Sahtekarlık Sendromu (Imposter Sendromu) Nedir?
Sahtekarlık Sendromu (Imposter Sendromu) Nedir?
Sahtekarlık sendromu, başkalarının sizi algıladığı kadar yetkin olmadığınıza inanmanın içsel bir deneyimini ifade eder. “Imposter Sendromu” olarak da bilinir. Bu tanım genellikle zeka ve başarıya dar bir şekilde uygulansa da, mükemmeliyetçilik ve sosyal bağlamla bağlantıları vardır.
Basitçe söylemek gerekirse, sahtekarlık sendromu, sahtekar gibi hissetme deneyimidir – her an bir sahtekar olarak keşfedilecekmiş gibi hissedersiniz – bulunduğunuz yere ait değilmişsiniz ve oraya sadece bu yolla ulaşmışsınız gibi. Sosyal statüsü, iş geçmişi, beceri seviyesi veya uzmanlık derecesi ne olursa olsun herkesi etkileyebilir.
İlk olarak 1970’lerde psikolog Suzanna Imes ve Pauline Rose Clance tarafından kullanılan terim. Imposter sendromu kavramı ortaya çıktığında, başlangıçta çoğunlukla yüksek başarılı kadınlara uygulandığı düşünülüyordu. O zamandan beri, daha yaygın olarak deneyimlendiği kabul edildi.
Sahtekarlık Sendromunun Özellikleri
Sahtekarlık sendromunun yaygın belirtilerinden bazıları şunlardır:
- Kendinden şüphe etmek
- Yetkinliğinizi ve becerilerinizi gerçekçi bir şekilde değerlendirememe
- Başarınızı dış faktörlere bağlamak
- Performansınızı kötülemek
- Beklentileri karşılayamayacağınızdan korkmak
- Aşırı başarılı
- Kendi başarınızı sabote etmek
- Çok zorlayıcı hedefler belirlemek ve yetersiz kaldığınızda hayal kırıklığına uğramak
Bazı insanlar için, sahtekarlık sendromu başarmak için motivasyon duygularını körükleyebilirken, bunun genellikle sürekli endişe şeklinde bir bedeli vardır. Kimsenin bir sahtekar olduğunuzu anlamamasını “sağlamak” için gereğinden fazla hazırlık yapabilir veya gereğinden fazla çalışabilirsiniz.
Bu durum, sınıf sunumundan kurtulmanızın tek nedeninin bütün gece prova yapmak olduğunu düşündüğünüz bir kısır döngü oluşturur. Ya da, o partiyi veya aile toplantısını atlatmanızın tek sebebinin, her zaman küçük sohbetler için fikirleriniz olması için tüm misafirler hakkındaki ayrıntıları ezberlemeniz olduğunu düşünüyorsunuz.
Sahtekarlık sendromuyla ilgili sorun, bir şeyi iyi yapma deneyiminin inançlarınızı değiştirmemesidir. Bir gösteride yelken açsanız veya iş arkadaşlarınızla öğle yemeği yiyseniz bile, düşünce hâlâ kafanızda “Bana burada olma hakkını veren nedir?” Ne kadar çok şey başarırsanız, o kadar çok sahtekar gibi hissedersiniz. Başarı deneyimlerinizi içselleştiremiyormuşsunuz gibi.
Sosyal veya performans durumlarında iyi olmadığınıza dair erken geri bildirim aldıysanız, bu sosyal kaygı açısından mantıklıdır. Kendinizle ilgili temel inançlarınız o kadar güçlüdür ki, aksine kanıt olsa bile değişmezler.
Düşünce süreci şudur: İyi yaparsanız, bu şansın bir sonucu olmalıdır ,çünkü sosyal olarak yetersiz bir kişi ait değildir.
Sonunda, bu duygular kaygıyı kötüleştirir ve depresyona yol açabilir. Sahtekarlık sendromu yaşayan insanlar, sosyal anksiyete bozukluğu olanlarda olduğu gibi, kimseyle nasıl hissettikleri hakkında konuşmama ve sessizce mücadele etme eğilimindedir.
Sahtekarlık Sendromu Tanısı
Kimlik hırsızlığı sendromu, Ruhsal Bozuklukların Teşhis ve İstatistik El Kitabında (DSM-5) tanınan bir bozukluk olmasa da, nadir değildir. İnsanların %70’inin bu fenomenin en az bir bölümünü hayatlarında yaşayacağı tahmin edilmektedir.
Sahtekarlık sendromunuz olabileceğini düşünüyorsanız, kendinize şu soruları sorun:
- İşinizdeki en küçük hatalar veya kusurlar için bile acı çekiyor musunuz?
- Başarınızı şansa mı yoksa dış faktörlere mi bağlıyorsunuz?
- Yapıcı eleştirilere karşı bile çok hassas mısınız?
- Kaçınılmaz olarak bir sahte olarak bulunacağınızı düşünüyor musunuz?
- Diğerlerinden gerçekten daha yetenekli olduğunuz alanlarda bile kendi uzmanlığınızı küçümsüyor musunuz?
Kendinizi sık sık sahtekar gibi hissediyorsanız, bir terapistle konuşmak faydalı olabilir. Genellikle sahtekarlık sendromunu karakterize eden olumsuz düşünme, kendinden şüphe duyma ve kendini sabote etme, hayatınızın birçok alanında etkili olabilir.
Sahtekarlık Sendromu Nedenleri
Sahtekarlık sendromu neden olur? Belirli faktörlerin daha genel bir sahtekarlık sendromu deneyimine katkıda bulunabileceğini biliyoruz. Örneğin, başarıya çok değer veren bir aileden gelmiş olabilirsiniz veya övgü sunmakla eleştirel olmak arasında gidip gelen ebeveynleriniz olabilir.
Yeni bir role girmenin Sahtekarlık sendromunu tetikleyebileceğini de biliyoruz. Örneğin, koleje veya üniversiteye başlamak, size ait olmadığınızı ve yetenekli olmadığınızı hissetmenize neden olabilir.
Sahtekarlık Sendromu ve Sosyal Kaygı
Sahtekarlık sendromu ve sosyal kaygı örtüşebilir. Sosyal anksiyete bozukluğu (SAD) olan bir kişi, sosyal veya performans durumlarına ait değilmiş gibi hissedebilir.
Biriyle sohbet ediyor olabilirsiniz ve sanki sosyal yetersizliğinizi keşfedeceklerini hissedebilirsiniz. Bir sunum yapıyor olabilirsiniz ve kimse gerçekten oraya ait olmadığınızı fark etmeden önce onu tamamlamanız gerektiğini hissedebilirsiniz.
Sosyal kaygı semptomları, sahtekarlık sendromu duygularını körükleyebilirken, bu, sahtekarlık sendromu olan herkesin sosyal kaygıya sahip olduğu veya bunun tersi olduğu anlamına gelmez. Sosyal kaygısı olmayan insanlar da güven ve yeterlilik eksikliği hissedebilirler. Taklitçi sendromu, normalde kaygılı olmayan kişilerin kendilerini yetersiz hissettikleri durumlarda bir anksiyete duygusu yaşamalarına neden olur.
Sahtekarlık Sendromu Çeşitleri
Sahtekarlık sendromu, birkaç farklı şekilde ortaya çıkabilir. Tanımlanmış birkaç farklı tipte sahtekarlık sendromu şunlardır:
Mükemmeliyetçi: Mükemmeliyetçiler asla tatmin olmazlar ve her zaman işlerinin daha iyi olabileceğini hissederler. Güçlü yönlerine odaklanmak yerine, herhangi bir kusur veya hataya odaklanma eğilimindedirler. Bu genellikle büyük ölçüde kendi kendine baskıya ve yüksek miktarda endişeye yol açar.
Süper kahraman: Bu bireyler kendilerini yetersiz hissettikleri için kendilerini olabildiğince sıkı çalışmaya zorlamak zorunda hissederler.
Uzman: Bu bireyler her zaman daha fazla öğrenmeye çalışırlar ve anlayış seviyelerinden asla memnun olmazlar. Genellikle çok yetenekli olsalar da, kendi uzmanlıklarını küçümserler.
Doğal deha: Bu bireyler kendileri için aşırı derecede yüksek hedefler belirlerler ve daha sonra ilk denemelerinde başarılı olamadıklarında ezilmiş hissederler.
Solist: Bu insanlar çok bireysel olma eğilimindedir ve yalnız çalışmayı tercih ederler. Kendine değer verme çoğu kez üretkenliklerinden kaynaklanır, bu nedenle genellikle yardım tekliflerini reddederler. Yardım istemeyi bir zayıflık veya yetersizlik işareti olarak görme eğilimindedirler.
Sahtekarlık Sendromu Olanlar Ne Yapmalı?
Sahtekarlık sendromunu aşmak için, kendinize bazı zor sorular sormaya başlamalısınız. Aşağıdakiler gibi şeyler içerebilirler:
- “Kendim hakkında hangi temel inançlara sahibim?”
- “Olduğum gibi aşka layık olduğuma inanıyor muyum?”
- “Başkalarının beni onaylaması için mükemmel olmalı mıyım?”
Mükemmeliyetçilik, sahtekarlık sendromunda önemli bir rol oynar. Sohbetler için mükemmel bir “senaryo” olduğunu ve yanlış bir şey söyleyemeyeceğinizi düşünebilirsiniz. Muhtemelen başkalarından yardım istemekte güçlük çekiyorsunuz ve kendi yüksek standartlarınız nedeniyle erteleyebilirsiniz.
Bu duyguları aşmak için, kendinizle ilgili sahip olduğunuz derinlemesine kökleşmiş inançlardan bazılarıyla yüzleşirken rahat olmalısınız. Bu zor olabilir çünkü onları tuttuğunuzun farkında bile olmayabilirsiniz, ancak işte kullanabileceğiniz bazı teknikler:
Hislerinizi paylaşın. Diğer insanlarla nasıl hissettiğin hakkında konuş. Bu mantıksız inançlar, gizlendiklerinde ve hakkında konuşulmadıklarında iltihaplanma eğilimindedir.
Başkalarına odaklanın. Bu mantığa aykırı gibi görünse de, sizinle aynı durumda olan başkalarına yardım etmeye çalışın. Garip veya yalnız görünen birini görürseniz, o kişiye bir soru sorun ve onu gruba katın. Becerilerinizi geliştirirken, kendi yeteneklerinize güven duyacaksınız.
Yeteneklerinizi değerlendirin. Sosyal ve performans durumlarındaki yetersizliğiniz hakkında uzun süredir devam eden inançlarınız varsa, yeteneklerinizin gerçekçi bir değerlendirmesini yapın. Başarılarınızı ve nelerde iyi olduğunuzu yazın ve bunu öz değerlendirmenizle karşılaştırın.
Küçük adımlar atın. Bir şeyleri mükemmel şekilde yapmaya odaklanmayın, bunun yerine işleri makul ölçüde iyi yapın ve harekete geçtiğiniz için kendinizi ödüllendirin. Örneğin, bir grup sohbetinde kendinizle ilgili bir fikir verin veya bir hikaye paylaşın.
Düşüncelerinizi sorgulayın. Yeteneklerinizi değerlendirmeye ve küçük adımlar atmaya başladığınızda, düşüncelerinizin mantıklı olup olmadığını sorgulayın. Bildiğiniz her şey göz önüne alındığında, bir sahtekarlık olduğunuz mantıklı geliyor mu?
Karşılaştırmayı bırak. Kendinizi sosyal bir durumda başkalarıyla her karşılaştırdığınızda, kendinizde yeterince iyi olmama veya ait olmama hissini besleyen bir hata bulacaksınız. Bunun yerine, sohbet sırasında diğer kişinin ne söylediğini dinlemeye odaklanın. Daha fazlasını öğrenmekle gerçekten ilgilenin.
Sosyal medyayı ölçülü kullanın. Sosyal medyanın aşırı kullanımının aşağılık duygularıyla ilgili olabileceğini biliyoruz. Sosyal medyada gerçekte kim olduğunuzla eşleşmeyen veya elde edilmesi imkansız bir görüntüyü canlandırmaya çalışırsanız, bu sadece bir dolandırıcılık duygularınızı daha da kötüleştirecektir.
Duygularınızla savaşmayı bırakın. Ait olmama duygularıyla savaşmayın. Bunun yerine, onlara yaslanmaya ve onları kabul etmeye çalışın. Sadece onları kabul ettiğinizde sizi geride tutan temel inançları çözmeye başlayabilirsiniz.
Seni engellemesine izin vermeyi reddet. Ait olmadığınızı ne kadar hissederseniz hissedin, bunun sizi hedeflerinizi takip etmekten alıkoymasına izin vermeyin. Devam edin ve durdurulmayı reddedin.
Hastalopedi.com’dan Bir Söz:
Bir sahtekâr gibi hissediyorsanız, bunun hayatınızda şansa atfedeceğiniz bir dereceye kadar başarıya sahip olduğunuz anlamına geldiğini unutmayın. Bunun yerine bu duyguyu minnettarlığa dönüştürmeye çalışın. Hayatınızda neler başardığınıza bakın ve minnettar olun.
Ortaya çıkma korkunuzdan sakınmayın. Bunun yerine, bu duyguya yaslanın ve köklerine inin. Korumanı indir ve başkalarının gerçek seni görmesine izin ver. Tüm bunları yaptıysanız ve hala bir sahtekar olma duygunuzun sizi geride tuttuğunu düşünüyorsanız, bir akıl sağlığı uzmanıyla konuşmak önemlidir.
Kendi sorularınız, deneyimleriniz ve görüşlerinizi aşağıda yer alan yorum bölümünden okuyucularımız ile paylaşabilirsiniz.
Önerilen Makaleler:
- Sahtekarlık Sendromu İle Nasıl Başa Çıkılır?
- Sahtekarlık Sendromu İle Savaşmanın 5 Yolu
- Ruh Sağlığını Geliştirmenin 10 Yolu