Ligorin tavuk ırklarının en iyi bilinenlerinden biridir. Bütün dünyada beyaz yumurta hasılatının büyük çoğunluğunu ligorin tavukları verirdi ve yumurtlama rekortmeniydi. Fakat artık yerini yeni hibritlere bırakmıştır. Orijinal ırk beyaz renkli ve küçük yapılı olarak İtalya’da oluşmuş. Renk çeşitlilikleri İngiltere, Amerika ve Danimarka’da insanların üzerlerinde çalışmalarıyla ortaya çıktı. Beyaz, devetüyü, gümüş, kızıl, benekli, ince benekli (karyağdılı), karışık renkli ve kahverengi renklerde çeşitleri var. Kahverengileri başlıca açık ve koyu olarak iki tiptir. Bantam (cüce) ligorinler de türetilmiştir.
Ligorin tavuklarının ismi ve kökeni
İtalya’daki Ligurian denizi kıyısındaki Livorno liman şehrine İngilizcede Leghorn denir. Amerikalılar ligorinlere ilkin İtalyan tavukları diyorlarmış. Daha sonra Leghorn demişler. Biz ise dilimize uyumlu hale getirip Ligorin demişiz.
Ligorin ırkının ilk ortaya çıkış yeri İtalya’dır. Aslında İpekyolu ticaretleri ile Güneydoğu Asya civarlarından bazı tavuk türü ve ırkları Avrupa ülkelerine gelmiş. Dolayısıyla Ligorinlerin ataları arasında kırmızı orman tavuğu Gallus gallus türü ve onun bir alt türü olan Gallus bankiva olma ihtimali yüksek. Zamanla o tavuklardan pekçok tavuk ırkları oluşmuştur. Ligorinler de o melezleşmelerin ve değişimlerin bir ürünüdür.
Ticari tarihçesi
Ligorinlerin ABD’ye götürülmesiyle bütün dünyaya yumurta üretim endüstrisi amacıyla yayılma süreçleri başlıyor. 1800’lü yılların ilk yarısında İtalya’dan New York’a götürülmüş. Ve harika yumurtlayıcılar olarak kısa sürede ün kazanmışlar. Amerikalılar ligorinleri Minorka’larla çiftleştirerek cüsselerini büyütmeye çalışmış.
1870’te ilk ligorinler İngiltere’ye getirilmiş. Orijinal renk beyazdır. Bunu 1872’de kahverengi takip etmiş. İngiltere, Hollanda, Belçika ve Danimarka’da değişik renkleri türetilmiştir.
Beyaz olanlar çok iyi yumurtlayıcılar olmaları, farklı şartlara uyum sağlayarak verimliliklerini korumalarıyla nam saldı. Öyle ki ticari hibritlerin üretilmesinde de kullanılmışlardır.
Ligorin tavuğu ırk özellikleri
Ligorin tavukları normal tavuk ölçülerine göre küçük cüsselidirler. Ama bantam veya cüce değillerdir. Bantam ligorinler ayrıca türetilmiştir.
Beyaz olanlarının yumurta verimi çok yüksektir. Et için yetiştirilmezler. Çünkü küçük yapılı ve hafif olurlar. Horozları piliç çevirme olarak kullanılabilir.
Günümüzde 16 iyi tanınmış Ligorin çeşidi vardır. Bunları devam ettirmek için damızlık seçiminde belirli standartlara çok dikkat etmek gerekiyor.
Minorca ve Malay ırklarıyla melezleştirme çalışmalarıyla daha ağır, daha etli olmuş olan ligorin çeşitleri vardır. Başka ırklarla da melezleştirerek değişik renkte, değişik özelliklerde ligorinler ortaya çıkarmışlar. Bazı Ligorinler tesadüfî olarak mutasyon ve benzeri faktörlerle ortaya çıkmış, bu tesadüfler değerlendirilerek yeni tipleri koruyup çoğaltarak devam ettirmişler.
Ligorin tavuklarının biraz uçma kabiliyetleri vardır. Serbest yaşama imkanlarında geceleri ağaçların dallarında tüneyerek geçirirler. Kümeslerine alışmaları da mümkündür. İnsana yakın değillerdir. Ancak çok yakın ilgiyle insana alışırlar. Fazlaca aktif, araştırıcı, hareketli hayvanlardır. Kırsal kesimde serbest yetiştiricilikte ataları orman tavukları gibi çevreyi dolaşıp yiyecek ararlar ve sahiplerine yük olmazlar. Akşamları erken saatte kümeslerine dönerler.
