Hükümdarın daha fazla gözüne girmek için bundan üç-dört yüz yıl önce bir toz icat edildiğini ve böyle bir toz yığınının üzerine en ufak bir kıvılcım sıçrasa tüm yığını –bir dağ kadar bile olsa– bir anda ateşleyip gök gürlemesinden daha büyük bir gürültü ve sarsıntıyla havaya uçuracağını söyledim. Pirinç ya da demir bir tüpün içine, büyüklüğüne uygun bir miktar bu tozdan konunca, demir ya da kurşun bir mermiyi öyle şiddet ve hızla sürüklerdi ki, bunun kuvvetine hiçbir şey dayanamazdı. Böyle atılan mermiler saf saf orduları birden yok eder; en sağlam duvarları çökertip yıkar; binlerce kişiyle dolu gemileri denizin dibine gönderebilirdi. Hele böyle mermilerden birkaçı zincirle bağlanacak olursa, gemilerin bütün direk ve armalarını kesebilir; yüzlerce kişiyi ortadan biçer; yolunda bulunan her şeyi kül ederdi. İçi oyuk demirden büyük yuvarlakları bu tozla doldurup, kuşattığımız herhangi bir kente araçlarla atınca, bunlar, kaldırım ve yolları söker; evleri yerle bir eder; patlayıp da parçaları çevreye dağılırsa, yakınlarında bulunan kimselerin beyinlerini paramparça ederdi. Bu tozu yapmak için ne gibi maddeler gerektiğini biliyordum; bunlar hem ucuz, hem her yerde bulunabilirdi; maddelerin birbirine nasıl karıştırıldıklarınıda öğrenmiştim. Kral hazretlerinin işçilerine, bu ülke ölçülerine göre nasıl tüp yapabileceklerini gösterebilirdim; en büyüklerinin yüz kademden uzun olmaları gereksizdi. Bu tüplerin yirmi otuzuna uygun miktarda toz doldurulur, her birine de bir mermi konursa Kral hazretleri, ülkelerindeki en kuvvetli kentin duvarlarını birkaç saat içinde yıkabilir; başkenti, mutlak emirlerini dinlememeye kalkışacak olursa, yok edebilirdi. Beni her zaman koruduğundan ve lütuflarını hiç esirgemediğinden bu davranışlarının ufak bir karşılığı olmak üzere bu hizmetimi kabul etmesini Kral hazretlerinden rica ettim.
O korkunç araçların tanımı ve önerim Kral’ı dehşet içine düşürdü. Benim gibi âciz ve yerlerde sürünen bir böceğin (bunlar kendi deyimleridir) insanlığa bu kadar aykırı fikirler beslediğine; ve bu araçların olağan etkileri olarak tanımla hiç sarsılmadan, sıradan şeylerden söz eder gibi konuştuğuma şaştığını söyledi; bu araçları ilk ortaya çıkaran da herhalde insanlığa düşman, kötü bir ruhtu. Kendisi, sanat ve doğada yeni buluşlardan olduğu kadar pek az şeyden zevk aldığı halde böyle bir gizi öğrenmektense ülkesinin yarısını kaybetmeye razı olacağını ekleyerek hayatıma bir değer veriyorsam, böyle bir şeyden bir daha söz etmememi emretti.
Dar fikirli ve kısa görüşlü olmanın şu garip belirtisine bakın: kendisine saygı ve değer kazandıran her niteliğe sahip bir kral; büyük yetenekleri, bilgeliği ve derin bilgisi olan, devlet yönetimi işlerinde fevkalade güçlü, bütün uyruklarının hemen hemen taptığı bir hükümdar; Avrupa’da bizim bir türlü akıl erdiremediğimiz titiz ve gereksiz bir çekingenlikle eline verilen bir fırsatı; kendini, bütün ulusunun can, mal ve özgürlüğünün mutlak hâkimi kılacak bir fırsatı tepiyor! Bunları, bu yüce hükümdarın erdemlerini küçültmek için söylemiyorum; ama kişiliği, bu tutumundan ötürü, İngiliz okuyucuların gözünde değerinden bir hayli kaybedecektir sanıyorum. Bu adamların kusurları bilgisizliklerinden ileri geliyor; daha devlet yönetimini, Avrupa’daki daha ince zekâların başardığı gibi, bilim haline getirememişler! Hiç unutmam, bir gün Kral’la konuşurken bizde devlet yönetimi sanatı üzerinde yazılmış binlerce kitap olduğunu söyledim. Amacım büsbütün başka olmakla beraber, bu sözlerim Kral’da anlayışımızın pek kıt olduğu izlenimini bıraktı. Kral hazretleri, bir hükümdar ya da bakanın gizli kapaklı işler görmesini, fazla incelikler göstermesini, dolaplar çevirmesini nefretle karşılıyor, aşağılık sayıyordu. Ortada düşman ya da rakip bir ulus yokken, devlet gizi demekle ne anlatmak istediğimi anlayamıyordu. Devlet yönetimi bilgisini akıl ve sağduyu, adalet ve yumuşaklık, hukuk ve cinayet davalarının süratle görülmesi esaslarına ve sözü edilmeye değmez birtakım belli konulara dayayarak çok dar bir çerçeveye sokuyordu. Ona göre, önce bir buğday başağı ya da bir ot yaprağı biten bir yerde, iki buğday başağı ya da iki ot yaprağı yetiştirebilen bir kimse yurduna politikacılar soyunun topundan daha özlü bir hizmet göreceği gibi, insanlıkça da daha değerli sayılırdı.