Romalılar hüküm sürdükleri coğrafyadaki termal suların tamamını değerlendirmiş ve üzerine bir hamam inşa etmişlerdir. İnşa ettikleri hamamlardan biriside çok fazla bozulmadan günümüze ulaşan Sarıkaya Antik Roma Hamamıdır. MS 2. YY. da inşa edildiği tahmin edilen Antik Roma Hamamı Roma döneminde “Aquae Sarvenae” Bizans döneminde ise “Basilica Therma” Osmanlı döneminde ise “Terzili Hamamı” olarak geçmektedir. Doğal bir afet sonucu (sel, toprak kayması) toprak altında kaldığı tahmin edilen yapı için 2010 yılına kadar ciddi bir çalışma yapılmamıştır.
Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde Roma Hamamının termal kaynağından çıkan su kaplıca olarak kullanılmış, ancak Roma Hamamının ana yapısına herhangi bir zarar verilmemiştir. Başbakanlık Devlet Arşivlerindeki 1905 tarihli belgede Boğazlıyan'da açılan mekteb-i ibtidai muallimlerinin maaşlarının karşılanması için terzili hamam gelirlerinin Kaza Maarif Müdüriyetine tahsisinden bahsedilmektedir.
Chicago Üniversitesinde bulunan Oriental Institute of Chicago Yozgat ili Sorgun ilçesi sınırlarında bulunan Alişar Höyüğü kazılarını yürüttüğü esnada. Alman arkeolog Hans Henning von der Osten Terzili hamamını ziyaret ederek şu an elimizde bulunan ilk Restitüsyon çizimlerini 1927 yılında yapmıştır.
Yozgat Valiliğinin destekleri ile Kültür ve Turizm İl Müdürlüğü arkeologları tarafından yürütülen kazı çalışmalarında toprak altında yüzyıllardır keşfedilmeyi bekleyen muhteşem antik bir havuz ortaya çıkarılmıştır. Ön havuzun bulunmasından sonra devam edilen kazılar neticesinde ana yapının arkasında ikinci ve üçüncü bir havuz daha gün yüzüne çıkarılmıştır.
Antik Roma Hamamının konumu itibariyle Sarıkaya İlçe Merkezinin tam ortasında olması turizm açısından avantaj almasıyla birlikte; kazı ve kamulaştırma işlemlerinin yürütülmesinde bazı zorluklar yaşanmasına neden olmaktadır.
Yüzyıllardır keşfedilmeyi bekleyen tarihi hazine insanlığa kazandırılırken gerekli hukuki prosedürlerde titizlikle yerine getirilmiştir.
Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıkları Yüksek Kurulunun 19.06.1987 tarih ve 3346 sayılı kararı ile taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilen Antik Roma Hamamı Yozgat Valiliğinin girişimcileri sonucunda 2013 yılında Sivas Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından 763 sayılı kararıyla ana yapı ve yakın çevreci 1. derece etrafındaki binalar ise 3. derece arkeolojik sit alanı ilan edilmiştir.
2018 yılında’da Sarıkaya Roma Hamamı ve çevresi 1. Derece arkeolojik sit alanı olarak belirlenmiştir.