

Forumumuzda bizimle birlikte paylaşıma katılmak için buradan üye olabilirsiniz.
veya Facebook üyeliğiniz ile sitemize kayıt olabilirsiniz.
|Yeni Konu Aç Cevap Yaz|


||LinkBack||Seçenekler||Stil|
|12 Ekim 2011, 16:48||#1 (permalink)|


Gizemli Bir Etrüsk Zarı - Haluk BERKMEN
Etrüsk yazısı şu ana kadar okunamadı çünkü şekiller, Yunan ve Latin harflerine benzemelerinden dolayı harf olarak görüldüler ve o şekilde seslendirildiler.
Etrüsk kültürü ve dili üzerinde 1927den beri İtalyanın Floransa kentinde ciddi bilimsel çalışmalar yapılmaktadır. Linstituto di Studi Etruschi ed Italici her yıl Studi Etruschi adlı bir dergi yayınlamakta, en son buluşların tartışıldığı kongreler ve bilimsel toplantılar düzenlemektedir.[1]
Etrüsk halkı hakkında bilinen, İtalyanın şimdiki Toskana bölgesinde yaklaşık M.Ö. 1000 ile M.Ö. 100 yılları arasında yaşamış oldukları ve birçok kültür eseri bıraktıktan sonra tarih sahnesinden silinip Romalılara karışmış olduklarıdır. Etrüsk ülkesi olarak tanımlanabilecek ana bölgenin sınırlarını kuzeyde Arno ve doğuda Tiber dereleri batıda Tiran denizi ve güneyde Roma şehri oluşturuyordu. Etkin oldukları bölgeler ise, batıda Elba ve Korsika adaları, kuzeyde Piacenza, Parma ve Bologna şehirleri, kuzey-doğuda Ancona, Ravenna ve Adria şehirleri ile güneyde Napoli ile Pompei sayılabilir.[2]
Romalıların Etrusci veya Tursci[3] diye adlandırdıkları bu halkın İtalya yarımadasına ne zaman ve nasıl geldikleri hâlâ kesin bir şekilde bilinmemektedir. Üç olasılık üzerinde durulmakta ancak sadece ikisi, destekleyici kanıtlara sahip olmaları itibariyle, ciddi kabul edilmektedirler. Bunlardan biri; Etrüsklerin deniz yoluyla Anadolu yarımadasından gelmiş oldukları, diğeri ise kuzeyden -İsviçre Alpleri üzerinden- kuzeydoğu Karadeniz bölgelerinden başlayarak Trakyaya ve İtalyaya yayılmış olduklarıdır. Üçüncü, fakat tartışmaya en açık olan olasılık Etrüsklerin yerli halk oldukları ve hiçbir yerden gelmedikleridir.
Birinci görüş tarihçi Heredot tarafından ortaya atılmıştır.[4] Etrüsk alfabesindeki bazı harflerin bir batı Anadolu kültürü olan Lidya alfabesindeki harflere benzemesi ve son dönem Etrüsk sanatında İyon sanatına benzer motiflerin görülmesi birinci görüşü savunanlara güç vermektedir. İkinci görüşe destek olarak, İsviçrenin Chur şehrinde (okunuşu Kur), kuzey İtalyanın Val Camonica ile Piacenza bölgelerinde erken dönem Etrüsk sanat eserlerine ve yazı tarzına rastlanmış olması gösterilebilir. Chur müzesinde bulunan yazılı taşlar (steleler) üzerinde Etrüsk harfleri ile hemen hemen aynı olan şekiller bulunmakta, anlamları halen çözüm beklemektedir. Etrüsk dilinin Hint-Avrupa dil grubuna ait olmadığı ve ne Yunancaya ne de Latinceye benzediği, Ural-Altay dil grubuna ait pek çok özelliğe sahip olduğu saptanmış durumdadır. Hem dilleri hem de gelenekleri bakımından Etrüsklerin Asya kökenli bir halk olduğu görüşü günümüzde gittikçe daha çok taraftar toplamaktadır.
