Alevilik: Değişiyor mu, Kullanılıyor mu, Çözülüyor mu?
HAMZA TÜRKMEN / HAKSÖZ HABER
Aleviler ve Alevilik: -2
Alevilik, en genelde Şamanizm’in, Zerdüştlük’ün, Budizm’in, Hıristiyanlık’ın veya farklı pagan inançların taşıyıcısı olan Farisi, Kürdi, Türki, Rumi vd. gayrimüslim halkların Müslümanlaşma süreçlerinde yeterince terk edemedikleri eski inanış ve alışkanlıklarıyla, yeni dini telakkileri bağdaştırma, yorumlama ve bu eklektisizmi yaşama biçiminin adı olarak değerlendirilebilir. Bu çerçevede Alevilik, İslam’ın açık ve lâfzî hükümlerinin belirlediği ana akımından ziyade, İslam’ı ifade eden temel esaslardan kopuk veya bu esasları batini yaklaşımlarla yorumlayan (heterodoks) bir tutumu ifade etmektedir.
Aleviliğin ne olduğu ile ilgili tanımın, yalnız Aleviler tarafından yapılabileceğini belirten yaklaşımlar, bu konuda “ötekine” düşünme ve tahkik imkânı vermeme eğilimindedir. Ancak bu yasakçı refleksle karşı karşıya kalınsa da, bir “sır”ı ifade eden ve ancak Alevi dergâhının adap ve ritüellerine sahip olan “talip”lerin aşama aşama öğrenebileceği Alevilik tanımı, modernleşmeyi ifade eden şehirleşme süreci
ile birlikte kendini Aleviliğe nispet eden birçok Alevi ekol ve aydın tarafından farklı biçimlerde yapılmaktadır.
Etnik ve Marksist temelli marjinal veya zorlama görüşleri bir tarafta tutacak olursak, Aleviliği farklı anlayış ve biçimlerle tanımlayan yaklaşımların ortak yanlarını şu cümleyle özetleyebiliriz: Alevilik, İslam’ın Ehl-i Beyt sevgisine dayanan batini ve bağdaştırmacı (senkretik) yorum, ritüel ve sosyal ilişki biçimidir. Alevi inanç evrenini daha çok “Hak-Muhammed-Ali” üçlemesi temsil eder. Bu boyutuyla Alevilik, özellikle tarihi bir kesit olarak eski dini kimliklerden İslam’a geçiş sürecini de ifade etmektedir.
Alevilik, kitabi eğitimden ziyade sözlü geleneğe bağlıdır. Modernleşme döneminden önceki Aleviliğin İslam algısını ise ancak yazılı kaynaklarından öğrenebiliriz ki, bu konuda çalışma yapan araştırmacılar da bu tür verilere dayanmaktadırlar. Bunlar Menâkıbnâmeler, Vilâyetnâmeler, Cenknâmeler ve Kerbela, Eba Müslim, Battal Gazi gibi anlatılardır. Makâlat, Buyruk ve Hüsniye gibi farklı Alevi-Bektaşi anlayışlarını tasvir eden eserler de en önemli kaynaklardır. Alevilik anlayışını yansıtan bu eserleri kavramaya çalıştığımızda, en önemli inanış şekli (kült) olarak Kur’an’daki kavramsal kullanımından farklı olarak ele alınan “veli” veya “evliyâ” ve “şafaat” kavramları karşımıza çıkmaktadır.
Zühd ve takva anlayışı şeklinde ortaya çıkan tasavvuf hareketi, her türlü fenalıktan korunma, duaların kabul olunması ve harikulade hal gösterme (kerâmet) lütfuna erme haline “velâyet makamı” adını verir.
Konuyu mutasavvıf Hâkim-i Tirmizi (öl. 908) “Hatmu’l-Vilâye” eserinde açıklamış, bundan sonra da veli ve velâyet kavramları vahyin bildirimleri dışında sürekli anlam farklılaşmalarına uğramıştır. Bu kavramlar Muhyiddîn b. El-Arabî’nin (öl. 1241) eserlerinde en uç noktaya varmıştır. Bir takım üstün vasıflarla teçhiz edilmiş velilik kültüne başından itibaren tevhid ve ıslah çizgisi Kur’an’ın insan tanımına aykırı olduğu için karşı çıkmıştır.
Şii tasavvufunda da, Sünni Tasavvufunda da, Alevi tasavvufunda da “veli”, “şefaat” gibi Kur’ani kavramlar büyük ölçüde Kur’an bütünlüğünde kullanılan anlamlarından uzaklaştırılmışlardır. Ve bu sufi akımlar Allah inancı konusunda da taşkın/sudur felsefesinden etkilenerek Rabbimizin yetkileri konusunda aşırı gitmişler, tedlis inancını andırır tarzda “Nuru Muhammedi – Hakikat-ı Muhammedi” telakkilerini paylaşmışlar; bu itikadi bağlama uygun olarak da kültürlerinde “şeriat-tarikat-marifet-hakikat” aşamalarını ifade eden 4 Kapı anlayışını barındırmışlardır.
