Romancı olarak anılmak isteyen gazeteci Cüneyt Ülsever
O kadar kibar, o kadar nazik ve bilgili ki, insan onunla konuşurken sürekli olarak Sayın Ülsever diye hitap etmek istiyor, ama aynı zamanda o kadar olgun ve alçakgönüllü ki, durmadan Lütfen bana sen der misin? diye ısrar ediyor. Cüneyt Ülsever ile röportaj yapmak istememin en etkili nedeni, eğitimi idi. Hani insan uğraşsa, çabalasa, didinse böylesine dört dörtlük bir eğitime sahip olamaz! Peki, bir İnsan Kaynakları Ekonomisi Doktoru neden gazeteci olmak ister? Gelin hep birlikte öğrenelim
Çok etkileyici bir eğitim geçmişiniz var, neden bu bilgi birikiminizi farklı bir iş dalına değil de gazetecilik mesleğine aktarmak istediniz?
Ben de tersten bir soru sorarak başlayayım. İyi okullarda okuyanlar işadamı, kötü okullarda okuyanlar gazeteci mi olmak zorunda? (Gülüşmeler) Aslında haklısın, belki de lüzumsuz yere bu kadar çok okula gitmiş olabilirim. Yaptığım en önemli hatalardan biri iktisat doktorası yapmaktı. Bugünkü aklım olsaydı doktoramı edebiyat konusunda yapmayı seçerdim. İktisat doktorası yapmamın esas nedeni, babamın banka memuru olmasıdır. Hep maaş kazanabilecek bir meslek seçmem konusunda ısrar ederdi. O zamanlar edebiyatçılar, sosyologlar sadece lise öğretmeni olabiliyorlardı ve tabiri caizse sürünüyorlardı. Babama kendimi ispat etmek istedim bir tür korku refleksiydi benimkisi. Ama içimdeki edebiyat sevgisi hep sürdü.
Kitap yazmaya nasıl başladınız?
Çocukluğum Ankarada geçti. Tek çocuk olarak büyüdüm. Annem bana aşırı düşkündü, o yüzden de pek sokağa salmazdı. Zamanımın çoğunu evde geçirdiğim için hayal gücüm de o dönemde gelişti. Hayali arkadaşlarım vardı. Annem beni parka bırakmadığında, hayali arkadaşlarımla toplanır onlarla parka giderdim. İlkokul 1de ilk hikâyemi yazdım. Daha okuma yazmayı yeni yeni öğreniyordum. Annem ilkokul mezunuydu, ama vizyon sahibiydi Rumeli göçmeniydi. İlkokula başladıktan sonra beni Devlet Tiyatrosuna götürmeye başladı. İlk hikâyem de zaten, izlediğim oyunlardan birinden esinlenerek yazdığım Roma döneminde geçen bir piyesti.
Şimdiye kadar yayımlanmış beşi roman olmak üzere tam 16 kitabınız var. Son dönemde yeni bir projeniz var mı?
Yeni bir roman projem var, Doğan Kitaptan piyasaya çıkacak. Hazır konusu açılmışken, paylaşmak istediğim bir şey var: ben köşe yazarı olarak değil, romancı olarak anılmak istiyorum. Ölmeden evvel, kendimi romancı olarak kabul ettirmek gibi bir ahtım var. Kendime ait tutturduğum bir yol var. Genelde biliyorsun, kurgulu romanda ya da polisiyelerde karakter yoktur, kişi vardır. Karakter daha çok aşk romanlarında olur. Oysa ben bir farklılık yaratmak, karakterlerimin duygularından da söz etmek istiyorum. Örneğin şu anda bir seri katilin psikolojisini yazıyorum. Şimdiye kadar beş roman yayınladım, yukarıya dilekçemdir, on roman yayınlamadan almasın canımı
Amerikadan döndükten sonra bankada mı çalışmaya başladınız?
Evet, bir iki bankada çalıştıktan sonra Emlak Bankasına girdim. Türkiyenin en genç genel müdür yardımcılarından bir oldum. 6-7 sene bankacılık sektöründe çalıştım, ama çok mutsuz oldum. İlk eşimle anlaşmazlıklar yaşadığım bir dönemdi; aynı gün hem bankadan istifa ettim, hem de eşime boşanmak istediğimi söyledim. Sonra bir danışmanlık şirketi kurdum ve epeyce boş zamanım kalmaya başladı. Böylece yeniden yazmaya karar verdim. Ve şöyle bir duygu yaşadım: çok genç yaşta birine aşık olursun, sonra yıllarca görüşemezsiniz. Yıllar sonra tekrar karşılaştığınızda ona erkek gözüyle bakarsın. Evet, belki biraz kilo almış, kalçaları genişlemiş olabilir, ama gözleri aynı kalmıştır. Ve ona yeniden aşık olursun. Edebiyata dönmek benim için böyle bir şeydi. İki kitabı aynı anda yazmaya başladım.
Peki ya gazetecilik?
Orası çok ilginç işte! 1998 yılında bir gün bir telefon geldi. Arayan Ertuğrul Özköktü. O güne kadar hiç tanışmamıştık. İnsan Kaynakları Danışmanlığı ile ilgili olabileceğini düşünerek sevindim. İşimi kurumsal bir kimlikte devam ettirmek iyi olurdu. Tanışmaya gittiğim gün, bana yazarlık teklif etti. İlk romanımı ve bazı araştırma yazılarımı okumuş. Onun davetiyle ve onun sayesinde bana bir köşe verdiler. Böylece gazetecilik kariyerim başladı.
TÜRKİYEDE İNSAN KAYNAKLARI
İnsan Kaynakları Danışmanı ne yapar, bize biraz anlatır mısınız?
Benim uzmanlık dalım İnsan Kaynakları Ekonomisi. İşe eleman yerleştirme, İnsan Kaynaklarının sadece bir parçası. Dünyada üretime yönelik tüm kaynaklar kıt olduğu için, ekonomistin görevi kıt olan kaynakları maksimum faydada kullandırtmaktır. Zaten ekonominin varlığı kıt kelimesine bağlıdır. Eğer kaynaklar kıt olmasaydı, ekonomi ilmine gerek kalmazdı. 1976da Chicago Üniversitesinden Garry Backer İnsan Sermayesi Teorisi ile Nobel Edebiyat Ödülünü kazandı. Dediği şuydu, İnsan çok, ama iş bilen insan sayısı kısıtlı. İnsanları da, tıpkı doğal kaynakları gibi ele almamız lazım. Yani gelecek on yıl içinde mühendise mi daha çok ihtiyacımız olacak, iktisatçıya mı? Ona göre yetiştirelim ve kaynağı ona göre geliştirelim. İnsan Kaynakları elemanı işe aldıktan sonra bitmiyor, o elemana yatırım yapmak, onu işin planlarına, teknolojiye ve ekonominin gelişimine uygun olarak eğitmek gerekiyor. Aksi takdirde ne kadar iyi bir eleman olursa olsun 10-15 yıl sonra hiçbir işe yaramaz. Bugün Türkiyede bunu en iyi şekilde uygulayanlar bankacılar.
Türkiyeye İnsan Kaynakları terimini sizin getirdiğiniz söyleniyor.
İnsan Kaynakları kavramını ben Erol Aksoy sayesinde Türkiyeye getirdim. Kendisine ne olduğunu anlattım ve daha 32 yaşındayken bana müdürlük teklif etti. O zamanlar kendisi İnter Bankın genel müdürüydü. O dönemde Türkiyede ilk defa Personel Müdürlüğünün adı İnsan Kaynakları Departmanı olarak değişti. Hatta insanlar benimle dalga geçerlerdi, seninki İnsan Kaynakları da bizimkisi Hayvan Kaynakları mı? diye Ne iş yaptığımı bile bilmezlerdi. Uzun yıllar da anlaşılmadı. Ama günümüzde öyle fişek gibi uzmanlar yetişti ki Türkiyede, şimdi ben onlara yetişemiyorum.
Bir uzman gözüyle soruyorum, Türkiyede işsizlik ne durumda?
Türkiyede işsizlik yüzde 11-13 arasında oynuyor. Bu resmi rakamlar, gizli işsizliği katmadan Tarım sektöründe çalışanların çoğu yevmiyeli çalıştığından kayıtlı bile değil. Gençler arasında işsizlik bence yüzde 30 düzeyinde. Türkiyede işsizliğin azalması için istihdamın artması, bunun için de yatırımların çoğalması gerekiyor, ama maalesef böyle bir durum söz konusu değil. Türkiye devamlı olarak sıcak para çeviriyor. İç tasarrufun artması ve kalıcı sermayenin gelmesi çare olabilir.
Hükümet buna ne gibi önlemler alıyor?
Bence AKP hükümetinin başardığı ve iktidarda kalmasını sağlayan çok önemli üç konu var. AKP istihdamı arttırmadı, ama sıcak parayı çok akıllıca çevirdi ve gelir aktarımı yaptı, yani senin benim ortak sahip olduğumuz kamu mallarını alt gelir grupları lehine kullandı. Sağlık politikasını dar gelirliler için, neredeyse bedava hale getirerek ve tüm hastaneleri herkese açarak sağlık sorununu büyük çapta çözdü; ulaşımı ucuzlattı, bütün Anadoluya duble yollar inşa etti, okul kitaplarını bedava dağıttı, insanların rahatça ısınmaları için kömür verdi ve TOKİ vasıtasıyla çok ucuz toplu konutlar inşa ederek ödeme güçlüğü çeken insanların barınma ihtiyacını karşıladı, gecekonduda oturan insanları kiradan daha ucuza ev sahibi yaptı. Sağlık, yol, ısınma, eğitim ve barınma gibi temel ihtiyaçlarını çözmüş olan bir toplum için işsizlik o kadar önemli bir sorun olmaktan çıkar. Yani paradoks gibi görünebilir ama, Türkiyede işsizlik azalmadığı halde, insanlar bundan şikâyetçi değil.
Tahminimce işiniz gereği çok okuyor, çok araştırıyor ve çok yazıyorsunuz. Böyle bir çalışma temposu insanı asosyal yapmaz mı? Çok sempatik görünüyorsunuz oysa
Yapar! Sempatik olmam, sosyal olmamı ya da herkese hoş görünmemi gerektirmez. Görüşmek istediğim insanlar konusunda, özellikle son 10-15 yıldır fazlasıyla seçici davranmaya başladım. Görüştüğüm insanlar benden sıkılmazlar, zaten ben de onlarla olmaktan keyif aldığım için görüşürüm. İnsanlarla büyük gruplar halinde çıkmaktan ziyade, teke tek görüşmeyi tercih ederim. Alışveriş merkezleri gibi kalabalık, gürültülü yerlerde bulunmayı sevmem daha çok insanların buraya atfettikleri değer nedeniyle Maalesef bulunduğum çevredeki insanların yapmacık ve sahtekâr tavırları bana çok ters geliyor, bu insanları da görüşmeye değer bulmuyorum.
ORTADOĞU, TÜRKİYE ve İSRAİL
Ortadoğudaki karışıklık, bulaşıcı bir hastalık gibi tüm ülkelere bir bir yayılıyor. Nereye varır sizce bu işin sonu?
Ben Ortadoğuda olanları bir domino etkisine bağlamıyorum. Dominoda bile taşları dizersin, ama ilk taşa birinin vurması gerekir. Tam çözemiyorum, ama olay esasında İran ile Batı dünyası arasında. Diktatörlerin altlarının oyulması ve devrilmesiyle birlikte ortaya çıkabilecek İran yayılmacılığı önlemek için Batı harekete geçti. İrana göre ise, halkı elde edebilmek ve istediği türde bir yönetimi hayata geçirebilmek için çok uygun bir zaman. Ne olacağına dair bir öngörüde bulunmak için Mısır çok önemli bir mihenk taşı. Mısırda Müslüman Kardeşler mi, yoksa Mübareki yıkan Mübarekçi askerlerin mi başa geçeceği çok önemli. Çünkü Müslüman Kardeşleri yıllardır finanse eden İrandır. Türkiyeye burada verilen görevse, devlet gücüne ulaşmış ama terörist faaliyetler de yapan ve Batının doğrudan doğruya temasa geçemeyeceği ülkelerle arabuluculuk görevidir. Ancak Türkiye maalesef hiçbir zaman bu kadar politikasız hale gelmemişti. Şu anda Arap dünyasında İrana en yakın ülkenin Türkiye olmasını aklım hayalim almıyor, çünkü Türkiye için Ortadoğudaki en büyük tehlike İrandır. Türkiyenin dış politika çıkmazı üzerine yeni bir kitabım Kırmızı Kedi Kitapları tarafından çok yakında yayınlanacak. Kitabın adı: Yeni Osmanlıcılık ve Kürt Açılımı.
Türkiye-İsrail ilişkileri ne durumda sizce?
Türkiyenin böyle bir ortamda İsraili kaybetmesi kadar yanlış ve aleyhine bir davranış olamaz. İsrail Hükümetinin yaptıklarına kızmış olabilirsin, ama Hamas ve Hizbullaha iyi görünmek uğruna İsrail devletini karşına alırsan, İsrailin Ortadoğudaki dengelerde temsil ettiği önemli rolü göz ardı etmiş olursun. Şahsen, günün birinde Türkiyeyi terk etmem şart olsa, Ortadoğudaki ülkelerin içinde tek seçeceğim ülke İsrail olurdu. Kendimi en rahat hissedeceğim Ortadoğu ülkesi İsraildir. Kaldı ki, İsraile en yakın 2 ülke Mısır ve Suudi Arabistandır, çünkü her ikisi de farkında ki, İsraile bir şey olduğu takdirde, İran hepsini yok edecek. Böyle bir hareketlilik sonrasında, Ortadoğuda çok şeyin değişeceğine, hatta tebeşirle çizilmiş sınırların bile oynayacağına inanıyorum.
İsrail bu durumdan ne gibi bir zarar görebilir?
İsrailin gerçekten korkması gereken İran, çünkü İran İsraili Ortadoğudaki oyununun sembolü konumuna getirdi. Allah muhafaza İsraili yok etmeye kalktığı anda, Ortadoğudaki bütün İslam ülkelerinin lideri olacağına inanıyor. İsrail de buna karşı uzun yıllar Türkiye ile Mısırla ve diğer bazı Sünni Körfez ülkeleri ile ittifak yaptı. Şimdi bu ayaklanmalar sonucunda Şii hükümetler iktidara gelirse, İsrail köşeye sıkışır. Böyle bir durumda da saldırmaktan başka çaresi kalmaz. Umarım böyle bir durum asla yaşanmaz.
Dr. Cüneyt Ülsever 1951 yılında Ankarada doğdu. Lise eğitimini Robert Kolejde tamamladıktan sonra Boğaziçi Üniversitesi İktisat Bölümünü bitirdi. Yüksek lisansını Johns Hopkins Üniversitesinde uluslararası ilişkiler ve Columbia Üniversitesinde iktisat alanında tamamladı. 1978-1983 yıllarında Harvard Üniversitesinde İnsan Kaynakları Ekonomisi konusunda doktora yaptı. 1983-97 yıllarında çeşitli kademelerde yöneticilik görevlerinde bulunan, 1991-99 yıllarında danışmanlık yapan Ülsever, 1999 yılının başından bu yana Hürriyet gazetesinde çalışmaktaydı.
İlkokulda bir Musevi kızına aşık olmuştum. Platonik bir şeydi, kızın haberi bile yoktu. Sonra ailesiyle birlikte İsraile göç ettiler. Yıllar sonra İsrailde karşılaştık. Ne iş yaptığımı sorunca, edebiyatçı olmama şaşırmıştı. Meğer o da benim fen bilimcisi olacağımı düşünürmüş!
Eskiden köşe yazılarına makale denilirdi, sonradan (rahmetli Turgut Özalın döneminde) köşe yazısı diye hiçbir anlama gelmeyen bir isim aldı. Makale fikre dayanan yazılardır. Ne yazık ki günümüzde makale yazan gazeteci sayısı çok azaldı. Onların yerini birbirlerine sataşan, laf atan köşe yazarları aldı. Siyaset magazinleşti!