Yi dai zong shi / The Grandmaster / Büyük Usta
2013
Aksiyon, Biyografi, Dram
130 dk
Kar Wai Wong
Chen Chang, Zhao Benshan, Tony Leung Chiu Wai, Ziyi Zhang, Siu Lung Leung, Elvis Tsui, Julian Cheung, Hye-kyo Song, Woo-ping Yuen, Cung Le, Jin Zhang, Jeana Ho
Bruce Lee'nin de eğitmeni olan ve dövüş sanatını tüm dünyaya tanıtan kung-fu ustası Yip Man'ın öyküsü.
Yip Man’in efsanevi öyküsünün anlatıldığı Yi dai zong shi (Büyük Usta)’nin Kar Wai Wong’un yeni bir tür denemesi olarak nitelendirilmesi yanlış olacaktır. Zira yönetmen, yıllar önce “Dung che sai duk” (Zamanın Külleri) ile aynı türde şiirsel bir filmi sinema tarihine armağan etmiş ve pek çok farklı kesimden de olumlu eleştiriler almıştı.
Bu filmle aynı sulara dönen yönetmenin dilinin biraz daha farklı ve yoğun olduğunu görmemek zor değil. Ne de olsa iki film arasında “2046”, “Fa yeung nin wa”, “Chun gwong cha sit” gibi, her biri coşku uyandıran, şimdiden başyapıt statüsü elde etmiş yapımları hayata geçirdi Wong. Üslubunun yanı sıra “Yi dai zong shi” ile yönetmenin görsel olarak daha da mükemmel olma gibi bir saplantıya sahip olduğunu da anlayabiliyoruz. Özellikle bu projenin ilk 2003 yılında duyurulması ve ancak on sene sonra tamamlanabilmiş olması mevzubahis mükemmelliyetçiliğin en önemli açıklamalarından olacaktır…
Hatta bu geçen süreçte yine aynı dövüş ustasının hayat öyküsünün anlatıldığı “Yip Man” vizyona girip önemli oranda beğeni kazandı. Ne yazık ki bu durum kimilerince Kar Wai Wong’un filminin gereksiz ya da taklit olduğu şeklinde yorumlamasına neden oldu. Bu eleştirileri haksız kılan şey “Yi dai zong shi”nin katıksız bir Kar Wai Wong eseri olmasıdır. Hatta öyle ki yönetmenin sinemasına yabancı olan en ufak bir şeye dahi rastlamak mümkün değil. Bunun neticesi olarak da her iki film bütünüyle birbirinden farklı olacaktır tabii.
Wong, farklı olarak dövüş sanatının kendisini anlatır. Buradaki sanat kelimesi bilhassa önemlidir, zira yönetmen ilk önce onunla ilgilenir. Hemen hemen aynı hikayenin anlatıldığı “Yip Man” ile arasındaki fark da buradan gelir. Özetle ifade etmek gerekirse hiçbir koşul altında Kar Wai Wong’un filmi bir “dövüş” filmi değildir. Aynı türdeki diğer yapımlardan “Yi dai zong shi”yi ayıran da budur zaten. Wong, gerçekten de dövüşü bir sanat olarak ele alma gayesindedir. Ve açıkça bu dövüş sanatının kendisiyle değil felsefesiyle ilgilenir ve onu tasvir etmeyi kendine görev biçer. Her şeyden önce bu işlevinden ötürü bile “Yi dai zong shi” önemli bir yere sahip olacaktır sinema tarihi içerisinde.
Hal böyle olunca Yip Man’ın adını duyan ve bir dövüş filmi beklentisi ile sinemaya giden birisinin hayal kırıklığına uğraması ya da şaşırması anlaşılır olacaktır. Kar Wai Wong’u daha önceden tanıyanlar içinse çok fazla yeni ya da değişik bir duruma rastlamak mümkün değil. Ne kurgusal olarak ne de görsel olarak. Yine her sahnesi fotoğraf karesi gibi titizlilikle kurulmuş bir film bu neticede. Aynı titizliğin dövüş sahnelerinde de görülmesi, kimi sekansların muazzam yakın detay çekimleri ile tamamlanması dövüş koreografilerini neredeyse şiirsel bir hale sokacak kadar etkili. Renkler, ışıklar, gölgeler… Wong, sanki sinema için neden “büyülü fener” denildiğini ispatlamakla kafayı bozmuş gibidir! Gerçekten de büyülü bir yolculuk gibidir Yi dai zong shi.
