

Anadoluya Türklerin hangi tarihlerde geldiği konusunda araştırmalar sürdürülüyor. Tarihi kayıtlarda Batı Hunları, Güney Kafkasyadaki Derbenti aşarak Doğu Anadoluya girmişler, Şam ve çevresini yağma ederek Kudüse kadar ilerlemişlerdir. Sonraki yüzyıllardaysa Gök-türkler, Avarların peşinden Kırım Yarımadasına kadar gelip, bu toprakları kendilerine bağla-mışlardır. Göktürk Elçileri İstanbula gelip, Bizans imparatorunu önlerinden kaçan köleleri-tabileri Avarları korumamaları için uyardılar. M.S.558 Bizansla kurulan ilişkiler, Bizansı tehditten kısa zamanda, Bizansı sürekli tehdit eden, ortak düşman İrandaki Sasani Devletine karşı askeri ittifaka dönüştü.
Türklerin, Güney Kafkasya ve Doğu Anadoluya yerleşmeye başlamaları Göktürklerden çok önce başlamıştır. Güney Kafkasyanın Alban bölgesi Türklerin ilk yerleştiği bölgelerden biridir.
Yakın zamanda yitirdiğimiz Araştırmacı Servet Somuncuoğlu Taşlarındaki Türkler adlı eserinde, Hakkâri ilinden başlayarak, Doğu Anadoludaki kaya resimlerinden bölgeye gelen Türk kavimlerinin izlerini takip etti.
Tarih başlatan Sümerlerin Türk soylu olduğun bugün tarihçiler tarafından genel kabul görmektedir. Buzul çağının bitmesiyle iklimler değişmiştir. Batı Türkistandaki iklimsel deği-şimler sonucu Türk kavimleri Mezopotamya, Azerbaycan ve Batı İrana göç etmişlerdir.
Bölgede bulunan Runik yazıyla yazılmış kitabelerin büyük bir kısmı Türk diliyle rahatlıkla okunmaktadır. Avrupanın çeşitli yerlerinde bulunan bu kitabelerin büyük bir kısmı tarihçi Kazım Mişan tarafından okunmuştur.
Prof. Turtsaninov, Maykopta (M.Ö. 3 bin) ve Lübnandaki Biblosta bulunan yazıtları çö-zümlemiş ve bir zamanlar Kafkasyadan Fırata (Harput ve çevresi) Fırattan Hazar Denizine ve buradan Basra körfezine kadar uzanan bir bölgede yazıtlar bulmuştur. Bölgede kullanılan Runik yazıyı kimin bulduğu bilinmiyor. Kafkasyalılar, antik çağ Türk kavimleri, Sogdlar
Doğu Anadoludaki yazıtlarını damgaların Türkistan ve Kafkasyayla büyük benzerlik göstermesi ayrı bir inceleme konusudur.
Batı Anadoluya, Ege ve güney Marmaraya 19. Yüzyıldan sonra Bizans diye adlandırılan Doğu Romanın bu bölgelere Türkleri yerleştirip yerleştirmediği yeterince araştırılmamıştır. Oysa Tunadan İtil yani Volga nehrine kadar uzanan bölge, yani Kuzey Karadeniz, ünlü tarihçi Herodotun yaşadığı(M.Ö.484-425) devirden bu yana önce İskitlerden ötürü Skitya, daha son-raki yüzyıllarda Kıpçak Bozkırı, olarak adlandırılmıştır. Bilindiği gibi bölgeye önce Hunlar gelmişlerdir. Pannoniaya (bugünkü Macaristan) yerleşen Hunlar, Atilla yönetiminde Fransa ve İtalya sınırından İtile kadar uzanan bir bölgede imparatorluk kurmuşlardır. Bu imparator-luk Hunların Hakanı Atillanın ölümünden (M.S.453) sonra kısa bir sürede dağılmıştır. Yakla-şık bir asır sonra (M.S.558) Göktürkler tarafından kovalanan Avarlar gelip Macaristana yer-leşirler. Avarlar burada büyük bir imparatorluk kurarlar. Bölgedeki Hun kabileleri de bünye-lerinde eritirler.
Balkanlara adını veren Balkan Dağlarının adı birçok yer ismi gibi Türkçedir. Ukrayna ve Rusyanın bazı bölgelerinde telaffuz değişikliğine uğramış Türkçe yer adları vardır.
Bölgede daha, sonra birisi İtil (Volga)in yukarısında diğeri bugünkü Bulgaristanda devlet kuran Bulgarlar gelir. Göktürklerin dağılmasından sonraki yıllarda, Hanların Açınanın so-yundan gelen bir prens, Türk kabilelerinin kalıntılarını toplar, İtil Nehri deltasını merkez alıp, Kırımdan Ural Nehrine uzanan topraklarda M.S. 650- 985 yılları arasında bir imparatorluk oluşturur.
Hazar devleti sürekli Doğu Anadoluya akınlar yapmıştır. İranla savaşan Bizansa yardım etmişlerdir. Hazar devleti Bizans İmparatorluğunu defalarca yıkılmaktan kurtarmışlardır. İslam ordularının Kafkasları aşıp, Kırım ve Volga boylarına ulaşmalarını önlemişlerdir
Bugün Kafkasya ve Doğu Anadoludaki yer adları bu tarihsel süreci anlatır. Hazarların yı-kılmasından sonra Kıpçaklar tarih sahnesinde yerlerini alırlar. Bölgeye ganimet için akınlar yaparlar. Daha sonra Gürcü Kraliçesi Tamaranın davetiyle yaklaşık 40 bin Kıpçak aile Gürcis-tan topraklarına yerleşirler. Kıpçaklardan bazı boylar Ahıska ve Çıldır bölgesinde Atabekler İdaresini(1267-1878) kurarlar. Daha sonra bölgeye hâkim olan Osmanlılara tabi olurlar. Sonraki yüzyıllarda kavimler göçü başlar. Hazarlara bağlı Macarları, Peçenekler, onları Uzlar kovalar. Bu halklar sırayla Balkanlara gelirler. Hazarların yıkılışından sonra Kıpçak-lar(Kumanlar)ı görürüz. Moğollar-Altınordu ve Altınordu Devletinin dağılmasından sonra kurulan Türk Hanlıkları. Nereden bakılırsa bakılsın Batı Hunlardan başlayarak bölge bin iki yüz yıl Türk kavimlerinin yaşam alanı olmuştur. Bu bölgede yaşayan Gotlara Avrupa kavimle-rince Türk denmesinin sebebi bölgedeki Türk Kavimleriyle ilişkileri olmasıdır. Avrupanın çeşitli yerlerinde bulunan büyük bir kısmı değerli tarihçimiz Kazım Mişan tarafından okunan kitabeler, kayalara yazılmış yazılar, Türk Tamgaları Türk Kavimlerinin ulaştığı, yerleştiği yer-leri gösterir.
Bizans Türkleri ordusuna alması Atilla devrinde başlamıştır. Atilladan kaçan Hunlar Bi-zansa sığınmış, bu sorun iki ülkenin arasında büyük soruna dönüşmüş ve savaş nedeni olmuş-tur. Türk kavimlerine mensup askerlere Bizanslılar Türkopol adını vermişlerdir. Bizanstaki Türkopolların sayısı hızla artar.
MS. 681 yılında Bizans, Bulgar Devletini tanıdı. Tuna boyunda kurulan Bulgar Devleti, da-ha önce ilişkide bulunduğu Ant Slavları için bir çekim merkezi olur. Bulgar Devletini kuran Asparuh kendilerine bağlanan yedi Slav oymağını Bizans ve Avar İmparatorluklarının sınırla-rına yerleştirir. Yeni kurulan bu devleti kendisi için tehlike gören Bizans 688 yılında bu devlete savaş açtıysa da başarılı olamadı.
Bizans imparatorluğu yeni devlete tabi olmasını istemediği Slavları Selanik üzerinden Anadoluya naklettiler. Bizans bu göçmenlerden bir ordu teşkil etmiştir.
Türk Kavimleri karşısında sürekli mağlup olan, sürekli yenildiği Peçenekleri, Kıpçakların yardımıyla yok eden Bizans ordunun yapısını değiştirmeye başlar. İmparator Aleks Komnenos döneminde Bizans Ordusu hafif ve zırhlı süvari birlikleri Türk usulüne uygun olarak yeniden tanzim edildi. Yeni ordu 24 bin kişilik oldukça küçük, fakat hızlı ve güçlü bir orduydu. Peçe-nek, Kuman ve diğer Türk Kavimlerinden gelen paralı askerler bu ordunun belkemiğini oluş-turuyordu. Bizans bu yüzyıldaki askeri başarılarını bu ordu ve Türkopol dediği bu askerlere borçluydu. Tahtını kaybeden İmparator II. Justinian Hazar-Bulgar kuvvetleri yardımıyla tah-tını geri almıştır. Bizansın Türk Devletleri (Göktürk Ve Hazar) ve Türk Kavimlerinin (Kıpçak ve Bulgarlar) yardımıyla ömrünü birkaç asır uzatmıştır diyebiliriz. (ibid, s:159) İmparatorluğun hassa birliklerinde de çok sayıda Türkopol denilen seçme askerler vardı. Bizans çok sayıda Türk aileleriyle İstanbul ve Marmara bölgesine yerleştirmiştir.
Urfalı Mateosun Vekainamesinde anlattığına göre, Oğuzların yani Selçukluların ilerleme-sine karşın büyük bir ordu toplayan Bizans imparatoru Roman Diogan Mandzgart (Malazgirt) yakınlarındaki Doğodap denilen yerde Selçuklu imparatoru Alparslan ile savaşa tutuşur.(26 Ağustos 1071).
Roma ordusunun sol kanadında padzınaklar (Peçenekler) sağ kanadında Uzlar bulunmak-tadır. Muharebenin kızıştığı anda Uzlar ve Peçeneklerin büyük bir kısmı Alparslanın safına geçerler ve Roma ordusu büyük bir bozguna uğrar.
Balkanlara gelen Uzların içinde Peçenek kalıntılarının yanı sıra, Bayundurlar, Bayatlar ve Kayı boyları vardır. Oğuzların bir kısmı Harezmden çıkıp, İran üzerinden Anadoluya gelir-ken, bir kısmı da kırıla, kırıla Balkanlar üzerinden Anadoluya gelmişlerdir.
