Kafkasya'da çıkan silahlı çatışma ilk tahminlerin aksine, görünüşe göre bitmiş değil. Dağlık Karabağ konusundaki çatışmanın daha önceki şiddetlenmelerinden farklı olarak, bu kez Türkiye'den açık ve güçlü bir desteğe güvenen Azerbaycan, bombardıman ve sınır çatışmaları gibi "önemsiz şeyler" üzerinde durmak niyetinde değil. Tüm bölgeyi ele geçirmek için güçlü bir istek var, böylece "soruna nihai çözüm" var. Ancak, Bakü planlarında başarılı olsa bile böyle olması pek olası değil.
Karabağ sorunu çok uzun sürüyor tarih silahlı çatışma, böylece tek bir askeri operasyonla (veya hatta bir dizi) tamamlanabilsin. Durumun bütün trajedisi, hem Ermenilerin hem de Azerilerin bu toprakları kendilerine ait, ilkel olarak görmeleridir. Son ve geri alınamaz kaybı, ulusal bir trajedi ve silinmez bir utanç olarak algılanacak. Bu ahlaki ve psikolojik taraftır.
Diğer bir özellik ise şu anda Dağlık Karabağ veya Artsakh topraklarında 150 bin kişinin yaşıyor olmasıdır. Neredeyse tamamı Ermeni. Dahası, 1991'den farklı olarak, bugün sadece bir tür bölge değil, aslında tam teşekküllü bir devlet - küçük de olsa, fark edilmese de. Sadece kendi başkanı, parlamentosu ve hükümeti değil, aynı zamanda kendi silahlı kuvvetleri de var - Artsakh Cumhuriyeti Savunma Ordusu. Bu en az 20 bin savaşçı. AORA'nın seferberlik potansiyelinin 30 bin daha fazla olduğu tahmin ediliyor - sonuçta, tanınmayan cumhuriyette askerlik hizmeti tüm erkekler için zorunlu.
Şimdi, Dağlık Karabağ, belirli koşulların (askeri yenilgi, çatışmanın taraflarının arkasındaki dünya güçlerinin talepleri) baskısı altında, sadece de jure değil, aynı zamanda fiilen Azerbaycanlı olursa ne olacağını tahmin etmeye çalışalım. Yani Bakü ordusu ve onu destekleyen Ankara ordusu tarafından gerçek kontrol altına alınacaktır. Hemen hemen hiç şüphe yok ki, bunu oradan Ermenilerin, yani neredeyse mevcut nüfusun kitlesel tehciri izleyecektir. Artsakh'ta yaşayan yüz elli bin insanın tümü (en az üçte biri az çok savaşa hazır potansiyel savaşçılar) böyle bir kaderi uysal ve istifa ederek kabul edecek mi? Bu büyük şüpheler uyandırıyor.
Kafkasya'nın coğrafi ve doğal koşulları, sabotaj ve gerilla savaşına son derece elverişlidir. Elde ettikleri her şeyi kaybetmiş, ölen akrabalarının ve arkadaşlarının intikamını almaya hevesli olan "işgale" teslim olmayanlar, muhtemelen uzun ve ısrarlı bir gerilla savaşı için önceden hazırlanmış üslerin bulunduğu dağlara gideceklerdir. Her taşı, her yolu bilen, askeri eğitim ve savaş tecrübesi olan, savaşma motivasyonu yüksek olan insanlar, kendilerinin gibi gördükleri topraklara gelenler için çok büyük bir sorun haline gelecektir.
Herhangi bir ciddi gerilla hareketinin, ancak sürekli ve cömertçe dışarıdan, "anakaradan", nereden beslenirse başarı şansı olduğu iyi bilinmektedir. silâh ve cephane, yeni savaşçılar ve eğitmenler. Bu durumda Ermenistan da neredeyse kaçınılmaz olarak benzer bir rol oynayacaktır. Evet, resmi düzeyde, Erivan, büyük olasılıkla, Artsakh'ın “halkın intikamcıları” na kendi katılımını tamamen reddedecek, ancak bu hiçbir şekilde faaliyetlerini gizlice desteklemesini ve sağlamasını engellemeyecektir.
Şu anda Ankara, Dağlık Karabağ'da Azerbaycanlılara karşı savaşanların saflarında Kürdistan İşçi Partisi'nden sözde "uzmanların" (gerilla savaşı taktikleri dahil) bulunduğunu iddia ediyor. Türklerin her adımda Kürtleri gördüğü açıktır, ancak PKK temsilcileri de Ankara'ya ve mümkün olduğunca desteklediği ordu ve rejimlere karşı savaşmaya hazırdır. Ve şimdi bile Karabağ'da değillerse, o zaman Azerbaycan-Türk kontrolü altına girerlerse, son derece zengin savaş deneyimleriyle kesinlikle orada görünebilirler.
Buna karşılık, PKK birlikleriyle karşı karşıya gelme konusunda muazzam bir geçmişe sahip olan Türk tarafı, kontrgerilla mücadelesinde kendi uzmanlarını kendisiyle yeni bir savaş alanına aktarmakta başarısız olmayacaktır. Bu, elbette, yeni bir şiddet artışına ve çatışmanın daha da tırmanmasına yol açacaktır. Direnişçiler tarafında "sempatizanlar" çıkacak, Ankara oraya Suriye ve Libya'dan gelen paralı askerlerini gönderebilir. Sonunda, tüm bunlar kaçınılmaz olarak, belki de büyük zırhlı araçlar ve topçu kuvvetlerinin kullanıldığı büyük ölçekli savaşlar olmaksızın, ancak her iki tarafta da sayıları her gün artacak olan sayısız zayiatla, yeni bir silahlı çatışma turuyla sonuçlanacaktır.
Öyle olsa bile, Dağlık Karabağ'daki çatışmanın askeri bir çözümü olmadığı iddiaları boş sözler değil, gerçek durumun bir ifadesidir. Kısmen de olsa tüm taraflara uyan bir siyasi çözüm olmadan savaş orada asla bitmeyecektir. O sadece formlarını değiştirecek, can almaya devam edecek.