Silaj
SİLAJ NEDİR? FAYDALARI NELERDİR?
Silaj, suca zengin yemlerin, beton, taş, tahta veya plastik malzemeden hazırlanan silo kabı içinde havasız ortamda süt asidi (laktik asit) bakterilerinin etkinliğine bırakılarak fermente edilmeleriyle elde edilen yemdir. Yani hayvanlar için suca zengin yemlerden hazırlanan bir çeşit turşudur. İyi bir silolama ile silolanan yemlerin bozulmadan ve besin madde içeriklerinde önemli bir kayıp olmadan saklanması sağlanır. Böylece hayvanların kaba yem gereksinimlerinin karşılanması açısından yıl içinde süreklilik sağlanabileceği gibi ekonomik bir besleme uygulamak da mümkün olabilir. Özetle, silolayarak saklama yani silaj yapımı, özellikle kaba yem kaynakları sınırlı olan ülkemizde sığır yetiştiricileri için hem ekonomik hem de dengeli besleme açısından büyük faydalar sağlayabilecek potansiyeldedir. Silo yeminin yararları aşağıdaki şekilde sıralanabilir.
- Suca zengin kaba yemlerin yetişmediği dönemlerde hayvanların suca zengin kaba yem gereksinimlerini karşılar.
- Suca zengin yemlerin her türlü iklim koşullarında saklanmasına imkan sağlar.
- Yeşil otları kurutarak saklamaya göre silaj yaparak saklamada yemlerin besin madde kaybı daha az olur, yani yeşil yemler besin madde içerikleri açısından fazla bir kayba uğramadan uzun süre saklanabilirler.
- Silaj, hayvanların hoşlanacağı koku, tat ve yumuşaklığa sahip olması nedeniyle hayvanlar tarafından sevilerek tüketilir ve hayvanların iştahlarını açar.
- Silolanacak yem içine karışmış her türlü yabancı ot silolama ile hayvanlara zararsız hale gelir, toksik etkili bazı bitkiler, fermantasyon nedeniyle bu etkilerini yitirirler ve daha kaliteli ve sindirilebilirliği daha yüksek kaba yem elde edilir.
- Kurutma işlemiyle saklamaya göre silolayarak saklama, çiftlik içinde daha kolay, küçük hacim ve mekanlarda depolama imkanı sağlar.
- Silolama, silo kapları açılmadığı sürece suca zengin yemlerin dış çevre koşullarından etkilenmeden ve bozulmadan 2-3 yıl gibi uzun süre ile saklanmasına imkan sağlar.
- Silajlık bitkiler tarlayı erken boşaltırlar dolayısıyla diğer bitkilerin ekimi için uygun zaman kalmaktadır.
- Yem maliyeti açısından kuru madde bazında kuru otlara göre çok daha ucuz kaba yem teminine imkan sağlar.
SİLAJ NASIL YAPILIR?
Silaj üretiminde çok ileri düzeyde teknik bilgi ve donanıma gerek yoktur. Ancak kaliteli silaj üretimi için gerekli temel bilgi ve donanımın mutlaka sağlanmasında fayda vardır. Kaliteli silaj üretimi için öncelikle silo yeri için uygun mekanın seçimi, silo kabının seçimi, işletmede gereksinim duyulan silaj miktarının tespiti, yani silo büyüklüğünün hesabı, silolanacak yem veya yemlerin miktarı ve seçimi, yemlerin silolaya doldurulmak üzere hazırlanması, yemlerin siloya doldurulması, silolama olayının kolaylaştırılması ve silaj kalitesinin artırılması amacıyla siloya katkı maddeleri eklenmesi, silonun kapatılması ve silaj oluşumu için bekleme ve silo kabını açma, silaj yapımında bilinmesi gereken temel bilgilerdir. Bu bilgiler aşağıda sunulmuştur.
SİLO YERİ NASIL SEÇİLİR?
Silo yeri, hayvan barınaklarına yakın bir yerde olmalıdır. Silo suyunun tahliyesinin olaylığı için doğal eğimli ve verimsiz alanlar kullanılmalıdır. Süt yabancı kokulara duyarlı olduğundan silo yeri doğrudan barınağa bağlantılı olmamalıdır.
SİLAJ İÇİN HASAT ZAMANI VE SİLOLAMA
Silaj yapılacak bitkinin nem oranı çok önemlidir. Nem oranının yüksek veya düşük oluşu yapılacak silajın kalitesini düşürür, bozulmalara sebep olur. Ot silajı yapımında tahıllar (mısır, arpa, yulaf, buğday vb.) kullanılacaksa danelerin hamur olum döneminde ve % 60-67 nem oranında hasat yapılmalıdır. Örneğin; mısır silajı için en uygun zaman, danelerin süt olumunu tamamlayıp, hamur olumu devresindeki hasadıdır. Fiğ, yem bezelyesi gibi baklagiller kullanılacaksa, tam çiçeklenmeden sonra bakla teşekkülü zamanı hasat yapılmalıdır. Yonca 1/10 çiçeklenme devresinde hasat edilmelidir. Her şeyden önce silolanacak yemin nem oranının yeterli olması gerekir. Nem oranının pratik olarak tespitinde, kıyılmış ottan bir avuç alınarak elle kuvvetlice sıkılır. Eğer bu sırada birkaç damla su damlarsa nem oranı % 75-85 kadar demektir. Böyle bir otun katkı maddesi kullanılmadan silolanması uygun değildir. Silajın bozulma riskini ve silo kayıplarını azaltmak için biçilen otun uygun nem oranına gelene değin soldurulması veya bir ton kıyılmış otun içerisine nem oranına göre 30-80 kg tahıl ezmesi (arpa, mısır, buğday, vb.) ilave ederek olumlu sonuç alınabilir. Saf baklagil (yonca, korunga, fiğ, bezelye, üçgül vb.) silajları ile nem oranı yüksek otun içerisine katkı maddesi kullanmadan kaliteli bir ot silajı yapılamaz. Sıkılan ottan su damlamaz fakat avuç içinde nemlik hissedilirse nem oranı %60-67 kadardır bu durunda ot güvenle silolanabilir. Sıkılan ot avuç açıldığında hemen genleşip dağılıyorsa nem oranı % 60 dan daha azdır. Bu durumdaki ottan da silaj yapılması risklidir. Böyle durumlarda önlem olarak varsa başka tarladan daha yüksek nem içeren otlarla karıştırmak gerekir. Kıyılan materyal mümkün olan en kısa süre içerisinde siloya doldurulmalıdır. Silajlık materyal 10-15 cm sap ve saman serilen zemin üzerine tabakalar halinde yayılır ve traktör vb. aletler ile sıkıştırma işlemi yapılır. Siloda hava bırakmamaya dikkat edilmelidir. Yonca, korunga, fiğ ve pancar yapraklarını olduğu gibi, mısır sap ve yapraklarını ise 4-5 cm geçmeyecek uzunlukta kıyılarak siloya doldurulabilir. Her römork boşaltıldıktan sonra kıyılmış materyal eşit olarak dağıtılarak traktörle iyice çiğnenir. İyi bir sıkıştırma ile fermantasyonun sağlıklı olması ve kaliteli bir silaj yapılması sağlanır. Bu şekilde silo kat kat doldurulurken baklagil yem bitkilerinin kat aralarına her ton için 20-50 kg. melas veya 30-80 kg. tahıl kırması veya 50-70 kg.kuru pancar posası serpiştirilir. Ayrıca ton başına 2-3 kg. da öğütülmüş tuz (NaCL) katılır.
SİLONUN ÖRTÜLMESİ
Yemi siloya doldurduktan sonra üst kısma 2-3 parmak kalınlığında sap veya saman serilip üzeri hava almayacak şekilde kalın naylon (polietilen) ile kapatılır. Naylonun etekleri ve üzeri çeşitli şekillerde baskı altına alınarak, hava girişi olmayacak şekilde kapatılır. Silaj naylonun üzerine baskı malzemesi olarak 5-10 cm toprak konarak kötü hava şartlarından korunmuş olur.
SİLONUN AÇILMASI VE SİLAJ KULLANIMI
Silo doldurulup üstü örtüldükten sonra 3-6 hafta içerisinde kullanıma hazır hale gelir. İyi bir silo 2-3 yıl açılmadan saklanabilir. Açılan silo Mayıs ayına kadar bitirilmelidir. Hayvanlara verilecek miktar tespit edildikten sonra günlük olarak bu oranda silaj alınır. Silaj alınan bölge ıslak çuvalla örtüldükten sonra naylonla kapatılması tavsiye edilir. Silodan iki günlük ihtiyaçtan fazla yem çıkarılmamalıdır. Silaj mümkünse dikine kesilerek dilimler halinde alınmalıdır. Silo yemi pis kokulu, küflü, koyu kahverenginde ise hayvanlara asla yedirilmemelidir. Hayvanlar silajı ilk önce yemeyebilir. Bundan dolayı ilk önce silaj ot veya samanla karıştırılarak verilir. Böylece 1-2 günde hayvanların bu yeme alışması sağlanır. Bir günde, iki öğünde Jersey ineklere 15 kg. a kadar, Holstein ve Montofon’lara 20 kg. a kadar silaj verilebilir. Doğum yapmasına iki ay kalmış ineklere silaj yedirilmemelidir.