Mustafa Armağan'ın köşe yazısı
Tarihe göndermelerimizin arttığı bir dönemi yaşıyoruz. Bu da tarihe ilgiyi artırıyor. Tabii kaçınılmaz olarak kimi hataları da. Çok konuşulan ‘Yavuz’un Kürt açılımı’nı doğru anlayabilmek için olayın mantığına eğilmemiz gerekiyor.
Öncelikle Osmanlı Devleti henüz Doğu ve Güneydoğu Anadolu’ya gelmeden önce burası Akkoyunlular, Karakoyunlular ve sonradan Safeviler arasında paylaşılamıyordu. Osmanlı’ya yenilen Akkoyunluların zayıflaması üzerine bölgede Şah İsmail’e gün doğdu. 1499’da Anadolu topaklarına girerek 7 bin kişilik bir ordu topladı. Bunlar Türk veya Türkleşmiş köylülerdi. Ancak hepsinin Alevi ve Türkmen olduğunu düşünmeyin. Zira içlerinde hem Sünni Türkler, hem de Sünni Kürtler vardı. (Ne yapalım ki, tarih netlikten nefret eder!)
Arkasından Azerbaycan “olgun bir meyve gibi” Şah İsmail’in eline düşer. İşte bu aşamada (1501) Şiiliği devlet dini ilan eden Şah İsmail yeniden Anadolu’ya yönelip Diyarbakır’ı ele geçirir. Bu sırada Safeviler pek çok Kürt öldürmüş, toprakları yağmalanmıştır. Akkoyunlu Sultanı Uzun Hasan da aynı hataya düşmüş, Kürtleri şiddet yoluyla sindireceğini zannetmişti. Şah İsmail Kürt reislerini ortadan kaldırıp kendi adamlarını vali yapıyor, ille de Kürtlerden vali olacaksa soylu aileleri değil, onların daha düşük statüdeki rakiplerini atıyor, böylece gururlarını kırıyordu.
Tabii aşiret reislerine ölümüne bağlı olan Kürtler ayaklanmıştı ama ayaklanma da kanlı bir şekilde bastırıldı. Hatta bir heyet halinde Şah İsmail’e gidip bağlılıklarını bildiren ve bu davranışlarından dolayı kendilerine yumuşak bir tavır takınılacağını zanneden 16 Kürt reisi toptan hapse atılmıştı (yaklaşık 1510). Sonra bir darbe daha vurdu Şah İsmail. Hapse attığı beylerin topraklarını kendisine bağlamaları için güvendiği Kızılbaş aşiretlerinin önderlerini görevlendirdi.
Kanlı bir şekilde bastırılan, toprakları ellerinden alınan, biat ederek yumuşatma çabaları boşa giden Kürtlerin hayal kırıklığını tasavvur edebilirsiniz. Bu arada Şii bir devlet karşısında ezilen Sünniler konumunda bulunmaları, aralarındaki nefret ve düşmanlığı artırmış olmalıdır.
Martin van Bruinessen’e göre bu durum karşısında ayakta kalabilen Kürt önderlerin kendilerini Safevi zulmünden kurtarabilecek tek güç olarak Osmanlı’yı görmelerinde ve ondan medet ummalarında şaşılacak bir şey yoktur.
Nitekim Yavuz’un Çaldıran’da Safevileri ezip Şah İsmail efsanesine son vermesi üzerine rahat bir nefes alarak Osmanlı’ya yaklaşmaya başlayan Kürt beylerine karşı Şah İsmail Diyarbakır’ı geri almak için Karahan’ı gönderince, önlerinde tek bir seçenek kalıyordu: Osmanlı’dan yardım istemek. İşte Osmanlı-Kürt ilişkilerinde düğüm noktası, bu Diyarbakır savunması oldu. Osmanlı ordusuna kapılarını açan Kürtler, kaptırdıkları pek çok kaleyi geri alabildiler. Ne de olsa arkalarını yaslayabilecekleri bir güç vardı artık.
Şerefname’ye bakılırsa Yavuz Sultan Selim İstanbul’a dönmeden önce Kürt beyleri İdris-i Bitlisî’yi kendisine yollayarak Safeviler tarafından ellerinden alınmış bulunan toprakları üzerindeki veraset haklarını tanımasını istediler. Bunun karşılığında ise Şah İsmail’in Diyarbakır’a vali tayin ettiği Karahan’ı kovmaları için içlerinden birini beylerbeyi atamasını rica ettiler. Ne var ki Yavuz, İdris Bey’in tavsiyesi doğrultusunda içlerinden birini değil, Bıyıklı Mehmed Paşa’yı atadı. Sonunda Osmanlı birlikleri, Kürt aşiret askerleriyle el ele vererek Kızılbaşları yendi.
Artık bölgede Osmanlı egemenliği sağlanmıştı. Nihayet 1515’te İdris-i Bitlisî, Yavuz’un verdiği yetkilere dayanarak Safevilere karşı Osmanlılar ile işbirliği yapmış olan Kürt beylerini vali olarak atamış, üstelik onlara, valiliğin babadan oğula geçmesi gibi görülmemiş bir ayrıcalık tanımıştı. Oysa Akkoyunlular ile Safeviler tam tersi bir politika takip etmişler ve ellerinden geldiği kadar Türk kökenli valiler atamışlar, Kürtlerin nüfuzunu kırmayı önemsemişlerdi. Osmanlılar böylece kendisine yardım eden Kürt beylerini, (tabii Sünni olanlarını) geleneksel aristokratik ayrıcalıklarını tanıyarak rahatlatmış ve sadakatlerini sağlamış oluyorlardı. (Martin van Bruinessen, Ağa, Şeyh, Devlet, İletişim, 2004, s. 205-218)
Böylece Osmanlı Devleti, İran ve Memluk sınırında Kürt aşiretlerini tampon bir güç olarak kullanma imkânına sahip olurken, “bir hayli parçalı ve savunmasız olan Kürt aşiretleri de Osmanlı Devleti’ne muhtaçtılar.” Nitekim Şah İsmail’in oğlu Tahmasb da babasının politikasından vazgeçip Kürt beylerine valilikler vermeye başlamış, Osmanlı’nın modelini esas almıştı.
Ancak heveskâr tarihçiler gibi tarihte bir olayın bir kere meydana geldikten sonra aynen devam ettiğini zannetmeyelim. Önce Osmanlı’ya itaat etmiş bulunan Kürt aşiretleri, bir süre sonra Safevilerin daha yüksek maddi kazanç tekliflerine kanıp onların safına geçebiliyorlar veya tersi de yaşanabiliyordu. Nitekim ünlü Şerefname yazarı V. Şeref Han, İran’da doğmuş, orada büyümüştü ama 1578 gibi oldukça geç bir tarihte Osmanlı’nın cazip tekliflerini kabul ederek Safevilerin safından ayrılmıştı. (Hakan Özoğlu, Osmanlı Devleti ve Kürt Milliyetçiliği, 2005, s. 68.)
Ancak bölgeye son derece uygun olan Osmanlı modeli, yüzyıllarca ufak tefek farklılıklarla yaşamaya devam edecek, nihayet Hamidiye Alayları ile yeni bir çehreye bürünecekti. İsterseniz onu da bir başka yazıda ele alalım.
(Zaman)
- G-20 Liderler Zirvesi'ne 22 bin 700 güvenlik görevlisi
- California'daki yangınlarda can kaybı artıyor
- Oto kaportacıya giren tır ortalığı savaş alanına çevirdi
- Çin'de yolsuzluk suçuna müebbet hapis cezası
- ABD Senatosundan Trump'a ikinci Kaşıkçı mektubu
- GÜNCELLEME - Zonguldak'ta maden ocağında patlama
- Maden ocağında patlama: 3 işçi mahsur
- GÜNDEM ÖZETİNE EK
- Zonguldak'ta maden ocağında patlama
- Havaya ateş açan kişi daha sonra kafasına sıkarak intihar etti
- Venezuela'dan Kolombiya Devlet Başkanı Duque'ye tepki
- Cami lojmanı yandı: 2 yaralı
- Trump'a yönelik Kaşıkçı tepkisi sürüyor
- Zonguldak’ta özel maden ocağında patlama: 3 işçi mahsur
- TOBB ve meslek kuruluşları kanunlarında değişiklik teklifinde ilk madde kabul edildi
Yavuz Sultan Selim'in 'Kürt açılımı'
Kürt beyleri İdris-i Bitlisî’yi Yavuz sultan Selim'e yollayarak Safeviler tarafından ellerinden alınmış bulunan toprakları üzerindeki veraset haklarını tanımasını istediler. Yavuz'un hamlesi beklenenden farklı oldu.
Yorumlar
Diğer Haberler
Skandal... FETÖ ölmedi, YouTube'da yaşıyor!15 Temmuz hain darbe girişiminin ardından Fetullahçı Terör Örgütü'nün en büyük yayın organlarından Samanyolu TV'ye el konuldu ve kanal kapatıldı. Samanyolu'nun pek çok dizisinde subliminal mesajlar verdiği tespit edilerek konu yargıya taşındı.
Mahkemeden Emsal Karar: Ev Zamanından Teslim Edilmezse...Tüketici Mahkemesi, satın aldığı evi zamanında teslim alamayan vatandaşa, müteahhit ve kredi veren bankanın tüketicinin ödediği parayı faiziyle iade etmesine karar verdi.
Memduh Boydak'ın eşi Meral Boydak'a hapis cezası!Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması (FETÖ/PDY) soruşturması kapsamında hakkında dava açılan eski Boydak Holding yöneticisi Memduh Boydak'ın eşi Meral Boydak'a, "silahlı terör örgütüne üye olma" suçundan 7 yıl 6 ay hapis cezası verildi.
29 Ekim Resepsiyonunda Antik Yunan Kıyafeti Giyen Büyükelçi Sedef Yavuzalp Görevden AlındıUganda'da düzenlenen 29 Ekim resepsiyonunda Antik Yunan kıyafeti giydiği için tepki çeken Büyükelçi Sedef Yavuzalp, görevinden alınarak merkeze çekildi.
Denizli'de eğitim uçağı düştü!Denizli’nin Merkezefendi ilçesi Başkarcı Mahallesi’nde, eğitim uçağı düştü. Devlet Hava Meydanları İşletmeleri tarafından Denizli İl Emniyet Müdürlüğü’ne bilgi verilmesi üzerine bölgede arama - kurtarma çalışması başlatıldı.
- Yücel, Selçuklu'ya aday adayı oldu
- Polisten kaçarken kaza yaptı: 3 yaralı
- Hazırlıklarını sürdürdü
- Bilet satışları sürüyor
- “Mevlid-i Nebi En Sevgiliye” programı
- Kardeş oda protokolü imzalandı
- Nijerli Bakandan Büyükşehir'e Ziyaret
- Bostancı’dan Rektör Kar’a ziyaret
- Beyşehir'de "kişisel hijyen" ve "ergenlik" semineri
- 20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü
- Kalaycı’dan turizm önerisi
- Selçukya'da Mevlid Kandili Coşkusu
- Mevlid-i Nebi spor etkinlikleri
- ‘Amatör Evi’ açıldı
- Bizim eksiğimiz tecrübe
- Wushu’da kemer heyecanı yaşandı
- Pehlivanlar ‘öğretmenler’ için güreşti
- Mert Can’ın hedefi büyük
- Durmuş’tan Selçuklu'ya ziyaret
- Konya'da FETÖ operasyonu: 10 gözaltı
1/20
- Türkiye: 0 - İsveç: 1
- Şehit Uzman Çavuş Halil Daş'a son görev
- Demir Grup Sivasspor- Atiker Konyaspor: 0-0
- Vali Canbolat, Konya'dan gözyaşlarıyla uğurlandı
12345678
- Paraşütü açılmayan turistin feci ölümü
- Annenin hayat kurtaran refleksi
- Aykut Kocaman, Konyaspor'la ilk antrenmanına çıktı
- TürkAkım Projesi deniz bölümü tamamlandı
12345678
GÜNDEM
- G-20 Liderler Zirvesi'ne 22 bin 700 güvenlik görevlisiArjantin Güvenlik Bakanı Patricia Bullrich:- "Arjantin Federal İstihbarat Teşkilatı ve dünyadaki diğer istihbarat servisleriyle iş birliği içerisindeyiz. Toplamda 22 bin 700 kolluk kuvveti hazır bulunacak"- "Kim gösteri düzenlemek istiyorsa bunu barış ve
- California'daki yangınlarda can kaybı artıyorEyaletin kuzeyinde etkili olan yangınlarda ölenlerin sayısı 81'e çıktı
- Çin'de yolsuzluk suçuna müebbet hapis cezasıEski Şaanşi Eyalet Halk Kongresi Daimi Komitesi Başkan Yardımcısı Vey Mincou, yolsuzluk suçlamasıyla yargılandığı davada müebbet hapis cezasına çarptırıldı
- ABD Senatosundan Trump'a ikinci Kaşıkçı mektubuABD'li senatörler Cumhuriyetçi Bob Corker ile Demokrat Bob Menendez, ABD Başkanı Donald Trump'a Kaşıkçı cinayeti hakkında Magnitsky Yasası'na atıf yapan yeni bir mektup gönderdi- Senatörlerin mektubundan:- "Son gelişmeler ışığında Veliaht Prens Muhammed b
EKONOMİ
- Uşak'ta su fiyatlarında yüzde 20 indirim1 Ocak'tan itibaren yüzde 20 oranında indirime gidilecek
- Avrupa borsaları düşüşle kapandıBRÜKSEL (AA) - Avrupa borsaları günü düşüşle tamamladı. Kapanışta gösterge endeks Stoxx Europe 600 yüzde 1,14 gerileyerek 351,06...
- 13. Teknoloji Ödülleri sahiplerini bulduTÜSİAD Yönetim Kurulu Başkanı Erol Bilecik:- "Sizlerin teknoloji atılımı için yaptığınız her yatırım, attığınız her adım ve almaya cesaret ettiğiniz her risk, bu güzel ülkenin teknoloji birikimini yukarı taşıyacak"
- Çerkezköy TSO Kasım ayı Meclis ToplantısıTekirdağ'ın Çerkezköy ilçesinde Ticaret ve Sanayi Odası Kasım ayı Meclis Toplantısı yapıldı.
TÜRKİYE
- Düşen uçaktaki cenazeler Karacasu’ya getirildiAydın'dan dün havalandıktan sonra irtibat kesilen ve bu sabah Karacasu ilçesi kırsalında bulunan eğitim uçağında hayatını kaybeden iki pilotun cenazeleri...
- 12 ilde Kara Kuvvetleri Komutanlığına FETÖ operasyonu: 41 gözaltıDiyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı koordinesinde Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şube Müdürlüğü ekipleri tarafından Diyarbakır merkezli 12...
- İş adamı Ali Rıza Gültekin cinayetinde yeni gelişmeBeşiktaş'ta uğradığı silahlı saldırıda hayatını kaybeden iş adamı Ali Rıza Gültekin cinayeti kapsamında şüphelilerin iş yerinde 2 adeta tabanca...
- Kazada ölen astrolog son yolculuğuna uğurlandıTekirdağ'ın Çorlu ilçesinde meydana gelen kazada hayatını kaybeden ünlülerin astrologu Egemen Töreli son yolculuğuna uğurlandı.
DÜNYA
- Çavuşoğlu'ndan ABD'ye 84 kişilik "FETÖ iade listesi"ABD'nin başkenti Washington'da basın mensuplarıyla buluşan Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu: Türkiye'nin ABD'den iadesini talep ettiği 84 FETÖ mensubunun listesini Pompeo ve Bolton'a teslim ettik"- "Türkiye, Kaşıkçı cinayetinin sonuna kadar aydınlatılm
- İran'dan Trump'ın Suudi Arabistan açıklamasına "utanç verici" nitelemesiİran Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif:- "Trump, tuhaf bir biçimde Suudi vahşeti hakkındaki utanç verici açıklamasının ilk paragrafını İran'ı aklına gelen her türlü kötülükle suçlamak için ayırdı"
- Yunan askeri Kardak kayalıklarına yaklaşamıyorTürk Deniz Kuvvetlerinin Çavuş Adası'na yaptırdığı askeri üs sayesinde, Yunan askerleri Kardak kayalıklarına yaklaşamıyor.
- Trump’ın göçmen yasağına mahkeme engeliABD Başkanı Donald Trump'ın ülkeye yasa dışı yollarla giren göçmenlerin iltica başvurusunu reddeden göçmenlik kararı, federal yargıç tarafından geçici...
SAĞLIK
- Hayat enerjinizi ozon tedavisi ile yenileyinDr. Gönül Göncü, ozon tedavisinin son zamanlarda özellikle şikayetçi olunan yorgunluk, bitkinlik, enerji azlığı, stres, iş hayatındaki stres, bedensel yorgunluk, zihinsel yorgunluk ile başa çıkmak için çok etkili bir yöntem olduğunu söyledi.
- Şeker hastalarının kalp hastası olduğu ancak muayenede ortaya çıkıyorKardiyoloji Uzmanı Dr. Hüseyin Katlandur, şeker hastalarının kalp krizlerini sessiz bir şekilde geçirebildiklerini ifade ederek, "Şeker hastalarının kalp hastası olduğu ancak muayenede ortaya çıkıyor" dedi.
- Sağlık torba yasası Meclisten geçti...Sağlık alanında düzenlemeler içeren kanun teklifi, TBMM Genel Kurulunda kabul edilerek yasalaştı.
- "Türkiye'de 58 bin civarında diyaliz hastası var"NKÜ Tıp Fakültesi Nefroloji Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Özkan:- "Türkiye'de, Türk Nefroloji Derneği'nin 2017 yılı verilerine göre, 58 bin civarında diyaliz hastamız var. Bu hastalardan maalesef sadece 3 bin 500'üne nakil yapıldı"