Sabancı Üniversitesi, Psikoloji bölümünde lisans eğitimine devam ediyor. Eğitiminin yanı…
Yeni bir sene, yeni bir sayfa diyenlerden misiniz? Yeni bir senenin getirdiği heyecan ve yeniden başlama hissiyle muhtemelen çoğumuz çoktan yeni yıl kararlarını almış, hatta bu kararları bir liste hâline getirmiş ve heyecanla 1 Ocak 2022 tarihinin gelmesini bekliyoruz! Daha sağlıklı olmak, spora başlamak, terapiye gitmek, sigarayı bırakmak… Ve daha bir sürü yeni hedef…
Yapılan bir araştırmaya göre yılbaşı kararlarının %55.2’si sağlık, %34.4’ü iş ve %5.2’si ise sosyallik ile ilgili hedefler oluyormuş.
Bizse şu sorunun peşine düşüyoruz: Yeni yılın o büyülü atmosferinden çıktıktan sonra, verdiğimiz bu kararları sürdürebilecek miyiz?
Çünkü hepimizin bildiği gibi, hevesle alınan kararlar üstünden bir süre geçtikten sonra vazgeçilmesi kolay bir hâle geliyorlar ya da bazen pes etmeye çok yakın oluyoruz. Hatta bir araştırma, insanların %80‘inin yılbaşı kararlarını en fazla 8 haftaya kadar devam ettirebildiğini ortaya koymuş…
İşte tam da bu sebeple yeni yıl kararlarını daha sürdürülebilir kılmak amaçlı neler yapabiliriz, bir bakalım dedik!
Hadi başlayalım!
Kararlarını İyice Tart
Aksiyona geçmeden önce yeni yıl kararlarının olduğu listeye tekrar bir göz atmanı öneririm. Oradaki kararlar senin için ne anlam taşıyor bir düşün. Gerçekten istediğin ve emek vermeye kendini adayacağın bir liste mi var elinde? Yazdıkların gerçekçi kararlar mı? Yoksa biraz yüksekten uçtuğun, gerçekçi olmayan hedefler mi listelemişsin? Yeni yıl kararlarını bunları iyice düşünerek verirsen, daha gerçekçi adımlar atarsın ve sonradan hayal kırıklığına uğramamış olursun.
Küçük Adımlarla Başla
Yeni yıla giriyoruz diye gelen heyecanla seni psikolojik olarak yıpratacak keskin bir karar almak yerine onu adımlara bölmeye ne dersin? Sonuçta bir anda hayatında inanılmaz değişiklikler yapman çok sürdürülebilir olmayabilir. O yüzden küçük küçük başlayarak hedefe gidebilirsin!
Örneğin sıfır-atık bir yaşamın olsun istiyorsun. Bu kararını adım adım kendi yaşamına uyarlayabilirsin. Su şişesi almak yerine matara kullanmakla işe başlar, sonrasında atıksız katı şampuana geçer, duşundaki süngeri kabak lifiyle değiştirirsin. Bu gibi adımları hayatına dahil ettikten sonra sıra gelir kompost yapmaya! Ne dersin? Bu şekilde daha kolay ve sürdürülebilir gözükmüyor mu?
Ya da diyelim ki vegan olma kararı aldın fakat nasıl adapte olacağını bilmiyorsun. O zaman ilk olarak hayatından bir kategori seçip o grubu elimine edebilirsin. İlk başta vejetaryenlikle başlayabilir; birkaç ay sonra yoğurt, sonra süt… Adım adım hepsiyle vedalaşabilirsin.
Bir sabah uyanır ve hayatını daha önce hiç yaşamadığın gibi yaşamaya çalışırsan bu hem çok zor hem de sürdürülemez bir karar olabilir. Kendini ölçerek ve bu yolda daha fazla bilgilenerek ilerlemenin sana da faydası dokunacaktır.
Kararlarını Paylaş
Bu sene yapmak istediklerini kendine yakın hissettiğin biriyle paylaşmak sana bu yolda destek olabilir. Sevdiğin bir kişi gerçekleştirmek istediğin hedeflerden haberdar olduğunda hem bunu senin için kolaylaştırmak adına sana yardımcı olabilir hem de zor zamanlarında seni ayağa kaldırabilir.
Mesela sigarayı bırakmak veya alkolden uzaklaşmak isteyen birini düşünelim. Önceki hayatında bu kişinin sigara içtiğini/alkol kullandığını bilenlerin ona bunları teklif etmeleri oldukça mümkün. Ama eğer bu kişiler bırakma niyetinin farkında olurlarsa hem o kişinin aklını tekrar çelmemiş olur hem de daha çok destek verebilirler!
Not | Bazı kişiler hedeflerine sessiz bir şekilde odaklanır ve yola yalnızca kendiyle çıkar. Eğer kararlarını birileriyle paylaşmak sana iyi gelmeyecek bir şeyse, devamlılığı sağlamak için kararını her uyguladığında tik atacağın takvimler oluşturabilirsin, bu da seni motive edebilir!
