Psk.Hayriye Öztuğrul (Güler)
Sorumluluk duygusu, herhangi bir işin, olayın veya durumun sahiplenilmesidir. O durumun her yönüyle o şahsa ait olmasıdır. Yapılması gerekenlerin farkında olması ve sonuçlarını üstlenmesidir.
Sorumluluk sahibi kişi çevresine daha kolay uyum sağlar. Çünkü başkalarının hakkına, kendi sınırlarının özgürlüklerinin nerede başlayıp nerede bittiğine dikkat eder. Yaptığı işle ilgili inisiyatif kullanabilir. Kimseye hesap vermek zorunda olmasa bile vicdanına hesap vermeyi bilir.
Sorumluluk duygusunu edinmiş çocukların gelişim kapasiteleri daha yüksektir. Çünkü o an için gerekli ve faydalı olan şeyi düşünmeyi öğrenmişlerdir. Bu öğrenme anne-babanın kendi içerisinde tutarlılık gösteren, çocuğun karar vermesi ve uygulamasına fırsat tanıyan özelliklerde olmasına bağlıdır. Çocuğun sorumluluğu öğrenmeye başlayacağı yaşlar çok küçük yaşlardır. Bu zamanlarda ebeveyni ‘sen küçüksün’ , ‘ aman düşürüp kırarsın’ , ‘canın acır’ gibi ifadelerle cesaretini kırar, denemesine ve o an sorumluluk almasına izin vermezse, yaşı büyüdüğünde diğer işlerini ondan beklemesi anlamsızlaşmaktadır.
Çocuğun bazı davranışları öğrenmesi, bazı becerileri geliştirmesi için kritik dönemleri vardır. Örneğin, tuvalet alışkanlığını kazanabilmesi için kritik dönem 2-3 yaştır. Bu dönemde çocuk öğrenmeye hazır olur. Bu zaman geciktirildiğinde alışkanlığı kazanmak zorlaşabilir. Bu gibi örnekler çoğaltılabilir. Özetle çocuğun hangi yaşta neleri yapabilir hale geldiğini iyi anlamak ve ona göre deneme imkânları sunmaktır.
Erken yaşlarda sorumluluk duygusu gelişmeye başlamayan çocuk büyüdüğünde ve sorumlulukları daha da arttığında kaçmaya başlayacaktır. Okulda çok yoruluyorum, derslerim var, canım istemiyor gibi farklı bahaneler ileri sürerek yapabileceği ne varsa yapmayı reddeder. Neticede kendi kendini yönetemeyen, eksik yönlerinin farkına varıp düzeltemeyen, gelişimi için faydalı olacak davranışları seçemeyen tv. internet vb. iletişim araçlarının akıp götürdüğü suya takılan çocuklar ortaya çıkar.
Tüm bunların karşısında ebeveynlerin elzem olarak yapmamaları gereken bir şey var: Fazla Merhamet. Aşırı korumacılık, merhamet ve fedakârlık çocukların sorumluluk duygularını köreltmekte, bununla birlikte onları asalaklaştırmakta.
Kişilik gelişimleri, huzurlu bir hayat sürmeleri için çocukların sorumluluk duygularının gelişimini desteklemek gerekmektedir. Bunun için yapılabilecekler şöyle özetlenebilir:
Çocuğun yaşına, özelliklerine ve yeteneklerine uygun sorumluluklar verilmelidir.
Sorumluluklarını yerine getirmediğinde çok sık uyarılarla bıktırmak yerine, uygun bir dille hatırlatılabilir ya da bazı yerlere notlar asılabilir.
İş listesi, görev, sorumluluk listesi gibi çizelgeler hazırlanabilir.
Çocuk işi yaparken zamanı kullanmakta zorlanıyorsa, kısa süreler için sorumluluklar verilip, bu zamanla sınırlanabilir.
Zaman zaman alabileceği görevlerle ilgili seçim yapması sağlanabilir.
Yaşadığı sorunları çözmesi için ona zaman tanınmalı, anlattığında anlayış ve sabırla dinleyip çözüme yönelik sorular sorarak düşünmeye sevk edilmeli. Ki böylelikle, kendi kendisinin sorumluluğunun farkına varsın.
Ayrıca, mükemmeliyetçi beklentilerden uzak durmalı. Yaptıklarını ve gayretini görüp takdir etmelisiniz. Bir davranışın kazanılmasında takdir çok önemlidir. Çocuğa sürekli neyi söylerseniz o olma ihtimali çok fazladır. Yapmadıklarından çok yaptıklarının üzerinde durmalısınız.
Dağınıklıklar karşısında söylenmek, sürekli uyarmak ve kızmak bir fayda sağlamayacaktır. Sadece öfke duygusunu arttıracaktır. Bu nedenle telaşlı davranışlardan sakınmalısınız.
Ev içerisinde rol değişimi yapabilirsiniz. Çocuğunuz size, siz çocuğuna sorumluluklarınızı anlatın. Sonrasında siz çocuk olun ve o ebeveyn. Bu şekilde tekrar anlatın. Bu etkinlik çocuğun empati kabiliyetini arttırdığı gibi sorumluluklarını fark etmesini de sağlayacaktır.
Çocuğunuza üç yaşından itibaren sevecen bir üslupla oyuncaklarını sepete atması, sofra kurmada yardım etmesi, aldığını yerine koyması gibi sorumluluklar verebilirsiniz.
Yaşı onu geçtiğinde kendi için aperatif yiyecekler hazırlayabilmeli. Kirli temiz eşyalarını ayırıp, kıyafetlerini katlayıp yerleştirebilmelidir.
Her yaşın ayrı sorumluluğu olduğuna dikkat edip, bir şeyler yapmasına imkân verirseniz yaşıyla birlikte değişen sorumluluklarını kabullenmekte ve yerine getirmekte acemilik yaşamayacaktır.
Güncelleme Tarihi: 20 Nisan 2017, 12:06