Tabii, yolculuk dediysek aynı şeyi filmin senaryosundan ya da kurgusundan beklemek pek mantıklı olmayacaktır. Atlamalı ilerleyen kurgunun özellikle anlatılan hikayeye yabancı olanlar için hiçbir şekilde yolculuk hissi uyandıramayacağı aşikar. Belli bir zamansal düzleme sahip olmayan “Yi dai zong shi”nin kurgusunu ilk izlemede adam akıllı kavrayabilmek kuşkusuz zor olacaktır ve bu; filmle seyirci arasında aşılması neredeyse imkansız bir duvar örülmesine sebep olacaktır. Koşulsuz bir teslimiyet olmaksızın Wong’un filminden keyif almak yine mümkün olmayacaktır. Ancak bu da yönetmeni tanıyanlar için alışılmadık bir durum olmadığı için uyum sağlanması pek zor bir deneyime dönüşmeyecektir. Nitekim “Yi dai zong shi”, yönetmenin diğer filmlerinde de olduğu gibi aklın değil hislerin hakimiyet kurduğu bir dünyanın parçasıdır.
İntikam, aşk, hırs ve erdem gibi pek çok duyguyu görüntülerin içine işlemiş hatta adeta hapsetmiş olsa da her an kung-fu öğretisini dile getirmekten de geri durmuyor usta yönetmen. Bununla birlikte Gong Er (Ziyi Zhang) ile Ip Man (Tony Chiu Wai Leung) arasındaki adı konulmamış ilişki de filmin bir diğer dikkat çekici yanı olarak var oluyor. İnsan ister istemez bir anda “Fa yeung nin wa (In the Mood for Love – Aşk Zamanı)” adlı filmde buluveriyor kendini. Oradaki Chow Mo-wan (Tony Chiu Wai Leung) ile Mrs. Chan (Maggie Cheung) arasındaki kapanmayacak derecedeki uzun mesafelerle örülmüş ilişkinin bir benzeri burada da varlığını hissettiriyor. Ve bu durum; filme tuhaf bir hüzün, kekremsi bir romantizm hissi katıyor.
Her filminde içe işleyen replikler kullanan Wong, bu yeteneğini kung-fu öğretisini adam akıllı ele alabilmek için de son derece elverişli bir biçimde kullanmasını biliyor. Örneğin Gong Er’in şu sözleri dövüş sanatının ne üzerine kurulu olduğunu ya da aslında ne kadar derin ve öğrenilmesi zor bir şey olduğunu gayet iyi tarif eder: “Babam her zaman şöyle derdi; Dövüş sanatlarına kendini adayanlar üç aşamadan geçerler: Kendini anlamak, dünyayı anlamak, tüm yaşayan canlıları anlamak.” Ve sonra kendisini, dünyayı anladığını ancak tüm yaşayan canlıları anlayamadığını itiraf eder Gong Er.
Yönetmen Wong da adeta bu sözleri kendisine şiar edinmiş olmalı ki tüm film sürekli bazı şeyleri anlamak, tarif etmek, anlamlandırabilmek üzerine kurulu. Seyircilerin kaygısından tamamen bağımsız çekilen filmden çıkan sonuç ise şöyle: Kar Wai Wong da tıpkı Gong Er gibi, kendisini ve sinemayı anlamış fakat iş diğer canlılara gelince belli ki o konuda muvaffak olamamış. Ya da kasıtlı olarak anlamak istememiş olduğu sonucuna da varılabilir. Yine de bu bahsettiğim durum, Wong’un filmden nefret etmeyi mümkün kılmaya yetecek kadar baskın değil. Fakat aynı şekilde tam anlamıyla sevilmesi de pek kolay değil “Yi dai zong shi”nin.