Kemalpaşazade
- Görev : Osmanlı şeyhülislâmı ve tarihçisi
- Doğum : 1469
- Ölüm : 1534
- Başlıca Eserleri : Tevârîh-i Âl-i Osmân
Dönemlerinde yaşadığı üç padişahın sevgi ve saygısını kazanan Kemalpaşazâde hadis, tefsir, fıkıh gibi dinî ilimler başta olmak üzere tarih, edebiyat, felsefe, dil ve tıp alanlarında eser vermiş çok yönlü bir âlimdir. Asıl adı Şemseddin Ahmed’dir. Arap dili ve edebiyatı, mantık ve Farsça öğrenimi gören Şemseddin Ahmed önce askerî sınıfa girdi ve sipahi olarak II. Bayezid’in seferlerine katıldı. Yavuz Sultan Selim zamanında Osmanlı halkını Safevîler’e karşı hazırlamak amacıyla yazdığı risâlede Şah İsmâil’i ve akîdesini eleştirdi. Edirne kadılığına, ardından Anadolu kazaskerliğine getirildi. Daha sonra Sultan Bayezid Medresesi’ne müderris tayin edildi. İstanbul’a gelerek Fâtih Medresesi’nde görevini sürdürdü. Zenbilli Ali Efendi’nin yerine şeyhülislâmlığa getirildi. Tevârîh-i Âl-i Osmân adlı eseri Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan 1527 yılına kadar gelen on ciltlik büyük bir eser niteliği taşır. Benzeri Osmanlı tarihleri gibi Tevârîh-i Âl-i Osmân da siyasî olayların ağırlıklı olduğu bir eserdir. Eserini II. Bayezid’in emri gereği Türkçe yazdı. Fakat Arapça ve Farsça’nın etkisinden de kurtulamadı.
Kemalpaşazâde ilmiye mesleğine intisap ettikten sonra müderrislik, kadılık, kazaskerlik ve şeyhülislâmlık makamlarını elde etti. Çok kısa süren bir azledilme dönemi dışında devlet kademelerinde devamlı bir yükseliş gösterdi. Kemalpaşazâde, birçok İslâm âlimi gibi tasavvufun asıl istikametinden sapmasını hoş karşılamadı. Toplumun düzenini ve devletin bekasını tehdit edecek hareket ve davranışların ortaya çıkmasını engellemeye çalıştı. Anadolu’da yayılma eğilimi gösteren Bâtınî ve Safevî-Şiî propagandalarının önüne geçmeyi düşündüğü için Molla Kābız Bünyâmin Ayâşî, Pîr Ali Aksarâyî, İsmâil Ma‘şûkī, Muhyiddin Karamânî gibi Melâmî şeyhleriyle Şîa aleyhinde fetvalar verdi. Şeyhülislam makamında görevliyken vefat etti ve Edirnekapı dışındaki Mahmud Çelebi Zâviyesi hazîresine defnedildi. Vasiyetnâmesinde cenazesinin dervişane bir şekilde kaldırılmasını ve kabri üzerine türbe yapılmayıp sadece bir taş dikilmesini istemesi de onun sade bir dinî yaşayışı tercih ettiğini gösterir.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Turan, Şerafettin, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt:25, 2002
Özen, Şükrü, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt:25, 2002
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Perikles
Atina’nın altın çağında en etkili liderlerden biri ola Perikles önemli bir komutan ve politikacıdır. Şehir devletinin aynı zamanda hem büyük bir askeri güce hem de bir sanat ve felsefe merkezine dönüşmesine yardımcı olan Perikles, şehrin başarılarında ve gelişmesinde büyük rol oynadı. Bu başarı o denli ileri gitti ki MÖ 460-429 arası “Perikles Çağı” olarak adlandırılmaktadır. Atina’nın aristokrat kesimine mensup bir anne ile babanın çocuğu olan Perikles, müzik, retorik ve felsefe alanlarında iyi bir eğitim aldı. Atina’nın Pers saldırılarını püskürttüğü bir dönemde yetişti. MÖ 461 yılında politikaya atıldı. Şehir meclisinde asilerin güçlerinin azaltılmasını amaçlayan bir oylamanın düzenlenmesine yardımcı oldu. Oylamadan sonra Perikles şehrin önemli bir figürü haline geldi. Önü açılan Perikles Atina’yı rakipsiz bir şekilde yönetme şansı yakaladı.
-
Erzurumlu Emrah
Çağdaşları gibi Erzurumlu Emrah da şiirlerinin genel havası ile divan şiirine çok yakın olup saz şairlerinin kullandığı dili divan edebiyatı lugatına açan bir şairdi. İlk gençlik yıllarında köyünden ayrılarak Erzurum’a giden şair medrese tahsiline devam edip orada divan şiiri zevkini tattı ve nazım tekniğini öğrendi. Erzurumlu Emrah badeli âşık değildi. O dönemin âşık hayat tarzının gereği olarak bir süre sonra Erzurum’dan ayrıldı ve Trabzon, Kastamonu, Sivas, Tokat, Çankırı, Niğde gibi çeşitli yöreleri gezdi. Bu arada Nakşibendî tarikatının Hâlidiyye koluna intisap etti. Emrah gezdiği yerlerde başta Tokatlı Gedâî ve Tokatlı Nuri olmak üzere birçok çırak yetiştirdi, böylece bir âşık kolunun kurucusu oldu. Bu kol vasıtasıyla Emrah’ın şiirlerinin türkü ve şarkı olarak söylenmesi, onun sevilmesini ve şöhretinin yayılmasını sağladı. Bir rivayete göre altı ay kadar İstanbul’da Tavukpazarı’ndaki Âşıklar Cemiyeti’nin reisliğinde bulundu. Şiirlerini diğer saz şairleri gibi âşık fasıllarında okunmak üzere yazan Emrah, XIX. yüzyıl âşık tarzının bütün özelliklerini iyi bilen ve bunlara bağlı kalan çok yönlü bir şairdi.
-
-
-
Baba İlyas
Türkiye sosyal ve dini tarihinde bugüne kadar en tesirli rollerden birini oynayan Baba İlyas’ın Moğol istilası sonucu yıkılan Harzemşah Devleti sahasından beraberindeki Türkmenlerle Anadolu’ya göç ettiği bilinmektedir. Anadolu’ya gelmeden önceki hayatı hakkında hiçbir şey bilinmeyen Baba İlyas, buraya geldikten sonra Amasya yakınındaki bugün bilinen adıyla Çat köyüne yerleşerek öğretilerini yaymaya başlamış ve mürid toplamıştır. Bugüne kadar Baba İlyas'ın Babailik adı altında bir tarikat kurduğu ileri sürülmüşse de gerçekte böyle bir şeyin söz konusu olmadığı, bu yanılgının adı geçen ayaklanma hareketinin iyi tahlil edilmemesinden ileri geldiği söylenebilir.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun