KAREKTER AŞINMASI
Değerli okurlarım, yaşamakta olduğumuz ve sürekli değişim içindeki dünyada her geçen gün yeni tanımlamalar, yeni kavramlar ve yeni uygulamalarla karşılaşmaktayız. Özelliklikle ekonomi, sosyoloji, psikoloji, edebiyat gibi disiplinlerde daha sıkça görmekte olduğumuz bu kavramları birbirinden bağımsız olarak düşünmemiz olasılık dışıdır. Biri, diğerini mutlaka olumlu ya da olumsuz yönde etkilemektedir ve bu etkileşim toplumu ve de önemli ölçüde çalışan kesimi etkilemektedir.
Bu kavramlardan bir olan ve “Karakter Aşınması” ve aynı adlı kitabın yazarı Sosyoloji Prof. Richard Sennett kitabında “Yeni Kapitalizmde İşin Kişilik Üzerindeki Etkileri” ni araştırmış ve yazmış.
Yeni ekonomik düzenin büyülü sözcüğü “değişim”in doğası gereği,
- Nedir, insanlara nasıl yansıyor?
- Her zaman kısa vadeye endeksli bir ekonomide kişi nasıl kalıcı değer ve hedeflere sahip olabilir?
- Her an parçalanan veya sürekli yeniden yapılanan kurumlarda, kişi kendi kimliğini ve yaşam öyküsünü nasıl oluşturabilir?
Küreselleşme olgusunu makro düzeyde inceleyen birçok kitap yayımlandığı halde, bu sürecin mikro düzeyi, insan karakteri üzerindeki etkileri pek az incelendi. R.Sennett, “Karekter Aşınması”ona göre sermayenin, günümüz ekonomisinin bütün dünyaya yayılmış dalgalı denizlerinde “hızlı kar”ın dışında bir amacı yok; şirketlerini piyasadaki anlık değişimlere müdahale edecek biçimde esnekleştirip, yeniden yapılandırıyor.
- Kişilerden, sürekli kendisini yenilemesini,
- Seyyar olmasını,
- Risk almasını,
- Rekabet becerisini geliştirerek yırtıcı bir karakter edinmesini,
- Takım çalışmasında uyumlu olmasını bekliyor.
Ancak eski kapitalizmin rutin ve monoton yapısına karşı savunulan bu politikaya yakından bakıldığı zaman sadece eski iktidar yapılarının rengini değiştirdiği görülüyor. Çalışan için işin esnekliğinin anlamı ise;
- Yaşam boyu iş güvencesinin yok olması,
- Sürekli iş ve şehir değiştirerek yön duygusunu yitirmek;
- İstikrarlı işlerin yerini geçici projelere bırakması ve bir işten diğerine,
- Dünden yarına sürüklenen yaşam parçacıklarından beslenen,
- Rekabetin körüklediği “güvensizlik” ve kayıtsızlık duygusu… Ve bir de karakter aşınması…
Oysa insan karakteri, duygusal deneyimlerimizin uzun vadeli olması ve başkalarıyla girdiğimiz ilişkilere yüklediğimiz etik değerler üzerinden gelişir. Karakter, içsel bütünlük, ilişkilerde karşılıklı bağlılık ve uzun vadeli bir hedef için çaba harcamak biçiminde kendini gösterir. Yeni kapitalizm ise; güvenmeyi, bağlanmayı ve uzun vadeli planlar yapmayı karlı bulmaz, reddeder.
Richard Sennett “Karakter Aşınması”nda gelişmiş bilgisayarlarla üretilen ekmeğin kalitesinden çok, ekmeği yiyenlerin hayatına bakıyor ve soruyor: “Bu sistem insanın yaşamına değer ve anlam katıyor mu?” Ve ekliyor “değişim, kitlesel ayaklanmalarla değil, ihtiyaçlarını birbirleriyle paylaşan insanların arasında, toprakta yeşerir”. İnsanları birbirleri için kaygılanmaz hale getiren bir rejimin (Yeni Kapitalizm) meşruiyetini uzun süre koruyamayacağından eminim. (Bu yazım, ikinci paragraftan bu satırlara kadar bir alıntıdır.)
Kaynak: Sosyolojide Yakın Dönem Gelişmeler - Anadolu Üniversitesi Yayınları 2019 Eskişehir
Richard Sennett’in Kararkter Aşınması: Yeni Kapitalizmde İşin Kişilik Üzerindeki Etkileri
(İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2002)
Tüm okurlarımın “Ramazan Bayramlarını” içtenlikle kutlarım. Sağlıkla ve sevgiyle kalın.