Hacı Agus Salim
- Önem : Endonezyalı Müslüman lider ve devlet adamı
- Doğum : 8 Ekim 1884 - Endonezya
- Ölüm : 4 Kasım 1954 - Cakarta, Endonezya
Dindar ve asil bir aileden gelen Hacı Agus Salim Cakarta’da bulunan bir Hollanda sömürge lisesini bitirdikten sonra Hollanda’nın Cidde Konsolosluğu’na memur olarak tayin edildi. Cidde’de kaldığı süre içinde milletlerarası diplomaside edindiği bilgi ve tecrübenin yanı sıra Mescid-i Harâm’da imamlık yapan amcası Şeyh Ahmed Hatîb’den Arapça ve din dersleri alarak İslâmî ilimlerdeki bilgisini arttırdı. Cakarta’ya döndükten sonra bir süre halk hizmetleri dairesinde çalıştı. Daha sonra doğduğu kasabada Hollandaca eğitim veren özel bir ilkokul açtı ve burada iki yıl öğretmenlik yaptı. 1915’te Cava’ya dönerek sömürge hükümetinden tekrar görev talebinde bulundu ve sivil polis müfettişliğine getirildi. Endonezya’nın ilk millî hareketi sayılan Sarekat İslam’ın faaliyetlerini takip etmekle görevlendirildiği zaman teşkilâtın üst düzey yöneticileriyle tanışarak onlarla ilişki kurdu ve bir süre sonra da lider Hacı Ömer Said Cokroaminato’nun tesiriyle vazifesinden istifa ederek aralarına katıldı. Kısa zamanda ikinci adam durumuna yükselen Sâlim sömürge yönetimine karşı yürütülen politikanın oluşturulmasında ve programların hazırlanmasında önemli rol oynadı.
Endonezya’nın ilk aydın âlimi olarak kabul edilen Hacı Agus Salim Endonezya’nın bağımsızlık mücadelesine yaptığı katkıları sebebiyle devlet başkanı Sukarno tarafından millî kahraman ilân edildi. “İslâmî sosyalizm” kavramının Endonezya’daki ilk savunucularından biri olan Hacı Agus Sâlim, halkın refah ve mutluluğunu ön planda tutan sosyalist fikirleri İslâmiyet’in eşitlik, kardeşlik, yardımlaşma prensipleriyle pekiştirmeye çalıştı ve Sarekat İslam’ın sosyoekonomik alandaki programlarının hazırlanması sırasında Kur’an’ı temel kaynak kabul ederek politikalarının İslâmî özellikli olmasına ağırlık verdi. Endonezya’nın bağımsızlığını ilân etmesinden sonra hükümette dışişleri bakanlığı yaptı. Birçok Arap ülkesini ziyaret ederek Endonezya’nın Hollanda’ya karşı verdiği bağımsızlık mücadelesini anlattı ve hükümeti adına imzaladığı dostluk antlaşmaları sayesinde devletin Mısır ve Suriye gibi ülkeler tarafından resmen tanınmasını sağladı. Birleşmiş Milletler’de temsilcilik görevi de yapan Hacı Agus Sâlim, bağımsızlık mücadelesi yıllarında cumhuriyet hükümetinin başşehri olan Yogyakarta’nın Hollanda kuvvetleri tarafından işgal edilmesi üzerine diğer liderlerle birlikte tutuklanarak sürgüne gönderildi. Hollanda’nın Endonezya’ya bağımsızlık vermesinden sonra ülkesine geri döndü ve hükümet danışmanı oldu.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Göksoy, İsmail Hakkı, Hacı Agus Salim, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1996, c.14, sf.439-440
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Charles James Lyall
İngiltere’de dünyaya gelen ünlü İngiliz şarkiyatçı Charles James Lyall, Cambridge ve Oxford gibi önemli üniversitelerde öğrenim gördükten sonra yirmi iki yaşında İngiliz hükümetinin Bengal Sivil İdrare’sinde memur olarak göreve başladı. Hindistan’da önemli resmi görevlerde bulunan Lyall, valilik statüsündeki merkez vilayetleri baş temsilciliğine kadar yükseldi. Üç yıl boyunca bu görevi icra etmesinin ardından Londra’ya dönen Lyall, burada 1898’den itibaren Hindistan Dairesi Hukuk ve Kamusal İşler Bölümü sekreteri olarak çalıştı ve buradan emekli oldu. Hindistan’da görev yaparken Arap dilini öğrenen ve eski Arap şiirine ilgi duyan Lyall, bir tatil döneminde geldiği Avrupa’da Strasburg Üniversitesi’nde Theodor Nöldeke’te öğrenci olma fırsatını buldu. Bu fırsatı iyi değerlendiren Lyall kendini oldukça geliştirdi. Bu sebeple eski Arap şiirine dair yayımladığı iki divanı Nöldeke’ye ithaf ederek mukaddimesinde, başarısını ona borçlu olduğunu dile getirdi.
