Mehmet Besim Darkot
- Önem : Cumhuriyet döneminin ilk büyük coğrafyacılarından biri
- Doğum : 17 Şubat 1903 - Üsküdar, İstanbul
- Ölüm : 1 Nisan 1990 - İstanbul
Coğrafya alanında ülkemizin yetiştirdiği büyük değerlerden biri olan Mehmet Besim Darkot İstanbul Erkek Muallim Mektebi’nde okudu. 1923’te mezun olduktan sonra ilkokul hocalığı yaparken bir yandan da Dârülfünun’un Coğrafya Dârülmesâisi’ne devam etti. Okul bitirince Fransa’ya gönderildi ve Strasbourg Üniversitesi’nde eğitim gördü. “Cezayir Yüksek Ovaları” adlı tezle “yüksek etüt diploması” aldı. Türkiye’ye döndükten sonra Dârülfünun’da müderris muavin vekili olarak göreve başladı. 1933’te “Kurak Bölgeler Morfolojisi” başlıklı teziyle doktor unvanını aldı. İstanbul Üniversitesi’nde Türkiye ve Ülkeler Coğrafyası doçentliğine tayin edildi. 1940’ta profesörlüğe, 1956’da da ordinaryüs profesörlüğe yükseltildi. Yayın hayatına erken başlayan Darkot, önce İlk Mekteplerde Coğrafya Muallim Kitabı adlı eserini yayımladı. İlkokul çocuğuna coğrafyanın nasıl öğretileceğini anlatan pedagojik nitelikteki bu esere mükâfat verildi. Coğrafî Araştırmalar adlı eserinde boğazların menşeinden başka Türkiye’de iklim değişiklikleriyle ilgili olarak meydana gelen morfolojik şekillenmeler, Ege haliçlerinin oluşumu gibi konularda orijinal görüşler ortaya koydu. Türkiye’de sıcaklığın ve yağışların dağılışı çalışmaları ve ilk renkli “Türkiye Yağış Haritası” önemlidir. Ülkemizde ilk defa gerçek izotermler denemesini yaptı.
Ankara’da toplanan ve özellikle coğrafî bölge sınırlarının çizilmesi üzerinde duran I. Coğrafya Kongresi’nde çok etkili bir rol oynayan Darkot’un hazırladığı bölge ayrımı kabul edildi. Yayınları arasında öğrenci kitapları da önemli bir yer tuttu. Bu yayınlar serisine ilk önce derslerinde okuttuğu Kartoğrafya Dersleri adlı eserle başladı. Bunun arkasından Ekonomik Coğrafya, Avrupa Coğrafyası ve Türkiye İktisadi Coğrafyası’nı yayımladı, emekli olduktan sonra da bu diziye Ege Bölgesi Coğrafyası ve Marmara Bölgesi Coğrafyası’nı ekledi. Çalışmaları arasında yer alan ve Millî Eğitim Bakanlığı’nca bastırılarak okullara dağıtılan 1/800.000 ölçekli renkli Türkiye duvar haritası ile 1954’te hazırladığı “Balkan Yarımadası Haritası” en önemlileridir. Besim Darkot, Türk coğrafyacılarının fazla ilgilenmedikleri “sema hareketleri”ne de eğildi ve bu konuda “Kâtib Çelebi-İbrâhim Müteferrika ve Sema Hareketleri”, “Sema Hareketleri ve Doğu Âlemi” adlarını taşıyan iki makale yayımladı. 1973’te emekli olan Darkot vefatının ardından Karacaahmet Mezarlığı’na defnedildi.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Tuncel, Metin, Mehmet Besim Darkot, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt:8, 1993, s:500-501
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Akçe
Osmanlılar tarafından başlangıçta “gümüş sikke”, XV. yüzyıldan itibaren de genel anlamda “para” karşılığı olarak kullanılan akçe “beyaz, parlak, temiz” mânalarına gelen ak kökünden türedi. Günümüze intikal eden ilk sikkeler Orhan Gazi’ye aitti; ancak son zamanlarda Osman Bey’in olduğu öne sürülen bir gümüş sikkeden de söz edilir. Bakır para I. Murad zamanında, sultânî denilen altın para ise daha sonra Fâtih Sultan Mehmed zamanında 1478’de darbedilmeye başlandı. İslâm geleneğinde gümüş sikkelere dirhem, altından olanlara dinar veya miskal denirdi. Bu iki sikkenin adları, ağırlıklarındaki tartı birimlerinden ileri geliyordu. Gümüş para birimi şer‘î dirhem, dinar veya miskal denilen altın para ise miskal ağırlığında idi. Bunların kırat cinsinden karşılıkları da 14 ve 20 kırattı. İlk Osmanlı gümüş para birimleri bu şer‘î dirhem ağırlığından çok farklıydı ve belki küçük sikkeler, yarısı veya dörtte biri şeklinde dirhemin bir kesriyle ifade edilemediği için, bu ismin yerine akçe tercih edildi.
-
-
İrfan Paşa
Eski divan şiirinin savunucularından Osmanlı divan şairi İrfan Paşa, İstanbul’da dünyaya geldi. Dokuz yaşında babasını kaybeden İrfan Paşa, üvey babası Silâhşorân-ı Hâssa’dan Ali Rifat Bey’le Manastır’a gitti. 1826’da defterdar mektupçusu odasında, daha sonra Mısır kethüdâsı Necib Efendi ile Edirne ve Vidin Valisi Ağa Hüseyin Paşa’nın yanında kâtiplik yaptı. Darphane Defterdarı Ali Rıza Efendi’ye mühürdar, Mansûre Defterdarlığı Mektûbî Kalemi’ne memur oldu. İrfan Paşa, şıkk-ı evvel defterdarlığının maliye nezâretine çevrildiği 1 Mart 1838 tarihinden itibaren bu teşkilâtın çeşitli kademelerinde görev aldı. İbnülemin Mahmud Kemal’in bildirdiğine göre, kendisini himaye eden Mûsâ Saffetî Paşa’nın azledilmesi üzerine yerine geçen Mehmed Hasib Paşa’ya karşı toksözlü davranışından dolayı emekliliğini istemek zorunda kaldı. Daha sonra yeniden memuriyete dönerek Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliyye ve Dîvân-ı Ahkâm-ı Adliyye üyesi, vezir rütbesiyle Edirne valisi, Şûrâ-yı Devlet reis vekili, Me’mûrîn Muhâkemât Dairesi reisi ve Mahkeme-i Temyîz reisi oldu. 1886 Temmuzunda emekliye ayrıldı. İstanbul’da vefat etti.
-
Kalender Şah
Kanuni Sultan Süleyman döneminin başlarında isyan eden Celali reisi Kalender Paşa, Hacı Bektaş-ı Veli’nin soyundan gelmektedir. Hayatı hakkında detaylı bilgi bulunmayan Kalender’in Anadolu’da Safeviler’in desteğiyle çıkartılan isyanlardan en önemlilerinin birinin başında yer aldı. İşlerin yolunda gitmediği Anadolu’da artan mali sıkıntılar yanında yeni düzenlemelerden memnun olmayan Türkmen grupların destek verdiği Kalender Şah’ın giriştiği isyan, Mohaç Seferi sırasında başladı. İsyan Anadolu’nun çeşitli bölgelerine hızla yayıldı. Kendisine rahatlıkla destekçi bulan Kalender Şah’ın hareketine Baba Zünnun İsyanı’nda dağıtılan gruplar da katıldı. Kanuni’ye haberin ulaşmasıyla birlikte isyanın bastırılması için Behram Paşa ile Mahmud Paşa görevlendirildi. Bu kuvvetler yetişmeden önce Rum (Sivas) Beylerbeyi Yâkub Paşa Kalender’e mağlûp oldu. Çok çetin geçen savaşta Behram Paşa yine mağlûp oldu. Karaman beylerbeyi, Alâiye, Amasya, Birecik beyleriyle Karaman ve Anadolu timar defterdarları hayatlarını kaybettiler. Sadrazam Makbul İbrâhim Paşa, bu yenilgi haberleri üzerine emrindeki 3000 yeniçeri ve 2000 sipahi ile Elbistan’a kadar ilerledi.
-
Fethi Yeken
İlk dini eğitimini babaannesinden alan Fethi Yeken, ilköğrenimin ardından 1946 yılında Kubba’daki Amerikan Okulu’na girdi. Okul dışında Cem‘iyyetü mekarimi’l-ahlaki’l-İslamiyye’nin eğitim programlarına devam etti ve Beyrut’ta elektrik mühendisliği alanında lisans öğrenimi gördü. İhvan-ı Müslimin’in Mısır’da çıkardığı ed-Daʿve dergisi, Yeken’in genç yaşta İslami hareketlere ilgi duymasında ve Cem‘iyyetü mekarimi’l-ahlaki’l-İslamiyye’nin faaliyetlerine aktif biçimde katılmasında etkili oldu. Filistin’in işgali üzerine Beyrut’ta kurulan, İbadü’r-rahman cemiyetine girdi; 1954’te Trablusşam’da cemiyetin bir şubesini açtı. Ancak bir süre sonra Trablusşam şubesi cemaatten ayrıldı ve Yeken, bazı arkadaşlarıyla Lübnan’da el-Cemaatü’l-İslamiyye’yi kurdu. Lübnan iç savaşının yaşandığı yıllarda el-Mücahidun adıyla bir birlik oluşturarak 2 yıl bilfiil savaşın içinde yer alan cemaat aynı dönemde Savtü’l-mücahidin isimli bir radyo da kurdu. Suriye’deki iç savaşa destek verdiği gerekçesiyle Suriyeli ajanlar tarafından kaçırılan Yeken daha sonra bunun doğru olmadığı anlaşılınca serbest bırakıldı. Sünni Müslümanları temsil için 1992 seçimlerine katılma kararı alan Yeken, bağımsız aday olarak meclise girmeyi başardı.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun