TÜRKİYE İLE İRAN ARASINDA KALAN TÜRKMENLER
- Details
- Makale -
Türkmeneli
- 2017-01-26
- 8047(881)
Mahir Nakip
"Mahdi Sadun Bayatlı´ya"
Tarihten Yapraklar
Farslar, Ortadoğunun en eski medeniyetlerini kuran milletlerin başında gelir. Bölgede en azından 2500 yıllık bir tarihleri var. İslamdan önce bugünkü Azerbaycan, Ermenistan, Türkmenistan, Özbekistan, Kırgızistan, Güney Kazakistan, Afganistan, Tacikistan, Pakistan, Kafkaslar, Irak, Suriye, Güney Türkiye ve Arabistanın bir kısmına hakim olmuşlardır. Bu coğrafya için Büyük İskenderle savaşmışlardır. Mecusilik veya Zerdüştlük, Farslara has bir din olup, ateşe tapma dinidir. Farsça yeni gün anlamına gelen Nevruz da bu dinin bir bayramı iken diğer milletlere yayılmıştır. Köklü bir müzik, edebiyat ve mimarlık kültürüne sahip olduklarını kaynaklar gösterir. Büyük ölçüde Hz. Ömer zamanında Kadisiye Savaşından sonra Müslümanlaşan Farslar, bir taraftan milli kültürlerine sadık kalmışlar diğer taraftan da İslam kültürüne çok değerler katmışlardır. Bu dönemden sonra yetişen Fiedevsi Gaznelilerden ve Ömer Hayyam da Selçuklulardan ilgi görmüştür. 1500lü yıllarda yetiştirdikleri Hafız Şirazi dünyanın sayılı şairleri arasında yer alır. Ayrıca aralarında Seyid Şerif Cürcanî, Fahreddin Razî, Ömer Nesefi gibi âlimler; İmam Gazalî, İbni Mukaffa, Abdülkadir Geylanî gibi mutasavvıflar; İmam Ebu Hanife, Davud el-İsfehani gibi fıkıh bilginleri; Taberî, Beyhakî gibi tarihçiler; Nizamülmülk, Celaleddin Devvanî gibi siyaset bilimcileri; Molla Camî, Feridüddin Attar gibi şair ve hadis derleyicileri Farstır. Bunların hiç birisi Şii değildir.
Diğer taraftan asker bir millet olan Türkler Hun ve Göktürk İmparatorluklarını kurarak Farslara komşu olmuşlar ama birbirleriyle hiç çatışmamışlar. Emeviler zamanında Kuteybe Bin Müslim Orta Asyaya sefer etmiş, düzenli ordularla karşılaşmamış ve geniş bir coğrafyayı fethedebilmiştir. Baykent (zengin şehir)e giren Kuteybe, şehri yağmalamış ve birçok insanı kılıçtan geçirmiştir. Türkler nezdinde iyi iz bırakmayan Emevilerin, Türklerin Müslümanlaşmasını sağlamada başarılı oldukları söylenemez. Halbuki Türkler İslamın üç temel inancını paylaşan bir milletti: Göktanrı, ölümden sonra dirilme ve savaş (cihat).
Abbasi Devleti kurulduktan sonra Fars ve Türk aydınları Bağdatta boy göstermeye başlar. Çinlilere karşı Savaş açmak isteyen bir Türk devleti olan Karluklar, Abbasilerde yardım ister. 751 yılında Abbasiler Karluklara yardım göndererek bugünkü Kırgızistan ve Kazakistan sınırı üzerine bulunan Talas nehri civarlarında Çin ordusunu yenerler. Bu sayede Müslümanlarla Türkler arasında yakınlaşma başlar. Araplar, o tarihten sonra Orta Asya sahnesinden çekilmişlerdir. Karahanlı Devleti Hakanı Satuk Buğra Han 932 yılında resmen devlet dininin Müslümanlık olduğunu kabul edince Türk halkı da İslam dinini benimsemeye başlar. Yani Türkler İslamiyeti kılıç zoruyla değil, isteyerek benimsemiştir.
Konar-göçer olan Türkler, İslamiyeti kabul ederek yerleşik düzene geçmeye başlar ve o tarihlerde zaten Müslüman olan Farslarla Semerkant, Buhara ve Hive VS. gibi şehirlerde kaynaşırlar. İslamın ibadete dair terminolojisini de Farslardan öğrenirler. Nitekim, namaz, abdest, oruç vs. gibi ibadete dair kelimelerin hepsinin Farsça olmasının sebebi de buradan gelmektedir. 11. ve 14. yüzyıllar arasında Orta Asya'nın bir bölümünü ve Orta Doğu'yu yine Müslüman bir Türk devleti olan ve Oğuzların Kınık boyuna mensup Selçuklular yönetir. 1055 yılında Bağdata giren Selçuklu Sultanı Tuğrul Bey Şehri Şii Büveyhoğullarından kurtarır ve Abbasi Halifesi Kaimin yanında yer alır. Iraka daha önce yerleşmeye başlayan Türkler bu tarihten sonra daha yoğun bir şekilde Irak coğrafyasına akın etmeye başlarlar. Takriben 300 yıl hüküm süren Selçuklularda ordu dili Türkçe iken son dönemlerinde saray dili Farsça olmuştur.
Türkler ve Tasavvuf
Türkler İslamı kabul ettikten sonra tasavvufa çok ilgi göstermişlerdir. 1093-1166 yılları arasında bugün Kazakistanın güneyinde yer alan Yesi şehrinde yaşayan Ahmet Yesevi Hazretleri ilk Türk mutasavvıfı sayılır. Vefatından sonra kurulan Yesevilik Tarikatı, Bektaşilik ve Safevilik gibi bir çok tarikatı etkilemiştir denilebilir. 1209-1271 yılları arasında yaşayan Hacı Bektaşı Veliden sonra Anadoluda yaygınlaşan Bektaşiliğin devamında 1252-1334 yılları arasında bugünkü Güney Azerbaycanda bulunan Erdebil şehrinde Safyüddin İshaki yaşamış ve kendisinden sonra da Safevilik tarikatı yayılmıştır. Her iki mutasavvıf da bugünkü anlamda Şiilikten çok Sünniliğe yakındır. Onlar Allah rızası için birer dergâh açıp insanları hak yoluna irşad eden ermiş kişiler olarak görülebilirler. Yani bunlara ¨mezhepler üstü insanlar¨ denilse yanlış olmaz. Her ikisinde de ortak yön ehl-i beyt sevgisinin olmasıdır ki zaten günümüze kadar da bütün Türk topluluklarında bu sevgi mevcuttur. Zaten kendisinden sonra bütün tasavvuf erbabına rehber olan Ahmet Yesevinin de söylemleri hep Allahta insan sevgisi, hoşgörü, dürüstlük, ilahi aşk, nefisle mücadele gibi yüce erdemlik değerlerini saf ve yeni İslamı kabul etmiş sıradan insanlara anlatmak ve benimsetmek olmuştur.
Bektaşilik, 1299 yılında Anadolunun Söğüt şehrinde kurulan ve Oğuzların Kayı boyuna mensup Osmanlı Devletinin ocağı olmuştur. Safevilik ise, Safyüddin İshakinin 8. koldan torunu olan Şah İsmail tarafından 1501de Tebrizde kurulan Safevi Türk Devletinin ocağı olmuştur. Bektaşi Tekkelerinde yetişen alperenler Osmanlının askerlerini oluştururken, Kızılbaşlar da Safevi Tekkelerinde yetişen dervişler de Safevi Devletinin askerlerini oluşturmuşlardır. Yani aynı kaynaktan beslenen iki devlet farklı tarih ve yerde kurulmuş; sonra da karşı karşıya gelmiştir. Tarihin cilvesi bu olsa gerek.
Bu noktada Kızılbaşlığı iyi anlamak gerekmektedir. Aslında Kızılbaşlık, Türklere has, basit bir inanç sistemi olup, Şamanlıkla yoğurulmuş bir yaşama tarzıdır. Şah İsmailin babası Şeyh Haydar Safeviye tarikatının şeyhi iken On iki imam inancını benimser. Ancak bu inanç bugünkü anlamda Şiilik demek değildir. Safevi Tarikatına mensup olanları diğerlerinden ayırmak için dervişlerinin başlarına, içinde on iki kırmızı çizgisi olan bir börk giydirir. Bu dervişlerin adı Kızılbaşlar olarak bilinir. Kısa zamanda Güney Azerbaycan ve Güney Doğu Anadoluda yayılmaya başlar. Şah İsmail, devletini kurduğunda maiyeti, taraftarları ve askerleri hep Kızılbaşlardan oluşmuştur. Şah İsmail, Kızılbaşlığın Osmanlının güçlü dini yapısı karşısında zayıf kaldığının farkında idi. Osmanoğullarına karşı farklı ve güçlü bir dinî istikamet oluşturma maksadıyla Şiileştirme hareketini başlatır. İşe önce Kızılbaş Türkmenleri Şiileştirmekle başlar, büyük bir direnişle karşılaşınca kaba kuvvete başvurur ve binlerce Kızılbaşı öldürür. Kabul etmeyenlerin çoğu Anadoluya göç eder. Bugün Erzincan-Sivas hattı üzerinde yaşayan Alevilerin çoğu bu Kızılbaşlardan oluşmaktadır. Sonra sıra Sünni Farslara gelir. Onlara daha ağır müeyyideler uygulayarak Sünniliği bırakıp, Şiilik mezhebine girmeye zorlanırlar. Bu Şiileştirme eylemi Şah Abbas zamanında da devam eder.
Onun içindir ki bugün ne Kuzey ne de Güney Azerbaycanda Kızılbaş, Alevi ya da Bektaşi var, ne de İran sınırları içerisinde Sünni Fars vardır. (Not: İranda sayıları 2-2.5 milyon kadar olan Sünni Türkmen var). Tacikistan gibi uzak bölgelerde Farsların coğrafyası Safevi hakimiyetinde olmadığı için Sünni kalabilmişlerdir. Ezcümle Farsları Şiileştiren Türk Safevilerdir. Bu tarihî gerçeği her Türk ve Fars bilmelidir.
Iraka Türklerin, Safevi Devletinin kuruluşundan takriben 500 yıl önce yerleşmeye başladığını biliyoruz. Ancak Safevi Devletinin kuruluşundan sonra yoğun bir akın olduğu da bir gerçektir. Her iki dönemde de yerleşen Türkmenler Oğuz boylarından Kayı ve Bayat boyuna mensup Türklerdir. Şah İsmail döneminden başlayarak torunu Şah Tahmasb zamanına kadar bugünkü Güney Azerbaycandan Iraka göç edenlerin hepsi Kızılbaştır. Bu Kızılbaşlar içerisinde Şiiliği reddeden Türkmenler elbet bulunmaktadır. Nitekim Kanuni Sultan Süleyman (Tahmasbın çağdaşı) 1534 yılında Irakayn (Bağdat) seferi dönüşünde bugün Kerkükün bir bucağı olan Leylanda çadır kurar ve Kerkük Tahrir Defterini hazırlatır. Bu defterde kayıtlı erkek isimlerine bakarsak Türkmenlerin çoğunun Kızılbaş olduklarını rahatlıkla anlarız. Bu isimlerden birkaçı şöyledir: Hüseyinkulu, Pirkulu, Hankulu, İmamkulu, Şahkulu, Allahkulu, Alikulu, Seydikulu, Babakulu, Şahverdi, Mehdikulu, Mirkulu, Hasankulu, Pirverdi, Dedekulu, Haydarkulu, Şahverdi, Pirgeldi, Abbaskulu, Hızırkulu, Rızakulu.
Ne Kanuni Sultan Süleyman ne de Bağdatı yeniden fetheden IV. Murat, ne de sonraki Osmanlı Padişahları Kızılbaş Türkmenleri Sünnileştirmeye çalışmıştır. Böylece 1500lü yıllardan itibaren Kızılbaş olarak bugünkü Irak topraklarına yerleşen Türkmenler Osmanlının idaresi altında kalarak hem Safevilerin zorla Şiileştirmelerinden kurtuldular hem de 1800lü yılların ortalarına kadar Kızılbaşlıklarını koruyabildiler. Ama 1800lü yıllarda giderek güç kaybeden Osmanlı Devleti kendi coğrafyası üzerindeki hakimiyeti artık zayıflar ve farklı bölgelerden gelen Şii din adamları Irak coğrafyasındaki Kızılbaş Türkmenleri Şiileştirmeye başlar. Bugün hâlâ Tavuk, Tazehurmatu ve Telafer bölgelerinde Bektaşi geleneğini sürdüren Türkmenler yaşamaktadır.
