Türk kadın platformu anaları Doğanbeyli, Saimbeyli, (Haçın) savaşı bölgesine çıkarma yaptılar.
1920 Milli mücadele yıllarında Fransız ve Ermeni Askerleriyle Türk Kuva-i Milliye Milis güçleri arasında çarpıştıkları mahal alanını yerinde gördüler.
Çevre Dostları Derneği adına başkan Gül Çoşkun nezaretinde yapılan milli mücadele yolu gezi turunda, gezi gurubu 19 Bayan Develi ilçesi Elbiz aile bahçesinde sabah kahvaltısını ardından Ermeni Fransızların işgal ettiği Zamantı ırmağı kıyısı eski nahiye Bakırdağı köyü gezildi. Fransız Ermeni askerlerinin buraya kadar geldiği Fransız bayrağın çekildiğini ve daha Türk Milis güçleri tarafından bir gece baskıyla Fransız bayrağının indirilip Türk bayrağının dikildiği anlatıldı.
Minibüs milli mücadele yolu Gezbel dağ yolu üzerinde
Dereşimli, Saraycık, Alaylı- Derebaşı Çadıryeri köyü, Binbaşı Doğan Bey Rumlu köyünde Ermeni askerlerle çarpışırken ayağından kolundan yaralanınca çarpışmadan kaçmak istemeyen, Ben Askerim asker kaçmaz, Bu köyde öleceğim dese de koruması zorla sırtına alarak Rumlu köyünden kaçırıp bu köye getirmiş tedavisi bu köyde yapılmış.
Milli mücadele yıllarında kar fırtına ve tipinin insanlara geçit vermeyen Gezbel geçidinden Haçın Cephesine, kağnı ile top arabası taşınmıştır.
Develi köylerini geride bırakıp Gezbel geçidi çıkış ile Kayseri sınırını geçip Milli Mücadele kutsal bölge Adana Çukurova’ya doğru iniş başlayarak Hanyeri köyüne geçerek kıvrım yollarda hız kesen Minibüsle ağır ağır yola devam ederek. Bölgenin cephe komutanı Binbaşı Doğan Beyin Ermeni çeteleri ile çarpışıp yaralandığı eski ismi (Rumlu) yeni ismi Doğanbeyli’ye varıldı… Doğan beylide hava değişmiş güneş kendini göstermişti. Doğanbeylinin genç Muhtarı Sinan Şahin, Milli Mücadelede yolu gezi gurubunu köy girişinde karşılayarak. 1920 boğa boğaza çarpışan eski köy mezarlılığına götürdü. Genç Muhtar Sinan Şahin, “Kilikya mıntıkasına da Topçu Binbaşı Kemal ve Yüzbaşı Osman Tufan Beyleri göndererek ciddi teşkilat ve teşebbüsle atağa geçiyorlar köyümüzü iki kez Ermeniler tarafından yakılıyor, çok sayıda vatandaşımız ölüyor, ikinci çarpışmada bu mezarlık bölgesinde boğaz boğaza çarpışma oluyor mezar taşlarının arkadasın da kalan Türk milis güçlerine Fransız askeri elbisesi giyen Ermeni kuruşun atılınca mezar taşlarına isabet ediyor. Burada Kozanlı olan Haçın bölük kumandan vekili şehit Yüzbaşı Mehmet Ali mezarı da burada Kozandan gelerek bizleri savunan komutanın yakınları burada öldüğünü bildiklerini sanmıyorum Kozandan gelen olmadı, Haçında şehidimiz var demişlerdir. İşte burada savaşının acısını mezarlıklar gösteriyor. Mustafa Kemal Paşa tarafından Kilikya bu bölge komutanlığına atanan Bin başı Kemal Doğan Bey ve Yüzbaşı Osman Tufan karargâhını buraya kuruyor. Buranın eski ismi Rumlu, Doğan binbaşı burada yaralanınca savaştan sonra hem ismi değişerek, Doğanlı konuyor hem de binbaşı kemal doğanının heykeli dikiliyor buraya ve bütün köylülerimiz heykelin dikelmesiyle çok mutlu oluyorlar.
Burada savaş olmuş ama bu bölgeyi bilen yok, Yüksel Kalkanın ‘Haçından yeniden dirildik! yazı dizisi Kayseri hakimiyet gazetesinde yayınladı ve Gazete bizim muhtarlığa kadar geldi köylülerimiz ve biz okuduk daha sonra doğan beyli köyümüzü anlatan kitabı İnternetten gördük. Kitabını yazmasıyla Kayseri den Nevzat Gülsoy ve birkaç aile Develi Derneği geldiler gezdiler ve siz duyarlı insanlar şimdi burdasınız çok da mutlu olduk” dedi.
ÇEVRE DOSTLARI DERNEĞİ KADINLARI ŞEHİTLERE DUA ETTİLER
Doğanbeyli köyünden ayrılan Çevre Dostları Derneği gezi gurubu Sayimbeyli geldiler, burada Kuvai-i milliye dernek başkanı Duran Aksoy karşılayarak, Feke ilçe kaymakamı iken 1920 Ermeniler tarafından şehit edilen Saim beyli hükmet konağında bahçesinde bulunan heykelin yanında gidilip tanıtım anlatılımın ardından toplu fotoğraf çektirildi. Daha sonra gurup ilçe yüksek tepe üzerinde bulunan Sayimbeyli şehitlik anıtı mezarlığına gidilip orada Milli Mücadele kahramanları makineli tüfek atıcısı Süleyman Vehbi Baytok ve Saimbeyli Kuvai-yi Milliye dernek başkanı Duran Aksoy’un dedesi Kaytancı zade İsmail Aksoy mezarında dua edildi.
Gezi içinde haçın kalesine gidilerek, burada savaş hakkında açıklama yapan Dernek başkanı Duran Aksoy,” Milli mücadele yer alacak bu vatan için ölümü göze alan milis güçleri konup göçerek atlı yaya, menzilden menzile ulaşmayı bilip ölümüne düşmanla mücadele etmişlerdir. Bu savaşta Toros dağlarının ardındaki Müslüman Türk kardeşlerine yardıma gelen Kayseri merkezinde kurulan “İntikam Alayı. Develi, Yahyalı, Tomarza, İncesu, Bünyan vs. Kuvay-i Milliyecileri Ermenilerle savaşarak kahramanlıklar gösterip,” Ölürse şehit kalırsa gazi” olacaklardı. Tarihçilerimizin yazdıklarına baktığımızda Tufanbeyli, Doğanbeyli, Saimbeyli (Hacın) Feke ve Kozan Ermeni savaşında Türk milis güçlerinin can-ı gönülden Kilikya bölgesine büyük destek verdiklerini görüyoruz onlardan Allah razı olsun.
HAÇIN KUŞATMASI 16 MART 1920’DE BAŞLADI
Haçın, sarp ve kayalık bir yerde kurulmuş olup, Toroslar’ın arasında ormanlık ve stratejik konumda önemli bir yerdi. Son dönemde gelen Ermeniler ile birlikte şehirde 4600 hane yaklaşık 25.000 kadar nüfus bulunuyordu. Türk nüfusa oranla Ermenilerin kalabalık bulunduğu bir mekândı. Bu da Ermenileri silah teslim etmiş bir devlet karşısında, şiddet eylemleri yapma ve isyan çıkarma hususunda cesaretlendiriyordu.
Çukurova bölgesinin en kanlı ve en uzun kurtuluş savaşı hiç şüphesiz Haçın’da geçmiştir. 16 Mart 1920’de başlayan kuşatma 16 Ekim 1920 tarihine kadar devam etmiştir. Haçın içerisinde kalan 500-600 kadar Müslüman Türk’ün hiçbiri kurtulamamıştır. Ermeniler burada sekiz ay kanlı bir direniş sergilemişlerdir. Kafkaslardan bile gelen on binden fazla çift tabancalı, terör eğitimi ve deneyimi olan kendilerine ‘Kamavor’ denen bu militanlar teslim olmamak için Haçın’ı yakarak harap etmişlerdir. Ermeniler Haçın’da mazgallar açarak müdafaa yaptıklarından korunaklı durumda idiler.
Türk kuvvetleri, kuşatmada ve hücuma kalktıklarında açık hedef durumuna düşüyorlardı. Bu yüzden kayıpların sayısı artıyordu. Haçın nihayet kurtarılmış, ama pek çok şehit verilmiştir. Bu şehitlerin geri de kalan aileleri çok ciddî manevî ve maddî sıkıntılar yaşıyorlardı.
Feke, Kozan, Haçın’ın kurtuluşunda Develi’nin o zamanki, sadece Yahyalı Bucağı’ndan yüzlerce gönüllü katılmıştır. Atatürk’ün gönderdiği subaylar kadar onlara itaat ederek bağlılık gösteren Develi ve havalisinden ‘Kilikya Kuvây-ı Millîye Kumandanlığı’nda subay ve milis kuvvet olarak görev alan bütün şehitleri ve gâzileri de rahmetle anmak lazımdır.
Haçın 15 Ekim 1920 de Türklerin eline geçti. Fakat 15 Kasım 1920 de Haçına ilk giren Osman Çoşkun ve emrindekiler olmuş ve savaş sonrası Haçın Kaymakamı olmuştur.”ifadesini kullandı.
Çevre Dostları Derneği adına başkan Gül Çoşkun,” Dernek olarak üyelerimiz birçok yerlere gezmeye gidiyoruz, bu gezi bazen 400 km bazen 8 yüz km. oluyor, fakat bizler yakın çevrimizde bulunan 1920 Milli mücadele bağoz boğaza düşmanla savaşılan yeri aklımıza gelmedi. Yüksel Kalkanın “Haçında Yeniden Dirildik” kitabını okudum eşimde okudu çok mutlu olduk biz, neden buraya gitmiyoruz dedim. Dernek üyelerim yönetim sordum hemen kabul etiler. İyi ki böyle bir yere gelmişiz çok mutlu olduk. Bütün arkadaşlarıma yakın dost dernek başkanlarına söyleyeceğim buralar mutlaka görmeleri lazım. Katılımcı arkadaşlara Doğan beyli muhtarları Sinan Şahine ve Saimbeyli kuva-i milliye dernek başkanı Oğuz Duran Aksoy’a bizim buraya gelmemize vesile olan Yüksel Kalkana teşekkür ederim. “dedi.
Dernek başkanı Duran Aksoy’a Yüksel Kalkan tarafından yazılan “Haçın da yenildik dirildik” kitabı hediye edildi. YÜKSEL KALKAN