İbn Vahşiye
- Meslek : Mütercim, astrolog ve simyacı
- Yaşadığı Dönem : X. Yüzyıl
- Başlıca Eserleri : el-Filâḥatü’n-Nabaṭiyye, Şevḳu’l-müstehâm fî maʿrifeti rumûzi’l-aḳlâm, Kitâbü Tenkelûşe el-Bâbilî fî ṣuveri burûci’l-felek ve mâ tedüllü ʿaleyhi min aḥvâli’l-mevlûdîn, Kitâbü’s-Sümûm, Kitâbü’l-Edvâr el-kebîr ʿalâ meẕhebi’n-Nabaṭ, Esrârü’l-felek
Süryânîce’den Arapça’ya tercümeler yapan İbn Vahşiyye, sihir, tılsım ve simya alanlarında birçok eser kaleme aldı. Ayrıca İbnü’n-Nedîm, İbn Vahşiyye’nin talebesi ve kâtibi olan Ebû Tâlib Ahmed b. Hüseyin b. Ali b. Ahmed b. Muhammed b. Abdülmelik ez-Zeyyât’ın kendi döneminde yaşadığını ve muhtemelen bir süre önce öldüğünü de söyledi. Bu durumda eğer isim zinciri hatasız verilmişse İbnü’z-Zeyyât’ın Şiî veziri Muhammed b. Abdülmelik b. Ebân’ın torununun torunu olması gerekir. İbnü’n-Nedîm, İbn Vahşiyye’nin Mısırlı simyacı Osman b. Süveyd el-İhmîmî ile mektuplaştığını ve bazı konularda onunla tartıştığını da söyler. Ancak eserinin 433. sayfasında bu Mısırlı simyacıdan Selâme b. Süleyman el-İhmîmî diye söz etmesi aktardığı bilginin doğruluğu hakkında şüphe uyandırmaktadır. Öte yandan onun iki ayrı başlık altında verdiği İbn Vahşiyye’nin soy kütüğünde yer alan isim zincirinde de bazı farklılıklar görülmekte ve eserde bu şahıslar hakkında herhangi bir bilgi bulunmamaktadır. Bu hususların, İbn Vahşiyye’nin gerçekten yaşadığı konusunda şüpheye yol açmasına karşılık el-Filâḥatü’n-Nabaṭiyye’nin girişinde kitabın İbn Vahşiyye tarafından 291’de (904) Arapça’ya çevrildiğinin ve 930’da İbnü’z-Zeyyât’a yazdırıldığının belirtilmesi İbnü’n-Nedîm’in verdiği bilgileri destekler niteliktedir.
İbn Vahşiyye’nin eserlerinde yer yer Kur’ân-ı Kerîm’den ve hadislerden örnekler vermesine ve İslâmî değerlere karşı son derece saygılı davranmasına bakılırsa onun -veya bu eserleri kaleme alan şahsın- Müslüman olduğu ileri sürülebilir. Nitekim İbnü’n-Nedîm ondan “sûfî” diye bahseder. Fakat o dönemde simya ve tılsım gibi gizli ilimlerle uğraşanların da sûfî nisbesiyle anıldığı dikkate alınırsa bu ifadenin tasavvufu içermediği söylenebilir. XIX. yüzyılda İbn Vahşiyye ve ona nisbet edilen eserler üzerine başlatılan tartışmalar günümüzde de devam etti. Bu konudaki tezleri dört grupta toplamak mümkündü. İbn Vahşiyye’nin eski Keldânî eserlerini Arapçaya çeviren bir mütercim olduğu, söz konusu eserlerin apokrif olup İbn Vahşiyye tarafından kaleme alınmış olduğu, gerçek müellifin Ebû Tâlib İbnü’z-Zeyyât olduğu, ancak yazdıklarını İbn Vahşiyye’ye isnat ettiği iddiası, İbn Vahşiyye diye bir şahsın olmadığı bu hayalî kişiliği İbnü’z-Zeyyât’ın ortaya attığına yönelik yapılan tartışmalardır.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Kaya, Mahmut, İbn Vahşiyye, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1999, c.20, sf. 436-438
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Oscar Wilde
Yazar, oyun yazarı ve şair olan Oscar Wilde varlıklı bir İrlandalı doktorun oğlu olarak dünyaya geldi. Edebiyat kariyerine Oxford’da öğrenciyken başlayan Wilde, burada şiirler yazdı, “Estetik Hareketi”nin bir parçası oldu. Uzun saçları, huzur bozucu zekası ve gööze çarpan giysileri Wilde’ı hareketin önde gelen simalarından biri haline getirdi. Tek romanı olan “Dorian Gray’in Portresi” 1891 yılında yayınlandı. Çok sayıda oyun yazdı. Özellikle “Ağırbaşlı Olmanın Önemi” yaygın bir ilgi gördü. Tutuklanmadan önceki düzyazı stili oldukça eğlenceliydi. Esprili, keskin bir dil kullanıyordu. Anlatımı şakalarla ve kelime oyunlarıyla doluydu.
-
Tuğrul II
İyi tahsil görmüş bir hükümdar olan Sultan Tuğrul babasının ölümüyle tahta çıktı. Arslanşah’ın ölümünün ardından Gürcü kralının İslâm ülkesine yürümek amacıyla hazırlık yaptığı ve yeni sultan Tuğrul’un amcası Melik Muhammed’in tahtı ele geçirmek için harekete geçtiğine dair haberler çıkınca Atabeg Cihan Pehlivan süratle Gürcü topraklarına girdi ve hiçbir mukavemetle karşılaşmadı. İsfahan’a gidip Melik Muhammed’i bozguna uğrattı. Cihan Pehlivan aynı tavrı Selâhaddîn-i Eyyûbî’ye karşı gösteremedi. Selâhaddîn-i Eyyûbî, Cihan Pehlivan’dan Kazvin ve Bistâm yörelerindeki Bâtınîler’in varlığına son vermek için geçiş izni talep etti, ancak Pehlivan, Selâhaddin’in idare ettiği yerleri elinden almak istediği vehmine kapılarak rahatsızlandı ve çok geçmeden öldü. Ölünce yerine gelen Atabeg Kızılarslan ile Tuğrul arasında düşmanlık oluştu. Sultan Tuğrul’un bazı emîrleri öldürtmesi aleyhindeki cereyanı daha da güçlendirdi. Sultan Tuğrul çok az bir kuvvete sahip olduğu için Hemedan’a gelen Kızılarslan’ın önünden çekildi, fakat atabeg arkasını bırakmadı. Hazinesini ve ağırlığını kaybeden sultanın askerinin bir kısmı Kızılarslan tarafına geçti.
-
Zekai Dede Efendi
İlk eğitimini Lalizade Seyyid Abdülbaki Efendi İbtidai Mektebi’nde yaptıktan sonra amcası hafız İbrahim Zühdi Efendi’nin yanında hıfza başlayan Zekai Dedei, bir taraftan da babasından hat dersleri aldı. On dokuz yaşında hafızlığını bitirdiğinde babasından da hat icazeti aldı, ayrıca Balçıklı Hoca Ali Efendi’den Arapça ve mantık okuduğu sırada Eyyubi Şahinbeyzade Mehmed Bey’den ilk musiki derslerini alarak meşke başladı. Bu arada Mısırlı Mustafa Fazıl Bey’in Eyüp Bahariye’deki konağına musiki muallimi oldu ve onunla birlikte Mısır’a gitti. Bir ara İstanbul’a geldiyse de tekrar Mısır’a dönerek Fazıl Bey’in ölümüne kadar maiyetinden hiç ayrılmadı. Mihrişah Valide Sultan ve Şah Sultan İbtidai mekteplerinin sülüs ve nesih hattı muallimliğiyle görevlendirildi ve hayatının sonuna kadar bu göreve devam eden Zekai Dede, seyrüsülukünü tamamlayıp Mevlevi oldu. Zekai Dede’ye “dedelik” unvanı tarikat çilesini doldurmadan kudümzenbaşılık dolayısıyla verildi. Dini ve din dışı musiki sahalarında bestelediği pek çok eserle Türk musikisi bestekarları arasında önemli bir yer edinen Zekai Dede, yetiştirdiği talebeler vasıtasıyla zengin bir repertuvarın günümüze ulaşmasında köprü vazifesi gördü.
-
-
Eşref Sencer Kuşçubaşı
Osmanlı Devleti’nin ilk istihbarat kurumu olan Teşkilat-ı Mahsusa’nın kurucusu ve ilk başkanı olan Eşref Sencer Kuşçubaşı İstanbul’da doğdu. Osmanlı sarayında kuşçubaşı olarak görev yapan Eşref Sencer, “Kuşçubaşı” adını önce unvan, sonra ise soyadı olarak kullandı. Askeri okulda eğitimini tamamlayan Kuşçubaşı, Mekteb-i Harbiye’nin son sınıfındayken II. Abdülhamid’e karşı olan Yeni Osmanlılar ile işbirliği yapan babasıyla birlikte Hicaz’a sürüldü. Tâif’ bir yıl kaldıktan sonra firar etti ve kardeşi Selim Sami Bey ile birlikte mücadeleye başladı. Örgütlediği genç subaylarla isyan eden ve üzerine gönderilen kuvvetleri püskürten Kuşçubaşı, bu sırada pek çok silah ve para ele geçirdi. Onu asıl tarih sahnesine çıkartan olay ise Teşkîlât-ı Mahsûsa’yı kurması ve bu kurumun ilk başkanı olması oldu.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun