Uçağa bindiğinizde emniyet anonsunu dikkatle dinliyorsanız (ki öyle yapmalısınız!), kabin basıncının düşmesi durumunda tavandan maskelerin düşeceğini, maskeyi öncelikle kendinize takıp sonra çevrenizdekilere yardımcı olmanız gerektiğini hatırlıyorsunuzdur.
O zaman bu anons uçaklarda kabin basıncı olduğunun bir kanıtı sayılabilir. Birazdan size kabin basıncı ile ilgili olarak uçak yolculuğunuzda yapabileceğiniz bir başka deneyden de bahsedeceğim. Ama önce kavramı biraz açıklamaya çalışayım.
Bildiğiniz gibi yeryüzünden yukarıya doğru çıkıldıkça havadaki oksijen miktarı azalmakta ve atmosfer basıncı düşmektedir. Yeryüzünde 4000 metrenin üzerindeki yerlere çıktığımızda bu oksijen azlığı sorun olabilmekte hatta Everest’e tırmanan dağcılar son aşamalarda oksijen takviyesine ihtiyaç duymaktadırlar. Çünkü oksijen azlığı “hypoxia” diye bilinen bilinç kaybı ve bayılmaya yol açabilmektedir.
Uçaklar 10.000 fit (Yaklaşık 3.000 metre) irtifanın üstünde uçuyorlarsa kabin basınçlandırma sistemine ihtiyaç duyuyorlar. Böylece pilotlara, kabin görevlilerine ve yolculara daha konforlu bir seyahat ortamı sağlanmaya çalışılıyor. Bu durumda örneğin 10.000 (onbin) metre irtifada uçuyorsanız, kabinin içinde yaklaşık 2.800-3.000 metrenin atmosfer basıncı ve oksijen koşulları yaratılmış oluyor. Böylece uçağın içindeki basıncın, dışındaki basınçtan daha yüksek olduğunu ve uçağın aslında çok şişirilmiş bir balon gibi olduğunu anlamak kolay olacaktır.
Şimdi sorunuzu sorabilirsiniz: Madem insanlara daha konforlu seyahat ortamı sağlamak istiyoruz, neden uçağın içindeki basıncı deniz seviyesine ayarlamıyoruz? Çok mantıklı soru, evet neden böyle yapmıyoruz? Cevap günümüzdeki malzeme mühendisliğinin sınırları ile ilgili, o zaman iç ve dış basınç farkı çok daha fazla olacağından gövdenin daha kalın ve daha ağır olması gerekir ve bu da uçmayı zorlaştırabilirdi. Günün birinde çok hafif ve çok dayanıklı malzemelerin uçak gövdelerinde kullanılması halinde deniz seviyesi basıncında seyahat konforuna erişebileceğimizi söylemek mümkün olacaktır.
Şimdi sıra geldi size söz verdiğim deneyi anlatmaya. Havaalanında elinize boş bir pet su şişesi alın. Kapağını kapatın ve uçağa binin. Düz uçuşa geçtiğinizde şişenize bakın. Fazla şişirilmiş bir balon gibi olduğunu fark edeceksiniz (Çünkü şişenin içindeki havanın basıncı, kabindeki havanın basıncından çok daha yüksek). Şimdi şişenin kapağını açın ve tekrar kapatın. Havaalanına indiğinizde şişenizin içine doğru çöktüğünü göreceksiniz (Çünkü şişenin içindeki hava basıncı bu kez yerdeki hava basıncından çok daha az).
Uçaklardaki kabin basıncının nedenlerini açıklayabildiğimi ümit ediyorum. Uçak yolculuklarında hiçbir zaman kabin basıncının düşmesi ile karşılaşmamanızı diliyorum. Hepinize emniyetli ve güzel uçuşlar.
Savaş MUTLU