Hititler Tarihi hakkında bilgi edinmek isteyen veya “Hititler kimlerdir” diyen her kişinin bilmesi gereken temel konulardan olan Kral II. Muvatalli. Bir diğer yönü ile de Dünya Tarihine de adını Kadeş (Qadesh) Savaşı ve Barışı ile yazdırmıştır.
Hatti kültürüne ait en önemli eserler Çorum ili sınırları içindeki Alacahöyük’te bulunmuştur.
II. Muvatalli Kimdir
Hayatı hakkında sınırlı bilgiye sahibiz. II. Muvatalli’nin ikinci karısının ikinci çocuğu olduğu bilinmektedir.
Dönemin Siyasi Durumu
II. Muvatalli tahta çıkar çıkmaz kardeşi Hattuşili’yi vali olarak kuzey yönüne gönderir. Hattuşili burada büyük sorunlara yol açan Kaşkalar’ı ya savaşarak ya da beylerine toprak vererek kendine bağlamıştı.
II. Muvatalli güney sorununa daha yakın olmak için başkentini Hattuşa’dan, ne (Dattaşşa kenti-Adana yakınlarındaki) taşıdı.
Bu dönemde Muvattalli sarayını, Tanrı ve atalarının heykelleri ile birlikte Hattuşa’dan Dattaşşa’ya (Tarhuntaşşa kenti-Adana yakınlarındaki) taşımıştır.
Mısır’da Durum
II. Muvatalli’nin Mısır’daki mukabili XIX. Hanedanın Üçüncü kralı II. Ramses’tir (Usermaatre setepenre) (1290-1224).
Kral ilk seferiyle Amurru ülkesini hakimiyetine almıştı. Bu başarının bir ayağını da paralı askerlerin orduya alınması oluşturur. Böylece Mısır egemenliği yeniden Ugarit’e kadar uzanmıştır.
Mısır’ın hakimiyet alanındaki bu genişleme Hititler’in çıkarlarına zarar veriyordu.
Kadeş (Qadesh) Savaş: (1286/1274 Mısır Kronolojisindeki Tarih)
II. Ramses’in tahta çıkışından beşinci yılında savaşın gerçekleştiği düşünülmektedir.
Mısır ordusu, Orontes civarındaki Kadeş’te (Modern yakın Lübnan-Suriye sınır) tam bilinmeyen miktarda piyade ve 3500 savaş arabasıyla II. Mutavalli’ye tuzak kurmuş şekilde onları beklemektedir.
M.Ö.1286 yılında (bu tarihte 10-15 yıllık bir yanılma olabilir), Hitit ve Mısır ordusu Asi nehrinin (Orontes) kıyısında, Kadeş’te karşı karşıya gelir.
Kadeş savaşı tüm ayrıntıları ile taktikleri ile yazılı olarak elimize geçen en eski savaştır.
Mısır Ordusu
Ramesses dört bölümden oluşan bir ordunun başına geçti: Amun, Re (P’re), Seth (Suteh) ve Ptah bölümü.
Ayrıca Mısır ordusu içindeki Sherden birliklerinin varlığı da önemlidir. Çünkü bunlar; Mısır ordusunda görülen ilk paralı askerlerdir.
Hitit Ordusu
Hitit ordusu 35 bin asker ve 3500 savaş arabasından oluşuyordu.
Hitit ordusunda Luviler, Kaşka ve Vilusa savaşçıları bulunmaktaydı.
Mısır kayıtları ise şu isimleri vermektedir: Hattiler, Nahrinalılar (Hurri bölgesinden), Arzavalılar, Pidasalılar (Orta Anadolu’da Hattuşa’nın güneybatısı), Dardanoiler (Batı Anadolu), Masalar (Lidya bölgesinden), Karkisalılar (Batı Anadolu), Likyalılar, Aravannalılar (Sakarya nehrinin doğu), Kizzuvatnalılar (Adana bölgesi), Kadılılar (Adana bölgesi), Kargamışlılar, Halpalılar (Halep çıvarı), Nuhaşşalılar, Kadeşliler, Ugaritler, Musanatalılar, Kabsulular ve İnisalılar.
Savaş Arabaları: M.Ö. 1800 civarında iki tekerlekli hızlı savaş arabaları ortaya çıkmıştır. Savaş arabalarını ilk kimin geliştirdiği bilinmemekle beraber (Kuzey Suriye’den Hurriler olma ihtimali yüksektir) bu yenilik Yakındoğu’nun dört bir yanına hızla yayılmış ve sonraki binyıl için savaş tarihini biçimlendirmiştir.
Savaşa Hazırlık
Muvatalli, birliklerini “Eski Kadeş” in arkasına yerleştirmişti, ama Mısırlıların yakaladığı iki casus tarafından yanıltılmış olan Ramesses, Halep’te Hitit güçlerinin hala çok uzak olduğunu düşündü, ve kuvvetlerini kamp kurmaya emretti. Olay şöyledir:
Dezenformasyon/yanlış Bilgilendirme
Ramesses ve Mısır’ın ilerleyen muhafızları Shabtuna’nın güneyinde, Kadesh’den yaklaşık 11 kilometre uzaklıkta olduğu için, iki Shasu göçebesi ile tanıştılarki, Hitit kralı, “Halep’in kuzeyinde, Tunip’in kuzeyinde, ” 200 km uzaklıkta, Shasu, “Firavun’un ( LPH) güneye gelmesinden ” (çok fazla) korktuğunu söyledi . [27]Bu, Mısır metinlerini, Hititlerin “Majesteleri’nin ordusunun Hatti’nin düşmanı ile savaşmaktan çekilmesini engellemek amacıyla” emrettiği sahte bir rapordur .
