CGTN / Xiong Tong
9. Dünya Barış Forumu 2-4 Temmuz’da Tsinghua Üniversitesinde yapıldı. Bu yılki ana tema “Salgın Sonrası dönemde Uluslararası Güvenlik İş Birliği: Çok Taraflılığı Desteklemek ve Uygulamak” idi. Liderler, diplomatlar ile akademisyenlerin üzerinde anlaştığı ve tanımını tartışma panellerinde derinleştirdiği üzere, çok taraflılık barışı desteklemek ve başarmanın tek yoludur.
Çin Devlet Konseyi Üyesi ve Dışişleri Bakanı Wang Yi, forumda dünyanın asıl olarak çok taraflılık tam olarak uygulanmadığı için halen anlaşmazlıklar ve çatışmalar içinde olduğunu belirtti. Wang Yi “Gerçek çok taraflılığı uygulamak ve sürdürmek bugünün dünyasının karmaşık sorunlarını çözmenin ve değişik geleneksel ile geleneksel olmayan güvenlik tehditlerine karşı koymanın doğru yoludur. Ayrıca çok taraflılık sıfır-çözümlü oyuna son vermenin, tek taraflı zorbalığa direnmenin ve gerçekten kalıcı barış ve ortak güvenliği başarmanın tek yoludur.” dedi.
ÇOK TARAFLILIK ÇEŞİTLERİ
Covid-19 salgının şiddeti ulusları bir kavşak noktasına sürükledi, yani eğer bütün uluslar ortak hedeflere ulaşmak istiyorsa dünya hangi tarafa gitmelidir? Gerçek şu ki, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) dâhil hiç kimse tek başına yola çıkmak istemez. Belki de ABD Başkanı Joe Biden’ın kendi dünya altyapı planı “Daha İyi Bir Dünyayı Yeniden İnşa Et” adıyla birkaç hafta önce G7 kulübü ortamlarıyla paylaşmasının nedeni budur.
Ama Amerikan tipi çok taraflılık öteki ülkelere karşı bir çete biçimindedir. Eski Tayland Başbakan Yardımcısı Surakiart Sathirathai’nin forumdaki bir panelde belirttiği gibi, “iki tip çok taraflılık var kapsayıcı ve dışlayıcı.” Açıktır ki, Amerika’nınki ikinci tipten.
Çok taraflılığın hedefinin dünya barışına karşı olmak değil yanında olmak olmalıdır yoksa diğer türlü sahte çok taraflılık elbiseleri giyen bir emperyalist çete olur.
Çin dünyaya gerçek çok taraflılığın nasıl olması gerektiğini gösterdi. Wang Yi’nin forum konuşmasında ileri sürdüğü üzere, çok taraflılığın amacının kaos yaratmak yerine uluslararası düzeni istikrara kavuşturması, temel çerçevesinin Birleşmiş Milletler (BM) platformu olması ve kapıları diğerlerine kapatan ve dışlayıcı olmak yerine, açık ve kapsayıcı olması gerekir.
Örneğin, Covid-19 salgını ortaya çıktıktan sonra Çin, dünyayı salgının ne kadar şiddetli olacağı konusunda uyarmak için Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ile iş birliği yaptı ve bu iş birliği diğer ulusların salgına hazırlıklı olması için zaman kazandırdı. Çok taraflı örgüt DSÖ salgının yayılma hızını önlemek için Çin ve diğer ülkelerle birlikte temizlik kurallarını belirledi.
ÇOK TARAFLILIĞIN KURALLARI
Joe Biden’ın iktidara gelmesinden sonra ABD diplomatik kurumlarının yetkilileri Çin, Rusya ve İran gibi ülkelere “uluslararası kurallara uymalarını” aksi durumda ABD ve müttefikleri tarafından “cezalandırılacaklarını” söyledi. Bu güçlü ülkelerin diğer ülkelere nasıl darbe vuracağını gösteren zorbaca bir harekettir. Batı’nın yüzyıl önce kurduğu emperyalizm çoktan yok oldu. Bu dönüyü olmayan bir akıştır.
Uzun yıllar sonra ABD’nin kendisini dünya polisi olarak göstermesi anlaşılır değil. ABD’nin, “uluslararası kuralları” tek başına kendisinin ya da müttefikleri ile birlikte yapmadığını bilmesi gerekir. BM çerçevesine dayanan kurallar, Çin ve Rusya dâhil bütün barış sever ülkeler tarafından birlikte yapılıyor.
Bu nedenle ABD’nin aynaya bakıp, bu kurallara ilk başta kendisinin uyup uymadığını görmesi gerekir. Geçmişte Irak ile Afganistan’ı işgal ederek bu kuralları tekrar tekrar çiğnediğini ve diğer ülkelerin içişlerine karışarak bu kuralları kötüye kullandığını görecektir.
Forumda “Sayısal Çağda Jeopolitik” adlı bir panelde, London School of Economics’te Uluslararası İlişkiler ve Siyaset Bilimi fahri profesörü Barry Buzan, yeni dış uzay bilimsel gelişmesi çağında ABD, Çin ve diğer ulusların, teknolojinin hızlı gelişmesi nedeniyle karasal normlara dayalı kuralların artık geçerli olmadığı için yeni kurallar belirlemeye çağırdı. Buzan, “Yeni kurallar belirlemenin nedeni ile ilgili soruma verdiği yanıtta, bundan 50 yıl sonrasını düşünün, tıpkı on yıllar önce Ay’a insan gönderdikleri gibi, Mars’a insan göndermiş uluslar olacak, bu da yeryüzündeki bazı rakipler arasında yeni bir uzay yarışı başlatacak.” dedi.
Dış uzayda gerçekçi olmayan rekabetten kaçınmak, her şeyden önce yeryüzündeki jeopolitik rekabete benziyor, yanıt çok taraflı iş birliği olmalıdır. Yeni kurallar koymak için, çok taraflılığı tekrar teyit etmek çok önemlidir, çünkü bu şekilde bütün uluslar eski ya da yeni olsun kurallardan yararlanacaklardır.
YENİ DÖNEMDE ÇOK TARAFLILIK
Chicago Üniversitesi Üstün hizmet profesörü John J. Mearsheimer, Çin’i pragmatik olduğu için takdir etti. ABD’de yaşamasına rağmen, salgından sonra Çin’i yakında ziyaret etmeyi umduğunu söyledi. Mearsheimer, “Su balık için neyse Çin de benim için öyle. Çin halkı ile birlikte olmak istiyorum çünkü birçoğu gerçekçi. Her ulusun güçle olmaya ihtiyacı vardır, çünkü zayıf bir ulus güçlü uluslarla çatışır, bunu durduracak bir yüksek otorite yok.” dedi.
Bu nedenle çok taraflılığa ihtiyacımız var ve çok taraflılık barışı desteklemenin tek yolu olmalıdır. O sadece güçlü ulusların küresel köyde bir aile içinde olduklarını hissedecek olmaları nedeniyle iyi değildir, aynı zamanda zayıf uluslarla da sağlam bağlar kuracakları için iyidir.
50 yıl önce temmuz ayında Dr. Henry Kissinger Çin’i ziyaret etti. İki büyük ulus arasındaki “buzu” kırdı. Yarım yüzyıl sonra, “buz” tekrar ortaya çıkarken, iki halkın yeni çok taraflı bir dünyada tekrar iş birliğini benimsemesine gerek var. Bu Çin ve ABD ve tüm dünya için de iyidir.