- Feridun Sinirlioğlu Kurtuluşu Seküler Demokraside Görüyormuş!Eski Dışişleri Bakanlığı Müsteşarı şimdiki BM Daimi Temsilcisi Feridun Sinirlioğlu, Ortadoğu’da sorunlara çözümü bulmuş Seküler Demorasi. Tıpkı ABD, Esed, Rusya ve Avrupa gibi…
- "AK Parti Sistemi Tartıştırırsa Referandumdan Evet Çıkabilir"Andy-Ar araştırma şirketinin sahibi Faruk Acar, 15 Temmuz sonrasında, başkanlık sistemi yanlılarının ilk kez karşıtlarının önüne geçtiğini söyledi.
- David Hearst: Halep Düşerse Felluce OlurDavid Hearst, Suriye ve Irak özelinde Ortadoğu’nun güncel meselelerini değerlendirdi.
- Çöpten Çıkan Eşyalarla Suriyeli Muhacirlere Evler Kuruyor!Çöpten çıkan eşyalarla Suriyeli ailelere evler kuran Tolga Dalel ile neyin çöp olup olmadığıyla ilgili çarpıcı bir röportaj...
- Cihada Herkesin Katılması Zorunlu mudur?Abdülhakim Beyazyüz, Cihad ve kıtal/savaş ile bağlantısı üzerine kaleme aldığı yazı dizisinin bu bölümünde "Cihad herkese zorunlu mudur?" sorusuna cevap arıyor.
- Vahye Uy ve Aklını KullanAkla sunulan bilgiler beşerden ise onun ilk adımı “şüphe ve araştırma” olacaktır; bu yüzden Allah Teâlâ yanılan kullarına “akıllarını niçin kullanmadıklarını, niçin şüphe edip araştırma yapmadıklarını soruyor, bunu yapmayanları kınıyor.
- Kur'an-ı Kerim’in Zahir ve Batın Anlamı Olabilir mi?Faruk Beşer, bugünkü yazısında Kur'an'ı Kerim'in ya zahir ya da batın anlama indirgendiğinde ortaya çıkabilecek tehlikelere dikkat çekmiş.
- Kurbanın Tarihçesi, Anlamı ve Bazı Hükümleriİbrâhim (a.s.), yakılmayı göze alacak derecede tehlikelere göğüs gererek putperestlere karşı mücadele verdiği gibi evladını kurban etme buyruğuna da tereddütsüz boyun eğmiş.
- Gültan Kışanak’ın Gözaltısı Üzerine Provokasyon Çağrıları Yapılıyor
- Siyonist Çete İle Anlaşmanın Mimarı Sinirlioğlu’ndan Sekülerizm Propagandası
- Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı'ndan Gültan Kışanak Açıklaması
- Daire Başkanlıklarında Kritik Değişimler
- HDP'li Vekillerden TBMM'de Tutmayan Kışanak Şovu
- Hakkâri’de Zırhlı Polis Aracına PKK Saldırısı!
- Beyoğlu’nda Yolcu Otobüsüne Molotofkokteyli Atıldı!
- 59 İlin Emniyet Müdürü Değişti
- Fransız gazeteci: Erdoğan Avrupalı Liderlerde Olmayan İradeye Sahip
- AK Partili Başkanın Evine Bombalı Saldırı
- Suudi Arabistan ve Körfez Ülkelerini Terbiye Etme Yasası: JASTA
- Esed, Fırat Kalkanı'na Varil Bombalarıyla Saldırdı
- Gültan Kışanak’ın Gözaltısı Üzerine Provokasyon Çağrıları Yapılıyor
- Özgür-Der’in Orta Anadolu ve Karadeniz İştişaresi Yapıldı
- Üsküdar Özgür-Der’de ‘Hayatı Anlamlandırmada Menziller’ Konusu İşlendi
- Nevzat Tarhan’a Göre Gülen'in Hipnoz Yeteneği Var
- Ücretsiz 'Müşteri Hizmetleri' Geliyor
- Musul'u Bal Gibi de Atatürk Verdi!
- Kerkük’te KYB-PKK Tezgahı
- Haşd-i Şaabi’nin Türkmen Sözcüsü: Erdoğan'ın Irak'a Uzattığı Eli Keseriz!
- Baro Seçimleri: Ataletin Kuşattığı Bedenler
- Yusuf Boğatekin Kardeşimizin Babası Vefat Etti
- KURAMER: Kur’an-ı Kerim’de Mesih ve Mehdi Anlayışı Bulunmuyor
- Saadet Partisi Tek Adayla Kongreye Gidiyor