Eğitim teknolojilerinin öğrenme ortamlarının tasarımına ve geliştirilmesine katkısı çok fazla olmaktadır. Mektupla öğrenme sürecinden çevrimi öğrenme ortamlarına uzanan süreçte eğitim ve iletişim teknolojilerindeki gelişmeler yakından takip edilmektedir. Kurumlar kullanıcılarına, müşterilerine ya da öğrencilerine zaman-mekan bağımlılığı olmadan kaliteli ve etkili öğretim ortamlarını çevrimiçi ortamlardan sunabilmektedir.
Özellikle öğrenme ortamlarının altyapılarının oluşturulmasında kurumlar tarafından yüksek maliyetlere katlanılması ve altyapı dönüşümleri yapılması gerekebilir. Burada en önemli adım ihtiyaçların doğru belirlenmesidir. İnternet hayatımızın vazgeçilmez bir parçası olması ve tüm iletişim süreçlerimizi etkilemesi nedeniyle bireylerin bulunduğu ortamda internete bağlı cihazı ile ders materyaline erişimi mümkündür. Günümüzde, öğrenenler evindeki internete bağlı televizyondan Youtube sosyal medya ağına bağlanarak ders materyaline erişebildiği gibi bir sanal sınıf ortamına sesli ve görüntülü olarak katılabilir. Öğrenme sürecinde altyapı olarak farklı yönetim sistemleri kullanılabilir. Bunlar; Öğrenme Yönetim Sistemleri, İçerik Yönetim Sistemleri, Öğrenme Portalları, Sanal Sınıf Ortamları gibi sundukları özelliklere göre isimlendirilmektedir. Bu sistemler sundukları araçlar, bileşenler, kullanıcı türleri, değerlendirme, analiz, etkileşim ve iletişim imkanlarına göre sınıflandırılmaktadır.
Gelecekte kullanıcı deneyimlerinin dikkate alındığı, hızlı internet ağına kolaylıkla erişebilen kullanıcıların öğrenme ihtiyaçlarını karşılayacak, akıllı bireyselleştirilmiş öğrenme yönetim sistemlerinin kullanılması beklenmektedir. Günümüzde internet kullanıcısının deneyimleri ve ihtiyaçlarını analiz eden ve büyük verileri işleyebilen yazılımlar bulunmaktadır. Gelecekte kişilerin öğrenme stillerine göre desenlenmiş bir arayüzde kişilerin geçmiş bilgi ve deneyimlerini de göz önünde bulundurarak içerik aktarımı ve değerlendirmesi yapacak sistemlerin temeli atılmaktadır. Öğrenme ihtiyacının sürekli olması yaşam boyu öğrenme sürecinde hep yol gösteren bir kılavuz olarak kullanılabilecektir.
Öğrenme Yönetim Sistemleri (ÖYS) eğitim-öğretim kurumları tarafından yüzyüze eğitim, açık ve uzaktan öğrenme ve bireysel gelişim için yani yaşam boyu öğrenme sürecinde kullanılmaktadır. Bir ban- kanın personelini eğitmek için kullanılabildiği gibi kitlesel açık çevrimiçi kurslarda da kullanılabilir.
Bu ünitemizde Öğrenme Yönetim Sistemleri konusuna giriş yapacağız. Diğer sistemlerden farklılıkları, kullanılan araçlar ve genel özellikleri, bulut internet teknolojilerinin kullanımı, günümüzdeki örneklere değinilecek.
EĞİTİM TEKNOLOJİLERİ VE ÇEVRİMİÇİ ÖĞRENME ORTAMLARI
Daha verimli ve etkili öğrenme ortamları suna- bilmeyi hedefleyen kurumlar teknolojiyi kullanarak kendi öğretim sistemlerine entegre etmektedirler. Eğitim teknolojileri için farklı tanımlar yapılmıştır. Alkan’a (1995) göre eğitim teknolojisi, eğitimle ilgili kuramların etkin ve olumlu biçimde uygulamaya dönüştürülmesi için personel, araç-gereç, süreç ve yöntemlerden oluşmuş bir sistemler bütünüdür. Bu anlamda eğitim teknolojisi; öğrenme ve öğretmeyi en iyi biçimde planlayıp gerçekleştirmek ve gerekli değerlendirmeyi yapmak amacıyla öğretme-öğrenme süreçlerine sistematik bir yaklaşımdır. Eğitim teknolojilerinin sunduğu yararlar;
• fırsat eşitliği,
• kitle eğitimi
• bireysel eğitim
• eğitim yaşantılarını zenginleştirme
• yüksek kalite
• ekonomi
• zaman ve mekan sınırını kaldırma
• mevcut beşeri ve maddi kaynaklardan yararlanmayı arttırmak
• yaratıcılık
• birinci kaynaktan bilgi temini
• tekrar üretilebilen ve çoğaltılabilen sistemler
• öğrenme hızını arttırma olarak sıralanabilir.
Eğitim teknolojilerinin kullanımı teknolojideki gelişme ile beraber yol almaktadır. Öğretim alanında ortaya çıkan sorunlara çözüm yine eğitim teknolojileri ile gelmiştir. Örneğin ilk başta kullanılan basılı ders materyali dağıtımı yerini radyo ve televizyon gibi geniş kitlelere rahat ulaşım sağlayan teknolojilere bırakmıştır. Kişisel bilgisayarların kullanımlarının yaygınlaşması ile Bilgisayar Destekli Eğitim kavramı ortaya çıkmıştır.
Etkili, çekici, verimli ve sürekliliği olan bir eğitim ortamı oluşturmak için eğitim teknolojilerini yakından takip etmek ve uygulamak gerekir. Öğrenme Yönetim Sistemleri tamamen öğretim temelli tasarlanmış ortamlardır. Bu nedenle diğer içerik yönetim sistemleri ve sanal sınıf ortamlarından ayrılmaktadır. Adobe Connect yazılımı günümüzde kurumlar tarafından çok tercih edilen bir yönetim sistemidir. Bu sistemin sunduklarına bakıldığında içerik yönetim sistemlerinde ve öğrenme yönetim sistemlerinde yer alan araçları barındırdığı görülmektedir. Fakat tamamen bir öğrenme yönetim sistemi demek yanlış olur. Uzaktan eğitim veren üniversitelerin tercih ettiği bu yazılımda kolay video tabanlı içerik üretebilmek ve yayınlamak mümkün- dür. İçerikleri belli bir takvime göre kayıtlı kullanıcılara eriştirmek ve genel takip raporları almak da mümkün olmaktadır. Lisanslama modelinin kullanışlı olması yani bulut bilişim üzerinden kurumlara anahtar teslim olarak adlandırılan bir yapı teslim etmelerinden dolayı da tercih edilmektedir.
Öğrenme yönetim sistemlerini diğer sistemlerden ayıran belli özellikleri bulunmaktadır. ÖYS’lerin öğrenme çıktılarına göre uygun içerik sunum, takip, yönetim altyapısını sunması beklenir. Sürecin etkin yönetilebilmesi için içerik, kullanıcı ve sistem analizlerinin yapılması, öğrenciye, öğreticiye ve yöneticiye ihtiyaçlara göre sunulması gere- kir. Değerlendirme araçlarının ve sunulan iletişim kanallarının çeşitliliği öğrenme yönetim sistemlerinin daha kullanışlı olmalarını sağlamaktadır. Öğrenme-Öğretme süreçlerinin tasarımlanması, uygulanması, değerlendirilmesi, geliştirilmesi sürecinde ve karşılaşılan sorunların çözümüne yönelik olarak iletişim, öğrenme kuramları, öğrenme ortamı ve öğrenme süreçleri iyi tasarlanmalıdır. Öğrenme ortamlarında iletişim çok önemli bir yere sahiptir. Öğrenci-Öğrenci, Öğrenci-Öğretici, Öğrenci-Ortam ve Öğrenci-İçerik arasındaki iletişimin sağlıklı ve sorunsuz sağlanması gerekir (Clark, 2007).
