Uykusuzluk kimi insanlar için oldukça rahatsız edici bir süreç olabiliyor. Ancak ne kadar süre uykusuz kalınabilir? Beyin uykusuzluğa ne kadar dayanır? İşte 1963 yılının Aralık ayında ABD’de iki idadi öğrencisi tam da bunu öğrenmek için, o dönem Vietnam savaşı kadar gazetelerde yer tutan bu deneyi başlattılar. Tecrübe 8 Ocak 1964’te sona erdiğinde 17 yaşındaki Randy Gardner 11 gün 25 dakika uyanık kalmayı başarmıştı.
Türk Ilim İnsanının Yönetimindeki Ekip Saç Büyüklüğündeki İğneyle Beyin Enjeksiyonu Yaptı
Ne kadar uyanık kalınabileceğini kendileri üzerinde tecrübe fikrini, fen bilgisi dersinde bir proje için idadi öğrencisi Bruce McAllister ortaya atmış ve arkadaşı Randy ile bu işe girişmişti. O dönem en uzun süre uyanık kalma rekoru, Honolulu’dan birine aitti ve bu şahıs 260 saat, yani neredeyse 11 gün uyanık kalmayı başarmıştı. Uykusuzluğun bilişsel beceriler üzerindeki etkisini basketbol oyunu üzerinde gözlemeyi amaçlıyorlardı. Kura sonucunda Randy’nin uyumaması, Bruce’un da gözlem yapması kararlaştırılmıştı.
Deneyle ilgili mahalli gazetede çıkan havadis, bilgi, salık üzerine, Stranford Üniversitesi’nde uyku üzerine araştırma yapan William Dement de olaya iç oldu. Bu gelişme Randy’nin ailesini biraz rahatlatmıştı. Şimdilerde Profesör olan Dement, 1964’te uyku konusundaki araştırmalar üzerine yeni başlamış, genç bir araştırmacıydı. Dement, o günlerle ilgili olarak; “Belki de uyku konusunda araştırma yapan tek insandım. Randy’nin ailesi bu deneyin ona ziyan vermesinden korkuyordu. Uzun süre uykusuz kalmanın ölüme yol açıp açmayacağı sorusu tartışılıyordu” diyor.
Kedilerin 15 gün boyunca uyutulmadığı bir deneyde hayvanlar sonunda ölmüş, uykusuzluğun mu yoksa stres veya kimyasal maddelerin mi asıl sebep olduğu konusunda tartışmalar gündeme gelmişti. Dement, deneye katıldığında Randy hala canlılığını koruyordu. Ama günler geçtikçe üzerinde yapılan deneyler beklenmedik sonuçlar ortaya çıkardı. Tat, ıtır ve işitme duyuları teste tabi tutulmuş, bir süre sonra bilişsel ve duyumsal becerilerinin etkilendiği görülmüştü. Randy bazı kokulara tahammül edemez hale gelmi, ama belki de çok çok pratik yapmasının sonucu olarak, daha iyi basketbol oynamaya başlamıştı.
Dement’in uykusuz kalan Randy ile ilgili yaptığı açıklamalar şöyle: “Fiziksel olarak çok iyiydi. Basketbol veya bowling gibi oyunlar oynatabiliyorduk ona. Ama gözünü kapatsa derhal uyuyacak haldeydi”. Dement’e göre en zoru Randy’yi geceleri uyanık tutmakmış. Medyanın da bu deneye ilgisi giderek artıyordu. Öyle ki Kennedy suikastı ve Beatles grubunun ziyaretinin ardından bu mevzu, bahis medyada en çok yer verilen havadis, bilgi, salık haline gelmişti.
Ama çoğu haberde bu tecrübe ciddiye alınmıyordu. Oysa öğrenciler bunu büyük bir ciddiyetle yapıyordu. 264 saatlik uykusuzluğun ardından dünya rekoru kırılmış ve deneye son verilmişti. Randy evde yatağa girmek yerine hastaneye götürülüp beyin dalgaları incelendi. 14 saat uyuduktan sonra gencin ilk uykusundan kalkma sebebi tuvalete gitmek olarak kaydedilmiş.
Daha sonra ise Randy’nin uyku halindeki davranışları gözlendi. Dement’in kayıtlarına göre ilk gece gencin, REM uykusu (rüya görülen uyku aşaması) oranı çok yüksekti. Ertesi gece bu nispet düşmüş, birkaç gün sonra ise normale dönmüştü. “Sonra da kalkıp okula gitti, çok ilginçti” diye anlatıyor Dement. Randy’nin hastanedeki gözlem sonuçları incelendiğinde, beyninin bazı bölgelerinin uyku halinde iken bazı bölgelerinin uyanık olduğu ortaya çıktı.
Deneyi başlatan isimlerden McAllister bu durumla ilgili olarak, insanın evrimi bakımından sonuçların anlaşılır olduğunu söylüyor. “Bir veya ani çok gece uyanık kalmak zorunda olan ilk insan o değildi. İnsan beyni, bir kısmı uyanık kalırken bir kısmı uyuyup güç toplayacak şekilde evrim geçirmiş olabilir. Uykusuz kalınan sürede kötü şeyler olmamasının nedeni bu olabilir.” diyor McAllister.
Daha sonraki yıllarda Randy Gardner’ın rekorunu kırmak isteyenlerin girişimleri oldu, ama insan sağlığını tehlikeye sokabilir kaygısıyla Guinness Rekorlar Kitabı bu konuda sertifika vermeye son verdi. 11 günlük uykusuzluğun ardından Randy’ye bir şey ham gibi görünüyorsa da, daha sonra yıllar boyunca uykusuzluk çektiği belirtildi.
“Şimdilerde Profesör olan William Dement’in deneyin yapıldığı yıllardan bir fotoğrafı”
Deneyin ardından ailesinin evi önünde yapılan basın toplantısında Randy 11 gün uykusuz kalmayı nasıl başardığı sorusuna şu yanıtı vermişti: “Bu, irade gücüyle bedensel zorlukların üstesinden gelinebileceğine bir örnek sadece.” Randy insan iradesi konusunda haklı olsa da, aynı zamanda bu iradeyi zorlayarak ve sağlığı üzerine bir kumar oynarak ilim için önemli bir adım atmış oldu. Yine de uzun süre uykusuz kalmanın, ilim adına bile olsa o yaşta biri için bile delilik olduğunu söylememiz lazım. Siz ne düşünüyorsunuz?