Avrupa Birliği (AB) ve Roma Education Fund (Roman Eğitim Fonu-REF) tarafından finanse edilen, Avrupa Birliği bölgesel aksiyon “Batı Balkanlar ve Türkiye’de Eğitime Devam Eden Roman Gençler için Eğitim Fırsatlarını Arttırma” projesi kapsamında REF RARE (EU Regional Action for Roma Education) Burs programı, Trakya Edirne Genç Romanlar Derneği (TEYRA) uygulamasında Türkiye’de başladı.
Roman Eğitim Fonu, 2005 yılında kurulan ve Romanlar ile Roman olmayanlar arasında eğitime ulaşmada oluşan farkı kapatmaya kendini adamış uluslararası bir vakıftır. Orta, Doğu, Güneydoğu Avrupa ve Türkiye’de aktif ve büyüyen bir temsilcilik ağıyla REF, kaliteli ve kapsayıcı eğitime inancını paylaşan kuruluşlara, bireylere hibe ve burs sağlamaktadır. Özellikle Roman gençleriyle hareket edip gençlere fırsat eşitliği sağlamaya destek veren kuruluşlar öncelikli çalışma partnerleri olmuştur. TEYRA, Türkiye’de REF RARE Lise ve Üniversite Burs programının Türkiye’deki uygulayıcı partner organizasyon olmuştur.
Trakya Edirne Genç Romanlar Eğitim Yardımlaşma Dayanışma Kalkınma ve Kültür Derneği, 2017 yılında özellikle gençlik çalışmalarının Roman gençler özelinde genişletilmesi ve geliştirilmesi amacıyla kurulmuştur. Roman gençlerin eğitim hayatında karşılaştığı sorunlara birlikte çözüm bulmak, gençler arasında eğitime devamlılığı sağlamak ve eğitim hayatının ileri kademelerine katılımlarını teşvik etmek öncelikli hedefleridir. Bu anlamda derneğin en önem verdiği faaliyetlerinden biri Roman rol model gençler ile eğitim hayatının başlarında olan lise ve üniversite öğrencilerini bir araya getirerek tecrübe paylaşımları yapılan gönüllü mentörlük uygulamasıdır. Derneğin bir diğer önem verdiği konu ise Roman gençlerin insan hakları temelinde gelişimlerini sağlamaktır. Bu konuda bünyesinde çeşitli eğitim ve atölyeler düzenlemektedir. Bu çalışmaların içeriğinde var olan sosyal dışlanmadan dolayı yaşanan olumsuz süreçlere karşın her Roman bireye insan hakları ve toplumsal haklar yapısının anlatılması yer almaktadır. Burs programını amacı ve gerekliliği üzerine bahsetmeden önce Avrupa’da ve Türkiye’de Romanlar ile ilgili çalışmalara bakmak önemlidir.
Romanlar ve Roman olmayanlar arasındaki eğitimde başarıdaki farklılıklar Avrupa çapında önemini korumaktadır. Avrupa’daki her on genç Roman’dan biri ilköğretim düzeyinde eğitim sertifikasına bile sahip değil. Örneğin, düşük okul öncesi katılım oranları, Roman öğrenciler için eşit eğitim fırsatları eksikliğine katkıda bulunmaktadır. Romanların çoğu ayrılmış okullara veya sınıflara yönlendiriliyor ve diğerleri de Roman çocukların orantısız bir şekilde temsil edildiği özel okullara yerleştiriliyor. Romanlar, Roman olmayan akranlarından çok daha kötü puan alma eğiliminde ve tüm eğitim düzeylerinden çok daha sık okulu bırakmakta oldukları gözlemlenmektedir. Çalışmalar, okulu erken bırakanların topluma yüksek ekonomik maliyetler getirdiğini gösteriyor. Somut olarak, ortaöğretim birinci kademe veya hiç eğitimi olmayan insanlar- çoğu Orta ve Güney Doğu Avrupa ve Balkanlar’da Roman olan – işsizlerin çoğunu oluşturuyor; tüm bu hususların sağlıkları, yaşam koşulları, refahları ve yaşam boyu kazançları üzerinde etkisi olduğunu göstermektedir.1
UNESCO Küresel Eğitim İzleme Raporu’na bakıldığında Türkiye’de PISA 2018’e katılan 15 yaşındaki her 4 öğrenciden 1’inin kendini okulda dışlanmış hissettiğini ve öğretimi çocukların kültürel çeşitliliğine göre uyarlayan öğretmenlerin oranının yüzde 50’nin üzerinde olduğunu öğrenmekteyiz.2 Çocukların ve toplumun gelişimi için eğitimde yapısal dönüşüme katkı sağlamak amacıyla faaliyet gösteren Eğitim Reformu Girişimi (ERG), 2019’da yayımladıkları Eğitim İzleme Raporu ile Roman çocuklarının dolaylı ayrımcılık mağduru olma riski taşıdığını ve eğitime erişimlerinin önünde yapısal ve toplumsal engeller bulunduğunu belirtmişti.3
Tüm bu çalışmalar doğrultusunda REF RARE Burs programlarının Türkiye’de Roman gençler için bir önemi olduğu görülmektedir. Lise düzeyinde ülkemizde Romanlara yönelik uygulanan tek burs programı olarak görülmektedir. REF RARE Üniversite programı da özellikle sağladığı burs miktarı açısında ayrı bir öneme sahiptir. Türkiye standartlarında çok iyi destek miktarı verilmesi öğrencilerin eğitimine ve bireysel gelişimine odaklanma konusunda büyük olanaklar sağlamaktadır. Türkiye’de birçok Roman genç eğitim materyallerine, profesyonel gelişim kurslarına ve eğitimle ilgili çeşitli kaynaklara ulaşımda hem maddi hem de motivasyonel anlamda daha fazla zorluk yaşamaktadır. REF RARE bursu sayesinde, Roman gençler bursla birlikte eğitim kaynaklarının temininde yaşadıkları zorlukları aşabilecek bir maddi kazanım elde edecekler, aynı zamanda burs programı içerisinde sağlanan mentörlük çalışması, çeşitli profesyonel destek kursları ve rehberlik hizmetleri ile akademik anlamda ve kişisel anlamda kendilerini geliştirebilecek fırsatlara erişeceklerdir. Özellikle okullarında ve diğer sosyal çevrelerde yaşadıkları ayrımcılıklara karşı da Roman rol modellerin görev aldığı mentörlük programıyla sosyal destek de bu gençlere sağlanacaktır. Kısaca, bu burs programının doğrudan Roman gençlerin temel sorunlarının çözümünde destekleyici özellikleri, bu programı Türkiye’deki diğer burs programlarından ayıran temel bir unsurdur.
Türkiye’de bu bursa başvuracak öğrenciler mentörleri aracılığıyla tüm sorunlarına bir çözüm yolu bulma şansına sahipler; kariyer planlaması ve ayrımcılığın yıktığı özgüvenin geri kazanılması ilk aklıma gelen önemli kazanımlardır. Bunun dışında “Profesyonel Gelişim Programı” öğrencileri iş dünyasının taleplerine göre eksik oldukları konularda kendilerini geliştirmelerine olanak verirken, iş dünyasına da doğru ve hazır şekilde geçişlerine olanak sağlıyor. Bunlara ek olarak verilen “staj ödeneği desteğiyle” staj imkânı sağlayan kurumların üzerine maddi yük getirmeden öğrencilerimin istedikleri alanlarda ve firmalarda staj yapmalarını hatta sonrasında o firmalarda iş hayatına geçişlerini sağlamaktadır. Öğrencilerin farklı sektörleri firmaları tanıması için şirketlerle öğrencileri buluşturma çalışmaları da öğrencilerin hayallerinin uzak olmadığını iş verenlerden ve oradaki çalışanlardan duyması kendilerine olan inançlarını arttırması adına önemli bir uygulamadır. Burs programın ilave olarak sunduğu hizmetlerden faydalanmak için burs kazanmak tek şart değildir. Burs programına başvurup kazanamayanlar için profesyonel gelişim destekleme imkanları için açılacak çağrıları takip edip faydalanabilmektedirler.
Türkiye’de bu burs programına başvuracak lise öğrencileri için gerekli şartlar; öğrencinin Roman olması, Lise 3. Sınıf ya da Lise 4. Sınıfta okuyor olması olarak belirlenmiştir. Üniversite öğrencileri için ise öğrencinin Roman olması ve 2020/21 akademik yılı dâhilinde lisans öğrenimi görüyor olması temel şartlardır. Bunun dışında yararlanıcıların seçiminde başarı seviyeleri, sosyo-ekonomik durumları, burs ile ilgili geliştirdikleri motivasyonları önemli kriterlerden olacaktır. Toplumsal cinsiyet eşitliği yararlanıcı seçimlerinde hassasiyetle gözetildiği burs programı ile ilgili tüm detaylara, uygulanan faaliyetlere ve hangi dönemler içerisinde uygulanacağına Roman Eğitim Fonu ( www.romaeducationfund.org ) ve TEYRA (www.gencromanlar.com) adreslerinden ulaşabilirsiniz.
KAYNAKLAR