Yakın bir dostumla her bir araya gelişimizde ilginç konular konuşuruz. Ülkemizde köpek dünyasının insanlarına “köpekçi” derler. Mertebe ne olursa olsun onlar köpekçilerdir. Bu dostum da ben de köpekçiyizdir aslında. Köpek eğitimi hususunda takılırız birbirimize. Biz mi köpekleri eğitiriz yoksa onlar mı bizi eğitiyorlar diye güleriz kendi aramızda. Öyle ya, bizler hesapta en akıllı türüzdür, insan türü; ama köpekten bizim ona vereceğimiz komutları anlamasını isteriz. Anlamazsa da anlayıncaya kadar hayvanı yıpratırız, çekiştiririz, bir takım yöntemler kullanırız. Gerçekten böyle yapılır, gerçi ben de, o dostum da eğitimin sevgi ve ödüllendirmeye dayanan bir eğitim olmasından, ama gerektiğnde köpekle beraber ikili bir sürü konumunda olunduğunda liderin insan olmasından ve böyle bir durumun hayvanı döverek, kötü davranarak değil de kendinden emin davranışlar içerisinde olarak uygulamak gerektiğinden yanayızdır, ama fakat, gelin görün ki klasik denen eğitmenler bunu böyle yapmadıklarından yakınırız birbirimize.
Neyse konuyu uzatmadan, o konuşup gülüştüğümüz günlerden birinde masanın üzerinde bir broşür gözüme ilişti: K-9 Köpek Çiftliği; oradan konu açıldı. Meğer kendisi de doluymuş bu konu hakkında. Efendim K-9, polis köpeği demekmiş, yok K-9 Alman Çoban Köpeği diğer bir tabirle Kurt Köpeğine verilen bir kısaltmaymış, Kurt-9’un kısaltması. Oradaki 9 da Kurt Köpeğinin eğitim seviyesini gösterirmiş ve en yüksek seviye, eğitimde gelinebilecek son seviye imiş. Yani eğitimine yeni başlayan Kurt Köpeği K-1 olmaktaymış.
Diğer bir tane; köpek çiftliklerinin kategörisini belirtirmiş, hani 5 yıldızlı oteller vardır ya, bu da köpek çiftlikleri için belirlenen Kategori-5 mesela, K-5. Bu kategoride varılacak en lüks mevki 9 seviyesi olurmuş, dolayısıyla çiftliğin en lüks çiftlik olduğunu belirlemek için, misal, K-9 EVCİL HAYVAN ÇİFTLİĞİ varmış. Gerçekten de var, Selimpaşa, Silivri de.
Bir de daha bilimsel ve kinolojik kokan bir yaklaşım var. Burada olaya eküri düşüncesiyle yaklaşmışlar. Eküri, Türkçemize Fransızca Ecurie sözcüğünden geçmiş ve ahır manasına geliyor. Daha çok atçılıkta kullanılan bir terim ve ‘benim ekürim’ dendiğinde ‘benim sürüm’ manasına geliyor. Şimdi çiftlikler belli bir ırkın yetiştiricisi çiftlikler olarak kurulup sonra buralarda üretilen o ırkı, ki o ırk genelde Alman Çoban Köpeği nâmı-diğer Kurt Köpeği olmakta, değişik sayılarda ‘ekürilere’ ayırıyorlar. Genelde bu sayılar, aynı davranış biçimindeki erkek ve dişilerden oluşuyor, ve bunlar birer sürü oluşturuyorlar ve kendi aralarında ürüyorlar, aynı doğadaki gibi, tek bir fark var bu sürüleri meydana getiren bireyler ayrı ayrı kafeslerde yaşıyorlar, ilginç değil mi?
Efendim, işte bu sürüler eğer 5’li guruplar halindeyse ve çiftliğin seçtiği ırk, misal Golden ise, bu durumda çiftliğin metodolojisini belirtmek için o çiftliğin isminin başına G-5 konuyor. Eh, tabii ülkemizde en rağbette olan ırk Kurt Köpeği olduğundan ve kurulması en zor sürü 9 bireyden meydana gelmiş sürü olmasından mâdâ (!), ülkede bir sürü K-9 Köpek Çiftliği bulunmaktadır.
Gülelim mi ağlayalım mı?
Efendim işin aslı şu ve aynı zamanda ülke insanının batıyı nasıl umarsamazca kopyaladığını gösteren ilginç bir kara mizah örneği.
İngilizcede köpek için genelde ‘dog’ kelimesi kullanılırken, bazen de daha bilimsel olması için midir nedir, Latinceden İngilizceye ithal “canine” kelimesi kullanılır. Bu kelime köpek türünün İngilizcedeki adıdır.
