Neoklasik akımın öncü ismi olan Jacques Louis David tarafından resmedilen Sokrates’in ölümü adlı tablo, hem tarihsel hem de sanatsal olarak ardında büyük izler bırakmıştır. Sokrates’in baldıran zehrini içerek idam edilişini anlatan bu eseri yakından inceleyelim.
Sokrates Neden İdama Mahkum Edildi?
Büyük filozof Sokrates, gençleri başına toplayarak onları yoldan çıkardığı iddiasıyla mahkemeye çıkartılmıştır. Yoldan çıkarışı ise, Atina hükümetinin tanrılarını reddetmek ve kendi tanrı olgusunu gençlere anlatmak suretiyle olmuştur. Sokrates’in yaptığı ve erdem konularındaki öğretileriyle gençleri sürekli bir sorgulamaya itmiştir. Bu durum, her baskıcı otorite gibi Atina hükümetinin menfaatlerine ters düştüğü için hükümeti kızdırmıştır. Böylelikle Sokrates’in mahkeme heyeti önünde yargılanmasına karar verilmiştir.
Sokrates’in Ölümü Tablosu Neyi Anlatmaktadır?
Sokrates’in ölüme, anı anına gidişini anlatan bu tablo, birbirinden farklı hisleri bir arada yansıtmayı başarmıştır.
Sokrates’in etrafında bulunan akraba, arkadaş ve müridlerinin hüzünlü duruşlarının yanında, Sokrates’in dik duruşu; adaleti, bağımsızlığı ve ne olursa olsun doğruyu savunduğunu gösterir. Aynı zamanda Sokrates’in parmağının yukarıya doğru olması da, son dersini ve erdemin değişmezliğini anlatmış olduğunu betimlemesi açısından harika bir tasvirdir. Aynı zamanda tanrılara ve ölüme duyduğu sonsuz saygının da bir yansımasıdır.
Sokrates’in 70 yaşında olmasına rağmen, sağlam ve sağlıklı gösterilmesi, ressamın akademik ölçüye uygun bir eser yaratmaya çalıştığını göstermektedir.
Etrafındakiler De Kim?
Yatağın ucunda oturan ve o zamanlar gençlik çağında olan Platon ise yaşlı tasvir edilmiştir.
Elini Sokrates’in dizine koyarak ikna etmeye çalışan ise arkadaşı Kiron’dur ve ölümden vazgeçirme çabasındadır. Fakat bu çabaların hepsi sonuçsuz kalacaktır.
Tabloya dikkatli bakıldığında ise koridorun sonunda merdivenlerde el sallayan bir kadın görülür. Bu kadın tahmin edilebileceği üzere, Sokrates’in karısıdır. Sokrates akrabalarının, ölümünü izlemelerini istemediği için onları dışarı çıkartmıştır.
Ellerini duvara yaslayıp ağlayan ise Apollodors’tur.
Bir yandan bakıldığında da, zincirleri görürüz. Bu anlatımdan anlaşılacağı üzere Sokrates idam edilmeden önce bir süre zindanda zincirlere bağlı kalmıştır.
Yazılı bir tek kaynağı arkasında bırakmayan Sokrates, öğretilerini yalnızca konuşarak anlatmaya çalışmış ve erdemleri tekrar tekrar sorgulatmıştır. En önemli şeyin, erdemler olduğunu söyleyen Sokrates son ana kadar fikirlerinden ölüm karşısında bile taviz vermeden savunmaya devam etmiştir. Bunu yaparak, konuştuğu gibi yaşayan ve yaşadığı gibi konuşan biri olarak; öğrencilerine son kez ders vermiştir.
Sokrates baldıran zehrine doğru elini uzatırken derin bir anlayışı ve dik duruşu görmemek mümkün değildir. Bu anında bile muhteşem bir soğukkanlılıkla bilgeliğini göstermiştir.
Tarihsel Önemi Nedir?
Tablonun resmediliş tarihi 1787’dir. 1789’da gerçekleşen Fransız İhtilal’ine ise ressam böylece bir nevi gönderme yapmış olur. Böylelikle ince adalet göndermesi de gediğe oturtulmuştur.
Tablo, hala New York’taki Metropolitan Sanat Müzesi‘nde sergilenmeye devam ediyor.