Kişilerin hayat kalitesini olumsuz etkileyen sağlık sorunlarının başında diyabet gelir. Diyabete neyin sebep olduğu, belirtilerinin neler oluğu sıklıkla araştırılıyor. İşte, diyabet türlerine ilişkin tüm merak ettikleriniz….
Diyabet nedir?
Diyabet, zamanla kalp, kan damarları, gözler, böbrekler ve sinirlerde ciddi hasara yol açan, yüksek seviyelerde kan şekeri (veya kan şekeri) ile karakterize edilen kronik, metabolik bir hastalıktır.
En yaygın olanı, genellikle yetişkinlerde görülen ve vücut insüline dirençli hale geldiğinde veya yeterli insülin üretemediğinde ortaya çıkan tip 2 diyabettir. Son 30 yılda tip 2 diyabetin prevalansı her gelir seviyesindeki ülkelerde çarpıcı biçimde arttı. Bir zamanlar juvenil diyabet veya insüline bağımlı diyabet olarak bilinen Tip 1 diyabet, pankreasın kendi başına çok az insülin ürettiği veya hiç insülin üretmediği kronik bir durumdur.
Diyabetle yaşayan insanlar için insülin de dahil olmak üzere uygun fiyatlı tedaviye erişim, hayatta kalmaları için kritik öneme sahiptir. Diyabet ve obezitedeki artışın 2025 yılına kadar durdurulması yönünde küresel olarak kabul edilmiş bir hedef var.
Dünya çapında yaklaşık 422 milyon insan diyabet hastası olup bunların çoğunluğu düşük ve orta gelirli ülkelerde yaşamaktadır ve her yıl 1,5 milyon ölüm doğrudan diyabete bağlanmaktadır. Diyabetin hem vaka sayısı hem de prevalansı son birkaç on yılda istikrarlı bir şekilde artmaktadır.
Diyabet tipleri nedir?
Tip 1 Diyabet
Tip 1 diyabetin otoimmün bir reaksiyondan (vücudun yanlışlıkla kendisine saldırması) kaynaklandığı düşünülmektedir. Bu reaksiyon vücudunuzun insülin üretmesini durdurur. Diyabet hastalarının yaklaşık %5-10’u tip 1 diyabet hastasıdır. Tip 1 diyabet her yaşta teşhis edilebilir ve semptomlar genellikle hızlı bir şekilde gelişir. Tip 1 diyabetiniz varsa hayatta kalabilmek için her gün insülin almanız gerekecektir.
2 tip diyabet
Tip 2 diyabette vücudunuz insülini iyi kullanamaz ve kan şekerini normal seviyelerde tutamaz. Diyabetli kişilerin yaklaşık %90-95’inde tip 2 vardır. Uzun yıllar içinde gelişir ve genellikle yetişkinlerde teşhis edilir.Herhangi bir semptom fark etmeyebilirsiniz, bu nedenle risk altındaysanız kan şekerinizi test ettirmeniz önemlidir . Tip 2 diyabet, aşağıdaki gibi sağlıklı yaşam tarzı değişiklikleriyle önlenebilir veya geciktirilebilir:
Kilo vermek,
Sağlıklı beslenme,
Aktif olmak.
Gestasyonel diyabet
Gebelik diyabeti, hiç diyabet geçirmemiş hamile kadınlarda gelişir. Gebelik diyabetiniz varsa bebeğiniz sağlık sorunları açısından daha yüksek risk altında olabilir. Gebelik diyabeti genellikle bebeğiniz doğduktan sonra kaybolur. Ancak daha sonraki yaşamınızda tip 2 diyabet riskinizi artırır. Bebeğinizin çocukluğunda veya ergenliğinde obeziteye yakalanma ve hayatının ilerleyen dönemlerinde tip 2 diyabet geliştirme olasılığı daha yüksektir.
Pre-diabet (Gizli Şeker)
Eğer bir kişinin kan şekeri düzeyi normalden yüksek olmasına karşın diyabet tanısı koymaya yeterli yükseklikte değilse bu durumda kişi pre-diabetik (gizli şeker hastası) olarak tanımlanır.
Tip 3c diyabet : Diyabetin bu türü, pankreasınız insülin üretme yeteneğini etkileyen (otoimmün hasar dışında) bir hasara maruz kaldığında ortaya çıkar. Pankreatit , pankreas kanseri , kistik fibroz ve hemokromatozis , diyabete neden olan pankreas hasarına yol açabilir. Pankreasınızın alınması ( pankreatektomi ) de Tip 3c ile sonuçlanır.
Yetişkinlerde latent otoimmün diyabet (LADA) : Tip 1 diyabet gibi LADA da bir otoimmün reaksiyondan kaynaklanır ancak Tip 1’e göre çok daha yavaş gelişir. LADA tanısı alan kişiler genellikle 30 yaşın üzerindedir.
Gençlerde görülen olgunluk başlangıçlı diyabet (MODY) : Monogenik diyabet olarak da adlandırılan MODY, vücudunuzun insülin üretme ve kullanma şeklini etkileyen kalıtsal bir genetik mutasyon nedeniyle oluşur . Şu anda 10’dan fazla farklı MODY türü bulunmaktadır. Diyabetli kişilerin %5’e kadarını etkiler ve genellikle ailelerde görülür.
Yenidoğan diyabeti : Bu, yaşamın ilk altı ayında ortaya çıkan nadir bir diyabet şeklidir. Aynı zamanda monogenik diyabetin bir şeklidir. Yenidoğan diyabeti olan bebeklerin yaklaşık %50’sinde kalıcı neonatal diyabet adı verilen yaşam boyu süren bir form vardır. Diğer yarısında ise bu durum başlangıçtan itibaren birkaç ay içinde kaybolur, ancak daha sonra tekrar ortaya çıkabilir. Buna geçici neonatal diyabet denir.
Brittle (Oynak) Diyabet: Oynak diyabet, sık ve şiddetli yüksek ve düşük kan şekeri düzeyleriyle karakterize edilen bir Tip 1 diyabet şeklidir. Bu istikrarsızlık sıklıkla hastaneye yatışa yol açar. Nadir durumlarda Brittle diyabet kalıcı olarak tedavi edilmesi için pankreas nakli gerekli olabilir.
Diyabet belirtileri nelerdir?
- Aşırı susuzluk hissi
- Ağızda yoğun kuruluk
- Sık idrara çıkma
- Yorgunluk
- Bulanık görme
- Açıklanamayan kilo kaybı
- El ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma
- Yaraların ve kesiklerin çok yavaş iyileşmesi
- Çok sık cilt sorunları yaşamak
Tip 1 diyabet : T1D semptomları birkaç hafta veya ay içinde hızla gelişebilir. Diyabetle ilişkili ketoasidoz (DKA) adı verilen ciddi bir komplikasyonun belirtileri olan ek belirtiler geliştirebilirsiniz . DKA yaşamı tehdit eder ve acil tıbbi tedavi gerektirir. DKA semptomları arasında kusma , mide ağrıları ve zor nefes alma yer alır.
Tip 2 diyabet ve prediyabet : Hiç semptomunuz olmayabilir veya yavaş geliştiği için fark etmeyebilirsiniz. Rutin kan tahlili, siz semptomları fark etmeden önce yüksek kan şekeri seviyesini gösterebilir. Prediyabetin bir başka olası belirtisi de vücudunuzun belirli bölgelerindeki cildin koyulaşmasıdır.
Gebelik diyabeti : Genellikle gebelik diyabetinin belirtilerini fark etmezsiniz. Hekiminiz hamileliğinizin 24 ila 28. haftaları arasında size gebelik diyabeti testi yapacaktır.
Diyabete ne sebep olur?
Kan dolaşımınızda dolaşan çok fazla glikoz türü ne olursa olsun diyabete neden olur. Ancak kan şekeri seviyenizin yüksek olmasının nedeni diyabetin türüne göre farklılık gösterir.
İnsülin direnci : Tip 2 diyabet esas olarak insülin direncinden kaynaklanır. İnsülin direnci, kaslarınızdaki , yağlarınızdaki ve karaciğerinizdeki hücreler insüline olması gerektiği gibi yanıt vermediğinde ortaya çıkar. Obezite, fiziksel aktivite eksikliği, diyet, hormonal dengesizlikler, genetik ve bazı ilaçlar dahil olmak üzere değişen derecelerde insülin direncine çeşitli faktörler ve koşullar katkıda bulunur.
Otoimmün hastalık: Tip 1 diyabet ve LADA, bağışıklık sisteminiz pankreasınızdaki insülin üreten hücrelere saldırdığında ortaya çıkar.
Hormonal dengesizlikler : Hamilelik sırasında plasenta , insülin direncine neden olan hormonları salgılar. Pankreasınız insülin direncini yenmek için yeterli insülin üretemezse gebelik diyabeti geliştirebilirsiniz. Akromegali ve Cushing sendromu gibi hormonla ilişkili diğer durumlarda Tip 2 diyabete neden olabilir.
Pankreas hasarı : Pankreasınızdaki fiziksel hasar (bir durum, ameliyat veya yaralanma nedeniyle) insülin yapma yeteneğini etkileyerek Tip 3c diyabetle sonuçlanabilir.
Genetik mutasyonlar : Bazı genetik mutasyonlar MODY ve yenidoğan diyabetine neden olabilir.
Diyabet Nedir ve Diyabet Türleri Nelerdir?
Hem ülkemizde hem de dünyada en çok görülen hastalıkların başında Tip 2 Diyabet geliyor. Peki, Tip 2 diyabet nedir? Diyabetin bir tedavisi var mı?