Bir işletmenin sermayeyi kullanmadaki başarısı karlılık ile ölçülür. Karlılık ise işletmenin kullandığı sermayelerin maliyetleri ile işletme faaliyetlerinden elde edilecek kara bağlıdır. İşletmelerde kullanılan sermayeleri de a)özsermaye, b)borç sermeye c)otofinansman sermayesi olarak tasnif etmiştik.
c)Otofinansman sermayesi maliyetleri olarak incelenmesi gerekmektedir.
Borç Sermaye Maliyetleri
Borç Sermaye Maliyetleri
İşletmelerde dış kaynaktan, yani kredi yoluyla para bulunursa;Maliyet, (Faiz), kredi açanın talep ettiği faiz tutarı ile bu kredinin kullanılmaya başlayıncaya kadar yapılan ek masraflarından ibaret olacaktır.
İşletmeler açısından;kredi yoluyla para bulunması halinde ödenmesi gereken faiz vb giderler masraf yazılıp vergi matrahından düşülebildiği için vergi avantajı olarak düşünülebilecek ve ödenecek vergi avantaj kadar düşük olacaktır.
Bundan dolayı da borç sermaye maliyeti = Mb=f(1-V)
İşletmelerin sahiplik kavramları genişledikçe sermayeyi temsil eden paylar da çeşitlenmekte ve konmuş olan sermayenin eskiden konmuş sermaye veya yeni konan sermaye olma durumu ile işletmedeki otofinansman sermayesinin büyüklüğü bu payların değerlerinin belirlenmesinde önemli faktörleri teşkil etmektedir.
Pay senetlerine dönüşmüş sermayede; pay senedi sahiplerinin işletmeden bekledikleri bir kar payı oranı vardır ve her halükarda bu pay sermayeyi tahsis edenin beklediği asgari karlılık oranı olacaktır ki bu da faizden elde edebileceği gelirin üzerinde bir orandır.
Bundan dolayı ki öz sermayenin işletmeye maliyeti diğer sermaye maliyetlerinden daha yüksek olacaktır.
Pay senetlerinin piyasa değerlerinin oluşmasında iki önemli faktör yer alacaktır.
Birincisi pay senedi başına dağıtılan kar, ikincisi işletmede (dağıtılmayıp) alıkonan kar bu iki unsur pay senetlerinin piyasa fiyatlarını ve sermayenin işletmeye maliyetini ortaya koyacaktır. Bu unsurları kapsayan sermaye maliyeti formulü ise şöyle olacaktır:
Birincisi pay senedi başına dağıtılan kar, ikincisi işletmede (dağıtılmayıp) alıkonan kar bu iki unsur pay senetlerinin piyasa fiyatlarını ve sermayenin işletmeye maliyetini ortaya koyacaktır. Bu unsurları kapsayan sermaye maliyeti formulü ise şöyle olacaktır:
Maliyeti Özsermaye=Mö
Pay başına temettü =T
Pay senedi piyasa değeri (Kur)=K
İç Büyüme Oranı=b (Dağıtılmayan karlar kadar işletmedeki değer artışını ifade eder)
Özellikle pazar faiz oranlarının yüksek olduğu dönemlerde, firmalar yatırımlarını alıkonan karlarla finanse etmeyi tercih ederler.
Bu fonların da işletmeye maliyeti vardır ve bu maliyet fırsat maliyeti olarak adlandırılır. Diğer bir deyişle ortakların yoksun kaldıkları kar payıdır.
Firmaların ortaklarına karın tamamını veya bir kısmını dağıtmayarak şirketin bünyesinde bırakılması kararı almasının bir nedeni, karın firmaca kullanılması halinde sağlanacak gelirin, karın dağıtılması halinde ortakların alternatif kullanım sağlamayı bekledikleri gelirden daha yüksek olmasıdır.
Zira firma düşük gelirli projelere yatırım yapmaktansa, gelirlerini hissedarlara dağıtarak onların tercihleri doğrultusunda harcama ya da yatırım yapmalarına olanak sağlar.
Böylece ortaklar risk ve verimlilik tercihlerine uygun olarak beklenen servetlerini arttırabilirler.
Pazar faiz oranlarının yüksek olduğu dönemlerde dışarıdan yeni ortakların katılmasıyla sağlanan öz sermaye emisyon ve dağıtım maliyetleri de eklendiğinde dağıtılmayan karların maliyetinden daha yüksek bir maliyet vermektedir.
Böylece sağlanan her yeni kaynak, işletmenin ağırlıklı ortalama sermaye maliyetini arttırmaktadır.
Bu yüzden öncelikle maliyeti düşük olan kaynak kullanılır.
Firmanın sermaye maliyeti, gerçekte toplam yatırım düzeyinin bir fonksiyonudur.
Firmanın sermaye maliyeti, gerçekte toplam yatırım düzeyinin bir fonksiyonudur.
Sermaye maliyetinin yeni finanslama düzeyi ile ilişkisinin grafik olarak gösterilmesi ağırlıklı marjinal sermaye maliyeti olarak adlandırılır.
Bir firmanın marjinal sermaye maliyetinin yeni sağlanacak sermayenin belirli bir düzeyine kadar sabit kaldığı, bu düzeyden sonra yükseldiği, ancak bu yükselişin yatık biçimde olduğu kabul edilmektedir.
Marjinal sermaye maliyetinin yükselmesi, firma borçlanma yoluyla ilave fonlar sağlıyorsa belirli bir borç düzeyinden sonra sağlanan borç maliyetinin artması, finansmanda dağıtılmamış karlar kullanıldıktan sonra ilave öz kaynak gereksinimi sermaye artışı yoluyla sağlanacaksa, sermaye artışı yoluyla sağlanacak kaynakların daha pahalı olması ile açıklanabilir.
Böyle bir grafik sermaye bütçelemesi süresince kullanılacak olan iskonto oranını belirlemek açısından önemlidir.
Firmanın marjinal sermaye maliyetinin hesaplanmasında izlenen adımlar şöyle sıralanabilir:
Firmanın marjinal sermaye maliyetinin hesaplanmasında izlenen adımlar şöyle sıralanabilir:
Finansmanlamada kullanılacak her sermaye kaynağının maliyetinin ve % oranlarının belirlenmesi
Marjinal sermaye maliyeti eğrisi üzerinde ağırlıklı maliyetin arttığı başabaş noktasının hesaplanması
Başabaş noktası ile toplam finanslama arasındaki sıra için ağırlıklı ortalama sermaye maliyetinin hesaplaması
Her toplam yeni finanslama düzeyi için ağırlıklı sermaye maliyetini gösteren "bir marjinal ağırlıklı sermaye maliyeti eğrisinin çizilmesi"
Bu grafik, firmanın değerlendireceği yatırım fırsatlarının seçimine olanak sağlar.
Bu grafik, firmanın değerlendireceği yatırım fırsatlarının seçimine olanak sağlar.
Projenin iç karlılık oranı yeni finanslamanın marjinal maliyetinden büyük olduğu sürece yatırım projesi kabul edilecektir.
O halde iç karlılık oranının marjinal sermaye eğrisini kestiği nokta, firma açısından optimal sermaye bütçesini verir.
BN = Düşük maliyetli sermaye kaynağının max. Tutarı / Kaynağın finanslamadaki yeri
BN = Düşük maliyetli sermaye kaynağının max. Tutarı / Kaynağın finanslamadaki yeri
180.000.000
BN = -----------------
% 50
BN = 360.000.000,-TL
Bu sonuç firmanın adi pay senetlerinin ve borç oranının mevcut durumunu değiştirmeden 360.000.000,-TL'yi yeni yatırımın finansmanında kullanabileceğini göstermektedir. Böylece firmanın finanse edeceği para tutarı 360.000.000,-TL ve ondan daha düşükse sermaye maliyeti %10 olacaktır.
Hangi projenin seçileceğini kararlaştırmak amacıyla uygulanacak iskonto oranını saptamak için marjinal sermaye maliyetinin ve yatırım fırsatlarının grafikte gösterilmesi, böylece optimal sermaye bütçesinin belirlenmesi gerekmektedir.
Şekil Finanslama düzeyi ve marjinal sermaye maliyeti
Şekil Finanslama düzeyi ve marjinal sermaye maliyeti
Firma, iç karlılık oranının marjinal sermaye maliyetine eşit olduğu noktaya kadar iç finansmanlamaya devam etmelidir.
Yukarıdaki grafikte görüldüğü gibi firma X, Y projelerini seçerek, iç verim oranının marjinal sermaye maliyetini aştığı noktaya kadar finanslamaya devam eder.
Z projesinin sermaye maliyeti iç karlılık oranından büyük olması nedeniyle firma söz konusu projeyi reddeder. X, Y projelerinin gerçekleştirilmesi için gerekli sermaye tutarı 200.000.000,-TL olduğundan optimum sermaye bütçesi bu tutara eşit olacaktır.
Sermaye Maliyetini Etkileyen Etmenler
Sermaye Maliyetini Etkileyen Etmenler
Sermaye maliyetini etkileyen başlıca etmenler, işletme içi ve işletme dışı olmak üzere iki grupta incelenir.
A-İşletme İçi Etmenler B-İşletme dışı Etmenler
Sermaye Yapısı
İşletmenin Bugünkü ve Gelecekteki Gelirlerinin Düzeyi