Canine kelimesini hecelerine ca-nine olarak ayırırız. İlk heceyi yani ‘ca’ hecesini [ke] diye okuruz ki bu aynı zamanda İngilizce alfabenin K harfinin okunuşuyla aynıdır. Yani Amerikan İngilizcesinde K harfi [key] veya [keı] diye, yani y harfini yutarak [ke] diye, İngiliz İngilizcesinde ise [key] diye okunur.
K-9’un K’sı belirmeye başladı bile değil mi? Ne dersiniz?
Canine kelimesinin ikinci hecesini masaya yatıralım şimdi de: “-nine” hecesi hem yazılışı hem de okunuşu bakımından İngilizcedeki 9 rakkamını ortaya koyar; “nine” kelimesinin okunuşu [nayn] şeklindedir. Dolayısıyla da bir Amerikalı ‘canine’ sözcüğünü [ke][nayn] şeklinde okur. Aynı şekilde K9 kısaltmasını da [ke][nayn] olarak okur. Dolayısıyla Amerikada belli çevrelerde kişi köpek demek için [ke][nayn] seslerini çıkaracak, eski tabirle telaffuz edecek, yazarken de K9 yazacaktır.
Amerikada bürokratik çevrelerde kelimeleri kısaltmayı çok severler. Aslında bu şekil, Amerikanlaştığımızdan mı nedir, Türk insanında da belirginleşmeye başladı Sosyal Sigortalar Kurumu için SSK gibi kısaltmalar kullanıyoruz. Batı insanı bu oyunu günlük yaşamına sokmuş vaziyette. Ama o sadece kısaltma değil, daha da kısalsın diye homofon yani eş-seslileri de kullanıyor. Canine yazmak için homofonu olan K9 yazıyor. Bilhassa askeriyesinde ve polis teşkilatında bunu çok kullanıyor.
Askeriyede savaş-köpeği manasına kullanılıyor. Polis teşkilatında polis-köpeği manasına K9 deniyor, hatta bunların takımlarını kuruyorlar. LAPD(LosAngeles Police Department)’de K-9 takımları var, yani köpekli polisler.
Guard-dogs, Koruma-Köpekleri,
Assistance-dogs, Yardımcı-köpekler,
gibi köpeklerin hepsi K9 diye anılıyor, söylenirken [ke][nayn] diye seslendiriliyor.
Ya biz ülke içerisinde K9 yazıp, onu nasıl seslendiriyoruz: [ka][dokuz] …. Ne diyelim artık ?
K-9 olur da K-7 v.s. olmaz mı?
Bir de K-7 vardır, bilir misiniz?
Üzerinde K-7 yazan vitrin ilanları, müzik ve plak dükkanlarının camlarına yapıştırılırdı eskiden.
“K-7 sadece 25,-TL”
Tahmin edebileceğiniz gibi bu da bir homofon idi. Ama bu sefer İngilizceden değil, Fransızcadan gelen bir homofon, şöyle ki;
Müzik kasetine Fransızcada ‘cassette” deniyor. Bu isim 1963 senesinde Philips tarafından müzik dünyasına kazandırılmış.
Cassette kelimesi [kaset] olarak okunuyor. Aynı şekilde Fransız alfabesinde K harfi [ka] olarak telaffuz edilmekte. Cassette kelimesinin ikinci hecesi “-ssette” ise [set] şeklinde okunmakta. Fransızcada tahmin edebileceğimiz gibi 7 rakkamı “sept” şeklinde yazılıyor ve [set] şeklinde okunuyor.
İşte size kısaltma, K-7 [ka][set] diye okunmakta fransızcada, ama ilginç olan Türkçeye de K-7 olarak geçiyor ama okunuşu [ka][yedi]. Komedi dünyası işte.
Buna benzer oldukça komik yaklaşımlar var aslında. Arap yarımadasında yaşayan Arap insanının, elinde bulundurduğu petrol rezervlerinden dolayı Amerika yandaşı olduğunu hepimiz biliriz. Böyle olunca Amerikancayı da hemen hemen hepsi biliyorlar. Son yıllarda İstanbul’da birkaç Arap bankası açıldı. Misal Al-Baraka, misal Bank Mellat.
Bu iki bankayı da yazıldığı gibi okumaktayız [al][baraka] ve [bank][mellat].
Halbuki biraz ingilizceden esinlenerek bu banka adlarını okursak bakın nasıl bir gerçek ortaya çıkıyor.
Al-Baraka à [el][bereke], Arapçada el-bereke “bereket” demektir
Bank Mellat à [benk][millet], Arapçada millet “millet” demektir yani Millet Bankası.
Özetidir:
K-9 [ke-nayn] canine köpek (İngilizce)
K-7 [ka-set] cassette kaset (Fransızca)
Al-Baraka [el-bereke] Bereket (Arapça-transliterasyon)
Bank Mellat [benk millet] Millet Bankası (Arapça-transliterasyon)