Ece Albayrak, Klinik Psikolog /
Yaz tatili geldi! Çocukların artık kış döneminden çok daha fazla boş zamanı var. Peki bu zamanlarını nasıl geçirecekler? Okul döneminde ekran başında geçirdikleri zamanı (tablet, telefon, bilgisayar, konsol oyunları gibi) sınırlandırmak zorken, yaz tatilinde daha mı zor olacak? Çocuklara teknoloji tüketimi ile ilgili farkındalık kazandırmak mümkün! Peki, nasıl?
2 Yaş Öncesine Dikkat!
Ekran başında geçirilen zamanının olumsuz etkilerini gösteren çalışmaların varlığı gün geçtikçe artıyor. Bu araştırmalar, ekran başında geçirilen zamanın agresif davranışlar, zorbalık, düşük akademik başarı, obezite, uyku ve davranış problemleri ile yakından ilişkili olduğunu gösteriyor. Amerikan Pediatri Derneği iki yaş öncesinde çocukların ekrana maruz kalmasının ilerleyen yaşlarda dikkat eksikliğine davetiye çıkardığını, bu nedenle çocukların küçük yaşlarda ekrandan uzak tutulmasını öneriyor.
Çocukları Ekranın Olumsuz Etkilerinden Nasıl Koruyabiliriz?
Teknoloji hayatın bir parçası ve hep olmaya devam edecek. Peki fazla tüketimin getirdiği olumsuz etkilerden çocukları nasıl koruyacağız, nasıl sağlıklı sınırlar koyacağız? Bu listenin en başında ‘farkındalık’ geliyor. Farkındalık derken, öncelikle kendi ekran kullanım alışkanlıklarımız hakkında farkındalık kazanmaktan bahsediyoruz. Kendimizi gözlemlemek iyi bir başlangıç olacaktır. Kendimizi gözlemlemeye başladığımızda ise çoğunlukla trafik ışıklarında durur durmaz telefona baktığımızı, telefondan bir bildirim sesi gelince masadan kalktığımızı, herhangi bir yerde kısacık bir sıra beklerken bile hemen telefonlarımızı çıkardığımızı, kısaca sandığımızdan çok daha sık kullandığımızı fark ediyoruz. Hatta çoğu zaman bir yandan televizyon izlerken bir yandan yemek yiyip ve aynı zamanda da telefonlarımıza göz gezdiriyoruz. Sonra da çocuklar televizyon açık olmadan ya da tablete bakmadan yemek yemiyor diye şikayet ediyoruz. Sanki bu halleriyle bize benziyorlar ne dersiniz?
İnternetteki İçerikler İle İlgili Bilinçlendirmek Önemli
Bir diğer farkındalık konusu, çocukları ve ergenleri kullandıkları içeriklerle ilgili bilinçlendirmek. Ergenliğe giren gençler internette zaman geçirirlerken kendi kimliklerini keşfedecekler ve bunu yaparken haklı olarak sizi yanlarında istemeyecekler. Ama tabii internetin güvenli kullanımı ile ilgili ergenlerle her zaman açık iletişimde olmak gerekir. Örneğin, ergenlik öncesi zamanlarda TV ve bilgisayar kullanımının ortak alanlarda olması çocukların ne izlediklerini ve ekran başında ne kadar zaman geçirdiklerini gözlemlemek açısından iyi olacaktır. Onların izlediği programları birlikte izlemek ve kızmadan ‘böyle şey izlenir mi’, ‘çok saçma’ demeden, eleştirmeden, içerik ve karakterler üzerine, çocuğun yaşına uygun derinlikte, konuşmalar yapmak farkındalık açısından yararlı olacaktır.
Akıllı Telefonlardaki Uygulamaları Birlikte Yönetin
Çocuğunuzla birlikte oturup tablette ne tarz uygulamalar olduğuna bakabilirsiniz. Ona, eğer çok fazla uygulama varsa, tabletinde bir temizlik yapmak istediğinizi söyleyip, hangi uygulamaların silinmesi hangi uygulamaların kalması gerektiğine birlikte karar verebilirsiniz. Yine ona ‘Farkında mısın bazı uygulamalar zihnini daha çok çalıştırıyor, bulmacalar ya da okumalar gibi? diye sorabilir ve bu tarz oyunlar ve uygulamalar için bir klasör oluşturabilirsiniz, klasöre vereceğiniz adın, içindekilerin eğlenceli ve yararlı olduğunu vurgulaması iyi olur. ‘Bir de zihni çok fazla çalıştırmayan hem de çok da eğlenceli olmayan uygulamalar olduğunu’ söyleyip bunlar için de bir klasör oluşturabilirsiniz, bu klasörün adı da amacına uygun olmalı. Sonrasında da tabletteki çocuk uygulamalarını bu klasörlere birlikte yerleştirebilirsiniz. Böylelikle hem uygulamaları gözden geçirmiş, hem de oynadığı oyunlar hakkında farkındalık kazanmasını sağlamış olursunuz.
Kural Koyarken Nelere Dikkat Etmeliyiz?
Çocuklar en çok uykudan, yemek yemekten ve evden çıkmadan hemen önce ekrandan ayrılmakta zorlanıyorlar. Anne babalar ve çocuklar arasında sıkıntıda en çok bu zamanlarda yaşanıyor. Bu nedenle çocukların ekran zamanları ile uyku, yemek ve evden çıkma zamanları arasında boş zaman bırakmak lazım. Yani örneğin çocuğun ekran zamanı uyku saatinden bir saat önce bitmeli ki çocuğun uyku alışkanlığı bozulmasın ve ekrandan ayrılmakta zorlanmasın. Hemen her kuralda olduğu gibi ekran zamanı ile ilgili kurallarda da ufak esneme paylarının olması önemli. Tatil boyunca çocuğun dışarı çıkamayacağı günler olabilir, örneğin yağışlı günler gibi, çocuğun daha çok evde olduğu ve daha çok boş zamanının olduğu günlerde, çocuğa ekstra zaman tanınabilir. Bunun arkasındaki mantık çocuğa anlatıldığında çocuk iyi niyetinizi hissedecek ve koyduğunuz kurallara güveni artacaktır.
Çocukların Oyunlarına Dahil Olmaya Çalışın!
Çocuğun ekran olmadan da pek çok şeyden keyif alabileceğini göstermek ekranla ilgili kuralların uygulanmasını kolaylaştıracaktır. Bunun için onlarla birlikte yere oturun, ne oynadıklarını gözlemleyin oyunlarına dahil olun, başta zorlansanız da onların hayal gücü karşısında şaşıracak siz de o anı çocuğunuzla paylaşmaktan büyük keyif alacaksınız. Birlikte dışarı çıkın, hareket edebilecekleri açık hava alanlarında vakit geçirin. Yapılan araştırmalar çocuklara ideal yaz tatilini anlatmaları istendiğinde, en çok parkları, bisikleti, toprakta oynamayı anlatıyorlar, öyle yetişkinlerin sandığı gibi tatil köylerini ya da yaz okullarını değil.
Sonuç olarak ekranla ilgili sınırlamalar, kural koymak açısından en zor olanlardan biri. Ancak ebeveyn olmak bazen çok istenmeyen tercihleri yapmak ve uygulamak anlamına geliyor. Eğer bu kararlar uygun şekilde açıklanır ve ekrandan arta kalan zaman keyifle geçirilirse uygulama ve alışma süreci sanıldığından daha kolay ve hızlı gerçekleşebiliyor. Sanırım çocuklar için bütün bunları denemeye değer.