Dünya COVID-19 salgınının pençesinde ve bunu izleyen Büyük Kilitleme birçok ülkeyi 2008-09 küresel mali krizinden daha derin durgunluğa itti. Buna karşılık, tüm dünyadaki hükümetler ve merkez bankaları, koronavirüsün yayılmasının neden olduğu ekonomik serpinti ile mücadele etmek için güçlü (bir defalık ve spesifik) mali ve parasal önlemler getirdiler. Ülkeler arasında farklılık gösteren mevcut otomatik stabilizatörler (gelir esaslı vergiler ile işsizlik ve hanehalkı hakları gibi) genellikle işe yaradı ve daha fazla destek sağladı.
Ancak rekor düşük seviyelerde faiz oranları ve birçok ülkede tarihsel yüksek seviyelerde kamu borçları ile gelişmiş ekonomiler gelecekteki krizlere en iyi nasıl hazırlanabilir ve bunlara nasıl tepki verebilir? Son Dünya Ekonomik Görünümü’ndeki analiz, pandemi, gelişmiş ekonomilerin böyle bir ortamda olumsuz şoklara karşı dayanıklılıklarını nasıl geliştirebileceğine bakmadan önce tamamlandı. Kurallara dayalı mali teşviklerin – teşviklerin makroekonomik göstergeler bozuldukça otomatik olarak tetiklendiği durumlarda – bir daralmaya karşı koymada oldukça etkili olabileceğini otaya çıktı.
Maliye politikası için daha büyük bir rol
Gelişmiş ekonomilerde faiz oranları sıfırda veya ona yakın olduğunda, geleneksel konvansiyonel indirimlerin kapsamı sınırlı. Ancak merkez bankaları, son zamanlarda salgın hastalığa yanıt olarak ek destek sağlamak için geleneksel olmayan para politikası araçlarını (büyük ölçekli varlık alımları gibi) daha yoğun bir şekilde kullanmaktalar. Bununla birlikte, şoklara yanıt vermek için sadece para politikasına güvenmek yeterli olmayabilir ve gelecekteki finansal istikrar ve merkez bankası bağımsızlığına yönelik tehditler üzerindeki yan etkiler hakkında sorunlar ortaya çıkarabilir.
Uzun vadede borç sürdürülebilirliği endişelerini gözetirken, maliye politikasının daha büyük bir rol oynaması gerekmekte. Gelişmiş ekonomilerde otomatik mali yanıtlar koymak, gelecekteki olumsuz şoklara karşı dayanıklılıklarını geliştirmeye yardımcı olabilir. Eğer mali teşvik kuralları şoklar oluşmadan önce iyi bir şekilde iletilir ve kurulursa, beklentileri şekillendirmeye ve belirsizliği azaltmaya yardımcı olabilir, böylece olumsuz bir şok gerçekleştiğinde faaliyetteki düşüşü azaltır.
Otomatik mali teşvik
IMF’nin çalışması, işsizlik oranı belirli bir eşiğin üzerine çıktığında devreye girecek, likidite sınırlaması olan, düşük gelirli hanelere geçici olarak hedeflenmiş nakit transferleri gibi kurallara dayalı mali teşvik önlemlerinin, tipik talep açığının neden olduğu bir daralma ile mücadelede oldukça etkili olabileceğini göstermekte. Her ne kadar bu teşvik önlemleri otomatik olsa da, bir bireyin koşullarına yanıt veren geleneksel otomatik dengeleyicilerden çok farklı (örneğin, işsizlik sigortası durumunda işten çıkarılma veya aşamalı gelir vergileri durumunda daha düşük gelir). Kurallara dayalı mali teşvik özellikle faiz oranları etkin alt sınırlarındayken (oranlar daha fazla indirilmediğinde) ve ihtiyari maliye politikası gecikmelerinin uzun olduğu durumlarda etkili. Ayrıca, talep şokları sonrası mali teşvik, ekonomide işsizliğin arttığı ve para politikasının destekleyici olması durumunda özellikle güçlü olma eğiliminde.
Talep aniden düştüğünde, ekonomiyi desteklemek için kurallara dayalı bir mali teşvik uygulandığında üretimdeki düşüş ve borç oranlarındaki artış daha küçük oluyor. Nitekim IMF, kurallara dayalı mali teşvik önlemleri alındığında, ekonomik daralmanın para politikasının tam güçte çalışabildiği kadar etkili bir şekilde giderilebileceğini göstermekte.
Salgının mevcut ekonomik şoku, arz ve talebi aynı anda etkilediği için olağandışı. Siyasi eylem iradesi mevcut şoka tepki olarak hızla birleşmiş olsa da, krizin hızı ve derinliği isteğe bağlı mali desteğin tasarımını ve zamanında sunulmasını karmaşıklaştırdı. Salgın aktifken işçiler ve firmalar faaliyet gösteremediğinde, çıktıyı (çarpan) artırmak için mali uyaranın etkinliği düşük kaldı. Bununla birlikte, bu koşullarda bile, özellikle hedeflenen transferler biçiminde vaktinden önce uygulanan kurallara dayalı bir mali teşvik yararlı olabilir. Bu önlemler daha fazla gelir sigortası sağlayabilir ve korunmasız kişiler için sosyal güvenlik ağını güçlendirebilir.
IMF, ekonomide direnci artırmaya yardımcı olması nedeniyle politika yapıcıların maliye politikasının olumsuz şoklara otomatik tepkisini artırmayı düşünmesi gerektiğini söylüyor. Paralel olarak, faiz oranları daha da düşürülemese bile, para politikası, finansal piyasa koşullarının hafifletilmesi de dahil olmak üzere, mali politikayla uyumlu bir duruş sürdürerek bir canlanmayı destekleyebilir.
Kurallara dayalı mali teşvik önlemleri gibi yeni mali araçların tasarlanması, benimsenmesi ve mevcut otomatik dengeleyicilerin iyileştirilmesi zaman alacak ve siyasi anlaşma gerektirecek. Ancak, mali teşvik için otomatik politikalar uygulandığında, ekonomik koşullar kötüleştiğinde siyasi engellerin yanıtları geciktirme riskleri daha düşük hale de dönüşecek. Ayrıca, para politikası kısıtlandığında, kurallara dayalı mali teşvik önlemlerinin alınması, talebe dayalı durgunluk olasılığını önemli ölçüde azaltabilir.
Bu, ihtiyari maliye politikasının gereksiz hale geldiği anlamına gelmez. Aslında, güçlü konjonktürel destek sağlamak için, pandemik şok gibi, özel koşullara ve negatif şokun doğasına uygun şekilde uyarlanmış isteğe bağlı mali önlemler gerekli. Ancak zamanında benimsenmeleri ve dağıtılmaları şartıyla.
Gelecekteki krizlere daha çevik bir yanıt
İsteğe bağlı mali uyaranın uygulanmasındaki tarihsel gecikmeler ve eylem kurallarını önceden benimseyerek beklentileri yönetmenin yararlı etkileri göz önüne alındığında, ekonomik durgunluk/kriz dönemlerine otomatik bir mali tepki için güçlü bir kanıt söz konusu. IMF, kurallara dayalı mali teşvik tedbirlerinin benimsenmesinin, özellikle merkez bankası faiz oranları etkin alt sınırlarına yakın veya para politikası kısıtlandığında, çok etkili ve daha zamanında olabileceğini vurguluyor.