Hz. Ebû Bekir
- Önem : İlk Müslümanlardan, Halifelerin birincisi (632-634).
- Doğum : Mekke
- Ölüm : 23 Ağustos 634
- Babası : Ebû Kuhâfe
İslâm tarihinde ilk defa “halife” tabiri ile anılan Hz. Ebû Bekir Resûl-i Ekrem’in vahiy kâtiplerindendi. En meşhur lakabı Sıddîk olan Ebu Bekir “Çok samimi, çok sadık” anlamına gelen bu lakabı mi‘rac olayı başta olmak üzere gaybla ilgili haberleri hiç tereddütsüz kabul ettiği için bizzat Resûl-i Ekrem’den aldı ve İslâm literatüründe bununla şöhret buldu. Mekke döneminde İslâmiyet’in yayılmasında Hz. Ebû Bekir’in Kureyş’in ileri gelenlerinden biri olmasının büyük tesiri vardı. Hz. Peygamber’in Mekkelileri İslâmiyet’e gizlice davet ettiği sıralarda Kureyş’in ileri gelenlerinden birçok kimse onun vasıtasıyla Müslüman oldu. Mekke döneminde Kureyşli müşriklerin ağır işkencelerine mâruz kalan Müslüman kölelerle pek çok kimseyi efendilerine büyük paralar ödeyerek satın alıp âzat etti. Resûl-i Ekrem ile birlikte Medine’ye hicret etti. Hz. Ebû Bekir hicretten sonra Resûl-i Ekrem’in mescid yapılmasını uygun gördüğü arsayı satın alarak Medine’deki faaliyetlerine başladı. Mekke döneminde olduğu gibi, Medine döneminde katıldığı seriyyeler ve emîr-i hac tayin edildiği günler dışında Hz. Peygamber’in yanından hiç ayrılmadı. Kumandanlığını Resûlullah’ın yaptığı bütün savaşlarda, Hudeybiye Antlaşması, Umretü’l-kazâ ve Vedâ haccında bulundu. Hz. Peygamberin ölümünden sonra sahâbîler onun halife olmasını uygun görerek Mescid-i Nebevî’de kendisine biat ettiler.
Hz. Ebû Bekir, takip edeceği siyasetin genel esaslarını ortaya koyan meşhur hutbesinde Müslümanların en iyisi olmadığı halde onlara başkan seçildiğini ifade ederek doğru hareket ederse kendisine yardım etmelerini, yanlış davranırsa doğrultmalarını, Allah’a ve Resulü’ne itaat ettiği müddetçe Müslümanların kendisine itaat etmelerini istedi. Halife olduktan sonraki ilk icraatı, Üsâme b. Zeyd’in kumandasında sefere hazırlanan orduyu göndermek oldu. Resûl-i Ekrem’in vefatıyla birlikte ortaya çıkan bazı isyanları bastırdı. İslâm dinini tebliğ etme konusunda Hz. Peygamber’in başlattığı stratejiyi devam ettirdi. Müslümanların Bizans İmparatorluğu ile Hz. Peygamber zamanında yapılan Mûte Savaşı’yla başlayan askerî mücadelesi, Tebük seferiyle devam etmişti. Hz. Ebû Bekir de bu amaçla üç ayrı birliği Suriye’nin güney ve güneydoğu sınırlarına göndermeyi kararlaştırdı. Bizans askerlerini mağlûp etti ve Bizans’a karşı Suriye’de yapılan Ecnâdeyn Savaşı sonunda Filistin’in kapıları Müslümanlara açılmış oldu. Hz. Ebû Bekir, Ecnâdeyn Savaşı’nın neticesini öğrendikten sonra altmış üç yaşında vefat etti. Hilâfeti esnasında Kur’ân-ı Kerîm’i mushaf haline getirmek suretiyle İslâmiyet’e en büyük hizmeti yaptı. Hastalığı zamanında kendisinden sonra Hz. Ömer’i veliaht bırakmayı kararlaştırmıştı.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Mustafa Fayda, Ebu Bekir, Dİyanet İslam Ansiklopedisi, Cilt 10, 1994
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Hilmi Ziya Ülken
Cumhuriyet dönemi Türk düşünce hayatında bir felsefe geleneğinin oluşmasına katkı sağlayan Hilmi Ziya Ülken İstanbul’da dünyaya geldi. Kimyager bir babanın oğlu olan Ülken İstanbul Erkek Lisesi’ni tamamlamasının ardından 1921 yılında Mülkiye’den mezun oldu. Farklı illerde öğretmenlik ve memurluk görevlerinde bulundu. İlerleyen dönemlerde İstanbul Üniversitesi’ne Türk medeniyeti doçentliğine atanan Ülken, araştırmalarını geliştirmesi adına Berlin’e gönderildi. Döndüğünde üniversitede Türk tefekkür tarihi, mantık, değerler teorisi, İslam felsefesi, ahlâk, sistematik felsefe ve sosyoloji derslerini okuttu. Profesörlüğe yükseltilmesinden sonra 1949 yılında Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’ne geçti; bu fakültede emekli oluncaya kadar mantık ve sistematik felsefe kürsüsünde dersler verdi. Türk bilim tarihine yaptığı katkılardan dolayı kendisine ordinaryüs unvanı verildi. İlmi faaliyetlerin yanı sıra edebiyat, resim ve hat çalışmaları da yapan Ülken, İstanbul’da vefat etti.
-
Zerdüşt
Öğretisi Asya kültürü ve dünya dinleri üzerinde büyük bir etki yapan Zerdüşt’ün hayatına dair az bilgi bulunmaktadır. Düşünceleri kıtalarca yayılan bir kişinin doğduğu yüzyılın dahi tartışılması hakkındaki bilgi kısıtlılığının göstergesidir. MÖ 628 yılında muhtemelen bugün İran sınırları içerisinde kalan bir yerde doğduğu tahmin edilmektedir. Yerel bir tapınakta rahip olarak yetiştirilmiştir. Mitolojide görüşlerini kabul ettirmek için mücadele eden ileri görüşlü bir din adamı olarak tanıtılan Zerdüşt en sonunda fikirleriyle üstün geldi. Ailesinin karşı çıkmasına rağmen yirmili yaşlarda evden ayrıldı. Bundan sonraki on yılını “iyi din” olarak adlandırdığı inancın ortaya çıkmasıyla son bulacak olan ruhsal bir yolculuk yaparak geçirdi. Uzunca bir süre başarı elde edemese de Bactrian Kralı’nın hasta olan atını tedavi edince talihi döndü. Kralın Zertdüştlüğü benimsemesi üzerine inanç hızla yayıldı.
-
Tımar
Türkçe’de dirlik ile eş anlamlı kullanılan tımar kelimesi sözlükte “bakım, ilgi” anlamına gelir. Tımar sistemi, devletin sadece askeri-idari teşkilatlanmasının temel direği olmakla kalmadı, aynı zamanda miri arazi sisteminin işleyişinde, köylü-çiftçilerin statüleri ve ödeyecekleri verginin belirlenmesinde ve imparatorluğun klasik çağında tarımsal ekonominin yönetiminde esas belirleyici faktör oldu. Tımar sistemiyle ilgili belgeye dayalı ilk atıf Orhan Bey dönemine kadar gitmekte; Selçuklu yönetimindeki İran’da ve Memlük yönetimindeki Mısır’da bile Osmanlı tımar sisteminin belirli temel özellikleri görülebilmektedir. II. Murad döneminde hazırlanan tımar icmal defterleri, Osmanlı tımar sisteminin bütün temel ilkelerinin ve XVI. yüzyıl kanunlarındaki tasvirlerde görülen özelliklerinin daha o dönemde tamamen şekillendiğini gösterir. Güvenilir bir kaynak olan İdris-i Bitlisi’nin Heşt Bihişt’i 1473’te tımarlı Anadolu ordusunu 20.000, Rumeli ordusunu 24.000 civarında tahmin etmekte; 1527-1528 tarihli resmi kayıtlarda tımarlı ordu 37.521 kişi olarak verilmektedir. Tımar teşkilatlanmasında sınıflar işlev ve kalıtıma göre ayrıştırılmaktaydı. İşlevsel olarak tımarlar temelde üç kategoriye ayrılmıştı: Has, zeamet ve tımar. Has iki türdür: Havass-ı hümayun ve havass-ı vüzera olup prensipte padişaha ait olsa da aslında hazine içinde yer alan havass-ı hümayun gelirleri esasta diğer bütün kategorilerden ayrılmıştır. Havass-ı vüzera hükümet üyeleriyle vilayet yöneticileri, sancak beyleri ve beylerbeyileri için ayrılmıştır.
-
Sykes-Picot Anlaşması
İtilaf devletlerinin I.Dünya Savaşı’ndan önce Osmanlı Devleti’nin tasfiyesi konusunda anlaşamaması ve savaş esnasında iş birliği sağlayamaması ile birlikte İngiltere ve Fransa’nın Çanakkale’den yeni bir cephe açmaya karar vermesi Boğazlar üzerinde tarihi emelleri olan Rusya’yı telaşlandırdı. Müttefiklerinin İstanbul’a yerleşmesinden endişe eden Rusya Boğazlar’ın kendisine verilmesini istedi. İngiltere, Osmanlı toprakları üzerindeki taleplerinin yerine getirilmesi şartıyla Rusya’nın isteklerini kabul edebileceğini bildirdi. Karşılıklı notalarla imzalanan antlaşmaya göre Rusya, İngiltere ve Fransa’nın Osmanlı Devleti’nin diğer bölgelerinden uygun görecekleri yerler dağıtılacaktı. İstanbul Antlaşması adını alan bu ilk gizli paylaşım yeni antlaşmaların yapılmasına yol açtı. İngiltere’nin Araplar’la gizlice anlaşmasından memnun olmayan Fransa, Beyrut eski konsolosu François Georges Picot’yu özel temsilci olarak yolladı. Kasım 1915’te iki devlet arasında Londra’da başlayan görüşmeler uzlaşmayla sonuçlandı. İtalyanlar’dan gizlenen antlaşma taslağının Rusya tarafından onaylanması gerekiyordu. Sykes ve Picot, Petrograd’a giderek Rusya’nın onayını aldıktan sonra İngiltere ve Fransa arasında Sykes-Picot Antlaşması imzalandı.
-
Necati Bey
Divan şiirinin temelini atan en büyük sanatkârlardan kabul edilen Necati Bey’in asıl adı İsa olup ailesi hakkında yeterli bilgiler bulunmamaktadır. Edirneli yaşlı bir kadın tarafından köle olarak alınıp sonra evlat edinildiği ve yetişmesinde Şaili adlı bir şairin katkısı olduğu bilinmektedir. Şiir ve nesir yazmaya yöneldiği gençlik yıllarında Edirne’den ayrılıp Kastamonu’ya giderek hat sanatıyla ilgilendi; Necati mahlasıyla yazdığı şiirleri ile ününü duyurmaya başladı. Şiirleri ile Fatih’in dikkatini çekince İstanbul’a giderek divan kâtipliğiyle görevlendirildi ve sultan için kasideler yazdı. İstanbul’da kaldığı süre boyunca yeni dostlar edinerek, devrin meşhur kişilerine kasideler sunduğu ve Şehzade Mahmud’un Manisa sancağına tayin edildiği zaman şairin de nişancılık görevi ile şehzadenin yanına gönderildiği bilinmektedir. Ancak bu görevi şehzadenin genç yaşta ölmesi ile uzun sürmedi ve şehzadeye yazdığı mersiyenin ardından İstanbul’a döndüğünü kaynaklar yer aldı. Yeni bir görev kabul etmeyerek kendisine bağlanan aylıkla Vefa semtindeki evinde ilim ve sanat sohbetleri düzenleyerek yaşamayı tercih etti.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun