Mavi, ne güzel renk değil mi? Peki Mavi Işık Tehlikesi hakkında bir malumatınız var mı ve olası zararları hakkında? Her ne kadar güzel olsa da, bakması keyif verse de mavi ışık aslında bünyemiz için o kadar faydalı değil, hatta bir müddet sonra zarar verici.
Sağlıcakla kalın kategorimiz altında bu konuya değinmek istedim, zira çoğu kişinin bihaber olduğu bir konu ve kişiler içerisinde bolca velim de yer alıyor. Bir özel eğitim öğretmeni olarak velilerimi ve bu konuda merakı olanları bilgilendirmek gayesindeyim.
Mavi Işık Bünyemizi ve Uykumuzu Nasıl Etkiliyor?
Uyku kalitesi çok önemli, hem o günkü ruh halimiz hemde bünyemiz yani genel sağlığımız için sağlıklı bir uyku şart. Uyku bir süreç yani öncesi, esnası ve sonrasında olan herşeyden etkileniyor. Peki ya Mavi Işık Bünyemizi ve Uykumuzu Nasıl Etkliyor?
Büyük ihtiamalle mavi ışığın etkileri hakkında duyumlarınız oldu, lakin bu duyumlar duyum olmaktan öteye geçmediği için her hangi bir önlem almadınız. Lakin almalısınız!
Mavi ışığın sirkadiyen (24 saatlik döngü içerisindeki biyokimyasal ve psikolojik davranışlar bütünü) ritminizi nasıl etkilediğini ve uykudan önceki saatlerde elektronik eşyalarınızı (cep telefonunuz, dizüstü bilgisayarınız, tabletiniz, televizyon ve aydınlatmanız gibi) kullanmamak gerektiğinin iyi bir alışkanlık olması gerektiğini bilmelisiniz.
Yapılan araştırmalar, geceleri ışığa maruz kalmanın, birçok insanda uyku yoksunluğu ve bunun sonucunda kilo alımı, düşük enerji ve depresif ruh hali gibi sonuçlarla sebep olduğu, kişinin bu şikayetlerle uğraşmaktan ötürü yorulduğu ve hızlı yaşlandığını göstermektedir.
Belki de merak ediyorsunuz, “Telefonumdaki mavi ışık tam olarak nedir?” Aşağıda, mavi ışığın diğer ışık dalga boylarından nasıl farklı olduğunu, vücudunuz üzerindeki etkilerini (hem iyi hem de kötü) ve maruziyetinizi kontrol etmenin basit yollarını tartışacağız.
Mavi Işık Nedir?
Görünür mavi ışık, görünür ışık spektrumunun en kısa dalga boylarına ve en yüksek enerjiye sahip kısmıdır. Yani baktığınızda hemen dikkat çekiyor olmasının sebebi ihtiva ettiği yüksek enerjidir, bakın en yüksek enerjili ışık rengidir mavi.
All About Vision’a göre, “Mavi ışık genellikle 380 ila 500 nm arasında değişen görünür ışık olarak tanımlanır. Mavi ışık bazen mavi-mor ışığa (kabaca 380 ila 450 nm) ve mavi-turkuaz ışığa (kabaca 450 ila 500 nm) ayrılır.”
Mavi ışık ne yapar? “Biyolojik saatinizi” kurmanıza yardımcı olduğu için, uyanıklık, uyku, ruh halleri, motivasyon, hafıza, iştah, kan şekeri regülasyonu ve daha fazlasını belirleyenler de dahil olmak üzere fiziksel ve psikolojik süreçler üzerinde birçok farklı etkisi vardır.
Parlak mavi ışık, retinadaki beynin sirkadiyen ritimleri ve birçok metabolik / endokrin fonksiyonunu kontrol etmeye yardımcı olan bir parçası olan hipotalamusa bağlanan hücreleri uyararak çalışır.
Mavi Işığa Nerede Maruz Kalıyorsunuz?
Hem dış mekanda hem de iç mekanda olmak üzere birçok durumda mavi ışığa maruz kalırsınız. Amerikan Oftalmoloji Akademisi’ne göre, mavi ışık kaynakları şunları içerir:
- Güneş ışığı, mavi ışığın ana kaynağı. Aslında bulutsuz bir gökyüzünün güneşli bir günde mavi görünmesini sağlayan mavi ışık ışınlarıdır.
- Evinizi aydınlatmaya yardımcı olan floresan ve LED ampuller.
- Bilgisayarlar, dizüstü bilgisayarlar, tabletler ve akıllı telefonlar dahil olmak üzere elektronik cihazların ekranları. Araştırmalar, çoğu insan için, ekranlardan alınan mavi ışık miktarının güneşten gelen miktara kıyasla aslında az olduğunu göstermektedir.
- Mevsimsel duygu durum bozukluğunu tedavi etmek için kullanılan ışık tedavisi kutuları.
Mavi Işığın Uykuya Etkileri
Harvard Health Publishing’deki yazarlar bize, “Yapay aydınlatmanın ortaya çıkmasına kadar güneşin ana aydınlatma kaynağı olduğunu ve insanların akşamlarını (göreceli) karanlıkta geçirdiğini” söyledi. Ancak bugünlerde, çoğumuz uyuduğumuz zamana kadar ışığa maruz kalıyoruz.
Mavi ışık uykuyu nasıl etkiler? Yatmadan önce dijital cihazlarda zaman harcamanın sirkadiyen ritminizi bozabileceği ve bu durumun ne zaman uykulu ve uyanık hissedebileceğinizi belirlediği bilinmektedir. Sirkadiyen ritminiz patlak verdiğinde, diyabet, kalp hastalığı ve obezite gibi sonuçlarla karşılaşabilirsiniz.
Gece yüksek enerjiye maruz kalmanın (dışarıda karanlık olduğunda), sirkadiyen ritimleri ve uyku döngülerini etkileyen birincil hormon olan melatonin hormonunun salınımını baskıladığını gösteren kanıtlar vardır. Düşük melatonin seviyeleri uykuya dalmayı ve uykuda kalmayı zorlaştırabilir ve şimdi ortaya çıkan çalışmalar, bunun diğer sağlık sorunları ile de bağlantılı olabileceğini düşündürmektedir.
Diğer Riskler ve Yan Etkiler
Mavi ışık sizin için neden kötü? Bunun bir nedeni, “göz yorgunluğuna” neden olma eğiliminde olmasıdır. Dijital cihazların ekranlarına uzun süre bakmak, gözlerin çok fazla odaklanmamış ışığı emmesine neden olur, bu da şaşılık, tahriş, gözlerin kuruluğu, odaklanmada sorun ve göz yorgunluğu hissi verir.
Ayrıca bazı uzmanlar, yüksek enerjili ışığa sık maruz kalmanın göz sağlığının potansiyel uzun vadeli etkilerinin olabileceğinden endişe duymaktadır.
Mavi ışık göze nasıl zarar verebilir? UV ışığına kıyasla, insan gözleri mavi ışığı engelleme konusunda pek iyi değildir. Görünür mavi ışığın çok yüksek bir yüzdesi kornealardan ve göz merceklerinden geçer ve retinalara (gözün iç astarı) ulaşır. Bu, retinalarda hasara ve makula dejenerasyonu (sarı nokta hastalığı) için daha yüksek bir risk dahil olmak üzere görme değişikliklerine yol açabilir.
Göz hasarı konusundaki endişelerin yanı sıra, geceleri çok fazla mavi ışığa maruz kalma artık sirkadiyen ritimlerdeki kesintilerle bağlantılıdır ve bu aşağıdakiler gibi problemlere yol açabilir: Mavi Işık Tehlikesi ve Zararları.
- Kan şekeri dalgalanmaları
- Obezite / kilo alımı (doygunluğa katkıda bulunan bir hormon olan leptin düzeylerindeki değişiklikler nedeniyle)
- Şeker hastalığı
- Kardiyovasküler problemler
- Depresyon
- Muhtemelen kanser bile
Mavi Işığın Faydası Var mı?
Mavi ışık doğası gereği kötü değildir ve aslında bazı faydalarla ilişkilidir. Gece maruz kalma uykuyu bozabilirken, gün boyunca maruz kalma aslında bir dizi bedensel işlevi düzenlemek için önemlidir.
İnsanların yüksek enerjili görünür ışığa maruz kalmasının bir numaralı yolu olan güneş ışığına maruz kalmak, sağlıklı D vitamini seviyelerini korumak ve aynı zamanda sirkadiyen ritimlerimizi (vücudun doğal uyanıklığı ve uyku döngüsü) ve ruh halimizi düzenlemek için gereklidir.
Açık havada doğal ışığa maruz kalmanın aynı zamanda uyanıklığı artırdığı, depresyona karşı koruduğu (özellikle mevsimsel duygu durum bozukluğu, mevsim değişiklikleri ve güneş ışığı eksikliğiyle ilişkili bir tür depresyon), hafıza ve diğer bilişsel işlevlere yardımcı olduğu gösterilmiştir.
Düzenleyici bir sirkadiyen ritim onarıcı uyku almak için önemli olduğundan, gündüz mavi ışığa maruz kalma ile obezite, diyabet, kalp hastalığı ve diğer durumlara karşı koruma arasında da ilişki vardır.
Parlak beyaz ve mavi ışık ışınları yayan “ışık terapisi” kutuları, yorgunluk, kilo alımı ve değersizlik gibi mevsimsel duygu durum bozukluğu semptomlarının tedavisinde yardımcı olabilir. Bazı çalışmalar, günde yaklaşık 30 dakika boyunca kullanılan ışık tedavisi kutularının, SAD (Mevsime Bağlı Duygusal Bozukluk) tedavisinde antidepresan ilaçlar kadar etkili olabileceğini düşündürmektedir.
Maruz Kalma Sınırı
Yatmadan Önce Elektronik Cihazlardan Kaçının
Telefonunuzu kullanmak, TV’yi yakın bir yerde izlemek ve yatmadan önce tablette bir şeyler okumak, iç saatinizi bozarak uykusuz gecelere ve gündüz yorgunluğuna neden olabilir. Uzmanlar tarafından uykuya dalmadan 2-3 saat önce elektroniği kullanmaktan kaçınmanız veya en azından yalnızca mavi ışık filtreleri etkinleştirilmiş elektroniği kullanmanız önerilir.
Gün boyunca ekranlara olan yakınlığı ve onlara bakmak için harcanan süreyi sınırlamakta akıllıcadır
Gözlük ve Uygulamalarla Mavi Işığı Filtreleyin
Geceleri elektronik kullanmaya devam etmek ve aynı zamanda gözlerinizi mavi ışıktan korumak mı istiyorsunuz? En iyi seçenek, mavi ışık gözlükleri ve bilgisayarınızdaki / telefonunuzdaki / masanızdaki ışığı filtreleyen ayarlar da dahil olmak üzere mavi ışık engelleme teknolojisini denemektir.
Son yıllarda, akıllı telefonlar, tabletler ve bilgisayar ekranları için bu cihazlardan önemli miktarda mavi ışık yayılmasını önleyen fazlaca filtreleme uygulaması kullanıma sunulmuştur. Kontrol edilecek bazı filtreleme uygulamaları şunları içerir: Eyesafe (Health-E), iLLumiShield, RetinaShield (Tech Armor), Retina Armor (Tektide), Frabicon ve Cyxus.
Mavi ışık gözlükleri nasıl çalışır? Parlak ışık dalga boylarının gözlerinize ulaşmasını engelleyen bir kaplama içerirler. Bazıları kehribar veya sarı renkli lenslerdir ve çoğu reçetesiz olarak mevcuttur. Ayrıca, uzun süre cihazlarda çalışırken kontrastı artırmaya yardımcı olabilir, bu da konforu artırabilir ve göz yorgunluğunu azaltabilir.
Hangi tip gözlük / lensli filtrelerin sizin için en iyi olacağını doktorunuzla konuşun. Normalde lens / gözlük takıp takmamanıza bağlı olarak bir dizi seçenek vardır, örneğin:
- Bilgisayar ekranınız gibi daha geniş bir görsel alanı görüntülemenizi sağlayan tek görüşlü lensler.
- Hem güneşten hem de cihazlardan yüksek enerjili ışığı engelleyen özel parlamayı azaltan, yansıma önleyici kaplamalara sahip gözlükler.
- İç ve dış mekanlarda UV ve mavi ışığı engelleyen fotokromik lensler (veya geçişler).
Mavi ışık filtreleme gözlükleri ve lensleri, katarakt ameliyatı geçirmiş kişiler arasında özellikle koruyucu olabilir, çünkü çok fazla ışığa maruz kalmanın neden olduğu göz hasarına karşı daha hassastırlar.
Bir gece geç saatlere kadar ayakta kalan vardiyalı çalışanlar ve “gece kuşları”, sirkadiyen ritimlerini “sıfırlamak” ve daha kolay uykuya dalmak istiyorlarsa, mavi ışığı engelleyen gözlük kullanımından da büyük fayda sağlayabilirler.
Gündüzleri Güneş Işığına Maruz Kalma
Gündüz güneş ışığına maruz kalmak sirkadiyen ritminizi düzenlemek için önemlidir, çünkü temel olarak vücudunuza, beynin gündüz ile gece saatini ayırt etmesine yardımcı olan bir sinyal gönderir.
Mümkünse, uyandıktan sonraki ilk saatte 10 dakika veya daha fazla dışarı çıkarak güneşe maruz kalın. Gözlerinizin yeterince ışık almasına yardımcı olmak için her gün 30 dakika veya daha fazla açık havada geçirmeye çalışın ya da en azından bir miktar ışığın geldiğini görmek için bir pencereye yakın oturduğunuzdan emin olun.
Araştırmalar, güneş ışığına maruz kalmanın çocukların gözlerinin ve vizyonunun doğru gelişimi için de önemli olduğunu göstermektedir. Çok az maruz kalmanın potansiyel olarak miyopluğa / yakın görüşlülüğe neden olduğuna inanılmaktadır, bu nedenle çocuklarınızın her gün dışarıda vakit geçirmesi teşvik edilmektedir.
Ampullerinizi Değiştirmeyi Düşünün
LED ve floresan ışıklar geçmişte ampullerden daha fazla mavi ışık verirken, şimdi bu ampullerin içine eklenebilecek bazı kaplamalar olabilir, böylece daha sıcak, daha az mavi bir ışık üretirler. Kırmızı, ılık ışığın sirkadiyen ritimler ve melatonin bastırma üzerinde daha az etkisi vardır.
Akkor lambalar, çoğu floresan ampulden daha az olmasına rağmen, bazıları mavi ışık üretir. Tüm evinizde daha sıcak ışıklar kullanmak istemeyebilirsiniz, ancak bunları yatak odanıza veya uyumadan önce zaman harcadığınız başka bir yere koymayı düşünebilirsiniz.
Son Düşünceler – Mavi Işık Tehlikesi ve Zararları
- Mavi ışıkla ilişkili hem faydalar hem de tehlikeler vardır. Gün boyunca maruz kalma, dikkatin artmasına, reaksiyon sürelerine ve ruh hallerine yardımcı olabilir, ancak gece maruz kalma uykuyu bozabilir.
- Bu tür ışık kaynakları arasında güneş, floresan ve LED ampuller ve bilgisayarların, elektronik dizüstü bilgisayarların, akıllı telefonların ve diğer dijital cihazların ekranları bulunur.
- Özel mavi ışık filtreleme gözlükleri, özellikle geceleri bilgisayarlardan ve diğer dijital cihazlardan etkilenmeyi azaltmak için yardımcı olabilir. Ayrıca, yatmadan en az iki saat önce elektronik kullanmaktan kaçınmanız ve gün boyunca güneş ışığına maruz kalmanız önerilir.
Mavi Işık ve Özel Çocuklar – Özel Eğitim Noktası
Önemli ve etkili olduğunu düşündüğüm konularda, konuyu özel eğitim boyutuyla da irdelemek istiyorum. Mavi ışık konusu da özel çocuklara çokca tesir eden ve hiç önemsenmeyen bir konu olduğu için burada dile getirmem gerekiyor.
Bizim çocuklar kilo, uyku, stres gibi konularda büyük sıkıntılar yaşıyorlar. Mavi ışığın burada dikkat edilmesi gereken bir konu olduğu kanaatindeyim, niye mi?
Ben şimdiye kadar hiç bir veli görmedim ki darlandığında çocuğun eline tablet, telefon vermesin ya da televizyonu açıp önüne oturtmasın. Özel çocuklar hali hazırda bir çok hastalığa sahip olabiliyor, bu denli yüklü bir hayat en ufak tümsekte bile büyük sallanmalara maruz kalabilir.
- Kan şekeri dalgalanmaları
- Obezite / kilo alımı (doygunluğa katkıda bulunan bir hormon olan leptin düzeylerindeki değişiklikler nedeniyle)
- Şeker hastalığı
- Kardiyovasküler problemler
- Depresyon
- Muhtemelen kanser bile
Yukarıda yer alan zararlara bakalım; kan şekerinde dalgalanmalar ve obezite, özel çocukların yeme bozukluklarına ek olacak ve daha çok zarar verecektir. Depresyon zaten bir ton sakinleştirici ilaç kullanan bünyelerine, daha fazla anti depresan girmesine sebep olacak, karaciğerlerini de tüketecektir. Uyku sorunu başlı başına bir bela, mavı ışık onu destekliyecek.
Öğretmenler her zaman belli bir saatten sonra çocukları telefondan, bilgisayardan, televizyondan uzak tutmanızı söylüyor ama bazı veliler aman öğretmen ne bilir canım diyerek bu tavsiyeyi görmezden geliyorsunuz değil mi? Siz orada sadece öğretmeninin sözünü dinlemiyor değilsiniz, aynı zamanda çocuğunuz sağlığından ve beraber geçireceğiniz zamandan çalıyorsunuz.