Somon balığı, dünyanın en çok tercih edilen balıklarından biridir. Sadece Amerika’da yılda 245 bin ton Somon balığı, tüketilmektedir. Ancak bunların sadece %30’u doğal ortamında avlanmışdır. Geri kalanı somon çiftliklerinde üretilmektedir. Peki nasıl yapıyorlar?
İskoçya’nın dağlık bölgelerinin derinliklerindeki Logeri somon çiftliğine gidiyoruz. Ağlardan ve havuzdan oluşan adada yetmiş bin genç somon yetişmektedir. Onların yetiştirilmesi Gregor garand’ın görevi fakat bunun için sorunun oldukça karmaşık olan doğal yaşam döngüsündeki her aşamanın bir benzerini oluşturmak zorunda.
Somon balığı, yumurtaları nehir yatağının tabanına yayılıyor ve yumurtalar burada çatlıyorlar, bir buçuk yıl boyunca balık taze ve serin sularda yaşamak ister. Çakıllı nehir yatağının karanlık ve soğuk ortamını yaratmak için somunlar hayatlarının ilk altı haftasında soğuk ve karanlık sularda tutulur. Bir kaç hafta sonunda beslenmeye başlarlar ve balık tanklarına yerleştirilirler. Bu aşamada yavru olarak adlandırılırlar ve hızla büyümeye başlarlar. Her iki haftada ölçüleri iki katına çıkar. Beslenerek geçen birkaç hafta sonra yavrular gözetimde loş derenin serin sularına getirilirler.
Kuluçka dan bize getirilen balıklar, henüz yavru ve çok küçük türler, bundan sonra ortalama bir hızla üzerlerinde bir işaret gibi duran küçük parmak izi gibi şekiller oluşana kadar büyürler.
Her somon kafesi on beş metrekare büyüklüğünde ve dört buçuk metre derinliğinde dir. İçerdeki balıklar on iki aylık olduklarında dramatik bir dönüşüme uğramaya başlarlar.
Kış boyunca ve ilkbaharın başlarında balık gümüş rengine dönüşmeye başlar ve spot balık haline gelirler. Bu da onların deniz ortamına hazır olduklarını gösterir.
İşin zor kısmı yetiştikleri anı yakalayabilmek. Eğer Gregor ve ekibi bunu kaçırırsa bir yıl daha balıkları yerinden çıkartamaz. Bu sebeple balıkların kuyruk işaretlerinin değişimini dikkatlice takip eder.
Somon balığı, üzerindeki parmak izi şekillerini kaybetmeye ve gümüşi bir renk almaya başlamıştır, neredeyse Somon balığı, diyebiliriz.
Vahşi ortamda olsaydı Gregor’un bu boyuttaki somonu doğanın en büyük maceralarından birine doğru yola çıkabilecek aşamaya gelmişti. Nehirden aşağıya yüzecek ve buradan yetişkin bir balığa dönüşümünü tamamlayacağı yere, okyanusa gidecekti. Sorun bu balıkların serbestçe yüzmesine müsaade edilirse devasa bir yatırımın boşa harcanmış olacağı, bu sebeble genç Somon balığı, büyük bir tankere bindirilir.
Seyahat boyunca suyun tuz oranı hafifçe yükselir, birkaç saat sonra da Somon balığı, hazır durumdadır. Atlantik Okyanusu’na 30 kilometre mesafeli İskoçya’nın en büyük deniz suyu körfezi, en önemlisi de içinde tuzlu suyu barındırması. 30 bin adet somon balığı 14 büyük havuzda yaşıyor, burada 5 kiloya kadar büyüyorlar 30 bin balığı beslemek oldukça zor. Devasa ve aç somon balığı sürüsü haftada yirmi beş tona kadar özel olarak üretilmiş yemlerden tüketirler ve bu miktardaki yemi, bir gölün ve bilinmeyenin ortasında bulmak da belirli bir çaba gerektirir.
Somon balığı, çiftliğinde hava basınçlı borular kullanılır. Otomatik besleme makinesi yemleri yüksek basınç yardımıyla borulardan geçirir. Bir seferde bir kilogram balık yemi, borular vasıtasıyla ana karadan balıkların yaşadıkları alana kadar sevk edilir. Her balık günde yaklaşık 30 yem topu yer. On altı aydan sonra somunlar tamamen büyümüş ve hasat edilmeye hazır hale gelirler.
Somon balığı, ağlarını yerinde tutabilmek için iki buçuk ton ağırlığındaki beton bloklar havuzun alt köşelerine yerleştirirler. Beş kilogramlık on binlerce balığı yakalamak kolay değildir. Bu nedenle yirmi bin balık taşıma kapasitesine sahip iyi bir tekne kullanıyorlar. Bu balık çiftçileri için normal tarımdaki biçerdöver lere karşılık gelen yanıttır.
Somon balığı, işleme tesisleri buradan deniz yoluyla yedi saatlik mesafede, ancak ölü balık çabuk bozulur. İyi bir seyahat ortamı yaratarak bütün bir yolculuk boyunca somon balığının hayatta kalmasını sağlamak sorunu çözecektir. Buradaki ustalık somunları iskeleye, onlara zarar vermeden getirebilmektir. Operasyonun ilk aşaması balığı havuzun kenarına getirmektir.
Somon balıklarını gemiye alırken ağların şamandıralarını geminin köşelerine doğru çekerler ve dev su hortumu havuzun tuzlu suyunu ve balıkları büyük yudumlar halinde içine çekerek gemiye taşır.
Eğer sadece su akışı yaratan bir pompa kullanılmış olsaydı, bu değerli balıklara zarar verebilirdi. Tekne pompalama gücü yerine yerçekimini kullanıyor. Her biri yarım milyon litre kapasiteli iki tank su seviyesinin altında bulunuyor. Böylece su hortumdan aşağıya doğal bir şekilde akıyor. Bu hassas su akışı Somon balık, larının zarar görmemesini sağlar. Tamamen yüklü tekneye yaklaşık 400 bin sterlin değerinde yükle seyahat eder. Bu, İskoç Simon’un dünya çevresindeki balık marketlerine yapacağı seyahatin daha başlangıcıdır…
Somon Balığı Faydaları? Somon balığı nasıl yetiştirilir? Somon Rengi nedir?