Fasya Nedir?
Fasyal sistem, bedenin her yerine ulaşan, üç boyutlu, yumuşak, kolajen bakımından zengin, gevşek ve yoğun lifli bağ dokuların sürekliliğinden oluşur. Fasya, tüm organları, kasları, kemikleri ve sinir liflerini çevreler, aralarında örülür ve iç içe geçerek bedene işlevsel bir yapı kazandırır. Böylelikle bedene, tüm vücut sistemlerinin entegre bir şekilde çalışmasını sağlayan bir ortam sağlar (FNC, 2018).
Fasyayı tüm bedeni saran bir örümcek ağı olarak düşünebiliriz. Bedenin bir yerinden diğer bölgesine kesintisiz ulaşabileceğimiz tek organ fasyadır. Fasya bedende kaslarla ilişkili ve onların işlevini yönlendiren tek organdır. Kasları birbirine bağlar, stabilize eder, çevreler ve diğer organlardan ayırır. Fasyanın bu ağ iskeletini oluşturması ve bedeni desteklemesi için içinde kolajen vardır. Ayrıca elastin proteinleri de fasyanın uzaması ve geri çekilmesi için bu yapıya yardım ederler. Su bakımından çok zengindir ve içinde bulunan hiyalüronik asit (HA) ile dokular arasındaki kayganlığı sağlar. Bu dokular arası kayganlık sayesinde, kas kuvvetinin yarattığı sürtünmeyi azaltır.
Fasya’nın ‘viskozite’ (akışmazlık) özelliği sayesinde, ani bir darbe sonucundaki gücü dağıtarak, dokuya verilen zararı minimize eder. ‘Esneklik’ özelliği ise, bedene uygulanan geçici kuvvetin yarattığı deformasyonu geriye çevirir. Son olarak ‘plastisite’ ise bedeni sürekli olarak uyaran kuvvetlere yanıt olarak fasyanın yeniden şekillenmesine izin verir. Yerçekiminin postürümüze olan etkisi veya yaralanma sonrası iyileşen yara dokusu bunlara örnek olabilir.
Fasya kasların içinden geçen sinirler ve damalara da destekleyici ve hareketli kılıflar oluşturur. Sinirlerin işlevleri ile de yakından ilgili olan fasyanın ek rolleri şunlardır:
· Propriosepsiyon; uzaydaki benlik ve hareket algısı
· Nosisepsiyon; potansiyel zarar veya acı algısı
· Eksterosepsiyon; bedendeki dış uyaran algısı
· Interosepsiyon; bedenin fizyolojik durumunun algısı
Fasya’nın yüzeysel fasya, derin fasya, miyofasya ve perifasya gibi önemli çeşitleri vardır. Yüzeysel fasya, derinin hemen altındaki süngerimsi yapıda, büyük oranda yağ ve su depolayan, sarı renkli bir dokudur. Bedenin şeklini yüzeysel fasya belirler ve her insanda farklılık gösterir. Kan damarı, lenf akışı ve sinirler açısından zengindir. Dokunma duyusunun deriden bedene aktarıldığı yerdir. Derin fasya kasları, kemikleri, sinirleri ve damarları çevreleyen kalın, yoğun ve düzensiz yapıdaki fasyadır. Allta yatan yapıları çevreleyip, destekleyerek yerinde tutan fasya çeşididir. Hiyalüronik asit en çok derin fasya katmanlarının içinde bulunur. Çevredeki değişimleri farketmemizi sağlayan duyu reseptörleri ve en ufak basınç değişimini farketmemizi sağlayan mekanik reseptörler derin fasyada oldukça fazla sayıda bulunur. Derin fasyaya örnek olarak IT bant ve Plantar fasyayı (ayak tabanı) gösterebiliriz. Miyofasya ise en derinde kasların içinde, kas yapılarını saran çok güçlü ve çok esnek olan fasya çeşididir. Tek bir kas lifini saran miyofasyaya endomisyum, birkaç demet kas lifini sarana perimisyum, tüm kası sarana ise epimisyum denir. Perifasya çok kaygan, çok ince olmasına rağmen dayanıklı ve güçlü yapıda ve bu nedenlerle iki doku arasındaki kayganlığı sağlayan fasya çeşididir. Genellikle, diğer fasyalar arasındaki kayganlığı sağlamak için bedende yerleşmiştir. Sağlıksız hale geldiğinde bu dokular birbirine yapışarak bedenin hareket etmesini kısıtlar hale gelebilir.
Fasya, yaptığınız her harekette ve yaşanılan her yaralanmada en önemli oyunculardan biridir, ancak 15 yıl öncesine kadar kimse buna çok fazla dikkat etmiyordu. İlk Fasya Kongresi Harvard’da 2007 yılında gerçekleşti. Bunun sonrasında da hızlanarak bu konuda çok fazla yeni bilgi paylaşıldı ve paylaşılmaya devam ediyor. Fasya konusu yeni olduğu kadar, bir o kadar da derin bir konudur. Fasya’nın ne olduğu ile ilgili bu teknik yazıdan sonraki yazımda ise fasyanın sağlığını kaybettiği durumlarda nelerle karşılaşırız ve bu konuda ne yapmamız gerekir onu paylaşacağım.
Kaynakça:
Jo Phee, Yin Yoga Teacher Training; Myofascial Release
Fascia In Sport and Movement, Robert Scleip