Geçen yıldan gelen olumsuz baz etkisiyle krediler üçüncü çeyrekte yıllık bazda %2.1 azaldı. Kurdan arındırılmış kredi büyümesi ise %3.3 oldu. Kamu bankalarında ise kredilerin %9.7 oranında artması, sektörün kredi küçülmesini bir miktar sınırladı.
Sektörün tahsili gecikmiş alacaklarının (TGA) yıllık artış hızı yavaşlasa da yüksek seviyelerini korudu.
Kredilerdeki azalışla birlikte sektör menkul değerlere yöneldi ve MDP’nin toplam aktifler içindeki payı %14.2 ile Mayıs 2015’ten sonraki en yüksek seviyede gerçekleşti.
Olumsuz baz etkisi mevduatların yıllık artış hızının yavaşlamasında etkili oldu ve mevduatın yıllık artış hızı %10.6 ile üç yılın en düşük seviyesine geriledi. Kurdan arındırılmış mevduat büyümesi ise %16.7 oldu.
Bankaların yurtdışından aldıkları kredilerde net ödeyici konumuna geçmeleri ve baz etkisiyle mevduat dışı kaynaklar yllık bazda %13.2 geriledi. Mevduat dışı kaynakların kurdan arındırılmış yıllık küçülme oranı ise %6.8 oldu.
Sektörün dönem net karı yılın ilk dokuz ayında yıllık bazda %12.5 oranında azalarak 36.2 milyar TL oldu.
2019 yılının üçüncü çeyreğinde sektörün aktif büyüklüğünün %59.3’ünü krediler, %14.2’sini menkul değerler portföyü (MDP),
%10.3’ünü nakit rezervler ve %16.2’sini diğer aktifler oluşturdu. 2018 yılsonuna göre kredilerin toplam aktifler içindeki payı 2.7 puan azalırken, MDP’nin toplam aktifler içindeki payı 1.9 puan arttı.
Türk bankacılık sektörünün aktif büyüklüğü 2019 yılının üçüncü çeyreğinde bir önceki yılın aynı dönemine göre %1.5 artarak 4 trilyon 272.8 milyar TL gerçekleşti. Yılın üçüncü çeyreğinde krediler toplam aktifler içindeki ağırlığını korudu ve 2 trilyon 532.7 milyar TL gerçekleşti. Üçüncü çeyrekte bankacılık sektörü bilanço kalemlerinin hareketinde 2018 yılı Ağustos ayında yaşanan kur atağı kaynaklı oluşan baz etkisi belirleyici oldu. Geçen yıl Ağustos ayında kurda ani bir yükseliş yaşanmış ve sepet kur (0.7*$+0.3*¬) yıllık bazda %80’nin üzerinde yükselmişti. Eylül’deki yükseliş ise %70 seviyesindeydi.
Kurdaki artış, kredi, mevduat, MDP gibi kalemlerin içindeki yabancı para (YP) payı nedeniyle söz konusu kalemlerde sert yükselişe neden olmuştu. Söz konusu atağın ardından kur yüksek seviyelerde seyretmedi ve bir geri çekilme yaşandı. Böylece bu yıl Eylül’de sepet kur
(0.7*$+0.3*¬) yıllık bazda %9 düştü. Kurdaki düşüşün hem aktif hem pasif kalemlere düşüş olarak yansıdığını görüyoruz. Böylece krediler yılın üçüncü çeyreğinde %2.1 azaldı. Kredilerdeki azalışta YP kredi payının %49 seviyesinde olduğu ticari kredilerdeki %3.7’lik düşüş belirleyici oldu. Krediler BDDK tarafından verilerin yayımlanmaya başladığı 2002 yılından bu yana ilk defa düşüş gösterirken, kur etkisinden arındırılmış kredilerin ise arındırılmamış kredilerdeki küçülmeye karşın %3.3 büyüdüğü görülüyor.
2019 yılının üçüncü çeyreğinde toplam kredilerin %78.8’ini oluşturan ticari krediler, yıllık bazda %3.7 oranında azalarak 1 trilyon 994.1 milyar TL gerçekleşti. Ticari kredilerdeki azalışta yıllık bazda %11 azalan YP ticari krediler belirleyici oldu. YP payının çok düşük olduğu bireysel kredilerde ise yukarıda sözünü ettiğimiz geçen yılki kur atağı kaynaklı baz etkisini görmedik.
Böylece bir önceki yılın aynı dönemine göre %4.13 artan bireysel krediler 538 milyar TL gerçekleşti. TCMB’nin Temmuz ve Eylül aylarında yaptığı faiz indirimleri, ayrıca Amerika Merkez Bankası (Fed) ve Avrupa Merkez Bankası (ECB)’nın da faiz indirimine gitmesiyle yurtdışı maliyetlerin azalması sonucu yurtiçinde kredi faiz oranlarında da düşüş yaşandı. Ancak kredi faiz oranlarındaki düşüşün yıllık kredi büyüme oranları üzerindeki olumlu etkisini geçen yıldan gelen olumsuz baz etkisi nedeniyle üçüncü çeyrekte göremedik. Yılın son çeyreğinde ise olumsuz baz etkisinin azalması ve ekonomide toparlanmanın belirginleşmesiyle birlikte kredi büyümesinde artış görebiliriz.
Sektörün tahsili gecikmiş alacakları (TGA) 2019 yılının üçüncü çeyreğinde bir önceki yıla göre %54 oranında artışla 132.7 milyar TL gerçekleşti. Böylece TGA’nın yıllık artış hızında yılın ikinci çeyreğinde başlayan yavaşlama üçüncü çeyrekte de devam etti. TGA’nın yıllık artış hızı azalmasına karşın kredilerin yıllık artış hızında da düşüş yaşanmasının etkisiyle kredilerin takibe dönüşüm oranı üçüncü çeyrekte yükselmeye devam etti ve %4.98 ile Şubat 2010’dan sonraki en yüksek seviyede gerçekleşti. Kredilerin yıllık artış hızının yükselmesiyle TGA’nın yıllık artış hızındaki düşüş son çeyrekte de devam edecektir.
Menkul değerler portföyü (MDP) 2019 yılının üçüncü çeyreğinde bir önceki yılın aynı dönemine göre %24.2 oranında artarak 608.25 milyar
TL gerçekleşti. Kredi talebindeki düşüşün yanı sıra bankaların kredi verme iştahındaki düşüş ve özellikle Hazine’nin yılbaşında açıkladığı projeksiyondan daha fazla borçlanması sektörün aktif büyümesinde menkul değerlere yönelmesinde etkili oldu. Böylece MDP’nin yıllık artış hızı yüksek seviyelerde gerçekleşirken MDP’nin toplam aktifler içindeki payı da yükseldi. Üçüncü çeyrekte MDP’nin toplam aktifler içindeki payı %14.2 ile Mayıs 2015’ten sonraki en yüksek seviyede gerçekleşti. Ancak önümüzdeki dönemde özellikle faizlerde düşüşün yarattığı kredi talebindeki artış ve Hazine’nin borçlanma oranını azaltacak olması MDP’nin artış hızında yavaşlamaya neden olabilir.
Pasifler
2019 yılının üçüncü çeyreğinde mevduatlar toplam pasifin %55.3’ünü, mevduat dışı kaynaklar %33.8’ini, özkaynaklar ise %10.9’unu oluşturdu. Bankalara borçlar toplam pasifler içindeki %12.3’lük pay ile en yüksek mevduat dışı kaynak kalemi oldu. Bankalara borçlar kalemini %4.5’lik pay ile ihraç edilen menkul kıymetler ve %3.4’lük pay ile repo işlemlerinden sağlanan fonlar izledi.
2019 yılı üçüncü çeyreğinde bir önceki yıla göre %10.6 oranında artan mevduatlar 2 trilyon 362 milyar TL gerçekleşti. Mevduatın yıllık artış hızı ikinci çeyrekteki %19.7’den üçüncü çeyrekte %10.6’ya geriledi. 2018 yılı Ağustos ayında yaşanan kur atağı mevduatlarda da hızlı bir artış yaşanmasında etkili olmuştu. Bu nedenle YP mevduatın payının %50’nin üzerinde olduğu mevduatların yıllık artış hızının üçüncü çeyrekte yavaşlamasında baz etkisi belirleyici oldu. Üçüncü çeyrekte TP mevduatların yıllık artış hızı bir önceki çeyreğe göre 5.7 puan artışla %9.5’e çıkarken, YP mevduatların yıllık artış hızı ise 25.9 puan azalarak %11.6’ya geriledi. Kredilerde yıllık artışın azalışa dönmesinin etkisiyle mevduatın krediye dönüşüm oranı çeyreklik bazda en hızlı düşüşü gösterdi ve ikinci çeyrekteki %111.8’den %107.2’ye geriledi. Böylece söz konusu oran altı yıldan uzun bir sürenin en düşük seviyesine geriledi. Öte yandan söz konusu oranının hala %100 seviyesinin üzerinde olması mevduat faizleri üzerinde yukarı yönlü baskıya neden oluyor.
Mevduata vadeler bazında bakıldığında, 2019 yılı üçüncü çeyreğinde mevduatların 1-3 ay arası vadede yoğunlaştığı görülüyor. Ancak 1-3 ay arası vadeli mevduatların yıllık artış hızı üçüncü çeyrekte oldukça yavaşladı ve %0.3’e kadar geriledi. Söz konusu gerilemeyle birlikte 1-3 ay arası vadeli mevduatların toplam içindeki payı 2010 yılından sonra ilk defa %50’nin altına indi. 1-3 ay arası vadeli mevduatların payındaki azalışa karşın vadesiz ve 1 aya kadar vadeli mevduatların payında yükseliş yaşandı. 1 aya kadar vadeli mevduatlar üçüncü çeyrekte %36.3 artış gösterdi.
2019 yılı üçüncü çeyreğinde bir önceki yıla göre %13.2 oranında azalan mevduat dışı kaynaklar (MDK) 1 trilyon 444.8 milyar TL gerçekleşti. Üçüncü çeyrekte hem TP hem de YP MDK bir önceki yıla göre düşüş gösterdi. Ancak toplam MDK’daki düşüşte YP MDK’nın %17.3 oranında sert bir azalış göstermesi belirleyici oldu. MDK içinde YP payının %64 oranında olması, MDK’nın yıllık artış hızının yavaşlamasında geçen yıldan gelen baz etksinin etkili olmasına neden oldu. Baz etkisinin yanı sıra bankaların yurtdışından aldıkları kredilerde net ödeyici konumuna geçmeleri de YP MDK’daki düşüşte etkili oldu.
2019 yılı üçüncü çeyreğinde sektörün özkaynakları, geçen yılın aynı dönemine göre %14.2 artarak 466 milyar TL’ye yükseldi. 2018 yılında %17.7 olan özkaynakların yıllık artış hızının 2019 yılında gerilemesinde, karda yaşanan düşüş etkili oldu. Özkaynakların toplam pasifler içindeki payı ise 2019 yılı üçüncü çeyreğinde 2018 yılına göre değişmeyerek %10.9 oldu. Sektörün sermayesinin risk ağırlıklı varlıklarına oranını gösteren sermaye yeterliliği rasyosu ise, 2018 yılındaki %17.3 seviyesinden 2019 yılı üçüncü çeyreğinde %18.44’e yükseldi.
Karlılık
Faiz dışı gelirler 2019 yılının üçüncü çeyreğinde yıllık bazda %49.5 artışla 79.8 milyar TL gerçekleşti. Kredilerden alınan ücret ve komisyonlar ile bankacılık hizmetleri gelirlerinden oluşan net ücret ve komisyon gelirlerinde ise üçüncü çeyrekte %41.7’lik bir artış yaşandı. Geçmiş yıllarda görece düşük artış oranlarının görüldüğü net ücret ve komisyon gelirlerinde, 2019 yılında faiz marjlarındaki daralma ve net faiz gelirleri üzerinde baskı oluşması sonucu daha hızlı bir artış yaşanmaya başladı. Öte yandan enflasyon ve faiz oranlarındaki artışın ödeme sistemlerinde komisyon oranlarını artırması da faiz dışı gelirlerdeki artışta etkili oldu. Böylece en büyük faiz dışı gelir kalemi olan bankacılık hizmet gelirleri üçüncü çeyrekte yıllık bazda %40.5 artışla 36.4 milyar TL, kredilerden alınan ücret ve komisyonlar ise %45.2 artışla 11.9 milyar TL gerçekleşti.
Sektörün dönem net karı 2019 yılı üçüncü çeyreğinde yıllık bazda %12.5 düşüş kaydederek 36.2 milyar TL oldu. Böylece 2019 Ocak’ta başlayan bankacılık sektörü karındaki azalış üçüncü çeyrekte de devam etti. Ancak düşüş hızı yavaşladı. Üçüncü çeyrekte zayıf kredi büyümesi, artan maliyetler karlılığı olumsuz etkilerken, ücret ve komisyon gelirleri ise pozitif etkiledi. Bu gelişmelere bağlı olarak sektörün aktif karlılığı 2019 yılının üçüncü çeyreğinde %1.13, özkaynak karlılığı %10.3 oldu. “
Vakıfbank Analiz Raporu