1 - Tıbbi Mikrobiyoloji İnsan Vücudunun Normal Florası İ nsan vücudunun normal Floras ı Prof. Dr. A. Nedret KO Ç Erciyes Ü niversitesi T ı p Fak ü ltesi Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dal ı , KayseriNormal Flora İ nsan v ü cudunda, normal ko ş ullarda zarar ? vermeden onunla birlikte ya ş ayan mikrorganizma toplulu ğuna verilen isim. Ortadan kald r lsa bile, bir s ü re sonra tekrar ? kendili ğinden olu ş ur. Bulunduklar yerleri de ği ş tirmedik ç e, ? aralar ndaki denge ve organizman n savunma g ü c ü bozulmad k ç a, hastal k olu ş turmazlar.Geçici flora Çoğ u saprofit, bazen patojen olan ? mikroorganizmalarn, vücudun belirli bölgelerinde bir kaç saatten haftalara kadar değ işebilen sürelerle kalmasyla oluşur. Geçici florada yer alan mikroorganizmalar, ? kalc flora ortadan kalktğnda, hastalk oluşturabilirler. Kalc flora vücudun normal fonksiyonlarnn ? sağ lanmasnda önemli rol oynar. Sa ğl kl bir annenin bebe ği intrauterin d ö nemde ? sterildir. İ nsan n mikroorganizmalarla tan ş mas do ğumla ? ba ş lar. Yenido ğan bebe ğin deri ve mukozalar annenin ? genital sistem floras ndaki mikroorganizmalarla kaplan r. Daha sonra hastane ve ev ortam nda bulunabilen ? ba ş ka mikroorganizmlarla mikrobiy a l flora zenginle ş ir. Do ğumu takiben v ü cudun de ği ş ik ? b ö lgelerine yerle ş en mikroorganizmalar, zamanla de ği ş mekle birlikte, konak ç n n deri, a ğ z, nazofarinks, ö zefagus, barsaklar, g ö z, kulak, ü rogenital sistem mukozas gibi yerleri kaplayarak, patojen mikroorganizmalardan konak ç y korurlar.İ nsan vücudunda normal Flora Besin üretimini metabolizmas ı nda etkili ? Büyüme faktörlerinde etkili ? İ nfeksiyondan ve baz ı hastal ı klardan ? korur İ mmun cevab ı sitümüle eder ?Vücudun de ğ i ş ik bölgelerinde farkl ı mikrobiyal flora ortam ı n pH's ı , ? nemi, ? hücrelerin farkl ı l ığı , ? deri ve mukozalardaki farkl ı salg ı lar ı n ? biyokimyasal bile ş imlerinin farkl ı l ı klar ı farkl ı antimikrobiyal maddeler ? içermelerinden kaynaklan ı r. Yenido ğ an ı n floras ı , bulundu ğ u çevreye, ? beslenmeye, ? annenin floras ı na ba ğ l ı olarak ? de ğ i ş kenlik gösterir. bebeklerde a ğı z floras ı annenin floras ı ? özellikle de deri floras ı ile yak ı ndan ili ş kili iken çok karma ş ı k ve de ğ i ş ken bir yap ı sergilemeye ba ş lar. Normal floray ı etkileyen nedenler Ya ş ? Beslenme ? Hormanal durum ? Sa ğ l ı k ? Ki ş isel hijen ? Medikal yakla ş ı m ( antibiyotikler, deri ? temizli ğ i gibi) ancak bunlar daha sonra normal hale geçerDeri Floras ı K al c flora olarak ; ? Koag ü loz negatif S tapylococcus, Micrococcus, ? Propionibacteria , Corynebacterium (Difteroidler), Clostirium perfiringes, Candida ve Malassezia Deride ge ç ici olarak bulunabilecek ? mikroorganizmalara ise; S. aureus, ve ve ya non hemolitik streptokoklar , Gram negatif bakterilerDeri Floras ı Derinin santimetre karesinde yakla ş k 1000-10000 ? bakteri bulunur. Kas k ve koltuk alt n derisinde bu miktar 100 kat artabilir . Deri floras n olu ş turan bakterilerin ö nemli bir ? k sm sa ç follik ü llerinin ü st k sm ile derinin stratum corneum tabakas nda bulunurlar. Derinin mekanik veya kimyasal maddelerle ? temizlenmesinden sonra buralardaki bakteri kolonileri azal r. Bir s ü re sonra eski haline d ö ner .Konjuktiva Floras ı Normal konjuktiva floras orijinini deriden al r. ? Ki ş inin deri floras n ş ekillendiren bakterilerin bir ? ç o ğu g ö z kapa ğ mukozas nda da yer al r. G ö z ya ş , mekanik olarak y kama ve antimikrobiyel i ç eri ği ile mukozay enfeksiyonlardan korur. S. epidermidis'ler, difteroidler ve baz mayalar en ? s k rastlanabilen flora etkenleridir.Burun ve Nazofarinks Floras ı S olunum havas ile al nan partik ü llerdeki ? mikroorganizmalar burada ö n filtrasyondan ge ç mektedir. Anaerop=X10, X100 aerop ? En yayg n aerobik mikroorganizmalar; ? Nazofarinksteki mikroorganizmalar, viridans Streptokoklar, Haemophilus spp., Neisseria ssp. En yayg n anaerobik mikroorganizmalar; ? Peptostreptoccocus, Veginalla, Actinomyces Burun ve Nazofarinks Floras ı Potansiyel Patojenler: Grup A Streptoccocus, ? Streptoccocus pneumoniae, S. aureus, Neisseria menegititis, Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis, Enterobacteriacea Gen ç lerdeki burun ve nazofarinks mikroorganizma ? floras cins ve t ü r ç e ş itlili ği y ö n ü nden bebeklerden daha fazla ç e ş itli iken, say bak m nda da ya ş l lardan daha zengindir.A ğı z Floras ı Yenido ğanlarda a ğ z floras genelikle annenin ? do ğum kanal floras ile kaplan r. Lactobasiller, Stafilokoklar, Mikrokoklar, ? Korinebakteriler, Enterik bakteriler, mayalar ile aerob, anaerob ve fakultatif Streptokoklard r. Bunlar birka ç g ü n i ç erisinde de ği ş erek annenin ? a ğ z, el ve meme derisi floras n and r r. Anaerob bakteriler, ö zellikle di ş ç karma ? d ö nemindeki damak yar lmas esnas nda yerle ş meye ba ş lar.A ğı z Floras ı A ğ z i ç i dokular, di ş ler, mukoza, di ş eti, di ş eti ? olu ğ u gibi y ü zeyler, aerob ve anaerob (> xl0 12 /gr ya ş ö rnek) bir ç ok mikroorganizmay bar nd r r. A ğ z i ç inde en fazla (%30-60) kar ş la ş lan mikroorganizma cinsi viridans s treptokoklard r. Ç ocuklarda gen ç lerde ve eri ş kin a ğ zlar nda en ? yayg n cins Streptococcus muta ns ve S. sanguis'aA ğı z Floras ı Di ş pla ğ nda S. salivarius'a, Lactobacillus'lara ? Bacteroides (%1'den az) ve Treponemalara (% 0.1) rastlanmamaktad r. Bakteri plaklar nda erken d ö nemlerde anaeroblar ? bulunmazken pla ğ n zamanla kal nla ş mas yla aeroblar n ve fakultatif anaeroblar n ü reyip oksijeni azaltarak ve plak alt k s mlarda anaerob ortam haz rlamas yla anaeroblar n da ü remeye ba ş lad ğ tespit edilmi ş tir, Ürogenital Sistem Floras ı Ürogenital sistemin üst k ı s ı mlar ı ? (üretran ı n üst k ı s ı mlar ı , mesane, testisler, uterus, ovariumlar) steril kabul edilir. alt üretra ve vajina flora bulunur ? Mukozalarda flora bakterileri ? eri ş kinlerde ki ş isel hijyene ba ğ l ı olmakla birlikte Normal flora:Lactobasillus, ? Streptokoklar, S. epidermidis, ve difteroidleri bar ı nd ı r ı r. Geçici flora: Enterokok, ? Enterobacteriaceae, Candida Patojen (Üretritis): N. Gonorrhoeae, ? C.trachomatis Bayanlarda çocukluk, ergenlik eri ş kinlik ? ve menopoz dönemlerine ba ğ l ı olarak florada de ğ i ş kenlik arzeder.Vajen Mikrobial kolonizasyon de ğ i ş ebilir ? Hormanal faktörler etkilidir ?Vajen Do ğ umda 6 hafta annenin hormanlar ı etkisi alt ı nda Lactobasillus >6 hafta ü zerinde Stafilokok, Streptokok, Enterobacteriaceae Pupertede: Österojen etkisi Lactobasillus Stafilokok, Streptokok, Enterokok, Gardnerella, Mycoplasma, Ureaplasma, Enterobacteriaceae anaeroplar Vajinitis N. Gonorrhoeae, ? C.trachomatis, ? Trichomonas vaginalis ? Candida ? Flora de ğ i ş iklikleri ? Lactobasillus azal ı yor ? Mobilincus art ı yor ? Gardnerella art ı yor ?Sindirim Sistemi Floras ı M ikroorganizma ç e ş idi ve toplam say s ? bak m ndan en karma ş k ve kalabal k sistemini olu ş turur. Hem kal c hemde ge ç ici (besinlerle al nanlar) mikroorganizmalar bar nd r r. Fet ü ste sterildir ? Do ğumda bakterial kolonizasyon olu ş ur ?Yenido ğ anlar ı n barsak floralar ı S teril iken 24 saat i ç eririnde yeti ş kin floras ile ? benzerlik g ö stermeye ba ş lar. Memeden beslenenlerde en yayg n bakteri ? Lactobacillus bifidus'tur. Ayr ca Enterik bakteriler, Enterokoklar ve ? Stafilokoklarda bulunur. Biberonla beslenenlerde ise, en fazla bulunan ? bakteri L. acidophilus'tur. İ nek s ü t ü veya mamalara (% 12 oran nda) laktoz ? kat lmas L . bifidus'un miktar n artt r r . ?Sindirim Sistemi Floras ı Yemek borusunda ( ö zofagus) az miktarda flora ? bulunur. Mide ortam asid oldu ğundan, steril kabul edilir. ? Asit i ç eri ği de ği ş irse mikroorganizma bar nd rabilir ve hatta hastal k olu ş abilir Asitlere dayan kl bir bakteri olan Helicobacter ? pylori baz kimselerde mide mukozas na kolonize olabilir Ko ş ullara olu ş unca mide ü lseri ve nadiren mide ? kanserine yol a ç abilir.Sindirim Sistemi Floras ı İ leum steril kabule edilen veya ç ok az ? bakteri bulunduran k s md r. Deudenum ve jejunum da ise lactobasiller, ? Streptokoklar , Enterokoklar ve maya . kolon (kal ı n ba ğı rsak) İ nsan v ü cudundaki mikroorganizmalar n en ? ö nemli sidir . D ş k n n 1 gram nda 10 13 'ten fazla bakteri ? Anaerop=1000aerop, maya ve patojen olmayan ? parazitler Bunlar nda %90'dan fazlas n zorunlu anaeroblar ? ( Bacteroides, Clostridium, Fusobacterium, Eubacterium, Ruminococcus, Peptococcus, Peptostreptococcus ve Bifidobacterium cinslerine ) Escherichia ve Lactobacillus gibi aeroblar daha az ? miktarda bulunurlar Ba ğı rsak floras ı Mikroorganizmalar ve insanlar aras ı ndaki ili ş ki ? simbiyotik ve mutualistiktir, her iki tarafa da yarar sa ğ lar Kullan ı lmayan maddeleri fermantasyon ile ? kullan ı l ı r maddelere dönü ş türmek, Ba ğı ş ı kl ı k sistemini situmüle etmek ve zararl ı ? organizmalar ı n büyümesini engellemek gibi yararl ı i ş levleri vard ı r Baz ı ba ğı rsak mikroorganizmalar ı hastal ı k da ? yapabilir. İ nsanlar ba ğı rsak floras ı olmadan ya ş ayabilir ?Sindirim Sistemi Floras ı n ı n yararlar ı Karbonhidrat fermantasyonu ve emilimi ? Ba ğ rsak dokusuna etkileri ? Patojen bakterilerin engellenmesi ? S indirilemeyen g dalar n par ç alan p emilmelerine ? yard mc olmak, h ü cre b ü y ü mesini te ş vik etmek, ba ğ ş kl k sisteminin hem erken geli ş iminde hem ? de hayat boyunca i ş leyi ş inde bakterilerin anahtar bir rol ü vard r. Alerjilere engel olma ? Probiyotikler salg layarak ? baz hastal klara kar ş korumak say labilir ?Karbonhidrat fermantasyonu ve emilimi Mikroorganizmalar ı n fermente ettikleri ? karbonhidratlar ı k ı sa zincirli ya ğ asitlerine (KZYA) dönü ş türüler. İ nsan ünemli bir enerji kayna ğı ? olu ş tururlar Ya ğ asitleri ba ğı rsa ğı n su emme ? kapasitesini art ı r ı rlar, Karbonhidrat fermantasyonu ve emilimi Fermantasyon sonucu laktik asit gibi organik ? asitler ve gazlar da olu ş ur. Bu organik asitler vücut taraf ı ndan kullan ı l ı p enerji üretiminde kullan ı l ı rlar. Mikroorganizmalar ı n proteolitik fermantasyon ? neden olup, enzimler, ölü konak ve bakteri hücreleri ve g ı dada bulunan kollajen ve elastin gibi sindirilememi ş proteinlerin birikimni sa ğ larKarbonhidrat fermantasyonu ve emilimi Mikroorganizmalar ı n lipitlerin emilimi ve ? depolanmas ı n ı art ı r ı r Bakteriler ayr ı ca K2 vitamini üretip bunun ? vücut taraf ı ndan emilimini sa ğ larlar KZYA vücudun kalsiyum, magnezyum ve ? demir emmesine yard ı m eder. baz ı zararl ı bakterilerin say ı s ı n azalt ı r ? Hem ba ğı rsak hücrelerinin hem de yararl ı ? bakterilerin büyümesini art ı r ı larBa ğı rsak dokusuna etkileri KZYA'n ı n bir di ğ er yarar ı , ba ğı rsak epitel ? hücrelerinin büyümesini art ı rmalar ı , onlar ı n ço ğ alma ve geli ş imineni kontrol etmeleridir. Bunun yan ı s ı ra, ba ğı rsak yak ı n ı ndaki lenf dokular ı n ı n büyümesini sa ğ larlar.Patojen bakterilerin engellenmesi K ona ğa zarar verebilecek t ü rlerin ba ğ rsaklarda ? yerle ş melerine engel olmalar d r. ba ğ rsak floras kaybolunca kolayca enfeksiyonlar ? meydana gelir. Yararl bakteriler kal n ba ğ rsak y ü zeyindeki ? ba ğlanma noktalar ve ba ğ rsa ğ n i ç indeki g da i ç in yar ş arak patojen t ü rlerin b ü y ü mesini engel olurlar Flora bakteriler ayr ca bakteriosinler salg larlar; ? zararl bakterileri ö ld ü r ü r. olu ş turduklar ya ğ asitleri ortam n asitli ğini art r p ? zararl organizmalar n ç o ğalmas n engellemesidir.Ba ğı ş ı kl ı k Ba ğ rsak bakterileri kona ğ n ba ğ rsak ve sistemik ? ba ğ ş kl k sistemine s ü rekli etki ederler. Ba ğ rsak mukozas ndaki ba ğ ş kl k sisteminin hem ? erken geli ş iminde hem de hayat boyunca i ş leyi ş inde bakterilerin anahtar bir rol ü vard r. Ba ğ rsak mukozas lenf dokular n stim ü le ederek ? patojenlere kar ş antikor ü retmelerini sa ğlarlar. Ba ğ ş kl k sistemi yararl bakterilere dokunmay p ? zararl lara kar ş m ü cadele verir. Bakteriler oral tolerans neden olur ?Alerjilere engel olma Bakterilerin alerjilere, yani ba ğı ş ı kl ı k ? sisteminin zaras ı z antijenlere kar ş ı a ş ı r ı tepki göstermesine, engel oldu ğ u da gösterilmi ş tir. ?baz ı hastal ı klara kar ş ı korumak say ı labilir Ba ğı rsak floras ı ndaki bakterilerin say ı ? ve türlerini de ğ i ş tirmek, vücudun karbonhidratlar ı fermente etme ve safray ı metabolize etme yeteneklerini azaltarak ishale yol açabilir Flora bakterilerin azalmas ı n ı n bir di ğ er ? etkisisi zararl ı bakterilerin ço ğ almas ı na neden olmakt ı r.Probiyotikler, Prebiyotiker Ba ğı rsak floras ı n ı n yoklu ğ unun olumsuz ? etkilerine kar ş ı n besin yoluyla yararl ı bakterilerin( Bifidobacter ve Lactobacillus) yani probiyotiklerin al ı nmas ı ba ğı rsaktaki normal dengeyi düzeltip sa ğ l ığı n düzelmesinde rol oynayabilmektedir. Prebiyotik olarak adland ı r ı lan, bakteri ? içermeyen ama yararl ı bakterilerin ço ğ almas ı na yard ı mc ı olan beslenme katk ı maddelerinin de faydal ı oldu ğ u iddia edilmektedir.Probiyotikler patojen mikroorganizmalarn inhibisyonunda rol oynayan mekanizmalar Laktik asit üreterek lümenin pH’sn ? düşürmek Antimikrobiyal mikrosin, hidrojen ? peroksid ve serbest radikaller üretmek Reseptörlere tutunarak ve besin ? kaynaklar için rekabet etmek Koruyucu musin oluşumunu uyarmak ? Sekretuvar IgA yapmn uyarmaktr. ?Prebiyotiklerin yararl etkileri. Mikrofloran n olu ş umunu ve aktivitesini olumlu y ö nde ? etkiler Ba ğ rsak hareketlerini d ü zenler ? Minerallerin (Ca ve Mg gibi) emilimini ve ? biyoyararlan m n art r r Kan kolesterol ve trigliserid d ü zeylerini olumlu y ö nde ? d ü zenler Kolon kanser geli ş im riskini azalt r ? İ ntestinal ve ekstraintestinal enfeksiyonu geli ş me ? riskini azalt r Kona ğ n imm ü n sistemini g üç lendirir ? Besinlerde bulunan prebiyotikler Laktuloz ? Laktosukroz ? Frukto-oligosakkaridler ? Soya fasülyesi oligosakkaridleri ? Galakto-olisakkaridler ? ‹zomalto-oligosakkaridler ? Gluko-oligosakkaridler ? Ksilo-oligosakkaridler ? Palatinoz ?ba ğı rsak floras ı n ı n de ğ ismesine neden ne olabilir Antibiyotik kullan ı m ı ? ba ğı rsak iskemisi, ? yemek yememek, ? ba ğı ş ı kl ı k yetersizli ğ i say ı labilir. ?Antibiyotik Kullanmnn Flora Üzerine Etkisi Antibiyotik kullanm antibiyotiklere duyarl ? normal flora üyelerinin azalmasna neden olur. Bu durumda antibiyotiğ e dirençli olan ? mikroorganizmalarda artma görülür. Flora üyelerinin dağlm ve dengesi bozulur. ? Bu koşullarda, geçici flora olarak söz edilen ? mikroorganizmalar, hastalk oluşturabilirler. Antibiyotik kesildikten sonra, tekrar kalc floralar oluşur.Sonuç olarak; Sağ lkl insan vücudunda bulunan ve ? organizmaya zarar vermeden yaşayan mikroorganizma topluluklarna, vücudun normal mikrop floras denir. Kalc flora vücudun normal fonksiyonlarnn ? sağ lanmasnda önemli rol oynar. Normal flora üyeleri, bulunduklar yerleri ? değ iştirmedikçe, aralarndaki denge ve organizmann savunma gücü bozulmadkça, hastalk oluşturmazlar.Gram negatif bakterilerin endotoksinleri, ? mukozadaki, di ş eti olu ğ undaki veya periodontal cepteki nötrofillerin (PMNL) parçalanmas ı na ve bu hücrelerden aç ığ a ç ı kan lizozimler, di ş etini olumsuz etkileyerek, asit fosfatazlar, esterazlar ve di ğ er enzimlerin serbest kalmas ı na sebep olarak peridontal hastal ı klar olu ş tururlar. Mikroorganizmalar ı n büyük ço ğ unlu ğ u ? a ğı z içinde ürerken karbonhidratlardan asit olu ş turular. Olu ş an asitler minenin ? dekalsifikasyonuna sebep olarak di ş çürü ğ ünü ba ş lat ı rlar. Streptococcus mutans, L.acidophilus, Porphyromonas gingivalis gibi bakterilerin üremesiyle de çürük görülür hale gelir. Baz ı bakterilerin olu ş turdu ğ u hidrojen ? sülfür (H2S) zehirli bir gaz oldu ğ u gibi hem kötü kokuya hemde dokularda tahribata yol açar. Bakterilerdeki mukolitik enzimler de ? tükürükteki müsinleri hidrolize ederek sialik asit olu ş tururlar. Sialik asitte plak olu ş umunu stimüle eder. Plak olu ş umunda karbonhidratlar ı n (sukroz)bakterilerin (özellikle Streptococcus mutans) hücre d ı ş ı olarak üretti ğ i dekstran ve levan polimerlerinin pla ğı n büyüklü ğ ü ve yap ı ş ma kapasitesi ile önemli derecede ili ş kisi vard ı r. D ı ş ardan radyoaktif ı ş ı nlarla tedavi ? gören hastalarda, görülmeyen veya oldukça dü ş ük oranlarda bulunabilen baz ı bakterilerin oldukça artt ığı bildirilmi ş tir.A ğı z Floras ı Dil floras ve di ş pla ğ bakterileri ile mukayese ? edildi ğinde bir ç ok mikroorganizman n benzer cins ve t ü rler oldu ğu g ö r ü lecektir. Ö zellikle periodontal enfeksiyonlarda benzer ? cinslerde t ü r ü n say ca artmas mikrobiyolojik olarak enfeksiyon bulgusudur. A ğ z i ç i dokularda mikroorganizmalar n ü reyerek ? yapt klar tahribat n yan s ra toksinleri ve di ğer metabolizma art klar da a ğ z i ç i enfeksiyonlarda etkin rol oynarlar.