Avasküler Nekroz Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi Nelerdir?
Osteonekroz veya aseptik nekroz olarak da adlandırılan bu hastalık, kan akışının azalması nedeniyle kemik hücrelerinin ölümüdür. Ağrıya ve kemik bölgelerinin çökmesine yol açabilir. Kemiklerin bu çöküşü, yakındaki eklemlerin, çoğunlukla kalça ve dizlerin dejeneratif artritine (osteoartrit olarak da adlandırılır) yol açabilir. Daha az etkilenen bölgeler omuzlar, eller ve ayaklardır. Aşağıda daha fazla bilgi bulabilirsiniz.
Avasküler nekroz nedir?
Osteonekroz olarak da bilinen avasküler nekroz, kan akışının eksikliği nedeniyle kemik dokusunun ölümüdür. Kemikte küçük kırılmalara ve kemiğin nihai çökmesine yol açabilir.
Kırık bir kemik veya çıkık eklem, kemiğin bir bölümüne kan akışını kesebilir. Avasküler nekroz ayrıca yüksek doz steroid ilaçlarının uzun süreli kullanımı ve aşırı alkol alımı ile de ilişkilidir.
Bu durumdan herkes etkilenebilir, ancak en çok 30 ila 50 yaş arasındaki insanlarda görülür.
Avasküler nekroz neden olur?
Avasküler nekroz, bir kemiğe kan akışı kesildiğinde veya azaldığında ortaya çıkar. Kan akışının azalması aşağıdakilerden kaynaklanabilir:
- Eklem veya kemik travması: Yerinden çıkmış bir eklem gibi bir yaralanma, yakındaki kan damarlarına zarar verebilir. Radyasyon içeren kanser tedavileri de kemiği zayıflatabilir ve kan damarlarına zarar verebilir.
- Kan damarlarında yağ birikintileri: Yağ (lipitler) küçük kan damarlarını bloke ederek kemikleri besleyen kan akışını azaltabilir.
- Bazı hastalıklar: Orak hücre anemisi ve Gaucher hastalığı gibi tıbbi durumlar da kemiğe kan akışının azalmasına neden olabilir.
Avasküler nekrozu olan kişilerin yaklaşık yüzde 25’i için, kesintili kan akışının nedeni bilinmemektedir.
Kimler risk altındadır?
Avasküler nekroz gelişimi için risk faktörleri şunları içerir:
- Travma: Kalça çıkığı veya kırığı gibi yaralanmalar, yakındaki kan damarlarına zarar verebilir ve kemiklere kan akışını azaltabilir.
- Steroid kullanımı: Prednizon gibi yüksek doz kortikosteroidlerin kullanımı, avasküler nekrozun yaygın bir nedenidir. Nedeni bilinmese de bir hipotez, kortikosteroidlerin kandaki lipid seviyelerini artırarak kan akışını azaltabileceğidir.
- Aşırı alkol kullanımı: Birkaç yıl boyunca günde birkaç alkollü içecek tüketmek de kan damarlarında yağ birikmesine neden olabilir.
- Bisfosfonat kullanımı: Kemik yoğunluğunu arttırmak için ilaçların uzun süreli kullanımı, çenenin osteonekrozunun gelişmesine katkıda bulunabilir. Bu nadir komplikasyon, multipl miyelom ve metastatik meme kanseri gibi kanserler için ilaç kullanan insanlarda ortaya çıkabilir.
- Bazı tıbbi tedaviler: Kanser için radyasyon tedavisi kemiği zayıflatabilir. Organ nakli, özellikle böbrek nakli de avasküler nekroz ile ilişkilidir.
Avasküler nekroz ile ilişkili tıbbi durumlar ise şunları içerir:
Avasküler nekroz belirtileri nelerdir?
Birçok insanın avasküler nekrozun erken evrelerinde hiçbir semptomu yoktur. Durum kötüleştikçe, etkilenen eklem sadece üzerine ağırlık verildiğinde acıyabilir. Sonunda, uzanırken bile acı hissedilebilir hale gelir.
Ağrı hafif veya şiddetli olabilir ve genellikle yavaş yavaş gelişir. Kalçanın avasküler nekrozu ile ilişkili ağrısı kasık, uyluk veya kalçaya odaklanabilir. Kalçanın yanı sıra, etkilenmesi muhtemel alanlar omuz, diz, el ve ayaktır.
Bazı insanlar her iki tarafta da avasküler nekroz geliştirir – her iki kalçada veya her iki dizde olduğu gibi.
Ne zaman doktora görünmeli?
Herhangi bir eklemde kalıcı ağrı varsa doktora danışılmalıdır. Kırık bir kemik veya çıkık bir eklem olduğundan şüphe duyuluyorsa da derhal doktora görünülmelidir.
Avasküler nekroz nasıl teşhis edilir?
Fizik muayene sırasında doktor muhtemelen eklemlerin etrafına baskı yaparak hassasiyeti kontrol edecektir. Doktor ayrıca hareket aralığının azalıp azalmadığını görmek için eklemleri çeşitli pozisyonlarda hareket ettirebilir.
Görüntüleme testleri
Birçok bozukluk eklem ağrısına neden olabilir. Görüntüleme testleri ağrının kaynağını tespit etmeye yardımcı olabilir. Seçenekler şunları içerir:
- X-ışınları (röntgen): Röntgenler avasküler nekrozun sonraki aşamalarında ortaya çıkan kemik değişikliklerini ortaya çıkarabilirler. Durumun erken aşamalarında, röntgen genellikle normal görünür.