Mısırlı bir izci daha sonra Hititliler’in yakında olduğu raporunu verir.
Kadeş Savaşı
Ramesses prenslerle konuştuğu sırada, Hitit savaş arabaları nehri geçip Ramesses’in pozisyonuna doğru ilerlerken Re bölümünün ortasını doldurdular. Re bölümü açıkta kalmış ve her yöne dağılmıştı. Bazıları, Amed kampına doğru kuzeye, Hititli savaş arabaları tarafından takip edilmeye devam etti.
Hitit savaş arabaları daha sonra kuzeye dönerek Mısır kampına saldırdı, Amun kalkan duvarı üzerinden çöktü ve Amun bölümü arasında panik yarattı. Ancak, Hitit saldırısının ivmesi zaten çoktan düşmeye başlamıştı çünkü bu kadar büyük bir kampın yaklaşmakta olan engelleri birçok Hititli saldırılarını yavaşlatmasına neden oldu; Bazıları biribirlerine çarparak öldü.
Ramesses, kişisel koruyucusu, Amun bölümünden bazı savaş arabaları ve Re bölümünü kamptan geri çeker. Hititler’in, Mısır kampını yağmalamasına izin verir. Böylece Ramesses’in karşı saldırısı için kolay hedefler haline geldi. Ramesses’in eylemi, yağmacıları Orontes nehrine ve Mısır kampından geriye doğru sürmek konusunda başarılıydı. Takip eden kuvvetler daha ağır olan Hitit savaş arabalarıydı. Daha hafif, daha hızlı, Mısırlı savaş arabaları tarafından kolayca ele geçirilip dağıtıldılar.
Her ne kadar kayda değer bir tersine dönüş olsa da II. Muwatalli hala büyük bir yedek savaş arabası ve piyade gücü ile kasabanın duvarlarına hakim oldu. Geri çekilme nehre ulaştığında, yedek birlikler çağrılır.
Hitit güçleri tekrar Mısır kampına yaklaşırken, Amurru’dan gelen Ne’arin birliği aniden geldi, bu kez Hititler şaşırtıcıydı. Son olarak, Ptah bölümü güneyden geldi ve Hitit kuvvetlerinin arkasına sarktı.
Hitit güçleri neredeyse kuşatılmıştı ve hayatta kalanlar Orontes’e durdurulmuştu.
Sonuçları
Ramses Kadeş savaşını kendi zaferi olarak görmüştü. Ancak savaştan sonra orta Suriye, Hititler’in eline geçmiştir.
Ancak çatışmalar sürmektedir.
Birkaç yıl sonra yeni Hitit kralı III. Hattuşili’nin Asurluların baskısından ötürü II. Ramses’le görüşmeler başlatır.
Kadeş antlaşmması MÖ 1280
Hitit Krallığında Kral Değişimi
Kadeş Barış Antlaşması sırasında orduda çıkan bir isyan ile II. Muvatalli öldürülmüştür. Antlaşma, onun yerine geçen III. Hattuşili tarafından imzalanmıştır.
Bu antlaşmanın gümüş levhalara kazınmış olan asıl metinleri kayıptır.
Antlaşma Metnin İçeriği
Bu antlaşmaya bağlı olarak II. Ramsessavaştan önce aldığı yerleri boşaltmış, Kadeş şehri Hititlere kalmıştır.
Bu antlaşma dünya tarihinde eşitlik ilkesine dayanan en eski antlaşmadır. Antlaşma çivi yazısıyla gümüş plakalar üzerine Akadca olarak yazılmıştır. Ayrıca Kralın mührünün yanında Kraliçenin (Tavananna) mührü de vardır.
Mısır’da tapınakların duvarlarına kazınan antlaşmanın bir nüshası da, Boğazköy (Boğazkale) kazılarında kil tablet olarak bulunmuş olup İstanbul Arkeoloji Müzesinde sergilenmektedir. Kadeş antlaşmasının Hattuşaş’da bulunan çivi yazılı tabletinin büyütülmüş kopyası New York’ta Birleşmiş Milletler Binasında asılıdır.
Anlaşmaya Amor’un sevgilisi II. Ramses ve kralların büyüğü III. Hattuşili gibi övgülerle başlar.
Anlaşma müttefiklik, kardeşlik ve saldırmazlık anlaşmasıdır.
Anlaşmaya göre kaçakların öldürülmemesi karşılığında birbirlerine teslimine karar verilmiştir. Anlaşmayı körükleyen ise Asur tehlikesinin gelişmesidir.
Kişisel anlamda, Kadesh Muharebesi Ramesses için bir zaferdi
II. Ramses, Teb tapınağının duvarlarında da yazılı ve resimli olarak bu savaşın tüm ayrıntısını vermiştir.
Günümüzde Mısır’daki Abydos, Luksor, Abu Simbel’in duvarları ve Ramsesseum’un pylonlarının üzerindeki kabartmalarda, Yakındoğu’nun geçmişindeki en ünlü savaşlardan biri olan Kadeş Savaşı’nın tasviri görülmektedir. Kabartmalara II. Ramses’in Hitit Kralı II. Muvattalli’yi yenerek elde ettiği zaferin kutlandığı hiyeroglif metinler eşlik etmektedir. Firavun çok iyi hazırlanarak savaş alanında bizzat bulunmasına rağmen, savaşın asıl galibi Hititler olmuştur. Amurru yeniden Hitit yönetimi altına girmiş, ayrılıkçı yerel kral Benteşina ise Anadolu’ya sürülmüş, Kadeş Kalesi Hitit denetiminde kalmıştır.