“Çocuktur, ateşlenir” deyip geçmeyin! Hele cildinde bazı renk değişiklikleri, çarpmaya bağlı olmayan morluklar varsa… Doktor Osman Ayataç, çocuklarda rutin gibi görünen ama aslında çok önemsenmesi ve acilen doktora danışılması gereken belirtileri anlattı.
Çocuk doktorları, bazı çocuk hastalıkları için ‘bekleyelim görelim’ yaklaşımını izler. Fakat bazı durumlar için bu geçerli değildir ve çok da risklidir. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Doktor Osman Ayataç çocuklarda görmezden gelinmemesi gereken ve acil müdahale gerektiren belirtiler hakkında önemli bilgiler verdi.
YÜKSEK ATEŞ
Üç aylıktan küçük bebeklerde 38 derece veya daha yüksek, üç-altı ay arası bebeklerde 38,3 veya altı aylık ila iki yaş arası çocuklarda 39,4 derece ateş…
Bebeklerde yenidoğan döneminde (ilk 21 gün) ve üç aylıkken oluşan ateşlenmeler önemlidir. Bebeğin gebelik sürecinde yaşadıkları ve sonrasında bebeğin kilo, boy, baş çevresi ve diğer bulguları bağışıklık sistemini etkiler. Anne rahmindeki dönemde bebeğin herhangi bir mikrop alması ciddi kan zehirlenmeleri, zatürree ve menenjitlere sebep olabilir. Bu ciddi hastalıklar bazen ateş yükselmeden oluşabilir, bu nedenle yüksek ateşlenme ilk 3 ve 6 ayda mutlaka bu ciddi olasılıklar düşünülerek değerlendirilmelidir. Ayrıca yenidoğan bebeklerin ısı ve su kayıpları çok çabuk ve değişkendir, böbrekler de tam gelişmediği için bu durumlarda ilk üç ve altı ayda ateşlenmeler de önemlidir.
ATEŞ VE DERİ DÖKÜNTÜSÜ
Çocuklarda ateş olması genellikle mikrobik bir enfeksiyon düşündürse de her zaman bu böyle olmayabilir. Aileden alınan hastalık öyküsü, çocuğun doğum öncesi ve sonrası durumu, aşı tablosu, geçirdiği önemli hastalıklar, genetik özellikli hastalıklar, teşhis için laboratuar tetkikleriyle tıbbi görüntüleme metotlarından önce gelir.
Özellikle çocuk hastalıkları söz konusu olduğunda, mevcut hastalık belirtilerinin ne şekilde seyrettiğini değerlendirmek gerekir. Örneğin; baş ağrısı, ateş, kusma, ense sertliğiyle beraberse menenjitler gözden kaçırılmamalıdır, bu bulgulara cilt ve mukozalarda kanama ve morlukların ilavesi durumunda daha ciddi bir enfeksiyon araştırılmalıdır.
ALERJİK REAKSİYON
Çocuklarda özellikle travma yani çarpma tarif edilmeden ve vücudun çeşitli bölgelerinde morlukların tespiti önemlidir. Bunun yanında sebepsiz ve sık tekrar eden burun kanamaları, bastırınca kaybolmayan döküntüler, renk solukluğu, iştahsızlık, vücudun çeşitli bölgelerinde lenf bezi büyümeleri son derece önemlidir. Çeşitli kan hastalıkları (lösemiler, kemik iliği hastalıkları, henoch schönlein purpurası, hemofili gibi) düşünülerek doktora başvurulmalıdır.
KARINDA AĞRI
Çocuklar genellikle ağrılarını iki yaşından sonra ifade eder; bu ifade şekli ve bunun doğru olarak ifade edilmesi her çocukta farklıdır. Ayrıca 2-5 yaş arası bir çocuk karnının belirli bölgelerinin ağrısını tüm karın ağrısı şeklinde ifade edebilir, bazen bizler bile kendi karın ağrımızı tam olarak tanımlayamayız. Elimizin ısısı, çocukla iletişimimiz, karın muayenesi sırasında uyguladığımız baskı ağrının tanımlanmasında önemlidir. Bu muayenenin çok sabırlı, çocukla uyum içinde yapılması gereklidir; bu ağrının kusma, ishalle beraber olması, ateşin varlığı, vücutta herhangi bir döküntü, kızarıklık ve kaşıntıyla beraber olması, öksürüğün varlığı, daha önce aile fertleriyle veya ayrı yenilen yemeklerin, içeceklerin sorgulanması, kullandığı ilaçlar ve özellikle antibiyotikler sorgulanmalıdır.
Karın muayenesinin yanında kan, idrar tetkikleri, ateşin değerlendirilmesi, gaita (büyük aptes) tetkiki, ultrasonografi ve röntgen çekimi gereklidir. Bazen basit üst solunum yolları hastalıkları bile karın ağrısı yapabilir (karın içi lenf bezlerinde büyüme yaptığı için).
Akut bronşit, tonsillit, geniz eti, zatürree gibi hastalıklar da karın ağrısı yapar.
İdrar yolları enfeksiyonları özellikle kız çocuklarında karın ağrılarına sebep olabilir, özellikle yazın çocuklarda görülen karın ağrısıyla beraber kusma ve ishallere sebep olur. Geçici bağırsak gazlanmaları da ciddi karın ağrılarına sebep olabilir. Çok çeşitli nedenlerle oluşan bağırsak ve safra yolları hastalıkları özellikle karnın sağ alt bölgesinde ağrı yapan akut apandisitler önemli ağrı nedenleridir.
YÜZDE ŞİŞME
Çocuklarda hastalık belirtileri erişkinlerden farklıdır. Özellikle ateş, vücutta kaşıntı, dil ve dudakların şişmesi, ses kısıklığı ve ani kusma çok acil bir hastalık tablosudur ve tedavisine hemen başlamak gerekir.
Bu, çeşitli nedenlerle oluşan bir (anaflaksi-alerjik şok) tablosudur; acilen solunum yollarının açılması, oksijen verilmesi, damar yolu açılması ve adrenalin ile diğer ilaçların uygulanması gereken bir durumdur. Acil ve etkin bir tedavi uygulanmazsa çocuk kaybedilebilir. Çeşitli enfeksiyonlar, alerjenler, toksinler, uygulanan ilaçlar özellikle antibiyotikler buna sebep olabilir, çok acil olarak hastane şartlarında tedavi edilmelidir.
NÖROLOJİK DEĞİŞİKLİKLER
Çocukların ve özellikle bebeklerin (0-1) yaş periyodik kontrolleri yapılırken hekimlerin özellikle bebeğin nörolojik gelişimini değerlendirmesi önemlidir. Örneğin; bir aylık bir bebek sırt üstü yatarken ellerinden tutularak oturtulmaya çalışılırken kısa sürelide olsa başını tutmalıdır. Altı aylık bir bebek çok az destekle veya desteksiz oturmalı, sırt üstü yatarken sağa ve sola dönmelidir. Bu hareketler her bebekte değişkendir, ancak nörolojik (beyin) gelişimi iyiyse biraz erken veya biraz geç bebek tarafından yapılmalıdır.
Doğum öncesi, doğum esnasında ve doğum sonrasında çeşitli sebeplerden (konjenital, metabolik, genetik ve yüksek sarılık oluşmasıyla beynin yetersiz oksijen alması durumları vb.) bebek başını tutamıyor, oturamıyor, yürüyemiyorsa acilen hekime başvurulmalıdır.
Bu dönemde geçirilen ateşli hastalık ve havale sonucu çocuklarda zekâ ile ilgili gerilikler, kol ve bacaklarda felçler oluşabilir.
Çocuklarda doğumdan itibaren, oyun ve okul döneminde düşmelere sıkça rastlanır. Genelde altı aylıktan küçük çocuklarda düşmenin şiddeti önemli olmakla beraber kafa yapısı özellikle kafa çarpması ve beyin kanamalarını önleyici (genellikle kıkırdak özellikli) özelliklidir. Tam benzemese de pinpon topu gibidir, ancak düşme ve çarpma sonucu sürekli kusma, şuur kaybı, kol ve bacaklarda hareketsizlik kafa içi kanamaları ve kemik kırıklarını düşündürdüğünden acilen hastaneye götürülmelidir.