

|(Eymi Vaynhauz) ve Koyun Atlatma|
|Fatih Turplu|


Yaklaşık bir haftadır her televizyon kanalında ve aşağı yukarı her gazetede İngiliz Şarkıcı (Eymi Vaynhauz)’un ölümü ile ilgili haberleri görüyorum. Londra’nın kuzeyindeki evinde ölü bulunan (Eymi)’nin bu kadar haber değeri olabilmesindeki ana fail acaba ne idi?
Hayatını araştırdım. İlk öğrendiğim şey, diğer öğreneceklerimin hevesini kırdı maalesef; yirmi yedi yaşındaki güzel(!) sanatçı (şarkıcı) meğer Yahudi imiş…
Libya’dan ve Suriye’den; ekonomik krizden ve Filistin’den; kendi memleketimizin sosyal ve siyasî meselelerinden daha önemli olup bunların önüne geçen ve medya tarafından değer biçilen, alkol ve uyuşturucu bağımlısı, bu psikopat kadının, gözümüzün içine bakıla bakıla bir “melek” diye sunulması sıradan bir hadise midir? Yahut fevkalade teşhislere gebe bir sosyolojik vak’a mıdır, bilemem.
Bildiğim ve asıl bahsetmek istediğim ise şu: 828 yıldır düzenlenen ve bu yıl şap hastalığı sebebi ile iptal edilen “koyun atlatma” âdetimiz.
Denizli’nin Çal ilçesine bağlı Aşağı Seyyid Köyü’nde gerçekleştirilen bu âdetimizin pek güzel ve aynı zamanda oldukça hazin bir hikâyesi var.
Efsaneye göre bu oyun şöyle çıkmıştır:
Karakoyunlu aşiretinden bir çoban, Çal yöresine yerleşen Oğuz beylerinin birine çoban durmuş. Çoban ile beyin kızı birbirlerine aşık olur. Yörede çok sevilen çoban, bey kızını ister; ancak bey vermez. Bölgedeki diğer beyler, kızını çobana vermesi için beye baskı yaparlar. Bey bunun üzerine çok ağır bir şart koşar. Çobana der ki, "Koyunlarına üç gün boyunca tuz yedireceksin ve Büyük Menderes Nehri'nden su içirmeden karşıdan karşıya geçireceksin!” Çoban, koyunlara üç gün tuz verir ve karşıdan karşıya geçirir. Koyunlar sudan geçer geçmez susuzluktan ölür. Ne var ki bey kızını yine vermez. Çoban kara koyunu ile aşık olduğu kıza ağıt yakar. Bu ağıta dayanamayan kız hastalanır. Kızının hastalandığına dayanamayan bey, çobanı yöreden uzaklaştırmak için adamlarına baskı yaptırır. Bey’in adamları ahıra girip çobanı bağlar. Ahırdan kaçan kara koyun kızın evine gidip boynuzlarıyla kapısını açar. Kız tehlikeyi anlar ve çobanın kardeşlerine haber verir. Çoban kurtulur. Bey kızını yine de vermez. Kız bir süre sonra ölür. Çoban, ömrünü dağlarda kaval çalarak geçirir. Sevdiği kıza ve çok sevdiği kara koyununa türküler ve ağıtlar yakar.
Hikâyesi böyle… Koyun atlatma oyununa gelince:
Bu oyunda (âdette) koyunlara tuz yedirilir ve ardından sürünün, çobanla beraber suyu durmaksızın geçmesi istenir.
Çoban sürüsüyle su kenarına gelir ve önce kendisi suya atlar, ardından bir sene boyunca eğittiği sürü lideri olan kınalı koyun peşinden atlar ve sürü peşinden gelir.
Eğer çoban suya atladığında sürü peşinden gelmiyorsa bu, çobanın sürüsüne hâkim olamadığın göstergesidir.
Oyunda sürünün en kısa sürede nehri geçmesi, çobanın peşinden ayrılmaması, çobanın kıyafeti, koyunların durumu ve tüyleri, sürü lideri koyunun süsü esastır.
Bu âdetimiz ile alâkalı TRT televizyonunun “Anadolu’da Zaman” isimli belgeselinde bir bölüm var yayınlandı.
Yahudi (Eymi)’nin ölmesi beni hiç alâkadar etmiyor; bu sene şap hastalığı sebebiyle iptal edilen “koyun atlatma” yı acaba seneye kim kazanacak bunu çok merak ediyorum…
Aylık Dergisi 83. Sayı
|Etiketler: (Eymi, Vaynhauz), ve, Koyun, Atlatma,|