Türkiye, son yılların en büyük diplomatik krizinin ertesinde, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve ABD Lideri Joe Biden ortasındaki kritik görüşmeye odaklanmıştı ki 20 dakika sürmesi planlanan görüşme 1 saatten fazla sürdü.
Akabinde, tam olarak neler olup bittiğini anlamamızı adeta olanaksız kılan kalın bir sis perdesinin arkasında manşet savaşları başladı.
Havuz medyası, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıklamalarına istinaden “pozitif görüşme, ortak mutabakat, taze başlangıç, sıcak mesaj” üzere piyasalara umut pompalayan manşetlerle çıktı.
Beyaz Saray’dan yapılan açıklama ise bir tarafıyla Erdoğan’ı yalanlamaktaydı.
Beyaz Saray, görüşmede ‘Libya seçimlerinin yanı sıra Doğu Akdeniz ve Güney Kafkasya’daki son durumun’ gündeme geldiğini belirtti.
Lakin Cumhurbaşkanı Erdoğan açıklamasında açıkça, “Bugünkü görüşmede, Doğu Akdeniz gündeme gelmedi. Gelmediğine nazaran, Sayın Biden’ın da benim de gündemimizde değil” demişti.
Basına kapalı bir görüşme olduğu için şimdilik gerçekte neler olup bittiğini bilmenin bir yolu yok.
Biz de bu sebeple görüşmenin Washington’dan nasıl göründüğünü anlayabilmek ismine New York’taki St. Lawrence Üniversitesi’nden Doç. Dr. Howard Eissenstat ve Amerikalı Türkiye siyasetleri uzmanı Nicholas Danforth‘a çeşitli sorular yönelttik, tatminkar cevaplar aldık…
“TÜRK HÜKÜMETİ KONGRE’Yİ HAFİFE ALIYOR”
Cumhurbaşkanı Erdoğan ile ABD Lideri Biden ortasında, İtalya’nın başşehri Roma’daki G20 Önderler Tepesi kapsamında düzenlenen toplantıya ait görüşlerini sorduğumuz Eissenstat, görüşmenin ABD-Türkiye alakalarına dair esaslı değişiklikleri işaret etmediğinin altını çizerek, “Türk hükümeti toplantıya mümkün olan en olumlu yansıyı verdi, lakin [iki ülke arasındaki] en güçlü başlıkların ele alındığına dair bir işaret yok ve ABD’nin toplantıya ait okuması hem S400’ler hem de insan hakları sıkıntısına ait vurgular göz önünde bulundurulduğunda ‘çok daha az olumluydu’. Bilhassa, Türk tarafının, Biden idaresi istekli olsa bile, F-16 mutabakatının Kongre’den geçmesinin ne kadar sıkıntı olacağını muhtemelen hafife aldığını düşünüyorum” dedi.
“VAZGEÇMESİ SIKINTI SEÇİMLER…”
“ABD Türkiye’den ne istiyor ve Türkiye’nin ABD’den beklentileri neler? Hangi taraf gayelerine ulaşmaya daha yakın?” sorusunu yönelttiğimiz Eissenstat’ın cevabı şu formda oldu:
“Bence bu noktada her iki taraf da daha kolay bir iş bağlantısı istiyor. Sorun şu ki, her iki tarafın da yaptığı seçimler, ‘ABD’nin Suriye’de YPG’yi destekleme kararı, Türkiye’nin S400’leri satın alması’, vazgeçmesi çok güç seçimler. Ayrıyeten, F16 muahedesine Kongre takviyesi konusunda da karamsarım ve Halkbank davası sorunu da hala ortada. Her iki taraf da tansiyonun düşürülmesini isteyebilir, lakin bunun olacağından şüpheliyim.”
“BATI’DA ‘BEKLE GÖR’ YAKLAŞIMI HAKİM”
Eissenstat, toplantının ABD kamuoyunda, bilhassa Türkiye ile bağlara ilgi duyan bölümler tarafından nasıl değerlendirildiğine ait sorumuzu ise şu sözlerle yanıtladı:
“Şu anda (en azından Batı’da) algı, Erdoğan’ın dış siyasette aldığı risklerin bedelini hissederek yalpaladığı tarafında. Batılı hükümetler Türkiye’nin istikrara kavuşmasını istiyor. Lakin Erdoğan, Türkiye’ye can simidi atılması ihtimalini epey zorlaştırdı. Bence genel tavır, ‘2023 seçimlerini bekleyelim ve ne olacağını görelim’ formunda.”
“AÇMAZ DEVAM EDİYOR”
Araştırmacı-Yazar Nicholas Danforth ise mevzuya ait olarak Cumhuriyet.com.tr‘ye şu değerlendirmelerde bulundu:
“Garip, Erdoğan bu görüşmelerin olumlu olduğunu söyleyip duruyor, lakin ABD-Türkiye bağlantıları kötüleşmeye devam ediyor. Pek çok Amerikalı gözlemciye nazaran, Erdoğan ve Biden’ın geçen haftaki krizden sonra bir ortaya gelmeleri güzele işaret. Her iki taraf da tüm kıymetli ikili problemlerde uzun müddettir devam eden tavırlarını yinelemiş görünüyor. Biden’ın da belirttiği üzere, Kongre’nin onay sürecinden geçmesi gerekecek olan F-16’larda [olumlu] bir atılım olduğuna dair hiçbir ispat yok. S-400 sorunu devam ediyor. Washington, Türkiye’nin onları rafa kaldırması ya da kurtulması konusunda ısrarcı; Ankara ise Washington’un bunu aşması konusunda ısrar ediyor. Böylelikle açmaz devam ediyor. Biden büyük olasılıkla [Erdoğan’a], Suriye’nin kuzeyinde icra edilecek muhtemel bir harekâtın ABD’de güçlü bir reaksiyona yol açacağını da aktardı. Yani bu gerçekleşirse, toplantının mutlaka iyi gitmediği manasına gelecek ve bu durumda Kongre, Türkiye’ye yönelik daha fazla yaptırım için güçlü bir baskı ile karşı karşıya kalacak…”
Cumhuriyet