Mehmet Yeşilbaş
Bu çalışma, yerel yönetim birliklerinin en yaygını olan köylere hizmet götürme birliklerini ele almaktadır. Adı geçen birlikler tarafından 2005 yılından bu yana kırsal altyapı çalışmalarına ilişkin yürütülmekte olan KÖYDES projesi de çalışmanın bir diğer temel konusunu oluşturmaktadır. Ülkemiz kırsal kalkınma deneyimleri, Cumhuriyetten günümüze kadar yapılmış kırsal kalkınma çalışmaları ve özellikle kalkınma planlarında kırsal kalkınma yaklaşımları ele alınmıştır.
Bu deneyimler paralelinde KÖYDES projesi ve köylere hizmet götürme birlikleri ele alınarak kırsal altyapı çalışmalarına ilişkin model olabilme potansiyeli tartışılmıştır. 5355 sayılı yasal düzenlemeden sonra birliklerde, harcamaların kamusal alım-satım prosedürlerinin dışına çıkarılması, ihale mevzuatı ve Sayıştay denetiminin by-pass edilmesi, YPK kararları ile birlik amaçlarına aykırı düzenlemelerin getirilmesi, il genel meclisi üyelerinin sisteme entegre edilmesi gibi önemli amaçsal sapmalar meydana gelmiştir. KÖYDES projesi, sayısal veriler açısından başarılı gibi gözükse de kamuoyunda ve literatürde siyasallaşma çabaları ve rant sağlama iddiaları sürekli dillendirilmiştir. Özellikle birliklerle hiçbir şekilde organik bağı olmayana il genel meclisi üyelerinin sisteme entegre edilerek, karar organlarının bir parçası haline getirilmesi, dolayısıyla ihale komisyon üyeleri olmaları, birliklerin satın alma prosedürlerinin ihale mevzuatı dışına çıkarıldığı da dikkate alındığında önemli bir sapma olarak dikkat çekmektedir. Siyasal kişiliklerin birlik karar organlarına dâhil edilmesinin yanı sıra, mülki idare amirlerinin doğal başkan olarak atanmaları gibi hususlar, birliklerin demokratik niteliğini azaltmış ve bu kuruluşları yerel özerklikten uzaklaştırmıştır. Yapılan alan araştırmasında da katılımcıların, bu konulara ilişin yaklaşımlarında önemli farklılıkların olduğu görülmüştür.