2 ELEKTRİK Elektrik; Durağan veya devingen yüklü parçacıkların yol açtığı fizikselbir olgu olarak tanımlanır.Elektrik enerjisini oluşturanakımı sağlayanlar elektronlardır.
3 ELEKTRİK Elektrik maddenin Elektrik enerjisi özünde saklı bir Hareket enerjisi Elektrik maddeninözünde saklı birenerji türüdür.Ses enerjisi Elektrik enerjisibaşka enerji türlerinedönüştürülerekIsı enerjisikullanılır.Işık enerjisi
4 ELEKTRİK Elektrik, AKIM olmadan ortaya çıkmaz AKIM ise, devre AÇIK1olmadanortaya çıkmazAKIM ise, devre2tamamlanmadanmeydana gelmezKAPALIDevre, gerilim (güç)kaynağından başlayıp yine3gerilim kaynağına gelincetamamlanır.
5 ELEKTRİK Elektrik akımı her zaman kaynağına geri döner. 4Elektrik akımı oluştuğunda ise, iş ortaya çıkar5
6 ELEKTRİK GERİLİM: Resimde görülen su deposunun tabanı referans noktası olarakkabul edilirse, depo içindekisuyun yüksekliği de gerilimolarak düşünülebilir.
7 ELEKTRİK Küçük Gerilim : En çok 42 Volt olan gerilimler Tehlikeli Gerilim: 50 Volt’tan daha büyük gerilimlerAlçak Gerilim: 1000 Volt’a kadar olan gerilimlerYüksek Gerilim: 1000 Volt’tan yüksek olan gerilimler
8 ELEKTRİK • AKIM: Borudan akan su miktarını da elektrik akım şiddeti olarakdüşünebiliriz.
9 ELEKTRİK Elektrik akımını meydana getiren elektronlar, elektrikdevresinden geçerek alıcıdabaşka bir enerjiye dönüşür. Elektrik alıcılarının çalışması için süreklielektrik akımının geçmesi gerekir. Bu akım alıcının devresine bağlananelektrik enerji kaynağı ile temin edilir. Enerji kaynağının bir ucundan çıkan elektronlariletken-alıcı-iletken yolunu takip ederek diğer ucunaulaşır.
10 İLETKENLİK Yada DİRENÇ [ohm] ELEKTRİKİLETKENLİK Yada DİRENÇ [ohm]Maddelerin elektriği, az ya da çok geçirme(iletme) özelliğine, o maddenin direnci denir.Maddelerin iletkenlikleri (geçirgenlikleri),maddelerin fiziksel ve kimyasal özelliklerinegöre, az veya çok olacak şekilde değişir.
11 ELEKTRİK • DİRENÇ: Yandaki şemada suyun akışını azaltan bir engel (daralan bir boru) olarakdüşünülebilir
12 ELEKTRİKİletken Atomların dış yörüngelerindeki elektron sayısı dörtten az (1-2-3)olan elementlere iletken madde denir. Bu elementler elektrikakımını iyi iletirler. Tüm metaller bu gruba girer ve iletkendir. (Altın -Gümüş – Bakır gibi) İnsan vücudu da iyi bir iletkendir. İyonlara sahip sıvılar da iyi biriletkendir, bunlara elektrolit adı da verilir. Saf su yalıtkandır, günlük hayatta kullandığımız suyu ise iletkendir.Çünkü günlük kullanılan su içerisinde iyonlarına ayrılmış bir çokmadde vardır. Toprak içerisinde su olduğu için toprakta iletkendir. Gazlar genelde yalıtkandırlar; fakat iyonlarına ayrılmış gazlariletkenlik kazanırlar.
13 ELEKTRİKYalıtkan Atomların dış yörüngelerindeki elektron sayısı 8 olan tümelementlere yalıtkan denir. Yalıtkan maddeler elektriği iletmezler. Son yörüngelerindekielektron sayısı 5,6,7 olan elementler ise bir noktaya kadaryalıtkandırlar. Yalıtkan cisimlerde serbest elektronlar yok denecek kadar azdır.Cam, bakalit, kauçuk, pamuk, yağ ve hava yalıtkan maddelereörnek olarak verilebilir.
14 ELEKTRİKYarı İletken Atomların dış yörüngelerindeki elektron sayısı 4olan elementlere yarı iletken denir. Silisyum, germanyum gibi maddeler örnekolarak verilebilir.
