Payları Borsa İstanbul’da işlem gören şirketleri katılım esaslarına göre değerlendirerek, katılım esaslarına göre yatırım kararlarını veren bireysel yatırımcıların katılım esaslarına uygun faaliyet gösteren şirketler arasından seçim yapabilmesi, şirketlerin katılım esaslarına yönelik farkındalıklarının artması ve katılım finans sektöründeki fonlama imkanlarından daha fazla yararlanabilmeleri amacıyla Borsa İstanbul tarafından katılım endeksleri oluşturulmuştur.
Danışma Kurulu
Endekslerde yer alacak şirketleri belirleme çalışmalarında, Türkiye Katılım Bankaları Birliği (TKBB) bünyesinde yer alan Danışma Kurulu ile işbirliği yapılmakta ve Danışma Kurulu tarafından oluşturulan “Pay Senedi İhracı ve Alım-Satımı Standardı” (Standart) ile “Katılım Finans İlkelerine Uygun Faaliyet Gösteren Şirketlerin Belirlenmesinde Esas Alınacak Rehber” (Rehber) esas alınmaktadır. Rehber, Standardın uygulamasına yönelik detayları içerecek şekilde Danışma Kurulu tarafından oluşturulmuştur.
Şirketlerin Standart’a uygunluğu değerlendirilirken Standart ve Rehber dikkate alınarak oluşturulan “Katılım Finans İlkeleri Bilgi Formu”nda (Bilgi Formu) yer alan sorulara verdikleri yanıtlar esas alınır. Yeni işlem görmeye başlayan şirketlerin Bilgi Formunda yer alan sorulara verdikleri yanıtlar halka arz izahnamesinde yayımlanmaktadır.
Şirketler Bilgi Formunda verdikleri yanıtların güncelliğini sağlamakla sorumludur. Bu kapsamda işlem görmeye başladıkları tarihten sonra Bilgi Formunda yer alan verilerde güncelleme olması halinde Bilgi Formunu da güncellemeleri beklenmektedir. Şirketlerin Bilgi Formlarını doldururken;
- Pay Senedi İhracı ve Alım-Satımı Standardını,
- Katılım Finans İlkelerine Uygun Faaliyet Gösteren Şirketlerin Belirlenmesinde Esas Alınacak Rehberi
dikkate alması gerekmektedir.
Bilgi Formunda Standart ve Rehber’de açıkça belirtilmeyen konulara yönelik şirketler, yatırımcılar veya ilgili diğer taraflardan gelen sorular Danışma Kuruluna yönlendirilir. Danışma Kurulunun verdiği yanıtlar esas alınarak değerlendirme yapılır.
Endekslerin Kapsamının Belirlenmesi
Dönemsel endeks değerlemelerinde, endekslerin kapsamı belirlenirken şirketlerin Bilgi Formlarında ilgili mali tablo dönemine göre verdikleri yanıtlar göz önüne alınarak sırasıyla aşağıdaki aşamalar izlenmektedir:
1) İlk aşamada, Endeks Dönemi başlangıcı itibarıyla Yıldız Pazar, Ana Pazar veya Alt Pazar’da yer almayan şirket payları kapsam dışı bırakılır.
2) İkinci aşamada, şirket paylarında veya intifa senetlerinde kar veya tasfiye payı imtiyazı olarak maddi açıdan ve doğrudan diğer pay sahipleri aleyhine olan imtiyazları bulunan şirket payları kapsam dışı bırakılır.
3) Üçüncü aşamada, şirket esas sözleşmesinde Standart madde 1.1’de sayılan faaliyetlerin yazılı olduğu şirket payları kapsam dışı bırakılır. Standart madde 1.1’de sayılan faaliyetler şunlardır:
a) Alkollü içki üretim ve ticareti,
b) Tıbbi gayeler dışında uyuşturucu maddelerin üretim ve ticareti,
c) Kumar ve kumar hükmündeki faaliyetler,
d) Domuz ve mamullerinin üretim ve ticareti,
e) Faizli finans işlemleri,
f) Para ve/veya para hükmündeki varlıklar arasında yapılan vadeli işlemler,
g) Ahlaka ve İslami değerlere aykırı yayıncılık,
h) İslami değerlerle bağdaşmayan eğlence, otelcilik vb. faaliyetler,
i) Çevreye ve canlılara büyük zararı olan faaliyetler,
j) İnsan fıtratını değiştirmeye yönelik biyolojik/genetik faaliyetler,
k) Sağlığa zararlı tütün ürünleri üretim ve ticareti.
4) Dördüncü aşamada ise, şirketlerin;
a) Standart madde 1.1’de belirtilen faaliyetlerden elde edilen gelirlerin toplam gelirler içindeki payının %5’i,
b) Mali tablosunda yer alan faizli varlıkların, ortalama piyasa değeri veya toplam varlıklardan büyük olana oranının %33’ü, (Değerleme Dönemi sonu itibarıyla 20 günden az işlem gören şirketlere ilişkin oran hesaplanırken toplam varlıklar kullanılır)
c) Mali tablosunda yer alan faizli borçların ortalama piyasa değeri veya toplam varlıklardan büyük olana oranının %33’ü, (Değerleme Dönemi sonu itibarıyla 20 günden az işlem gören şirketlere ilişkin oran hesaplanırken toplam varlıklar kullanılır)
aşıp aşmadığına bakılır. Belirtilen oranları aşan şirket payları kapsam dışı bırakılır.
Şirketlerin, Bilgi Formlarında yer alan mali döneme ilişkin sorulara bağımsız denetimden geçmiş en son yıllık veya 6 aylık mali tablolarını esas alarak cevap vermeleri gerekmektedir. Bilgi Formlarına giriş yapmayan veya eksik giriş yapan şirketler ihtiyatlı yaklaşımla söz konusu kriterleri sağlamadığı varsayılarak kapsam dışı bırakılır. Esas sözleşmesinde Standart’a uygun faaliyet göstereceğini açıkça beyan eden şirketler ise endeks kapsamına uygun bir pazarda işlem görmeleri halinde ilave bir kritere bakılmadan endeks kapsamına dahil edilir. Halka arz izahnamesinde endeks seçim kriterlerini sağladığı belirtilen şirket payları işlem görmeye başladıkları tarihte endeks kapsamına dahil edilir.
Hesaplanan Katılım Endeksleri
Yukarıda sayılan aşamalar sonucu belirlenen şirketlerin payları BIST Katılım Tüm Endeksi kapsamını oluşturur. BIST Katılım 30, BIST Katılım 50 ve BIST Katılım 100 Endeksleri ise BIST Katılım Tüm Endeksi kapsamındaki şirketler arasından, işlem hacmi ve fiili dolaşımdaki paylarının piyasa değeri en yüksek şirketler seçilerek oluşturulur. BIST Katılım 30, BIST Katılım 50, BIST Katılım 100 ve BIST Katılım Tüm endeksleri için Mayıs-Eylül ve Ekim-Nisan olmak üzere 2 endeks dönemi vardır.
Katılım ve sürdürülebilirlik temalarına birlikte yatırım yapmak isteyen yatırımcılara yönelik olarak ise BIST Sürdürülebilirlik Katılım Endeksi oluşturulmuştur. Endeksin kapsamı, BIST Katılım Tüm ve BIST Sürdürülebilirlik Endekslerinin seçim kriterlerini birlikte sağlayan şirketlerin paylarından oluşmaktadır.
Ayrıca BIST Katılım 30 Endeksi kapsamında yer alan paylardan BIST Katılım 30 Eşit Ağırlıklı Getiri Endeksi hesaplanmaktadır.
Endekslere ilişkin diğer detaylara BIST Piyasa Değeri Ağırlıklı Pay Endeksleri Temel Kuralları'ndan ve BIST Piyasa Değeri Ağırlıklı Olmayan Pay Endeksleri Temel Kuralları'ndan erişilebilmektedir.
Endekslerde Ağırlık Sınırlaması
BIST Katılım 30, BIST Katılım 50, BIST Katılım 100 ve BIST Sürdürülebilirlik Katılım endekslerinde yer alan payların endeks dönemi başındaki ağırlıkları %10 ile sınırlandırılmaktadır. Endeks dönemi içinde ise ağırlığı %15’i aşan pay olursa, %15’i aşan payların ağırlıkları %10’a çekilmektedir.
BIST Katılım 30 Eşit Ağırlıklı Getiri Endeksinde ise endeks dönemi başında kapsamda yer alan payların ağırlıkları eşit olacak şekilde ağırlık katsayıları hesaplanır. Endeks dönemi süresince payların fiyatındaki hareketler dışında bir nedenle fiili dolaşımdaki paylarının piyasa değeri değişirse, ağırlık katsayısı yeniden hesaplanmak suretiyle payın endeks içindeki ağırlığının bu değişiklikten önceki son seans kapanışındaki ağırlığına eşit olması sağlanır.
Hesaplamaya Başlama Tarihleri
BIST Katılım 30, BIST Katılım 50, BIST Katılım 100, BIST Katılım Tüm ve BIST Sürdürülebilirlik Katılım endeksleri 01.10.2021 tarihinden itibaren kapanış fiyatlarından, 12.11.2021 tarihinden itibaren ise eş anlı fiyatlardan hesaplanmaya başlamıştır. BIST Katılım 30 Eşit Ağırlıklı Getiri Endeksi ise 25.11.2021 tarihinden itibaren eşanlı fiyatlardan hesaplanmaya başlamıştır.
İlgili Linkler
BIST Piyasa Değeri Ağırlıklı Pay Endeksleri Temel Kuralları için tıklayınız.
BIST Piyasa Değeri Ağırlıklı Olmayan Pay Endeksleri Temel Kuralları için tıklayınız.
Pay Senedi İhracı ve Alım-Satımı Standardı için tıklayınız.
Katılım Finans İlkelerine Uygun Faaliyet Gösteren Şirketlerin Belirlenmesinde Esas Alınacak Rehber için tıklayınız.
Katılım Finans İlkeleri Bilgi Formu için tıklayınız.
BIST Katılım Tüm Endeksi (XKTUM), BIST Katılım 100 Endeksi (XK100), BIST Katılım 50 (XK050), BIST Katılım 30 Endeksi (XK030) ve BIST Sürdürülebilirlik Katılım Endeksi (XSRDK) kapsamında yer alan paylar için tıklayınız.