Akne (Akne Vulgaris, Sivilce), Cildin basit bir rahatsızlığıdır.
Kendi küçük olsa bile yaptığı psikolojik rahatsızlıkla büyük bir hastalıktır.
Sivilceleri nedeniyle bunalan hatta Depresyon’a giren ergenler hiç de az değildir.
Akne Nedir ?
Akne ergenlik döneminde neredeyse tüm gençleri etkileyen yüz, göğüs ve sırttaki kıl folliküllerinin hastalığıdır.
Sanıldığının aksine Bakteriler nedeniyle olmaz ama gelişmesinde Bakterilerin de rolü vardır.
Sivilce deride aşağıdaki şekillerde görülür;
Tıkanık gözenekler (Komedon) : Aynı zamanda Siyah nokta veya Beyaz kafa olarak da bilinirler.
Sivilceler veya Zit’ler olarak da bilinen Kırmızı noktalar
Püstüller (Pus içeren kabarıklar)
Kistler (Derin sivilceler).
Sivilcelere Ne Neden Olur ?
Hiçbir faktör tek başına Sivilce’ye neden olmaz.
Akne, kıl folliküllerine bağlı Sebase (yağ) bezlerinin ergenlik çağında veya diğer Hormonal değişiklikler nedeniyle uyarılması ve tıkanması durumunda oluşur.
Sebum (yağ) aslında cildi yağlandıran ve koruyan doğal bir maddedir. Cilt hücrelerinin olgunlaşması ile yağ üretiminin artması zamanla foliküler gözeneklerin tıkanmasına zemin hazırlar.
Foliküler gözenekler ince bir cilt katmanı ile kaplıysa “Beyaz nokta” gibi, havaya maruz kalırsa maruz kalan kısmı “Siyah nokta” olarak görünür.
Tıkanan kıl folikülü kademeli olarak büyür ve bir yumru üretir. Folikül büyüdükçe duvar yırtılabilir ve tahriş edici maddelerin salınmasına neden olur.
Bu maddeler cildi zedeler ve Bakterilerin cildin daha derin katmanlarına girmesine ve İnflamasyon’a neden olabilir.
Cildin yüzeyindeki İnflamasyon Püstül oluşturur, daha derin inflamasyon ise bir Papül’le (Sivilce) sonuçlanır.
İnflamasyon daha derinde ise, bir Kist oluşturur.
Akne Oluşumunda Bilinenin Aksine Genellikle Rol Oynamayan Bazı Faktörler:
Yiyecekler
Genellikle pizza, yağlı ve kızarmış gıdalar ile fast food’ların sivilce yaptığı sanılır. Bu gıdalar genel sağlık için iyi olmayabilir, ancak Sivilce’ye neden olmaz veya daha da kötüleştirmezler.
Bunu duyup da bundan sonra rahat rahat yumulma planları yapmayın sakın, Kalp sağlığınız ve Obezite’den kaçınmak için yine uzak durun.
Bazı yeni çalışmalar bol Karbonhidrat diyeti, süt ve saf çikolata ile Sivilcelerin arttığını gösterse de, kesin olarak kanıtlanmamıştır.
Kir ve Ter
Siyah noktalar aslında kir değil oksitlenmiş yağ’dır.
Ter, Sivilceye neden olmaz ve deride tamamen ayrı bezler tarafından üretilir. Öte yandan, aşırı yıkama cildi kurutabilir ve tahriş edebilir.
Stres
Stres, sivilceye doğrudan yol açan bir faktör değildir yani boşuna Strese girmeyin, rahat olun.
Kalıtım
Ebeveynlerinden birinde şiddetli Sivilce geçirme hikayesi varsa Sivilcenin kontrol altına alınması daha zor olabilir.
Basınç
Bazı hastalarda, kask, çene kayışı, yaka ve benzerlerinden kaynaklanan basınç Akne’yi şiddetlendirir.
İlaçlar
İyodür, Bromür, oral veya enjekte edilen Steroidler akne oluşturabilir veya kötüleştirebilir.
Sivilce’ye neden olan veya şiddetlendiren diğer ilaçlar Antikonvülsan ilaçlar ve Lityum’dur.
Kozmetik
Bazı kozmetikler ve cilt bakım ürünleri gözenek tıkanmasına neden olur (Komedojenik).
Cilt bakım ürünlerinin mevcut birçok markası akneye neden olabilir.
Bunların içerikler listesini okumalı ve illa kullanılacaksa Akne’ye yol açabilen yağlı ürünler yerine “su bazlı” ürünler seçilmelidir.
Akne ile Karışan Diğer Cilt Sorunları Neler ?
Rozasea
Bu durum sivilcelerle karakterizedir ancak Komedonlar yoktur ve yüzün orta üçte birinde, kızarıklık, kırmızılık ve yüzeysel kan damarlarıyla birlikte görülür.
Genellikle 30-40 yaşlarındaki insanları etkiler.
Pseudofolikülit (Yalancı Folikülit)
Buna bazen “Ustura Döküntüsü” de denir.
Deriye çok yakın kesildiğinde, gelişen kıllar deriye doğru bükülür ve yumuşak bir darbe üretir.
Bu mekanik bir sorundur ve tedavi tıraş sıklığını azaltmadır (Sakal uzatma veya Lazer Epilasyon).
Folikülit
Sivilce, Karın, Kalça veya Bacak gibi vücudun diğer yerlerinde oluşabilir. Bunlar Akne değil, inflamasyonlu Folikülleri temsil eder.
Bunlar tek başlarına kaybolmazlarsa, oral veya harici antibiyotikler kullanılır ve bu ilaçlar da genellikle akne için kullanılanlardan farklıdır.
Gram Negatif Folikülit
Oral Antibiyotiklerle uzun süre tedavi edilen bazı hastalarda, daha önce kullanılan Antibiyotiklere dirençli olan Bakterilerle dolu Püstüller gelişebilir.
Peki Sivilce Tedavisine Ne Zaman Başlanılmalıdır ?
Herkes hayatı boyunca bir süre Sivilce’den muzdarip olur, dolayısıyla sadece psikolojik olarak rahatsız edici olduğunda ya da skar yani yara izi potansiyeli geliştiği zaman tedavi edilmelidir.
Aknelerden Kurtulmak için Ne Yapılabilir ?
Yaşam Tarzınızı Düzenleyin
Düzenli yaşam iyidir, 8 saat uyuyun, 3 öğün düzenli ve iyi yemek yeyin ve her gün en az 1.5 litre su tüketin.
Asla Sivilcelerinize ellemeyin ve sıkmayın.
Temizleme ve Cilt Bakımı
Hafif bir temizleme çubuğu veya sıvı ile günde bir veya iki kez yıkama (örneğin, Dove, Neutrogena, Basis, Purpose ve Cetaphil) cildinizi temiz tutacak, hassasiyeti ve tahrişi en aza indirecektir.
Glikolik veya Alfa Hidroksi Asit içeren ürünler aynı zamanda nazik cilt soyucu maddelerdir.
Retinol da vitamin A türevidir ve cildin soyulmasına yardımcı olabilir.
Bakterilerin Azaltılması
Antibakteriyel temizleyiciler, etkilenen bölgeye uygulanan jel, krem ve losyon formunda bulunurlar. Yüzey bakterilerini öldüren aktif maddeler arasında Benzoil Peroksit, Kükürt ve Resorsinol bulunur.
Benzoil Peroksit, az sayıda insanda kırmızı ve kabarmış cilt tahrişine neden olursa da ürünü kullanmayı kesince bu etki hemen kaybolur. Yani hemen korkmayın.
Benzoil Peroksit’in bir ağartıcı olduğunu unutmayın, bu nedenle kumaşla temas etmesine izin vermeyin.
Yağı Azaltın
Cildin yüzeyini yağdan kurtarmak ve parlak görünümdeyse azaltmak mümkündür.
Yağı silmek için nazik bir Sıkılaştırıcı /Toner kullanın.
Glikolik asit veya diğer Alfa Hidroksi asitlerinden birini içeren ürünler cildin yüzeysel tabakasının soyulmasına (eksfoliyate) neden olarak cildi temizlemede de yardımcı olur.
Kükürt içeren maskeler yüzdeki yağı çeker, kullanılabilir.
Benzoil Peroksit içeren Antibakteriyel ped’ler de yağın silinmesinde kullanılabilir.
Akne için Ev İlaçları Var mı ?
Yüz Bakımı
Kesin gerekli olmasa da, Buharla veya “Derinlemesine Temizleme” ile gözenekleri açma, gerek tek başına gerekse tıbbi tedaviye ek olarak oldukça yararlıdır.
Gözenek Stripleri
Eczanelerde artık çeşitli markalarla satılan striplerle gözeneklerden yağı “çekip çıkarmak” mümkündür.
Sirke
Sirke ile çok yağlı olan Sivilcelerinizi temizleyebilirsiniz.
Sivilce için Örnek Cilt Bakım Formülü ;
Aşağıdakilerin hepsi Sivilce ile savaşta yardımcı olabilecek temel cilt bakım rejimleridir:
Günde 2 kez nazikçe temizleyin.
% 5 Benzoil Peroksit içeren bir jel veya krem uygulayın. Alternatif olarak Kükürt veya Resorsinol da olur.
Her sabah soymaya yardımcı olmak için % 2 Salisilik asit içeren bir ped kullanın.
Gece, etkilenen bölgelere Kükürt içeren bir krem uygulayın.
Çok rahatsız ediyorsa açık tenli nemlendirici ve su bazlı makyaj kullanın.
Doktorlar Akne’yi Nasıl Tedavi Eder ?
Tedavinin amacı yara izinin önlenmesi (kusursuz bir cilt değil) olmalıdır, böylece durum kendiliğinden giderildikten sonra, hastalığın kalıcı bir işareti kalmaz.
Topikal Antibiyotikler
Eritromisin, Klindamisin, Sülfasetamit ve Azelaik asit sayılabilir.
Retinoidler
Retin-A (Tretinoin) yıllardır kullanılmaktadır ve etkindir.
Yeni Retinoidler, Adapalen (Diferen) ve Tazaroten’i (Tazorak) içerir.
Bu ilaçlar gözeneklerin açılmasında özellikle yararlıdır.
Yan etkiler tahriş ve güneşe duyarlılığı içerir. Bununla birlikte, uygun güneş koruması ile, güneşli zamanlarda bile kullanılabilirler.
Retinoid, Adapalene ve Antibakteriyel Benzoil Peroksit içeren Epiduo jeli olarak bilinen kombinasyon ilaçları günde bir kez uygulanır.
Oral Antibiyotikler
Dermatolog gerekli görürse Doksisiklin ve Minosiklin gibi Tetrasiklinler ile tedavi başlanabilir.
Akne tedavisinde yararlı diğer oral antibiyotikler Sefadroksil , Amoksisilin ve Sülfa ilaçlardır.
Bu ilaçlarla ilgili yan etkiler genellikle alerjik reaksiyonlar (özellikle sülfa), gastrointestinal rahatsızlık ve artmış Güneş hassasiyeti‘ni içerir.
Oral Kontraseptifler
Emniyet için Östrojen seviyesi düşük olan Oral Kontraseptiflerin Akne üzerinde çok az etkisi vardır.
Akne tedavisinde FDA tarafından onaylananlar Estrostep, Ortho Tri-Cyclen ve Yaz’tır.
