- 24 Eylül 2021
- Yayınlayan: Op. Dr. Necat Kaplan
- Kategoriler: Diyabet, Genel
İçerik Başlıkları
Glukoz Nedir? Vücutta Ne İşe Yarar?
Vücudumuz temel enerji kaynağı glukozdur. Son zamanlarda oldukça merak edilen sorulardan bir tanesi Glukoz Nedir? Sorusudur. Vücutta bulunan glukoz miktarının fazlası karaciğerlerde ve kaslarda glikojen olarak depolanır. Glukoz seviyesi vücutta normal değerlerde olmak zorundadır. Normoglisemi, kan değerlerindeki glukoz seviyesinin normal düzeyde olmasına verilen isimdir.
Diyabet teşhisi olan kişilerde beklenen seviyenin altında izlenen değerlerle karşılaşılabilir. Buna bağlı olarak pek çok rahatsızlığa sebep olur. Karbonhidrat içerikli ürünlerden sağlanan glukoz, besinler dışında ayrıca üretilmektedir. Nişasta ile bağlantılıdır. Patates, pirinç, buğday gibi besinlerde de nişasta bulunmaktadır.
Halk arasında ‘’üzüm şekeri’’ olarak bilinen glukoz, karbonhidratların yapı taşıdır. Glukoz, Yunanca bir isim olmakla birlikte anlamı ise ”tatlı” kelimesinden gelmektedir. Üzüm başta olmak üzere genel anlamda tüm meyvelerde bulunmaktadır. Günlük yaşantımızın akıcı bir şekilde ilerlemesi için karbonhidratlara ihtiyacımız bulunmaktadır.
Tükettiğimiz besinler sindirim sisteminde devam ederken çeşitli enzim salınımı sonucunda parçalanır ve glukoza dönüşür. Bu sebepten ötürü kan şekeri olarak adlandırılmaktadır. Gereğinden fazla üretilen glukoz miktarı karbonhidratlara dönüştürülerek kaslar ve karaciğerlerde depolanmaktadır.
Besinleri alıp kana karışması sonucunda kan şekeri yükselmektedir. Kandaki şeker seviyesi, bulunduğu hücre yapısına göre değişiklik gösterir. İnsülin ise kandaki glukoz miktarının kullanılacağı hücrelere geçişinde görevlidir. Kandaki aşırı glukoz birikmesi, glukozun hücrelere çekilmesi ile gerçekleşir. İnsülin hormonu sayesinde glukoz kandaki aşırı yükselme ve düşük görülme olasılığını düzenlemektedir.
Glukozun normal seviyelerde seyrettiği isim ‘’normoglisemi’’ olarak bilinir. Normalden düşük olmasına ise ‘’hipoglisemi’’ normalden yüksek olmasına ise ‘’hiperglisemi’’ adı verilir. İnsülin direnci olmayan kişilerde açlık glukoz seviyesi 70 ila 100 mg/dl aralığında olması idealdir. Tokluk kan glukoz değeri ise 140 mg/dl altında olması gerekmektedir. Açlık durumuna göre belirlenen kandaki şeker seviyesi 8 saatlik açlık sonrasında değerlendirilir.
Glikoz Nasıl Ölçülür?
Kandaki plazma kısmı kullanılarak glukoz testi aracılığı ile ölçümleme yapılır. Bu test laboratuvar ortamında gerçekleştirilir. Aynı zamanda teknolojik şeker ölçüm cihazları sayesinde evde ölçüm yapılabilmesi mümkün hale gelmiştir. Bunun için parmaktan alınan bir damla kan yeterli olacaktır. Cihazınızın güvenilir olması son derece önemlidir. Hastane ortamında yapılan test ile karşılaştırmanız gerekmektedir.
Bir diğer yöntem ise HbA1c testidir. Diyabet hastalığının teşhisine yönelik üç aylık dönemi kapsamaktadır. Bu test sırasında açlık gerekmez. %5,7 normal değerler olarak kabul edilir. %5,7 ve %6,4 arası gizli şeker olarak kabul edilmiştir. %6,5 ve üstündeki veriler kaydedilmesi halinde diyabet tedavisine başlanması önerilir.
Gerekli değerlendirme, kişinin genel sağlık koşulları, yaş ve genetik özellikleri doğrultusunda incelenir. Metabolik ve obezite uzmanlığı çerçevesinde teşhis aşamalarının yürütülmesi tedavi açısından oldukça önemlidir. Bu doğrultuda hiperglisemi veya hipoglisemi teşhisi konulur. Erken seviyelerde tedavi sürecine başlanması gerekir. Aksi takdirde ileri boyutlara ulaşan belirtilerle beraber kişinin hayat kalitesini düşürmektedir.
Kan Şekerinin Glukoz İle İlişkisi Nelerdir?
Kan glukozu yani kan şekeri en küçük yapı taşı glukoz olarak adlandırılmaktadır. Fruktoz ve galaktoz benzeri besinlerin vücutta kullanılması için ilk olarak glukoza çevrilmeleri gerekmektedir. Tüm vücut hücrelerini glukoz kullanmaktadır. Bağırsaklarda bulunmakta olan glukoz, karaciğerlerde glikojen olarak depo edilmektedir.
Vücut, gün içerisinde gıdaların etkisiyle belirli miktarlarda insülin salınımı gerçekleşir. Karaciğer yapısında genel anlamda bir insülin direnci söz konusu olabilir. Bu noktada, açlık halinde salgılanan glukoz, hücre içerisinde giremez. Dolayısıyla kandaki şeker seviyesinde artış gözlemlenir.
Hipoglisemi Nedir?
Hipoglisemi kan şekerinin normalin altında olması durumuna verilen isimdir. Açlık kan glukozu 75 mg/dl olmalıdır. Uzun süreli aç kalma durumu, bazı ilaçlar, alkol, yorgunluk gibi ilaçlar sonrasında oluşabilir. Aşırı derecede insülin üretilmesi bu duruma sebebiyet verebilmektedir. Kan şekerinin düşük olmasının belirtileri arasında yoğun açlık hissi, baş dönmesi, terleme, görme bozukluğu ve endişe hissi gibi durumlar var olabilir. Şiddetli şekilde ilerlediği durumlarda beyin hasarları ve koma durumu gerçekleşebilmektedir.
Hiperglisemi Nedir?
Glukoz seviyesinin normalin üstünde olduğu durumlarda gerçekleşir. Açlık kan glukoz değeri 100 mg/dl tokluk ise 140 mg/dl olarak kabul edilmektedir. Yeterli düzeyde tedavi yöntemlerini almayan veya gereklilikleri uygulamayan şeker hastalarında gözükmektedir. Diyabet hastalığı olan kişilerde takibi özellikle önemlidir.
Ani çıkışlar ve inişler sonucunda kişide bilinç kaybı, koma ve çeşitli böbrek hastalıklarına neden olabilir. Kalp ve damar sağlığını tehdit eden sorunlarla karşılaşılabilir. Diyabet hastalarında sıkça görünen bu durum aşırı stres ve steroid ilaçları dolayısıyla görülebilmektedir. Ek olarak pankreas ve böbrek rahatsızlıkları hiperglisemi durumuna yol açabildiği görülmektedir.