BİZANSIN TEHCİR POLİTİKASI
Bizans imparatorluğu kendilerine sığınan halkların dışında,
- Arapların ve Balkanlara akınlar yapan Türk ve Slav kabilelerinden şehirli nüfusu korumak ve işgalcilerin üretken yerleşik nüfustan ekonomik açıdan faydalanmalarını önlemek için;
- Boş toprakları üretime açmak için,
- En önemlisi de tehlikeli, isyancı veya isyan edebilir diye düşündükleri halkları çeşitli böl-gelere tehcir etmişlerdir. Bu politik uygulama Bizansdan Osmanlıya da miras kalmış ve uy-gulanmıştır.
Kapodokya bölgesine yerleşen iki yüz bin Ermeni daha sonra, Bursa-Balıkesir-Çanakkale ve Balkanlara yerleştirilmiştir. Osmanlılar Bulgaristanı işgal ettiklerinde asimile olmamış Er-menilerle karşılaşmışlardır. Daha sonra tehcir Karaman bölgesinde yaşayan İsaurialılara da uygulanmış ve bu halkın büyük bir kısmı Trakya ya sürülmüştür.
Bizans İmparatoru Kostans zamanında 659-660 yıllarında çok sayıda Slav Anadoluya sü-rülmüştür. Sürgünden amaçlanan bu sürgünleri Arap istilacılara karşı asker olarak kullan-maktı. Bu sürgünlerden beş bin kişilik kuvvet, Araplara iltica etmiş ve Bizans sınırından uza-ğa, Suriyeye yerleştirilmişlerdir. Slav ve Balkanlara gelmiş halkların Anadoluya gönderil-mesi Bizans İmparatoru II. Jüstinyanus zamanında da devam etmiştir. Senlik ve Çevresindeki Slavlar Opsikion Themasına, yani bugünkü Bursa ve çevresine yerleştirildiler. Tarihçiler sayı-larının 30 bin asker çıkarabilecek sayıda olduğunu yazmışlardır. Bu da nüfuslarının 200 bin kişiye ulaştığını gösterir. Emevi Halifesi Abdülmelik 691-92 yıllarında Bizansla savaşa başla-yınca zorla yerleştirilen bu Slavlar, Arapların safına geçtiler ve Halife tarafından Suriyeye yerleştirildiler.
Justinyanus döneminde Bizans İmparatorluğunun eyalet düzenini değiştirmiş, daha küçük vilayetler oluşturmuş ve bunları Osmanlının tımar sistemine benzer Thema diye birimlere bölmüştür. Böylece daha güçlü bir ordu oluşturmuştur. Sonraki yıllarda tahta çıkan imparator Leon (717), İsauriadan Trakyaya sürgün edilmiş bir aileden geliyordu.
Bizans imparatoru olan V.Konstantin, İmparatorluk için en büyük tehlike gördüğü Bulgar devletine karşı 756-762 yılları arasında dokuz sefer düzenledi. Bu seferler Bulgar devletinde iç çatışmalara sebep oldu. Bizansa boyun eğmeyi kabul edenlerle, bağımsız kalmayı savu-nanlar arasında çatışmalar çıktı. Sonunda Bizans karşıtlarının temsilcisi Telezt ülkenin hâki-miyetini eline geçirdi. Bunun üzerine asillerin bir kısmı ve büyük bir Slav kitlesi Bizansa iltica etti. Bizans bu kitleyi Bitinyaya yerleştirdi. Nikephorosa göre bu muhacirlerin sayısını 208 bin kişi olarak verir.
İmparator Konstantin VIII Araplara taarruz eder, Malatyayı ele geçirir. Sınır boyunda Bi-zansın kudretinin artmasından etkilenen birçok Arap kabilesi Hristiyanlığı kabul eder. Bizans bu kabileleri iç bölgedeki topraklarına iskân eder.
Bazı tarihçiler, Abbasi Halifesi Müvekkil döneminde (847-861) Bizansla yapılan savaşlar sırasında Elli bin nüfusa sahip Hamdanilerin Bursayı işgal ettiği ve 23 yıl hüküm sürdüğü, daha sonra Hristiyanlığı kabul edip Bizansa tabi olduklarını öne sürerler.
İmparator Nikephoros Fhokas döneminde 966-967 yıllarında Ermenilerin Anadoluya göçü teşvik edilir (Judith Herrin, Bizans:205 İstanbul, 2010).1122 yılında Bizans topraklarına akın düzenleyen Peçenekleri mağlup eden imparator İoannes daha sonra Sırplara da savaş açıp, onlara hâkimiyetini kabul ettirir. Esir aldığı Sırpları Kocaeli bölgesine yerleştirir. Sırplardan önce Peçenekler de bölgeye yerleştirilmiştir.
Ostrogorski ve dönem tarihçileri tehcir edilen veya kendi isteğiyle iltica edenler içindeki Bulgar ve diğer Türk soylu halklarından olanları da Slavlar içinde mütalaa etmişlerdir.
Moğol saldırılarından kaçan 10 bin Kıpçak ailesi Afyon-Kütahya-Eskişehir havalisine yer-leştirilir. Daha sonraki yıllarda, Altınordu Emiri Nogayın ölümünden sonra (M.S.1300) dağı-lan Alan ve Kıpçak savaşçıların bir kısmı Bizans emrine girer ve Türkmen akınlarını karşı sı-nırları koruması için Bizansın batı sınırlarını yani Marmara ve Ege bölgelerine yerleştirilir-ler.
Osmanlının kuruluş döneminde, Osmanlılar tarafından kurulan Yenişehir hariç bölgedeki Proussa-Bursa, Adranos-Orhaneli, Anglekome-İnegöl, İznik, Mudanya, Kios-Gemlik, Kite, Fladır- Alaattin Bey, Kirmasti-Mustafakemalpaşa, Mihaliç- Karacabey gibi kentlerde Rumlar ve az sayıda Yahudinin yaşadığını biliyoruz.
Bölgede yaşayan Türk asıllılar her ne kadar örf ve adetlerini korusalar da onlarda Hristi-yanlığın Ortodoks mezhebine mensuptular. Osmanlılar bu bölgeye geldiklerinde Bizansın buraya yerleştirdikleri Türklerle karşılaştılar. Doğal olarak çabucak kaynaştılar. Değerli tarih-çimiz Halil İnalcık Bizansın Bursa ve çevresine 900ü yıllarda Bulgar Türklerini ve daha sonra Sırpları yerleştirdiğini yazmıştır.
Bizans, Kumanların 1095 yılında yaptığı katliam nedeniyle dağılan Peçenek Türklerini Anadoluya yerleştirmişlerdir. Harezm bölgesinden Peçeneklerinden peşinden gelip, onları kovalayan Uzlar, 1065 yılının kışında Tunayı aşıp, Balkanlara inerler ve Moraya kadar akın yaparlar. Ancak Uz boyları, açlık ve hastalıktan kırılmışlardır. Dağılan Uz boyları Bizansın hizmetine girmişlerdir. Bizans bunları da Anadoluya göndermiştir. Anadoluya gönderilen Türklerin büyük bir kısmı ikta sistemine göre yerleştirilmişlerdir.
Peçenek Garnizonları Suriye sınırındaki kentlere, Adanadaki Misis Kalesine yerleştirilirler. Rasonyi ve Kurat eserlerinde Ankara ve Aksaray yöresindeki Peçenek isimli köylerin bu dö-nemde kurulduğunu belirtirler. Ankara civarında Peçenek ismini taşıyan beş köy vardır.
Peçenek ve Uz kökenli Türkler sadece sınır bölgelerine değil, Orta ve Doğu Karadeniz Böl-gesine de yerleştirilmişlerdir. Dil uzmanı Necati Demir, Karadenizin Kuzeyinde Peçenekler adındaki eserinde Canik Bölgesi, Sivas, Giresun, Trabzon, Rize, Bayburt, Şavşat (Artvin), Erzu-rumun Oltu, Şenkaya, İspir yörelerindeki yer adlarını ayrıntılı olarak belirtir.
Karadeniz Kuzeyinde yaşamış Türk Kavimlerinin damgaları başta Doğu Karadeniz bölgesi olmak üzere Anadolunun çeşitli yerlerinde bulunması hem Kafkaslardan gelen Türklerin bir kısmının geri dönmeyip, bölgede kaldığını ve Bizansın Türkleri yerleştirdiği Türklerin çok sayıda olduğunu gösterir.
Peçenek ve Uzlar uzun yıllar Bizans Ordusunun askeri gücünü oluşturmuşlar, Trakyada Slavlarla, Anadoluda Türkmenlerle, Gürcülerle ve Ermeni prensleriyle savaşmışlardır. Ma-lazgirt Savaşında Peçenek ve Uzların bir kısmı Bizans Ordusunda kalıp, savaşmışlardır. Ma-lazgirt Savaşından sonra da Peçenek ve Uzlar Bizans Ordusunun belkemiğini oluşturmuşlar-dır.
Gerek Peçenek, Kuman, Uz, Hazar ve Slav kökenli halklar bir çeşit ikta sistemi diyebilece-ğimiz, vergilendirme, toprak ihsanı ve toplumsal kontrol mekanizması olan ve Osmanlının Tımar sisteminin benzeri olan Panania denen bir sisteme göre yerleştiriyorlardı. Bu sistemle askerlere bir ücret verilmiyordu.
BATI ANADOLUYA TÜRKLERİN YERLEŞİMİ ve MANAVLAR
Osman Gazinin bölgeye geldiğinde Bursa ve çevresinde bulunan ve kendileri için Eski yerleşimci, eskiden beri buralarda oturan anlamında Manav diyen köylülerin, Balkanlar'dan Anadolu'ya geçen ve Bizanslılar tarafından Batı Anadolu'ya tampon maksatlı yerleştirilen Kuman-Kıpçak-Peçenek Türklerinin Oğuz Türkleriyle kaynaşmasıyla ortaya çıkan Türk grubu olduğu görüşünü benimseyen Türkologlar da mevcuttur.
Manavların Karakteristik Özellikleri
Türkologlara göre, Manavların, Türk soylu olduğunu gösteren en önemli delil, Mongolid karakteristikleridir; Manavlarda gözlerdeki çekiklik ve yuvarlak yüz hatları hemen fark edile-bilir. Türkologlara göre başka bir delil ise, manavların eski sosyal yaşamda büyük önem tutan ipek böcekçiliğidir. Özellikle Marmara Bölgesi'ndeki manav köyleri Orta Asya'dan gelen alış-kanlıklarıyla ipek böceği üreticiliği yapmaktadır. Örneğin, Osmanlı döneminde Bursa'daki ipek kumaşların üretiminde bu ipek böceği üretimini yapan manav köylerinin payı büyüktü. Son yıllara kadar manav köylerinin en büyük geçim kaynaklarından biri ipek böcek yetiştirici-liğiydi
Manavlar, Türkçeden başka bir dil bilmezler. Türkçeden başka bir dil anlamazlar. Türkçe-den başka sözcükler-ünlemler kullanmazlar. İkinci dilleri ya da mahalli dilleri yoktur.
Manav Türkleri, uzun yıllar Rum köyleri ile komşuluk yapmışlar ve uyumlu kişilikleriyle onlarla iyi geçinmeyi başarabilmişlerdir. Ancak kız alıp verme konusunda son derece tutucu davranıp Rumlarla kaynaşmamış ve kendi geleneklerini koruyabilmişlerdir.
Başbakanlık Osmanlı Arşivinde uzman olan Orhan Şahin bu konuda şunları yazmıştır;
Tarihsel verilere göre, Anadoluya ilk Türk akını Hunlar tarafından (M.S 4.yüzyılın sonla-rında) yapılmıştı. Hunlar, Kafkaslar üzerinden Doğu Anadoluya girmişler ve Orta Anado-ludan Suriyeye kadar ilerlemişlerdi.
Anadoluya ikinci Türk akını, Sabarlar (Sabir, Sibir) tarafından gerçekleştirildi. 515516 yıl-larında Hunlardan bağımsızlıklarını kazanarak İtil, Don ve Kuban ırmakları çerçevesinde ba-ğımsız devlet kuran Sabarlar, Sasanilerle ittifak yaparak Bizansla mücadele etmişler; önce Güney Kafkasyayı, daha sonra Kayseri, Ankara ve Konya bölgelerini aldılar. Balkanlardan Anadoluya Bizans tarafından nakledilen Türk gruplarının önemli bir kısmını Bulgar Türkleri teşkil eder. Bulgarlar, Kuzey Kafkasyada yaşarken bölgede hâkimiyetini arttıran Hazarlar ile savaşmak zorunda kaldılar. 641de Hazarlara yenilen Bulgarlar ikiye parçalandı; birisi kuzey-doğuya Volga boylarına çıkarak Hazar egemenliği altında yaşamaya devam ettiyse de, diğer kısmı batıya dönüp Tuna boylarına yerleşti. Tuna boylarına yerleşen Bulgarlar, burada Slav kitleriyle birleşerek kısa zaman sonra kendi devletlerini kurdular ve Bizans ile mücadeleye başladılar. Bu savaşlarda yenilen Bulgarların bir kısmı Anadoluya nakledilerek Trabzon, Çoruh, Yukarı Fırat ve Doğu Karadeniz bölgesindeki garnizonlara asker olarak yerleştirildiler. Daha sonra 755 yılında Müslüman Araplarla yapılan savaşlarda yararlanmak üzere Tohma ve Ceyhan bölgelerine başka bir Bulgar Türkünün daha iskân edildiği bilinmektedir. Zamanla Hıristiyanlaşan Bulgarlardan önemli sayıdaki bir başka grup da askeri amaçlarla Kapodok-yaya yerleştirildiler.
Mehmet Eröz, Hristiyanlaşan Türkler adlı eserinde şu bilgileri verir;
M.S.530 yılında iki kol halinde Balkanlara akın yapan Bulgarların bir kolu Bizans ordusu-na yenilir. Esir düşen Bulgarlar Trabzon havalisine, Çoruh ve yukarı Fırat bölgelerine yerleşti-rilmişlerdir. Trabzon yöresinde Bulgar Dağı ve Kars, Erzincan, Adıyaman, Van Gölü Havzasın-da çok sayıda yerleşim adı tespit edilmiştir. Bundan iki asır sonra, 755 yılında Araplara kar-şı savaşması için Tohma ve Ceyhan yöresine Bulgarları yerleştirirler. Daha sonraki asırlarda Bizans, Anadoluya Bulgarların yerleştirmeye devam ederler
Şikari yazdığı Karamanoğulları Tarihinin birçok yerinde Karamanoğullarının başı sıkışın-ca Bulgar Dağına sığındını ve burada yaşayan Bulgarlar kavminden binlerce askerin yardı-mına geldiğini yazar. Bu dağ bugünkü Bolkar Dağıdır.
Bizansın Balkanlardan Anadoluya naklettikleri bir başka Hıristiyan Türk Grubu Peçenek-lerdir. 1071 Malazgirt savaşında Selçuklu ordusuna geçen unsurunun bunlar olduğu söyle-nir. Ayrıca Rusların Tork olarak andıkları Uzlar/ Oğuzlar, 1065 senesinde Peçenek ve Ma-carlar ile yaptıkları savaşları kaybettikleri için Balkanlara dağılmışlardır, Slavların arasına karışarak hayatlarını devam ettirmişlerdir.
Anadoluya nakledilen Türk kavimlerinden bir diğeri Kumanlardır (Kıpçaklar) İmparator Vatatzes on bin aile Kuman Türklerini Batı Anadoluya küçük Frigya (Yenişehir-Bursa-Karacabey- Manyas- Ulubat yöresine küçük Frigya denirdi) Afyon-Kütahya-Eskişehir havalisi-ne yerleştirmişti. 1223 Kalka savaşından sonra Moldavyadaki Kumanlar Hıristiyanlığı kabul etmişlerdi. 12381239 kışında Moğollara yenilince dağıldılar; kaçarak Balkanlara indiler. Bizans yönetimi bunların bir kısmını Trakya, Makedonya ve Anadoluda Menderes ırmağı çevresine yerleştirdi. Geride kalan Kumanların bir kısmı Macarlara ve Moğollara karıştı. Bir kısmı Kafkaslarda Gürcistana indi, Kuzey Doğu Anadoluya yayıldı. Bu bölgelerdeki Kıpçak isimlerini araştıranların başında Kırgızoğlu ve Rasonyi gelir. Daha sonraki yıllarda, Altınordu Emiri Nogayın ölümünden sonra (M.S.1300) dağılan Alan ve Kıpçak savaşçıların bir kısmı Bizans emrine girer ve Türkmen akınlarını karşı sınırları koruması için Bizansın batı sınırları-nı yani Marmara ve Ege bölgelerine yerleştirilirler.
TEĞİN
Babamın 27 Mayıs devriminden sonra muhtar olarak atandığı Yenişehirin Subaşı Kö-yünde yaşayanlar kendilerine manav diyorlardı. Manav kelimesi Osmanlıların bölgeye gel-diklerinde yerleşik olan ahalinin daha eski olduklarını belirtmek için kullandıkları bir sözcük-tür. Köyde yaşayanlar ilginç bir sözcük kullanıyorlardı. Sincaba TEĞİN diyorlardı. Bu keli-meyi ilk defa orada duymuştum. Tegin aynı zamanda para anlamını da taşıyormuş.
Teğin ismi çocukluğumda hafıza iyice nakşolmuş anlaşılan yıllar geçtiyse de unutmadım. Bu isme değerli tarihçimiz Doğan Avcıoğlunun Türklerin Tarihi adlı beş ciltlik dev eserini okurken rastladım. Avcıoğlu, Bulgar Türklerini anlattığı bölümde rastladım. Avcıoğlu, Bulgar Türklerinin sincaba Teğin dediklerini yazmış. Bu kelime ayrıca para anlamında da kullanılı-yormuş. Belki kökeni para yerine kullanılan sincap kürklerinden kaynaklanıyordu.
Bursa doğumlu olan yazarımız belki de bu kelimeyi ziyaret ettiği dağ köylerinde duymuştu, bilmiyorum. Yıllar sonra değerli tarihçimiz Halil İnalcıkın 900 yıllardan sonra Bizansın Bur-sa-İzmit yöresine Bulgar Türklerini ve daha sonra Sıpları yerleştirdiğini okuyunca kafamdaki parçalar birleşti. Subaşı köyü sakinleri ve çevredeki manav köyleri Bizansın yerleştirdiği Bul-gar Türklerinden olabilirdi.
Bu tezimi doğrulayacak bir başka olay da köyde Nevruzun kutlanmasıydı. Bahara girerken Nevruz ateşi yakılır ve köyde yaşayanlar üzerinden atlarlardı.
Doğduğum ve yaşadığım Mustafakemalpaşanın köylerinde (Güvem, Güllüce ve Alpagut) böyle bir adet yoktu, yakılan ateşten atlayana rastlamamıştım.
Nevruz kutlamalarıyla tekrar karşılaşmam yaklaşık 30 yıl sonra oldu. Güneydoğuda PKK teşvikiyle gösteri amacına dönüşen Nevruz kutlamalarının basın ve TVlere yansımasıyla ol-du.
1962 yılında Subaşı köyünden İnegöl ilçesine taşındık. İlkokul üçüncü sınıfa geçmiştim. Li-seyi bitirene kadar ailemle İnegölde yaşadım, değişik mahallelerinde oturduk. Ama hiç
Nevruz kutlamasına rastlamadım. Onun yerine başka bir kutlama yapılıyordu, bayramlar-da yumurta tokuşturuluyordu. Bu adet İnegölden ayrıldığım yetmişli yılların ortalarına kadar sürdü. Sonrasını bilmiyorum.
Satıcıların sepetlerle getirdiği kırmızıya boyanmış, kaynamış yumurtaları satın alıp, tokuş-tururduk. Yumurtası kırılmayan kırılan yumurtayı alırdı. Bu işin ustaları yumurtacının sattığı yumurtaları bir kuyumcu titizliğiyle inceleyip, ondan sonra seçerlerdi.
Bu âdetin Rumların Paskalya Kutlamasıyla ilgili olduğunu ilerleyen yıllarda öğrendim. O yıllarda bu kültür farkının nedenini ve kökenlerini anlayacak bilgi birikimine sahip değildim. Çevremde bu farklılıkları araştıran kişi ve kurumlar yoktu. Yereldeki kültürel değerleri derle-yen Halkevleri gibi kurumlar ellili yılların başında kapatılmıştı.
Bu tezimi güçlendiren bir örnek daha vereceğim. İnegölde duvarlara tablo yerine ipekten dokunmuş resimli duvar halıları asılırdı. Bu duvar halılarına ya Arap kadınları ve ceylanlar gibi egzotik resimlerin yanı sıra Bizans döneminden geldiğini yıllar sonra okuduğum G. Ost-rogorskynin Bizans Devleti Tarihinden öğrendiğim Azizlerin resimleri vardı.
Bizanslı dokuma ustaları dokudukları ipekli kumaş ve halılarda dinsel motiflerin yanı sıra, dünyevi, doğa ve hükümdarlığa ait konular işliyorlardı. Bu adet Bizanstan sonra yüzlerce yıl daha sürmüş.
Osman Gazi ve yanındaki Alpler bölgeye geldiklerinde bu bölgedeki şehirler, kasaba ve köylerde Rum kökenliler ve az sayıda Yahudi yaşıyordu. Osmanlıların Karacahisardan sonraki başkentin yeri olarak Yenişehirin seçilmesinin sebebi bölgede yer alan, örf, anane, isim ve kültürlerini muhafaza etmiş olan Bulgar kökenli Türk köyleri olabilir mi? Bence araştırılması gereken bir konu.
Son Bulgar Krallarının 1400lü yıllara kadar Şişman gibi Türkçe isimler taşıması yerleşen halkın dinlerinin değişse bile isimlerini, belki de kısmen dillerini koruduklarına bir örnek ola-bilir.
Köy isimlerinin temelsiz nedenlerle değiştirilmesi sadece bu bölgede değil, Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz bölgelerindeki Türk yerleşim ve coğrafi isimlerle günümüzdeki bağları koparmıştır.
Osman Gazi ve Orhan Gazinin ele geçirdiği bölgelerde yaşayan Rum nufus hızla Müslü-manlaşmıştır. Tarihçi Ruhi Gün olur binlerce Hristiyan İslama geçerdi gözlemini yapar-ken,Tanrının kendilerini terk ettiğini İnanan Gregory Palamasda mektuplarında, yerli Rumların kitle halinde İslamlaştıklarına kuşku yoktur diyordu. Bursa üzerine araştırmala-rıyla tanınan Yazar SayınRaif Kaplanoğlu Bursadaki Gayrimüslümlerin nüfusunun 1487 yılın-da yüzde 1.44 olduğunu, bu oranın 1530 yılında yüzde 3.01e, 1573 yılında ise yüzde 6.07e yükselmiştir (Osmanlının Kuruluşunda Bizans Köylerinin Kültürel Etkileri. Gayri Müslim nufus 19.Y.Y. yüzde 30-35 oranına yükselmiştir. Bu sebeple Kırım ve Kafkasyadan göç edenleri bu bölgeye yerleştirmiştir.
Bölgede Hristiyan nüfusun artmansın başlıca sebepleri olarak şunları diyebiliriz.
- Sürekli savaşlar yüzünden Müslüman nüfusun azalması,
- Özgürleşen Hristiyan kölelerin bölgede kalması,
- Ermenilerin Doğu Anadoludan göçü,
- Adalardan Rumların göçü,
- Müslüman Ahaliden toplanan aşırı vergilerin yol açtığı sefalet.
Osmanlıların bölgeye hâkim olmasını kolaylaştıran en önemli unsurların başında;
- Bizans İmparatorluğunun Latin istilasından sonra kendini toparlayamaması,
- Bölgede çok sayıda tekfur adlı yerel derebeyliklerinin bulunması,
- Bizans uyruğundaki çiftçilerin, köylülerin üzerindeki aşırı vergi yükü,
- Bölgeye gelen Osmanlıların yerli halka karşı olumlu tutumu,
- Osman Beyin Rum tekfur ve savaşçıları bünyesine katması,
- Ele geçirilen şehir, köy ve kasabalarda katliam yapılmaması,
Bölge hâkimiyetini kolaylaştıran unsur olmuştur. Bursayı teslim eden Tekfurun teslim ol-ma gerekçesi olarak, Halkımız bizden yüzünü çevirip, sizin yönetiminizi tercih etti demesi buna örnektir.
Hristiyanlığın Bizans topraklarında hâkim din olması IV. Yüzyılda gerçekleşmiştir. Hristiyan-lık resmi din haline gelmiş ve pagan tapınakları hızla yıkılmış, çoğu kiliseye çevrilmiştir. Çe-şitli dil ve inançlara sahip halklar bu süreçte imparatorun dinine ve diline geçmişlerdir. İs-tanbuldaki patrik göç etmeyip, geride kalan cemaati dinlerini değiştirmemeleri konularında uyarır.
Osman Gaziyi takip eden ve Batı Anadoluya göç eden Türklerin büyük bir kısmı yine gö-çer olarak kaldı. Hayvancılıkla uğraşan bu göçerlerin yerleştirilmeleri asırlar sürmüştür. Üs-telik Batı Anadoludaki konar-göçer Türkmenlerin büyük bir kısmının Balkanların kolonizas-yonunda kullanıldığını biliyoruz. Osmanlı Devletinin şehir nüfusunun büyük bir kısmını Müs-lümanlaşmış yerel halk ve gayri-müslüm tebaa teşkil ediyordu.
SONUÇ:
Bu verilerin ışığı altında şunları söyleyebiliriz:
1) Güney Marmara Bölgesine Türklerin yerleşimi Bizans döneminde başlamıştır. Tarihi kayıtlar bölgede çok sayıda Türkün yaşadığını göstermektedir.
2) Osmanlıların bölgeye hâkimiyetini kolaylaştıran bir unsur bölgede Hristiyan inancına sahip, ama örf ve adetlerini kısmen koruyan belki dillerini de- ve kendilerine Manav diyen Türk unsurlarının yoğun bir şekilde yaşaması olabilir.
3) Yenişehirin kurulup Osmanlılar tarafından başkent seçilmesinin bir sebebi bölgedeki Türk kültürünün varlığı olabilir. Osmanlılardan önce bölgeye yerleşmiş olan Türkler kendi örf ve ananelerini kullanmaya devam etmişlerdir.
4) Manav kökenliler arasında Batı Türkistandaki Özbek Cumhuriyetinde başlık için kul-lanılan Kalın kelimesi aynı anlamda kullanılmaktadır.
5) Oğuzlara, yani Selçuklulara Anadolunun kapısını açılmasını sağlayan Malazgirt Sava-şında Bizans ordusundaki Türkopolların saf değiştirmeleri kilit rol oynamıştır.
6) Aşıkpaşazade Osman Beyin emrindeki Rumların durumlarının eskisinden daha iyi ol-duklarını yazıyor:
Bu fethedilen dört parça hisarın yönetiminde adalet üzerine hareket ettiler. Ve tüm köy-lüler yerlü yerine gelüb oturdular. Durumları, kâfir zamanından dahi iyi oldı belki. Zira bura-daki kafirlerin rahatlığını işitip, başka vilayetten daha adam gelmeğe başladı (Aşıkpaşazade 1970:21)
Müslüman olan yerli halk bazı inançlarını korumuştur. Kapanan Manastırların bir kısmı tekkelere dönüşürken, ayazmalar aynı konumda kalmış, aziz mezarlarının bir kısmı baba, dede mezarlarına dönüşmüştür.
7) Paskalya yumurtası tokuşturma, mum yakma adetleri ve dokunan halılardaki eski tarz desenler günümüze kadar koruna gelmiştir.
8)- Bizans şehirlerindeki esnaf birlikleri zamanla Lonca teşkilatına dönüşmüştür.
KAYNAKÇA:
- Avcıoğlu, Doğan, Türklerin Tarihi cilt II, Tekin Yayınevi, İstanbul,1978
- Adji, Murat, Kıpçaklar, Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları, Ankara 2002
- Rasonyi,Laszlo, Doğu Avrupada Türklük, Selenge Yayınları İstanbul, 2006
- Rasonyi, Laszlo, Tarihte Türklük, TTK Yayınevi, Ankara, 1971
- Kaplanoğlu, Raif, Osmanlının Kuruluş Döneminde Bizans Köylerinin Kültürel Etkileri Osman Gazi ve Bursa Sempozyumu, Osmangazi Belediye Yayınları, Bursa, 2006
- Nacracas, Georgos, Anadolu ve Rum Göçmenlerin Kökeni
- Kırgızoğlu, Fahrettin, Kıpçaklar, TTK Yayınevi, Ankara, 1992
- Tellioğlu, İbrahim, Doğu Karadenizde Türkler, Serander Yayınevi, Trabzon, 2004
- Feher, Geze, Bulgar Türkleri Tarihi, TTK Yayınevi, Ankara, 1999
- Bilgin, Mehmet, Ötüken Yayınevi, Doğu Karadeniz, İstanbul, 2007
- Akdes, Nimet Kurat, IV-XVIII. Yüzyıllarda Karadeniz Kuzeyindeki Türk Kavimleri ve Devlet-leri, TTK Yayınevi, Ankara, 1972
- Moses, Kalankatlı, Alban Tarihi, Selenge Yayınları, İstanbul, 2006
- Turstsaninev, G.F, Kafkasyada Bulunan Antik Eserlerin Keşfi ve Yazıların Çözümlenmesi
- Birleşik Kafkasya Dernekleri Federasyonu, Ankara, 2006
- Artamov. M.İ, Selenge Yayınları, Hazar Tarihi İstanbul,2004
- Umar, Bilge, Türkiye Halkının Ortaçağ Tarihi, İnkilâp Yayınevi, İstanbul,1998
- Keçiş, Murat, Trabzon Rum İmparatorluğu ve (1204-1404), TTK Yayınevi, Ankara,