-
Celalzade Mustafa Çelebi
Osmanlı Devleti’nin önemli tarihçi, bürokrat, nişancılarından biri olan Celâlzâde Mustafa Çelebi, “Koca Nişancı” lakabı ile şöhret buldu. Medrese öğrenimini Sahn-ı Seman danişmendlğine kadar sürdüren Mustafa Çelebi, Vezir Pîrî Mehmed Paşa ile nişancı Seydi Bey’in himayesiyle Dîvân-ı Hümâyun kâtipliğine tayin edilerek devlet hizmetine girdi. Yavuz Sultan Selim’in vezirlerden gizli tutmak istediği işlere ait yazıları kaleme aldırdığı Mustafa Çelebi, padişahın bizzat yazdırdığı fermanlarda usule aykırı gördüğü ifadelerin düzeltilmesini arz etmekten çekinmezdi. Hain Ahmed Paşa isyanı sonrası incelemeler yapmak için Mısır’a giden İbrahim Paşa’ya eşlik eden Mustafa Çelebi, bu çalışmaların sonucunda çıkarılan yeni Mısır kanunnâmesinin düzenlenmesinde önemli rol oynadı. Mısır’dan döndükten sonra ise reisülküttap oldu. 1557’de emekli oldu. Abdizade Mehmed’in ani ölümü üzerine yeniden nişancılığa getirilen Mustafa Çelebi, bu görevini ölümüne kadar sürdürdü.
-
Ağaçeriler
Ağaçeriler’in aslı 5. yüzyılda Rusya’da yaşayan Akatzir adlı bir kavme bağlansa da bazı tarihçiler Ağaçeriler’in Türkmen asıllı olduklarını belirtmektedirler. Bu tarihçilerden Reşîdüddin, Yakındoğu’ya gelen Oğuz elinden bir topluluğun ormanlık bir bölgede yurt tuttuğu için bu adla anıldığını söyledi. Moğol istilâsı üzerine Anadolu’ya gelen Türkmen toplulukları Selçuklu Devleti’nin politikası doğrultusunda sınır bölgelere yerleştirildiler. Türkmenler’den kalabalık topluluklar sınır bölgelerini teşkil eden Maraş ve Malatya bölgelerinde yurt tuttular. Bunlara ağaçeri (yani orman insanı) denildi. Moğollar, Anadolu’daki hâkimiyetlerini sürdürmek için Türkmenlerin gücünü kırmaya çalıştılar. Hülâgû kalabalık bir orduyu Ağaçeriler’in üzerine yöneltti. Bununla Ağaçeriler’in kuvvetini kırmayı başaran Moğollar, onlardan birçoğunu öldürüp birçoğunu da esir aldı. Ağaçeriler’in bir kısmı ise Suriye’ye göç etmek zorunda kaldı. Moğollar’dan ağır bir darbe yemelerine rağmen de varlıklarını sürdürdüler. 14. yüzyılın ikinci yarısında Kozan ve Sivas’ın güneyinde karışıklıklar çıkardılar. Ancak bu yüzyıldan sonra yerli kaynaklarda Ağaçeriler’den söz edilmez. Bu husus, onların başka bir Türkmen topluluğu olan Dulkadırlılar’ın baskısı ile dağıldıkları olasılığını akla getirir.
-
Kavalalı Mehmed Ali Paşa
Mısır valisi ve kendi adıyla anılan hanedanın kurucusu olan paşanın siyasi, iktisadi ve idari yükselişinin ardında yayılma politikası ve bu politikanın uygulanması noktasında motor vazifesi gören modern bir ordu vardır. Bu amaç için en önemli teşebbüsü ise modern bir eğitim sisteminin alt yapısını oluşturmak oldu 1809 yılında ise Avrupa’ya ilk öğrencilerini gönderdi. Kendisi eğitim almamış olmasına rağmen Mısır’daki gelişmeleri ve bölgeye yakın devletlerin politikalarını yakından takip eden paşa, kısa sürede ülkenin gelirini ciddi bir şekilde arttırdı ancak halkın refah seviyesinde fazla bir değişiklik olmadı.
-
Martin Guerre
Martin Guerre kimliği çalınan sıradan bir Fransız köylüsüdür. Onun tarihte yer etmesin sağlayan şey ise 1548 yılında savaşa gitmesinin ardından ona çok benzeyen Arnaud du Tilh adından bir kişinin onun yerini almasıyla gerçekleşen olaylar zinciridir. Gerçek Martin Guerre Güney Fransa’da doğdu. Çocukken Arigald köyüne gitti ve orada karısı Bertrande ile evlendi. Guerre askere alınmadan önce bir de çocuğu oldu. Guerre’nin geri dönüşünü ve Arnaud du Tilh’in sahtekârlık serüvenini kapsayan olaylar silsilesi romanlara, filmlere, çizgi filmlere, bilimsel kitaplara ve hatta bir müzikale dahi konu oldu.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun