Beyin tümörü, beyindeki hücrelerin olağandışı yahut denetimsiz büyümesi olarak tanımlanır. Tümörler, düzgün huylu (kanser yapan olmayan) yahut makûs huylu (kanser yapıcı) olabilirler. Beyinde yerleştiklerinden, düzgün huylu bir tümör bile tehlikeli olabilir. Beyin, kafatası ile çevrilidir. Bu, tümörün büyürken olağan beyin dokularına basınç uygulamaya başlaması demektir. Bu durum da iltihaba ve beyin şişmesine neden olabilir. Bu nedenle her iki tip tümörün de mümkün olduğunca çabuk tedavi edilmesi çok değerlidir.
Bir tümör, beynin kendisinden kaynaklanmışsa birincil beyin tümörü olarak isimlendirilir. Bazen kanser beyne akciğer yahut göğüs üzere öteki alanlardan yayılabilir. O vakit bu tip tümörler, ikincil (veya metastatik) beyin tümörü olarak isimlendirilir. Başka kanserlerle karşılaştırıldığında beyin tümörleri nispeten az görülmektedir; lakin yerleşimleri ve bazen agresif yapılarından dolayı tehlikeli oldukları düşünülmektedir.
Beyin Tümörlerinin Mümkün Belirtileri
Beyin tümörleri sıklıkla olağan beyin dokusuna atak eder yahut baskı yaparlar ve belirtiler de o basınç nedeniyle ortaya çıkar. Beyin tümörünün yerleşim yerine nazaran bireyde farklı tipte belirtiler oluşabilir. Fakat, zihinsel hastalıklar dâhil öteki hastalıklar da bu belirtilere neden olmaktadır. Rastgele bir durumda bu belirtilerden birini yahut daha fazlasını yaşarsanız, vakit kaybetmeden hekiminizi aramalısınız.
Baş ağrısı, bilhassa:
-yakın vakitte başlayan yeni bir ağrı
-devamlı bir ağrı
-uyanınca daha makus olan bir ağrı
Kusma, bilhassa sabahları daha şiddetliyse
Kişilikte yahut davranışta değişiklikler
Zihinsel marifetlerde düşüş:
-hafıza kaybı
-hesap yapma marifetinde bozulma
-yargılamada bozulma
Yeni başlayan nöbetler
Nörolojik değişiklikler:
-görme sorunları (çift görüş, azalmış görüş)
-duyma kaybı
-bir beden alanında his azalması yahut güçsüzlük
-konuşma zorlukları
-koordinasyonda azalma, sarsaklık
Güçsüzlük, uyuşukluk/rehavet, uyanıklığın azalması
Lisan sorunları, yutma zahmeti, hıçkırıklar
Bozulmuş koku duyusu
Denetimsiz yahut fonksiyon bozukluğu olan hareketler, el titremesi
Menopozdan evvel adet kanamalarının kesilmesi
Yüz felci
Beğenilen anormallikler:
-farklı büyüklüklerde göz bebekleri
-kontrolsüz hareket
-gözkapağı düşmesi
Sersemlik/kafa karışıklığı, alışılmadık yahut garip davranış
Teneffüste süreksiz durma
Beynin İşlevsel Coğrafyası
Beynin farklı alanları, farklı işlevleri denetim eder. Beyin tümörünün belirtileri, etkilenen beyin alanına bağlı olarak değişiklik gösterebilir.
Sol temporal lob: İşitme, görme, koku alma, anlayış, gördüğünü yahut duyduğunu hatırlama, sözleri tanıma, kişilik, davranış ve cinsel davranış.
Beyin sapı: Nefes alıp verme, kalp suratı, sindirim, uyanıklık düzeyi, uyku, terleme, kan basıncı, beden sıcaklığı ve istikrar.
Beyincik: İstikrar, duruş, kol ve bacakları kapsayan uyum ve refleks hareketler için hafıza.
