Takiyüddin
- Kişilik : Bilim adamı, matematikçi, astrolog
- Doğum : 14 Haziran 1526
- Ölüm : 1585 - İstanbul
16. yüzyılda yetişen en önemli bilginlerden biri olan Takiyüddin ibn Maruf, Şam’da dünyaya geldi. Din üzerine eğitimini Şam ve Kahire’de tamamladıktan sonra müderrislik ve kadılık görevlerini icra etti, kadılık görevi ardından ise Mısır Kadısı Abdülkerim Efendi ile Abdülkerim Efendi’nin babası Kutbeddin Efendi’nin teşvikleriyle ilerleyen yaşına rağmen matematik ve astronomi gibi akli bilimlere merak sardı. Kutbeddin Efendi, elinde bulunan rasat aletlerini ve dedesi Ali Kuşçu'ya ve Gıyasüddin Cemşid el-Kaşl'ye ait matematik ve astronomi kitaplarını Takiyüddin'e verdi ve onun bu alanlarda gelişmesine önemli katkıda bulundu.
Takiyüddin, sadece matematik, astronomi ve optik sahalarına yapmış olduğu katkılarla değil, aynı zamanda İstanbul'da kurmuş olduğu rasathaneyle de Türk bilim tarihinde seçkin bir yere sahip oldu. Dönemin en gelişmiş rasat aletleriyle donatılmış olan bu rasathanede takriben beş yıl süreyle yaptığı araştırmalar sonucunda hazırlamış olduğu astronomi cetvelleri hayret verici bilimsel yenilikler içermektedir. Astronomide oluşturduğu hesaplar kuşkusuz iyi bir matematik bilgisi gerektiriyordu. Bu açıdan bakıldığında Takiyüddin, trigonometri alanında yaptığı çalışmalarla meşhurdur. Farkı disiplinlere olan eğilimi, onu komple bir bilim adamı yapmıştır.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Hüseyin Gazi Topdemir, Takiyyüddin er- Rasid, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2010, cilt.39, sf.446
Remzi Demir, Takiyüddin İbn Maruf’un Ondalık Kesirleri, Trigonometri ve Astronomiye Uyarlanması, 1999, cilt.11, sf.403-404
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Thales
Antik Yunan’ın dünyaya armağan ettiği önemli filozoflar arasında bulunan Thales, matematik, felsefe, astronomi gibi önemli alanlarda dönemine ve geleceğe ışık tutan önemli bir filozoftu. Filozof kişiliğinin yanı sıra az bilinen yönüyle bir tüccar ve zeytinyağı üreticisiydi. Sık sık Milet’le ticari ilişkiler içinde bulunan Mısır’a gidiyordu. Üzerinde durulan güçlü ihtimale göre Babil’e de gitmiş ve burada güneş tutulmasını önceden tahmin etmeyi mümkün kılan Babil Astronomisi’ni öğrenmişti. Asıl tarihe adını yazdırdığı felsefik görüşlerini yayma adına Milet’e döndüğünde bir felsefe okulu kurdu. Bu okul aralarında Anaximander ve Anaximenes’in bulunduğu çok önemli düşünürleri yetiştirdi. Bilimsel ve felsefik çalışmalarının yanı sıra krallara askeri danışmanlık da yapan Thales, 60 yaşlarındayken, söylendiğine göre bir jimnastik gösterisini izlerken vefat etti.