Zaman ve Süreklilik
Hayatta yeni bir kararı uygulamaya geçirmenin düşünüldüğünden biraz daha zor olduğunu hepimiz ilk elden biliyoruz ama neyse ki bunu kolaylaştırmak için bir yol var! Bu yol, yapacağımız şeyi “zorunlu bir seçenek” hâline getirmek.
Profesör Seppo Iso-Ahola’nın bahsettiği bu yönteme göre çevrendeki eşyaları ve içinde bulunduğun ortamı yapmak istediğin işe göre uyarlamak, sana yapman gereken işi hatırlatıyor ve seni harekete geçiriyor.
Örneğin, hayatına sporu mu dahil etmek istiyorsun? O zaman etrafına sporu hatırlatacak eşyalar yerleştirmekle işe başla, mesela sandalyene ertesi sabah kullanmak için spor taytını bırak. Bu senin harekete geçmene yardımcı olan bir eylem olacak! Başka bir seçenek ise spora arkadaşlarınla gitme kararı almak olabilir, böylece arkadaşlarının seni çağırması da seni harekete geçirebilir.
Birkaç hafta bu şekilde devam ettiğinde artık 2022’nin yapılacaklar listesinde olan o yeni yıl kararın hayatına kendiliğinden girmiş olacak. Sandalyende taytın, kapında arkadaşın olmasa bile sen ne yapman gerektiğini bilecek ve ona yöneleceksin. Her şey mümkün, sadece biraz zaman!
Yaptığın Şeyden Keyif Alıyor Musun?
“Personality and Social Psychology” adlı dergide yayımlanan bir araştırmada, katılımcılara kararlarının sürdürülebilir olması için ne gerektiği sorulmuş. Yanıtlarda baskın olarak kişinin yaptığı şeyden haz alması ve aynı zamanda yaptığının önemli bir iş olması gerektiği çıkmış.
Diğer yandan, uzun vadede kararları sürdürebilmenin ise sadece haz almakla ilişkili olduğu bulunmuş. Belki de yaptığımız hata, bir kararı sürdürülebilmek için onun yalnızca önemli olması gerektiğini düşünüyor olmamızdır. Aslında haz alıyor olmamız onu sürdürülebilir kılmak için gayet yeterli!
Yeni yılda daha sağlıklı mı olmak istiyorsun? Bu kararı aldıysan kendine sevmeyeceğin, yemekten mutsuz olacağın sıkıcı yemekler yapmak yerine daha çok keyif alacağın ama aynı zamanda da oldukça sağlıklı beslenebileceğin tabaklar hazırlayabilirsin. Bunun için birkaç diyetisyen ve yemek bloggerı (bknz: Dyt. Bilge Sever, Beril Oymak) takip etmen veya beğeneceğin bir tarif kitabı alman yeterli!
Kendinle Arkadaş Ol
Birtakım kararlar alıyor ama onları uygulamakta güçlük mü çekiyorsun? 2022 Şubat ayında olduğumuzu hayal edelim; belki bu sene sportif olacağına dair kendine söz vermiştin ama henüz spora başlayamadın, iş hayatında daha aktif olacaktın fakat kendinde o gücü bulamadın ya da daha fazla kitap okuyacaktın ama bunun için bir türlü zaman ayıramadın…
Sana bir sır verelim: Bunlar gayet olağan durumlar! Böyle şeyler olduğunda kendini yıpratıp yeni yıl kararlarını mahvettiğini düşünüyor olabilirsin ama o iş aslında öyle değil. Kendinin de bir insan olduğunu, bazen yetersiz kalabileceğini ve hata yapabileceğini kabul et.
Kendinden mükemmeli beklemek zaten pek gerçekçi sayılmaz değil mi? Böyle zamanlarda kendine kızıp bu olumsuz örüntüyü devam ettirmek yerine, her şeyin mükemmel olmak zorunda olmadığının farkına var. Düzeninden biraz çıkmış olman hedeflerinden seni uzaklaştırmayacak. Buradaki kilit olay her şeyi mahvettiğin düşüncesini kafandan silip rutinine geri dönebilmek.
Unutma; hiçbir şey kusursuz olmak zorunda değil, önemli olan çabalar!
Bu süreçte kendinle arkadaş olmayı dene. Bir arkadaşına ayırdığın zamanı kendine de ayır, onun zor zamanlarında gösterdiğin anlayışı kendine de göster. Kendinle bir arkadaşınla konuşuyormuşsun gibi konuşmayı dene, arkadaşına söylemeyeceğin bir şeyi kendine de söyleme.
Belki 2022 için aldığın kararlara “öz şefkat”i de eklersin? Bu sana çok iyi gelecek, sen de fark edeceksin!
Sabancı Üniversitesi, Psikoloji bölümünde lisans eğitimine devam ediyor. Eğitiminin yanı sıra sürdürülebilir ve vegan bir hayat benimserken deneyimlerini ve öğrendiklerini aktarıp daha yeşil bir dünya için katkıda bulunmayı amaçlıyor.