3-9 Kasım tarihlerinde çeşitli etkinliklerin yapıldığı Organ Bağışı Haftası dolayısıyla İl Sağlık Müdürü Op. Dr. Şenol Ergüney ile bir röportaj gerçekleştirdik
3-9 Kasım tarihlerinde çeşitli etkinliklerin yapıldığı Organ Bağışı Haftası dolayısıyla İl Sağlık Müdürü Op. Dr. Şenol Ergüney ile bir röportaj gerçekleştirdik. Organ bağışında sayı ve bilincin her geçen gün arttığını ve son 5 yılda ilimizde 958 naklin yapıldığını belirten İl Sağlık Müdürü Op. Dr. Şenol Ergüney, herkesi bu konuda desteğe çağırdı
Tedavisi sadece organ ve doku nakli ile mümkün olan hastalıklar, ülkemizin önemli sağlık sorunlarından biridir. Organ ve doku nakli bekleyen hastaların sayısı her geçen gün artmakta olup ülkemizdeki kadavra bağışçı sayısının yetersiz kalması sonucu her yıl binlerce kişi organ beklerken hayatını kaybediyor. Organ yetmezliği, hastaların yaşam süresi ve kalitesinde belirgin düşüşlere, ülke ekonomisi ve işgücünde ağır kayıplara yol açıyor. Türkiye’de ilk organ naklinin Prof. Dr. Mehmet Haberal tarafından Ankara’da yaptığı bilinirken ilimizdeki ilk böbrek nakli ise 2013 yılında yapıldı. Vücutta görevini yapamayan bir organın yerine yeni bir organın nakledilmesi işlemi olan organ nakli ile ilgili çalışmalar sonuç verirken ülke ve il genelinde organ bağışçısı her geçen gün artıyor.
ORGAN BAĞIŞI NEDİR?
Organ bağışının ne olduğuyla ilgili bilgi veren İl Sağlık Müdürü Op. Dr. Şenol Ergüney, “Kişi hayatta iken serbest iradesi ile tıbben yaşamı sona erdikten sonra doku ve organlarının başka hastaların tedavisi için kullanılmasına izin vermesine organ bağışı denir. 1979 tarih ve 2238 sayılı yasa gereği; 18 yaş üzeri ve akli dengesi yerinde olan herkes organ bağışı yapabilir. Organ nakli, canlı bir vericiden veya beyin ölümü gerçekleşmiş organları bağışlanmış kişi üzerinde gerçekleştirilir. Bu organın sağlam ve aynı görevi üstlenecek bir organın olması gerekmektedir” dedi.
BAĞIŞÇI TODBS’A KAYIT EDİLİR
Kişinin nasıl organ bağışçısı olacağını da söyleyen Op. Dr. Ergüney, “Organlarınızı bağışladığınızı belirten bağış formunu doldurarak imzalamanızla gönüllü organ bağışçısı olabilirsiniz. Doldurulan organ bağışı formu yetkili organ bağışı görevlileri tarafından Sağlık Bakanlığı’nca oluşturulan Türkiye Organ ve Doku Bağışı Bilgi Sistemine (TODBS) kayıt edilir. Bilgileriniz Sağlık Bakanlığı sisteminde gizlenir ve asla paylaşılmaz. Organlarınızı bağışladığınızı yakınlarınızın bilmesi ve bağış kartınızın yanınızda olması, tıbben yaşamınızın sona ermesi halinde birinci derece aile yakınlarınızın da yazılı onayının alınması organ bağışlama isteğinizin yerine getirilmesini sağlayacaktır” dedi.
‘ZORLA VE ONAYSIZ BAĞIŞ YAPILMAZ’
Kişinin özgür iradesiyle organ bağışının ardından ailesinden de onay alındığını ifade eden Op. Dr. Ergüney, “Kişinin organ bağış kartı olsa dahi aileden yazılı onay alınmadan organ bağışı yapılamaz. Önceden organ bağışı yapılmış olması vasiyet değeri taşıdığından ailelerin daha rahat karara vermesine yardımcı olmaktadır. Bu konuda toplumun hassasiyetleri ve etik değerler göz önünde bulundurulur. Organ nakli ve bağışı zorla veya onay alınmadan yapılamaz” ifadelerini kullandı.
5 YILDA 958 NAKİL
Organ bağışı yapılabilecek merkezleri de açıklayan Op. Dr. Ergüney, “İlimizde organ bağışı il sağlık müdürlüğü, kamu ve özel hastaneler, ilçe sağlık müdürlükleri, aile sağlığı merkezleri, organ nakli yapan merkezler, bölge koordinasyon merkezinin organ bağışı stantlarından organ bağışı yapılabilir. İlimizde son 5 yıl içerisinde 65 böbrek nakli, 761 kemik iliği nakli, 132 kornea nakli gerçekleştirilmiştir. İlimizde organ nakli merkezlerimiz şöyle Kocaeli Üniversitesi Araştırma ve Uygulama Hastanesi Kornea Nakil Merkezi, Kocaeli Üniversitesi Araştırma ve Uygulama Hastanesi Erişkin Kemik İliği Nakil Merkezi, Kocaeli Üniversitesi Araştırma ve Uygulama Hastanesi Pediatrik Kemik İliği Nakil Merkezi, SBÜ Derince Eğitim ve Araştırma Hastanesi Böbrek Nakil Merkezi, Özel Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi Erişkin Kemik İliği Nakil Merkezi. İl müdürlüğümüzce organ ve doku nakil merkezlerinin sayı ve kapasitesinin artırılması doğrultusunda çalışmalarımız devam etmektedir” diye konuştu.
BEYİM ÖLÜMÜ RAPORLANDIRILIR
Sözlerini sürdüren Op. Dr. Ergüney, “Beyin ölümü; yoğun bakım ünitesinde tedavisi devam eden hastanın, bitkisel hayat ve komadan farklı olarak beyin işlevlerinin geri dönüşümsüz olarak kaybolmasıdır. Bu kişiler artık ölüdürler ve bir daha hayata dönmeleri mümkün değildir. Kanunlar gereği beyin ölümü olup olmadığına çeşitli testler yapılarak uzman hekimlerden oluşturulan bir kurul tarafından karar verilir. Beyin ölümü gerçekleştiği konusunda tüm kurul üyeleri aynı kanaate vardığında rapor hazırlanır ve Sağlık Bakanlığı’na bildirilir. Bu bildirim sağlık kuruluşları için zorunludur” şeklinde konuştu.
EN UYGUN ALICIYA NAKİL YAPILIR
Beyin ölümlerindeki organ bağışlarında izlenecek yolu da açıklayan Op. Dr. Ergüney, “Beyin ölümüyle beraber bağışlanan organlar, Sağlık Bakanlığı’nın Ulusal Koordinasyon Sistemi aracılığıyla ülkemizdeki tıbben acil ve doku uyumuna göre en uygun alıcıya; ırk, cinsiyet, zengin, fakir vb. ayrımı yapılmaksızın nakledilir. Karara göre zaruret (İnsanın elinde olmayarak hasıl olan sebep) halinin bulunması, hastalığın bu yolla tedavi edileceğinin doktor tarafından onaylanması, doku ve organ veren kişinin bu işlem sırasında ölmüş olması, verilen doku ve organ karşılığında hiçbir ücret alınmamış olması, tedavi edilen hastanın da yapılacak nakle razı olması durumunda caizdir” dedi.
‘26 BİN HASTA NAKİL BEKLİYOR’
Nakilde sayısal verileri de açıklayan Op. Dr. Ergüney, “Ülkemizde son on yılda toplamda 41 Bin 883 organ nakli yapılmış olup 31 Bin 453 canlıdan nakil, 10 Bin 430 kadavradan (beyin ölümü tespiti sonrası) nakil olarak gerçekleşmiştir. Beyin ölümü tespiti yapılan 16 Bin 836 vakanın sadece 1/4 oranındaki kısmı, (4 Bin 728) organ bağışını kabul etmiştir. 2019 yılı itibariyle ülkemizde 22 Bin 989’u böbrek, Bin 152’si kalp, 2 Bin 299’u karaciğer olmak üzere toplamda 26 Bin 826 hasta organ nakli beklemektedir. Organ nakli bekleyen hasta sayısının (26 Bin 826) her geçen gün artması ve son on yılda yapılan organ nakli sayısı (41 Bin 883) değerlendirildiğinde organ/doku nakli ve bağışı konusunun ne kadar önemli olduğu ve bu çalışmalara hız kazandırılmasının gerekliliği ortaya çıkmaktadır” dedi.
‘FARKIDALIK ÇALIŞMALARI YAPILIYOR’
Vatandaşların organ ve doku bağışı konusunda bilinçlenmeleri adına çeşitli çalışmaları hali hazırda yürüttüklerini ifade eden Op. Dr. Ergüney, “Organ bağışı konusunda toplumun bilinçlendirilmesi ve organ bağışına teşvik edilmesi amacıyla Müdürlüğümüz tarafından belirlenen hedefler doğrultusunda İlçe Sağlık Müdürlükleri ve Kamu Hastaneleri organ bağışı birimleri, il genelinde okul ve yurtlarda, alışveriş merkezlerinde, kent meydanlarında, sanayi bölgelerinde, kamu ve özel kurumlarda, görsel ve yazılı basın kullanılarak bilgilendirme yapılmaktadır. Ayrıca bağış stantlarının açılması gibi etkinlikler düzenlemekte ve organ bağışı ile ilgili farkındalık çalışmaları da yapılmaktadır” dedi.
GÖNÜLLÜ BAĞIŞÇIMIZ 12 BİN 58
Sözlerini sürdüren Op. Dr. Ergüney, “Yapılan çalışmalar sonucunda ilimizde gönüllü organ bağışı sayısında diğer illere kıyasla açık ara farkla 2018 yılı Mayıs-Haziran-Temmuz aylarında il bazında, Eylül ayında hem il bazında hem de kurum bazında Türkiye birinciliği elde edilerek 2018 yılı toplamında ilimiz Türkiye ikinciliği elde etmiştir. 2018 yılı Türkiye birinciliği kazandığımız aylardaki gönüllü organ bağışı sayılarımız: Mayıs Bin 908, Haziran 815, Temmuz Bin 63, Eylül Bin 33. 2018 yılı Kocaeli ili gönüllü organ bağışı sayımız 12 Bin 58’dir. 2019 yılında da çalışmalarımız aynı hız ile devam etmektedir” diye konuştu.
‘ÇALIŞMALARIN KARŞILIĞINI ALIYORUZ’
Çalışmalar sonucunda hedeflenen organ bağışı sayılarının yanı sıra toplumda oluşturmaya çalıştıkları farkındalığın da karşılığını almaya başladıklarını ifade eden Op. Dr. Ergüney, “Geçen yıl ilimizde 27 beyin ölümü tespiti ve 6 donör (beyin ölümü tespiti sonrasında organ bağışı kabulü) sayısına ulaşmışken yapılan farkındalık çalışmalarının da bir sonucu olarak 2019 yılının ilk 10 ayında 35 beyin ölümü tespiti ve 12 donör sayısı ile çalışmalarımızın sonuçlarını görmekteyiz” ifadelerini kullandı.
NİSAN’DA BİRİNCİ OLDUK
Geçtiğimiz Nisan ayında Bin 155 gönüllü organ bağışı ile ilimizin Türkiye birinciliği kazandığını açıklayan Op. Dr. Ergüney, “Ayrıca Şubat ayında 750 gönüllü organ bağışı sayısı ile Türkiye ikinciliği, Ocak ayında da 562 gönüllü organ bağışı sayısı ile Türkiye üçüncülüğü elde ettik. 2019 yılı Kocaeli ili gönüllü organ bağışı sayımız ise 7 Bin 351. Ülke genelinde toplamda illere göre gönüllü organ bağışı sayıları şöyle: Birinci sırada 70 Bin 993 bağış ile İzmir, ikinci sırada 57 Bin 451 bağış ile İstanbul, üçüncü sırada 37 Bin 107 ile Kocaeli” dedi.
HER YIL 6-7 BİN KİŞİ ÖLÜYOR
Organ bağışı her geçen yıl yaklaşık 1.5-2 katı artış gösterdiğini ifade eden Op. Dr. Ergüney, “Bu artış halen çok yetersiz kalmaktadır. Ülke olarak yılda milyon nüfus başına minimum 25 kadavra donör (beyin ölümü gerçekleşmiş ve organ bağışı kabul edilmiş birey) sağlayabildiğimiz zaman organ nakli bekleme listelerindeki hastaları tedavi etme şansını yakalayabiliriz. Yapılan beyin ölümü tespiti sonrasında ancak yüzde 25’inin yakınları organ bağışını kabul etmekte bu da yılda milyonda 3-4 kişiye tekabül etmektedir. Bu nedenle her yıl yaş ortalamasının da düşük olduğu 6-7 Bin kişi organ nakli beklerken yaşamlarını kaybediyor” dedi.
‘DESTEK BEKLİYORUZ’
Ülkemizde 59 Bin 558 böbrek hastasının diyaliz tedavisi aldığı bilgisini de paylaşan Op. Dr. Ergüney, “Böbrek hastalarının yüzde 50’sine yakınını 5-40 yaş arası kişiler oluşturuyor. Organ nakli bekleyen hastalıklar halen önemini korumakla birlikte sayı her geçen gün artmakta ama bağışlar ortalamanın çok altında devam etmektedir. Hepimizin bir yakını, sevdiği, eşi, çocuğu, anne veya babası organ nakli bekleyen bir hasta konumunda olabilir. Yapacağımız çalışmalarda kazanımlarımızın devamını ve verimliliği artırmak, nakil bekleyen hastalarımıza umut ışığı olabilmek amacıyla organ/doku nakli ve bağışı konusunda herkesin desteğini ve katılımını bekliyoruz” dedi. Ayşe AYDIN