Günlerdir büyük merakla beklenen Etiyopya Havayolları’nın Boeing 737MAX kazasının ön raporu açıklandı. MCAS olarak adlandırılan sistem arızasının pilotların aldıkları eğitimle müdahale etmesine rağmen devre dışı bırakılamadığına dikkat çeken ön rapor, olaya müdahil olan Amerikan NTSB yani Ulusal Ulaştırma Emniyet Dairesi tarafından da ‘tatmin edici’ bulundu.
Etiyopya Havayolları’na ait Boeing 737MAX-8 uçağı, 7 bin feet irtifadaki Adis Ababa’dan havalanırken aslında hersey normaldı. Toplam 2,5 dakika süren uçuş Etiyopya topraklarında sona erdiğinde kokpit uçağın yeniden kontrolünü sağlayamamıştı. Kokpitte hem süratsiz kalındığında pilotu uyaran ‘stick shaker’ yani lövyeyi titreten sistem, hem de ‘over speed’ yani hız aşım uyarısı birlikte gelmişti.
ÖN RAPOR
Kaptan pilot 8 bin saat uçuş tecrübesine sahipti. 29 yaşındaydı. İkinci pilot ise Aralık 2018’de 737 tip eğitimi almıştı. Boeing 737MAX’lerde kaptanın 103, ikinci pilotun ise 56 saati bulunuyordu.
Kalkışla birlikte uçak 15,5 derecelik açı ile irtifa alıyordu. Uçağın pistten kesilmesinin sonrasında sol tarafta bulunan Hücum Açısı İndikatörü (AOA-Angle of Attack) bin anda 74,5 dereceye ulaşıldığı bilgisini vermişti. Sağ taraf yani ikinci pilotun yer ardığı yerde ise AOA sadece 15,3 dereceydi. Yani doğru gösteriyordu.
MCAS DEVREDE
Devreye MCAS Yani Manevra Özelliklerini Artırma Sistemi girdi. Uçağın süratsiz kalacağını zanneden sistem önce pilotu uyarmak için ‘stick shaker’ yani lövyeyi sallamaya başlamıştı. Bu sırada motorlar tırmanma konumunda olduğu için yüzde 94’lük güç veriyordu.
Uçak yükselmeye çalışırken kokpit sürekli ikaz sesleriyle dolmaya başlamıştı. Kaptan Pilot, ikinci pilota teknik sorun yaşadıklarını ve pist doğrultusunda uçağı tutmaya çalıştıklarını hava trafik kontrol merkezine söylemesi istedi. Ancak her iki pilotun önündeki sürat saatleri farkı giderek artıyordu.
Flaplar toplandı. Ancak bu sefer devreye MCAS girdi. 9 saniye boyunca 737MAX’in süratsiz kaldığını zanneden MCAS, uçağın burnunu aşağıya doğru bastırıyordu. Önce 2,5 birim trim sarıldı.
TRİMİ DURDURAMADILAR
Elektrik trim sistemini devre dışı bırakmak için iki pilot da uğraşıyordu. Ancak uçağa hakim olamıyorlardı. MCAS’in çalışma prensibine göre 9 saniye sonrasında sistem 5 saniye bekleyecek, arkasından tekrar uçağın burnunu aşağıya bastıracaktı.
Saran trim sonrasında dalış açısı 40 dereceye ulaşmıştı. Boeing 737MAX’in sürati 458 knot’a kadar yükseldi. Çarpma anında bu veri 500 knot olarak ölçülecekti.
İki pilot ellerinden geleni yapmalarına rağmen uçağın kontrolünü tekrar elde edememişti.
ANA RAPOR BEKLENİYOR
Kazayla ilgili olarak ana rapor için çalışmalar devam ediyor. Etiyopya Kaza Araştırma Ekipleri tarafından hazırlanan raporun arkasından Boeing de bir açıklama yaptı:
Kazada hayatını kaybedenlerin ailelerine ve sevdiklerine baş sağlığı dileklerini ileten Boeing Ticari Uçaklar Başkanı ve CEO’su Kevin McAllister, “Yoğun çaba ve çalışmalarından ötürü Etiyopya Kaza Soruşturma Bürosu’na teşekkür ederiz. Söz konusu kazaya yol açan sebeplerin anlaşılması, uçuş güvenliğini sağlamak açısından büyük önem taşımaktadır. Etiyopya Kaza Soruşturma Bürosu’nun ön raporunu dikkatle inceleyerek uçaklarımızın güvenliğini sağlamak için gerekli her türlü adımı atacağız.” değerlendirmesinde bulundu.