Rusya-Ukrayna savaşı ve dolar/TL kurundaki yükselişle birlikte benzin ve motorin fiyatları 30 liraya ulaşmıştı. Vatandaşlar akaryakıt fiyatlarındaki düşüşün açıklamalarına odaklanırken, uzmanlar benzin ve motorin litre fiyatlarındaki düşüş için tarih verdi. Petrol için ortalama 100 dolar civarında olan sadece 55 dolar rafineri marjı olduğunu kaydeden uzmanlar, bazı marjlardan feragat edilerek yüzde 10-12’lik bir indirimin piyasaya yansıtılabileceğini söyledi.
Arzdaki daralmaya ilişkin endişelere rağmen, küresel ekonomiye ilişkin endişelerin piyasalarda devam etmesiyle petrol fiyatları düşüş eğilimine girdi. Dün 113,25 dolara yükselen Brent petrolün varil fiyatı günü 109,03 dolardan tamamladı. Brent petrolün varil fiyatı bu sabah 108 dolar sınırına yaklaşmasının ardından yükselmeye başladı. Brent petrol fiyatları gün içinde 108 ile 113 dolar arasında dalgalandı. Ham petrol ise 104 – 108 dolar aralığında fiyatlandı.
Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) ve bazı OPEC dışı üretici ülkelerden oluşan OPEC+ grubu, mevcut üretim artışına bağlı kalarak Ağustos ayında petrol üretimini günlük 648.000 varil artırma kararı aldı. Uzmanlar, söz konusu artışla birlikte grubun salgın öncesi üretim seviyelerine döndüğünü ve piyasaların şu anki odağının Suudi Arabistan gibi yedek üretim kapasitesine sahip üreticilerin kullanıp kullanmayacağı olduğunu kaydetti.
Petrol fiyatlarındaki düşüş devam ederken, akaryakıt fiyatlarında 30 lirayı gören indirim haberleri peş peşe geldi ve yurtiçi dolar/TL kuru 17 liranın altına düştü. Motorin litre fiyatına iki gün içinde 3,34 TL’lik indirimin ardından benzinde de indirim yapılacağı öğrenildi.
Fiyatlar yükselecek mi?
Yılbaşından bu yana geçen 7 ayda benzinde yüzde 225, motorinde yüzde 264 artış yaşanırken, Enerji Uzmanı Ali Arif Aktürk fiyatların ne zaman düşeceği konusunda önemli bilgiler paylaştı. “Petrol şu anda dalgalı bir seyir izliyor. Ama asıl sebep ABD Merkez Bankası’nın (Fed) faiz artırım adımıdır” diyen Ali Arif Aktürk, “Fed 26-27 Temmuz’da bir toplantı daha yapacak. Bazı uzmanlara göre 75 baz puanlık artış, bazı uzmanlara göre ise 100 baz puanlık artış bekleniyor. Yine 17 Temmuz’da Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB) 50 baz puanlık faiz artırımı ile parasal genişlemeleri sonlandırması bekleniyor. Bu durumun özellikle emtia ve petrol fiyatlarını olumsuz etkileyeceği belirtiliyor. Bu radikal faiz artışları devam ederse, Eylül ayında 100 doların altında, 95 dolar seviyelerinde ham petrol görebileceğimizi tahmin ediyorum” dedi.
Petrol fiyatları belirlemez
Pandemi sonrası benzin ve motorin fiyatlarını petrolün kendisinin değil arz ve talebin kendi içinde belirlediğini söyleyen enerji uzmanı, “Dünyada motorin ve benzin fiyatlarının ham petrol ile ilişkisi pandemi sonrası azaldı. Geçmişte, korelasyon yüzde 97 idi. Yani ham petrol fiyatları yükseldiğinde veya düştüğünde otomatik olarak akaryakıt fiyatlarına yansıyordu. Ancak pandemiden sonra bu korelasyon bozuldu. Şu anda bu iki ürün kendi arz-talep kanalında çalışıyor. Şu anda dünyada rafinaj sıkıntısı var. Günde yaklaşık 6 milyon varil rafineri sıkıntısı yaşanıyor. Dolayısıyla ürün fiyatlarının petrolden daha geç düştüğünü söyleyebiliriz.”
Rusya’da% 35 indirimle satın alınan petrol
Rusya’dan ithal edilen ham petrolün 35 dolar indirimle alındığını ifade eden Aktürk, “Şu an yaz mevsimi. Nakliyede ürüne yüksek talep var. Özellikle havacılık yakıtına dikkat çekmek istiyorum. Uçak yakıtı dizeli de etkiler. Çünkü bu rafinerideki en alt üründür. Ve benzin talebi yüksek. Dolayısıyla ham petroldeki düşüş ürünlere aynı oranda yansımamaktadır. Ama bir şeyin altını çizmek istiyorum. EPDK’nın Nisan ayı raporunda Rusya’dan hem ham petrol hem de motorin ithalatımız arttı. Ham petrolün yüzde 35’ini Rusya’dan ithal ettik. Ham petrol şu anda dünya çapında 35 $ indirimli. Yaptırımlar devam ettiği sürece Ruslar indirimli satış yapmaya devam edecek. Ayrıca takdir edilen Ruble ile indirime devam edebiliyorlar. Dolayısıyla ithalat faturamız düşüyor. Ama ne yazık ki bunu pompa fiyatlarına yansıtamıyoruz.”
Habertürk’e konuşan Aktürk, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Rekabet Kurumu ve EPDK’nın bu konuda bir düzenleme yapması gerekiyor. Normal olarak, 6698 sayılı petrol piyasası kanununa göre ücretsizdir. 5015. Ama olağanüstü günlerde yaşıyoruz. Benzer bir argüman ABD’nin liberal ekonomisinde de mevcuttur. Biden yönetimi, rafinerileri kar marjlarını yüksek tutmakla suçladı. Ayrıca, en azından bu enflasyonist ortamda, ithalattaki veya arzdaki azalmaları pompaya yansıtmak için geçici düzenlemeler yapmamız gerekiyor. İki kurum da bu düzenlemeyi geçici olarak, en azından ithalat faturasına bakarak, rafineri çıkış fiyatlarında makul bir kar marjı bırakarak yapmalıdır. Benzin istasyonlarının kar marjları düşüktür. Ama özellikle rafineri marjları çok arttı. Şu anda varil başına 55 dolar civarında bir kar marjı var. İç karlılık oranları yüzde 15-20 düzeyinde bırakılabilir. 35 dolar indirimli bir ürün ithal ediyorsanız, rafinaj marjlarında en az yüzde 10-12 indirim yapılmalıdır.”
Eylül ve Ekim aylarında fiyatlar düşebilir
Türkiye’de akaryakıt ve motorin fiyatlarındaki olası düşüşe de değinen enerji uzmanı, “Merkez bankaları Temmuz ayında faiz oranlarını yükseltirse brent düşer, bu da piyasaları etkiler. Benzin ve motorin fiyatlarının mevsimsel etkilerini bir kenara bırakırsak, Eylül ayından sonra uluslararası piyasalar gevşemeye başlar. Ama doların değerini bir kenara koyuyorum. Çünkü dolar da fiyatları yüzde 100 etkiliyor. Dolayısıyla benim tahminim Eylül-Ekim aylarında uluslararası piyasalarda farklı bir çatışma ortamı olmazsa uluslararası piyasalarda düşüş yaşanacağı yönünde. Dolar/TL kuru bu seviyelerde sabit kalırsa, benzin ve motorin litre fiyatlarının Eylül sonu ve Ekim başında 22-23 TL’ye düşeceğini tahmin ediyorum” dedi.