Bu yazımızda senet hangi durumlarda geçersiz olur sorusunu yanıtlamaya çalıştık. Öncelikle bono halk arasındaki yaygın tabirle senet ne demektir bakalım.
Bono (Senet) Nedir?
Türk Ticaret Kanunu’nda tanzim edilmiş kıymetli evraklardan biri olan bono ya da halk arasındaki ismiyle senet, ticari faaliyetle uğraşan tacir ve esnaflar arasında ve tüketicilerin günlük hayatta yaptığı mal veya hizmet alımına ilişkin sözleşmelerde de kullanılan bir ödeme aracıdır.
Ticari hayatta ve tüketici sözleşmelerinde fazlaca kullanılan bononun/senedin geçerlilik şartları Türk Ticaret Kanunu’nun 776 ile 779 maddelerinde düzenlenmiştir. Ayrıca son derece sıkı şekil şartlarına bağlanmıştır. Bu nedenle bononun/senedin geçerlilik şartlarının eksiksiz şekilde mevcut olması son derece önemlidir.
Bonoyu, çek ve poliçeden ayıran en önemli fark çek ve poliçede düzenleyen, lehtar ve muhatabın olduğu üçlü bir ilişkinin bulunması, bonoda ise senedi düzenleyen ve lehtar olmak ikili bir ilişkinin olmasıdır. Bonoyu düzenleyen, asıl borçludur ve lehdar, alacaklı konumundadır.
Ayrıca bakınız: Zorla Senet İmzalatma Suçu, Senet Yağması
Senedin Geçerlilik Şartları Nelerdir?
Türk Ticaret Kanunu’nun 776. ve 777. maddelerinde bonoda bulunması gereken zorunlu ve tercihe bağlı unsurlar belirtilmiş ve senedin geçerlilik şartları açıkça yazılmıştır. Bononun geçerlilik şartlarını incelerken ilk önce bonoda(senette) bulunması gereken zorunlu unsurları belirtmek gerekir.
’’Bono’’ ya da ’’Emre Yazılı Senet’’ Kelimesi Yer Almalıdır
Bonoda bulunması zorunlu unsurların ilki; senet metninde bono ya da emre yazılı senet yahut emre muharrer senet kelimelerinden birisi geçmelidir. Senet yabancı dilde ise o dilde bu kelimelerin karşılığı kelime senet metninde bulunmalıdır.
Kayıtsız Şartsız Bir Ödeme Vaadi Olmalıdır
Bonoda bulunması zorunlu unsurlardan ikincisi; kayıtsız ve şartsız bir bedelin ödenmesi vaadini bulundurması konusudur. T.T.K’ın 776/1 maddesi uyarınca; bononun geçerli olabilmesi için, kayıtsız ve şartsız bir bedelin ödenmesi vaadini içermesi gerekir.
Bonoda Lehtarın Adı Ve Soyadı Yer Almalıdır
Bonoda bulunması zorunlu unsurlardan üçüncüsü; bono kime ya da kimin emrine ödenecekse o kişinin adı ve soyadını yazılı olmasıdır. Tüzel kişi lehtarsa ise tüzel kişinin ticaret ünvanı yazılır.
Düzenleyenin İmzası Bulunmalıdır
İmza olmayan bir evrak hukuken bağlayıcı değildir. Bu bağlamda senette yer alması gereken dördüncü unsur, senedi tanzim edenin o senedi imzalamasıdır. İmza senedin geçerli olabilmesi için zorunlu bir unsurdur. Senedin geçerliliği açısından imza ile birlikte düzenleyenin adı ve soyadının da olması zorunlu değildir.
Düzenleme Günü Belirtilmelidir
Senette düzenleme tarihi yazılmamışsa veya düzenleme tarihi yazıldığı halde bu tarihin senedin tedavüle çıkarıldığı tarihten sonraki bir tarih olduğu anlaşılıyorsa bu durum senedi geçersiz kılar ve kambiyo özelliğinin yitirmesine neden olur.
Ayrıca bakınız: Bedelsiz Senedi Kullanma Suçu Nedir?(TCK 156)
Senet Hangi Durumlarda Geçersiz Olur?
Yukarıda belirttiğimiz zorunlu unsurlar ışığında senet hangi durumlarda geçersiz olur bakalım.
Eğer bir senette bono ya da emre yazılı senet ibaresi geçmiyorsa, kayıtsız ve şartsız bir ödeme vaadi yoksa, düzenleyenin imzası bulunmuyorsa, lehtarın adı ve soyadı yer almıyorsa ve düzenleme günü belirtilmemişse bono yani senet geçersiz olur.
Bu unsurlardan herhangi birinin eksik olması o senedin geçerliliğini yitirmesi için yeterli olacaktır.