Psikoloji, literatür tanımı ile insan ve havyan davranışlarını inceleyen bilim dalıdır. Psikoloji, bu davranışları incelemekle kalmaz ayrıca bu davranışların altında yatmakta olan nedenleri inceleyen sosyal bir bilim dalıdır. Sosyal bir bilim dalı olmanın yanında üniversitelerde okutulan bir bölümdür. Psikoloji lisans eğitimini tamamlayan kişilere psikolog denir.
Psikoloji bilimi, organizmanın hem gözle görülen davranışlarını hem de zihinde yer alan düşünceleri, hatırlamayı, anlamayı ve anlamlandırma, hayal etme gibi gözle görülemeyen zihinde gerçekleşen olayları incelemeye çalışır. Duygu, düşünce, dikkat, motivasyon, mutluluk, aşk, uyum, bağlanma gibi konular psikoloji biliminin çalışma konusu olabilmektedir.
Psikolojinin asıl amacı davranışları tanımlamak ve neden, nasıl, hangi yolla, ne şekilde oluştuğunu açıklamak ve gelecekte ne gibi değişim ya da gelişim olabileceğini öngörerek bu süreçleri kontrol etmeye çalışmaktır. Psikoloji bilimi, çalışmalarını yaparken nitel araştırma teknikleri ve nicel araştırma teknikleri kullanır.
Psikoloji alanında yapılan çalışmalar ile insanlar duygu, düşünce ve davranışlarını kontrol edip bunlara şekil verebilirler. Yani aile ve arkadaşlarımızla ikili ilişkilerimizi, eğitim ya da iş hayatımızda yaşadığımız problemlerde sergilediğimiz olumsuz davranışları olumlu hale getirmede psikoloji biliminden yararlanırız.
Psikoloji, kendine has yöntemleriyle birçok psikolojik rahatsızlığa tedavi yöntemleri sunmaktadır.
Psikolojinin alanı
Psikoloji biliminin; sosyal psikoloji, nöropsikoloji, sağlık psikolojisi, gelişim psikolojisi, bilişsel psikoloji, klinik psikoloji gibi alanları vardır. Bu alanların yanı sıra psikolojide birçok yaklaşım, kuram ve teori vardır.
Bunlar şu şekildedir: Yapısalcılık, işlevselcilik, gestalt, davranışçılık, biyolojik yaklaşım, hümanist yaklaşım, sosyokültürel yaklaşım, psikanalitik kuram, bilişel kuram, ekolojik kuram, etolojik kuram şeklindedir. Bunun yanında en az iki kuramın bir araya getirerek yapılan çalışmalar ise eklektik kuram olarak nitelendirilir.
Psikoloji tarihçesi
Psikolojinin tam anlamıyla bir bilim dalı olması 1879 yılına dayanmaktadır. Alman filozof, fizyolog ve psikolog olan Wilhelm Wundt, 1879 yılında Leipzig Üniversitesi’nde bir psikoloji laboratuvarı kurmuş ve psikoloji alanındaki çalışmalara burada başlamıştır. Dolayısıyla psikoloji biliminin kuruluşu 1879 olarak kabul edilir.
Fakat bunun öncesinde psikoloji bilimi de birçok bilim dalı gibi felsefe içerisinde yer almıştır. Wundt, kendini psikolog olarak tanımlayan ilk kişi olmuştur. Wundt’dan sonra John Dewey ve Stanley Hall psikolojinin bilimin ABD’deki eğitim alanında yapılan çalışmalara öncülük etmiştir. 1890’lı yıllara gelindiğinde ise Lightner Witmer, ilk psikoloji kliniğini kurarak önemli bir işe imza atmıştır. O yıllarda James McKeen Cattell de ilk zeka testlerini uygulamaya başlamıştır.
Bunların yanında Sigmund Freud, Viyana’da zamanla büyük bir öneme sahip olacak psikanaliz ile ilgili çalışmalara başlamıştır. 20. yüzyılda ise John B. Watson ve B.F. Skinner davranışçılığın geliştirilerek psikolojide önemli bir yere gelmesini sağlamışlardır. Davranışçılık, psikolojinin asıl konusunun gözlenebilen ve ölçülebilen davranışların olması gerektiğini savunmaktadır. 1900’lerin sonuna doğru ise insanların zihnini çalışmak amacıyla bilişsel bilimler oldukça ilerleme göstermiştir. Bu sayede zihin konusu tekrardan önemli bir inceleme alanı olmuştur.