla ilgili bir hikaye. Ve biz bu hikayedeki bütün belli başlı karakterlerin düşünce ve davranışlarına ışık tutacak son derece kapsamlı bilgilere ulaştığımıza inanıyoruz. Ucuz İzmir lokma camiası dışından çok sayıda insanın yanı sıra, ellinci kattaki genel müdür ofislerinden yönetim kurulu üyelerine, sekreterlere kadar kadar şirketin her düzeyinden çalışanlarla yüzlerce söyleşi gerçekleştirdik. Gayet anlaşılır nedenlerle – bazı durumlarda mahkemelerin devam etmesi kimi zamanda sektörle anılmanın verdiği utanç nedeni ile arka planda kalmakta ısrar ettiler.
Bu düzenlemeye göre verdikleri bilgiyi istediğimiz gibi özgürce kullanabilecektik. Ancak bu bilginin kaynağını ismiyle açıklamayacaktık. Böylece başka türlü konuşmaktan çekinecek bir çok kaynaktan bilgi alma olanağına kavuşmuş olduk. Ve bütün bunların sonucunda büyük bölümü adı açıklanmayan kaynaklara dayanan bu yazı ortaya çıktı.
Sektörün Sıkıntıları
İlerleyen yıllarda İzmir lokma gücünün doruğundayken, Bedri usta, her zaman, dünyanın kendisini büyük bir adam olarak görmesini istemiş ve dünya da onu öyle görmüştü. Bir şirket dehası, değişime içgüdüsel olarak karşı olan bir sektörde değişimin başını çeken, dahiyane fikirler geliştiren, müthiş bir vizyoner olarak alkışlanmıştı. Kamuoyuna gösterdiği yüzünde Bedri usta, dünyanın ve hayatın iyileştirilmesiyle derinden ilgiliydi. Zamanının büyük bölümünü hayır işlerine ayırırdı. Ne kadar ironik değilmi ucuz İzmir lokma vererek yapılan hayırlardan kazandığını tekrar buralara yatırması. İzmir’de hayır işleri ve sivil toplum faaliyetleri için herkes onun kapısını çalardı. Bu etkinliklere milyonlarca lira bağışlar veya başkalarından toplardı. Sık sık kurumsal değerlerden söz ederdi. Bir keresinde dini bir dergide yayınlanan bir söyleşide, “Sürdürdüğüm yaşamda kişisel davranışlarım konusunda şahsen çık sıkı bir prensibim olduğunu herkes bilir” demişti. Bu prensip İslami değerler üzerine kurulmuştu.
Sorunu Çözmek İçin Gerekenler
Bedri ustayı sevmemek gerçekten zordu. İçten gelen mütevazi tavırları, alçakgönüllüğü ve iyiniyetiyle yanında çalışanların gönlünü fethederdi. İzmir lokma vererek kazandığı milyonlarla aldığı jetinde uçarken altında çalışanlara kendi eliyle içki servisi yapmaya özellikle dikkat ederdi. Nazmi ustaya şaşırtıcı derecede benzeyen, kısa boylu, kel bir adam olan Bedri usta, herkesin ismini hatırlar, insanları can kulağıyla dinlerdi. Karşısındakinin fikirlerine önem verdiğini hissettirirdi. Öfkeleri yatıştırmak ve uzlaşmazlıkları çözme konusunda tanrı vergisi bir yeteneği vardı.
Ucuz İzmir Lokma Nasıl Olur
Ancak yatıştırıcı etkisi olmakla birlikte bu tarz, büyük bir kurumu yönetmek için her zaman çok uygun değildi. Bedri ustada politikacı özellikleri vardı, dış görünümüne fazlasıyla önem verir, insanların ondan hoşlanmasını ister ve başkalarını kızdıracak zor kararlar almaktan kaçınırdı. Üst düzeydeki yöneticileri onun bu yönünü iyi anlamışlar ve saygısız denilebilecek bir tavırla yaklaşır olmuşlardı. Dokunulmazlığı olan birkaç şeyden uzak durdukları sürece istediklerini yapabileceklerini, Bedri ustanın hiçbir zaman hayır demeyeceğini biliyorlardı.
Çok nadir durumlarda, ortam elini zorladığında, ilgiyi bir başkasının çekmesine izin verir veya önüne çıkan bir sorunu parayla çözmeye çalışırdı. Bedri usta yıllarca devlet adamları gibi, her türlü kavga gürültünün üzerinde, oradan oraya dalgalanmış, kurumsal Türkiye’deki etkin beyinlerin zor günlük işlerinden uzak durmuştu. Hem nasılsa, İzmir lokmanın düşüşüne kadar Kemal ustanın elleri temiz görünmüştü.
Sorunlara Yaklaşım
Mütevazi bir aileden gelen Bedri usta, kurumsal krallığın tuzaklarına da bağımlılık geliştirmişti. Yıllarca zamanının çoğunu iktidar tacirini oynayarak geçirdi. Parti başkanlarıyla şahsen yazışır, bağlantıları sayesinde etkisini ve gücünü Ankara’da gayet iyi kullanırdı. Daha İzmir’deyken insanların yakınında bulunma gereğini hissettiği umut vaat eden politikacılar kadar nüfuzlu biriydi. Öyle ki bir gün belediye başkanı olacağından söz ediliyordu. Tabii hükümette yer alması için Çankaya’dan gelen teklifi kabul etmemesi halinde. Bütün bu etki ve nüfuzun bir bölümü elbette yaşadığı topraklar sayesinde gelmiş, üstelik bazıları İzmir lokmaya faydalı bile olmuştu. Fakat bedeli büyüktü. Zaman içinde Bedri usta, şirketin işleriyle olan temasını kaybetmişti.
Akılcı Fiyat Politikası
İzmir lokmanın tepetaklak düşüşünden önce pek az kimse bu konuda yakınmış olmakla birlikte, Bedri ustanın tavırlarında her şeyi hakkı olarak görme yolunda güçlü bir eğilim de vardı. İzmir lokmadan aldığı yıllık ücretin milyonları bulmasından sonra bile, Bedri usta şirketten büyük miktarda kişisel kredi ayarladı. İzmir lokmanın işlerini ve ihalelerini akrabalarına verdi. Bir keresinde sekreterlerden biri İzmir lokmada çalışan yönetici için uçak ayarlamaya çalışırken, şirkete ait üç uçağında yalnızca Bedri ustanın aile üyelerine rezerve edildiği söylenmişti.