Geçen Cuma günü bizim okulun danışma kurulu üyeleri ile olağan toplantımızı yaptık. Amerika’daki üniversite seviyesindeki havacılık fakültelerinin mutlaka alanında başarılı olmuş mezunlarından oluşan bir danışma kurulu vardır. Danışma kurulu üyeleri senede birkaç defa kendi imkânları ile mezun oldukları okula dönüp tecrübe, bilgi ve görüşlerini okul yöneticileri, öğretim elemanları ve öğrencileri ile paylaşırlar. Özgeçmişler nasıl düzenlenir’den tutun, mülakat ipuçları, derslerin içeriklerinde yapılması gereken yeni düzenlemeler, programların geliştirilmesi, uçuş emniyeti seminerleri vs. gibi faaliyetler ve bilgi paylaşımları danışma kurulunun ana ilgi alanını oluşturur.
İste geçtiğimiz haftada böyle bir toplantılar zinciri vardı bizim okulda. Okulun dekan yardımcılığını devir alacağım için bu seferki toplantı benim yönetimimdeydi. Toplantının ana konusu Amerikan Havayolu Pilotları Derneği ALPA’nın parlamento nezdinde önümüzdeki aylarda Amerika’daki uçuş eğitimlerinin kalitesinin arttırılması için yapacağı girişimlerdi. ALPA’nın birinci başkan yardımcısı yani iki numaralı adamı ve United Havayolları’nın B-747/777 kaptanı Paul Rice ile dünyanın en büyük şirket havacılık departmanı Walmart Aviation’un eski başkanı ve Global Express kaptanı Duane Futch ile öğle yemeği yerken özellikle gecen kış Buffalo New York’da düşen Colgan Air DASH-8/Q400 kazasının raporunu değerlendirdik.
Kaza ön raporu olayı pnomatik buz kırıcıların aşırı şeffaf buzlanma şartlarında yetersiz kalmasına bağlamış olmasına karşın geçen ay yayınlanan nihai rapor kazanın altındaki esas nedenleri ortaya koymuştur. Kazanın nedenleri uçuş ekibinin eğitim yetersizliği, ekibin kaza sürecini iyi yönetememiş olması, şirketin uçuş emniyet politikalarının eksikliği ve bölgesel havayollarının uyguladığı personel politikalarındaki problemlerden oluşmaktadır.
Pilotların tecrübesizliği kazanın ana faktörünü oluşturmuştur. F/O’nun bir yıllık uçuş tecrübesi içerisinde hiç buzlanma şartlarında uçmadığı, kaptanın hem tipte yeni hem de temel uçuş eğitiminde sürekli sorunlar yasamış olup bunu şirketine bildirmediği, F/O’nun yıllık brüt maaşının 16,000 dolar olması nedeniyle ana üssü olan NewYork’a uçakla beş saat mesafede Seattle’da hala ailesinle yaşamak zorunda kaldığı, F/O’nun parasızlıktan boş günlerinde ilave iş olarak bir café’de garsonluk yaptığı, kaptanın evinin uçakla 3 saatlik mesafede olması nedeniyle uçuş süresince yorgunluğunu gidermek için havaalanındaki pilot odasında uyuduğu ve dinlenmeye çalıştığı gibi birçok neden ortaya konmuştur.
İşte bu raporun ışığında son haftalarda ALPA ve Amerikan Kongresi havayolu alt komisyonu uçuş eğitim merkezleri ve bölgesel havayolu pilotlarının çalışma şartlarına ilişkin bir soruşturma başlatmıştır. Soruşturmanın önemli taraflarından olan ALPA üniversitelerinde desteğiyle Amerika’daki pilot fabrikasına dönüşmüş ticari uçuş okulları için yeni eğitim düzenlemeleri getirecek ve pilotların sektörü ve havacılığı öğrenmesini sağlayacakları akademik destekli pilot eğitimi çalışmalarına hız vermiştir.
Bugün Türkiye’de haftalardır uçuş okulları ile ilgili devam eden tartışmalar Amerika’da da aynı şekilde sürüyor. Bizdeki örnekleri gibi burada da parayı alıp öğrencisini ortada bırakan şirketler, uçuş eğitiminin kalitesi düştüğü için oluşan kazalar, kapkaç acele sertifika veren kurumlar var. Amerika’da da aynı Türkiye’deki gibi pilot özlük hakları ve mesai problemleri hat safhada.
İşte önümüzdeki birkaç hafta bu konuları işlemeyi düşünüyorum.
Burada belki pilotlar ucuza uçuyorlar ancak aylık toplam uçuş süreleri bizimkine göre çok daha düşük. Çünkü FAA uçuş saatlerini dikkatle takip ediyor. Bizde ise ücretler Amerika’dan yüksek ancak uçuş saatleri çok yüksek ve SHGM bunları takip etmekte güçlük çekiyor. Çünkü anonim bir raporlama sistemi hala oluşmamış durumda Türkiye’de. İşten atılma korkusuyla pilotlar herhangi bir problem rapor edemiyorlar. Bizim uçuş ücretlerini uçulan 110-120 saatlere böldüğünüzde esasında bizim pilotlar da Amerika’daki bölgesel pilotların aldığını alıyorlar.
Uçuş okulu işletmeciliği ise mutlaka daha büyük bir denetim altına alınmalı. 1-2 tane 1970-80’li model uçak alıp 2-3 tane ilaçlamadan çıkmış veya öğretmenliği kendinden muktedir kişiyle bu işin yapılmasına SHGM izin vermemeli. Lisan ve alet bilgisi zayıf öğretmenlerin ATPL (A) öğretmenliği yapmalarına, yetersiz sermayeli yatırımların faaliyete geçmesine, öğrencilerin paralarının toptan alınıp karşılığının verilmemesine SHGM izin vermemeli. Bir dönem Türkiye’de havayolu sektöründe kur-iflas et-başka isimde başla şeklinde üçkâğıtçıların elinde kalan havayolu sektörümüz gibi uçuş okullarının da aynı yöntemle çalışmasına SHGM mutlaka dur demeli.
Bu konuları daha detaylı kurcalayacağım önümüzdeki haftalarda. Pilotluk AS900 Kamyon şoförlüğü olmadığı gibi uçuş eğitimi de altına bir minder koyup yapılan pilates kursu olmamalı. Tabiî ki TALPA’da bu konularda kamuoyu, şirketler, uçuş eğitim kurumları ve SHGM’nin üzerindeki baskısını arttırıp sosyal kulüp rolünden kendini arındırmalı.
Tüm dünyada Avidyne, Garmin, Aspen PFD gibi sentetik görüntü kabiliyetli avioniklerle donanmış yeni uçakların kullanıldığı, Level D FTD ve FFS’lerin bulunduğu, yaklaşan ICAO level 4 İngilizce gereksinimlerinin sağlandığı altyapıyı kuran eğitim kurumlarının Türkiye’de de aynı standartlarda örgütlenmesi zamanı geldi de geçiyor. Hayatı Piper Pawnee veya Antonov-2, ya da VFR pilotlukla geçmiş, eline aldığı manueli okuyamayan lövye direksiyon pilotları tarihe karışıyor. Glas kokpit, gece görüş sistemleri, sentetik görüş, triple redundant navigasyon ve elektrik sistemleri gibi aletlere sahip yüksek teknolojiyi kullanacak insanları 70-80 bin dolar paralarını alıp 1975 model C-172’ye bindirip yanına da Türkçe dışında 50 kelime İngilizce bilen bir VFR öğretmen koyarsanız bunun adı uçuş eğitimi değil lisanslı kapkaççılık olur.
Ondan sonrada o mezun olan gencimizi A-320 gibi bir uçağın kokpitine yanında yabancı uyruklu bir kaptanla oturttuğunuzda CVR’da dinlersiniz son dakikalarda kokpitte yaşanan lisan krizini. Ya da hep düşünüldüğü gibi bu işin 200 kelimeyle yürümediğini Heathrow veya JFK hava sahasını krize soktuğunuzda SHGM’ye veya şirketinize gelen ihtarla anlarsınız.
Havacılık büyük yatırımlarla yapılan bir iştir. İster havayolu ister havacılık okulu kurun teknolojiyi, standartları ve insani kaynaklarını gerektiği anlamda kullanacaksınız ve elinizde bir işletme sermayesi olacak. Milletin faizle kredi çekip yatırdığı paraların karşılığını vereceksiniz. Ülkenin Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü de bunun bas denetleyicisi olacak.
İyi haftalar diliyorum. Türkiye için şafak 21.
Dr. Korhan Oyman
College of Aeronautics
Florida Institute of Technology