Akdağmadeni, yerleşim yeri olarak XIX. Yüzyılın ortalarında ve idari yetkiye de haiz bir isimli kurşun işletmesi müdürlüğü olarak kurulmuş ve Madenciler nahiyesi diye adlandırılmıştır. İlçemiz tarihi 1815 yılına kadar ormanlık olduğu için bilinmemektedir. İşletmenin şimdiki belediye garajının bulunduğu yere kurulmasıyla; Gümüşhane, Trabzon, Arapgir ve Ahıska’dan gelen işçilerle nüfuz hayli artmış ve 1871 tarihinde ilçe hüviyeti kazanmıştır. 1923 yılında kasaba 1.250 hani iken Rum ve Ermenilerin 1924-1927 yılında Yunanistan’a mübadele suretiyle nakilleri üzerine nüfus miktarı oldukça azalmıştır. Aynı tarihte Yunanistan’dan Selanik’in Kayalar bölgesinden mübadele suretiyle gelen 266 hane Türk kasabaya yerleştirilmiş ise de, bunların bir kısmının başka taraflara göçleri üzerine nüfus eksilmesi uzun yıllar telafi edilememiştir. Yine bu tarihlerde köylerde de mübadele yapılmış, Romanya, Bulgaristan (1951) ve 1935 yılında Yugoslavya’dan gelen 790 hane menkul aile köylere yerleştirilmiştir. Hariçten gelen bu mübadil ve göçmenlerden 2/3’ü yurt içinden başka kazalara göç etmişlerdir. Gelen mübadillerin tütüncü olmaları nedeniyle tütün mıntıkasında yerleştirilmiştir. Bulunan akrabalarının yanlarına gitmek istemeleri tekrar göçmelerine sebep olmuştur.
Akdağmadeni’nin kuruluşu, itibariyle civar ilçelere nazaran uzun bir geçmişe sahiptir. Bağlı bulunduğu Yozgat ili uzun yıllar Bozok Sancağı adi ile anılan ve Kayseri’yi de içine alan sancağın merkezi kazanın şimdiki Çepni köyü olan Karahisar Beyramşah kazasına bağlı göstermektedir. İlçenin merkezi 1815 yılına kadar ormanlık olduğu bugünkü kasabaya bağlı civar Güneyli Mahallesi’nin kasaba içindeki havuzda (Şimdiki Pazaryeri) hayvanları korkarak sulamaya getirdikleri ve çamlığın sıklığından hayvanların zor girdiği söylenmektedir. 1860 yılında Karahisar Beyramşah kazasına bağlı bir nahiye vücuda gelmiş ve Akdağmadeni 1871 yılında da Karahisar Beyramşah kazası inşa edilerek Akdağmadeni nahiyesine kaza teşkilatı kurulmuş ve Yozgat’a bağlanmıştır.
YÜKSELTİLERİ
İlçe merkezinin,özellikle doğu,güney ve kuzey kesimleri oldukça yüksek tepelerden oluşmaktadır. Sahip olduğu toprakların birçoğu dağlık olan ilçenin, en önemli yükseltisi 2.166m yüksekliğe sahip olan ve kızılca ova köyü arazisinde bulunan “Nalbant Tepesi”dir. Aynı,zamanda da ilçenin en yüksek tepeleri bu bölgede bulunmaktadır.
KONUMU
İlçe jeolojik açıdan, masif üzerindedir. İlçenin Sivas sınırını çizen Akdağlar’ın yapısında genellikle 2.zamanın kalkerleri yaygındır. Eteklerinde de neojen tortulları yer almaktadır. Denizden yüksekliği 1352 m olan ilçenin yüzölçümü ise, 1.796 Km.²’ dir.
Akdağmadeni Yozgat’ın, 102 Km. doğusunda bulunan ilçe,doğuda; Yıldızeli ve Şarkışla(Sivas) ve Kuzeyde ise,Kadışehri ilçeleriyle çevrilidir. Matematiksel konum itibariyle, 39°, 39`,39“ enlemleri ile 35,53`,11“ boylamları arasında yer almaktadır.
AKARSULARI
İlçe topraklarında büyük sayılabilecek akarsu kaynakları bulunmakla birlikte,en önemli akarsuyunu “Göndelen Suyu”teşkil etmektedir.Sert aktığı için “Hayvan Gönünü Delen” anlamında “Göndelen” ismi verilen bu su ilçenin Başçatak köyü dağlarından doğar. Sivas-Yıldızeli’nden doğan Çakraz Suyu ile Handeresi Suyu’nu da alarak, Gündüzler ve Kayabaşı köyleri arazisinde Çekerek Irmağına karışır.Amasya sınırlarında ise, Yeşilırmak’la birleşmektedir. Göndelen suyu boyunca 1920′li Yıllarda 150adet Su Değirmeni’ni kurulu olduğu bilinmektedir.İlçe topraklarında daha ziyade,halk arasında “Öz” diye bilinen dere ve çaylar mevcuttur. bunların başında ise, “Maden Özü” gelmektedir. Maden Özü; ilçe merkezi yakınlarından doğarak, İlçe merkezi yakınlarından doğarak, ilçeden geçen Köklü deresi ile Özer köyü arazisinden doğarak “Özer Suyu” adını taşıyan akarsu kaynaklarından oluşmaktadır. Diğer yandan; Kurtkayası,Babı,Düşükkavak,Büyükkavak,Bahçe,Hayat ve Çoşan dereleri de,belli başlı özlerini oluşturmaktadır.Bütün bu akarsular Mart,Nisan ve Mayıs aylarında taşkınlar oluşturmakta;Temmuz ve Ağustos aylarında azalmaktadır.
