Sistemik aile terapisi genellikle genogram tekniğiyle başlar. Ben de hemen hemen tüm danışanlarımla genogram çiziyorum. Sizin de danışanlarınıza faydalı olmasını umut ederek adım adım genogram nasıl çizebilirsiniz anlattım bu yazıda.
1) Genogram nedir?
Genogram farklı sembolleri kullanarak nesiller boyunca ilişkileri, önemli olayları ve aile dinamiklerini gösteren bir aile haritasıdır.
Genogram aile ağacı uygulamasının daha gelişmiş bir versiyonu olarak düşünülebilir. Ailenin güçlü ve zayıf yanlarını görsel bir şekilde ortaya koyar.
Soy ağacı ve genogram arasındaki fark. Soy ağaçları sadece kuşaklar boyunca ailede var olan bireyleri gösterir. Genogram ise bireyler arasındaki ilişkileri ve birçok diğer değerli bilgiyi de paylaşır.
Nesiller boyu ailelerde birçok değer yeni kuşaklara taşınır. Bunlar genetik özellikler, psikolojik hastalıklara yatkınlıklar kadar ailenin değerleri ve hikayeleridir.
Genogram uzmanlarına genealogist denir.
Genogram sadece ailenizde bulunan kişilerin adlarını söylemez size. Aile bireylerinin birbirleri arasında nasıl bir ilişki bulunduğunu da gösterir.
2) Genogramda yer alan bilgiler
- Farklı nesiller boyunca aile bireylerinin adları (Genellikle üç nesil).
- Genogramlarda bireyin kardeşleri, ebeveynleri, ebeveynlerinin kardeşleri ve üçüncü kuşak dedeleri olur. Ama onların çocukları olmaz. Yani amcanız olur ama amcanızın eşi ve çocukları olmaz. Böylelikle odak sağlanmış ve çok fazla amaçtan uzaklaşılmamış olur. Fakat danışanım önemli bir kuzen, yenge ya da eniştesinden bahsederse onları da ekliyorum genograma.
- Olgun bir bireyle genogram çizimi yaparken ayrıca çocukları ve torunları da eklenebilir.
- Çiftlerle genogram çizimi yapılırken her ikisinin de aileleri çizilir. İlişkileri olan kişiler yalnız geldiklerinde de eşlerinin ailesinin yer alması genogramda önemli. Zira onlarla olan ilişkileri hayatlarında rol oynayacaktır. Bu durumda eşlerinin ailesi çok detaylandırılmayabilir. Önemli olanlar üzerinde durulur.
- Demografik bilgiler: Cinsiyet, ölüm (ölüm sebebi, yılı), gelir, yaş, meslek, yaşanılan coğrafya…
- Medeni Hali: Evlilik seçimleri, evlilik, ayrılık, boşanma, evlilik dışı ilişkiler
- Çocuklar: Öz, üvey, evlat edinme, evlilik dışı çocuklar, düşükler
- Göçler, taşınmalar
- İlişkiler: Duygusal ilişkiler, yakın ilişki, sona erdirilmiş ilişki, çatışma, suistimal, ihmal, sona eren ilişkiler ve güç. Üçgen ilişkiler (çocuğun baba ve annesi arasında kalması, gelinin eşi ve kayınvalidesi arasında kalması…)
- Fonksiyonlar: Madde bağımlılıkları, fiziksel ve psikolojik hastalıklar, travma, iş ve problemleri.
- Karakter özellikleri, özel yetenekler, başarılar
- Din, dünya görüşü (örneğin; kızların eğitimi destekleniyor mu?)
Geçmişle ilgili bilgilerimize bakarak şimdiyi anlayabiliriz. Neleri geleceğe taşımak istediğimize karar verebiliriz.
3) Genogram tekniği kimler tarafından kullanılır?
Tıp uzmanları
- Koruyucu sağlık hizmetlerinin bir parçası olabilir.
- Genogram dört nesile kadar olan ilişkileri gösterebilir.
- Bireyin yatkın olduğu risk altında bulunduğu fizyolojik ve psikolojik hastalıkları tespit eder.
- Bireyin ve ailesinin sağlık geçmişini ortaya koyar.
- Ailede bulunan genetik rahatsızlıkları ortaya çıkarır. Taşıyıcı ve hastalığa yakalanan üyeler farklı işaretler alırlar.
Sosyologlar, sosyal çalışanlar
- Danışanların problemlerini daha geniş sosyal ağlar içerisinde görmelerine yardımcı olur.
- Aileye uygulanacak müdahaleleri planlarken yardımcı olur.
Psikolog, Psikoterapist, Aile danışmanları
- Aile bireyleri arasındaki ilişki dinamiklerini görmek
- Ailede nesiller boyu süre gelen psikolojik hastalıkların tespiti
- Özellikle madde bağımlılıklarında faydalı olur. Zira birçok bağımlılık ailede nesiller boyu sürer.
Eğitimciler
Öğrencilerin tarihi daha iyi öğrenmelerini sağlar. Örneğin; padişahlar, bilim adamları…
Ben bu yazıyı özellikle ruh sağlığı alanında kullanımını açıklamak için yazdım.
4) Genogram sembolleri
Cinsiyet
- Kare → erkek
- Yuvarlak → Kadın
- Soru işareti ? → Cinsiyet bilinmiyor
Evlilik
- Çiftler gösterilirken erkekler sola kadınlar sağa çizilir.
- Tek bir düz çizgi evliliği temsil eder. Çizginin kesik kesik olması ilişkiyi gösterir.
- Üstü eğimli bir çizgi ile çizilmişse ayrılığı, iki eğimli çizgi boşanmayı temsil eder.
Çocuklar
- Üçgen → Hamilelik
- Üstü çizilmiş üçgen → Düşük, çocuk aldırma
- En büyük çocuk her zaman solda, en küçük çocuk sağda bulunur.
İlişkiler
- Çift çizgi yakın ilişkiyi, üç çizgi sınırların kaybolduğu iç içe geçmiş ilişkiyi gösterir.
- Dalgalı çizgiler negatif anlamlarda kullanılır.
- Çizgideki kopukluk ilişkideki kopukluğu sembolize eder.
- Psikolojik hastalıklar MH (Mental health Issue)
- Alkol problemi CD (Chemical Dependency Issue)
- İyileşme Sürecinde Madde Bağımlılığı/ R = (In recovery from chemical dependency)
- X → Ölüm
- Baklava dilimi ◊ → Evcil hayvan
Bu sembollerin dışında doktorların kullandığı farklı genetik ve fiziksel hastalıkları tasvir eden semboller de bulunur. Örneğin; bireyin taşıyıcı ya da hastalığa yakalanmış olması gibi.
5) Genogram nasıl çizilir?
Genogram için gerekli malzemeler
- Sistemik aile terapisi uygulayan uzmanların ofislerinde genellikle ayaklı yazı tahtalarından bulunur. Böylelikle danışan da sürece dahil olur.
- Yazı tahtası olmadan da büyük bir kağıt işinizi görebilir (A3 kağıdı yeterli olacaktır).
- Tahta ya da keçeli kalemler.
- Grupla çalışırken grup üyelerinin birbirlerinden etkilenmemeleri için yeterli büyüklükte sessiz bir ortam.
Genogramı danışana sunma
Genelde ilk seansta danışana sunulur. Danışanınız geldiğinde çok akut problemleri varsa şikayetlerini dinlemek için zaman verin. Genogram çizimini sonraki seanslara bırakabilirsiniz danışanınızın hayatında önemli bir kriz durumu varsa. Örneğin, bir gün öncesinde aldatıldığını öğrenen ızdırap içinde gelen bir danışanımı genogramla yormam.
Danışana nasıl genogram çizildiğini öğretmeniz gerekmiyor. Danışanlarıma bakın karaler erkek.. demiyorum hiçbir zaman. Ben çizerken onlar beni gözlemliyor. Sorularımı yöneltiyorum bu sırada çizimimi yapıyorum. Çoğunlukla danışanlar bir karışıklık yaşamıyorlar zira bu onların ailesi. Bizden daha iyi tanıyorlar.
6) Genogram çizerken sorulan sorular
Genogram çizimi terapistin danışınına sorduğu sorularla şekillenir.
- Büyük büyük dedenizi tanıma fırsatınız oldu mu?
- Dedeniz hiç büyük dedenizden size bahsetti mi?
- Dedenizle ilgili neler hatırlıyorsunuz?
- Çocukluğunuz nasıldı?
- En fazla kime benzersiniz?
- Kardeşlerinizle olan ilişiniz nasıldı?
- Babanız baba olarak nasıldı?
- Ailenizde güç kimdedir?
- Ailenizde öfke ve stresle nasıl baş edilir?
- Ailenizde önemli kurallar, roller, ritüeller nelerdir?
- Ailenizde var olan değerlerden hangilerini yeni ailenize taşımak istersiniz?
- Kızınızın kardeşleriyle olan ilişkisi nasıldır?
- Sizce oğlunuzu halalarına teyzelerinden daha fazla yakınlaştıran sebepler neler?
- Kız kardeşiniz ve eşinin çocuklarıyla olan ilişkisi nasıldır?
- En fazla kimin yanında evinizde gibi hissediyorsunuz?
- Sizi olduğunuz gibi en çok kabul eden kimdir?
- Aile de daha önce psikoterapi alan oldu mu? Psikoterapi almaya nasıl bakılıyor?
- Benzer problemlerle örneğin okuldan ayrılan çocuklarla önceki kuşaklarda nasıl baş ediliyordu?
- Kimlerle düzenli olarak görüşüyorlar?
- Bulundukları ortamda aile, arkadaş ve diğer sosyal dayanışma grupları içindeler.
- İlişkileri düzeleme. Danışanların ilişkilerinde neleri değiştirmek istediği, neleri muhafaza etmek istemedikleri sorabilirsiniz. Bunları öğrenmeniz terapi amaçlarını belirlemenizde etkili olabilir.
İlginizi çekebilir: Döngüsel sorular, İlk psikoterapi seansında danışanlarınıza sorabileceğiniz sorular.
Genogramla terapötik çalışma
Temel bilgileri aldıktan sonra (örneğin; kaç çocuğu var yaşları) giderek daha çözüm odaklı ve danışanın kaynaklarını ortaya çıkaran sorular yöneltebilirsiniz.
Psikoterapist: “Bu akrabanızdan neler öğrendiniz?”
Psikoterapist: “Bu yakınızla olan ilişki biçiminizi başka kiminle yaşadınız.”
Ortaya çıkan farklı ilişki biçimlerine vurgu yapılabilirsiniz. Özellikle evlilik terapisi sürecinde.
Psikoterapist: “Kardeşleriniz arasında bir çatışma çıktığında büyük amcanızın uzlaştırıcı bir rol üstlendiğinden bahsettiniz. Peki eşinizin (evlilik terapisinde eşe dönerek direkt) ailesinde kardeşler arası çatışmalar yaşandığında akrabaların tutumu nasıl oluyor?”
Burada amaç ” aaa birbirinizden ne kadar da farklı ailelersiniz. Sizin bir arada olmanız çok güç” mesajı vermek değildir. Amaç birbirlerini ve aile kültürlerini daha iyi anlamalarıdır.
Bilgisayar destekli genogram nasıl çizilir?
Uzmanların hizmetine son yıllarda genogram çizimi için hazırlanmış olan bilgisayar programları sunulmuştur. Bunların dışında internetten online olarak çizim yapılabilen siteler de mevcut. Bu programlar ile çizim yapmanın daha uzun vakit aldığını düşünüyorum. Daha düzenli bir çizim sağlayabilirler. Henüz bu uygulamalardan günlük çalışmalarında faydalanan bir terapist arkadaşım olmadı. Danışanla birlikte oturup çizim yapılamayacağı kanısındayım. Doküman hazırlamak gerektiğinde belki faydalanılabilir.
Programlardan birine göz atmak istiyorsanız bakınız genopro.
Grup terapisi sürecinde genogram nasıl çizilir?
- Katılımcılar öncelikle çizimi nasıl yapacaklarına dair temel bilgiler alırlar.
- En az iki saat süren bir grup terapisinin yaklaşık ilk yirmi dakikasında sessizce bir köşeye çekilerek çizimlerini tamamlarlar. Çizim uzun vakit gerektirebilir. Zira birçok insan akrabalarını hatırlamakta güçlük çekebilir. Ayrıca ilk defa çizenlerin kuralları uygulamaları güç olabilir. Daha sonra grup üyelerinden birisi ortaya gelerek – ya da küçük gruplar içerisinde – diğerlerine genogramını gösterir.
- Psikoterapist grup içinden belirlenen üyenin genogramını bireysel terapide olduğu gibi çalışabilir. Gözlemleyen üyeler model alarak kendi çizimleri daha sonra yapabilirler.
- Genogram çizimi sistemik psikoterapi eğitimi sırasında mutlaka öğrencilere uygulanır. Grup öz farkındalık eğitimleri sırasında da olabilir genogram çalışması. Terapi öğrencileri kendi ailelerini ve ilişkilerini ortaya koyan genogramlar çizerler. Diğer arkadaşlarıyla birlikte üzerinde çalışarak içgörü kazanabilirler.
- Grup içerisinde yapılan genogram uygulamalarında öğrenciler farklı genogram örnekleriyle nasıl çalışılabilecekleri konusunda fikir sahibi olurlar.
- Geri bildirimler
- Grup üyeleri çizimlerini birbirlerine göstererek çalışırlar. Grup lideri diğer grup üyelerinden yorumlarını, kendi iç dünyalarında uyandırdıklarını ya da ne gibi kaynaklar gördüklerini sorabilir.
- Pozitif geri bildirimler esastır. Grup genogram içerisinde gördüğü çatışmaları söylemekten çekinmez. Fakat bunları odak noktası yapmaz.
Genogramların muhafaza edilmesi
- Seanslardan sonra genogramların bir kenarına tarih ve hasta kodunu not alarak yuvarlıyorum. Uzun demir bir sepette saklıyorum. Kenarlarında hasta kodu olduğu için bir sonraki seanstan önce bulup getiriyorum. Eskiden coğrafya dersinden önce haritayı kapıp getirmeye bayılırdım. O günleri hatırlatıyor bu bana.
- Hastanın mahremiyetini korumak için bir sonraki danışanı odaya davet etmeden önce ortadan mutlaka kaldırıyorum.
- Bazı terapistler odalarında saklamak yerine danışanlarına almalarını teklif ediyorlar genogramlarını. Bu şekilde danışanın evine götürerek üzerinde düşünme fırsatı bulabileceğini düşünüyorlar. Ayrıca terapistin bir süre sonra tüm kağıtları saklaması güçleşebiliyor.
- Benim danışanlarım seans sonrasında genellikle genogramlarını ellerinde taşımak istemiyorlar. Ayrıca birçok insan seanstan sonra sıkıntılarını hatırlatacak bir şey de istemiyor evinde. Son yıllarda bazı danışanlarım akıllı telefonlarıyla resmini çekiyorlar genogramın.
7) Genogramın psikoterapi sürecinde faydaları
Sistemi kısa sürede tanımak
- Aileyi kısa sürede tanıma fırsatı bulabiliriz.
- Danışanın geçmişini tanıyarak, sıkıntılarına daha yakından vakıf oluruz. Danışanın problemini hem tarihsel hem de durumsal arka planı içinde değerlendirmiş oluruz.
- Ailede bulunan fiziksel ve psikolojik hastalıklar ortaya konur.
- Ailede nesiller boyu devam eden değerleri, beklentileri, problemleri, baş etme yöntemlerini ve ilişki örüntülerini ortaya koyar.
- Aile bireylerinin davranış biçimleri açıkça görülür. Danışanlar terapistin kendisini ve sosyal ilişkilerini anlamak için gösterdiği çabadan hoşnut olur.
- Evlilik terapisi uygulamalarında yapılan çalışmalarda her iki eşinde aileleri birlikte çizilir. Aileler arasındaki kültürel farklılıkları görülebilir. Bunun eşler için ne anlama geldiği tartışılabilir. Esasen sistemik yaklaşımda çiftlerin her zaman farklı kültürlerden geldiği düşünülür. Zira farklı ırk, mezhep ya da coğrafyadan gelmeseler bile farklı aile kültürlerinden gelirler.
Danışanın kaynaklarını ortaya çıkarmak
- Hangi aile üyelerinin danışan için bir kaynak olabileceği konuşulur.
- Danışan farkında olmadığı kaynakları daha bilinçli olarak görebilir.
- Danışan bir zamanlar hazinesinde mevcut olan, fakat zamanla unuttuğu kişisel kaynaklarını hatırlayabilir.
- Grup çalışmasında bireyin kaynaklarına işaret edilir.
- Bu çalışmanın sonunda danışanlar aileleriyle gurur duyabilirler.
- Peki ya danışanın sosyal ağları zayıfsa. Böyle bir tutumu sistemik terapistler olarak benimsemeyiz. Herkesin zengin bir iç dünyasının olduğuna inanırız.
İçgörü kazanmak
- Bireyin davranışlarında, önceliklerinde, kararlarında ve bakış açısında ailesinin etkisi görülür.
- Birçok insan ailesinde daha önce fark etmediği şeyleri keşfedebilir. Bu keşifler heyecanlandırabilir.
- Grup terapisi uygulamalarında kullanıldığında, grup üyeleri farklı aile sistemlerinin olabileceğini fark ederler. Kıyaslama yaparak kendi durumları için içgörü kazanabilirler.
Çözüm odaklı çalışma
- Danışanlar mevcut problemlerini çözmek için öneriler götürebilecek fikirler elde edebilirler.
- Hayatlarında neyin tıkandığını görebilirler.
- Grup çalışmalarında, grup üyelerinden çözüm önerileri elde edebilirler.
- Terapide gözden geçirilmek istenen konular tespit edilebilir. Bu anlamda terapi amaçlarını belirlemede ön adım olabilir.
- Danışanların hayatları için en doğru kararları vermelerine yardımcı olunmaya çalışılır.
- Benim genogram çizmekteki kişisel amacım danışanlarımın sosyal ve kişisel kaynakalrını daha iyi tanımak, değer vermek ve verdiğimi görmek. Danışanlarımın genogram seansı sonunda aileleri ve ailelerindeki ilişki biçimleri ile ilgili keşifler yapmalarını, terapide çalışacağımız muhtemel konuların kafalarında belirmesini, unuttukları bazı kişisel kaynakalarını hatırlamalarını ve aileleriyle belki de gurur duymalarını umut ediyorum.
Problemimin kaynağını ararken, derinlerde umudumu eğitiyordum. – Paolo Freire
8) Genogram vaka örnekleri
Danışanlarımla yaşadıklarımdan esinlenerek yazdığım vaka örneklerini paylaşmak istiyorum.
Vaka örneği
İlişki problemleriyle terapiye gelen birçok çiftin genogramları terapi sürecinde çalışırken şu gibi durumlar ortaya çıkabiliyor.
Çiftlerden biri kendi ailesinde “hiçbir çiftin, hiçbir zaman problem yaşamadığını” söylüyor. Böylesi durumlar ilişki problemlerinin ötesinde bir problemin olduğu hipotezini kurabiliyorum. Bunlar çok farklı durumlar olabilir. Kişilik bozukluğu, muhtemel travmalar olabileceği gibi, kendi evliliğinde başarısız olduğunu düşünen birey kendi ailesindeki diğer çiftleri mükemmel görmeye başlamış olabiliyor.
