Biyografi ve otobiyografi nedir?
Biyografi ve otobiyografi nedir, özellikleri nelerdir?
Biyografi ve otobiyografi sıklıkla karıştırılan kavramlar arasında yer alır. Fakat ikisi arasında temel farklılıklar vardır.
Ünlü bir yazarın, bilim insanının, profesörün, tarihçinin kısaca önemli insanların hayatını başka bir kimsenin yazmasına biyografi denir.
Otobiyografi ise; kişinin kendi hayatını anlattığı yazılardır.
İki yazı türünün de belirleyici özellikleri vardır.
Biyografinin özellikleri
Tarafsız ve gerçekçi olunmalıdır.
Yaşamı yazılan kişinin kendisi tarafından değil, onunla ilgili araştırma yapan, bilgi ve belgelere ulaşan veya onun yaşamına yakından tanıklık etmiş kişiler tarafından yazılır.
Kronolojik (zaman dizinsel) sıra izlenebilir.
Bilgi ve belgelere, kanıtlara dayandırılmalıdır.
Kariyer sırası izlenebilir.
Kişinin önemi ve benzerlerinden farkı belirlenmelidir.
Yaşam öyküsü yazılan kişinin doğum bilgileri, çevresi, eğitimi, kişiliği, arkadaşlık ilişkileri, sosyal yaşamı, evliliği ve mesleki alanındaki başarısına ulaşma süreci, ulusal ve uluslararası başarıları konu edilmelidir.
Taraflı bir tutum izlenmemelidir.
Kişinin yaşamını yüceltmeden ya da aşağılanmadan tarafsızca sergilenmelidir.
Asılsız bilgilere yer verilmemelidir.
Türk edebiyatında ilk biyografik eser, Malik Bahşi’nin Feridüddin-i Attar’dan çevirmiş olduğu “Tezkiretü’l-Evliya”dır.
Daha çok mesleklerine göre düzenlenmiş ve birden fazla kişinin biyografisinin yer aldığı tezkire, menakıb, vefeyat, devha, sefine, tuhfe, hadika, fihrist, silsilename, şairname, gazavatname, sicil gibi adlar altında birçok eser kaleme alınmıştır.
Menakıpname ya da velâyetname denilen eserlerde tarikat büyüklerinin, evliyaların, pir ve şeyhlerin olağanüstü halleri, kerametleri ve diğer kişisel özellikleri anlatılır.
Otobiyografi
Kişinin kendi hayatını anlattığı yazıya otobiyografi denir.
Otobiyografide doğumdan itibaren otobiyografinin yazıldığı ana kadar yaşananlardan anlatmaya değer olanlar yazılır.
Edebiyat, sanat, siyaset, spor vb. alanlarda ünlü bir kişi; diğer insanlarca bilinmeyen yönlerini, başarısını nelere borçlu olduğunu ve nasıl kazandığını anlatmak amacıyla otobiyografisini yazar.
Otobiyografi her ne kadar öznel bir anlayışla kaleme alınsa da gerçekler göz ardı edilmemelidir.
Otobiyografi düşünsel planla yazılır.
Otobiyografi, belgelere dayanılarak yazılır. Rivayetlere ve tartışmalara yol açacak bilgilere yer verilmez.
Derlenen bilgiler bilimsel araştırma yöntemiyle bir araya getirilmelidir.
Otobiyografide kişi kendini anlatır.
Otobiyografi Çeşitleri
Kontrolsüz otobiyografi:
Kişinin kendisi hakkında her konuda istediğini serbestçe yazabilmesidir.
Kontrollü otobiyografi:
Kişinin belli bir konu etrafında örneğin aile özgeçmişi ve ilgileri hakkında serbestçe yazabilmesidir.