Bulantı genellikle mideden kaynaklanan ve kusma öncesi görülen bir histir. Kusma ise istemli veya istemsiz şekilde mide içeriğinin yukarıya doğru çıkması, ağıza kadar ulaşmasıdır.
Bulantı ve kusma genellikle tek başına bir hastalık değildir. Sıklıkla başka hastalıkların belirtisi olarak görülür. Bu hastalıklar oldukça farklı bölgelerde olabilir.
Safra kesesi hastalıkları, ilaçlar, aşırı sıcaklar, besin zehirlenmesi, gebeliğin erken dönemi, aşırı hızlı hareket veya dönme hareketi, gastrointestinal engeksiyonlar, kalp krizi, beyin hasarları, beyin kanaması, ülserler, bulumia gibi psikolojik hastalıklar, intoksikasyonlar, barsak tıkanıkları, apandisit, alkol alımı gibi pek çok farklı sebep bulantı ve kusmaya neden olabilir.
Bulantının ya da kusmanın nedeni yaşa bağlı olarak değişkenlik gösterir. Örneğin çocuklarda viral enfeksiyonlar, gıda zehirlenmeleri, süt alerjisi gibi durumlar bulantı ve kusmaya neden olabilir. Ayrıca çocuklarda araç tutması denilen harekete bağlı bulantı çok sık görülmektedir. Bununla birlikte çocuklarda aşırı öksürük ve ateş sonucunda da bulantı ve kusma görülebilir.
Bulantı ve kusmanın nedenleri araştırılırken, bulantının ortaya çıktığı zamanda önemlidir. YEmeklerden hemen sonra görülen kusma genellikle mide ve barsaklarla ilgilidir. Gıda zehirlenmesi, besin alerjileri, gastrit ve ülserde yemeklerden hemen sonra bulantı kusma görülebilir. Özellikle yemekten 6-8 saat sonra ortaya çıkan karın ağrısı ve bulantı besin zehirlenmeleri için tanısaldır. Salmonella gibi bazı bakterilerin neden olduğu hastalıklarda ise bulantı daha geç ortaya çıkabilir.
Kusma zararlı mıdır?
Aslında kusma zararsızdır. Ancak çok ciddi hastalıkların belirtisi olarak ta görülebilir. Bu nedenle bulantı ve kusma ciddiye alınması gereken belirtilerdendir. Menenjit, beyin tümörü gibi santral sinir sistemini etkileyen durumlarda bulantı ve kusma hastalığın tek belirtisi olabilmektedir. Ayrıca intestinal blokaj yani barsak tıkanıklıkları ve apandisit gibi barsak enfeksiyonlarında da bulantı kusma sıkça görülmektedir.
Kusmanın bir başka önemli noktası ise tıp dilinde dehidratasyon adı verilen susuz kalmadır. Erişkinler susama hissi nedeniyle ve bünyelerinin toleransı fazla olduğundan dolayı dehidratasyonu daha kolay tolere edebilirler. Ancak yaşlı hastalarda ve çocuklarda su kaybı ciddi problemler yaratabilir. Eğer çocuk ve yaşlılarda kusma ile birlikte ishal de varsa, susuz kalma riskleri daha yüksektir. Dehidratasyonun en sık görülen belirtileri ağız kuruluğu, gözlerde kuruluk, hızlı nefes alıp verme ve hızlı kapl atımıdır. Özellikle bebeklerde idrar miktarında azalma da önemli bir dehidratasyon belirtisidir.
Hamilelerde özellikle hamileliğin ilk dönemlerinde bulantı ve kusma çok sık görülmektedir. Hamilelerde görülen kusma hiperemezis gravidarum olarak adlandırılır. Gebelikte gelişen aşırı kusma sıvı ve mineral dengesinde bozukluğa yol açarak hem gebenin hem de bebeğin sağlığını olumsuz yönde etkiler.
Nadiren aşırı ve zorlu kusma sonucu yemek borusunda yırtılma gözlenebilir. Mallory weiss yırtığı adı verilen bu durum Boerhave sendromu olarakta bilinir ve tıbben acil bir durumdur.
Bulantı ve kusma için ne zaman doktora gitmek gerekir?
Uzun süren bulantı ve kusma durumunda doktor kontrolü gereklidir. Eğer hamilelik şüphesi varsa sağlık kuruluşuna başvurmak gerekebilir.
Eğer bulantı ve kusma uzun süredir devam ediyorsa sağlık desteği almak faydalı olacaktır. Özellikle erişkinlerde günde birden fazla kusma ve ishal eşlik ediyorsa dehidratasyon gelişebilir. Bebek ve çocuklarda ise dehidratasyon daha hızlı gelişmektedir. Bu nedenle bebek ve çocuklarda gelişen bulantı ve kusmada daha dikkatli olmalı ve bebeklerin susuz kalmamasına dikkat edilmelidir. Çocuklarda ve bebeklerde enfeksiyonlar sırasında görülen ateş te su kaybına neden olur. İshali ve kusması olan ve ateşli çocuklarda 4-6 saat idrar yapmaması dehidratasyon belirtisi olabilmektedir.
Eğer bulantı ve kusma ile birlikte ishalde varsa, hızlı soluk alıp verme eşlik ediyorsa, nabız yüksekse, ciddi karın ağrısı varsa, bilinç bozukluğu ya da kanlı kusma varsa beklemeksizin doktora görünmek gerekir.
Kusma nasıl tedavi edilir?
Bulantı ve kusma için en önemli olan şey kişinin susuz kalmamasıdır. Bu nedenle bulantı ve kusması olan kişilerin bol su içmesi ve bol sıvı alması önerilmektedir. Küçük çocuklarda, bebeklerde ve yaşlılarda bu durum daha fazla önem arzetmekdir. Bebek ve çocuklarda sıvı kaybını önlemek için oral rehidratasyon sıvıları kullanılabilir.
Bulantı nasıl önlenir?
Bulantıyı önlemek için sindirimi zor gıdalardan uzak durmak, yavaş yemek, az az ama sık sık yemek faydalı olabilir. Bazı durumlarda sıcak gıdalar ve sıcak gıda kokusu bulantıyı tetikleyebilir. Bu tür durumlarda krakerler gibi kuru yiyeceklerin yenmesi veya yiyeceklerin soğuk tüketilmesi faydalı olabilir. Bulantıyı önlemek için yiyeceklerle birlikte su içilmesi önerilmektedir. Fiziksel aktivite ve hareket bulantıyı arttırabilir ve kusmaya neden olabilir bu nedenle mümkün olduğunca istirahat önerilmektedir.
Çocuklarda araba tutmasına bağlı bulantının önlenmesinde çeşitli ilaçlar kullanılabileceği gibi öne doğru oturmak ve ön camdan dışarıyı izlemek faydalı olabilir. Yan camdan dışarıyı izlemek veya araçta ters oturmak araç tutmasının en önemli etkenidir ve bulantıyı arttırabilir.