İnsanların davranışlarına bakıp da
Türlü durumlarda nasıl, ne kadar
Hayvanlara benzediklerini gördükçe
Çok kez şöyle demişimdir kendi kendime:
Hayvanların kralı geçinen insan
Daha az kusurlu değil uyruklarından.
Ruh denen hazineden her yaratığa
Bir şeycikler vermiştir doğa:
Bir mayadan yaratılmış bütün canlılar.
Bu sözümü destekleyen örnekler var:
Ben çok kez, av saatlerinde,
Ya güneş sular ülkesine dönerken
Ya da sabah tüllerine bürünürken
Geceyle gündüzün buluşma yerinde
Bir orman kıyısına gider
Tırmanırım bir ağacın doruğuna
Ve oradan, yeni bir Zeus gibi,
Kendi Olympos’umun tepesinden,
Yıldırım yağdırırım birden
Gafil bir tavşanın başına.
Bütün ötekiler fundalık üstünde,
Göz tetikte, kulak kirişte,
Kekik kokulu otlara saldırırken,
Bakarım yok oluvermişler ortadan.
Tüfek sesini duymaz bütün sürü
Yeraltı sığınaklarında alır soluğu.
Ama tehlike unutulur; o büyük korku
Dağılıverir çok geçmeden.
Ve tavşanlar eskisinden daha şen
Gelirler gene tüfeğimin önüne.
İnsanlar da öyle değil midir sanki?
Fırtına kopunca nasıl kaçışır
Can derdine düşer de hepsi,
Limana varır varmaz gemi
Hazırlanırlar yeniden atılmaya
Aynı rüzgârlarla aynı belalara.
Tıpkı tavşanlar gibi çıkar
Kader tüfeğinin önüne gelirler.
Bir örnek verelim bu ortak yana:
Yabancı köpekler, yurtlarından uzakta,
Bir yerden geçmeye kalktılar mı
Seyredin yerli köpeklerin bayramını.
Kan dökme gayretiyle gözleri döner,
Havlaya dişleye kovalarlar
Yabancıları sınır dışına kadar.
Yükselme, para pul, şan şeref kaygısı da
Aynı şeyi yaptırıyor, pekâlâ,
Nice davetlilere, nice dalkavuklara,
Her meslekten nice insanlara.
Hepimizin saldırdığı görülür bir yerde
Dışarıdan gelenlerin üstüne.
Yosmalarla yazarların ortak huyudur bu:
Yeni bir yazar çıkageldi mi yandı!
Çöreğin başında az kişi bulunacak:
Düzen böyle kurulmuş:
Çıkar korunacak.
Başka örnekler verebilirim yüzlerce;
Ama sözün en kısası en iyisi bence.
Sanatın bütün ustalarından öyle gördüm.
En güzel konularda bile,
Bir şeyler bırakmalı derim
Bizi dinleyenlerin düşüncesine.
Onun için burada bitirmeyelim sözü.
Sağlam bir yanı varsa söylediklerimin
Size borçluyumdur onu La Rochefoucauld.
Siz ki, büyük olduğunuz ölçüde
Alçakgönüllüsünüz, üstelik de
Sıkılmadan dinleyemezsiniz bilirim,
En yerinde, en hak edilmiş övgüleri;
Siz ki, çoktan bilinen adınız sanınızla
Şeref kazandırmışsınız Fransa’ya,
Büyük adları en bol yetiştiren bu ülkeye,
Haddim değil benim size övgüler sunmak
Hor görülen masal kitaplarımda.
Yalnız izin verin de bari herkes öğrensin
Konusunu sizden aldığımı bu şiiri.
Hemen herkes iyicene bellesin.
İnsanların davranışlarına bakıp da