Yorgunluk, bireysel olarak algılanan soyut bir durumdur. Herkesin yorgunlukla ilgili olarak algıladığı özellik faklılık gösterebilir. Ancak, bu farklı yaklaşımları ve açıklamaları genel bir tanım içinde ele almak ihtiyacı ortaya çıkmaktadır.
Yorgunluk Tipleri
Genel olarak yorgunluğa yol açan etkenleri üç başlık altında toplamak mümkündür;
1.Fizyolojik yorgunluk. Normal olarak ortaya çıkan, sağlıklı bireylerin vücut yüklenmelerinden sonra görülen yorgunluktur.
2.Patolojik yorgunluk. Hastalık durumlarında organizmadaki sistemlerin işlevlerini tam olarak yapamamalarından ötürü ortaya çıkan yorgunluktur.
3.Psikolojik yorgunluk. Duygusal çatışmalar, kaygı ve sıkıntıya (tekdüze yaşam ve iş tarzına) bağlı olarak ortaya çıkan, zihinsel kökenli yorgunluk bu sınıflamaya girmektedir.
Yorgunluk Belirtileri Nelerdir?
Yorgunluk fiziksel çalışmaya, psikolojik strese ve uykusuzluğa karşı organizmanın normal ve önemli bir cevabıdır. Yorgunluğun bazı psikolojik ve fizyolojik düzensizliklerde özel olmayan bir belirti şeklinde karşımıza çıktığını görebiliriz. Hastalıklara bağlı (patolojik) yorgunluklar ise normal yollarla, yani uygun dinlenme, stres etkenlerinin ortadan kaldırılması ve beslenmeyle ortadan kaldırılamamaktadır. Bu durumda tıbbi yöntemlerle yorgunluğun nedenlerinin araştırılması gerekmektedir.
Yorgunluk çok farklı şekillerde karşımıza çıkabilir. Belirtileri de kişiden kişiye değişiklikler gösterebilir. Dolayısıyla bu, hem kişinin içinde bulunduğu durumun yorgunluk olup olmadığını anlamasına hem de başvurduğu hekimin belirtilerin yorgunluğa mı yoksa hastalığa mı bağlı olduğunu yorumlamasına engel oluşturabilir. Kimisi yorgunluğa karşı büyük bir direnç gösterebilirken, kimisi çok hafif yüklenmelerde bile yüksek derecede yorgunluktan yakınabilir. Yorgunluğun basit bir kişisel sorun olarak görülmemesi gerekir. Çünkü yorgunluk yakınması olan kişinin iş verimi düşer, sosyal yaşamı aksar, depresyon gelişebilir ve eğer çözüm bulunamazsa kronik bir sorun haline gelebilir.
Yorgunluğa İyi Gelen Gıdalar
Protein: Protein kaslar için gereken enerjinin ana kaynağıdır. Yüksek protein içeren ve “tirozin” bakımından zengin gıdalar norepinefrin ve dopamin üretimini arttırarak motivasyon ve uyanıklık sağlar. Ancak sığır eti ve yumurta gibi protein kaynaklarının sık tüketimi kötü kolesterol seviyelerini yükseltebileceğinden, yarardan çok zarar verebilir. Bunun yerine protein kaynağı olarak derisiz tavuk eti, fasulye gibi alternatif besinleri kullanabilirsiniz.
Yoğurt: Sindirimi kolay olan yoğurt iyi bir protein kaynağı olmasının yanı sıra sindirimi kolaylaştıran “iyi” bakteriler olan probiyotik bakımından da zengindir. Bağışıklık sistemini güçlendirirken kronik yorgunluğa iyi gelebilir.
Kompleks Karbonhidratlar: Kompleks karbonhidratlar vücudun birincil enerji kaynağıdır. Yeterli miktarda enerji için nişastalı gıdalar, sebze ve meyve, kepekli tahıllar yiyebilirsiniz. Karbonhidratlar özellikle fiziksel aktiviteler sırasında kasların glikojeni yeniden sentezlemesine etki ederek yorgunluğu geciktirir. Ayrıca uyku alışkanlıklarını düzenleyen ve ruh halini geliştiren serotonin bakımından zengin olan kompleks karbonhidrat içeren gıdalar kan şekeri seviyesinin korunmasına da yardımcı olur.
Su: Su teknik olarak “yiyecekler” kategorisinde yer almasa da enerji ve kronik yorgunlukla savaşınızda en büyük yardımcınızdır. Yorgunluk vücudun susuz kaldığının ana göstergesidir. Gün boyu hiç bir fiziksel aktivitede bulunmasanız bile terleme yoluyla su kaybedersiniz. Bu suyu yerine koymak için 8 bardak su içmeye özen gösterin. Sade suyun dışında kafein içermeyen bitki çayları, meyve suları ve elektrolit takviyesi sağlayan sporcu içeceklerinden (fiziksel aktiviteler sırasında) faydalanabilirsiniz.
Demir: Demir eksikliği anemisinin belirtileri arasında kronik yorgunluk bulunmaktadır. Bazen demir eksikliği yetersiz beslenme sonucu geçici olarak da yaşanabilir. Demir eksikliğinde kandaki oksijen azalarak organlara oksijen akışı sekteye uğrar ve bunun sonucunda halsizlik görülür. Demir bakımından zengin et, balık ve yeşil yapraklı sebzeler yiyerek bunu engelleyebilirsiniz.