HÜCRELERİMİZE NÜFUZ EDEN GRİP: İNFLUENZA
Dr. Ayşe Sena Kebabcı
Aile Hekimi
İnfluenza nedir?
İnfluenza, toplumda salgın şeklinde meydana gelen solunum yolu hastalığına sebep olan bir RNA virüsüdür. A, B ve C olmak üzere 3 tipi bulunur. İnfluenza A insan, domuz, at, kuş ve deniz memelilerinde; influenza B sadece insanda; influenza C ise insanda ve domuzlarda hastalık yapabilmektedir. İnfluenza A virüslerinin 16 tane H alt tipi (H1, H2, H3...H16) ve 9 tane N alt tipi (N1, N2...N9) vardır.
Bu virüsler; hastanelerde, huzurevlerinde, kreşlerde yani kısaca toplu yaşam alanlarında salgınlara neden olabilirler. Hastalık, ılıman iklim kuşağında, kuzey yarım kürede ekim-nisan aylarında, güney yarım kürede mayıs-eylül aylarında görülür. Tropikal bölgelerde tüm yıl boyunca görülebilir. Türkiye kuzey yarım küre ılıman kuşak özelliğinde olduğu için özellikle ekim-nisan ayları arasında hastalık belirgin şekilde artar. Bu, beklenen bir süreçtir dolayısıyla salgın olarak değerlendirilmemeli, grip hastalığı aktif dönemi olarak ifade edilmelidir. Aktif dönem, genellikle 3-8 hafta sürer.
1990’larda İzmir, İstanbul ve Ankara’da yapılan, viral kültür ve serolojik çalışmaların ışığında ülkemizde özellikle influenza A (H3N2) ve influenza B tiplerinin hastalık oluşturduğu saptanmıştır. Belirli bir toplumda söz konusu olan bağışıklık oranı, yöredeki aşılanmışların oranı ve enfeksiyona ilk yakalananların yaş grubu, oluşacak salgının şiddetini belirleyen faktörlerdir. Genellikle okul öncesi ve okul çağı çocukları, bir toplumda influenza virüslerinin yayılmasında en büyük rolü olan gruplardır.
Belirtileri nelerdir?
İnfluenza, ani başlayan 38 derecenin üzerinde yüksek ateş, boğaz ağrısı, yaygın vücut ağrısı, ciddi derecede hâlsizlik, kuru ve balgamsız öksürük, bazen burun akıntısı ile karakterize; burun, göğüs, bronşlar ve seyrek olarak da akciğerleri tutan viral enfeksiyondur. Bu belirtiler, diğer mikroorganizmaların neden olduğu soğuk algınlığı vb. gibi hastalıklarda da görüleceği için belirtilerdeki ayrıntılar tanı koydurucudur.
Nasıl bulaşır?
Diğer canlılardan insanlara bulaşma daha önce ülkemizde ve dünyada şahit olduğumuz örnekleriyle kanatlı hayvanlarda ve domuzlarda bulunan influenza virüsleri ile temas sonucu olabilmektedir. Kuş gribi olarak bilinen influenza A H5N1 tipi, domuz gribi olarak bilinen influenza A H1N1 tipidir.
İnsandan insana bulaşma ise hastalığın erken döneminde, hasta kişilerin öksürme, hapşırma ve konuşma gibi eylemleri sırasında etrafa saçılan ve gözle görülemeyecek kadar küçük olan virüslü damlacıkların sağlıklı kişilerin ağız, burun ve göz mukozalarına geçmesi ile gerçekleşmektedir. Ayrıca bu damlacıkların saçıldığı yerlere el teması da bulaşmada önemlidir. Bu yollardan biri ile virüsü alan kişinin solunum yolu yüzeyindeki hücrelerde süratle ve yoğun biçimde virüs çoğalması gerçekleşir. Sonuçta çok sayıda hücre kısa sürede virüsle dolar ve bulaştırıcılık dönemi başlar.
Hastalık belirtilerinin ortaya çıkmasından ortalama 24 saat öncesinden başlayan virüsü yayma özelliği, zaman içinde azalarak 10-15 gün kadar sürer.
Teşhis
Enfeksiyonun tanısı, solunum yollarındaki hücrelerde virüse ait antijenlerin FAT ve ELISA testleri ile saptanmasıyla ya da virüse ait genomların moleküler teknik olan PCR ile gösterilmesi ile konulmaktadır. Bu testler, konuda özelleşmiş merkez laboratuvarlar tarafından yapılmaktadır. Fakat her olguda laboratuvar tanısının konulması da gerekmez. Klinik bulgular ve salgın varlığı, teste gerek olmadan teşhis konulmasını sağlar.
Nasıl Korunuruz?
Gribin ortaya çıkmasında bağışıklığımızın zayıf olması bir etkendir. Bu nedenle ilk ve en önemli korunma yolu, genel sağlık önlemlerine dikkat etmek ve bu sayede bağışıklığımızı zinde tutmaktır. Bol sıvı ve besleyici gıdalar tüketmeli, uykusuz kalmamalı, fiziksel aktiviteler yapmalı ve hayatımızdaki stresi kontrol altına almaya çalışmalıyız. Bunları yaşantımızın vazgeçilmez bir parçası hâline getirmeliyiz.
Diğer bir etkin önlem ise ellerin yıkanmasıdır. Eller sabunlu suyla yıkanmalıdır. Öksürürken ve hapşırırken ağız ve burun mendil, peçete vs. ile kapatılmalı, kullanılan mendiller hemen çöpe atılmalıdır. Eller, yıkanmadan ağız ve buruna götürülmemelidir.
Hasta kişilerle yakın temastan kaçınılmalı, kapalı ve kalabalık ortamlarda uzun süre bulunulmamalı, ortam sık sık havalandırılmalı, hastalanınca vakit geçirmeden doktora başvurulmalıdır.
Tedavi
Tedavide antiviral ajanlar kullanılır. Bu ilaçlar, belirtiler görüldükten sonra ilk iki gün içerisinde, doktor kontrolünde kullanılmalıdır. Ağrı kesici olarak aspirin alınmamalıdır. Medikal tedavi ile birlikte genel sağlık tedbirlerine dikkat etmek de önemlidir.
İnfluenza Aşısı:
İnfluenza virüslerinde görülen antijenik değişiklikler nedeniyle hazırlanan aşılar, bir müddet sonra kullanışsız hâle gelir. Bu nedenle, influenza aşısının hangi virüs tipleri ile hazırlanacağı, her yıl Dünya Sağlık Örgütü tarafından yeniden belirlenir. Özellikle risk grupları için aşılamanın her sene yapılması faydalıdır. Risk grubunda bulunanlar; ileri yaştakiler, kronik hastalığı olanlar, gebeler, 0-6 yaş çocuklarla yakından ilgili meslek gruplarında çalışanlar ve sağlık çalışanlarıdır.