Sağ temporal lob: İşitme, koku alma, organize olma, görülen yahut işitilene ağırlaşma, müzikal tonların tanınması, müzik sesleri ve konuşma içermeyen bilgi (örneğin, çizimler). Uzun periyotlu hafıza, kişilik, davranış ve cinsel davranış.
Oksipital lob: Görüleni ve görsel imgeleri net olarak yorumlama. Okuma ve yazma, cisimleri bulma, renkleri tanıma, sözleri tanıma, objeleri çizme ve bir cismin hareket edip etmediğini manaya.
Parietal lob: Görme ve dokunma duyusu. Anlayış için farklı duyulardan giren dataların düzenlenmesi, bedenin duysal denetimi, yazı yazma, matematik ve lisan. Bedenin pozisyonlanması, objelerin tutulması ve işitsel ve işitsel olmayan hafıza.
Frontal lob: Bilinçlilik ve dış uyaranlara karşılıklar üzere yüksek zihinsel fonksiyonlar, kişilik. Yutma, salya, ses çıkarma, çiğneme, yüz tabirleri ve eller, kollar, gövde, kalça, bacaklar ve ayaklar için motor uyum.
Beyin Tümörlerinin Özellikleri
Beyin tümörleri, iki ana sınıfta toplanır: gliomlar ve gliom olmayanlar. Aşağıda, çok çeşitli beyin tümörü tipleri anlatılmaktadır ve tümörünüz hakkında size verilen bilgiyi netleştirmeye yardımcı olabilir.
Gliomlar
Birincil beyin tümörlerinin yaklaşık %46’sı ve birincil omurilik tümörlerinin %23’ü gliomlardır; diğer bir deyişle, glial hücrelerden büyürler. Beyin içinde gliomlar ekseriyetle serebrumun yarım kürelerinde meydana gelirler lakin başka alanları da, bilhassa optik hudut, beyin sapı ve bilhassa çocuklarda beyinciği etkilerler. Glial hücreler farklı çeşitte olduklarından, gliomlar da birkaç kümeye ayrılırlar.
Astrositomlar
Tüm birincil beyin tümörlerinin %17sini oluşturan, en sık görülen gliom tipidir.
Merkezi hudut sisteminde rastgele bir yerde meydana gelebilir. Tedavi ekseriyetle cerrahi ve ışın tedavisi ve bazen de kemoterapiyi içerir.
Düşük dereceli astrositomlar nispeten yavaş büyür ve cerrahi ile tümör büsbütün çıkarılabilir.
Yüksek dereceli asrositomlar, düşük dereceli olanlardan daha süratli büyürler ve çoklukla, cerrahi, ışın ve kemoterapinin bir kombinasyonu ile tedavi edilirler.
Çok Biçimli Glioblastomlar
Yüksek dereceli astrositomların bir öteki ismi da glioblastomlardır. Yakındaki dokulara süratle hamle ederler ve çok agresif hücreler içerirler.
Erişkinleri etkileyen en yaygın birincil beyin tümörlerindendirler ve bazen çocukları da etkilerler.
Tipik olarak, cerrahi akabinde, tek başına yahut kemoterapi ile kombine edilmiş ışın tedavisi ile tedavi edilirler.
Beyin Sapı Gliomları
Beyin sapında yerleşmiş olan bu tümörler, çocukluk tümörlerinin %20’sini, erişkin tümörlerinin de yaklaşık %5’ini oluşturur.
En çok, 3-10 yaş ortasındaki çocukları tesirler ve çok düşük dereceli astrositomlardan daha süratli büyüyen çok biçimli glioblastomlara dek değişiklik gösterir.
Beyin sapı gliomları için ekseriyetle cerrahi kullanılmaz; zira beyin sapı çok hassastır. Işın tedavisi bazen belirtileri azaltmada yardımcı olur ve tümör büyümesini yavaşlatarak hastanın ömrünü uzatır.
Beyin sapı gliomları eşit oranda tehlikelidir; lakin düşük dereceli tümörlerin azalma/hafifleme dönemleri çok uzun olabilir.