15 ELEKTRİK ÇALIŞMALARDA İSG Elektrik Akımının Tehlikeleri ve Zararları1-Elektrik çarpması (Elektrik Şoku)2-Elektrik Yanıkları3-Elektrik Yangınları4-Düşmeler
16 ELEKTRİK ÇALIŞMALARDA İSG ELEKTRİK KAZALARININ OLUŞ NEDENLERİ1- Elektrik enerjisi hakkında yeterli EĞİTİM VE TEKNİKBİLGİYE sahip olmamak,2- Elektrik devresinin yeterli YALITIMI OLMAYIŞI yadadış etkenlerle zamanla YALITMA ÖZELLİĞİNİkaybetmesi,3- Elektrik işlerinde çalışanların kendilerine AŞIRIGÜVENMELERİ
17 ELEKTRİK ÇALIŞMALARDA İSG ELEKTRİK KAZALARININ OLUŞ NEDENLERİ4- Elektrik işlerinde çalışanların işleriniBENİMSEMEMESİ,5- ACELECİLİK, DİKKATSİZLİK VE ÖZEN GÖSTERMEME,6- Görevi dışında İLGİSİ OLMADIĞI, BİLGİSİ olmadığıhaldeelektrik arızasına müdahale etmek ,
18 ELEKTRİK ÇALIŞMALARDA İSG ELEKTRİK KAZALARININ OLUŞ NEDENLERİ7- İş disiplinine uymamak (ŞAKA, LAUBALİLİK,VERİLEN EMRE UYMAMAK),8- Verilen KORUYUCULARI kullanmamak,9- KALİTELİ MALZEME kullanmamak,10- Elektrikle çalışan cihazların metal gövdelerinin iyiTOPRAKLANMAMASI,
20 ELEKTRİK KAZALARININ ÖNLENMESİ I – ALÇAK GERİLİMDE ALINMASI GEREKLİ ÖNLEMLER• Üzerinde çalışma yapılacak tesis kısımları gerilim dışıbırakılmalıdır• Gerilim dışı bırakılması mümkün değilse; çalışma izniveya hizmet talimatı düzenlenerek çalışmayabaşlanmalıdır• Çalışmalarda yalıtkan tabure, yalıtkan paspas veya kurutahta gibi yalıtkan bir malzeme üzerine çıkılarakçalışma yapılmalıdır• Çıplak iletkenler civarında çalışma yaparken, yalıtkanbaret ve uygun iş elbisesi giyilmelidir
21 ELEKTRİK KAZALARININ ÖNLENMESİ II – YÜKSEK GERİLİMDE ALINMASI GEREKLİ ÖNLEMLER• Genel kural olarak; çalışma yapılacak tesiste elektrikkesilmelidir• Elektrik kesilen mahal, koruma altına alınmalı,kilitlenmeli ve uyarı levhası asılmalıdır• Gerilim yokluğu stanka ile kontrol edilmeli• Topraklama ve kısa devre işlemleri tam olarakyapılmalı• Çalışma yeri sınırlandırılmalı• Çalışma izni yazılı olarak alınmalı• Yüksek gerilimde, ehil ve tecrübeli kişiler çalıştırılmalı• Yüksek gerilimdeki çalışmalar, yetkili teknik bir kişiningözetiminde yapılmalı
22 ELEKTRİK KAZALARININ ÖNLENMESİ ELEKTRİK ÇARPMALARINA KARŞI ALINACAK GENEL KORUNMATEDBİRLERİ* Küçük gerilim,* Koruma izolasyonu,* Güvenlik transformatörü,* Koruma topraklaması,* Sıfırlama yapmak,Önlem sayılmamalı* Kaçak akım rölesi,* Eğitim çalışması.
23 ELEKTRİK KAZALARININ ÖNLENMESİ KÜÇÜK GERİLİM KULLANMA•Nemli ıslak yerlerde,•Metal malzemelerin çoğunlukta olduğuyerlerde,•42 Volt gerilim kullanılmalıdır.İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Madde: 318
24 ELEKTRİK KAZALARININ ÖNLENMESİ KORUMA İZALASYONU• Çift izolasyonlu malzemeler kullanmaya özen göstermek
25 ELEKTRİK KAZALARININ ÖNLENMESİ TOPRAKLAMA• Koruma topraklaması• Sıfırlama• Topraklamanın periyodik kontrolüTopraklama Nedir ? Topraklama Elektrik tesislerinde aktif olmayan bölümler ilesıfır iletkenleri ve bunlara bağlı bölümlerin, bir elektrot yardımı ile, toprakla iletkenbir şekilde birleştirilmesine TOPRAKLAMA denilmektedir.İSG – 284, 294, 295, 300, 310, 315, 316 ve 334
26 ELEKTRİK KAZALARININ ÖNLENMESİ Güvenlik trafosunun kullanımı1-Enerjinin iki kolunu da topraktanizole edilerek kullanılır.2-Trafonun ikinci kısmı yalnızca bircihaz için kullanılabilir.
27 ELEKTRİK KAZALARININ ÖNLENMESİ KAÇAK AKIM RÖLESİNİN KULLANIMI1- Kaçak Akım Rölesielektrik tesisatınınilk giriş noktasına2- Her bir cihaz için sonkullanılacak prizekonmalıdır.
28 ELEKTRİK KAZALARININ ÖNLENMESİ EĞİTİMArıza ve bakımda görevli olanlara, elektrikleçalışmanın riskleri ve alınması gereken güvenlikönlemleri konusunda eğitim verilmelidir.
29 ELEKTRİK KAZALARININ ÖNLENMESİ ELEKTRİK ÇARPMA OLAYINDA NELER YAPILABİLİR•Hatalı akım devresi hemen kesilmelidir,•Akım kesilmemişse, yalıtkan bir cisim kullanarak,çarpılan kişinin elektrikle teması kesilmeli,•Çarpılan kişinin çıplak vücuduna dokunulmamalı,•Akım kesilmemişse, çarpılan kişi, elbisesinin kuruolan kısmından tutularak, gerilim altındaki tesiskısmından uzaklaştırılmalı,•Kalp kurmuş ise, kalp masajına başlanmalı,
30 ELEKTRİK KAZALARININ ÖNLENMESİ Aydınlatma sistemleri de dahilTüm elektrik devreleri yılda en azbir defaEhliyetli elemanlar tarafındanKontrol edilecektir.