ANONİM HALK EDEBİYATI
-Rediflere ve genellikle yarım uyağa yer verilmiştir.
-Şiire halkın konuşma dili hakimdir.
-Konu aşk, ölüm, hasret, ayrılık, yiğitlik ve doğa sevgisidir.
-Anlatım içten, canlı ve yalındır.
-Mani, ninni, ağıt, türkü, bilmece, masal, halk hikâyesi ve seyirlik halk oyunları anonim ürünlerdir.
Anonim Halk Şiiri Nazım Biçimleri
Mani
Sözlü/anonim edebiyat ürünlerindendir. Dört mısradan meydan gelir. Yedili hece ölçüsüyle söylenir. Sevgi, tabiat, övgü, yergi, evlât sevgisi, ayrılık, hasret ve aşk konularını işler.
İlk iki mısra doldurmadır, konuya giriş için söylenir. Son iki mısrada ise asıl söylenmek istenen verilir.
Maniler, düz mani ve ayaklı (cinaslı, kesik) mani olarak iki grupta incelenir. Cinaslı manilerde mısra sayısı dörtten fazla olabilir.
Söyleyeni belli olmayan, genellikle 7′li hece ölçüsüne göre söylenen dörtlüklerdir. Doğu Anadolu’da mani yerine bayatı sözü de kullanılmaktadır.
Uyak düzeni aaba şeklindedir.
Türkü
Ezgi ile söylenen halk şiirinin her çeşidini göstermek için en çok kullanılan ad “türkü”dür. Özel durumlarda ya da ezginin, sözlerin çeşitlemesine göre ninni, ağıt, deyiş, hava adları da kullanılmaktadır.
Çağdan çağa ve yöreden yöreye içerik ve şekil olarak değişiklikler gösterebilir. Aşk, doğa, güzellik, kahramanlık, sosyal konular türkülerin konusunu oluşturur.
Türküler aynı zamanda aşık edebiyatı nazım şeklidir. Yani söyleyeni belli türküler de vardır.Kendine özgü bir ezgiyle söylenir. 8‘li ve 11’li hece kalıbıyla söylenir. Bent ve kavuştak olmak üzere iki bölümden oluşur.
Hecenin sekizli ve on birli ölçüleriyle yazılır.
Türküler ezgilerine göre divan, usulsüz, bozlak, koşma, hoyrat, kayabaşı, Çukurova gibi çeşitlere ayrılır.
Ninni
Anonim/sözlü ürünlerdendir. Türkü çeşitlerinden biridir.
Çocuğun uyumasının sağlanması ya da ağlamasının durması için, sade bir dille ve hece ölçüsüne göre ezgili olarak söylenen türkülerdir.
Söyleyeni belli olmayan bu ürünler dörtlüklerden ve nakarat bölümlerinden oluşur.
ÂŞIK EDEBİYATI
Âşık edebiyatı, 16. yüzyılın başlarında oluşmaya başlayan, din dışı konuları işleyen ve aşık denen saz şairleri tarafından oluşturulan Halk edebiyatının bir bölümüdür.
Âşık Edebiyatının Özellikleri
-Kurucuları, usta – çırak geleneğiyle yetişen gezgin ozanlardır.
-Aşk, ayrılık, özlem, doğa sevgisi, ölüm, yosulluk vb. şiirlerin temasını oluşturur.
-Şiirler, saz eşliğinde ve doğaçlama söylenir.
-Şiirlerin son dörtlüğünde şairin adı veya mahlası geçer.
-Şiirlerin dili yalındır, söz sanatlarına çok az yer verilir.
-Hecenin 7, 8 ve 11 ‘li kalıpları kullanılır. Az da
olsa aruzla yazan halk şairleri de vardır.
-Şiirlerin nazım birimi dörtlüktür.
TEKKE (TASAVVUF) EDEBİYATI
Amacı, insanlara tasavvuf düşüncesini benimsetmektir.
-Şiirlerde dini lirizm vardır.
-Şiirlerde Allah aşkı, Allah’a ulaşmanın yolları, nefis mücadelesi, insan sevgisi, ölüm… anlatılır.
-Eserlerde halkın anlayacağı bir dil kullanılmıştır.
-Şiirlerde Arapça ve Farsçadan geçen tasavvuf terimlerine de yer verilmiştir.
-Hece ölçüsünün yanında aruz da kullanılmıştır.
-Şiirlerin nazım birimi dörtlüktür.
-Genellikle yarım uyak kullanılmıştır.