İKLİMİ
İlçede, karasal iklim hakim olup ormanlık ve yaylalık alanlarla kaplı olduğundan dolayı bazen de Karadeniz iklimi özelliğini göstermektedir. Yazları serin, kışları ise,soğuk ve yağışlı geçmektedir. Yağışlar genellikle, ilkbahar ve sonbahar mevsimine rastlamaktadır.Bu aylarda yağışların miktarı da bir hayli artmaktadır.
Yıllık yağış miktarı ortalama olarak, 480-500 mm. civarındadır. Sahip olduğu toprakların büyük bir bölümü ormanlarla kaplı olduğundan, il il en çok yağış alan ilçesi konumundadır. Ortalama sıcaklığın 8-12°c olduğu ilçede,yaz aylarındaki sıcaklığın ise,20-25°c arasında değiştiği görünmektedir.Yaz aylarının aşırı sıcağında,sulu tarımda kullanılan özlerin(dere)suyu oldukça azalmaktadır.Rüzgârlar ise,genelde güney ve doğu yönlerinden esmektedir.
Kar yağışının yoğun olduğu zamanlarda ulaşımda sıkıntılar yaşanmakta ancak ilgili kuruluşlarca yapılan kar mücadelesi sonucu bu güçlük aşılmaktadır.Kışın ağır geçtiği zamanlarda,özellikle E-88 Devlet Karayolu güzergâhının;Pazarcık,Oluközü ve Apdurrahmanlı virajları tehlike oluşturmaktadır;zaman zaman ulaşımı da engellemektedir.
BİTKİ ÖRTÜSÜ
İlçe merkezinin,genellikle doğu ve güneydoğusu ormanlık alanlarla kaplıdır çok geniş alana yayılan sarıçam,meşe,yabani kavak ve sulak alanlarda söğüt ve kavak başta olmak üzere,İsirin,Kurumut,Karamaz, Karamık,Yılgın,Böğürtlen,Kuşburnu,Alıç ve İğde gibi değişik ağaç türlerine rastlanmaktadır.Çalılıklarda önemli bir yer kaplamaktadır.İlçe genelinde 100.662 Hektar olan,ormanlık alanlardan ibarettir.
Ormanlık alanlarda bol miktarda mantar yetişmektedir.Sarıevlek, Karaevlek ve Yeryaran adını taşıyan mantarlar başlıca mevsim yiyeceğini teşkil etmektedir.Ayrıca,sahlep(salep)de bol miktarda yetişmektedir. Ayrıca başka bir mantar türü olan göbelek de çeşitli yerler de bol miktarda bulunmaktadır.Göbelek mantara nazaran daha pahalı olup ilaç sanayinde kullanılmaktadır.Mayıs ve Haziran aylarında göbelek kurutularak satışa sunulmaktadır. Ayrıca Eynelli Köyü ve civarında yetişen ve şifalı bitkilerden olan “Gilebolu” da yeterince ilgi ve değerlendirilmeyi beklemektedir.
ULAŞIM
İlçede engebenin fazla olduğu güneydoğu kısmı hariç diğer yerler düzenli bir ulaşım ağı vardır. Ankara-Yozgat-Sivas-Erzurum üzerinden İran’a giden E-23 karayolu, İlçeyi doğu-batı yönünde katetmektedir. Stabilize yollar genel olarak E-23 karayolunu dikine kesmektedir. Yollar genelde vadi tabanlarını izlemekte, meridiyonel bir dağılış göstermektedir. Stabilize yollar haricinde köyleri birbirine bağlayan sadece yaz mevsiminde ulaşıma açık, kış mevsiminde ulaşıma kapalı köy yolları da vardır. Bu yollar özellikle arızanın fazla olduğu güneydoğu kısmında yoğunluk kazanmakta birlikte ilçenin hemen her yerinde görülür.
İlçeden Ankara’ya ve Yozgat’a düzenli otobüs seferleri yapılmaktadır. Köyler ile ilçe arasındaki ulaşımda, şahısların mülkiyetinde olan küçük otobüsler ve minibüsler kullanılmaktadır. İlçeyi doğu-batı yönünde kateden E-23 karayolu, ilçe ulaşımında büyük kolaylıklar sağlamaktadır. Yol boylarında kara nakil vasıtaları ile yolculuk edenlerin dinlenme, yemek vb. ihtiyaçlarını karşılamak üzere benzin istasyonları ve lokantalar yapılmıştır. Bunlar yolboyu yerleşmelerin çekirdeğini oluşturmuşlar, zamanla yol boylarında küçük köyler vücut bulmuştur.