Etrüsk alfabesi incelendiğinde iki ayrı dönem göze çarpmaktadır. M.Ö. 8. İle 5. yüzyıllar arasında ortaya çıkan erken şekiller dönemi ve M.Ö. 5. yüzyıldan itibaren beliren geç şekiller dönemi tanımlanabilir.4 Erken döneme ait şekiller harf haline dönüşmeden önce soy, boy, oba veya oymak belirten simgeler olarak hem sürü hayvanlarına hem de insanlara dağlama veya dövme metoduyla kakılmıştır. Tamga denen ve tam kavram içeren Etrüsk yazısındaki harfler/işaretler ile Asyadaki taşlara kazılmış Orhon (Türk) yazıtlarının harfleri arasında çarpıcı benzerlikler bulunmaktadır. Bu görüşü destekleyen bir örneği kendi yorumumla artta sunmakla yetineceğim.
Orhun Yazısı
Etrüsk yazısı günümüzde halen okunabilmiş değildir. Nedeni ise şekillerin Yunan ve Latin harflerine benzemelerinden dolayı onları harf olarak görmeleri ve o şekilde seslendirmeleridir. Oysaki Etrüsk yazısı bir harf yazısı değildir. Bir hece yazısıdır. Yani her işaret bir hece olduğu gibi, üstelik her bir hece anlam içeren bir kök sözcüktür. Yazıdaki işaretleri, bu bakımdan, harf olarak okumaya çalışmak yanılgıya neden olabilir. Yazıdaki erken şekiller birer anlamlı damga iken, zamanla anlam kaybına uğrayarak harflere dönüşmüşlerdir. Aynı durum 38 heceli Orhun kitabelerindeki yazı için de söz konusudur.
Orhun abecesinde hece olarak okunan sessiz harfler ince veya kalın seslilerle telaffuz edilir. Yandaki tabloda kalın seslilerle (a, ı, o, u) okunanlar 1 ve ince seslilerle (e, i, ö, ü) okunanlar 2 ite belirtilmiştir. Örneğin, B1 işareti ab, ıb, ob, ub, ba, bı, bo, bu, olarak sekiz farklı şekilde telaffuz edilebilir. A ile E seslileri için tek bir işaret bulunmasının nedeni ise Türkçe ses uyumuna göre aynı sözcükte A ile Enin birlikte bulunmayışından dolayıdır. Ayrıca bu işaretlerin birçoğu kök sözcük halen dilimizde yaşamaktadırlar. Örneğin, Y1 ay olarak okunabilir ve şekli de yarım aya benzer. OKH olarak okunan işaret bildiğimiz oktur. Keza Ç, uç veya üç olarak okunabilen işaretin üç kollu olduğunu görüyoruz. Bu tür ilişkilerin alıntı olmadığı, tesadüfen oluşmadığı zaman içinde şuurlu şekilde oluşturuldukları görüşündeyim.
Etrüsk Zarı
Etrüsklerin Asya halkı ile olan ortak olan birçok kültür bağları vardı, ölülerini Kurgan benzeri Tümülüslerde gömmeleri,[5] ata bir binek hayvanına verilen önemden çok daha fazla önem vermeleri, hatta bazı mezarlarda insan ile atın birlikte gömülmüş olması örnek olarak gösterilebilir. Asya kültürü ile olan bir diğer benzer özellikleri güreşe verdikleri önemdir. Etrüsk duvar resimlerinde birçok güreş sahnesi bulunmaktadır. Grekoromen olarak bilinen güreş stili aslında Etrüsklerin Romalılara öğretmiş olduğu bir tarzdır. Bu tarzda bel üstü bölgesine oyun uygulanır ve bel altına ne elle ne de ayaklarla dokunulmaz. Nedeni ise Etrüsklü güreşçilerin bu tür güreşe tümüyle çıplak çıktıkları içindir. Alttaki resimde tümüyle çıplak güreşen ve Grekoromen tarzında el ele tutuşmuş iki Etrüsk güreşçisini görüyoruz.
Etrüsk Güreşçileri[6]
İtalyanın Toskana bölgesinde bulunmuş olan soldaki Etrüsk zarı değişik yorumlara yol açmış, fakat üzerindeki şekil ve işaretlerin anlamı günümüzde bile ortak bir çözüme ulaşmamıştır.[7] Altı yüzlü olan zarların üzerinde genelde 1den 6ya kadar sayılar bulunur. Bu sayıları da en kolay ifade etmenin yolu her bir sayı için bir nokta kazımaktır. Acaba Etrüskler zarın üzerine noktalar delmek yerine, yazı kazımayı neden tercih ettiler?
Etrüsk zarı ve kazılı şekilleri
Zar üzerindeki işaretleri Larissa Bonfante[8] ve Selahi Diker[9] 1den 6ya kadar sayıların yazılı sözcüklerini olarak altta görüldüğü şekilde yorumlamışlardır. Oysaki zar üzerindeki sözcüklerin 1den 6ya kadar sayıları ifade etmedikleri, her birinin uygulanması gereken birer emir oldukları görüşündeyim. Ayrıca, bu emirlerin Etrüsk güreşi ile ilgili oldukları ve zardaki emre göre güreşçilerin güreşe devam ettikleri kanısındayım.
Sözcükleri çözümlerken Orhun abecesini esas aldım ve Etrüsk dilinin tek heceli bir kadim Türkçe olduğunu varsayımından hareket ettim. Zar üzerindeki işaretlerin asıllarını ve benim yorumumu alttaki 3-boyutlu eksen üzerinde görmekteyiz.
Sözcüklerin okunuş yönleri kırmızı okla gösterildiği gibi kiminde soldan sağa doğru kiminde sağdan sola doğrudur. Etrüsklerin yazıtlarında bir satırın soldan sağa doğru diğer satırın sağdan sola doğru devam ettiği örnekler bulunuyor. Bu tür yazı tarzına öküzün tarlayı sürdüğü gibi anlamına gelen Bustrofedon denmektedir. Zardaki en üst sözcük kal emri olup, ilk harfin Orhun yazısında genizden K olarak okunan okh işareti olduğu görülüyor. A harfinin kadim Orhun yazıtlarındaki görüntüsünden Latin A harfine kadar olan değişimi alttaki tabloda sunuluyor.
Diğer harflerin de ufak değişikliklerle Orhun abecesinde bulunduğu görülüyor. Bu zardaki sözcükleri karşılıklı olarak yorumladığımızda güreş sırasında uygulanması istenen emirler oldukları sonucuna ulaşıyoruz.
KAL: Yerinde kal ve güreş,
KAÇ: Minderde kaçarak güreş,
ÜST: Güreşe üstte başla,
ALT: Güreşe altta başla,
AÇ: Güreşe çıplak başla,
Gİ(y): Güreşe giyinik başla.
Hülth (üst) sözündeki H sesini veren kare şekil Orhun abecesinde bulunmuyor. Nedeni ise Orhun Türkçesinde ince H sesi yerine K ile H bileşimi olan ve genizden telaffuz edilen KH sesinin bulunmasıdır. Nitekim bir ses bazı lehçelerde K bazı lehçelerde H şekline dönüşmüştür. Örnek olarak, aslı KHAN olan sözcüğün Han veya Kağan şeklinde dönüştüğünü biliyoruz.
Keza M harfine benzeyen ve Ç olarak okunan şeklin aslında üç kollu uç damgası olduğu Orhun yazısı yorumlanırken belirtilmiştir. Bu şeklin bazen yukarı doğru bazen de aşağı doğru, hatta yana doğru çizildiği bilinmektedir. Altta kendi yorumum olan Etrüsk zarının açılımını görmekteyiz.
Kaynakça:
[1] Les Etrusques, Jean-Paul Thuillier, Galimard 1990. ISBN: 2-07-0530264
[2] The Eternal Etruscans, Rick Gore, National Geographic, Haziran 1988.
[3] Dictionnaire Illustré Latin Français Féllix Gaffiot, Librairie Hachette.
[4] Voices in Stone, Ernst Dobelhofer, Granada 1973, ISBN: 0-586-08119-4.
[5] The Etruscans, Ellen Macnamara, British Museum Publication, sayfa 14.
[6] The Etruscans, Kaynak 5, sayfa-35.
[7] Extinct Languages. Johannes Friedrich, Barnes & Noble, ABD, 1993
[8] Etruscan, Larissa Bonfante, University of California Press, 1990.
[9] Türk Dilinin Beş Bin Yılı, Şelahi Diker, Oral Matbaası, İzmir, 2000.
Doç. Dr. Haluk BERKMEN, Popüler Bilim Dergisi, Eylül 2011 - Sayı: 209
Aziz Yıldırım "Ne Şikesi Kardeşim ! Memleket Elden Gidiyor !!!" diyeli 530 Gün Oldu .....
|Alıntı|
|Yeni Konu Aç Cevap Yaz|
|Etiketler|
|berkmen, bir, etrüsk, gizemli, haluk, zarı|
|Konuyu Toplam 1 Üye okuyor. (0 Kayıtlı üye ve 1 Misafir)|
|Seçenekler|
|Stil|

