"İşte, bütün şirkleri ve şerleri ve dalaletleri tevlit eden enaniyetin şu cihetindendir ki, semavat ve arz ve cibal tedehhüş etmişler, farazi bir şirkten korkmuşlar." İzah eder misiniz?
- Çok büyük günahlar ve cinayetler; mahiyeti itibariyle mevhum olan zayıf bir keyfiyete bağlanıyor. Bu meselenin anlaşılmasını kolaylaştıracak bir iki misal verebilir misiniz?
Değerli Kardeşimiz;
Enaniyet, insanın benliği, mahiyeti, şahsiyeti olup insan ruhunun kendi istidadına konulan sıfatlara ve sair manevi cihazata sahip çıkma vasfı taşımasından kaynaklanmaktadır. Bu enaniyetle insan, daha önce de ifade edildiği gibi, o mükemmel istidadını Allah’ın varlığını, birliğini, sıfat ve şuunatını bilmeye vesile edebileceği gibi,“kendini kendine malik zannederek hakimiyet tevehhümünde” de bulunabilmektedir. İnsanın kendi varlığı da sıfatları da vehim değildir, vehim olan bunları kendisine mal etmesidir. Bu büyük yanlışı işlemek eneyi firavunlaştırır, Allah’ın hükümlerine karşı mübareze etme cinayetine sürükler. İşte, "semavat ve arz ve cibal tedehhüş" ettikleri cihet enenin bu cihetidir.
Kader Risalesi’nde izah edildiği gibi, hayır olsun şer olsun her şeyi yaratan Allah’tır. İnsanın elinde bulunan cüz’i ihtiyarinin kullanılma şeklinden çok farklı neticeler doğmaktadır; biri ebedî cenneti, diğeri ise ebedî cehennemi netice vermektedir.
Bu büyük neticeler enenin doğru veya yanlış kullanılmasına dayanır. Mesela; göz küçük bir yağ parçasıdır, baktığımızda bir çakıl taşını da içine alır, dağı da denizi de... İnsanın cüz’î iradesi de cennet, rıza, kurbiyet gibi çok ulvi gayelere yönelebildiği gibi, çok cüz’î, hakir, basit şeylere de teveccüh edebilmektedir. Burada aletin küçüklüğü değil, neticenin büyüklüğü önemlidir.
İnsanın iradesi gibi kudreti de cüz’îdir, ama insan bu cüz’î kudret sayesinde, yani onu doğru kullanmakla Allah’ın kudretinin sonsuzluğunu bilebilmektedir. Diğer ilahi sıfatlar da sonsuz ve mutlaktır. İnsan, enaniyetini doğru kullanmakla, yani kendindeki sıfatları vahid-i kıyasi yapmakla ilahi sıfatları mutlak ve sonsuz olarak tanımaktadır.
İnsan sahip olduğu bu cüz’î ve farazi hatlar ile kıyas yaparak, Allah'ın sonsuz isim ve sıfatlarını idrak eder. Şayet bu sahiplenme duygusu olmasa idi, insan bu kıyası yapmayacağı için, Allah’ın o sonsuz sıfatlarını idrak edemeyecekti.
İnsana marifet kapılarını açan ve onu nihayetsiz makamlara çıkaran, enenin müsbet ve hayır yüzüdür.
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü