- azimli
- şamda kayısı (701)
- 2023
- 4
- 0
- 0
- geçen hafta
bugunun dunyasindan sadece 75 yil kadar once yasanmis; her seyiyle kayit altina alinmis, sadece yazili tarihin degil; goruntulu tarihin de en aci ve zalim karelerinde yer bulmus, bugun bile "kendimize" kiyasla akif'in misralari gibi "tek disi kalmis" medeniyetlerin birbirleriyle dovusurken ne kadar insanlik disi davranabilecegini gostermis ve dunyada insan irkindan sogumaniza yardimci olacak dehset verici olay olarak akillara kazinmistir.devamını okuyayım »
oncelikle savas'in gerekmedikce cinayet oldugunu soyleyen atam'i bir kez daha yad ederek basliyorum bu entry'e. biraz uzun olabilir; zira izledigim belgeseller ve okuduklarimdan aklimda kaldigi kadariyla bir araya getirmeye calisacagim konu hakkindaki bilinenleri.
dresden bombardimani ya da sozlukteki sozum ona her seyin mizahini yapabilen "ofansif mizah" gurusu kimi suser'larin deyimiyle "dresden tatsizligi" yakin tarihin en aci verici olaylarinin belki de en basinda geliyor kanimca. onbinlerce sivilin bir kac saat icinde yer yuzunden silindigi (kac kisinin hayatini kaybettigi kismina gelecegim), dunyanin o zamanlar icin bir diger "floransa"si olarak bilinen, kultur/mimari/sanat/egitim alanlarinda rol model olan muazzam bir sehrin yok olusunun hikayesi.
dresden bombardimanina giden surec:
2. dunya savasi'nda almanya'nin sovyet'leri ele gecirmek icin yola cikip basarisizlikla sonuclanan barbarossa harekati ve sonrasinda muttefiklerin neredeyse savasin kaderini tayin eden normandiya cikarmasinda elde ettigi basarilarin ardindan; almanya artik kendini savunmak durumunda olan ama bunu kendine ifade edemeyen iki taraftan kistirilmis bir ulkeydi. hitler'in savas yillari boyunca surekli artan ve doruk noktasina ulasan tutarsiz hal ve hareketleri(ki ayri bir uzun entry konusudur), geri donulmez kararlar almasina yol acmis ve her ne kadar zalim olsalar bile aptal olmayan generallerinin bile bile lades demesi sonucu almanya, tarihinin en buyuk yenilgisini kendi elleriyle hazirlamistir.
ote yandan muttefiklerin artik savasin seyrini kendilerinin tayin edeceklerinin farkinda olmalari, muazzam bir kaos ve belirsizlik doneminde basa gelmis churcill'in bir an once savasa nokta koyma istegi; ordusundaki generallerin bu durumdan kendilerine vazife cikarmalarina yol acmistir. bu igrenc katliami organize edip emrini veren kisi arthur harris bombardiman sirasinda ingiltere hava kuvvetlerinin basinda olan generaldi. "greatest events in ww2" belgeselinde kendisi icin belki de en dogru tanim yapilmakta: "ingiltere'de o zaman bunu yapabilecek seviyede asagilikta olanlar arasinda en asagilik olani".
dresden'in secilmesinin nedenine gelirsek; dogu'da sovyet'ler, bati'da muttefikler tarafindan kistirilmis almanya'nin kendi ic cografyasinda en uygun sevkiyat noktasi/dagitim aginin merkezi olabilecek hub konumundaki dresden'dir. 6 farkli sehire demiryoluyla ulasim imkani olmasi, her iki cephede ayakta kalmaya calisan alman ordusunun ikmali icin oldukca onemli bir noktadadir. bu sebeple bu stratejik noktadaki demiryollarini vurmayi hedefler muttefikler. bir diger sebep ise, almanya her ne kadar dokunsan yikilacak konumda olsa da, histeri seviyesindeki kazanma inanclari toplumun tamamina sirayet etmis ve bu nedenle uretim odaklari deli gibi calismaya devam etmistir, hatta savastan sonra bile ekstrem ornekleri bulunmakta bunun, sosyoloji tezi olabilecek bir arastirma konusu; neyse, iste bu uretim odaklarina yedek parca saglayan bircok fabrika da dresden civarindaki arazilerde yer almaktadir.
bombardiman hazirliklari:
ingiltere bombardiman birligi (bomber command) 2. dunya savasi'nda ingiltere acisindan en fazla kayip veren birlik olmustur, 125bin personelinin yaklasik 55bin'ini kaybetmistir. ozellikle bu kayiplarin cogu almanya'nin blitzkrieg operasyonlarinda; savasin ilk yillarinda hazirliksiz yakalandiklari, teknolojik acidan guclu alman hava kuvvetlerine cevap vermekte zorlandiklari donemde gerceklesmistir. bu birlikte savasan askerler oleceklerine o kadar eminlerdir ki, iclerinde savasta degil ama bu baski ve strese bagli asiri alkol tuketimi nedeniyle alkol komasindan zehirlenip olenler oldukca fazladir.
iste boylesine hayatlarindan vazgecmis personellerden olusan bir birligin basina atanan arthur harris ozellikle personeline cok yakin davranir ve isteklerini karsilama konusunda oldukca comerttir. ingiltere abd'yi savasa dahil edebilmis ve sonrasinda teknolojik atilimi yapabilecek maddi imkanlara da kavusmustur. o imkanlar avro lancaster diye bilinen agir bombardiman ucaklarinin uretilmesini saglamis ve bu olum makinalari da koca bir sehri yerle bir etmistir, mecazi anlamda degil, ciddi olarak tas ustunde tas birakmamislardir.
bombardiman gunu:
13 subat 1945 gunu 800e yakin raf (royal air force) savas ucagi dresden sehrine ve sakinlerine dunyanin en acimasiz olaylarindan birini yasatmak icin havalanmistir. bombardimanin hemen birkac gun oncesinde sehirde festivaller yapilmakta, 6 yildir suregelen savasin kendilerine gelmeyecegini dusunen dresden halki oldukca rahat bir sekilde gunluk yasamlarina devam etmektedir. bu konuda bazi sehir efsaneleri de mevcut; bombardiman sonrasi hayatta kalmayi basaran dresden sakinlerinden biri "churcill'in teyzesinin dresden'de yasadigina dair bir hikaye dolasiyordu, bu nedenle herkes bizi vurmayacaklarina emindi" diye belirtiyor ama bu hikaye hicbir zaman dogrulanamamis. rahatlik sadece halkta degil, dresden'deki sorumlu nazi generali martin mutschmann'da da kendini gostermektedir, zira bombardiman sonrasi ortaya cikan bilgilere gore; sehirde hicbir acil eylem plani tatbik edilmemis, bombaya dayanikli siginaklar konusunda tek tuk ornekler disinda aksiyon alinmamis (o orneklerden birinin de kendi siginagi oldugunu belirtelim) ve sanki sehir kaderine terk edilmistir. iste savastan kendini bu kadar uzak hisseden dresden sehri ve halki 13 subat 1945'te buyuk bir zulme taniklik etmek durumunda kalacaklardir.
ingiltere'den havalanan ilk raf filosu pilotlari bir yandan istim ustunde alman savunma sistemlerinin karsi taarruzunu beklerken, diger yandan o zamana kadar 2. dunya savasinda havadan aldiklari en uzun mesafeyi hicbir karsi atak gormeden almalari sonucu saskinliklarini gizleyemez ve dresden havasahasina girdiklerinde coktan her seyi kazandiklarinin farkindadirlar. lancaster savas ucaklari guya sehrin ulasim aginin merkezi olan tren istasyonunu, demiryollarini, sehrin disindaki fabrika alanlarini bombalayacekken, arthur harris'in "planlarda ufak bir revize" yapmasi sonucu, dresden halkinin yogun olarak yasadigi mahalli bolgeleri hedef alir ve bombalarini birakirlar. oyle agir bir bombardiman olur ki; sokakta olan insanlar kacacak yer bulamaz, sirenler calmaya baslar ama artik cok gectir; evlerine/bodrumlara saklanan insanlar bu agir bombardimanin binalari temelinden yikmasi sonucu enkaz altinda kalirlar. kullanilan bombalarin yogunlugu ve patlama siddetlerinin gucu tum dresden'i etkisi altina alan bir yangin baslatir. bombalama gectikten 10 dakika sonra insanlar kendilerini sokaklara atmaya baslar, itfaiye teskilati var gucuyle tum sehri saran yangini sondurmeye girisir. ama farkinda olmadiklari sey; arthur harris'in sinsi ve canice planidir; insanlarin ilk bombardiman sonrasi bir muddet bekleyip disari cikacagina emin olan arthur harris; filoyu 2 bolume ayirmis ve ilk bombardimandan 15-20 dk sonra; 2. bombardiman filosu dresden semalarina ulasmistir. iste asil olumcul etkiyi bu 2.filo yaratir; ilk bombardimanda yaralanan/hayatini kaybedenler icin evlerinden cikip yardima kosanlar, 2. filonun hedefi olurlar. ve dresden sehri tabiri caizse haritadan silinir.
2. dunya savasi boyunca avrupa'daki operasyonlarda, muttefik kuvvetlerin isini bitirmesini bekleyip sonrasinda sahaya gelme ve sadece stratejik noktalari vurma gibi bir misyon belirleyen abd hava kuvvetleri; geriye kalan fabrika/demiryolu gibi stratejik noktalari vurmak icin 520 bomba ucagini raf saldiri sonrasi dresden'e gonderir. fakat raf'in yarattigi yikim oylesine buyuktur ki, tum sehrin ustunu kaplayan dumandan dolayi gorus kapasiteleri yok denecek kadar az oldugundan nereyi bombaladiklarinin farkinda olmamis ve yanlislikla gunumuzdeki cekya topraklarini bombalamislardir.
13 subat 1945 gunu raf ucaklari ve ardindan gelen usaaf ucaklari dresden'e tam 4000 ton bomba birakmistir. bir karsilastirma yapilmasi bakimindan; abd'nin 1945'te japonya ile olan savasinda atom bombasi oncesi japon kentlerini yok etme operasyonlarinda kullandigi ve 100bin insanin olumune neden olan bomba miktari 1600 ton'dur. iste o bomba miktarindan neredeyse 2.5 kat daha fazla dresden bombardimani'nda kullanilmistir.
bugun tarafsiz kurullarin, tarihcilerin ve biliminsanlarinin yaptigi arastirmalarda dresden bombardimani'nda toplam 25bin insanin oldugu bulgusuna varilmistir.
bombardiman sonrasi yansimalar:
bombardimanin etkisi oylesine buyuk olur ki, sadece savas sahnesinde degil, siyasi olarak da bircok sonucu beraberinde getirir. churcill bombardiman sonrasi kendisine ulastirilan bilgiler ve goruntulerden dolayi kendisini cok kotu hisseder ver arthur harris'i gorevinden alir. anilarini tuttugu deftere su notu ilistirir: "bana öyle geliyor ki, almanlar sadece terörizm artırma uğruna bombalanıyor meselesi, diğer bahaneler altında da olsa gözden geçirilmeli.”
nazi tarafi ise bombardimanin sokunu atlatir atlatmaz, bunu kendi avantajlarina nasil kullanabileceklerini dusunurler. auschwitz'de, buchenwald'de yahudileri/cingeleneleri/engellileri/savas esirlerini diri diri gaz odalarinda oldurup sabun yapan nazi yonetimi; joseph gobbels onderliginde yeni bir propoganda stratejisine girer ve savas sirasinda ilk kez baslarina gelen kotu bir durumu oldugu gibi paylasmaktan cekinmez ve yara aldiklarindan bahsederler, zamanin tarafsiz gazetecilerini barindiran isvec ve isvicre'den gazetecileri davet eden gobbels; muttefiklerin 13 subat gunu tam "200bin" dresdenli'yi oldurduklerini soyleyerek asil olum sayisinin 10 katini soyleyip etkiyi arttirmak istemekten cekinmez.
abd dahil tum dunya'da bu haberlerin ulastigi sivil insanlar, savasin dehsetini yeni yeni anlamaya baslamakta ve ne ugruna savastiklarini sorgulamaya girismektedirler ama tum tarih sahnesinde oldugu gibi acilar acilarla karsilastirilacak; nazi'lerin olum kamplari ortaya cikarilinca karsi propoganda olarak oradaki goruntuler ve dramlar tum dunya kamuoyuna servis edilecek ve muttefik ulkelerin vatandaslarinin vicdanen rahatlamasi hedeflenecektir.
savastan yillar sonra 1977 yilinda bbc'nin roportaj yaptigi arthur harris ise insanlik tarihinin en buyuk kitlesel olumlerinden birine yol acmis sorumlu kisi olarak kustahca ve vicdan yoksunu bir sekilde su aciklamayi yapacaktir: "yine olsa yine bombalardim. "
125bin personelinden 55bin'ini kaybeden raf birligi anisina; tartismalarin golgesinde 2012 yilinda londra green park'ta bir anit heykel yapilmis ve hatiralari unutulmaz kilinmak istenmistir.
görsel
tarih; acimasiz ve katil ruhlu bireylerin, ne yazik ki sucsuz ve her seyden habersiz onbinleri oldurme hikayeleriyle dolu ve tekerrur etmekten geri durmuyor.
savas; kendi topraklarina tecavuz edilmedigi, hayatini tehdit etmedigi surece bir insanlik sucudur; arthur harris, adolf hitler, joseph gobbels, henry truman, hideki tojo, mussolini ve onlar gibiler bu insanlik sucunu isleyen toplum katilleridir ve tarih onunde hicbir zaman yapmis olduklari bu katliam unutturulmamali, onlarin yolundan gitme tesebbusunde bulunan eksik akillar buna kalkisma curetini asla hissetmemeli ve bu sans onlara akli selim'ler tarafindan taninmamalidir.
bombardiman oncesi ve sonrasi dresden fotograflari:
görsel
görsel
görsel
görsel
görsel
görsel
görsel
görsel
arthur harris
görsel
avro lancaster ve raf bomber command:
görsel
kaynaklar:
dresden bombardimaninda kac kisi oldu
75 years of dresden
arthur harris'in bbc roportaji
greatest events of ww2
legitimate target or war crime
photos of dresden bombing