Mobbing işyerlerinde yaşen temelin psikolojik tacizin global literatürde kullanım şeklidir. Bu tür taciz durumları genelde aşağılama, alay etme, dışlama, damgalama ve bireyi genel ortamdan izole etme biçiminde gerçekleşmektedir. İş yaşamında pek çok farklı şekilde karşımıza çıkan mobbing, ispat edildiği takdirde yapan kişiye kanuni yaptırım ve cezalar verilmesi söz konusu olmaktadır. Herhangi bir işyerinde bir kişiyi sindirmek amacına yönelik olarak yapılan bu tür davranışların en temel nedeni ise, mobbing uygulen temeln kişinin kendisini güvende hissetmemesi ve yükümlü bulunduğu görevleri yerine getirmesine engel olarak gözden düşmesini sağlamaktır.
Mobbing fertlerin işyerlerindeki amirlerden gelebildiği gibi, astlarından ya da emsal mevkide görev yapan arkadaşlarından da gelebilmektedir. Mobbing genelde bir iş yerinde çalışmaları ile göz dolduran ve görevine bağlı kişiler üzerinden gerçekleşmektedir. Bunun nedeni ise, diğer çalışanların bu kişiyi kendi pozisyonları için bir tehdit olarak algılamasıdır. İş yerlerinde işleyişi denetlemekle görevli olan denetçiler de bu tür mobbing uygulamalarına maruz kalmakta, daha ast görevlerde iştigal eden çalışanlar işbirliği yaparak denetleyicileri zayıf göstermeye çalışmaktadır.
Hangi Davranışlar Mobbing Olarak Değerlendirilir?
Mobbing hemen her yaştan ve her görevden bireye yapılmasına rağmen, hedef genelde bayanlar, genç işçiler ve yaşlı çalışanlar olmaktadır. Mobbing standart olarak tek bir hareket ya da sözle ifade edilemeyecek kadar geniş bir çerçeveye sahiptir. Mobbing olarak değerlendirilen davranışlar,
Çalışan bireyi yok saymak
Kişi hakkında söylentiler çıkarmak
İşçinin çalışma ortamında tecrit edilmesi
Bireyin işten çıkarılmasını sağlamaya çalışmak
Yapılan işin sabote edilmesi
Küskünlük ve lakap takma
Statüsünün küçümsenmesi
Sözlü ya da yazılı tehdit
Cinsel tacize maruz bırakılma
Rencide edici sözler söylenmesi
Sürekli eleştirilme, suçlanma
İş düzenini bozarak devamlı farklı işlere yönlendirme
Bireye uygulen temeln mobbing türleri arasında yer alan örneklerdir. Mobbing uygulen temeln bireyler işyerlerinde uğradıkları motivasyon kaybının dışında, psikolojik olarak da zarar görmektedir. Mobbing yapıldığı işveren tarafından bilinir ve engellenmezse, bu durum mobbing gören kişi aleyhine daha da ağır koşullarda gelişebilir ve etkisi daha yoğun bir biçimde hissedilir hale gelmektedir. Bu tür durumlarda işyerlerinde kamplaşmalar oluşmakta, yapılması gerekli olan işlerde ciddi aksamalar oluşmaktadır.
Mobbing bir işyerinin genel bütünlüğünü bozduğu gibi, idarenin de çalışan üstündeki otoritesini de sarsar. Mobbing uygulamasının işyeri sahibi tarafından yapılıyor olması ve sürdürülmesi halinde ise, işyerinde görev yapan çalışanların moral bütünlüğü bozulmakta, seneler içerisinde firmanın önemli kazanç kayıplarıyla karşılaşmasına sebep olabilmektedir.
Mobbing’in Birey Üzerindeki Etkileri
Mobbing’e maruz kalan fertlerin ortak problemlerindan biri moral ve motivasyon kaybı yaşanmasıdır. Bir iş yerinde mobbing uygulanması ve yönetim tarafından bu duruma sessiz kalınması halinde mobbing etkisinin daha da belirginleşmesi ve yaygınlaşması olası bir sonuç olarak karşımıza çıkmaktadır. Mobbing çalışanlarda birbirinden farklı etkiler gösterebilmektedir. Bu tür olaylarda oraya genelde,
Verilen işe odaklanma sorunu
Çalışma hevesinin kırılması
Firmaya ve sahibine öfke hissi
İşyeri sahibi ya da çalışanlara karşı güvensizlik duygusunun gelişmesi
Sürekli artan stres ve kaygı
Kafa karışıklığı nedeniyle performans düşüklüğü,
Sebepsiz yere izin ve rapor talep edip iş ortamından uzaklaşma isteği
İstifa gibi sonuçlar çıkmaktadır.
