Bebeklerde Ek Gıdaya Geçiş Dönemi
Çocukların bebeklik dönemindeki büyüme, yaşamın diğer dönemlerine göre en hızlıdır. Bu dönemdeki günlük enerji ve besin öğeleri gereksinimleri de yaşamın diğer dönemlerine göre daha yüksektir. Ayrıca yaşam boyu doğru beslenme alışkanlıklarının kazanılması ve erişkin dönemdeki sağlığın korunması açısından da ek gıdaya geçiş dönemi önemlidir.Yaşamın ilk 6 ayı bebekler sadece anne sütü ile beslenmelidir. Altıncı aydan sonra anne sütü tek başına bebeğin özellikle demir, çinko, A vitamini ve enerji gereksinimini karşılamada yetersiz kalır. Bu nedenle anne sütüne ilave olarak bazı besinlerin verilmesi gerekir. Ek gıda döneminde anne sütü temel besindir. Bebeğe verilen ilave besinler anne sütünü destekler ve tamamlar.
Ek gıdalar ideal olarak 6. ayına gelen sağlıklı, gelişimi normal olan her çocukta başlanmalıdır. Ek gıdalara başlanabilmesi için bebeğin sindirim ve boşaltım sistemlerinin gelişmiş ve nörolojik gelişiminin tamamlanmış olması gerekir.
Ek Gıda Döneminde Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Ek gıda olarak enerji ve besin değeri yüksek, temiz ve güvenli, evde bulunan, yerel olarak bulunması, satın alınması ve hazırlanması kolay besinler verilmelidir.
- Ek gıdalara 6. ayda bir tatlı kaşığı miktarı ile başlanmalı, giderek miktarı ve tolere ettikçe çeşidi artırılmalıdır.
- Altı-12 aylık dönemde bebek her istediğinde emzirilmeye devam edilmeli, anne sütü alıyorsa günde 3 kez, almıyorsa 6 kez ek gıda verilmelidir.
- Öğünlerini kendi başına tüketmesine izin verilmelidir. Ayrıca ek gıdayı verirken kaşık yada bardakla besleme yöntemi kullanılmalı, asla biberon kullanılmamalıdır.
- Hazırlanan ek gıdalar, buzdolabında tutulmalı, aksi halde 2 saat içinde tüketilmelidir.
- Yeterli ve dengeli beslenmenin en iyi göstergesi vücut ağırlık kazanımı ve boy uzamasıdır. Bebeğin vücut ağırlık kazanımı, büyüme eğrileri ile izlenmelidir.
- Annelerin yavaş ve sabırla beslemesi, onları yemeleri için teşvik etmesi ama onları zorlamaması gerektiği unutulmamalıdır.
Ek gıda miktarı ne kadar olmalı?
Ek gıda miktarı farklılık göstermektedir. Bebekler doygunluğunu hissederler. Bu hissiyatı zorlayıcı besleme, aşırı derecede kısıtlayıcı besleme veya genel beslenme ortamı gibi etkenlerden etkilenebilir. Beslenme sırasında başını çeviren bebekler genellikle doymuştur ve beslemenin bitmesini istiyordur.. Zorlama besleme şeklinin uzun vadede obezite ve/veya yeme isteksizliği riskini arttıracağını unutmayın.
Ne kadar sıklıkla yeni gıdaları denemeliyim?
Bebeklik sürecinde çeşitli yiyecekler denenmelidir. Farklı yiyeceklerle tanışmak çeşitli tat ve yapılar hakkında deneyim kazanılmasına yardımcı olur. Bir seferde birden fazla ek gıdaya başlanılmamalı, yeni besin birkaç gün sonra denenmelidir. Eğer denen besinin lezzetini beğenmediyse ya da ishal, kusma oluştuysa kısa bir süre beklenildikten sonra tekrar denenmelidir.
Kendilerini besleme konusunda bebeklere yeterli özgürlüğü ya da kontrolü sağlamayan aileler genelde bebekleri yemeden soğutur ve güvensizlik hissi uyandırır. Besin reddi ve gelişim geriliği genellikle bu negatif besleme ortamından kaynaklanır.
Hangi gıdaları verebilirim?
Yoğurt: Ek gıda döneminde ilk besin olarak verilebilir. Bebeğe başlanan ilk ek gıdanın yoğurt olması, bağırsak florasının düzenlenmesi açısından da önem taşımaktadır.
Meyve: 6. ayından sonra meyve suyu, sonrasında da meyve püresi şeklinde verilmelidir. Bebeklerde ilk başlanacak meyve elma ve şeftali olmalıdır. Turunçgiller bebekte gaz şikâyetlerine veya alerjiye neden olabileceği için 8-9. aylardan sonra verilmelidir. Meyve suyu ya da püresine kesinlikle şeker eklenmemelidir.
Sebze: Çok sayıda vitamin, mineral, antioksidan ve posa içeren sebzeler, meyvelerde olduğu gibi bebeklere 6. ayından sonra sebze suyu, sonrasında sebze çorbası, püresi şeklinde verilebilir. Sebze suyu, çorbası, püresi olabildiğince taze olarak hazırlanmalı ve bekletilmeden bebeğe yedirilmelidir.
Yumurta: Yumurta kaliteli protein nedeniyle besin değeri zengindir. Yumurta sarısının özellikle demirden zengin olması bebeğin 6. aylarda boşalmaya başlayan demir depolarının desteklenmesi açısından önemlidir. Altıncı aydan itibaren yumurta sarısı, az miktarlarda (¼) başlanmalı ve bir hafta süresince her gün daha sonra miktarlar arttırılarak, dördüncü haftada tam yumurta sarısına geçilmelidir. Yumurta beyazı ise bazı hassas bebeklerde alerjiye neden olabilir. Bu yüzden 9-12. aylarda başlanması daha güvenlidir.
Kuru baklagiller: Bebeklere 7.-8. aylardan sonra mercimek çorbası şeklinde başlanıp; 9-12. aylarda nohut, fasulye gibi baklagiller sebze pürelerine ezilmiş halde eklenerek denenir. İlk başlandığında haşlanıp kabuğu ayrıldıktan sonra tüketilen kuru baklagiller daha sonra doğal şekliyle verilebilir.
Peynir: Pastörize sütten yapılmış ve tuzsuz olması koşuluyla, bebeğe 6. ayda küçük miktarlarda verilebilir.
Etler: Etin lifli yapısından dolayı bebekler tarafından tüketilmesini zordur. Bu nedenle et diğer ek gıdaların içinde, 6. aydan sonra kıyma şeklinde ya da küçük parçalara ayrılmış şekilde kullanılabilir. Tavuk etinin daha çok demirden zengin olan but kısımları tercih edilerek et yerine kullanılabilir.
Tahıllar: Tarhana çorbası, yayla çorbası ve pirinç-bulgur eklenmiş sebze çorbaları, bebeğe 6. aydan itibaren verilebilir. 7.-8. aylarda mercimekli-kıymalı farklı şekillerde zenginleştirilmiş çorbalar daha koyu kıvamlarda verilebilir. Bebek ev yemeklerine ve taneli besinlere alıştığında ise tahıllar, az miktarlarda pilav-makarna şeklinde verilebilir.