Ülkeleri birbirinden ayıran sınırlara konulan son teknoloji duvarların sayısı gün geçtikçe artıyor. Silahsızlanma ve barışla ilgili konularda çalışmalar yürüten İspanyol araştırma merkezi Centre Delas’ın istatistikleri, son 50 yılda dünya çapında 67 sınır duvarı inşa edilirken, her 10 kişiden 6’sının bu duvarlardan birine sahip bir ülkede yaşadığını ortaya koydu.
Ulusötesi Enstitüsü tarafından ortaklaşa çalışma yürütülen bu raporda, AB ve Schengen Bölgesi üye devletlerinin, şimdiye kadar yaklaşık bin kilometre uzunluğunda duvar inşa ettiği de bilgiler arasında yerini aldı.
Akademik bir dergi olan Asia Minor Studies’te yayınlanan makaleye göre ise devletlerin set çekme amaçlarının arkasında; göçün yüzde 32, terörizmin yüzde 18, mal ve insan kaçakçılığının yüzde 16, uyuşturucu kaçakçılığının yüzde 10, toprak anlaşmazlıklarının yüzde 11 ve yabancı militanların ise yüzde 5 payı var.
Pastada en büyük dilimi alan göçün, ciddi sayılara ulaşan mülteci krizlerine sebep olduğu, bunun da örülen duvar sayısında artış yaşattığı Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği’nin (UNHCR) de verilerine yansıdı.
UNHCR‘nin 2021’de hazırladığı rapora göre dünya üzerinde şiddet ve insan hakları ihlallerinden kaçanların sayısı 82 milyonu aşarak en üst seviyeye ulaştı. Bu rakam 2011’e kıyasla yüzde 50 daha fazla olarak kayıtlara geçerken, son 10 yılda yaklaşık 12 yeni duvar, yasadışı göç hareketini engellemek için Avrupa sınırlarına inşa edildi.
2011’de Suriye’de yaşanan iç savaşın akabinde Yunanistan‘ın sınıra 80 kilometrelik bir duvar çekmeye karar vermesinin ardından Avrupa’da da yıllar içinde yükseltilen engellerin sayısı artış gösterdi. Halen inşaatı devam edenlerle beraber bölgede toplam 16 sınır seti var.
Bariyerlerin en sık olduğu bölge ise Avrupa’nın giriş kapılarından biri niteliğindeki Balkanlar coğrafyasında görülüyor. Balkanlar rotasını mültecilere kapatarak Schengen bölgesine girişi engellemek için harekete geçen Slovenya’nın 2015 yılında yaptığı duvar, Avrupa’nın en uzun bariyerlerinden biri. Macaristan, yüz binlerce sığınmacıyı Slovenya’ya yönlendirmek için Hırvatistan sınırını kapatmıştı. Buna karşılık Slovenya, rotayı engellemek amacıyla Hırvatistan sınırına dikenli tel çit çekti. Yunanistan’dan Batı Avrupa‘ya uzanan güzergahı kapatma çabalarının bir parçası olan duvar, 220 kilometre olarak inşa edildi.
Kuzey Makedonya’nın da buna benzer bir önlem alarak artık hiçbir göçmenin Yunanistan sınırından geçmesine izin vermeyeceğini söylemesi 13 bin göçmenin Makedonya-Yunanistan sınırında mahsur kalmasıyla sonuçlandı.
Aradan geçen 7 yılda da benzer görüntüler yaşanmaya devam etti. Son yıllarda ülkelerindeki savaştan, yoksulluktan ve zulümden kaçan mülteciler, Avrupa’ya güvenli ve yasal geçişin bulunmaması nedeniyle kaçak yollarla geldikleri sınırlarda sıklıkla dikenli tel, elektrikli metal bariyerler veya beton duvarlarla karşılaştı. Milenyuma kadar sınırlarda genellikle gözlem kuleleri, giriş-çıkış kontrol noktaları bulunurken artık ülkeler, havada, karada ve denizde devriye gezen birliklerini, insansız hava araçlarını, dijital gözetim yapılanmalarını, gemi ve denizaltılarını konuşlandırarak sınırlarını militarize ediyor.
Meriç nehri boyunca Yunan-Türk sınırında görev yapan FRONTEX de karada görevlendirilen özel birliklerden biri. Adının açılımı “Avrupa Birliği Üye Ülkelerinin Dış Sınırlarının Yönetimi için Operasyonel İşbirliği Ajansı” olan ve AB ülkelerinden gelen asker ve polislerden oluşan FRONTEX, AB sınırlarının yasadışı göçmenlere karşı ‘korunmasında’ görev alıyor. Bu görevler birçok mültecinin kötü şartlar altında sınırların dışında kalmasıyla hatta zor kullanarak itilmeleriyle sonuçlanıyor.
Göçmenlere uygulanan sert müdahalelerin en yakın örneği 2 Şubat’ta Türkiye İçişleri Bakanı Süleyman Soylu tarafından duyurulmuştu. Soylu, Edirne’nin İpsala ilçesinde Yunan sınır birlikleri tarafından geri itilmiş 22 göçmenden 12’sinin donarak hayatını kaybettiğini açıkladı.
2021’de Polonya üzerinden AB’ye geçme ümidiyle Belarus sınırında bekleyen göçmen grupları da aynı kaderi paylaştı. Polonya güvenlik güçlerinin soğuk havalar da dahil olmak üzere TOMA’lar, göz yaşartıcı sprey ve ses bombaları ile müdahale ettiği mültecilerde çeşitli hastalıklar ve korona başlamıştı. Şu an durum stabil olsa da 16 Aralık 2021’de Belarus’a kaçan ve siyasi sığınma hakkı talep eden Polonyalı asker Emil Çeçko, eski silah arkadaşlarının sınır bölgesinde 240’tan fazla göçmeni öldürdüklerini belirtti.
2021 Aralık ayının başlarında Polonya, 2022’nin Haziran ayına kadar tamamlanması beklenen yaklaşık 185 kilometre uzunluğunda bir duvar inşa etme projesi ile sınırlarını kapatıyor. Duvarın 5 buçuk metre yüksekliğe sahip olacağı, inşasında 50 ton çelik kullanılacağı, tel örgüyle destekleneceği, son teknoloji elektronik ve kamera sistemleriyle donatılacağı, ayrıca 22 kapıya sahip olacağı açıklanmıştı.
UNHCR’nin raporunda en çok göç eden uyruğun, Suriye’de patlak veren iç savaş nedeniyle 6.8 milyon mülteci ile Suriye’den olduğu tespit edildi. Göçe bağlı olarak ülkelerdeki Suriyeli sığınmacıların sayısı da giderek artış gösterdi. Bununla birlikte Yunanistan’da bulunan göçmen sayısı 103 bin olarak kayıtlara geçirerken, Türkiye’nin Yunanistan’dan yaklaşık 38 kat daha fazla mülteciye ev sahipliği yaptığı da UNHCR tarafından açıklanan veriler arasında. Türkiye son resmi rakamlara göre 3.7 milyon kişi ile en fazla göçmen barındıran ülke olarak listelerde ilk sırada yerini alıyor.
Diğer bir yandan, Ocak ayı itibariyle Göç İdaresi Başkanlığı’nın istatistikleri, son dönemde gelmeye devam eden düzensiz göçmenlerin en çok Afganistan uyruklu olduğunu gösterdi. Ağustos ayında Afganistan’da Taliban yönetiminin başa geçmesiyle güçlenerek çoğalan göç dalgaları, hali hazırda bulunan mülteci nüfusuyla da birleşince Türkiye’yi güvenlik konusunda önlemler almaya itti. Sınırlarını güvenlik altına alarak kayıtsız göç dalgasını önlemek için harekete geçen Türkiye, İran sınırına toplam 64 kilometre duvar inşa etmenin yanı sıra kritik bölgelere de jiletli tel çekti. Türkiye’nin daha önce Suriye’deki savaşın ardından gelebilecek tehditlere karşı yaptığı duvar, 564 kilometre ile dünyanın en büyük 3. duvarı olma özelliği taşıyordu.
Elbette ki ülkelerin duvarlarına set çekmesinin tek sebebi göç dalgaları da değil. Kaçak göçmenlerin yanı sıra uyuşturucu, mal ve insan kaçakçılığı akışının yoğun yaşandığı Meksika ile ABD sınırı da buna örnek oluşturuyor. Mevcut çitin 7 milyar dolara mal olduğu projeye ilaveten, Eski ABD Başkanı Donald Trump’ın, “aşılamaz, büyük, yüksek, güçlü ve güzel” bir duvar inşa etmek istemesi en önemli seçim vaatlerinden biri oldu. Uzmanlara göre yaklaşık 22 milyar dolara mal olacağı söylenen duvar, ciddi tartışmaları da beraberinde getirdi. Trump’ın güvenlik güçlerine gerekirse ‘öldürücü güç’ kullanmaları emrini vererek, “Kendinizi çok rahat sanmayın, güvenlik güçlerimiz ve yeni yasalarımızla yakında ayrılacaksınız” gibi söylemlerde bulunması, insan hakları savunucularının da tepkisini çekmişti. Biden’ın seçilmesinden sonra ise bu sözleşmeler iptal edildi.
Hudutlarda alınan önlemlerin bir kısmı ülkelerin kendi sermayesinden karşılanırken Avrupa’ya giden göç yollarında ise AB, surların inşası için ülkelere fon desteğinde bulunuyor.
En çok duvar örülen 2015 yılında, bu tür yapıların inşa edilmesi AB ülkelerine 238 milyon euroya mal oldu. Yalnızca Macaristan’ın Balkanlar’dan girmeye çalışan mültecileri dışarıda tutmak için 2015 yılında harcadığı meblağ 1.64 milyar euro olarak açıklandı. 27 ülkeden oluşan AB ise Türkiye’ye 4 yılda toplam 6 milyar euro yardım sağladığı bir anlaşma imzalamıştı.
2021’in son aylarında, çoğunluğu Orta Doğu’dan gelen on binlerce insanın, Avrupa’ya geçme umuduyla, keskin soğuklarda kamp kurarak Belarus-Polonya sınırına gelmesinden sonra AB’de ‘duvar’ fikri yeniden gündeme oturdu. Halen devam eden ‘Belarus sınırına dikenli tel döşenme’ projesi ise Litvanya’ya 152 milyon euro, Polonya’ya 353 milyon euroya mal olacak.
Dünyanın diğer yerlerinde çeşitli sebeplerle ve yöntemlerle oluşturulmuş olan duvarlar, elektrikli teller ve hendeklerin başlıcalarını Sputnik derledi.
İsrail’in Batı Şeria Duvarı
İlk olarak 2002’de inşa edilen Batı Şeria Duvarı, İsrail’i Filistin topraklarından ayıran ve sembolik olarak görülen önemli bir yapı. İsrailliler bu duvara ‘ayrılık bariyeri’ adını verdiği beton duvar yaklaşık 70 kilometre uzunluğunda.
Suudi Arabistan- Yemen çiti
2013 yılında batıda Kızıldeniz kıyılarından doğuda Umman’ın kenarına kadar uzanacak şekilde bin 800 kilometrelik çit inşa eden Suudi Arabistan, Irak sınırına da yaklaşık bin kilometrelik bir sınır çiti ve hendek sistemi kurmuş durumda.
Güney Afrika-Mozambik çiti
90’lı yıllarda 3 bin 500 volt elektrik verdiği çitlerler nedeniyle 89 mültecinin ölümüne sebep olan ve uluslararası kınama alan Güney Afrika Cumhuriyeti, eleştirilerin hedefi olmuştu.
Kenya-Somali duvarı
Kenya, artan gerilimi azaltmak amacıyla, komşusu Somali’den gelen radikal grupların akışını durdurmak için yaklaşık 700 kilometre uzunluğunda çitler, hendekler, beton bariyerler ve gözlem direklerinden oluşan bir duvar inşa etti. Projenin bir kısmı yolsuzluk iddiaları nedeniyle tamamlanamadı.
Cezayir-Libya duvarı
Cezayir kısa süre önce, radikal gruplara karşı Libya’dan ülkeye girmesini engellemek için 120 kilometrelik bir sınır duvarı inşası ile sonuçlanan büyük bir terörle mücadele girişimi başlattı. 3 metre yüksekliğinde ve dikenli tellerle çevrili olan duvar, 965 kilometrelik ortak sınırın en göz önünde olan kısımlarını kaplayacak.
Pakistan-Afganistan çiti
2017’de Pakistan ordusu, aralarında bir boşluk olacak şekilde birbirine paralel uzanan ve üzeri dikenli tel bobinlerle çevrili çitler inşa etti. Askerler tarafından korunan bariyer ayrıca yüzlerce kale ve sınır karakolunu da içeriyor.
Çin- Kuzey Kore
Kuzey Kore’den Çin’e yasadışı göçü engellemek için hem Çin hem Kuzey Kore tarafından sınırın pek çok noktasında çit ve teller bulunuyor.
Nepal-Hindistan lazer çiti
Nepal ve Hindistan’ı ayıran bariyer, tamamlandığında “davetsiz misafirleri” lazerlerle uzaklaştıran bir yüksek teknoloji projesi olacak. Şu anda kaçakçılar için gözde geçiş noktaları olarak hizmet veren bölgelerde yürürlükte olan pilot program, yakında kalan sınırın çoğuna yerleştirilecek.
Selin Uludağ – Sputnik News