20. Asırdan Kalan Miras
Tarihçiler iyi bilirler ki Birinci Dünya Savaşından sonra Irak Şiileri İngilizler karşısında Osmanlıların yanında yer almıştır. Öyle ki, Irakâ²taki Şii alimler, Osmanlı-İran arasında bir köprü olmuşlar, Şubat 1921 Necef toplantısında; "Şii-Sünni" ayrımını öne çıkarmadan Osmanlı liderliğinde bir İslam birliği politikası izlenmesi kararını almışlardır. Necefteki İttihat ve Terakki komitesinin öncülük ettiği bu faaliyet, bölgede nüfuz kurmaya çalışan İngilizleri tedirgin etmiş, hatta o dönemde Şii alimlerin, Bağdatâ²ta büyük bir İslam konferansı düzenlemeleri girişimini engellemişlerdir. Necefli Şii âlimler cihat fetvalarıyla; hem Osmanlıâ²nın ilan ettiği cihada katıldıklarını bildirmişler, hem de bütün Şiileri "İngiliz ve Rus emperyalizmine karşı" ayaklanmaya çağırmışlardı.
Ancak Humeyninin ortaya attığı Vilayet-i Fakih müessesesi özellikle 1980 yılından sonra Arap Şiiliği ile Fars Şiiliği arasında farklılaşma doğurmuştur. Bu farklılaşma ciddi bir boyuta ulaşmakla birlikte İran Şiiliğinden yana bir eğilim göstermiştir. Çünkü Arap ya da Irak Şiiliğinin İranın dışında destek alabileceği başka bir kaynağı olmamıştır. Onun için Irak Şiiliği, İran Şiiliğinin itaati altın girmiştir. Saddamın zulmünden kaçan Iraklı Şiilerin çoğunluğu İrana sığınmışlardır. Bunların içinde bulunan Türkmen Şiiler, Türkiyeden yeteri kadar yüz görmedikleri için onlar da bu kervana katılmak zorunda kalmışlardır. Bugün Türkmenler arasında baş gösteren mezhepçi ayrışımın temellerini yakın tarihin bu diliminde aramak gerekir.
Özellikle 2011 yılında ABDnin resmi olarak Iraktan çekilmesinden sonra İran, Iraktaki nüfuzunu iyice arttırdı. Buna mukabil Türkiye ise, Bağdat yönetimi ile ilişkisini iyi yönetememiş ve bu ilişki giderek bozulmaya doğru yüz tutmuştur. Türkiye insiyaki bir biçimde Üsame Nüceyfinin şahsında Sünni Araplarla ve Barzaninin şahsında da Kürt Yönetimi ile ilişki kurmayı tercih etmiştir. Halbuki ne Nüceyfi tek başına Sünni Arapları, ne de Barzani bütün Kürt yönetimini temsil eder. Bu politikanın en büyük zararını Türkmenler görmüştür. Türkiye bu politikayı tercih ederken bu politikanın Türkmenlere zarar verebileceğini tahmin edememiştir. Bu zarar üç boyutlu olmuştur:
1. Türkmenler bir asır boyu zaten Sünni Arap yönetimleri tarafından asimile edilmek istenmiştir. Bugün onlarla uyumlu çalışmaları mümkün değildir. Çünkü Türkmenlerin hem Şii kesiminin Sünni Araplarla bir araya gelmesi mümkün değil hem de milliyetçi tabiatlı olan Türkmenlerin kahir ekseriyeti Sünni Arapları ırkçı ve Saddam yanlısı olarak telakki eder.
2. Türkmenleri en çok görmezden gelen Kürt fraksiyonu ve Türkmenlerle ilişkisi en zayıf olduğu kesim KDP grubu yani Barzanidir. Ayrıca Türkmenlerin büyük çoğunluğu KYB (yani Talabani)nin hâkim olduğu bölgede yaşamaktadır.
3. Şii ağırlıklı olan Bağdat yönetimi, Türkiyenin Sünni Araplarla ve Kürt yönetiminin belli bir kanadı ile özel ilişki kurmasını iyiye yormayarak faturayı Türkmenlere kesmiştir. Nitekim 2014 yılında kurulan İbadi Kabinesinde Türkmenlere hiç yer verilmemiştir.
Ara İstintaç
Bu hızlı tarihî panoramadan bugünkü meselelere ışık tutabilecek iki bulguya ulaşabiliriz.
1. Bektaşilik gibi Ehl-i Beyt sevgisini temel alan bir tarikatın kurduğu ocaklardan Osmanlı devleti doğdu; bu devlet müsamaha esasına dayandığı için devrinde hem Bektaşilik hem de topyekun (Alevilik dahil) diğer tasavvufî tarikatlar Anadoluda yaşama şansı bulabilmiştir. Safevilik tarikatı üzerine kurulan Safevi Devleti ise kendi tebaası olan Kızılbaşları bile kılıçtan geçirmiş ve Şiileşerek hiç bir tasavvufi tarikatın coğrafyasında yaşamasına izin vermemiştir. Bu da yetmemiş, aslen Sünni olan Farsların da Şiileşmelerine sebep olmuştur.
2. Osmanlı Devleti, Sünni-Hanefi Mezhebini takip ederek, Anadoluda, Irakta, Suriyede ve Balkanlarda yaşayan Türk halkının milli kimliğini korumuş; dolayısıyla Osmanlı bürokrasisinden doğan Türkiye Cumhuriyeti de Türk kimliği üzerine inşa edilmiş ve bugüne kadar bu kimliği koruyabilmiştir. Halbuki yine bir Türk Devleti olan Safeviler Şiiliği kabul ederken tebaası olan Türkleri ve Farsları Şiileştirerek hem milli devletini koruyamamış hem de kendi eliyle yarattığı Fars Şiiliğinin kurbanı olmuş ve sonuçta tarih sahnesinden silinmiştir. Arkasından (bugün nüfusları) 25 milyon civarında olan Azeri Türkünü İran topraklarında sahipsiz bir şekilde bırakmıştır. Bereket ki bugünkü Kuzey Azerbaycan 70 yıl Sovyetler hükmü altında kaldıktan sonra Şii mezhebinde kalmalarına rağmen Mehmet Emin Resulzadenin 20. yüzyılın başlarında ortaya koyduğu Milli Türk kimliğini ihya edebilmiştir. Ebulfez Elçibey, Haydar Aliyev ve bugün de İlham Aliyev bu milli şuura sahip birer devlet adamıdır. Bu başkanların hepsi Türkiye ile ilişkiyi birinci mertebede tutmuş, İrana olan münasebeti ile karşılıklı iyi ilişkilerden öteye götürmemiştir. Çünkü İran, Ermenistanı Azerbaycana karşı her zaman (maalesef) kollamıştır.
3. Bir asır boyu Irak toplumunun bir parçası olan Türkmenler 2011 yılına kadar mücadelelerini mezhep üzerinden değil, kimlik ve milliyetçilik üzerinden verdi. Ancak, Iraktaki konjonktür ve Türkiyenin takip ettiği yetersiz Irak politikası, Türkmenleri fikri ayrışmanın eşiğine getirmiştir. Bu, kasıtlı yapılmamış olabilir, ama Türkmenleri, Irak toplumundan soyutlamak mümkün olmadığından ve Türkiyenin Irak politikası, İran politikasından daha güçlü ve müdahil olmadığından Türkmenleri bu noktaya getirmiştir. Bir de 2014 yılında DEAŞin Telafer, Emirli, Beşir gibi şehirlerini ele geçirdikten sonra İran tarafından desteklenen Haşed el-Şaabi içinde sadece Şii Türkmenlerin yer alması, Türkmenler arasındaki çatlağı büyütmüştür.
İran mı Türkiye mi?
İran İslam Cumhuriyeti kurulduğu zaman Türkiyede dindar, muhafazakâr ve hatta milliyetçi aydınlar sevinmişti. Çünkü Şah, Farsçı bir siyaset güderek Türkiyeyi aşıp Ortadoğuda söz sahibi olmak istiyordu. Sovyetlerin 1990da çökmesinden sonra 1992 yılında Dağlık Karabağ bölgesi yüzünden Azerbaycan-Ermenistan savaşı patlak verdi. Rusya aşikâr bir şekilde Ermenistanı destekledi. 106'sı kadın, 83'ü çocuk olmak üzere toplam 613 Azerbaycanlı hayatını kaybetmiştir. Türkiye, soydaşı olan Azerbaycanın yanında dururken İran, Ermenistanın yanında yer almıştır. Bu iyi ilişkiler günümüzde de devam etmektedir. Eğer İran gerçekten dünya Şiiliğinin hamisi olsaydı tarih boyunca on binlerce Müslümanı katleden Ermenistanın değil, mezhebi Şii olan Azerbaycanın yanında yer alırdı. Doğrusunu söylemek gerekirse, Eğer Safeviliğin bir mirasçısı varsa o da Azerbaycan Devletidir. Gerçekten de Baküde Şah İsmailin muhteşem bir heykeli dikilmiştir. Şah İsmailin Hatai mahlası ile söylediği Türkçe şiirler hemen hemen herkesin dilindedir; tarih kitaplarında da Azerbaycan Devletinin kurucusu olarak kabul edilmiştir. Kaldı ki İran kendi topraklarında yaşayan 25 milyonu aşkın Azeri Türküne hiç bir milli ya da kendi dilinde eğitim ya da yayın yapma hakkı vermemiştir. Yani Türkmenlerin Irakta sahip oldukları hakların hiç birisi bugün İrandaki Türklere verilmemiştir.
İran, Saddam zamanında birçok Şii Türkmeni milli kimliklerine itiraz etmeden barındırmıştır. Bu inkâr edilemez. Ama bu barınma izni, Türkmen oldukları için değil, Şii oldukları için ve Saddama karşı Iraklı Şiilerin oluşturdukları şemsiye altında oldukları sürece vermiştir. Dolayısıyla bu desteğin 2003 yılından sonra aynı şartlar altında devam etmesi doğaldır. Haşed el-Şaabinin kurulmasından sonra da verilen destek aynı şartlar altında olup, Emirli ve Beşirin kurtarılmasını sağlamıştır. Yani, görünürde İran mezhepsel açıdan olaylara bakmakta ve dünya Şiiliğinin tek hamisi görevini üstlenmektedir. Halbuki durum göründüğü gibi değildir. Çünkü böyle olsaydı, Ermenistana karşı Azerbaycanı desteklemesi gerekirdi. Yani günümüzde İran, her ne kadar Şiiliğin önderliğine soyunmuş görünse de, dile getirmediği ülküsü Farsçılık olup, tarihte kaybettiği coğrafyaya en azından nüfuzunu yaymaktır. Onun için yayılmacı olmayan tarihî Arap Şiiliğini yutmak istemektedir. Tabii ki Arap Şiiliğinin menşei de kuşkusuz Necef ve Kerbelâ olup, yayılmacı olmadığı gibi Arap milliyetçiliği de gütmez. Osmanlıdan sonra kurulan Irak Hükümetleri içerisinde de hiç bir zaman ciddi bir rol alamamışlardır. Hele Saddam zamanında en çok mezalimi onlar görmüştür.
Türkiye Cumhuriyeti ise, devlet yapısını tamamen milli kimlik üzerine kurmuştur. Dış politikasında ne din ve mezhep esas kabul edilmiş ne de soydaşlık ön plana çıkarılmıştır. 1974 yılında Kıbrıs çıkarması, adada Türkler aleyhine oluşan darbeden ötürü garantörlük esasına göre yapılmıştır. Aynı şekilde Kuzey Irakın Kandil Dağına terör örgütü PKKyı vurmak için hava harekatı düzenlemektedir. Bugün Suriyeye girmesi de geçici amaçlı olup, milli güvenliğini tehdit eden bir durum doğduğu için yapılmıştır. Türkiye hiç bir ülkenin içişlerine karışmadığı gibi, başka ülkelerin aleyhine çalışan herhangi bir örgüte de destek vermemiştir. Sovyetler devrinde o coğrafyadaki Türkler hakkında hiçbir gizli planı olmamıştır. Bilakis, bir taraftan NATOya girerek kendini Sovyetler blokuna karşı korumaya almış, diğer taraftan da yayılmacı olmadığını göstermek için başka ülkelerin topraklarında yaşayan soydaşlarını da ihmal etmiştir. Nitekim 1990da Sovyetlerin çöküşünden sonra Irak Türklerinin, 2011 yılından sonra da Suriye Türklerinin Türkiyede örgütlenmelerine izin vermiş ve dişe dokunmayacak kadar da destek çıkmıştır; ama bu destek hiç bir zaman ilgili ülkeye zarar vermemiştir. Belki de bugün Irak ve Suriye Türklerinin hak ettikleri yerlerde olmayışlarını, bu eksik ancak uluslararası hukuka uygun politikadan kaynaklanmaktadır denilebilir. Yani Türkiye Cumhuriyeti dış politikasında yayılmacı olmadığı gibi pasifliğe varacak derecede ¨yurtta sulh, cihanda sulh¨ ilkesine uymuş ve sadık kalmıştır.
1 Mart 2003 Tezkeresinin reddedilmesi Türkiyeye zarar verdiği kadar Türkmenleri de zor durumda bırakmıştır. Mamafih Türkiye çeşitli destekleriyle bir şekilde Türkmenlerin yanında yer almıştır. Kurulan her kabinede bir Türkmen bakana yer verilmiştir. Ama İkinci Maliki Hükümetinde ilk defa olarak Irak Türkmen Cephesine bir bakanlık tahsis edilmesinde Türkiyenin de rolü olmuştur. Irak Türkmen Cephesi Başkanı ve yönetimi, Türkiyede Cumhurbaşkanı, Başbakan ve Bakanlar düzeyinde görüşmeler yapma imkânı bulmuştur. ITCnin dışında diğer parti ve listelerde yer alan Türkmen vekil ve bakanlar 2010 yıllarına kadar Türkiyede ağırlanmış ve ilgi görmüşlerdir. 2011 yılında ABD kuvvetleri Iraktan çekilince, İranın Iraktaki nüfuzu ciddi anlamda artmıştır. Bundan tedirgin olan Türkiye, Barzani ile bir taraftan, Sünnilerin temsilciliğine soyunan Nüceyfi ile diğer taraftan daha sıkı ilişkiler kurmaya başlamıştır. İşin manidar tarafı da Türkmenlerin Kürtler içerisinde Barzani grubu ile ve Araplar içerisinde Sünni olanları ile iyi ilişkiler içerisinde olmamasıdır. Çünkü genel olarak Kürt Peşmergeleri Türkmenlerin topraklarını ve şehirlerini kendi bölgelerine katmaya çalışırken, bir asır boyu da Sünni Arap iktidarları topyekun Türkmenleri Araplaştırmaya çalışmıştır.
Türkmenler Nereye Meyletmeli?
Irakta Türkmenler 1534te Kanuni Sultan Süleymanın Bağdatı fethinden sonra Osmanlı kültürünün bir parçası olmuştur. Bugün bile bütün Türkmeneli coğrafyasında yazı ve edebiyat dili İstanbul Türkçesi ve Latin alfabesi ile icra edilmektedir. Genel olarak Iraklı siyasetçiler de Türkmenleri çoğu zaman Türkiyenin uzantısı olarak görmüştür. Ancak bugün Türkmenler öyle bir noktaya gelmişler ki, kimisi İran düşmanlığı yaparak Irakta olup bitenlerin tamamını İrana yüklerken, bir kesim de Türkiyenin Türkmenlere sırtını döndüğünü, onları yalnız bıraktığını DAEŞe karşı İran kadar onlara yardım etmediğini iddia etmektedir. Doğrusu bugün Türkmenler öyle bir kavşağa gelmişler ki ya var olurlar ya da parçalara bölünerek kısa bir süre içerisinde yok olup giderler. Eğer mezhep esasına göre hareket ederlerse bu dağılma ve erime kaçınılmaz olacaktır. O zaman her Türkmen siyasetçisi, aydını ve hatta sıradan insanı şartlar ne olursa olsun önce Türkmenlik kimliği etrafında toplanmalıdır. Dolayısıyla kim Türkmenleri mezhep esasına göre muamele etmek isterse ondan uzak durmak gerekiyor. Binaenaleyh bugün Türkmenleri parçalayabilecek üç siyasi akım vardır: Şiicilik, Selefilik ve onun sulandırılmış hali olan İhvancılıktır. Bunun da panzehri milliyetçiliktir.
İranla Türkiye Ortadoğunun en güçlü iki devletidir. Çıkarları ne kadar çakışsa da birbirleriyle savaşmayacak kadar akıllıdırlar. Politika oluştururken kimse bu iki devleti ya da herhangi birisini yok sayamaz. Türkmenler, ne İranı düşman ilan ederek bu devleti suçlamalı ne de askeri yardım vermedi diye sırtını Türkiyeye dönüp onu dışlamalıdır. Türkmenler İranı, bölgenin tartışılmaz iki gücünden biri, Irakta sözü geçen bir devlet olarak görmelidir. Türkiyeyi de ¨soydaş¨ bir ülke; ondan güç ve ilham alınacak bir kaynak; kurum ve kuruluşlarıyla iş birliği yapılacak bir merkez olarak kabul edilmelidir.
Cahil siyaset tek yönlü ve kısa vadelidir; akıllı siyaset çok yönlü ve uzun vadelidir.