Organ nakli: nelerden oluşur, aşamaları nelerdir ve gelecekte ne tutar?
Organ nakli, bir veya daha fazla hastalıklı organın (işlevselliği artık geri kazanılamayan) bir donörden (kadavra veya canlı) alınan bir veya daha fazla organla değiştirildiği cerrahi prosedürdür.
Kavramsal olarak kökleri insanlığın en eski tarihine dayanan bir operasyon (ilk olarak Çinli doktorlar tarafından konuşulmuştu), yine de çok yeni bir terapötik çözümdür: Bunu mümkün kılan bilgi (immünoloji, antijenlerin incelenmesi…) ancak 20. yüzyılın başında elde edilmiştir.
1950'den itibaren, organın onarılamaz tahribatına ve dolayısıyla hastanın ölümüne yol açan patolojilerin tedavisinde transplantasyon yerleşik bir seçenek haline geldi.
Ancak nakil sadece hayatı tehlikede olanlar için son olasılık değildir: bu ameliyat aynı zamanda kronik engelleyici hastalıklardan (örneğin diyaliz hastaları için böbrek nakli) muzdarip olan hastaların yaşam kalitesini iyileştirmeyi de mümkün kılar.
Transplantasyonun geleceği hala taslak halindedir, ancak araştırma yapan bilim adamlarının ve doktorların kafasında çok nettir: genetiği değiştirilmiş hayvanlardan alınan yapay organların veya organların implantasyonu (ksenotransplantasyon), kök hücrelerin klonlanması ve implantasyonu bunlardan sadece birkaçıdır. dünyanın bilimsel manzarasının hareket ettiği yönlerden.
Organ nakli ameliyatı
'Nakil' kelimesi genellikle indirgeyici bir şekilde, hastalıklı bir organın sağlıklı bir organla değiştirilmesi işlemini ifade eder.
Gerçekte, bu operasyonun arkasında, insanların ve aletlerin son derece hassas ve senkronizasyonunu içeren bütün bir organizasyon ve hazırlık vardır.
Operasyonun pratiği donöre göre farklılık gösterir: Organ alımı canlı bir kişiden ise, aslında operasyonu planlamak mümkündür; Organlar, kazara ve öngörülemeyen nedenlerle ölen bir kadavra vericisinden geliyorsa, bu açıkça mümkün değildir.
Sağlık komitesi ailenin onayını aldıktan ve potansiyel donörün beyin ölümünün gerçekleştiğini beyan ettikten sonra, verilerinin değerlendirilmesi başlar: bekleme listelerindeki potansiyel alıcılarla uyumluluk, tıbbi geçmiş, bağışıklık özellikleri, kan grubu vb.
Organ nakli birkaç aşamada gelişir
FAZ 1
Donör olabilecek yaralanmaları olan (örneğin çok ciddi bir kafa travması) bir kişi yoğun bakıma alınır.
Bir doktor aileye organlarını bağışlama olasılığı hakkında konuşur; varsa, potansiyel bağışçıyı bildirmekten ve potansiyel alıcıyı belirlemekten sorumlu olan koordinasyon merkezi derhal uyarılır.
Bu arada, donör hastanın verileri değerlendirilir: listedeki potansiyel alıcılarla uyumluluk, tıbbi geçmiş, bağışıklık özellikleri. Beyin ölümünün belgelenmesinden önce zorunlu olan 6 saatlik gözlem süresi başlar.
FAZ 2
Eksplantasyon ekibi aktiftir ve çok kısa bir süre içerisinde hazır olmalıdır.
Doktorlar genellikle tesise helikopterle ulaşır. Bu sırada nakil yapılacak hastanede, alıcı çeşitli muayenelerden geçirilerek sağlık durumunun değerlendirilmesi için çağrılır.
Bulaşıcı hastalıkların veya tümörlerin donörden alıcıya bulaşmasını önlemek için bağışlanacak organlar üzerinde de çok sayıda kontrol yapılır.
FAZ 3
Gözlem süresinin sonunda tüm belirtiler geri dönüşü olmayan beyin ölümü teşhisine işaret ediyorsa eksplantasyon başlayabilir (yaklaşık 2 saat).
Alıcı ameliyathaneye girer ve ameliyat için hazırlanır. İmmünsüpresif ilaçların verilmesi, lenfositlerin organı yabancı olarak tanımasını ve reddedilmesine neden olmasını önlemek için şimdi başlar.
FAZ 4
Organ nihayet ulaşır, hücrelerini korumak için özel bir solüsyona daldırılır ve hücresel aktivitesini yavaşlatmak için buzla dolu özel bir kapta taşınır.
Bir doktor ekibi alıcıyı hazırlar, diğeri ise nakledilecek organın temizlenmesiyle ilgilenir.
FAZ 5
Nakil şimdi başlayabilir: kan damarları bağlanır, kanama kontrol edilir.
6 ADIM
Hasta ameliyathaneden çıkar, ancak yeni organın buzlu kap ile vücut arasındaki sıcaklık farkına alışması için en az 6 ila 8 saat daha uzatılacak anestezi altındadır ve, tabii ki, organın kendisine.
Hasta nefes almak için makineye bağlı kalır.
7 ADIM
Hasta yoğun bakım ünitesinde uyanır; genel durumu iyi ise suni solunum cihazından çıkarılır.
Yaklaşık 4 gün sonra tekrar yürümeye ve yemek yemeye başlar.
Yaklaşık 10 gün sonra hastaneden ayrılabilecek ve yeni organıyla yaşayabilecektir.
Başlangıçta, immünolojik kontroller için her gün hastaneye dönmesi gerekecek; bir yıl sonra iki ayda bir geri dönebilecek.
Organ çıkarma
Beyin ölümü tespit edildikten ve ailenin rızası alındıktan sonra (açık donör isteklerinin olmaması durumunda), potansiyel donör artık mekanik solunum cihazı tarafından desteklenmez ve organlar, uygunluğu tespit edilen aynı hastanede nakil için alınabilir. .
Daha önce uyarı verilen ekip çıkarma operasyonu için ameliyathaneye girer.
Çıkarmaya karşı çıkmak asla hastanın daha iyi bakım görmesine yardımcı olmak anlamına gelmez; bakım, aslında, beyin ölümü gerçekleştiği anda sona erer; bu nedenle buna karşı çıkmak, yeni bir organ sayesinde bir başkasını daha iyi bir yaşamdan mahrum bırakmaktan başka bir şey değildir.
Bugün, yaşayan insanlardan başka bir nakil türü de zemin kazanıyor.
Gerçekten de, bekleme listesinde hayatta kalamayacak, özellikle risk altındaki kişilerde transplantasyon için böbrek, karaciğer veya akciğer lobu almak artık mümkün.
Bunlar genellikle hem pediatrik nakil organlarının yetersizliğinden hem de küçük boyutlarından dolayı çocuklardır, bu da donörün çok yüksek bir riskle karşı karşıya olmadığı anlamına gelir.
Organlar alındıktan sonra, nakledilmek üzere korunmaları için özel prosedürler gerektirir.
Her organ için, artık kan ve dolayısıyla oksijen almayan dokuların nekroza girdiği, yani hücrelerinin öldüğü ve dolayısıyla kullanılamaz hale geldiği bir maksimum koruma süresi vardır.
Bu süreler organdan organa değişiklik gösterir: kalp (4-6 saat), akciğer (4-6 saat), karaciğer (12-18 saat), böbrek 48-72 saat, pankreas (12-24 saat).
Organ nakli: reddetme
Reddetme, alıcı organizmanın nakledilen organ veya dokuya karşı gösterdiği tepkidir.
Aslında, alıcının bağışıklık sistemi organı yabancı olarak tanır ve ona bir patojenmiş gibi saldırır.
Dört tür reddedilme vardır
- hiperakut rejeksiyon: bu en hızlı olanıdır ve transplantasyondan birkaç dakika veya saat sonra ortaya çıkar;
- hızlandırılmış reddetme: genellikle daha önce bir nakil almış hastalarda ortaya çıkar ve ameliyattan 3-4 gün sonra ortaya çıkar;
- akut reddetme: 5 ila 90 gün arasında değişen bir süre sonra ortaya çıkar; spesifik semptomlar ödem, ateş ve nakledilen organın işlev kaybıdır;
- kronik rejeksiyon: transplantasyondan yaklaşık 3 ay sonra gelişir ve yeni organda fonksiyon kaybı noktasına kadar doku hasarına neden olabilir.
Nakledilen organın reddedildiğini deneyimlemek, onu kaçınılmaz olarak kaybetmek anlamına gelmez; aksine, bağışıklığı baskılayıcı ilaçlar kullanılarak makul bir süre içinde önlem alınırsa reddetme başarıyla tedavi edilir.
Nakil sonrası doktorun reçete ettiği immünosupresanlar, nakledilen organın reddedilme riskini almamasına ve sağlıklı kalmasına yardımcı olacaktır.