Çoğu Dermatolog, bu ilaçları önerirken Jinekolog’larla birlikte çalışır.
Spironolakton
Bu ilaç Androjen hormonu reseptörlerini bloke eder.
Göğüs hassasiyeti, adet düzensizlikleri ve kanda artmış Potasyum düzeylerine neden olabilir.
Bununla birlikte, dirençli sivilcesi olan bazı kadınlara yardımcı olabilir ve genellikle iyi tolere edilir.
Kortizon
Büyük sivilceleri ve kistleri hızlı bir şekilde düzleştirmek için gerekli görürlerse doktor bir miktar Kortizon enjekte eder.
İzotretinoin
“Roaccutane veya Accutane” orijinal marka adlarıdır.
Isotretinoin ciddi, yara izi bırakan, kalıcı sivilce için mükemmel bir tedavidir ve 1971’de Avrupa’da ve 1982’de ABD’de tanıtıldığından milyonlarca hastada kullanılmıştır.
Ağır Akne olan, başlıca Kistik lezyonlarda kullanılmalıdır. Yukarıda listelenen geleneksel terapilere yanıt vermeyen vakalarda başlanabilir.
Yeterli dozda alındığında, çoğu hastada reçeteli ilaçların kullanımına devam edilmesi gereğini ortadan kaldırmaktadır.
İlaç birçok potansiyel ciddi yan etkiye sahiptir ve reçete edilmeden önce bir takım kontroller gerektirir.
Doğru kullanıldığında, İzotretinoin güvenli olur ve kuru dudak ile ara sıra kas ağrıları dışında pek az yan etki yaratır.
Bu ilaç, 5-6 ay boyunca reçete edilir.
Açlık Kan Glukozu, Karaciğer fonksiyonları ve Trigliserid seviyeleri kontrol için aylık olarak izlenir çünkü bunlar, genellikle tedavi sırasında biraz yükselir. Ancak nadiren tedavinin değiştirilmesi veya durdurulması gerekir.
Gebe kadınlar tarafından alındığında, izotretinoin’in doğum kusurlarına neden olma riski yüksektir.
Diğer endişeler, İnflamatuar Bağırsak Hastalığı ile Depresyon ve İntihar riski’dir. Yeni kanıtlar, bu sorunların çok nadir olduğunu göstermektedir.
Bu ilacı kullanan kişilerin Ruh hali veya Bağırsak alışkanlıklarındaki değişiklikleri doktorlarına bildirmeleri önemlidir.
Kimyasal Peeling (Soyma)
Estetikçiler tarafından gerçekleştirilen yüzeysel (Glikolik asit gibi) veya doktor muayenehanesinde gerçekleştirilen derin kimyasal soyma işlemleri mütevazi, destekleyici yararlar sağlar ve genel olarak düzenli terapinin yerini tutmaz.
Akne İzlerinin Tedavisi
Sivilcesi kaybolmuş ancak kalıcı yara izi kalmış hastalar için çeşitli seçenekler mevcuttur.
Bunlar derin sivilce izlerini kaldırmak için Cerrahi prosedürleri ve sığ sivilce izlerini düzeltmek için Lazerle soymayı içerir.
Bu tedaviler yardımcı olabilir, ancak sivilce izlerini tam olarak ortadan kaldırmada başarılı olamamışlardır.
Özetlersek;
Akne tedavisi Sabır ve Azim gerektirir.
Yukarıda listelenen tedavilerin herhangi birinin etkisini görmek için 2-3 ay beklemek gerekebilir.
Aşırı kuruluk ya da alerji gibi yan etkiler olmadıkça, daha sonuçlarını beklemeden tedavi rejimini yada ilacı değiştirmek doğru değildir.
Sivilce hemen her ergende görülecektir ve geçicidir. Boşuna Stres yapmayın.
Üstte saydığımız yöntemleri kullanın ve ağırsa Dermatolog’a başvurun.