Eserin Yazarı: Ahmet Hamdı Tanpınar
Eserin Türü: Roman
Yapıt dört bölümdür, her bölüm romanın belli başlı dört kahramanından birinin adını taşır: İhsan, Nuran, Suat, Mümtaz.
Eserin merkezinde Mümtaz vardır. Öteki kişiler Mümtaz’ın çevresindedir. Mümtaz, amcasının oğlu ve ağabey dediği İhsan’ın yanına gelmeden önce, çocukluğunu Anadolu da geçirmiştir. Babası, Rumlar tarafından öldürüldükten sonra annesiyle bulunduktan yerden ayrılırlar.
Mümtaz daha sonra annesini kaybeder. Bu şekilde, hayatını büyük ölçüde etkileyen ölüm olgusuyla tekrar karşılaşır. Annesinin ölümünün tesirinin babasının ölümünden farkı, Mümtaz’ın tabiatla keşfettiği hayatla ölüm olgusunu aynı anda yaşamasıdır.
Mümtaz, İstanbul’a gelerek amcasının oğlu İhsan’ın yanına yerleşir. İhsan, Galatasaray Lisesi’nde tarih öğretmenliği yapmaktadır. İhsan ve Macide Mümtaz’ın yetişmesinde büyük rol oynar. Özellikle İhsan, onun hem babası hem de hocası olmuştur. Mümtaz ulaştığı kültür seviyesinde İhsan’dan büyük ölçüde etkilenmiştir.
Galatasaray Lisesi’ni bitirdikten sonra Edebiyat Fakûltesi’ne giren Mümtaz, eski kültürün kıymetleriyle burada tanışır. Ancak bunların Mümtaz için kıymeti, bugünün ölçüleriyle değerlendirilir. Mümtaz Edebiyat Fakültesi’ni bitirir ve fakültede asistan olarak kalır. Aynı zamanda şairdir.
Romanın birinci bölümünde olaylar, bir “gün” içinde geçer: Mümtaz, hasta İhsan’ın tedavisi ve evle ilgili işlerle uğraşmış, akşama doğru da bir yıldır sevdiği Nuran’ın boşanmış olduğu kocası Fahir’le barıştığını, onunla tekrar evlenip İzmir’e gideceğini öğrenmiştir.
İkinci ve üçüncü bölümlerde geriye dönüşle. Mümtaz, Nuran ve Suat (Nuran’ın fakülteden arkadaşı) arasında daha önce geçmiş ve Suat’ın kendini asmasıyla sona eren üçlü aşk maceraları anlatılır.
Mümtaz’ın Nuran’a olan aşkı, onun hayatında önemli değişikliklere sebep olur. Onun için Nuran’ın aşkı bir din gibidir.
Mümtaz, Şeyh Galib’in hayatı üzerine yazacağı bir romanda kendini ve aşkını da anlatmayı tasarlar; fakat düşüncesi gerçekleşmez. Nuran’ı seven Suat, onun Mümtaz ile evlenme hazırlığına girdiğini görünce, intihar eder. Bu olay evliliğin gerçekleşmemesine neden olur.
Dördüncü bölümde, hastalığı ağırlaşmış olan İhsan için ilaç bulmaya çalışan Mümtaz, eczane dönüşü Suat’ın hayaliyle karşılaşır. Bunun üzerine ruhsal bir sarsıntı geçirerek düşer.
Yüzü kan içinde eve gelir ve merdiven başına yığılır. Bu sırada radyo. İkinci Dünya Savaşı’nm başladığını haber vermektedir.
Sonuç olarak yeni bir aydın tipi olan Mümtaz, eser içinde sürekli huzuru arar ve insanın huzurunun kendi özünde olduğu gerçeğini kavrar. Bir aydın tipi olarak Mümtaz’ın, toplumun yaşadığı kültür çatışmasını kendi içinde, değerlerinde çözüp huzura erişeceğini anlaması önemlidir. Yazarın roman içinde vermek istediği mesaj da budur.