- Manyetik rezonans görüntüleme ve bilgisayarlı tomografi taraması: Bu testler, avasküler nekrozu gösterebilecek erken kemik değişikliklerini gösterebilen ayrıntılı görüntüler üretir.
- Kemik taraması: Damara az miktarda radyoaktif madde enjekte edilir. Bu izleyici, kemiklerin yaralanan veya iyileşen kısımlarına gider ve görüntüleme plakasında parlak lekeler olarak görünür.
Avasküler nekroz nasıl tedavi edilir?
Avasküler nekroz tedavisinde amaç daha fazla kemik kaybını önlemektir.
İlaçlar ve terapi
Avasküler nekrozun erken evrelerinde, ilaçlar ve bazı terapi seçenekleri ile semptomlar hafifletilebilir. Doktor şunları önerebilir:
- Steroid olmayan antienflamatuar ilaçlar: İbuprofen veya naproksen sodyum gibi ilaçlar avasküler nekroz ile ilişkili ağrıyı hafifletmeye yardımcı olabilir.
- Osteoporoz ilaçları: Alendronat gibi kemik erimesi ilaçları avasküler nekrozun ilerlemesini yavaşlatabilir.
- Kolesterol düşürücü ilaçlar: Kandaki kolesterol ve yağ miktarını azaltmak, avasküler nekroza neden olabilecek damar tıkanıklıklarını önlemeye yardımcı olabilir.
- Kan incelticiler: Bir pıhtılaşma bozukluğu varsa, kemikleri besleyen damarlardaki pıhtıları önlemek için warfarin gibi kan incelticiler önerilebilir.
- Dinlenme: Etkilenen kemiğin ağırlığını ve stresini azaltmak hasarı yavaşlatabilir. Birkaç ay boyunca fiziksel aktiviteyi kısıtlamak veya koltuk değneği kullanmak gerekebilir.
- Egzersizler: Bir fizyoterapist, eklemdeki hareket aralığını korumaya veya geliştirmeye yardımcı olmak için egzersizler öğretebilir.
- Elektriksel stimülasyon: Elektrik akımları, vücudu hasarlı kemiğin yerine yeni kemik büyümeye teşvik edebilir. Elektrik stimülasyonu ameliyat sırasında kullanılabilir ve doğrudan hasarlı bölgeye uygulanabilir veya cildinize bağlı elektrotlar ile uygulanabilir.
Unutmayın, hangi ilacı ne şekilde alacağınıza doktorunuz karar verecektir.
Cerrahi ve diğer prosedürler
Çoğu insan avasküler nekroz oldukça ilerleyene kadar semptom geliştirmediğinden, doktor ameliyat önerebilir. Seçenekler şunları içerir:
- Çekirdek dekompresyon: Cerrah kemiğin iç tabakasının bir kısmını çıkarır. Ağrıyı azaltmanın yanı sıra, kemikteki fazladan boşluk sağlıklı kemik dokusu ve yeni kan damarlarının üretimini uyarır.
- Kemik nakli (greft): Bu prosedür, avasküler nekrozdan etkilenen kemik alanını güçlendirmeye yardımcı olabilir. Greft, vücudun başka bir kısmından alınan sağlıklı kemiğin bir bölümüdür.
- Kemik yeniden şekillendirme (osteotomi): Ağırlığı hasarlı kemikten kaydırmaya yardımcı olmak için ağırlık taşıyan bir eklemin üstünde veya altında bir kama kemiği çıkarılır ve ağırlık yönlendirilir.
- Eklem değiştirme: Hastalıklı kemik çöktüyse veya diğer tedaviler yardımcı olmuyorsa, eklemin hasarlı parçalarını plastik veya metal parçalarla değiştirmek için ameliyat gerekebilir.
- Rejeneratif ilaç tedavisi: Kemik iliği aspiratı ve konsantrasyonu, kalçanın erken evre avasküler nekrozu için uygun olabilecek daha yeni bir prosedürdür. Kök hücreler kemik iliğinden toplanır. Ameliyat sırasında ölü kalça kemiği çekirdeği çıkarılır ve yerine kök hücreler yerleştirilir, bu da potansiyel olarak yeni kemiğin büyümesine izin verir.
Avasküler nekroz önlenebilir mi?
Avasküler nekroz riskini azaltmak ve genel sağlığı iyileştirmek için şunlar yapılabilir:
- Alkolü sınırlamak: Ağır alkol içmek, avasküler nekroz gelişimi için en önemli risk faktörlerinden biridir.
- Kolesterol seviyesini düşük tutmak: Küçük yağ parçaları, kemiklere kan akışını engelleyen en yaygın maddedir.
- Steroid kullanımını izlemek: Streoid kullanımı ilgili kişinin doktoru tarafından izlenilmelidir. Steroid ile ilişkili kemik hasarı, tekrarlanan yüksek doz steroid kürleriyle daha da kötüleşir.
- Sigara içmemek: Sigara içmek önemli derecede riski azaltır.
Avasküler nekroz komplikasyonları
Tedavi edilmeyen avasküler nekroz zamanla kötüleşir. Sonunda, kemik çökebilir. Ayrıca kemiğin pürüzsüz şeklini kaybetmesine ve potansiyel olarak ciddi artrite yol açmasına neden olur.
Kaynak:
Not: Konu hakkında ilgili videoyu aşağıdan izleyebilirsiniz: