GÜMÜŞHANE
Doğu Karadeniz Bölgesi’nde yer alan, Türkiye’nin bir ilidir. Doğuda Bayburt, batıda Giresun, kuzeyde Trabzon ve güneyde Erzincan ile komşudur.
Antik Çağ’da Yunanca, Gümüş kenti anlamına gelen Argyropolis (Yunanca: Αργυρούπολης. αργύρος argyros “gümüş” (polis) kent). Günümüzde Yunanistan’da Atina’nın güneyinde] ve Girit’t aynı isimli kentler bulunmaktadır.
Başka bir teze göre Kanuni Sultan Süleyman’ın İran seferine giderken yolda ilimize rastladığı ve gümüş madenlerinin bol olduğu gerekçesiyle Gümüşhane adını verdiği söylenmektedir.
TARİHİ
Deniz seviyesinden 1150 m yükseklikte, Harşit Çayı’nın oluşturduğu dar bir vadide kurulan Gümüşhane, işletilmesi oldukça eski dönemlere kadar giden gümüş yataklarının varlığı ve tarihi İpekyolu’nun üzerinde bulunması sebebiyle tarih boyunca önemli bir merkez olma özelliği taşımıştır.
Gümüşhane şehrinin ne zaman kurulduğu konusunda kesin bir bilgi olmamakla birlikte, Canca adıyla bilinen ve bugünkü şehrin kuzeybatısında bulunan mahallenin olduğu yerde kurulduğu, daha sonra da bugünkü yerleşim yerine taşındığı düşünülmektedir. Seyahatname’de, Büyük İskender’in hâkimlerinden Philikos tarafından gümüş madenleri bulunduktan sonra eski Canca Kalesi’nin onarım gördüğü ve şehrin öneminin arttığı belirtilmektedir. Şehir ardından Roma İmparatorluğu’nun ve Bizans İmparatorluğu’nun da hâkimiyetinde girmiştir. Bizans döneminde, işletilen gümüş madenleri sebebiyle şehre “gümüş şehri” anlamında Argyropolis adı verilmiştir. VII. yüzyılın sonunda bölgeye Müslüman Araplar’ın akınlarının ulaşmasının ardında şehir Müslümanların hâkimiyetine girmiştir. Şehir daha sonraları, 1473 yılında Fatih Sultan Mehmet’in Otlukbeli Savaşı’nda Akkoyunlular’ı yenmesiyle birlikte Osmanlı toprağı olmuştur. Osmanlı döneminde de gümüş yataklarının işletilmesine devam edilmiş, Osmanlı İmparatorluğu gümüş sikkelerini burada bastırmıştır.
GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ
Gümüşhane Üniversitesi kuruluşundan itibaren sürekli olarak büyümeye başlamış, buna bağlı olarak yeni Fakülteler, Yükseokullar ve Meslek Yüksekokulları ile bölümleri açılmıştır. Kurulduğu günden itibaren bünyesine eklenen İlahiyat Fakültesi, Edebiyat Fakültesi, Turizm İşletmeciliği ve Otelcilik Yüksekokulu (Yukarıda açıklandığı üzere daha sonra fakülteye dönüştürüldü), Beden Eğitim ve Spor Yüksekokulu, Kelkit Sağlık HMYO, İrfan Can Köse MYO, Kürtün MYO, Torul MYO, Sürekli Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi, Organik Tarım Uygulama ve Araştırma Merkezi, Merkezi Araştırma Labaratuvarı Uygulama ve Araştırma Merkezi, Tıbbi Bitkiler Geleneksel İlaçlar Uygulama ve Araştırma Merkezi, Eğitim Teknolojileri Uygulama ve Araştırma Merkezi, Ahmet Ziyaüddin Gümüşhanevi Araştırma Enstitüsü ile birlikte Gümüşhane Üniversitesi halen 3 Enstitüsü, 6 Fakültesi, 2 Yüksekokulu, 8 Meslek Yüksokulu ve 5 Araştırma ve Uygulama Merkezi ile büyümesini hızlı bir şekilde sürdürmektedir
KÜLTÜR VE TURİZM
TOMARA ŞELALESİ
Gümüşhane il merkezine 130 km uzaklıkta bulunan Tomara Şelalesi, Şiran ilçesine bağlı Seydibaba Köyü sınırları içerisindedir. Kırk ayrı yerden çıkan su kaynağıyla beslenen Tomara Şelalesi, 25 m yükseklikten su yatağına dökülmektedir.
GÜMÜŞHANE KONAKLARI
Gümüşhane Konakları, Gümüşhane mimarisinin en ilgi çekici unsurlarındandır. Sanatsal yapısında, doğa şartlarının yanı sıra inanç, örf, adet gibi sosyal yaşamın etkilerini barındırmaktadır.
Mahalli taş, kerpiç ve ahşap malzemeler kullanılarak yapılan konaklar, iki ve üç katlı olarak geniş bir bahçe üzerinde inşa edilmiştir.
SANTA HARABELERİ
Gümüşhane il merkezine 72 km uzaklıkta yer alan Santa Harabeleri, merkez ilçe Dumanlı Köyü sınırları içerisinde bulunmaktadır.
Rumlar tarafından 17. yüzyılda kurulan Santa’nın dini, kültürel ve ticari açıdan önemli bir yerleşim olduğu bilinmektedir. Santa’nın her mahallesinde, taştan inşa edilmiş tek katlı evler, kiliseler ve çeşmeler yer almaktadır
SATALA (SADAK) ANTİK KENTİ
Gümüşhane il merkezine 99 km uzaklıkta bulunan Satala (Sadak) Antik Kenti, Kelkit ilçesi Sadak Köyü sınırları içerisindedir. Antik Kent, Roma İmparatorluğu’nun doğudaki en büyük karargâhı olmakla birlikte, 15. Lejyon’un karargâh kurduğu bir yerdir. Askeri geçiş güzergâhında bulunması sebebiyle stratejik bir öneme sahip olan Satala, Roma İmparatorluğu’nun Fırat Nehri’ni korumak için kurduğu bir karakoldur.
Tarihte Makedon, Asur, Roma ve Bizans gibi medeniyetlerin hâkimiyetine girmiş olan Satala’ya su getirmek için, 15. yüzyılda 47 gözlü su kemeri de inşa edilmiştir. Ancak günümüzde su kemerinden sadece iki göz ayakta kalabilmiştir.
SARIÇİÇEK KÖY ODALARI
İl merkezine 38 km uzaklıkta bulunan Sarıçiçek Köy Odaları, köy sakinlerinden Hacı Ömer Ağa tarafından 1870’li yıllarda yaptırılmıştır. Türk geleneği ile yerleşik geleneğin yanında mahalli unsurların da işlemelerine yansıdığı köy odalarında, işlemeler ve dekorlar çivisiz bir teknikle monte edilmiştir.
KARACA MAĞARASI
İl merkezine 17 km mesafede bulunan Karaca Mağarası, denizden 1550 m yükseklikte yer almaktadır. Karaca Mağarasının giriş noktası ile en son noktası arasında 105 m mesafe bulunmaktadır. Sahip olduğu doğal klima özelliğindeki havasıyla ziyaretçilerine, özellikle de astımlı ziyaretçilerine rahat bir atmosfer sunan mağara, sağlık turizmi açısından da önemli bir yere sahiptir.
LİMNİ GÖLÜ
Torul ilçesine bağlı Zigana Köyü sınırları içerisinde yer alan Limni Gölü, il merkezine 45 km uzaklıktadır. 2004 yılında Orman ve Su İşleri Bakanlığı tarafından -A- tipi mesire yeri statüsüne alınmış olan saha, piknik ve kamp amaçlı kullanıma uygundur. Otopark, büfe, wc, kamelya ve piknik ocağı gibi sosyal donatıların da bulunduğu alanda hakim olarak sarıçam ve ladin ağaçları görülmektedir.
ARTABEL GÖLLERİ TABİAT PARKI
İki ayrı jeolojik zamanda oluşan volkanik aktiviteye bağlı formasyonlarla kaplı olan Artabel Gölleri Tabiat Parkı, il merkezine 80 km mesafede bulunmaktadır. Artabel Gölleri Tabiat Parkı toplamda 18 adet krater gölünden oluşmaktadır. Göllerin çevreleri flora ve fauna yönünden zengin olmakla birlikte, peyzaj değerleri açısından da önemli bir yere sahiptir.
İKLİM VE BİTKİ ÖRTÜSÜ
Gümüşhâne’nin iklimi, kara iklimi ile Doğu Karadeniz iklimi arasında bir geçiş husûsiyeti gösterir.Kuzeydeki dağlar soğuk ve nemli kuzey rüzgârlarını engeller. Doğu Karadeniz havzasında kalan bölgelerde iklim nemli ve ılıktır. Kelkit bölgesinde kışlar soğuk, yazlar kurak ve Harşit Vâdisine göre daha sıcak geçer. Yağışlar kışın ve ilkbaharda daha çoktur. Senelik yağış miktarı 435 milimetredir.
KAYNAK