Şekil 1.1 Öğrenci ve Etkileşim Türleri
Açık ve uzaktan eğitim ortamlarında eğitim teknolojileri yakından takip edilerek örgün eğitim ortamlarına göre daha hızlı uygulanmaktadır. “Mektupla Öğretim” süreci 1728 yılında Boston Gazetesinde Stenografi dersi ile başlamış, yıllar için- de “Radyo ve Televizyon” üzerinden, sonra kişisel bilgisayarların kullanımının yaygınlaşması ile “Bilgisayar Destekli” öğrenme ortamları geliştirilerek kullanılmaya başlanmıştır. Sonrasında internet ile tüm süreç ve ortamlar yeniden tasarlanmış ve internet destekli öğrenme ortamları kısaca “e-Öğrenme” kavramı ile bizi tanıştırmıştır. Çevrimiçi Öğrenme olarak dilimize çevrilen Online Learning günümüzde sık kullanılan kavramlar arasındadır. Çevrimiçi Öğrenmeyi; “İnternet/İntranet(yerel ağ) ya da bir bilgisayar ağı üzerinden, bireyin kendi kendine öğrenmesi ile gerçekleşen, bilgiye ulaşmada zaman, mekan sınırı tanımayan, eş-zamanlı ya da eş- zamansız olarak diğer öğrenenler ve öğretenler ile iletişim kurulan, bilgisayar teknolojisinin sağladığı görsel ve işitsel tepkiler ile etkileşim kurulabilen, sosyo-ekonomik statü engellerini ortadan kaldıran, bireylere yaşam boyu eğitimin üstünlüğünden yararlanma olanağı sağlayan bir öğrenme ortamı” olarak tanımlayabiliriz. Genellikle çevrimiçi öğrenme, e-öğrenme, internet tabanlı öğrenme ifadelerinin aynı anlamlarda kullanıldığı görülmektedir. Açık ve uzaktan öğrenme süreçlerinde öğrenme yönetim sistemlerinin kullanımına ihtiyaç vardır.
Taylor(2001) 5 farklı uzaktan eğitim modeli üzerinde çalışmıştır:
- Yazışma (Correspondence) Modeli
- Çoklu Ortam (Multimedia) Modeli
- Video – Konferans (Telelearning) Modeli
- Esnek Öğrenme (Flexible Learning) Modeli
- Akıllı Esnek Öğrenme (Intelligent Flexible Learning) Modeli
Bu modeller eğitim teknolojilerinin gelişim sürecini özetlemektedir. Son model olan Akıllı Esnek Öğrenme Modelinde internet tabanlı öğrenme yönetim sistemlerinin kullanımı yer almaktadır. Bu model ortaya çıktığında kişisel bilgisayarlarda internetin kullanımı henüz yaygın değildi. Zaman ile büyük verilerin sorgulandığı ve kişiye özel geri bildirimler vererek işlem yapan bilgi işlem sistemleri yaygınlaşmaktadır. Öğrenme yönetim sistemleri de kullanıcısına özel geri bildirimler sunmaya başlamış ve kişiselleştirilmiş öğrenme ortamlarına imkan tanımaktadır. Sanal gerçeklik ve simülasyon kullanımı teknolojinin sağladığı imkanlar ile öğrenme ortamlarında kullanılmaya başlanmıştır. Çevrimiçi öğrenme ortamları geleneksel öğrenme ortamlarında değişimlere neden olmuştur. Tablo 1.1’de iki ortamın karşılaştırılması yer almaktadır (Gülbahar, 2009).
Günümüzde gelişmiş araçlar ve bulut ağ teknolojisini kullanabilen öğrenme yönetim sistemleri çevrimiçi öğrenme ortamlarının alt yapısını oluşturmaktadır. Eş Zamanlı (Senkron) ve Eş Zamansız (Asenkron) olarak iletişim imkanı sunabilen öğrenme yönetim sistemlerinden aynı ya da farklı mekanlarda bulunan öğrenci ve eğitmenler yararlanabilirler. Bundan sonraki ünitelerde öğrenme yönetim sistemlerindeki kullanıcı türleri, sunulan araçlar ve bu araçların iletişim türlerinden detaylı olarak bahsedilecektir.
kaynakça; Anadolu Üniversitesi
Öğrenme Yönetim Sistemleri Kitabı