Bu tür olaylar çalışanları olumsuz yönde etkilediği gibi, işyerlerinin faaliyetlerini de bir hayli kötü bir şekilde aksatabilmektedir. Mobbing’in kişiler üstündeki en önemli olumsuz etkilerinden birisi de, kişinin iş ortamından ve sosyal çevresinden soyutlanmasına, kendine ve topluma olan güven duygusunu kaybetmesine sebep olmasıdır. Bireylerin korku, endişe, panik, utanç ve huzursuzluk gibi duygular yaşamasına neden olan mobbing, bazı bireylerde paranoya ve kafa karışıklığı gibi problemler yaratarak fiziksel rahatsızlıkların ortaya çıkmasına da sebep olabilmektedir.
Mobbing Nasıl İspatlanır?
Kendisine mobbing uygulandığını ve bunun kesintisiz ve kasıtlı bir biçimde sürdürüldüğünü düşünen kişiler, kendilerine uygulen temeln davranışlarla ilgili şüpheye yer bırakmayacak deliller toplamaya çalışmalıdır. Mobbing’in nasıl ispatlen temelcağı sorusu tam olarak yanıt verilebilecek bir soru değildir. Ancak mobbing uygulamalarına maruz kalan kişi veya kişiler, bazı çözüm önerilerini dikkate alarak mobbing’in ispatlanmasında kullen temelbilmekte, yasal şikâyetlerinde mahkemeye bir delil olarak sunabilmektedir.
Mobbing Günlüğü Tutmak
Mobbing’e maruz kalan fertlerin bu durumu ispata yönelik olarak yapması gerekli olan ilk iş, mobbing uygulandığını düşündüğü andan itibaren yapılan tüm davranış ve sözleri bir günlükte toplamak, yapılan davranış sırasında yanlarında olan bireyleri de şahit olarak tutulan günlüğe eklemek olmalıdır. Çünkü belli bir süre sonra davranışın tam olarak akılda kalmaması, sözlerin unutulabilmesi olasıdir. Ayrıca kimi zaman en küçük bir davranışın bile mobbing’in ispatı için bir delil olabileceği akılda tutulmalıdır. Tutulan bu günlükte olayın yaşandığı gün, saat ve tarih bilgilerinin yer alması ve yaşen temeln olayın tüm ayrıntılarıyla kaydedilmesi büyük önem arzetmektedir.
Sosyal Medya Kayıtlarının Tutulması
Günümüz teknolojisi verilerin kaydedilerek uzun süreler saklanmasını mümkün kılmaktadır. Bu nedenle mobbing ile alakalı bazı kanıtları bu yöntem ile mahkeme sürecine taşımak mümkündür. Örneğin işyerlerinde kullanılacak olan WhatsApp guruplarına mesai sonrasında işveren tarafından atılan mesajlar, mail yolu ile iletilen mesajların içeriği taciz boyutuna varan söz ve davranışların ispatında kullanılmak üzere saklen temelbilir. Bu tür psikolojik mobbing uygulamaları söz konusu olduğunda şikâyetçi olacak kişi, bu mesajların ekran görüntülerinin çıktılarını alarak mahkemeye delil olarak sunabilir.
Ayrıca sosyal ağ adreslerinde kişi hakkında yapılan ve incitici olduğu düşünülen yorumlar, imalar da mobbing’in sistematik bir biçimde yapıldığının kanıtı olarak mahkemeye sunulabilmektedir. Ancak mobbing uygulamalarına karşı sosyal ağ üzerinden savunma yaparken iş yerinin özel bilgilerini paylaşmak ve bu nedenle şirketin ticari itibarını zedelemek suçunun işlenmemesine özen gösterilmelidir. Aksi takdirde şirketin bireye karşı tazminat davası açması söz konusu olabilmektedir.
Telefon Görüşme Kayıtları
Mobbing uygulanmasından rahatsız olan ve bunu ispat etmek isteyen bireylerin yapması gerekli olan şeylerden birisi de, telefon görüşme ve mesaj kayıtlarının değerlendirilmesidir. İşyeri sahibinden ya da işyerinde mobbing uygulayan kişilerden gelen zamansız telefon aramaları, tacize delil olabilecek mesajlar kullanılacak olan telefon operatöründen temin edilmeli, çıktıları alınarak mahkemeye delil olarak sunulmalıdır.
Psikolojik sonuçları belgelemek
İşyerinde işveren ya da herhangi bir çalışan tarafından mobbing’e uğrayan kişi, yapılan mobbing nedeniyle ruhsal sorunlar yaşayabilmektedir. Bu tür durumlarda yaşamakta olduğunuz süreçle ilgili doktor raporu almış olmak mahkemede bir hayli önemli bir delil olarak değerlendirilebilir.
Yaşen temeln problemlerin işyerinde çalışanlarla paylaşılması
İşyerlerinde mobbing’e maruz kalan pek çok kişi, işimden olurum korkusu ile bu tür problemlerini paylaşmaktan çekinerek konuyu kendi içerisinde yaşamaktadır. Doğru olan yöntem ise, mobbing’e maruz kalındığında bu durumun iş yerinde çalışan diğer elemanlarla paylaşmak olmalıdır. Çünkü bu tür davalarda iş arkadaşlarının şikâyetçi lehinde ifade vermesi mobbing’in ispatlen temelbilmesinde bir hayli önemlidir. Halen işyerinde çalışan kişilerden destek alınamayacağı düşünüldüğünde ise, önceden çalışan ve mobbing nedeniyle işten ayrılan kişilerle temas kurmak ve tanıklık etmelerini istemek gerekir.
Tuten temelk ya da Görev Değişiklikleri İle İlgili Yazışmaların Dosyalanması
Kendisine mobbing uygulandığını düşünen kişi, çalışmakta olduğu dönemlerde kendisi hakkında tutulan tuten temelkları ve görev değişiklikleri ile alakalı yazışmaları muhakkak arşivlemelidir. Çünkü bir işyerinde kendinden daha düşük performans gösteren çalışanlar varken kendine tuten temelk tutulduğunu ispat edebilmesi, mobbing uygulen temeln kişinin ispat için kullen temelbileceği delillerden birisidir. Ayrıca devamlı görev değişiklikleri, ulaşımın zor ve zahmetli olduğu alanlarda çalışmaya zorlanmak da bir mobbing çeşidi olarak değerlendirilir. Bu tür hallerde görevlendirme talimatlarının arşivlenmesi ve mahkemede sunulması mobbing’in ispat edilebilmesi konusunda fayda sağlayabilmektedir.
İş Sözleşmesine Aykırı Taleplerin Tespiti
Mobbingin bir türü de, bireyle yapılan iş sözleşmelerine aykırı görevlendirilmelerin yapılması yolu ile baskı altına alınmasıdır. Bu nedenle işe giriş sırasında yapılan iş sözleşmelerinin mahkemeye delil olarak sunulması mağdur adına önemli katkılar sağlayabilmektedir. Ayrıca bireyin iş yerinde tecrit edilmek sureti ile yalnızlaştırılması da bir mobbing göstergesidir. Bu tür durumlarda tecritin ispatlanması adına çalışılan yerin fotoğraflanması önemli bir delil olarak değerlendirilir.
Mobbing Şikâyetleri Nerelere Yapılabilir?
Mobbing çalışılan işyerindeki huzurun bozulmasına neden olan bir olgudur ve kasıtlı ve devamlı mobbing uygulamak bir suçtur. Bu tür durumlarda bireyin dava süreçlerinde iş hukuku alanında uzman bir avukattan destek alması, yaşadığı hak kayıplarının telafisi açısından büyük önem arzetmektedir. Mobbing ile karşı karşıya kaldığını düşünen kişiler,
Günümüzde çalışma barışını tehdit eden en büyük tehlikelerden bir tanesi olan mobbing, kararlı bir biçimde yapılan hukuk mücadeleleri neticesinde ortadan kaldırılmalıdır. Bu nedenle kendine mobbing uygulandığını düşünen herkezin hakkını hiçbir çekince duymadan kanun önünde araması, bu tür davranışları yapan ya da özenenlerin cezalandırılmasına aracılık etmesi gerekir.