“Kusursuz bir dünya normal değildir!” anlayışından yola çıkarak “Organik Çocuk” kavramını ortaya koyan psikolog Hüseyin Abay, son 10 yıldır duymaya alıştığımız tüm söylemlerin aksine dayağın bile telafi edilebilir bir hata olabileceğini, ödülsüz cezasız eğitimin ise komik bir fikir olduğunu savunuyor! “Bilinçli Anne”nin her şeyi mükemmel yapmak derdiyle hiçbir şeyi daha iyi yapamadığını vakalar üzerinden gözlemlemiş. Uzmanın, “Cahil Anne” ile “Uzman Anne” arasındaki dengeyi nasıl tutturabileceğimizi düşündüğünü merak ederek kapısını çalıyorum…
Bilinçli çocuk yetiştirme, pazarlanan bir kavram!
Gülüş Türkmen: Benim gözümde geleneksel Türk annesi, “doğal” ama bir o kadar da tökezleyen bir çocuk yetiştirme şekline sahip: Kendisi hazır olmadıkça çocuğunu dizinin dibinden ayırmıyor, hala “öcü”yle korkutabiliyor, gerekli-gereksiz ikazlarla onu sesine dahi duyarsız hale getiriyor! Bağırıyor, çağırıyor, dövüyor… Bir de bilinçli anne modeli var: Çocuğuyla empati kuran, ona “kaliteli vakit” ayıran, bağırmadan sözünü dinleten ama kendi doğasına meydan okuduğu için kendi içinde gerilim yaşayan bir anne. Ağzından çıkan her sözün farkında, üçüncü kişilerin müdahalelerinden rahatsız, doğum şeklinden eğitim sistemine her konuda fikir sahibi… Bu iki anne tiplemesinin çocuklarına baktığınızda neler görüyorsunuz?
Hüseyin Abay: 12 yıldır anne-babalar ve çocuklarla çalışıyorum. Bu süre içerisinde her türlü sosyo-ekonomik düzeyde çocuk ve aileyle yeterince çalışma olanağım oldu. Geleneksel ya da “bilinçli” olarak ifade edilen anne-babaların çocuk yetiştirme tutumları arasında sizin bahsettiğiniz şekilde bir fark görmedim. Benim gözlediğim her iki grubun da nevrotik; kaygılı, huzursuz, alıngan, içine kapanık ya da aşırı şımarık, kendini dünyanın merkezinde zanneden, özgüveni ve kendilik saygısı düşük, ciddi kompleksleri olan vb.. özellikleri ağır basan duygusal açıdan yeterince olgunlaşamamış ve sosyal açıdan medeni bireyler olamamış insanlar yetiştirdikleri. Bu gözlemime Türkiye’de yaşayan insanların % 85 inin de katıldığını yaptığım araştırmayla tespit ettim. 1980 lerden bu yana gösterilen “bilinçli çocuk yetiştirme” çabasının bir sonuç vermediği açık ve net.
Bilinçli çocuk yetiştirme pazarlanan bir kavram. Yaşamın doğal akışında telafi edilen ya da denge bulan bir çok konuyu hastalık ya da hastalığa neden olan bir durummuş gibi yansıtan pazarlanmış bir anlayış. Bu anlayış, anne-babaların çocukların her yaptığını bir sendroma bağlamaya çalışmalarına her davranışın altında bir problem aramalarına ve/veya yaptıkları en küçük şeyin çocuklar üzerinde büyük etkileri olacağını zannetmelerine ya da bazı uygulamalarla çocukların kapasitelerinin üzerinde performansa sahip olabilecekleri yanılgısıyla, olur olmaz uzmanların kapısını aşındırmalarına neden olmaktadır. Bu “aman dikkat” hali adeta bir paronaya yaratmış durumda. Bunun sonucu; anne-babaların sürekli bir kaygı içerisinde doğallıklarını kaybederek daha fazla hata yaptıklarını ve çocuklarıyla ilişkilerinin normalliğinin zedelendiğini görmekteyiz. Ayrıca, sürekli özel olmaya, güzel olmaya, süper olmaya, hiper olmaya vurgu yapılmaktadır. Böylece, bir çeşit steril iç ve sosyal dünya yaratılmakta, çocukların yaşamın doğal sıkıntılarını dahi yaşaması engellenmeye çalışılarak egoları gerçekdışı bir şekilde şişirilmektedir. Bu nedenle de çocuklar yaşamın getirdiği olağan engeller ve kendi tercihlerinin sonuçlarının yarattığı duygusal güçlüklerle baş etmeyi öğrenememektedirler.
Her şeyi uzman bilgisi dahilinde kusursuz şekilde düzenlemeye çalışan bilinçli anne babaların, çocuğun duygusal açıdan olgunlaşmasının, yani psikolojik olarak güçlenmesinin önünde, en büyük engel olduklarını çoğu zaman görüyoruz. Çocuk yetiştirmeyi kitaplardan ve uzamanlardan edinilen bilgiye indirgemiş olan bilinçli anne-babaların, çocuk yetiştirmede asıl ihtiyacı olan; doğal anne-babalık güdülerinin paralize olduğunu, sağduyu ve sezgilerinin zayıfladığını ve uygulamadan gelen çok değerli geçmiş deneyimleri ıskaladıklarını görmekteyiz.
Kitaplara gerekli gereksiz doldurulmuş üç beş afilli kelimeyle bilinçli çocuk yetiştirdiklerini zanneden anne-babalar bilsinler ki, birkaç kavram okumuş olmak hatta tanımını bilmek demek, onu hayata doğru olarak geçirmek demek değildir. Tam tersi, bazı şeyleri afilli kavramlarla ifade etmemek onu hayata geçirmemek demek değildir. Örneğin; empati kavramını hayata geçirmek için onu kitaptan okumak gerekmez. Bu kavramı bilmese de geleneksel bir çok anne-babanın bunu kullandıklarını biliyoruz. “çocuktur, gençtir/ çocukluğuna ver, gençliğine ver vb..” ifadeler son derece empatik ifadelerdir. Buna karşın empatiyi sayfalarca okumuş ama karşısındakinin çocuk olduğunu unutmuş bir çok “bilinçli” anne-baba da gördüğümü söylemeliyim. Örnekler çoğaltılabilir ama konuyu daha fazla uzatmadan toparlamak istiyorum.
Çocuk yetiştirmeyi birkaç teknik ya da popüler kavramla sınırlamayı bırakıp, hayatın bütünü, dengesi ve hataları içerisinde düşünmeye başlayıp zihinsel bir devrim yapmalıyız. “Aman dikkat” halinden kurtulup, sakin ve rahat olmalıyız. Uzmanlar arasında dahi tartışma konusu olan konuları oradan buradan okuyup gereksiz ve tam anlamadığımız bilgilerle kafamızı karıştırmamalıyız. Anne-babalık güdülerimize, sağduyumuza, sezgilerimize ve çevremizdeki deneyimli kişilere de biraz güvenelim. Belki de şu soruyu sormalıyız kendimize: “Dünyada çocuk yetiştirme konusunda hiçbir kitap olmasaydı ne olurdu? Çocuklar yetişemez miydi?”
Son olarak şunu söyleyeyim: etrafta çok fazla kitap var, ama okumaya değer çok çok az kitap var. Umarım aileler sağduyuları ve sezgileriyle bu kitapları seçebilirler… Uzmanlar da anne-babaların ihtiyacı olmayan bilgilerle donatılmış kitapları piyasaya sürmesinler lütfen!
Bilinçli anne doğallığını kaybettiğinde çocuğuna daha fazla mı zarar veriyor?
Ben geleneksel ya da bilinçli anne-babalar arasında sonuçlar açısından bir fark olmadığını biliyorum. Burdan da anlaşılacağı üzere, “Temel tutumlar ve davranış kontrol teknikleri” her iki ebeveyn grubunda da ciddi şekilde eksik. Asıl önemsediğim eksik olması değil. Olabilir. Eksiklik giderilir. Ama asıl mesele biz eksikliğimizin farkında değiliz. En çok da “ bilinçli anne-babalar” bunun farkında değil. Bildiklerini düşündükleri bir çok şeyi aslında bilmiyorlar. Bu da değişmenin önündeki en büyük engel oluyor. Organik Çocuk yetiştirme anlayışının temel perspektifi; kitabımızda da yazıyor, ama kısaca söylersek; insanın gelişimsel ve psikolojik olarak bir bütün olduğu, hayatın doğal akışında bir dengenin olduğu, normal insan yetiştirmenin içerisinde telafisi mümkün hata payının olduğudur.
Uzmanlar, anne babaların ihtiyacı olmayan bilgiler içeren kitaplar piyasaya sürmesinler lütfen!
Çocuğa el kaldırmak gibi tabulaşmış bir konuyu da telafi edilebilir bir hata konumuna indirgemişsiniz. Bu, biz anneler için elbet çok rahatlatıcı. Ancak bu fikrin çekilebileceği manalardan korkarım…
Bence korkmanıza gerek yok. Anne-babalar da hata yapabilir ve bunu telafi edebilirler. Anlatılmak istenen budur. O örneğin amacı, uç bir örnek vermekti. Yani böylesine büyük bir tekil hatanın da telafisi mümkündür. Burada “tekil hata” ifadesinin altını çizmek isterim. Zaten paragrafın sonunda, “önemli olanın, hataların sürekli hale gelip genele yayılmaması” olduğu yazmaktadır. Buradan yanlış bir anlam çıkarmak anlamı zorlamak ya da burayla ilgisiz şekilde şiddet eğilimli olmakla açıklanabilir.
Özellikle bilinçli anne babalar, kendi tutum ve iletişim sorunlarının farkında değiller!
Ödülsüz ve cezasız çocuk yetiştirme fikri, yumurtasız menemen yapmak gibi bir şey!
“Ödülsüz, cezasız disiplin” adı altında çocuğa “ceza” sözcüğünün kullanılmaması son dönemde çok konuşuluyor. Oysa sizin cezaya dair olumsuz bir tutumunuz yok!
Ödülsüz ve cezasız disiplinin ne olduğunu bilmiyorum. Böyle ifadelerle yola çıkanlar ödül ve ceza kavramlarını muhtemelen bilmiyorlardır. Çünkü böyle bir şey mümkün değil. Hani eşyanın tabiatına aykırı deler ya, bunun gibi bir şey… Yumurtasız menemen yapmak gibi bir şey bu söyledikleri. Çünkü, ceza hayatın olağan akışında isteseniz de istemeseniz de vardır. Ödül ve ceza konusunu, cezasız-ödülsüz eğitim vs.. diyenler de anlasınlar diye son derece anlaşılır şekilde yazdık.
Ceza meselesine gelince, olumsuz bir tavır almak için cezayı, ceza ilke ve işlem yolllarını bilmemek gerek. Ceza ilke ve işlem yollarına uyulduğu müddetçe ceza olumlu işlevi olan bir kontrol tekniğidir. Bu konuda doğru bilgilenmek isteyenler, “Organik Çocuklar-I temel konular” kitabımızın bu bölümlerini okuyabilirler. Ayrıca 14 mayıs 2013 tarihinde Kanal B’de yayınlanan ‘Sormak Gerek’ programını organikcocuklar.com sitesinden izleyebilirler.
Ülkemizde yaşayan insanların söylenenleri yanlış anlama konusunda özel bir eğilimleri var sanki. Bu nedenle yanlış bir anlaşılmaya meydan vermemek için şunu açıklamak istiyorum: cezaya karşı olumsuz bir tavrımın olmaması olumlu bir tavrım olduğu anlamına gelmiyor. Ben konuyu temelde bir bilgi meselesi olarak görüyorum. Yani konuya tarafsızım. Herkes konunun bir bilgi meselesi olduğunu anlasa, tartışılacak bir şeyin olmadığı görülür.
En büyük ödül iyi bir ilişki, iyi bir ilişkinin temeli ise saygıdır.
O halde çocukla iyi bir ilişkinin temeli, doğru bir iletişim tekniği…
Bir çocuğa verilebilecek en büyük ödül; onunla kurulan iyi bir ilişkidir. İyi bir ilişkinin temeli de “SAYGIDIR” . Aslında saygı: güçlü bir birey olabilmenin, sağlıklı kişiler arası ilişkiler kurabilmenin ve medeni bir insan olabilmenin en temel unsurudur. Dolayısıyla doğru bir pedagojinin de temel unsurudur.