Artan spor alışkanlığımız ile birlikte kullanımı bir hayli yaygınlaşan sporcu içecekleri ve çeşitleri nelerdir? Detaylar için işte yazımız…
Hazırlayan: Buse KARAMAN
Sporcu İçecekleri Nedir
Günümüzde gıda endüstrisinin gelişmesi nedeniyle pek çok yeni yiyecek ve içecek üretilmektedir. Özellikle içecek sektörü hızla gelişmektedir. Yaygın olarak tüketilen içeceklerden birisi de sporcu içecekleridir. Spor içecekleri ilk olarak 1960’larda Florida Üniversitesinden Robert Cade tarafından üretilmiştir.
Özellikle fiziksel aktive gösteren kişiler için üretilmiş olsalar da toplumda yaygın olarak tüketilmektedir. Sporcu içecekleri, performans arttırma, sıvı ve elektrolit kaybını dengeleme amaçlı tüketilmektedir. Elektrolitler, çözeltide aynı suyun içine atılan tuzda olduğu gibi iyonlaşabilen ve elektrik iletebilen madderdir. Vücumuzda farklı elektrolitler bulunmaktadır ve yaşamsal faaliyetlerimiz açısından oldukça önemlidir. Bunlar;
- hidrasyon
- ph dengeleme
- sinirleri uyarma
- kas kasılması
şeklinde sıralanmaktadır.
Sıvı ve elektrolit dengesinde bozulmalar buna ek olarak glikojen depolarının tükenmesi gibi sorunlar egzersiz esnasında yorgunluğa ve bunun sonucunda performans düşmesine sebep olmaktadır. Sporcu içeceklerinin en büyük yararlarından birisi de sıvı tüketimini arttırmaktır. Yapılan egzersiz sonrasında yaşanan sıvı kaybı nedeniyle sıvı tüketmemiz gerekmektedir. Tüketilmediği durumlar bazı sorunlara yol açabilmektedir. Tükürükte azalma buna bağlı olarak ağız ph seviyesinde düşme gözlemlenebilmektedir. Buna ek olarak yorgunluk, kardiyovasküler sorunlar hatta ölümcül sonuçlara kadar ilerleyebildiğinden sporcularda dehidrasyonun önlenmesi ciddi öneme sahiptir.
Spor İçeçekleri Çeşitleri
Spor içecekleri temel olarak içerisinde az miktarda karbonhidrat (6-8 g/100 ml) ve elektrolit içeren ürünlerdir. İçeriğindeki karbonhidrat ve besin ögeleri miktarına göre sınıflandırılmakta ve farklı egzersiz türlerinde, egzersiz öncesi, sırası ya da sonrasında tüketilebilmektedirler.
Spor içecekleri içerdikleri karbonhidrat düzeyine göre hipotonik, izotonik ve hipertonik olmak üzere üç gruba ayrılır.
İzotonik Spor İçecekleri
İzotonik spor içecekleri: İzotonik spor içecekleri, %5-8 oranında karbonhidrat içermektedir. İnsan vücuda benzer konsantrasyonda tuz ve şeker içermektedir. Bu nedenle vücut tarafından daha hızlı kullanılmaktadır. İzotonik spor içecekleri, takım sporları veya orta mesafe koşuları gibi bir saatten daha uzun süren dayanıklılık sporlarında tercih edilmektedir.
Hipotonik Spor İçecekleri
Hipotonik spor içecekleri: Hipotonik spor içecekleri %4’ten daha az karbonhidrat içeriğine sahiptir. Bu nedenle karbonhidrat ihtiyacı daha az olan sporcularda terleme sonucunda kaybedilen sıvıyı yerine koymak amaçlı tercih edilmektedir. Buna örnek olarak jokey gösterebilmektedir.
Hipertonik spor içecekleri :Hipertonik spor içecekleri ise %8’den daha fazla karbonhidrat içermektedir. Egzersiz sırasında kas glikojen depolarının tükenmesine yol açan ultra dayanıklılık gibi sporlarda, egzersiz sonrası kas glikojen depolarını yeniden doldurmak amacıyla kullanılmaktadır. Karbonhidrat içeriği %10’dan fazla olan spor içecekleri, gastrik boşalmayı geciktirdiğinden egzersiz sonrası tercih edilmektedir.
Karbonhidratın yanı sıra protein de içeren spor içecekleri de bulunmaktadır. Bu tür spor içecekleri genellikle kas hasarını azaltarak ve rehidrasyonu sağlayarak toparlanmayı kolaylaştırma amaçlı tüketilmektedir. Öte yandan protein ve karbonhidratın birlikte kullanımının tek başına karbonhidrat kullanımına kıyasla daha etkili olduğunu gösteren çalışmalar da bulunmaktadır. Egzersiz sonrası tüketilen karbonhidrat ve protein desteği, sadece karbonhidrat desteğine kıyasla, bisikletçilerde protein sentezini daha fazla arttırdığı gözlemlenmiştir. Ayrıca spor içeceklerine protein ve antioksidan ilavesinin, egzersiz sonrası kas ağrılarını ve kas yıkımını azaltmada etkili olabileceği de ortaya konmuştur.
Spor içecekleri haricinde vücudumuzu hidrasyon edebilecek içecekler bulunmaktadır bunların başında su gelir. Spor içeceklerini amacının dışında yani uzun süreli ve ağır egzersizler haricinde düzenli tüketmek bazı zararlı etkilere sebep olabilmektedir.
Bunlar:
- Amacının dışında uzun süreli tüketimi günlük kalori alımını arttırır buna bağlı olarak kilo alımı gözlemlenebilmektedir.
- İçerisinde bulunan şeker miktarına bağlı olarak diş erozyonuna sebep olabilmektedir.
- Yetişkinlerde hipertansiyona sebep olabilmektedir.
- Genellikle eklenen sitrik asit ise aşındırıcı etkiye sahip olabilmektedir.
Yetişkin ve günlük hayatta uzun süreli antreman yapan bireylere fayda sağlayacağı gibi küçük yaşlarda amacının dışında tüketimi ise zararlı olabilmektedir. Bu nedenle kendi gündelik yaşamımızı ve bedenimizi tanıyarak tüketeceğimiz ürünleri dikkatle seçmemiz önemlidir. Tüketici olarak yapabileceğimiz en doğru şey bilinçli olmak ve kendi bedenimizi, yaşımızı, sağlık koşullarımızı iyi bir şekilde analiz ederek yiyecek ve içeceklerimizi bu doğrultuda seçmektir.
Kaynakça
AKTİTİZ, S., KORUR, D., KURU, D. (2020). Farklı spor dallarında spor ve enerji içeceklerinin kullanımı ve
performansa etkileri. Spor Bilimleri Dergisi, 31 (1), 29-44.
ÖZEL, E., GÖKÇE, K. (2006). Spor içeçekleri ve dental erozyon. Atatürk Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Dergisi,Sayfa: 14-17 .