İslâm Coğrafyası / Tacettin Aslan
Kuzeyinde Kırgızistan, doğusunda Doğu Türkistan, güneyinde Afganistan ve batısında Özbekistan’ın yer aldığı ülkenin resmî adı Tacikistan Cumhuriyeti’dir. Ülkenin resmî dili Tacikçe’dir fakat Sovyetler Birliği geçmişi sebebiyle Rusça da halk arasında kullanılan bir dildir. Tacikistan, Orta Asya’nın yüzölçümü bakımından en küçük ülkesi konumundadır. Yaklaşık %90’ı dağlık olan ülkenin başkenti Duşanbe’dir.
Tarihi
İslâmiyet öncesi devirlerde zaman zaman Türk, zaman zaman Yunan ve Çin hakimiyetine giren bugünkü Tacikistan toprakları Hulefâ-yi Râşidîn devrinin hemen akabinde, Hz. Muaviye döneminde İslâm ile müşerref oldu. Bu tarihten itibaren bölge nüfusu müslümanlaşmaya başladı. Abbasiler devrinde müslümanlaşma hızı oldukça arttı. Bölgenin valileri İranlılardan seçildiği için zaman içerisinde bu topraklar üzerinde Fars kültürü oldukça etkili oldu. Nitekim Kaşgarlı Mahmud bölgenin artık bir “Acem mülkü” olduğunu kaydetmiştir. Bugün hâlâ Tacikistan toprakları üzerinde Fars kültürü hâkimdir ve Tacikçe, Farsça ile oldukça benzerdir.
819 tarihinde kurulan ve başkenti Buhara olan Samani Devleti zamanında bölgede edebi ve ticari ilerlemeler kaydedildi. Halifeye oldukça bağlı olan Samani devletinin kurucusu Nasr bin Ahmed’in vefatından kısa bir süre sonra Samani Devleti yıkıldı ve bu topraklar sırasıyla Karahanlılar, Gazneliler, Hârizmşahlar, Selçuklular, Karahıtaylar, Gurlular, Moğollar, Timurlular, Şeybânîler, Türkistan hanlıkları ve kısa bir dönem İran’ın egemenliği altında kaldı.
…
Yazının devamı Genç Okur’un Mart 2019 sayısında…