-
Sırçalı Medrese
İçindeki sırlı tuğla ve çini süslemelerden dolayı Sırçalı Medrese olarak tanınan yapı kurucusundan dolayı Muslihiyye Medresesi adıyla da anılır. Ana eyvandaki çini kitâbede ustasının mimar Muhammed b. Muhammed et-Tûsî olduğu belirtildi. Açık avlulu medreseler tipindeki yapı iki katlı ve iki eyvanlı olup doğu-batı doğrultusunda dikdörtgen bir plana sahipti. Medresenin doğu cephesinde dışa taşkın eyvan benzeri bir taç kapı yer adlı. Kenger başlıklı sütunçelere dayanan taç kapı kemeriyle dikdörtgen dış çerçeve arasındaki bölüm bitki ve geometrik motiflerle süslendi. Kapalı yıldız formlarıyla rûmî ve palmetlerden oluşan bu süslemeler Anadolu Selçuklu taş işçiliğinin zengin örneklerindendir. Basık kemerli giriş kapısı üzerinde nesih harflerle yazılan yedi satırlık tarih kitâbesi bulunur. Tonozdaki sırlı tuğlayla işlenmiş satrançlı kûfî yazılar, çinili usta kitâbesi ve pencere üstlerindeki örgülü kûfî kitâbeler yanında eyvan kemerini iki kuşak halinde dolaşan nesih âyet kitâbeleri, kıvrık dal, rûmî ve palmet motifli zemin dolgularıyla medresenin en görkemli süslemeleridir.
-
Edward Jenner
Geliştirdiği çiçek aşısıyla tıp tarihinde önemli bir yer edinen Edward Jenner Berkeley’de dünyaya geldi. On üç yaşında bir cerrahın yanında başladığı çıraklığını yirmi bir yaşına kadar sürdürerek top ve cerrahi alanında tecrübe kazandı. Edindiği bu tecrübelerin ardından Londra’ya giderek dönemin ünlü anatomi bilgini olan John Hunter’ın öğrencisi olan Jenner, daha sonra ise asistanı oldu. 1773 yılında Berkeley’e dönerek yaşamının sonuna kadar bu şehirde hekimlik yapan ve ilgi duyduğu doğa bilimi araştırmalarını da bir yandan sürdüren Jenner, 1813 yılında Oxford Üniversitesi’nin onur doktorasıyla ödüllendirildi ve Royal Society üyeliğine seçildi.
-
Ahmet Rasim
Ahmet Rasim, Türk, gazeteci, yazar, tarihçi ve milletvekilidir.Meşrutiyet ve Cumhuriyet Dönemi edebiyatımıza katkıları olmuş ve eserleri geniş kitlelere ulaşmıştır.Farklı türlerde birçok eser veren Ahmet Rasim elli yıla yakın yazı hayatı ile yaşamının büyük bir bölümünü edebiyata adamıştır.Tanınmasında fıkra türünde verdiği eserler ve üzerinde durduğu ayrıntılar etkili olmuştur.Aile eşrafında da sanatla alakalı önemli şahsiyetler vardır ve bunlardan birisi meşhur bestekâr olan dedesi Osman Nihat Akındır.
-
Pehlivan İbrahim Paşa
Rumeli ayanlarından, Rus savaşlarında gösterdiği başarılarından dolayı Baba Paşa lakabıyla ünlenen kumandan Pehlivan İbrahim Paşa, Bozok’ta dünyaya geldi. İlk gençlik dönemlerine kadar memleketinde yaşayan İbrahim Paşa, gençlik yıllarında güreş tuttuğu için “Pehlivan” lakabıyla anılmaktadır. Askeri bilgilerini Rumeli ayanlarının hizmetinde bulunması ve gönüllü olarak katıldığı cephelerde bulunması vesilesiyle edinen İbrahim Paşa, 1787-1788 Osmanlı Rus-Avusturya savaşlarına gönüllü olarak katıldı. 1798-1806 yılları arasında Rumeli’deki önemli asiler ve ayanlarla mücadele ederek bunların içinde yer edinmeye çalıştı ve Tirsinikli İsmail Ağa’nın önde gelen adamlarının arasına katıldı. Bu süreçte Hassa silahşorluğu ve kapıcıbaşılık unvanlarını elde etti. Yılıkoğlu’nun elinden alınan Deliorman ve Dobruca bölgelerinin ayanı oldu. 1806’da başlayan Rus sabaşı esnasında stratejik öneme sahip İsmail Kalesi’ni savunan İbrahim Paşa, verdiği mücadeleyle övgülere mazhar oldu ve halk arasında “Pehlivan Ağababa” olarak şöhret buldu.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun