Amerikan Merkez Bankası Federal Reserve (FED) en son faiz artışını yapalı 7 ay 25 gün geçerken ne FED Başkanı Yellen ne de ABD piyasaları yeni bir faiz artışı konusunda net bir fikir edinmiş değiller. Haziran’da İngiltere’nin Avrupa Birliği’nden çıkış kararı (Brexit) FED’in faiz artırımı ihtimallerini yumuşatsa da İngiltere’nin çıkışının 2 seneyi bulacağı beklentisi bu yumuşamayı arka plana almış gibi görünüyor. FED özellikle Avrupa ve Japonya başta olmak üzere küresel piyasalardaki büyüme beklentilerinin gevşek olmasını “güvercin” duruşuna destek olarak görse de ekonomik veriler bu sene içerisinde FED’in bu güvercin elinin keskinleşebileceğine işaret ediyor.
İşgücü Üretimliliği
Yukarıda görünen grafik, Amerikan ekonomisinde İşgücü Verimliliği ve İşsizlik Başvuruları (4 haftalık hareketli ortalama) datalarını kıyaslıyor. Kırmızı ile işaretli bölge 2008 krizi ve sornasındaki resesyonu işaretliyor. Resesyon sırasındaki işsizlik başvurularının yüksek seviyesi dikkat çekse de bu normal karşılanabilir. Ama asıl dikkat edilmesi gereken nokta işgücü verimliliğinin resesyon sırasındaki sert yükselişi ve ülkenin ekonomisi toparlanırkenki düşüşü. İşgücü verimliliği, çalışılan saatler ile üretim arasındaki bağı oluşturduğundan bu verideki kısa dönem zayıflıklıklar aslında işgücündeki gevşekliği azaltan etki yapıyor. Şöyle bir örnek verelim: Bir şirketin işe alımları hızlandırması ile eleman sayısında görülen artış bu şirketin özellikle kısa süre içerisindeki üretimini değiştirmeyecektir. Diğer bir deyişle, sizin 100 kişilik şirketiniz 100 birimlik üretim yapıyorsa, 100 kişi daha işe aldığınızda anında 200 birimlik üretim bekleyemezsiniz. Bu durumda bu şirkette çalışılan saat sayısı 2 katına artmış olsa da üretim 2 katına çıkmayacağında işgücü verimliliğinde azalma olacaktır.
Amerika’da şu anda görülen durum da buna işaret ediyor. İşe alımlar 2015’ten sonra 2016’nın ilk çeyreğinde nispeten kuvvetli bir şekilde devam edince FED Başkanı Yellen’in sık sık dile getirdiği “slack” yani istihdamdaki gevşekliğin işe alımlarla emildiğini görüyoruz. Şu anki verimlilik zayıflığının da yeni işe alınanlar üretime katkı verdikçe toparlanması son derece olası. Çok basitçe söylemek gerekirse, Yellen sene sonuna doğru “Amerikan ekonomisinde işgücünde hala bir gevşeklik var” diyemeyebilir. Bu da faiz artırımı için ek bir neden olabilir.
Labor Market Condition Index (LMCI) ve Büyüme
LMCI, FED’in 19 aylık işgücü ve istihdam indikatörünün ağırlıklı ortalamasını alarak kullandığı bir gösterge. İşsizlik rakamından saatlik kazançlara kadar uzanan, istihdam piyasasının durumunu etkin bir şekilde gösteren bu veriler FED’in faiz artırımı konusunda nerede olduğuna da işaret olarak kullanılınabilir. Yukarıdaki grafikte mavi çizgi ile gösterilen LMCI ve siyah çizgi ile gösterilen ABD’nin çeyreklik büyüme rakamları bulunuyor. Bu iki verinin birbirine korelasyonu yüzde 75 sevilerinde seyrettiğinden ikisini birlikte incelemek mantıklı olmakta. Burada dikkat çekmek istediğim nokta, LMCI datasının 2015’teki faiz artırımı sonrası 2016’nın ilk çeyreğine kadar düşmesi sonrası Mart’tan bu yana ciddi bir yükseliş sergilemesi. Aynı şekilde büyümede görülen hafif toparlanma da ABD ekonomisinin üzerindeki stresi atmaya başladığına işaret. Bir önceki paragrafta belirttiğim işgücü verimliliğinin de sene sonuna doğru iyileşmesi durumunda 2016 sonuna yaklaşırken FED’in güvercinlerinin köşeye sıkışması son derece olası.
Piyasa Oyuncuları Hikayenin Gerisinde Kalıyor
İstihdam tarafından iki açıdan baktıktan sonra bir de piyasanın fiyatladığı faiz artırımı olasılıklarına bakalım:
Yukarıdaki grafik, bugün ile 5 ay öncesi arasındaki faiz artırımı olasılığı fiyatlama farkını gösteriyor. Mart’tan bu yana önce Brexit, ardından da Haziran ayındaki şok düşük gelen Tarım Dışı İstihdam verisini fiyatlayan piyasalar, hem Brexit’in hem de Tarım Dışı verisinin arka plana atılmasına rağmen eski olasılık seviyelerine gelememiş durumda. Mart ayında Aralık 2016’da faiz artırımına “yüksek olasılık” diyebileceğimiz yüzde 70 üzeri fiyatlama yapılırken şu anda bu rakam yüzde 40’lara düşmüş durumda. Diğer bir deyişle, piyasalar küresel çapta görülen ekonomik zayıflığın Yellen’i de çekincelere itebileceğine güveniyorlar. Her ne kadar bu görüşte doğruluk payı olsa da, önünde sadece iki FOMC toplantısı kalan Yellen’in ve ekibinin, kredibiliteyi (yeniden) sarsmamak adına yıl sonuna faiz artırımını ciddi düşünmeye başlaması olasılıklar içerisinde alınmalıdır. Özellikle mevcut duruma iyileşmeye devam eden bir Tarım Dışı İstihdam verisi, kuvvetli seyreden saatlik kazançlar ve toparlanan verimlilik eşlik ederse, Yellen’in elindeki güvercinleri son çeyrekte kafeste tutması mümkün görünüyor.