Burada anlatmak istediğim genogram bize birçok hipotez kurma şansı veriyor. Ama önemli olan bunları sorarak test etmemiz. Biz sistemik aile terapistleri bunu genellikle pozitif yeniden çerçeveleyerek yapıyoruz. Ama elbette ki amacımız sürekli danışanın her genogramla ilgili yorumu ya da içgörüsünden pozitif çıkarımlar yapmak değil. Amacımız yapıcı olmak.
İlginizi çekebilir: Yeniden çerçeveleme
Vaka örneği
İlişki problemleriyle terapiye gelen çiftin genogramını incelerken danışan ailesindeki tüm çiftlerin ciddi ilişki problemleri olduğunu farkediyor.
İlişkilerde genellikle yaşanan zorluklarla ilgili hipotezler üretebilir terapist. Belki de terapi sürecindeki çift ilişki problemlerini aşma konusunda akrabaları arasında bir öncüdür. Ailelerinden çok farklı bir yol izleyerek ilişki problemlerinin üzerinden gelmeyi hedeflemiş olabilirler.
Vaka örneği
Danışan hayatının belirli bir dönüm noktasındadır. Örneğin; nişanlılık, düşük yapma, yas, ergenlik, emekliliğe yeni ayrılma…
Terapist olarak aynı yaşam evresini geçiren bireylerin bununla nasıl baş ettiklerini genogram üzerinde incelemeye davet ediyorum danışanlarımı. Bunlar fikir ve motivasyon verebiliyor. Örneğin; emekliliğe ayrılmış danışanım kendi babasının çalışma ile olan ilişkini nasıl hatırlıyor? Neler gözlemledi? Kendisinden bu konuda neler öğrendi? Hangi öğütleri dinledi?
İlginizi çekebilir: İlginç psikoterapi vaka örnekleri
9) Dikkat edilmesi gereken hususlar
- Genogramın geleneksel aileye vurgu yaptığına dair eleştiriler bulunmaktadır. Sadece kan ve evlilik bağı olan bireyler ile partnerleri kapsar. Yakın arkadaşlar bunun dışında kalır. Fakat şunuda belirtmekte fayda var. Giderek farklı sembollerle aile dışında kalan fakat bizim için önemli olan kişilere de yer verilmeye başlanmıştır.
- Aile bireylerinden terapi seansı sırasında var olanlarının verdiği bilgilerle ortaya konur. Bu nedenle belirli temel konularda mutabık kalınsa da farklı bakış açılarının olacağı muhakkak. Özellikle evlilik terapisinde bu çatışma konusu olabilir.
- Evlilik terapisinde çiftler arası farklılıklara değil, farklılıkların üstesinden nasıl gelindiğine vurgu yapılır. Çalışılırken kültürel farkılıklar ortaya çıkar. Burada önemli olan bu farklılıkların nasıl aşıldığı ve bireylere ne gibi kaynaklar sağladığıdır.
- Eşlerin şöyle bir çıkarıma varmalarından kaçınılmalıdır. “Evet gerçekten birbirlerinden çok farklı ailelerimiz var. Baştan bir araya gelmemiz bile hataydı.”
- Grup terapisi uygulamalarında patolojiye değil kaynaklara vurgu yapılır.
- Sistemik grup terapilerinde bireyler zorlanmaz, istemedikleri şeyleri paylaşmaları beklenmez ve grup içi çatışmalar minimize edilir.
- Genogram çizerken sıkça yapılan hatalar:
- Genogram sistemik aile terapisine ait bir psikoterapi tekniğidir. Psikodinamik yaklaşılmamalıdır. En çok karşılaştığım hata, genogramı analiz etmeye takılıp danışanın çözüm üretebileceği bir ortam yaratılmaya çalışılmaması.
- Çok az bilgi yazmak önemsiz görerek. Bu yazıyı okuyarak genogramlarını çizen bazı uzmanlar sağolsunlar genogramlar farklı vesilelerle benimle paylaştılar. Gördüğüm en belirgin hata genogramların çok ayrıntınsız oluşuydu. Daha çok aile ağacını hatırlatıyorlardı.
- Kardeşlerin sırasını şaşırmak. Her zaman en büyük kardeş solda olur. Sağa doğru küçülerek sıralanır.
- Çiftlerde erkek solda kadın sağda olur.
İnsanlar psikoterapi almaya genellikle başkalarını değiştirmek için gelir. Oysaki insan ancak kendisini değiştirebilir. Psikoterapi teknikleri insana bu gerçeği hatırlatmalı. Kendilerini değiştirerek istedikleri sonucu elde edemeseler bile en azından karşılarındakinin dikkatini çekerler ve sistemi daha esnek hale getirirler. – Monica McGoldrick
9) Peki ya danışan genogram uygulamasını istemezse
Birçok psikoterapi eğitimi alan öğrenci bu endişeyi yaşar. Peki ya danışanım şu ya da bu uygulamayı istemezse.
En çok karşılaşılan danışan tepkisi şu gibi oluyor: “Ben buraya çocuğumun okul problemleri için geldim. Siz kalkmış bana dedemi ninemi soruyorsunuz.”
Önemli olan şu. Öncelikle siz amaçlarınızın ne olduğundan emin olmalısınız. Yeni başlayan terapistler tıkandıkça yeni bir teknik uygulamayı deneyebiliyor amaçsız olarak.
Siz bunu danışan için yararlı bir uygulama olarak görebilirsiniz. Genogram çalışarak kaynaklar bulmak, danışanınızı daha yakından tanımak, ona fikir verecek geçmişine yönlendirmek isteyebilirsiniz. Ama danışanda şu şekilde bir düşünce oluşabilir. Ben patronumdan bahsederken o tutmuş bana dedemi, ninemi soruyor.
Bu nedenle bazı danışanlarınıza neyi neden yaptığınızı açıklamanız gerekir. Kimi insanlar fazlaca düşünmeden yüzeysel olarak hemen tenkit yoluna giderler. Ama her tekniği ya da müdahaleyi tepki göreceğiniz endişesi ile yapmaktan vazgeçerseniz de terapide ilerleyemezsiniz.
Danışanınızın verdiği negatif tepkiler aslında danışanınızı tanımanıza çok yardımcı olan davranışlardır. Sizinle olan ilişkisinde takındığı tutum, başka insanlarla olan ilişkilerinde de kendini gösteriyor olabilir. Bunu terapi için bir malzeme yapabilirsiniz.
10) Genogram ve güven
Birçok danışan rahatlar tanıdıkları insanlardan bahsedince. Adlarını genogram üzerinde görmek bir nevi onları da terapiye davet etmek gibidir. Kendilerini daha güvende hissederler.
Kimi danışanlar yaşadıkları travmalardan dolayı hayatlarıyla ilgili birçok bilgiyi hemen vermekten çekinirler. Bu nedenle genogram ile başlamadan önce onları terapiye getiren nedenleri dinleyerek, beklentilerini öğrenmek daha uygun olabilir.
Bu konuda terapist olarak tecrübeniz ve önsezileriniz size yol gösterici olur. Şöyle bir giriş yapabilirsiniz
Terapist: Bana biraz sizi buraya getiren nedenlerden bahsedin. Daha sonra sizi, yakınlarınızı ve geçmişinizi tanımak için bazı sorular soracağım.
Terapist: Bana güvenmeniz biraz zaman alabilir. Bu nedenle lütfen benimle paylaşmaya çekindiğiniz konular varsa söyleyin.
Terapist: Görüyorum ki bu konuyu benimle paylaşmaya çekiniyorsunuz. Çünkü beni henüz tanımıyorsunuz. Lütfen size bir çerçeve oluşturmama izin verin, size neden bu soruyu sorduğumu açıklayayım.
11) Önerilerim
Ben Viyana’da sistemik aile terapisi alanında uzmanlığını yapmış bir psikoterapistim. Farklı ülkelerden gelen göçmenler, Avusturyalılar ve Gurbetçi Türklerle psikoterapi uygulamaları yapıyorum. Türk danışanlarıma has birkaç gözlemimi paylaşmak istiyorum genogram konusunda.
- Türk danışanlarla çalışırken eğer ilk psikoterapi seansında çok duygu yüklü değillerse genogramı hemen hemen her danışanımla kullanıyorum.
- Bir süre sonra psikoterapi tekniklerinden olan aile panosuna yönelerek ilk seanslarda kullanmaya başladım. Genogram aile panosundan daha fazla kabul görüyor danışanlar tarafından. Zira genogram çizerken kendileri aktif değiller. Onlara sorduğum sorulara aldığım yanıtlar neticesinde kendim otomatik olarak çizmeye başlıyorum.
- Birçok danışanımın gözünde genogram danışanımı anlamakta kullandığım bir gereçtir. Onlar için aktif çaba içinde olduğumu görmek memnuniyetlerini artıyor. Danışanlar için dinleniyor ve anlaşılıyor olmak iyileştiricidir.
- Türk danışanlarım genellikle genogramı seanstan sonra almak istemezler. Nadiren ergen danışanlarım almak ister. Ergenler ayrıca kendileride farklı çizimler boyamalar yapmak isteyebilir.
- Normalde genogram çiziminde dayılar, amcalar, halalar, teyzeler yer alır. Fakat onların evlilikleri ve çocukları çoğunlukla yer almaz. Ama Türk aileler için genellikle önem arz eder. Fakat çok fazla dallandırmak odak noktanın kaybolmasınada sebep olur. Bu nedenle sadece önemli olanlara yer verebilirsiniz.
- Özellikle çok çocuklu ailelerden gelen danışanlarımda mutlaka genogram yaparım. Böylelikle onların hikayelerini takip edebilirim. Bazen diğer seanslar içinde danışanım gelmeden genogramlarını asarım. Böylece anlattıklarını daha kolay takip ederek, anlayabiliyorum.
- Uzmanlar olarak birçok farklı dünya görüşüne sahibiz. Bunların temelinde kendi ailemiz, kültürümüz kadar, eğitimini aldığımız terapi yöntemi, psikoeğitimler ve ruh sağlığı alanında hakim olan görüşler de etkili oluyor. Aile ile çalışırken bunların farkında olarak mümkün olduğunca objektif kalmamız gerekiyor.
- Merak, mizah, kültürel ağırbaşlılık ve farkındalık çok önemli danışanlarımızı dinlerken.
- Ergenlerle ve çocuklarla çalışırken arkadaşlarından bahsederek başlamak daha faydalı olabilir. Arkadaşlarına ilgi duyuyor olmanız genellikle hoşlarına gider.
İlginizi çekebilir: Sistemik Aile Terapisi
12) Genogramın tarihsel gelişimi
Daha önceleri genogram yerine aile diyagramı (family diagram) deniyordu. Dr. Murray Bowen 1978 yılında genogram terimini ilk olarak kullandı.
1980 yılında Ulusal Genetik Danışmanlık Topluluğu genogram sembollerini standardize etmeye başlamıştır. Özellikle de farklı bilgisayar destekli genogram programları ile bazı semboller evrenselleşiyor.
Genogram nedir – Kitap kaynakları
McGoldrick, Gerson ve Shellenberger. (2007). Genograms: Assessment and Intervention: W.W. Norton
Monica McGoldrick. The Genogram Casebook. iBooks.
İlginizi çekebilir: Psikoterapi sürecinde legolarla çalışma, Terapide fotoğrafların kullanımı
Genogram nedir adlı bu yazı ile ilgili paylaşmak istedikleriniz varsa lütfen paylaşın.