Fado, portekizli kadınların denizci, balıkçı veya kaşif olan eşlerini veya sevgililerini denize uğurlaması ve dönmemeleri üzerine yaktıkları hüzünlü ağıtlardır. Kelime latince olarak “kader” anlamına gelir.
Portekiz denince akla daima Fado, Futbol ve Fatima üçlüsü gelir. Bu yazımda Portekiz’in Fado metasını kaleme aldım. Şarkısını okuyan solistlere Fadista denir, klasik fado bir klasik gitar ve bir portekiz gitarıyla eşlik edilir. Bir fadista mikrofon kullanmayı tercih etmez. Şarkısını söylerken herkesin sessiz olması beklenir. Bazı yerlerde yemek veya içecek servisi bile yapılmaz, melakolik havanın bozulmasına müsade edilmez. Fadista şarkılarını dinleyicilerin gözlerine bakarak söylemek ister. Dinleyicilerden duyguların hissedilmesi ve saygı gösterilmesi beklenir.
Lizbon’da Alfama sokaklarında çeşitli Fado ve Amalia Rodrigues grafitileri görebilirsiniz.
AMALIA RODRIGUES KİMDİR?
Fadonun en büyük temsilcisi Amalia Rodrigues’dir ve ‘Rainha do Fado’ yani Fadonun Kraliçesi olarak anılır, bu ünvanı henüz 18 yaşında halk vermiştir. Daha sonra yine halk tarafında “Portekiz’in Sesi” ünvanını almıştır.
1920 yılının temmuz ayında Portekiz’in Lizbon kentinde dünyaya gelmiştir. Lizbon limanında aileysiyle birlikte hediyelik eşya ve meyve – sebze satarken söylediği melankolik şarkılarla keşfedilen Amalia, ailesinin karşı çıkmasına rağmen mezzo – soprano sesiyle Portekiz’de büyük üne kavuşmuş meşhur olmuştur. Daha sonra Fado’yu tüm dünyaya tanıtmıştır ve 1986 yılında ülkemiz dahil bir çok farklı ülkede konserler vermiştir. Siyah şalı ve melankolik tarzıyla Broadway’den bile teklif alan Amalia ingilizce şarkı söylemeyi ve siyah şalını bırakmayı reddetmiştir. “Şarkı söylediğimi düşünmeden şarkı söylemeyi seviyorum.” demiştir.
Halk tarafından o kadar çok sevilir ve benimsenir ki 1999 yılında öldükten sonra mezarı devlet büyükleriyle birlikte Pantheon’a defnedilmiştir. Portekiz’de Ulusal Yas ilan edilmiştir. Geride aşk, hüzün, umut ve melankoli gibi yoğun duygular içeren 32 albüm, 15 film ve sayısız şarkı bırakmıştır.
Lizbon’da yerel bir Fado restorantında dinlemiş ve portekizce bilmememe rağmen şarkılardan etkilenmiştim. Daha sonra Amalia’nın veliahtlarından biri olarak gösterilen Cristina Branco Ankara’ya geldiğinde eşimle birlikte tekrar fado dinleme imkanım olmuştu. Amalia’nın orjinal sesinden Fado dinlemek için lütfen tıklayınız.