En iyi erkek oyuncu ve en iyi yardımcı kadın oyuncu dallarında Oscar adayı olan yapıt, yenilikçi yönetmen Darren Aronofsky’nin katkısıyla spor filmine dair bütün bildiklerimizi tersine çevirerek tür içinde bir devrime imza atıyor. Spor filmi nasıl çekilir hepimiz biliriz. Merkezde bir karakter vardır. O kişi, sosyal sorunlarla mücadele eder ya da etmez. Ediyorsa da bir çıkış yolu arar. Bu yolu sporla açar. Bir spor dalıyla sınıf atlama şansı yakalar. Bunu yaparken de araya, zaman zaman
En iyi erkek oyuncu ve en iyi yardımcı kadın oyuncu dallarında Oscar adayı olan yapıt, yenilikçi yönetmen Darren Aronofsky’nin katkısıyla spor filmine dair bütün bildiklerimizi tersine çevirerek tür içinde bir devrime imza atıyor.
Spor filmi nasıl çekilir hepimiz biliriz. Merkezde bir karakter vardır. O kişi, sosyal sorunlarla mücadele eder ya da etmez. Ediyorsa da bir çıkış yolu arar. Bu yolu sporla açar. Bir spor dalıyla sınıf atlama şansı yakalar. Bunu yaparken de araya, zaman zaman duygusallık ve aksiyon da girer. Böylece anlatı yapısı, iyiden iyiye dikkat çekici ve rahat izlenir hale gelir. Sonuç olarak bu sporcu ya başarıyı yakalar ve mutlu olur, ya da belli oranda başarıya ulaşır ve hayata umutla bakar.
Bu sefer spor filmini tersyüz etmiş
Daha önce sinema dünyasına “Bir Rüya için Ağıt” (“Requiem for a Dream”) ve “Kaynak” (“The Fountain”) gibi iki başyapıt armağan eden Darren Aronofsky, spor filminin bu tekdüzeleşen iskeletinden haberdar olmalı ki, bu sefer elini türe atmış.
Önceki filmlerinin aksine fantastik ve formalist sulardan son derece dingin bir yola sapmış. Bunun da ana sebeplerinden biri elbette farklı bir şeyler yapabileceğini kanıtlamak. Ama bu filmi çekerken de ana sinema anlayışına hakim olan ‘yapıbozuculuk’u yine yanına almış. “Şampiyon”, aynı yıl içinde çekilen “Sugar” ile birlikte spor filmlerinin kalıplarını yıkıp yeniden inşa etme peşinde koşan iki eserden biri.
Bu doğrultuda da öncelikle ‘elimdeki öyküyü ‘nasıl bir görsel yapıyla sinemada canlandırabilirim?’ sorusunun üzerine kafa patlatmış Aronofsky. Bu doğrultuda da Görsel ve dramatik anlamda belli kararlar almış.
Görsel olarak John Cassavetes’in yolunu izleyip el kamerası kullanmayı, uzun planlara başvurmayı ve kamerayı daha çok ana karakterin arkasına yerleştirmeyi düşünmüş.
Tabii neredeyse hiç yapay müzik kullanmayarak da ‘ana karakterin dramı’nı abartmamayı tercih etmiş. Bu sallanan kamerayı da zaten o karakterin buhran ruh hali için kullanmış. Zira filmin açılış sekansı bile onun arkasında duran kameranın geniş açıdan olayı resmetmesi ile gerçekleşiyor.
Yani aslında Aronofsky, önceki filmlerinde yaptığı üslup oyunlarına burada başvurmuyor. Aksine en düz ve sade filmiyle çıkıyor karşımıza. Bunu yaparken daha çok dramatik yapıyla oynamayı tercih ediyor.
Yönetmenin esas özelliği olan ‘görsel üslupta yenilik yapma’ eğilimi bu sefer ‘dramatik yapıyı postmodernize etme’ye kaymış durumda. Bunun da sebebi elbette spor filmi kalıplarının böyle bir ideolojiyle farklı bir konsepte oturtulabileceğini düşünmüş olması. Buna istinaden de ‘standart bir yönetmenlik ideolojisi’ne sahip olmadığını söyleyebiliriz Aronofsky’nin.
Yönetmen, ilk olarak spor filmlerinin ana karakterinin mantığını ve başarı hikayesinin gidişatını değiştirmiş. Öyle ki boks, beyzbol, Amerikan futbolu, futbol ve basketbol gibi sporların üzerine aktığına tanık olduğumuz alt tür için bu sefer Amerikan güreşi seçilmiş.
Amerikan güreşi de belli bir ligi veya turnuvası olmayan ama halkın verdiği destek için yapılan bir spor. Daha çok da gösteri tarafıyla öne çıkıyor. Yani çok ciddiye alınan, başarı elde edilebilecek veya madalya kazanılabilecek bir durumu yok. Aksine izleyicinin desteğini almak üzerine kurulu.
Başlı başına bir anti-kahraman
Bu doğrultuda da zaten bu sporu yapanlar belli anlaşmalar imzalayarak ringi bir ‘eğlence alanı’na çeviriyorlar. Böyle olunca da karşımıza çıkan film ne bir başarı öyküsü sunuyor, ne de özdeşileşilebilecek standart bir ana karakter veriyor elimize.
Öyle ki Mickey Rourke’un canlandırdığı karakter, kızını ve eşini terketmiş, kendini işine vermiş 40-50 yaşlarında bir adam. Yani ne elde edecek başarısı kalmış ne de atlayacak sınıfı. Onun amacı tamamen duygusal. Seyircisinin ya da fanatiklerinin kendisine verdiği destekle gururu okşanarak hayatını idame ettiriyor. Bir karavanda yalnız yaşaması da hayattan izole edilmiş halini ortaya koyuyor. O bir anti-kahraman aslında.
Randy ‘The Ram’ Robinson’ın ismi takma olduğu gibi, yüzünün yapısı da Mickey Rourke’un katkısıyla yapay. Karakter, herhangi bir bağ kurabileceğimiz fiziksel özelliklere de sahip değil. Zaten kendisinin de güreş sporu dışında kimseyle duygusal bir bağı yok. Yani o, Amerikan spor filmlerinde gördüğümüz rakip kötülerden veya sokakta yaşam mücadelesi veren anti-kahramanlardan biri esasen.
Aronofsky bizi bir alt kültür mensubunun hayatına sokuyor zaten. Yani yıllar önce Spike Lee’nin siyahlar için yaptığını yapıyor aslında. Aşık olduğu kadını ise bir striptizciden seçip, onu da ikinci anti-kahraman olarak yerleştiriyor filminin omurgasına.
‘The Ram’in güreş maçları sonrasında vücudunun kan içinde kalmasını sonuna kadar istismar ederek kullanması veya Marisa Tomei’nin striptizci karakterinin sahnede işini yaparkenki anlarına çokça başvurması da seks ve şiddetle ilgili cesur bir yol almasını da sağlıyor “Şampiyon”un. Yani filmin, bir anti-kahramanlar galerisi olmasının yanında, bir taraftan da aile ve yalnızlık ile ilgili belli dertleri var.
Spor filmi değil karakter draması gibi
“Şampiyon”, spor filminin gereklerini yerine getirmekten çok bir adamın tutkusu ile ailesi arasında yaptığı tercihe odaklanıyor. Buradan da zaten, filmin sonundaki ölüm kavramına farklı bir yaklaşım getiren çarpıcı intihar sahnesini çıkıyor.
Kalp krizi geçirse de tutkusundan yani güreşten kopamayan karakterimiz, ringte intihar ederek aslında aşkıyla yüzleşmiş oluyor. Onun ‘ölüm olursa ringte olsun’ diye düşünen beyin yapısı, biraz da sistemin içindeki iletişimsizliği ve ‘yaşamak için iş sahibi olun!’ dayatmasına eleştirel bir bakış atıyor.
Lafın özü, izlediğimiz film aslında akla Cassavetes’in karakter dramalarını getiriyor. Zaten Aronofsky “Bir Rüya İçin Ağıt” için de Cassavetes’i temel aldığından, bu durum garipsenmemeli. Spor filmine o kodlamaları sokunca da elbette izleyicinin istediği hiçbir şeyi eline vermeyen sırfen sosyal kesim, psikoloji ve duygular üzerine bir yapıt çıkıyor karşımıza.
“Şampiyon”, belki görsel olarak üslup yenilikleri yapmıyor ama spor filmi kalıplarının standart özelliklerini tersyüz ettiğine şüphe yok. Sonunda ölümle ilgili bir şeyler söyleyerek Bergman, Tarkovsky gibi ustaların temasal zeminini de üzerine alması bir tarafta, onların filmleri kadar da derinlikli olmayı beceriyor... En büyük avantajı da buradan geliyor zaten...
Künye:
Şampiyon (The Wrestler)
Yönetmen: Darren Aronofsky
Oyuncular: Mickey Rourke, Marisa Tomei, Evan Rachel Wood
Süre: 112 dk.
Yapım Yılı: 2008
Türkiye standartlarının dışında bir kara film
Deneyimli sinema insanı Mehmet Güreli’nin bu ilk filmi, Türkiye’de çok fazla rastlamadığımız kalıplarda bir kara film. Peyami Safa’nın ‘Selma ve Gölgesi’ adlı romandan uyarlanan yapıt, akıllara 1940’ların Amerikan kara filmlerini getiriyor. Bu yolda da karşımıza atmosferi iyi kurulmuş bir film çıkarmayı beceriyor. Özellikle son 40 dakikada ‘aşk üçgeni’ için yarattığı gizemli yapı dikkat çekici...
Temelde tehlikeli bir kadının yani kara filmdeki femme fatalein iki erkeği birbirine düşürmesini anlatan yapıt, özellikle gizemli cinayet sahnesi gibi belli görsel anlarıyla da dikkat çekmeyi beceriyor. Tabii bunda femme fatalei canlandıran Görkem Yeltan’ın da payı büyük. Ama elbette Güreli’nin hem dramatik hem de görsel bazı sorunları var. İlk bölümde 1940’ların İstanbul’unun görselleştirilmek için basit ve yaratıcı bir çözüm bulsa da, bunun zaman zaman iğreti durup düşük bütçeyi ortaya çıkarması gibi...
Künye:
Gölge
Yönetmen: Mehmet Güreli
Oyuncular: Görkem Yeltan, Mehmet Ali Alabora
Süre: 85 dk.
Yapım Yılı: 2008
İki sahtekar bir beşikte!
Geçtiğimiz yılın Oscar adayı “Avukat”ın (“Michael Clayton”) yönetmeni Tony Gilroy imzalı yapıt, sistem karşıtı bir dolandırıcılık filmi sunuyor. Clive Owen ile Julia Roberts’ın başrollerinde oynadığı film, özellikle yönetmenlik açısından iyi çekilmiş sahnelere sahip. CIA ve FBI’da ajanlık yapan iki düşmanın beraber yaptıkları planla yol alan yapıtta, ‘aşık ajanlar’ kavramının hakimiyeti var. Bu yönüyle de “Bay ve Bayan Smith”i akla getiriyor.
Ancak daha çok dolandırıcılık kavramının üzerine giderek iki önemli şirketi sömüren bir çifte dönüşüyor bu isimler sonradan. Bu noktada da o filmden ayrılıp bol entrika ve ikiyüzlülük içeren bir yapıta dönüşüyor “Sahtekarlar”. Fakat bağımsız ruhlu Gilroy’un bu projeye bir boy büyük geldiğini, bu sebeple de bir stil karmaşası yaşamaktan kurtulamadığını da ekleyelim. Zira dağınık bir dolandırıcılık filmi olmaktan kurtulamıyor ne yazık ki film. Bu sebeple de inandırıcılık, tempo ve ton sorunu çekiyor.
Künye:
Sahtekarlar (Duplicity)
Yönetmen: Tony Gilroy
Oyuncular: Clive Owen, Julia Roberts, Paul Giamatti, Tom Wilkinson
Süre: 118 dk.
Yapım Yılı: 2009
2008’in ödül şampiyonlarından!
IRA ile ilişkilendirilmiş olan filmde, Bobby Sands’in insanlık dışı muamelelere maruz kalışı ele alınıyor. Mahkumların yıkanmama eylemleriyle ilerleyen direnişleri, altı hafta süren açlık grevi ile daha da güçleniyor. Hayatı mücadele ile geçmiş Sands’ın, kendi vücudunu yaşamının son savaş alanı olarak görmesiyle ortaya çıkan dramatik süreç gözler önüne seriliyor.
Cannes’da Altın Kamera, Venedik’te Gucci Ödülü, BAFTA’larda En İyi Genç Yetenek Ödülü, İngiliz Bağımsız Film Ödülleri’nde ise üç önemli ödül alan yapıt, emektar Amerikalı oyuncu Steve McQueen ile aynı ismi taşıyan bir yönetmene sahip. 2008’in en iyi filmleri arasında sayılan bu çarpıcı İrlanda filmini kaçırmamakta fayda var!
Künye:
Açlık (Hunger)
Yönetmen: Steve McQueen
Oyuncular: Michael Fassbender, Stuart Graham, Helena Bereen
Süre: 96 dk.
Yapım Yılı: 2008
Kült yönetmenden şenlikli bilimkurgu
Las Vegas’lı taksi sürücüsü Jack Bruno’nun hayatı, otomobiline Sara ve Seth adlı iki genci almasıyla bir anda değişir. Zira Jack, gençlerin otomobiline binmesiyle birlikte sıradışı paranormal güçlere sahip olduğuklarını anlayacaktır. Peşlerine acımasız katillerin düştüğünü öğrenince ise onları kötü niyetli takipçilerinden korumaya çalışır.
30’ların kült müzikalinin “Reefer Madness”in hiç beklenmeyen yeniden çevrimini dahi üreten uçarı yönetmen Andy Fickman, kendisine uygun ‘uçluk’ta bir filmle karşımızda. Bu sefer bir uzaylı istilası komedisine el atmış durumda yönetmen. Başrollerde The Rock, Carla Gugino gibi isimler mevcut. Türkçe dublajlı ve altyazılı kopyalarıyla izlenebilecek film, bol eğlence ve fantastik öğe vaat ediyor.
Künye:
Sihirli Dağ (Race to Witch Mountain)
Yönetmen: Andy Fickman
Oyuncular: Dwayne Johnson, Anna Sophia Robb, Carla Gugino
Süre: 98 dk.
Yapım Yılı: 2009
‘Dört nala’ bir katil
Aidan, eşinin ölümünden sonra oğulları Alex ve Sean’dan uzaklaşmış, katı bir dedektiftir. Kendisini bir anda İncil’de geçen ve Mahşerin Dört Atlısı’nı temel alan sapık seri cinayetleri araştırırken bulur. Davada açığa çıkan her yeni bilgiyle uğraşırken dört şüpheli arasındaki sarsıcı bağlantıyı keşfeder. ‘Dört Atlı’, birbiriyle bağlantısı olmayan dört kurban anlamına gelmektedir.
İlk filmi “Spun” ile sinemada video klip estetiğini kullanan yönetmenlerden biri olduğunu ispatlayan Jonas Akerlund’ın bu ikinci uzun metrajlı filmi, korku motifleri taşıyan bir polisiye. Başrollerinde Dennis Quaid ve Zhang Ziyi’yi bulunduran yapıt, ülkemizde ABD’den sadece iki hafta sonra vizyona giriyor.
Künye:
Mahşerin Dört Atlısı (The Horsemen)
Yönetmen: Jonas Akerlund
Oyuncular: Dennis Quaid, Zhang Ziyi, Lou Taylor Pucci, Chelcie Ross
Süre: 110 dk.
Yapım Yılı: 2009
Şu anda 1 kullanıcı bu konuyu görüntülüyor. (0 kayıtlı ve 1 misafir)