Filmin reklamlarında o kadar üzerinde duruluyor ki sonunda mecburen soruyoruz. Elijah Muhammed mi yoksa diye?.. Kim bu Eli..
Elijah Muhammed, Amerika’daki İslam Ulusu adlı örgütün kurucusu. Siyahi lider. İlk aklımıza gelen o oluyor tabii. Filmdeki zenci Amerikalı damgası malum. Yönetmenler, Denzel.. Elijah Muhammed ise Zenci Amerikalılar denilince akla gelen birkaç sembol isimden biri.
Şimdi meseleye şöyle tam bir çerçeve açalım. İslam Ulusu örgütünün kurucusu dedik, siyahi lider falan. Ama kimliklerle gerçeklerin ne kadar farklı olduğuna dair müthiş bir örnek bu adam. Elijah, İlyas demekmiş.. Öncelikle MalcolmX de bu örgüt ve Elijah vesilesiyle Müslüman oluyor. Hatta sonra örgütün bir numaralı vaizi, sözcüsü falan oluyor. Savunucusu vesaire.. İki numaralı adamı oluyor örgütün. Ve dikkat kırılma noktasına geldik, hacca gittikten sonra ise görüşleri tamamen değişiyor ve örgütten ayrılıyor. Çünkü de örgütün görüşleri İslam adı altında ırkçılık vs. ile dolu. Hacca gittiğinde bunların yanlış olduğunu görüyor MalcolmX. Sonra Elijah peygamberlik iddiasında biri bir defa, bunun İslam’a taban tabana zıt bir şey olduğunu görüyor. Daha doğrusu İslam’ı Kuran’ı görüyor. İslam adı altında ne tür bir saçmalığın yaşandığını.. Beyazların Müslüman olamayacağını savunuyor mesela Elijah, sadece siyahlar Müslüman olabilir vesaire. Hatta ve hatta Tanrı olduğunu iddia ettikleri, Elijah’tan önceki, asıl kurucu liderleri var bir de.. Wallace Fard. Dönelim, haccda gerçek İslamı öğreniyor MalcolmX ve döndüğünde de anlatmaya başlıyor tabii. Daha sonra ise bir suikastle öldürülüyor, şehit ediliyor. İslam Ulusu’nun, Elijah Muhammed’in üzerinde şüpheler oluşuyor, ama suikast çözülemiyor.
Evet, filmde ısrarla geçen bu Eli kelimesi?… Elijah Muhammed olabilir mi?.. MalcolmX’i oynamış olan Denzel Washington bu arada iyice dikkatimizi o yöne çekiyor. Hristiyan değil de yoksa Elijah Muhammed’in adamı mı yapılıyor yine yoksa Denzel Washington üzerinden, MalcolmX. Yoksa yoksa formül bu mu, evet. Formül değilse bile bir fit olarak düşünülmüş olma ihtimali var ve fazlasıyla var. Amerika idoller ülkesi. Ama formül değil de ek getiri dediğim gibi. Filmde Elijah tarzı da olsa İslam’ın İ’si bile geçmiyor çünkü.
Bir de Johnny Cash ismi var filmde geçen. Bir başka Amerikan idolü.. Eli bir söz söylüyor, kız İncil’den sanıyor. Hayır diyor, Johnny Cash’den. Bu Johnny Cash vurgusu da çok mühim gibi. Sanki bir ipucu.. Peki kim bu Johnny Cash bir siyah mı?.. Bir aziz mi?.. Hayır, ama siyah giyen adam..
Walk the Line adındaki filmde hayatı anlatılan rock yıldızı bu Johnny Cash.
Ve aklımıza Walk The Line filminin başlarında Jonny (çocukken adı JR) ile kardeşi Jack arasındaki konuşma geliyor tabii.
Johnny-nasıl oluyor da bu kadar iyisin
Jack-değilim
-benden beş kat daha fazla topluyorsun tarlada
-daha büyüğüm çünkü
-Kutsal kitapta ne yazsa biliyorsun
-Sen de annemizin ilahiler kitabındaki her şarkıyı
-Şarkılar kolay
-Benim için değil
-İncil’in içeriği Cennetlik ilahilerin içeriğinden daha fazla ama..
-Bak JR eğer bir gün vaiz olacaksam İncil’i baştan sona yutmam gerek. Yani gerçekleri anlatmazsan insanlara yardım edemezsin.
Sanki Eli’yle Johnny konuşuyor.
Filmde sonra Jack ölüyor, Johnny ise yaşıyor, Walk the line’de. Babası “yanlış oğlumu aldılar” diyor, bu nokta daha sonra da vurgulanıyor. Johnny’de kuraldışılık, Jack de ise kurallara saygı noktası adeta sembolize ediliyor filmde. Ve tabii Johnny’nin sonuçta film Walk The Line (Sınırda Yürümek)
Eli’nin kitabında ise din olmazsa olmaz. Din olmazsa anarşi kaos olur gibi bir tez işleniyor. İncil işte bunun için mühim kötü adam bile İncil’in peşinde. Çünkü “bir düzen kuramazsın” mantığı. Görüntüyle lafla herşeyle vurgulanıyor bu tez. Yani “Walk The Line”a bir antitez.
Walk The Line’a dönelim. Johnny önce ilahiler söylerken sonra rockcı olup çıkıyor. Uyuşturucu şu bu.. Filmin finalinde ise hapishanedeki adamlara müdürün “aman dikkat” ricasına inat onların suçlu damarına hitap edecek bir şarkı söylüyor.
Dediğimiz gibi film Johnny Cash ismini vererek “ben buna antitezim” demiş oluyor. Eli İncil’i ezberliyor diğer bir vurguya gelirsek. Daha doğrusu başta verdiğimiz diyaloglardaki ölen birader Jack’in dediği gibi.. Peki ama neden Johnny’nin bir sözü adeta kutsanarak bütün bu etkiler, tepkiler vurgulanmış oluyor, burası tuhaf işte. Gerçi Johnny lafı geçtikten hemen sonraki sahnede şaka gibi yaşlı bir karı-koca var çölün ortasında virane bir evde. Johnny ve eşi gibi hani, ölmemiş de yaşıyorlar. Radyoda müzik çalıyor.. Ama orada da yeterince bir vurgu yok. Hatta Eli ile yanındaki kız bir nevi “walk the line” daha çok. Yoksa o da mı bir antitez….
Ben o kadar da düz bir film değilim mi diyor yoksa film. Bir insan bir organizma gibi bir şeyim. Sanatım felsefeyim. Sonra Kral James İncil’inde de buna benzer bir durum var. Öne çıkarıp aslında reddetme. Ama altını falan çizmeyerek. Tam tersi de anlaşılabilecek şekilde. Okus pokus..
Yoksa o kadar kafayı takmışlar ki dönüp duran bir tür aşk nefret olayı mı bu…
Tezler tezler tezler, dengeler dengeler dengeler.. Kah mecburiyet belki.. kah evham, kah korku, kah şeytanlık. Bir antianglosakson irade var. Var ama gibi.. Elijahınki ne kadar hartsa bu da o kadar soft. İfrat-tefrit.. Eli’nin kitabı işte bunun resmi daha çok.
Ve aklımıza yine Walk the line’dan bir sahne geliyor. Johnny ve Tenessssseeeee üçlüsü müdür nedir, bir plak yapmak istiyorlar ve kendilerini göstermek için yapımcının karşısında bir ilahi okuyorlar. İsa beni kurtar tarzı bir şey. Yapımcı yapmacık buluyor. Johnny “beni mi parçayı mı yapmacık buluyorsun” diyor. Tanrıya inanmadığımı mı söylemeye çalışıyorsun yoksa..
Yapımcı ise hayır diyor. Sadece içinden geçenleri söyle, asıl o zaman insanlar Tanrıyı hissedecektir. İşte insanın şu film için de (Eli’nin kitabı) aynen böyle diyesi geliyor.
…………..