Oligodendrogliomlar
Nispeten azdırlar; tüm gliomların %5ini temsil ederler ve en çok genç erişkinlerde beynin serebral yarımkürelerinde meydana gelirler.
Düşük dereceli tümörler, cerrahi ile tedavi edilir. Yüksek dereceli tümörlere, cerrahinin akabinde ışın tedavisi uygulanır; buna bazen kemoterapi de eklenir. Işın tedavisine orta seviyede hassastırlar.
Ependimomlar
Erişkin intrakranyal gliomların yaklaşık %5ini, merkezi hudut sistemindeki çocukluk tümörlerinin de %10unu oluştururlar.
Oluşum oranları 5 yaşında ve 34 yaşında en yüksek seviyededir.
%85 civarı kanser yapmaz; birden fazla sonlandırılmıştır, yavaş büyüyen düşük dereceli tümörlerdir.
Çoklukla yalnızca ışın tedavisi uygulanır; kimilerinin cerrahi olarak büsbütün çıkarılması gerektiği halde, büsbütün çıkarılamayanlara ışın tedavisi uygulanır.
Gliom Olmayanlar
Medullablastomlar yahut Primitif Nöroektodermal Tümörler
Ço
cukluktaki tüm beyin tümörlerinin %25ten fazlasını temsil ederler. Erişkinlere nazaran, çocuklarda daha çok meydana gelirler.
Beynin alt kısmında (beyincik) başlarlar ve omurga yahut bedenin öbür kısımlarına yayılırlar.
Çoklukla cerrahi ve ışın tedavisi ile temizlenirler.
Süratli büyüyen tümörlerdir; fakat ışın tedavisine ve kemoterapiye çok hassastırlar.
Meningiomlar
Tüm birincil beyin tümörlerinin %27sidir ve erkeklere oranla bayanları daha çok etkileme eğilimindedir.
Büyürken komşu beyin dokularını sıkıştırır; çoklukla düzgün huyludur lakin hayatı tehdit edebilir.
Kimileri yavaş yavaş büyür; fakat kimileri da daha süratli büyürler yahut ani büyüme atakları yaparlar.
Tekrarlayıp tekrarlamayacağı kestirim edilemez, tertipli takip ve taramalar değerlidir.
Schwannomlar
Ekseriyetle uygun huyludurlar ve mümkünse cerrahi olarak çıkarılırlar.
Sıkça rastlanan bir tipi (vestibular schwannom yahut akustik nöroma olarak bilinir), sekizinci baş sonunu tesirler. Bu hudut, istikrar ve işitme için değerli hudut hücreleri içermektedir. Bu tip, beynin bir yahut iki tarafında büyüyebilir.
Metastatik Beyin Tümörleri
Akciğerler yahut göğüs üzere, bedenin öbür kısımlarından gelen kanser hücreleri, kan yoluyla beyne ulaşabilir ve ikincil yahut metastatik bir tümör oluşturmaya başlar. Metastatik beyin tümörleri gerçekte, birincil beyin tümörlerinden daha yaygındır. Tedavide çoklukla cerrahi ve/veya ışın tedavisi kullanılır.
Beyin Tümörlerinin Teşhisi
Sizde beyin tümörü belirtileri varsa, tabip kimi testler yapmak isteyecektir. Beyin içindeki anormalliklerin tipini ve yerleşimini saptamak için kullanılan gelişmiş birkaç diyagnostik süreç bulunmaktadır.
Merkezi Hudut Sistemi Tümörlerini Etkileyen Varsayımı Etmenler
Histoloji (hücre tipi)
Hastanın yaşı
Tümörün yerleşimi
İşlevsel nörolojik durum
Daha az kıymetli etmenler:
Metastatik yayılım
Tümör rezeksiyonunun büyüklüğü (cerrahi uygulanan hastalarda)
Nörolojik Kıymetlendirme
Hastaların birinci nörolojik değerlendirmeleri ekseriyetle bir nörolog yahut hudut cerrahı tarafından yapılır.
Değerlendirmeyi yapan kişi, azalmış zihinsel fonksiyon (örn. konsantre olamama, hatırlamada yetersizlik, aritmetik süreçleri yahut kolay işleri gerçekleştirememe), güçsüzlük, hissizlik, kas tonusunda yetersizlik, reflekslerde değişiklik ve görmede değişikliklerin işaretlerini arayacaktır.
Görüntüleme
Beynin anatomisini incelemek için, hastalara manyetik rezonans görüntüleme (MRI) yahut bilgisayarlı tomografi (BT) uygulanacaktır.
Tümörün özelliklerini daha uygun anlayabilmek için(Hızlı mı büyüyor? Sabit mi duruyor? Olağan dokuya hamle etti mi? vb.), manyetik rezonans spektrometresi (MRS) ve pozitron emisyon tomografi (PET) üzere ek taramalar da yapılabilir.
Bu taramalar daha sonra her bir hasta için en uygun tedaviyi belirlemek hedefiyle kullanılır.
Biyopsi
Şayet taramalardan net bir teşhis yapılamıyorsa, tümörün tipini tam olarak belirlemek için bir biyopsi yapılabilir.
Lokal anestezi uygulandıktan sonra, tümörün küçük bir kesimini almak için kafatasındaki küçük bir delikten uzun bir iğne sokulur.
Tümör örneği, tümörün tipini ve ne kadar agresif olabileceğini belirlemek için kıymetlendirilir.
Biyopsiden elde edilen bilgi daha sonra, hasta için en uygun tedavinin ne olduğunu tespit etmek için kullanılır.
Beyin tümörlerinin derecelendirilmesinde iki temel etken dikkate alınır: tümörü yapan hücrelerin tipleri ve tümörün büyüme suratı. Ayrıyeten, hastanın yaşı da kıymetlidir; hasta ne kadar genç ise, hastalığın seyri o kadar yeterlidir. Daha az olarak, kanserli hücre cinsinin, büyüme suratının ya da hastanın yaşı kadar değerli olmasa da, çıkarılan dokunun ölçüsü da bir etkendir.
Cerrahi düşünülüyorken, tümörün yerleşimi değerlidir; zira kimi alanların, hayat kalitesi, hayat beklentisi ve tedavi tipi üzerinde büyük bir tesiri vardır. Genel sıhhatin ve fizikî durumun âlâ oluşu, sonuçları öngörmede büyük rol oynar; daha genç hastalar daha güzel seyre sahiptirler.
Beyin Tümörlerinin Tedavisi
Şayet beyin tümörü berbat huylu ise, tedavi gereklidir. Burada, kimi tedavi seçenekleri sıralanmaktadır. Ayrıyeten, birçok klinik çalışma, hastaların yeni deneysel tedavilere ulaşmalarını sağlar.
Cerrahi
Tümör kütlesini ortadan kaldırmanın en direkt yolu, birincil tümörün cerrahi olarak çıkarılmasıdır.
Cerrah, ekseriyetle bir kranyotomi yapacaktır. Bu operasyonda, beyne ulaşmak için bir kesim baş kemiğinin çıkarılmasıyla kafatası boşluğuna girilir. Çıkarılan kemik, cerrahi sürecin sonunda tekrar yerine takılır.
Işın Tedavisi
Işın tedavisi, kanserli birçok beyin tümöründe başrol oynar.
Uygun huylu tümörler de büyümelerinin denetim edilmesi için ışın gerektirebilirler.
Cerrahi sonrası ışın
Tümörün bütünü cerrahi olarak çıkarılmış gözükse de, etrafındaki beyin dokusunda mikroskopik tümör hücreleri kalır ve bunlar öteki bir yere yayılabilir yahut yeni bir beyin tümörü oluşturabilirler.
Cerrahi kazıma sonrası uygulanan ışının emeli, kalan tümörün büyüklüğünü azaltmak, büyümesini durdurmak yahut her ikisidir.
Şayet tümörün tamamı inançlı bir halde çıkarılamazsa, çoğunlukla cerrahi sonrası ışın önerilir.
Cerrahi uygun olmadığında ışın
Cerrahi ile ulaşılamayan yahut ışına bilhassa yanıt verdiği düşünülen niteliklere sahip tümörler için cerrahi yerine ışın kullanılabilir.
Brakiterapi
Tümörlere seçici olarak yüksek dozda ışın verme metodudur.
Çoğunlukla metal taneler yahut çubuklar formunda olan bağımsız radyoaktif kaynaklar, tümör yahut tümör çukuru içine ya da yakınına yerleştirilir.
Çoğunlukla bilgisayar yardımıyla radyoaktif kaynağı tam olarak yerleştirmek, sağlıklı dokunun ışına daha az maruz kalmasını ve tümörün aldığı ışının dozunun en yüksek seviyede olmasını sağlar.
Brakiterapi, cerrahi ve/veya kemoterapi ile bir ortada kullanılabilir.
Işın ve Kemoterapi
Kemoterapiyi ışın tedavisi ile birlikte kullanmak, yüksek seviyeli tümörü olan kimi hastalar için faydalıdır.
Kemoterapi, bir yahut daha fazla ilacı içerebilir ve döngüsel olarak verilmektedir (örneğin, 3 hafta boyunca günde bir sefer, akabinde, yeni hücreler yapmak için 1 haftalık dinlenme devri ).
Kemoterapi, ağızdan, damardan, diğer bir infüzyon prosedürüyle yahut direkt beyne yerleştirilmiş bir katman formunda uygulanabilir.
Gamma Bıçağı (Sterotaktik ışın tedavisi)
Gamma bıçağı gerçekte, yüksek derecede odaklanmış, eni dar olan kobalt gamma ışını demetleridir.
Cerrahiye karşı bir seçenek olan bu uygulama, bir kesiye gerek kalmadan, direkt beyin anormalliklerini tahrip eder.
Güzel ve makus huylu tümörleri, metastatik tümörleri ve öteki vasküler yapı bozukluklarını tedavi etmek için kullanılmaktadır.
Hastalarda yan tesirler daha azdır ve konvansiyonel cerrahiye nazaran güzelleşme mühleti daha kısadır.
Cerrahi tipik olarak 30 dakika ve 3 saat ortasında sürer ve hastaların birden fazla birebir gün konuta dönebilir.
Tedavinin Yan Tesirleri
Beyin tümörü tedavisinin yan tesirleri olabilir. Bazen yan tesirler ani olur yahut birkaç
gün içinde gelişebilir. Yan tesirlerin ciddiyeti ilacın dozu yahut tedavinin uzunluğu ile ilgili olabilir.
Kemoterapi
Kemoterapi ilaçları, süratli büyüyen hücreleri öldürmek için yapılmıştır. Fakat, bu ilaçlar tüm bedende dolaştıklarından, olağan, sağlıklı hücreleri de etkileyebilirler. Sağlıklı dokunun hasarı, yan tesirlere neden olur.
Kemoterapiye yaşlı hastaların daha az düzgün tahammül edip edemeyebilecekleri meçhuldür. Yaşlı hastaların kullandığı birçok ilaç ve öteki tıbbi meseleler üzere kimi durumlar, kanser tedavisini zorlaştırabilir. Fakat, bir çalışmaya nazaran, tıbbi komplikasyonları olmayan yaşlı kanser hastaları, genç hastalarla tıpkı düzeyde toksisite ve yarar sağlayabilirler.
Kemoterapi süratli büyüyen hücreleri hedeflediğinden, saç kökleri, kemik iliği ve mide hücreleri üzere süratli bölünen olağan hücreler de etkilenir. Yan tesir olarak, kellik, mide bulantısı, kusma ve ishal ortaya çıkar.
Kemoterapi ayrıyeten, anemiye bağlı güçsüzlük, ateş ve enfeksiyona neden olur; zira bağışıklık sistemi ilaçlar nedeniyle zayıflamıştır.
Işın Tedavisi
Beyin tümörü için ışın tedavisinin yan tesirleri, tümörün etrafındaki olağan beyin dokusuna ışınımın yaptığı tesirle ortaya çıkar.
Işın tedavisinin birinci uygulamasından kısa bir müddet sonra hastalarda baş ağrısı, mide bulantısı, kusma, uyku hali, ateş ortaya çıkabilir ve tümörle alakalı nörolojik belirtiler berbatlaşabilir. Bu belirtiler, tedavi ilerlerken gittikçe daha hafif hale gelmelidir.
Işın tedavisine başladıktan sonraki birkaç hafta ile birkaç ay içinde belirtiler berbatlaşabilir. Bu belirtiler, tümörün ilerlediğini gösterebilir. Nedenin tümör mü yoksa tedavi mi olduğunu saptamak için bu belirtileri bir mühlet boyunca gözlemlemek gereklidir.
Işın tedavisinin özelliğine bağlı olarak, tedaviden aylar yahut yıllar sonra geç periyot ışın tesirleri gelişebilir. Yaşadığınız rastgele bir belirtinin bir kaydını almak yahut bir günlük tutmak yeterli olur; böylelikle belirtileri tabiple konuşabilirsiniz.
Cerrrahi ve Başka Tedaviler
Cerrahi ve ışın, tümör etrafındaki beynin ödemine (şişlik) neden olabilir.
Şişlik, çevreleyen beyin dokularında basınca yol açar ve baş ağrısı, uykusuzluk ve öteki önemli meseleler yaratır.
Bu meseleleri önlemek için hekiminiz steroidler yazabilir.
Kortikosteroid ismiyle da bilinen bu steroidler, bedende doğal olarak oluşan hormonlardır ve beden geliştiricilerin kullandıkları “anabolik steroidler” den farklıdırlar.
Steroidler, birçok tümör tipinin hücrelerini öldürmek için pek az çalışır; lakin, baş ağrısı üzere kimi belirtileri hafifletebilir ve cerrahi yahut ışın tedavisiyle ortaya çıkabilen daha fazla şişliği önler.
Yan Tesirlere Karşı Yapılabilecekler
Yan Tesir
Destekleyici Bakım
Kansızlık
Kırmızı kan hücreleri oluşturan casuslar
Kellik (kalıcı yahut geçici)
Peruklar, türban, başlıklar, şapkalar
Kan pıhtıları
Kan incelticiler
Kabızlık
Ağır lifli besinler, sıvı alımını arttırmak, laksatifler, gaita yumuşatıcılar
İshal
Düşük lifli besinler, yüksek proteinli besinler, sıvı alımını arttırmak, baharatlı yahut bağırsakları rahatsız eden besinlerden kaçınmak, antidiyare ilaçları
Ağız kuruluğu
Şekersiz sakız, buz cipsleri
Yorgunluk
Enerjiyi korumak, işleri devretmek, sık sık kısa dinlenme aralıkları vermek, aktiflikleri öncelik sırasına koymak, uygun bir beslenme, kâfi kalori almak (Her gün, 450gr başına ortalama 15 kalori. Kilo kaybediyorsanız buna 500 daha ekleyin), günde en az 8 bardak su içmek, ek vitamin gerekli olabilir.
Ateş/enfeksiyon
Ateş için asetaminofen yahut ibuprofen; enfeksiyon için antibiyotikler.
İştah kaybı
Daha küçük öğünler, beslenme ekleri, iştah arttırıcılar
Ağız yaraları
Alkolden (alkol içeren ağız temizleme suları dâhil), tütünden, tuzlu, şekerli, çok sıcak ve çok soğuk besinlerden uzak durmak
Mide bulantısı yahut kusma
Antiemetikler