Büyük ölçekte, evren, devasa madde yığınları arasında uzanan muazzam, zayıf gaz iplikçiklerinden meydana gelen bir “kozmik ağ” dan oluşur.
Ya da en iyi tahminlerimiz bu yönde. Şu ana kadar teleskoplarımızdan gördüğümüz tek şey yıldızlar ve galaksilerdir.
Öyleyse kozmik ağ gerçek mi yoksa bilimsel modellerin bir ürünü mü? Bu sönük gaz halindeki bağlantıları doğrudan tespit ederek modellerimizi doğrulayabilir miyiz?
Yakın zamana kadar, bu bağlantı iplikçikleri anlaşılmazdı. Ama şimdi Avustralyalı radyo gök bilimcileri ve Alman x-ışını gök bilimcileri arasındaki işbirliği sayesinde bir tanesi tespit edildi.
Batı Avustralya’da yeni tamamlanan ASKAP teleskobu, radyo frekansları halinde Evrenin büyük ölçekli resmini üretmeye başladı.
Bu teleskop, diğer radyo teleskoplarından daha derin görebilir ve açıklanamayan Tek Radyo Çemberleri gibi yeni keşiflerde bulunabilir.
Bu yıl aynı zamanda Alman eROSITA Uzay Teleskobu x-ışını frekanslarında bize Evrenin en derin büyük ölçekli resminin ilk gözlemlerini yayınlandı.
Bu yeni nesil teleskopların her ikisi de, aynı anda geniş gökyüzü alanlarını tarama konusunda eşi görülmemiş bir yeteneğe sahiptir, bu nedenle evren’in geniş ölçekli özelliklerini incelemek için güzel bir iş birliği içindeler.
Bu işbirliğinden elde edilen ilk sonuç, kozmik bir sıcak gaz bağlantısının keşfi oldu.
Kozmik ağ
Büyük Patlama 13.8 milyar yıl önce, görünmez karanlık maddeyle, sıradan hidrojen ve helyum gazıyla ve çok az başka şeyle dolu bir evren üretti.
Önümüzdeki birkaç milyar yıl içinde gaz, yer çekiminin etkisi altında bir araya toplandı ve aralarında geniş boşluklar olan madde iplikçikleri oluşturdu.
Bu iplikçikler muhtemelen evrendeki maddenin yarısından fazlasını içeriyor, ancak kendileri metreküp başına sadece on parçacık içeriyor – Dünya’da yaratabileceğimiz en iyi vakumdan bile daha az.
Samanyolu da dahil olmak üzere bugün gördüğümüz neredeyse tüm galaksilerin bu iplikçiklerden oluştuğu düşünülüyor.
Daha sonra galaksilerin, iplikçiklerin birleştiği bağlantı noktalarında kümelenmiş yoğun galaksi kümelerine dönüşene kadar iplikçikler boyunca sürüklendiği düşünülüyor.
Ancak şimdiye kadar, tüm bunlar varsayımdı – galaksileri ve kümeleri görebiliyorduk, ancak gaz halindeki iplikçiklerin kendilerini göremedik.
Şimdi, eROSITA, 50 milyon ışık yılı uzunluğundaki bir iplikçikte ki sıcak gazı doğrudan tespit etti. Bu, kozmik ağ modelinin doğru olduğunu onaylayan önemli bir adımdır.
Ayrıca sıcak gazın elektronları radyo frekansı yayınımı üretmek için tetikleyeceği bekleniyordu, ancak bu henüz ASKAP ile tespit edilemedi.
Bu bize sıcak gazın, elektronları radyo dalgaları üretmek için hızlandıracak türbülans olmadan düzgün bir şekilde aktığını söylüyor. Yani galaksiler, kümeleşirken sorunsuz bir şekilde hareket ediyor.
ASKAP’tan gelen radyo görüntülerinde birbirinden ayrı galaksilerin kümeleştiği görülüyor. Radyo dalga boylarında, galaksinin merkezindeki kara deliğin yakınından püsküren elektronlarca etrafı sarılmış galaksiler görülüyor..
Bu çalışma sadece evren modelinin tespiti açısından önemli değil, aynı zamanda ASKAP ile eROSITA arasındaki işbirliğinden gelen ilk sonuçtur. Bu iki teleskop, evreni daha önce hiç görülmemiş haliyle görüyor ve birçok keşfin ilki olması bekleniyor.