Hollanda Nörobilim Enstitüsü’nün yakın tarihli bir araştırması, depresyondan muzdarip bireylerin daha az mikroglial hücreye sahip olduğunu keşfetti. Bu ne anlama gelir?
Depresyon, genel küresel hastalık yüküne büyük ölçüde katkıda bulunan ciddi bir durumdur. Aynı zamanda dünya ölçeğinde önde gelen bir engellilik nedenidir. Hastaların %30’a varan bir kısmının mevcut tedavilere direnç gösterdiği göz önüne alındığında, hastalığın altında yatan mekanizmaların daha iyi anlaşılmasına ve yeni terapötik yaklaşımların geliştirilmesine acil ihtiyaç vardır.
Önceki araştırmalar, depresyonu olan hastaların inflamatuar belirteç düzeylerini değiştirdiğini göstermiştir. Ek olarak depresyon, romatizma, inflamatuar barsak hastalığı ve multipl skleroz gibi kronik inflamatuar hastalıklarla ilişkilendirilmiştir. Bu sonuçlar beyin iltihabının depresyonda rol oynayabileceğini düşündürmektedir. Ama bu doğru mu?
Inge Huitinga ve Jörg Hamann’ın gözetiminde Karel Scheepstra ve ekibi tarafından yapılan yeni bir çalışma, depresyonlu insanlardan alınan ölüm sonrası insan beyin dokusunu inceledi. Bu beyin dokusu, beyinlerini Hollanda Psikiyatri Beyin Bankasına (NHB-Psy) bağışlayan yakın zamanda ölen bağışçılardan geliyor. Ve ne buldular? Beynimizdeki mikroglial hücreler olarak adlandırılan belirli bir bağışıklık hücresi türü, depresyonlu kişilerde daha az aktiftir. Beklenenin aksine aslında inflamasyonun tersi gerçekleşir: bağışıklık hücreleri baskılanır.
Nöronlar mikrogliayı etkiler
Mikroglial hücreler önemlidir çünkü nöronlar (sinapslar) arasındaki temas noktalarını korurlar, böylece nöronların birbirleriyle verimli bir şekilde iletişim kurmasına yardımcı olurlar. Ek olarak, mikroglial hücreler merkezi sinir sistemini hasarlı nöronlar, sinapslar ve patojenler için sürekli olarak tarar. Depresyonu olan insanlardan alınan örneklerde, yalnızca nöronların yakınındaki mikroglial hücreler azalmış aktivite gösterdi. Bu nedenle ekip, depresyon sırasında nöronların mikroglial hücrelere sinyal gönderip göndermediğini ve onları daha az aktif hale getirip getirmediğini araştırdı. Ve bu gerçekten de böyle olduğu ortaya çıktı.
Karel Scheepstra (araştırmacı ve aynı zamanda Amsterdam UMC’de psikiyatr olarak çalışıyor): “Çalışma sırasında mikrogliayı izole etmek için ölümden hemen sonra taze doku kullandık ve bunları depresif insanlar ve kontroller arasında karşılaştırdık. Depresif hastalarda anormal mikroglia gördük, en büyük anormallikler ölümden hemen önce en çok depresif olan hastalarda görüldü. İlginç bir şekilde, anormallikler beynin beyaz maddesinde değil, yalnızca gri maddede görüldü. Bu, mikroglia ile gri maddede bulunan yapılar arasında olası bir etkileşim olduğunu gösteriyor: nöronlar ve sinapslar.
“Ayrıca değişikliklerin türüne de baktık. Yıllardır depresyonun beyin iltihabı ile ilişkili olduğunu varsaydık, ancak şimdi tam tersini görüyoruz: nöroinflamasyon değil, daha çok bağışıklığı baskılanmış bir mikroglia türü. Onlara ‘depresif mikroglia’ adını verdik ve bunun tam olarak nasıl mümkün olduğunu merak ettik. CD200 ve CD47 proteinleri beyin hücreleri ve sinapslarda bulunur. Mikroglia ile etkileşime girerler ve adeta bir tür “beni yeme sinyali”dirler. Gördüğümüz şey, bu proteinlerin yükseldiği, baskılanmış mikroglia ile sonuçlandığı ve bu nedenle muhtemelen hasarlı bağlantıları temizlemelerini engellediğidir.”
nöroplastisite
“Depresyonun nöroplastisitedeki bir değişiklikle bir ilgisi olduğu düşünülüyor: nöronlar arasında yeni bağlantılar kurma yeteneği. Nispeten yeni bir antidepresan, bu sürece müdahale eden ve daha fazla bağlantının yeniden büyümeye başlamasını sağlayan bir ilaç olan esketamindir. Bu çalışmada, rahatsız edici bir nöron-mikroglia etkileşimi olduğunu gösterdik. Bir sonraki adım, aktif olmayan mikroglianın nöronlar arasındaki bağlantıların korunması ve oluşumu için tam olarak ne gibi sonuçlar doğurduğunu görmek olacaktır.’
“Süreçte işlerin nerede ters gittiğini bilirsek, bu yeni ilaçlar için hedefler sağlayabilir. Bu mikrogliaları tekrar daha aktif hale getirebilir miyiz? Ve bunun hastalığın seyri üzerindeki etkisi nedir? Şimdilik, yaşamları boyunca depresyonda olan insanların beyinlerinin değişen hücre aktivitesi gösterdiğini gösterdik. Bu, neyin yanlış gittiğini daha iyi anlamamızı sağlıyor ve bunun üzerine inşa edebiliyoruz.”
Referans: “Majör depresif bozuklukta mikroglia transkripsiyon profili, kortikal gri madde mikrogliasının inhibisyonunu gösterir”, yazan Karel WF Scheepstra, Mark R. Mizee, Jackelien van Scheppingen, Adelia Adelia, Dennis D. Wever, Matthew RJ Mason, Marissa L. Dubbelaar, Cheng-Chih Hsiao, Bart JL Eggen, Jörg Hamann ve Inge Huitinga, 28 Nisan 2023, Biyolojik Psikiyatri.
DOI: 10.1016/j.biopsych.2023.04.020