Dünyaya gelen her birey belirli özellikler ile gelmektedir. Doğuştan gelen bu özellikler çevreninde etkisiyle birlikte ortaya çıkar, gelişir ve sonuç verir. Buradan hareketle yetenekler ve zeka doğuştan gelen ancak çevreninde etkisiyle geliştirilen özelliklerdir.
Bazı bireyler, doğuştan, belirgin derecede ortalama zekanın üzerinde bir bilişsel yetenek ve zeka ile doğmaktadır. Üstün zeka kavramının tanımlanması her kaynakta farklılık göstermektedir. Kısaca tanımı ise; spesifik alanlarda ya da genel bilişsel yetilerde üstün yeteneklere sahip olunması şeklinde ifade edilebilir. Üstün zekalı çocuklar her zaman aynı alanda yüksek seviyede yetenek göstermeyebilir. Örneğin; fen bilimleri alanında yüksek başarı gösterirken, matematik alanında aynı seviyede başarı gösteremeyebilir. Üstün zekalı bireyler genel olarak, yaratıcı, sanatsal ve bilişsel becerileri yüksek, liderlik özelliği olan ve akademik olarak başarı yakalayan bireylerdir. Üstün zekalı çocuklar da genel olarak güçlü bir hafıza, geniş kelime dağarcığı, herhangi bir konuya olan merak, yaratıcılık ve muhakeme yapma becerisi gözlenmektedir. Bunun yanında, sorgulayıcı ve mükemmeliyetçi bir yapıya sahiplerdir.
Üstün Zekalı Çocuklar ve Arkadaşlık
Her üstün zekalı çocuklar kendi yaşıtı normal zekaya sahip bir çocukla iletişim kurup devam ettirmek konusunda başarılı olamayabilir. Bunun nedeni, motivasyon seviyeleri, ilgi alanları, bireysel yapısı ve kelime dağarcığı açısından yaşıtlarına göre çok daha farklıdır. Kendilerinden yaşça daha büyük ya da yetişkin bireylerle vakit geçirmekten daha çok hoşlanabilirler.
Üstün zekalı çocukların arkadaş beklentileri kendi yaşıtlarına göre değişiklik gösterebilmektedir. Normal zekaya sahip çocuklar genellikle kendileriyle oyun oynayan çocukları arkadaş seçerken, üstün zekaya sahip çocuklar karşılıklı arkadaşlık geliştirme eğiliminde olmaktadır. Bu arkadaşlığı oluşturması için kendinden yaşça büyük çocukları tercih etmektedir ya da yalnız kalmayı tercih etmektedirler. Üstün zekalı çocuklar fazla mükemmeliyetçi ve yüksek muhakeme gücüne sahip oldukları için, kendini tercih eden normal zekalı çocuklara da yüksek standartlar koyabilmektedir. Ebeveynler de bu durumla karşılaştıklarında ne yapmaları gerektiğini bilemez ve çocuklarının öğretmenlerine çeşitli baskılar uygulayabilmektedir.
Üstün Zekalı Çocukların Diğer Çocuklardan İzole Edilmesi Şart Mıdır?
Üstün zekalı çocukların her biri, birbirinden farklı özellikte olabilmekte ve bu farklılık aslında normal bir durumdur. Üstün zekaya sahip çocuklar diğer çocuklardan ayrı tutulmamalıdır. Üstün zekalı bireyler yaşıtlarından ayrı olarak birer yetişkin gibi büyütülmemelidir.
Üstün zekaya sahip çocuklardaki farklılıkları sevmek, kabul etmek ve çocuğa uygun ortamı tespit edip o ortamda büyümesini sağlamak gerekmektedir. Aynı öğrenme bozukluğu ve zeka geriliği olan çocuklar için uygulanan eğitim modelleri gibi üstün zekalı çocuklar için de özel eğitim modelleri uygulanmalıdır. Eğitim programlarının içeriği, çocuğun seviyesine göre çeşitlendirilip, yaratıcılıklarını ortaya çıkarıp devam ettirebilmeleri için yönlendirmeye yönelik olmalıdır. Bu eğitim modeli uygulanırken diğer çocuklardan ayrı tutulmamalıdır. Bir yetişkin gibi davranılmamalıdır.
Üstün zekaya sahip çocuklar genel olarak belli bir alana ilgi duymaktadır ve bütün dikkatlerini bu alana yoğunlaştırırlar. Bu durum karşısında onların ilgilendikleri alanlara saygı duyulmalı, çocuk ilgi alanına yoğunlaşırken aynı zamanda kendi akran ve sosyal çevresiyle birlikte olmalıdır. Bunu yaparken de farklı ilgi alanları da olabileceğini, başka aktivitelerden de keyif alabileceğini göstererek, bir alana bağlı kalmadan başka alanlarla da ilgilenebileceği gösterilmelidir. Üstün zekalı çocuklar genel olarak ilgilendikleri alanlara fazlaca odaklandıkları için yaşıtlarından, sosyal ilişkilerinden ve eğlenebilecekleri diğer aktivitelerden uzak kalmaktadırlar. Bunun sonucunda ilerleyen yaşlarda üstün zekalı çocuklarda ruhsal gelişim aksama meydana gelmesine neden olmaktadır.