"Hatta eğer rahmet, inayet, hikmet, adalet, gibi o matlubun esbab-ı mucibesi olmasaydı..." cümlesinde zikredilen kelimelerin, matlub ile ilişkisini anlatabilir misiniz, esbab-ı mucibeler nelerdir?
Değerli Kardeşimiz;
"Bak, dinle: Saadet-i ebediye istiyor. Beka istiyor. Lika istiyor. Cennet istiyor. Hem, meraya-yı mevcudatta ahkâmını ve cemallerini gösteren bütün esma-i kudsiye-i İlâhiye ile beraber istiyor. Hatta, eğer rahmet, inayet, hikmet, adalet gibi hesapsız o matlubun esbab-ı mucibesi olmasaydı, şu zatın tek duası, baharımızın icadı kadar kudretine hafif gelen şu cennetin binasına sebebiyet verecekti." (Sözler, On Dokuzuncu Söz)
Haşir Risalesi'nin Onuncu Hakikati, de "Bab-ı hikmet, inâyet, rahmet, adalettir. İsm-i Hakîm, Kerîm, Âdil, Rahîm’in cilvesidir." diye başlar.
O hakikatte, Allah’ın rahmetinin, adaletinin, inayetinin ve hikmetinin ahireti gerektirdiği, aksi hâlde sonu hiçlik olan bir hayatta söz konusu isimlerin tecelli etmemiş olacağı detaylı olarak izah edilir.
"Esbab-ı mucibe" bir şeyi gerekli kılan neden demektir. Mesela, soğuk üşümeyi, sıcak yanmayı, kırık ve çıkık ağrıyı gerekli kılar, bunlar arasında sebep sonuç açısından zorunluluk esası vardır. Çok soğuk bir ortamda üşümemek mümkün değildir.
Benzer bir ilişki rahmet, inayet, hikmet, adalet ile cennet ve cehennem arasında da bulunuyor.
Mesela, hayatını Allah’a iman ve itaat üzerine geçiren birisinin öldükten sonra tekrar diriltilip sonsuz bir cennet hayatında mükâfatlandırılması Allah’ın sonsuz rahmet ve şefkatinin bir gereğidir. Şayet bu kişi ölüm vasıtasıyla yokluk ve hiçliğe atılsa bu gayet şefkatsiz ve merhametsizce bir tutum olur.
Hayatını isyan, küfür ve zulüm ile geçirmiş bir insanın dünya hayatında hiçbir bedel ödemeden yokluğa ve hiçliğe atılması ve hesaba çekilmemesi, Allah’ın sonsuz adalet ve hikmeti ile izah edilemez. O zalim ve kâfirin hesaba çekilip cehenneme atılması, Allah’ın adalet ve hikmetinin bir gereğidir.
Sonsuz kerem ve cömertlik sahibi bir Allah’ın insanları yokluk ve hiçliğe atıp onlara olan ihsan ve ikramını kesmesi cimrilik olur cimrilik ise onun Kerem ve Münim isimleri ile izah edilemez.
Allah’ın her bir ismi cennet ve cehennemi bu şekilde gerekli kılıyor. Şayet bütün bu isimlerin -farzı muhal- ahireti gerektiren yönleri olmasaydı bile, Peygamberimizin (a.s.m) bir tek duası bile ahiretin yaratılmasına sebebiyet verecekti. Çünkü bir karıncanın en küçük ihitiyacını görüp yerine getiren Allah, Peygamberimizin bu kadar ısrarla istediği cennet gibi bir âlemi vermemesi olmazdı.
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü