İstanbul surları 4 yıllık çalışmayla dijitale aktarıldı! Dünyanın her yerinden surları görmek mümkün
Tarihi Yarımada’yı çevreleyen ve günümüz İstanbul’unun en büyük mimari yapısı olan surlar, kentinkültürel mirasının değerli bir kısmı. UNESCO’nun Dünya Kültür Mirası listesinde de yer alan surların gelecek kuşaklara aktarılması, mirası belgelemek, ilgili görsel ve yazılı dataları bir ortaya getirerek surlarla ilgili dijital bir kaynak oluşturmak gayesiyle Koç Üniversitesi Stavros Niarchos Vakfı, Geç Antik Çağ ve Bizans Araştırmaları Merkezi (GABAM) 2017 yılında “İstanbul Surları” projesini başlattı.
2017 yılında başlayan proje bu yıl tamamlandı ve İstanbul Surları, ortalarında sarayların da bulunduğu surlara bitişik yapılar, kuleler, fotoğraf, makale ve yazıtlarıyla bir ortaya getirilerek www.istanbulsurlari.ku.edu.tr internet sitesi hazırlandı.Site sayesinde dünyanın her yerinden İstanbul Surlarını bütün bilgileriyle karış karış gezip öğrenmek mümkün oldu.
6 BİN FOTOĞRAF, 40 SAATLİK DRONE UÇUŞU
GABAM idari koordinatörü Barış Altan, proje koordinatörleri Dr. Nikos Kontogiannis ve Merve Özkılıç, fotoğrafçılar Gökhan Tan ve Görkem Kızılkayak, proje asistanı Ali Öz ile birlikte, yaklaşık iki yıllık bir alan çalışması yaptı.
Sonuçta, bütün kara ve deniz surları yaklaşık 6 bin dijital fotoğraf ve 40 saatlik drone uçuşu ile fotoğraflanarak aktüel durumlarıyla belgelendi. Bütün sur çizgisini havadan izlenebileceği bir sinema hazırlanarak güçlü bir arşiv oluşturuldu.
43 KİŞİLİK TAKIM
Projeyi, arkeolog, sanat tarihçisi, tarihçi, epigrafi bilimcisi, fotoğrafçı ve çeşitli alanlardaki uzmanlardan oluşan yaklaşık 43 kişilik milletlerarası bir takım yürüttü. Prof. Dr. Neslihan Asutay-Effenberger tüm projenin bilimsel editörü olmak üzere, Prof. Dr. Zeynep Ahunbay, Prof. Dr. James Crow ve Prof. Dr. Albrecht Berger’in iştirakiyle projenin Bilimsel Müracaat Konseyi oluşturuldu, 100 makale hazırlandı.
Bütün sur yazıtları ve surlarda yer alan devşirme materyal de uzmanları tarafından çalışılarak bir data tabanında toplandı. Bugün surlarda tespit edilen ya da İstanbul Arkeoloji Müzeleri’nde bulunan, kaybolmuş lakin çeşitli yayınlarda yer alan sur yazıtları Dr. Hüseyin Sami Öztürk ve Ezgi Demirhan Öztürk tarafından derlenerek projeye dahil edildi.
Ayhan Han proje kapsamında Osmanlı arşivlerinde uzun çalışmalar yürüttü, surlarla ilgili tespit edilen bilgiler de projeye eklendi. Osmanlı Arşivleri’nde 68 doküman proje için kullanıldı. Bütün bu derlenen görsel ve yazılı gereçler elektronik ortamda yer alan interaktif platformda Hüseyin Kuşcu tarafından bir ortaya getirilerek www.istanbulsurlari.ku.edu.tr internet sitesini oluşturdu.
Proje tıpkı vakitte canlı bir proje olup her vakit yeni bilgilerle güncelleniyor. Site Türkçe ve İngilizce olarak hazırlandı.
SURLARA BİTİŞİK YAPILAR, KULELERDE, HENDEKLER
Sitede surların haricinde kule, duvar, hendek ve kapılardan oluşan 806 mimari ünite yer alıyor. Günümüze ulaşan kulelerin sayısı Haliç Surlarında 23, Marmara Surlarında 47 ve Kara Surlarında 181 adet. Envantere eklenen yazıt sayısı, Türkçe ve İngilizceleriyle birlikte 195. Birebir vakitte surlara bitişik olan yapılarda projede yer aldı.
Boukoleon Sarayı, Khristos Soter Kilisesi, Petrion, Sepetçiler Kasrı, Silivri Kapı Hipojesi, Tekfur Sarayı, Kazasker İvaz Efendi Cami, Blakhernai Sarayı altyapıları, Yedikule Hisarı, Mermer Kule ve İncili Köşk ile ilgili de çalışmalara yer verildi.
“İSTANBUL’DAKİ EN BÜYÜK MİMARİ KALINTI”
Koç Üniversitesi Stavros Niarchos Vakfı, Geç Antik Çağ ve Bizans Araştırmaları Merkezi (GABAM) Yöneticisi Prof. Dr. Engin Akyürek, “İstanbul’da tarihi yarımadayı çevreleyen Bizans Surları bugünkü kentin en değerli kültürel varlıklarından birisi.
Orijinalde 24 kilometreyi bulan bir sur var, Marmara kıyısında, Haliç kıyısında ve kara tarafında. Bunlar İstanbul’daki en büyük mimari tarihi kalıntıdır. Natürel bunun bir kısmı bugün yok olmuş, bir kısmı kaybolmuş büsbütün, üzerini yapılar kaplamış lakin nereden baksanız 15-16 kilometresi ayakta.
Surların kıymetli bir kısmı 5. yüzyılda inşa ediliyor. Sonrasında Orta Çağ’da yapılan Ayvansaray tarafındaki surlar var. Çeşitli devirlerde ekler, tamiratlar yapılıyor, Osmanlı periyodunda olanları da var. Kıymetli bir kültürel varlık, aslında UNESCO’nun Kültürel Miras listesinde de yer alıyor surlar.
Bugün büyük ölçüde bakımsız, sarsıntılarla, doğal nedenlerle, insan faaliyetleriyle kısım kısım yok oluyor. Biz surların bugünkü halini belgeleyelim dedik ve bunu dijital bir ortamda insanların kullanımına açalım. Böylelikle karar verdik” dedi.
“42 MAKALEMİZ VAR”
Koç Üniversitesi Stavros Niarchos Vakfı, GABAM Proje Koordinatörü Merve Özkılıç, yaklaşık 6 bin fotoğraf çektiklerine dikkat çekerek, “Yüzlerce de arşiv fotoğrafımız var, daha da işlemeye devam ettiğimiz arşiv dokümanları var. Sayfada 806 tane mimari ünitemiz var, fotoğrafları bunlarla ilişkilendirecek şekillendirecek formda isimle kodlayıp, fotoğraf ismi, fotoğrafçı ismiyle düzenledik.
Mimari ünitelerin tariflerine geçtik, gps koordinatlarını girerek yükledik. Her bir mimari üzerindeki devşirme ve yazı ayrıntısını, günümüze ulaşmadıysa yayınlardan toplayarak, arşivlerden alarak hazırladık. Şu anda 42 makalemiz var, daha da eklenecek. Böylelikle de takım sayısı 43 bireye çıktı. Birtakım yerlerde makalelere haritalar çizdik zira mevcut bilgiler yansıtmıyordu onları” halinde konuştu.