Dün ve bugün arasında eskittiği fotoğraflarından bir bir eksilen yüzler yüzünden nüfusunda her geçen sene azalmalar yaşayan Türkiye'nin tek, ki 60 yaşındaki Misak Hergel'in daha net ifadesiyle, son Ermeni köyü Vakıflıköy, 2013 senesinin Eylül aydında ilk umudunu dünyaya getirdi… Çünkü o gün, Köy'ün ilk geri dönüşü yaşandı, kimine göre, kendi içindeki sadakati hatırlandı…
Ve o hatırlama, 1 Eylül 2013 tarihinde büyük bir kalabalığın katılımıyla, Cem Çapar ile İstanbul'dan gelen Lora Baytar'ın evliliğine şahitlik etti, evlilik yeminini de her kelimesi ile tekrar etti. Umudun dünyaya geldiği 1 Eylül'ün ardından kimileri “daha fazla doğum sancısı yaşanır” dedi ve bekleyişini de o umutla sürdürdü…
İşte o sancının mutlu bekleyişlerine eklenen bir isimden bahsedelim biraz, hatta o bahsetsin,
bizler dinleyelim… Bizler soralım, o, cevaplarıyla yeni umut resimleri yapsın, ama eldeki gerçeklere de dokunarak, onları es geçmeden tartışarak…
Evet… 1965 senesinde, aile içinde alınan bir kararla Vakıflıköy'den ayrılmış 60 yaşındaki Misak Hergel. Anadilinde eğitim görmek ve belki de hayata atılmak için, o dönemki adıyla Surp Haç Tıbrevank Ermeni Ruhban Okulu'na yatılı olarak gönderilmiş. Ama o okuldayken, ailesi de peşinden İstanbul'a gelmiş, köyün olanaksızlıkları, geçim derdi ve o umut için. Ve 1'ken o çıkış, o 1'e daha çok kişi eklenmiş, umut azalmış ama İstanbul'a eklenen umutlar ise çoğalmış.
Ve bugün, iki çocuk ve bir torun sahibi Misak ve Armen Hergel çifti, o dönemi hatırlıyor yeniden. Vakıflıköy'den çıkış gününü, yaşananları, yaşamın onlara eklediklerini, çocuklarını ve bugünü. Yeniden dönüşü!... Aslında Misak Bey, “yeniden dönüş” ifadesini sevmiyor, o yüzden de “Dönmedim, çünkü buradan hiç ayrılmadım” diye ekliyor…
1965 yazı sonuydu, 11 yaşındaydım ve 2012 itibariyle de geri dönüş yaptım.
Bu, Almanya'ya gidip de kesin dönüşler yapanları hatırlatıyor biraz…
Evet, biraz öyle. İstanbul'da tam 48 sene yaşadım. Okumak içindi İstanbul'a gitmem. Malum burada Ermenice eğitim veren okulumuz yoktu. Bir de o dönemin ekonomik şartları gereği yatılı bir okula gönderildim. O zamanlardaki adıyla Surp Haç Tıbrevank Ermeni Ruhban Okulu'na… O zaman ki eğitim sistemiyle, 6 senelik bir ortaokul-lise dönemim oldu. Ardından üniversite, iş hayatı, evlilik ve çocuklar ve hatta torun…
2012 geldiğinde, evet, o zaman kendimi emekliye ayırdım. Serbest Muhasebeci ve Mali Müşavir olarak süren yorucu bir iş yaşamının ardından emekli oldum. Aslında bu, bir köye dönüş hikâyesi değil. Çünkü Vakıflıköy'le bağımız hiçbir zaman kopmadı. Biz aslında hep buradaydık. Belki 48 sene İstanbul'da yaşadım ama, her sene fırsat buldukça geldim buraya.
Eskiye oranla tabi ki çok şey değişmiş. Hiç bir şey aynı kalmıyor, ki eskilerin deyimiyle “eşyanın tabiatı” gereği değişimlerdir, o nedenle dün olmayan elektrik bugün var, evlerde su var… Bizim o eski dönemlerde bunların hiç biri yoktu. 1965'lerde bunların hiç biri yoktu. Mesela yollarımız şimdi asfalt, ama o zamanlar, kışın hiç geçit vermeyen çamur yollarımız vardı.
Bir de benim çocukluğum zamanında köyün nüfusu bu kadar az değildi. Şimdilerde kalanlar o kadar azaldı ki, dünü hatırlayınca bugünden eksilenleri daha net görüyorum. Ama şunu da hatırlıyorum, 60'lı yılların ortalarında başlayan ve bütün Türkiye'yi kapsayan o Almanya'ya işgücü göçü burayı da, Vakıflı'yı da etkiledi. O ilk giden işgücü içinde Vakıflı sakinleri de yer almıştır. Dolayısıyla bir yandan eğitim için İstanbul'a gidiş, iş ve diğer şartlar nedeniyle oraya yerleşme ve bunun yanında yurt dışına gidişlerin artması ile beraber, Köy ciddi anlamda bir boşalma süreci yaşadı.
1965 senesinde ben köyden ayrıldığımda, aklımda kaldığı kadarıyla, 250-275 civarında, yani 300'e yakın bir nüfus vardı Vakıflı'da. Bugün ise, kış aylarındaki nüfus 80-90 arası. Yani üçte bir oranında bir kayıp söz konusu.
Büyükşehir Yasası ile oluşan yeni tabloda Vakıflıköy'ün çekinceleri var, özellikle de mahalleye dönüşen statüsü noktasında... Sizce ne kadar haklı çekinceler, korkular bunlar?
Yerel seçimlerin üzerinden çok fazla bir süre geçmedi ama mahalleye dönüşen Köyümüzde hizmetler şimdi biraz daha aksamalı gidiyor. Bunun en bariz örneği çöpler! Eskiden biz kendi imkânlarımızla görevlendirdiğimiz birileri vardı, çöplerimizi günlük topluyordu. Malum, burası turistik bir bölge… Ama şimdi her şey değişti… Sağ olsunlar ellerinden gelen çabayı gösteriyorlar ama, bir Samandağ merkezine göre dizayn edilmiş bir kadro ile o merkeze ekli yeni bölgelerin hizmetine yetişmek kolay değil.
Yaşanan çekince ve korkulara gelince… Aslında yersiz değiller! Aslında o korku da değil. Tamam kimileri korku kimileri de endişe olarak adlandırıyor ama, bu biraz da bilinmezliğin getirdiği bir şey.
Burası, bütün dünyaca, Türkiye'nin 'tek' Ermeni köyü olarak tanınıyor. Ama ben bu 'tek Ermeni Köyü' klişesine de kesinlikle katılmıyorum. O yüzden de 'Türkiye'nin tek Ermeni köyü' değil de 'Türkiye'nin son Ermeni köyü' denmesini tercih ediyorum. Çünkü asıl gerçek bu ve can acıtan kısmı da bu. Soru işaretleri oluşturması gereken asıl tanımlama da bu.
Bakın, 'son' Ermeni Köyü dediğiniz zaman demek ki eskiden 'son' değildi. Onlarca, yüzlerce Ermeni Köyü vardı. Ama şimdi 'tek' Ermeni köyü deniyor. Ama 'tek' değil, 'son' Ermeni köyü… Ve ben bu coğrafyanın, geride kalanın bu şekilde anılması gerektiğini düşünüyorum. Belki o zaman 'tak' eder bazı şeyler…
Ve düşünün ki, son Büyükşehir Yasası ile bu 'tek' diye ifade edilen ama aslında 'son' olan Köy statüsünü de kaybetti Vakıflı. Düşünün ki, Türkiye'nin 'Tek Ermeni Köyü' denilirken, şimdi ne denecek? Türkiye'nin tek Ermeni Mahallesi mi?
Bizler bunun için Kaymakamlık ve Vilayet nezdinde bu Yasa ile oluşan tablonun olumsuzluklarını dilekçe ile beyan ettik. Bir de şu var ki; Türkiye'nin tek Ermeni köyü Hatay'da diyoruz. Ama artık bu denilemeyecek…Böyle bir şey yok artık. Türkiye'nin tek Ermeni Mahallesi bizde mi diyeceksiniz? O halde bu bir ayrıcalık olmayacak burası için ya da Hatay için … Çünkü İstanbul'da da mahalleler var, bu kadar yoğunluklu olmasa da... Tabi bu beyana ekli başka şeyler de vardı. İmar'a açılma durumu gibi! Ama sağ olsunlar, bu konuda şu ana kadar hassas davranıldı. Öyle sanıyorum ki, bu hassasiyet devam edecek.
İki erkek çocuk babasıyım. Bir oğlum evli ve hatta bir de torunum var. Diğer oğlumu ise Ekim ayı içinde evlendiriyoruz. Ama öncelikle şunu ifade edeyim ki, torunumu sıkı bir Vakıflıköylü olarak yetiştirmeyi düşünüyorum. Tabi işin esprisi bir yana, çocuklarımın da buraya karşı ciddi bir duyarlılığı var. Sık sık gelirler, hele ki ben buraya yerleştikten sonra, süreç için de onların da burada rahat edebilecekleri bir ev yapmak istiyorum.
Aslında bir şey yapmıyorum. Emekliyim ve emekli olmanın tadını çıkartıyorum. Ama bazen buradaki bazı işlere katılıyorum. Mesela şimdilerde Kilise'nin duvarını boyuyorum. Ama bunu bir şey bekleyerek, karşılığında bir şey almak için yapmıyorum. Tamamen gönüllülük temelinde. Aslında ve bir bakıma, eskilerin o 'imece' algısına omuz vermek benimkisi.
Sizce Vakıflıköy'den Cem Çapar ve İstanbul'dan gelin gelen Lora Baytar'ın evliliği, bu coğrafyanın kendi içinde aradığı o UMUT adına önemli bir adım oldu diyebilir miyiz?
Cem ve Lora'nın evliliği her şeyden önce özel bir durumdur. Ama haklısınız, ki mutlu olmak istiyorsan, bu bir 'umut'tur… Aslına bakarsanız, umutlu olmaya da mecburuz. Ama bana göre güzel bir olaydır. Yankı da yapmıştır. Ama bunun umut olup olmadığı da, ancak ikinci bir örneği yaşanırsa daha net görülecektir. İşte o zaman deriz, 'bu aşı tuttu demek ki…'Bu anlamda şunu demek gerekiyor ki, Lora çok uyumlu biri, sevdiğimiz de bir kızkardeşimiz. Özverili biri. Düşünün ki, İstanbul'daki hayatını geride bırakıp da buraya gelmek, bir özveridir, gerçek bir özveridir. Bunu sadece bir aşk masalı ile anlatmak doğru olmayacaktır. Ama bu tür örneklerin artması gerekiyor, ifade ettiğim gibi. Ama eminim ki bu atılan adımları takip edecekler de olacaktır.
Mesela benim ailem… Ben 2. kuşağım ve benim dönmemle birlikte, kardeşlerimin Köy'e uğrama katsayıları daha da yükselecek. 3. kuşağın da öyle. Bu bir sahiplenme yaratacak, dünden daha fazla ve yarından beklendiği gibi… Aslında bu konuda benim en büyük şansım, eşimin de aynı zamanda bu Köy'den olması. O benden daha fazla seviyor burayı.
Başkalarını bilmem ama, ben inanıyorum ki, bizim bir misyonumuz var. Ama bu öyle ulvi bir misyon değil. Bir histir bu. Ben bu köydenim. O halde sahiplenmek durumundayım. Sahip çıkmak zorundayım. Burada bir şekilde yapabileceğim bir şeyler varsa, yaparım.
Vakıflı'da mutluyum, huzurluyum… Zaten birinci şart da bu. Mutlu olmak! Buraya gelişimin en temel nedeni de bu. Endişeleri, sorunları, anlaşmazlıkları ve ufak tefek tartışmalarına rağmen, huzurluyum. Niye biliyor musunuz? Büyükşehir herkese göre değil. Mesela bana göre hiç olmadı. O nedenle burada kendimi buluyorum.
{jcomments on}