Türkiye’deki idareci prototipi nasıl bir şey? Yani bizim siyasi, ekonomik, spor veya diğer herhangi bir sahadaki idarecilerimizi nasıl tanımlayabiliriz? Genel karakteri nedir Türkiye’deki idarecilerin, yöneticilerin, sorumluluk makamındakilerin?
aaaEn başta gelen haslet, belki de en karakteristik özellik “her şeyi çok iyi bilmek” değil mi? Türkiye’deki idareciler, her konuda bilgi sahibi olmasa da fikir sahibidir. Ve bu fikirler, herhangi bir bilgiyle desteklenmediği halde kesinlikle tenkit edilemez, en ufak bir tashihe bile gerek duymaz.
İdarecileri tenkit etmek, onları uyarmak, “yanlış yapıyorsun” demek çok büyük bir hata ve hakaret sayılır. Türk tipi idarecinin bilmediği bir mesele, yorum yapamayacağı bir konu olmadığı gibi ortada bir hata, yanlış, başarısızlık varsa ya bunun müsebbibi idareci değildir hiçbir zaman. Ya dış faktörlerdir, ya yardımcı rollerdeki kimselerin yanlışıdır ya da art niyetli birtakım kişi, kurum, kuruluşlardır.
Türk tipi idareciyi eleştirmek, iyi yola sevketmeye girişmek onun yaşam hakkına müdahale olarak algılanır her daim. Türk tipi idareci, her zaman insanüstü mücadelelerin, türlü çeşitlerin düşmanların odağındadır. Türk tipi idareci, akıl, mantık, plan-programla değil; duygu, anlık coşku, bolca motivasyonla hareket eder.
Sistem adamı değildir, çünkü Türk tipi idareci hiçbir kurala tâbi olmaz. Yasa, kural, kaide, sistem gibi şeyler Türk tipi idarecinin hızını kesmek için birer manidir. Türk tipi idareci, kerameti kendinden menkul bir öngörünün, vizyonun, kariyerin insandır. Kendisini sorgulatmaz, hatadan münezzeh olduğunu düşünür.
Türk tipi idareci, mütevazi olmayı, azla yetinmeyi, sadeliği sevmez. Gösterişi, büyüklenmeyi, her şeyin en abartılısını sever.
Türk tipi idarecinin literatüründe başarısızlık kelimesi yer almaz. Yer alsa da bu başkaları için söz konusu olan bir durumdur. Türk tipi idare mantığında başarısızlık cezalandırılmaz. Hele ki, başarısızlık tenkit konusu haline geliyorsa ödüllendirme de elzem hale dönüşür. Başarısız addedilen bir kişiyi sahiplenmek, Türk tipi idare mantığında olmazsa olmazdır.
İş bilmeyen, işten anlamayan, hiçbir vasfı olmayan bir kimse, Türk tipi idare mantığına göre, şayet ahbap çavuş ilişkisi olunan bir kimseyse “adama göre iş” mantığı devreye sokulur. “işe göre adam” anlayışı, Türk tipi idarecinin hazzetmediği bir şeydir. Ahbap çavuş ilişkisi çerçevesinde bir göreve getirilen ve o işten hiç anlamayan bir kimse, hem yüksek maaşları hem de bir süre sonra terfi kazanmayı hak eder bu anlayışa göre.
Türk tipi idare mantığında ahbap çavuş ilişkileri, ehliyet ve liyakatin kat be kat üstünde yer alır. Türk tipi idare mantığına göre, “gelene ağam gidene paşam” diyen kimse, işinin ehli, doğru, dürüst bir kimseden çok daha “kullanışlıdır”. Ve kariye basamaklarını tırmanması da aynı ölçüde kolaydır.
Türk tipi idarecilerde bulunan temelsiz özgüven, kendini söylemlerde de gösterir. Adeta bir “dünyaya nizamat verme” edası, en bayağısından bir “hesap vermem hesap sorarım” tavrıyla buluşur. Bunun sonucunda da “kurallara uymam, kuralları ben koyarım” şeklinde özetlenebilecek bir durumu önümüze koyar.
Son dönemin popüler ve bayağı “Biz bitti demeden bitmez” sloganını, spor mecraından alıp siyasetçisinden bilmemnesine kadar Türk tipi idarecilerine uygulayın. Cuk diye oturacaktır! Kof, boş ama kendini bir şey zanneden bir kafa yapısı…
“İşi ehline verin” kaidesinin haklılığını yaşayarak öğrenmek de Türk halkına düşer haliyle.