Çok fazla para harcamadan eğlenmeyi seven biriyseniz, doğada vakit geçirmenin bunun için en iyi seçenek olduğunu zaten biliyorsunuzdur. Eğer bir de deniz ya da göl kıyısına erişebilecek kadar şanslıysanız o zaman suda taş sektirmeyi hâlihazırda denemiş olabilirsiniz. Bir kaç defadan daha fazla sektirmeyi bir çok kişinin pek de başaramadığı bu aktivite aslında bilimsel bir araştırma konusudur. Taşların su yüzeyinde 2, 5 veya daha fazla zıplaması nasıl gerçekleşmektedir? İlk atıştan sonra taşın batmadan su yüzeyinden atlamasını sağlayan şey nedir? Bilim insanları bu soruların cevabının arayışındadır.
Taş sektirmenin ilk bilimsel açıklaması 1700’lerde Lazzaro Spallanzani‘den geldi. Bazı gözlemleri gayet doğruydu. Örneğin başarılı bir taş sektirme için yassı bir taşa ihtiyacınız olduğunu ve zıplamasını sağlamak için suya düz tarafının çarpması gerektiğini gösterdi. Daha sonra, bir taşın suya hafif yukarı doğru bir açıyla çarpması durumunda çok daha yükseğe sıçrayacağına dair çok önemli bir gözlemi ekledi. Bu bilgiler daha önce taş sektirmiş herhangi bir kişi son derece bilindik olsa da Spallanzani’nin hassas ölçümleri ileri çalışmalar için taban teşkil edecekti. 1960’ların sonlarında çekilen yüksek hızlı bir videoda, araştırmacılar sonunda Spallanzani’nin çıplak gözüyle gözlemlediklerini ayrıntılı olarak görebildiler. 2002 yılında da Lyon Üniversitesi’nde Fransız fizikçi olan Lydéric Bocquet, fenomeni incelediği “Taş atlama fiziği” başlıklı bilimsel bir makale yayınladı.
Taş Sektirmenin Arkasındaki Bilim
Bir taşın su yüzeyinde kaç defa sekeceği bir dizi faktöre bağlıdır:
- Taşın atıldığı yükseklik
- Taşın fırlatıldığı açı
- taşın yüzey üzerindeki etkisi
- Su yüzeyinin durumu
- Taşın fırlatıldığı kuvvet
- Momentumun korunması
Bu konudaki Fransız bilim insanlarının 2004’te yayımladığı bir araştırma, bazı teorik ve deneysel sonuçlar sunuyor. Taş sektirmekte usta olan insanların bildiği gibi taşın şekli, dönme periyodu ve fırlatılma hızı önemli faktörler. Fakat en fazla sayıda sektirmeye ulaşma konusunda en önemli olan noktanın, taşın suya çarpma açısı olduğu belirlenmiş durumda.
Eğer taş suya çok dik çarparsa, batışa geçiyor. Eğer çok düz bir açıyla çarparsa, bu sefer de bir hayli yavaşlıyor ve enerji kaybediyor, bu nedenle sekemiyor. Bu nedenle araştırma ekibine göre bir taşı su yüzeyinde sektirmenin yolu, 20 derecelik bir açıyla suya çarptırmakta geçiyor. Buna ek olarak düz taşlar, en iyi adaylar. Atışın hızı arttırıldıkça, sekme sayısı da artıyor. Yüksek dönüş hızı ise taşın her sekişinde doğru açıyı muhafaza etmesini sağlıyor.
Bir Taş En Fazla Kaç Kez Sekebilir?
Eğer 7-8 kez taş sektirdiğiniz de kendinizle gurur duyuyorsanız birazdan duyacağınız sayı sizi şaşırtabilir. Günümüzde taş sektirme rekoru 2013 yılından beri 88 zıplama ile Kurt Steiner ‘e ait. Ancak başarısı elbette tesadüf eseri değil. Arka planında adanmışlık, çok çalışma ve işin bilimini anlama yer alıyor. Aşağıdaki videoda kendisinin bu muhteşem sektirişini izleyebilirsiniz.
Kaynaklar:
- The science and art of stone skipping; https://www.surfertoday.com/
- The Physics of . . . Skipping Stones; https://www.discovermagazine.com/
Matematiksel