Kahverengi – Kırmızı Ligorin
Çıkış yeri ve tarihi: İngiltere, 1872. Kahverengi ligorinlerin açık ve koyu ve farklı tonlarda dört çeşidi vardır. Açık kahverengi ligorinlerin tüylerinin renkleri ile kırmızı orman tavukları Gallus gallus türünün tüyleri arasındaki benzerlik çok büyük.
Kahverengi ligorinler yumurta ticareti için yetiştiriliyorlar. ileriki yaşlarda verimde önemli bir düşüş olmuyor. Açıkta yetiştirme kolaylığı, arazide her türlü yiyecek bulmadaki ustalıkları, soğuğa dayanıklılıkları bunların verim kalitelerini daha yüksek kılıyor. Serbest tavuk yetiştiriciliğinde kalite bakımından ilk sıradadırlar. Hafif, dayanıklı, güçlü olmaları, yırtıcı hayvanlardan çeviklikle ve uçarak kaçabilmeleri gibi doğal ortamlara uyum kaliteleri mükemmeldir. Ayrıca renkleri çoğu vahşi hayvan tehlikelerine karşı doğal arazide kamufle olmalarını sağlıyor. Cüsselerine göre iyi et geliştirmeleri sebebiyle kahverengi ligorinler bir zamanlar etlik olarak da piliç çevirme usulü tüketimde revaç görmüşler.
Exchequer Ligorin
Exchequer devlet hazinesi, devlet bütçesi, hazine bakanlığı gibi terimlerdeki “hazine” ve “bütçe” anlamındadır. Tavukların desenli rengini satranç gibi oyunların tablasının siyah beyaz karışık renkte olmasına (chequer) benzetmişler. Ve bu tavukların para getirisi bakımından çiftlik bütçesine büyük katkısını da dikkate alarak hazine ve bütçe anlamlarına gelen “Exchequer” ismini vermişler.
İskoçya’da ortaya çıkmıştır. İlk Exchequer ligorin örnekleri mutasyon sonucu oluşmuş bireylermiş. İskoçya’da 1904 yılında Mr. Robert Miller’in tavukları arasında dört veya beş tane oluşmuş. Mr. Miller bunlardan çok etkilenmiş. Üç yıl boyunca bu yeni nesli iyileştirmeye girişmiş. Sonra yumurta üretiminde mükemmel olduklarını ilan etmiş. Mr. Miller’ın Exchequer tavukları İskoçyalı tavuk yetiştiricileri tarafından erken erginleşmeleri, üç buçuk ayda yumurtaya başlamaları, yüksek verimlilikleri, soğuğa dayanıklılıkları, yumurta verimliliklerinin uzun süre devam etmesi, hatta 8 yaşlarında bile iyi verimde olmaları gibi sebeplerle büyük rağbet gördü.
Savaştan sonra İngiltere’de de tanındılar. Fakat şişmanlamaları ve renk özellikleri gibi sebeplerle bunların Ligorin olmadıkları, ancak Ancona karışımları olma iddiası yayıldı. Mr. Miller ve birkaç yetiştirici bu iddiayı çürütmek için yıllarca uğraştılar. Çeşitli testler yaptılar. Sonunda Ligorin oldukları İngiltere’de de kabul gördü.
Exchequer Ligorinleri yüksek yumurta verimleriyle büyük üne kavuşmuşlardır. Bazı yetiştiricilerin görüşüne göre Ligorin ailesinin en fazla kazanç getiren çeşididir. Soğuğa fazlaca dayanıklılıkları tartışılmaz bir gerçektir. Çünkü ilk çoğalma yerleri İskoçya ve kuzey İngiltere’dir. Her türlü iklime ve her türlü toprak şartlarına uyumludurlar.
Lgorin tavuklarının gurk olma eğilimleri
Ligorinlerde gurk olma, kuluçkaya yatma eğilimleri hiç yoktur deseler bile serbest yetiştirilen ligorin tavuklarının yumurtalarını kendi seçtiği gizli bir yerde biriktirip kuluçkaya yattığı çok sık görülen bir şeydir. Asla gurk olmama problemi özgürlüğü kısıtlanan bireylerdedir. Tavuklar genelde kapalı alanlarda yetiştirildiği için ve yumurtalarını istedikleri yerde değil bütün tavukların ortak kullandıkları follukta yumurtladıkları için ligorinler gurk olamamaktadır.