Bağışıklık sisteminin hücreleri farklı olduğundan, bağışıklık sistemini baskılamak için reçete edilen ilaçlar da farklı olacaktır.
Organ nakli için endikasyonlar ve kontrendikasyonlar
Transplantasyon için en büyük ve en acil endikasyon, böbrekler, karaciğer, akciğerler, pankreas gibi hayati organların geri dönüşü olmayan, aynı zamanda kornealar, kemik iliği, bağırsaklar.
Gerçekten de, bu durumlarda, hayatta kalmayı sağlamak için tek etkili tedavi transplantasyondur.
Bu nedenle, organın hastanın yaşamını tehdit edecek şekilde çalışmasını engelleyen herhangi bir patolojik durum, transplantasyon endikasyonu olarak kabul edilmelidir.
Ameliyat sonrası bakım
Transplantasyondan sonra, alıcılar ilk birkaç gün yoğun bakım için donatılmış bir koğuşa alınır ve burada immünosupresif tedavi başlanır.
Bağışıklığı baskılanmış hasta, dış ortamdan her türlü kontaminasyonu önlemek için özel olarak oluşturulmuş 'steril' odalarda izolasyon gerektirir.
Transplant operasyonundan sonra alıcının kabul edildiği 'kutu', geleneksel cerrahi için kullanılan resüsitasyon ünitesinin geri kalanından tamamen izole edilmiştir.
Sıkı izolasyon durumu, hastanın ameliyat sonrası kritik aşamayı (genellikle 5-6 gün) aşması için gereken süre boyunca veya reddetme önleyici tedavinin gerekli olduğu durumlarda devam eder.
Organ nakli hastalarına ziyaretler
Ameliyattan hemen sonraki dönemde, uygun giyindikleri sürece (temiz odaya giriş prosedürlerine göre) yakın akraba ziyaretlerine izin verilir.
Her kişi filtre bölgesine birer birer alınır ve elbette bulaşıcı hastalık şüphesi ve/veya kanıtı olan kişiler kabul edilemez.
Gelecekteki gelişmeler
Nakil tıbbında en ciddi sorunlar, bir yandan nakledilen organın reddedilmesi, diğer yandan bağışlanan organların ihtiyaç duyulanlarla karşılaştırıldığında yetersiz kalmasıdır.
Her iki yönde de araştırma, bu sorunların üstesinden gelmek için çeşitli çözümler deniyor.
Reddetmeyle ilgili olarak, bağışıklık sistemini kandırmayı başaran, böylece şu anda kullanılmakta olan bağışıklık bastırıcı tedaviyi azaltan veya nakledilen organı, vücut dışındaki ajanları ortadan kaldırmaktan sorumlu olan T lenfositlerin saldırısından koruyan çözümler yaratma girişimleri yapılmaktadır. .
Diğer cephede, organ kıtlığı, yapay organlar, doku mühendisliği veya insan organlarının yerini alabilecek zenotransplantasyon deneniyor.
Gen tedavisi
Gen tedavisi ile sorunun kaynağına gidilerek, etkilenen hücre, doku veya organlardaki genetik kusurların doğrudan ortadan kaldırılması mümkündür.
Sağlıklı gen, hastalıklı vücudun kendi başına üretemediği maddeleri üretmeye başladığı etkilenen noktaya doğrudan verilir.
Bununla birlikte, gen tedavisi hala kullanılmaktan uzaktır. Yabancı DNA'yı hücre çekirdeğine taşıyabilmek için özel 'vektörlere' ihtiyaç vardır - bulaşıcı özelliklerini kaybetmiş, ancak yine de hücrelere saldırabilen ve genetik miraslarını onlara aktarabilen virüsler.
Reddedilmeyi önlemek için, nakledilecek organın laboratuvarda tedavi edilmesi ve alıcının bağışıklık sistemine karşı kendisini savunmasını sağlayacak genlerin aktarılması gerekir.
Şimdi genler biliniyor, ancak henüz gerekli hassasiyetle ele alınmıyorlar. Bir sonraki adım, alıcının tüm immünolojik mekanizmalarının hareketini engelleyen mükemmel gen kombinasyonunu aramak olacaktır.
Doku mühendisliği
Bu tür terapinin amacı, insan organlarına bir alternatif bulmaktır.
Şimdiden araştırmacılar kan damarları, kalp kapakçıkları, kıkırdak ve deri gibi dokuları laboratuvarda üretebiliyorlar.
Hücrelerin bir araya gelerek organları ve dokuları oluşturması gerçeği sayesinde bu yeni sınırın üstesinden gelmek mümkün olmuştur.
Kök hücreler
Kök hücreler, döllenmeden bir hafta sonra insan embriyolarında bulunan farklılaşmamış hücrelerdir.
Ayrıca doğacak çocuğun doku ve organlarının gelişeceği 'başlangıç' hücreleridir.
İşlevleri, kan hücrelerinin (kırmızı kan hücreleri, beyaz kan hücreleri ve trombositler) ve bağışıklık sistemininkiler (lenfositler).
Günümüzde bu hücreleri toplamak için bilgisayarlı makineler, ayırıcılar kullanılmaktadır ve gerekli hücrelerin seçilmesine olanak sağlanmaktadır. Hücrelerin alıcıları cilt hastalıkları, kan hastalıkları veya katı tümörlerden muzdarip hastalardır.
Kök hücrelerin hala büyük ölçüde bilinmemesine ek olarak, etik bir sorun da vardır: embriyonik kök hücrelerin toplanması, embriyonun ölümü anlamına gelir.
Bu nedenle yetişkinlerden kök hücre elde etmenin yolu mükemmelleşiyor.
Klonlama
Klonlama tekniği, organ reddi sorununu tamamen ortadan kaldırmayı mümkün kılacaktır.
Hastanın hücre çekirdeğinin, tüm genetik mirasıyla birlikte, daha önce kendi çekirdeği olmayan bir insan embriyosu veya oositinin kök hücresine yerleştirilmesini içerecektir.
Laboratuarda in vitro olarak yetiştirilen bu modifiye edilmiş hücreler, genetik olarak hastanın bağışıklık sistemininkilerle aynı olacak ve onları yabancı olarak tanımayacaktır.
Bu teknik şu anda uygulanabilir bir seçenek değildir çünkü hem klonlama, hem kök hücre toplama hem de oositlerin gelişigüzel kullanımı yasalarca yasaklanmıştır.
Xenotransplantasyon
Ksenotransplantasyon, yani hayvan hücrelerinin, dokularının ve organlarının insanlara nakli, transplantasyon için organ eksikliğinin gelecekteki çözümü gibi görünüyor.
Bu alandaki deneyler sayısızdır ve etik, psikolojik ve son fakat en az değil, bağışıklık sorunlarıyla karşı karşıyadır.
Gerçekte yapılan birkaç girişim (iki farklı insana nakledilen bir domuz karaciğeri ve bir babun kalbi) istenen sonuçları vermedi.
Reddedilme krizi aslında özellikle şiddetliydi ve kontrol edilmesi imkansızdı.
Ancak bu teknik, organ sıkıntısına gerçekten çözüm olabilir.
Aslında, en çok korkulan şey, nakledilecek organda bulunan patojenler yoluyla insanlara aktarılan ve feci sonuçlar doğurabilecek tipik hayvan enfeksiyonlarının gelişmesidir.
Bu dezavantaja olası bir alternatif, donör hayvanlar üzerinde genetik modifikasyonlar olabilir; pratikte hayvanlar steril bir ortamda yetiştirilecek ve organlarını alıcının organizmasıyla daha uyumlu hale getirmek için genetik olarak değiştirilecektir.
Ancak şimdilik, bazı kilometre taşlarına ulaşıldı; bunlar hücre ksenotransplantlarıdır ve örneğin Parkinson hastalığının tedavisi için domuz embriyosu hücreleri, hastaların bağışıklık sistemini iyileştirmek için ölümcül hasta AIDS hastalarına nakledilen babun iliği hücreleri veya stimülasyon sırasında domuzlardan alınan pankreas insulaları gibi organ ksenotransplantları değildir. diyabete karşı bir tedavi olarak insülin üretimi.
Organ nakli: yapay organlar
Rejeksiyon gibi organ yetmezliğine bir başka çözüm de yapay organlardır.
Asıl sorun biyolojik uyumluluktur; sonuçta bunlar biyolojik bir organizmaya uyum sağlamak zorunda olan mekanik organlardır.
Biyouyumluluk, organın işlevselliğini ve aynı zamanda reddedilme riski olmadan hayatta kalmasını sağlayabilen tüm morfolojik, fiziksel, kimyasal ve işlevsel özellikleri kapsamalıdır.
İşlevlerinde 'doğal' organların yerini tamamen ve mükemmel bir şekilde alabilecek yapay organların üretimini karmaşık hale getiren tüm bu çıkarımlardır.