21 Kasım 2020
Azerbaycan Cumhuriyeti’nin Kurucusu: Mehmet Emin Resulzâde
(Okunma Süresi: 2 dakika)
Her karışı altın hükmünde olan Ülkemizin, her toprağında bizlere miras kalan birbirinden değerli güzelliklere sahibiz. Bize emanet bırakılmış olan eserlerimizin tarihi güzelliğinin yanı sıra, mimarisindeki her detayının ayrı özen, ve ayrı titizlikle inşa edilmiş sanatsal güzellikleri bizleri kendisine hayran bıraktırır.
Kimi zaman camilerimizin işlemelerinde, kimi zaman ise bayraklarımızda ve çeşitli sembollerde karşımıza çıkan Selçuklu dönemine ait kültür ve sanatının temel figürlerinden biri olan sekiz köşeli yıldız Ortadoğu’da yaşamış olan medeniyetlerde ve İslam devletlerinde karşımıza çıkmaktadır. Türkistan’dan Balkanlara ve daha pek çok tarihî eserde sekiz köşeli yıldızlara rastlamamız mümkündür.
Sekiz köşeli yıldızın adı Anadolu’da daha çok Selçuklu Yıldızı olarak anılırken, Orta Asya’da ise Türkistan Yıldızı olarak dile getirilir.
Sekiz köşeli yıldız, iki eşit büyüklükteki karenin çapraz şekilde üst üste konmasıyla oluşmaktadır. Mimari eserlerimizde de sıklıkla kullanılan sekiz köşeli yıldız motifleri, Karahanlılar zamanında başlayıp, Selçuklular’da da devam etmiş ve günümüze kadar gelmiştir. Motifler ya tek olarak, ya da geçmeler arasında sıra sıra kullanılmış veya yan yana üst üste gelecek şekillerde yerleştirilmiştir.
Bazı mimari eserlerimizde sekiz köşeli yıldız Türkleri simgeleyen Turkuaz rengi ile renklendirilerek işlemelerde yerini almıştır. Her eserde titizlilikle işlenilen bu yıldızın hem Müslümanlar için hem de Selçuklu Türkleri için özel bir anlamı muhakkak vardır. Selçuklu imparatorluğu kurulduğunda dini inançları, yaşantıları ve diğer halklara karşı saygılı ve hoşgörülü olmak için bazı temel ilkeleri şiar edinmişlerdir ve sekiz köşeli yıldız bu ilkeleri simgeler. Sekiz ilke “Merhamet ve şefkat, sabretmek, doğruluk, sır tutmak, sadakat, fakirliğini ve acizliğini bilmek, cömertlik, Rabbine şükretmek” olarak sıralanır.
Esasında İki kare de iki farklı dünyaya atıfta bulunur; bu karelerden biri maddi dünyayı diğeri ise manevi dünyayı ifade eder.
Bazı dini kaynaklarda İslamiyet’in 8 esasa dayalı olduğu söylenir ve bunlara da 8 cennet kapısı dendiği için 8 köşeli yıldızın da 8 cenneti simgelediği dile getirilir. Geleneksel tasavvuf hayatında sekiz köşeli yıldız bu şekilde ele alınmış ve sekiz cennet kapısına işaret ettiği kabul edilmiştir.
Sekiz cennet ise şöyle isimlendiriliyor:
Sekiz köşeli yıldız’ın bir başka anlamı da zafer’dir. Dört ana yön ve dört de ara yönü bünyesinde toplayan sekiz köşe, bütün yönlerde girişilen bütün işlerde zafer kazanılacağı anlamını da taşımaktadır.
Anadolu’da Konya’daki Karatay Medresesi gibi pek çok tarihi eserde karşımıza çıkan sekiz köşeli yıldız, bir dönem de Osmanlı Devleti bayrağını süslemiştir. Ayrıca Osmanlı devlet armasında, Azerbaycan Devlet bayrağında, Türkmenistan armalarında, Sultan 2. Abdülhamid Han’ın madalyonunda, ve bugunkü T. C. Emniyet Genel Müdürlüğü Armasında sekiz köşeli yıldız kullanılmıştır.
Bunların yanı sıra Selçuklu eserlerinde, Divriği Yüce Camisi’nde, Çifte Minareli Medreses’inde, Buruciye Medresesi’nde, Kayseri Selçuklu Uygarlığı Müzesinin duvarında, Sivas Gök Medresesinin taç kapısının sağında ve solunda, Alaaddin Camii’nin girişinde, sekizgen yıldızın kullanımı söz konusudur.
Buhara-Semerkant yolu üzerinde “Ribat-i Melik” Kervansarayı’nın ana kapısının çevresinde, Özkent’te Celaleddin Hüseyin’in Türbesi’nde, Demavent Kümbeti’nde, Aişe Bibi’nin Türbesi’nde, Semerkand’da, Ahmet Yesevi Türbesi’nde, Azerbaycan’da bir tekkede, Beyşehir Kubad Abad Sarayı çinilerinde, Konya Alaaddin (Kılıç Aslan) Köşkü çinilerinde, Konya Şeker Furuş Mescidi’nin kapısının üst aynalığında sekiz köşeli yıldız ile dört kollu (haç’a benzer) motifler kullanılmıştır.
Atalarımızın eserlerinde çokça kullanmış olduğu Selçuklu yıldızı günümüzde de gerek dekor olarak gerek ise sembol olarak kullanımını sürdürmektedir. Yakın zamanda Uşak ilinde Selçuklu Köprülü Kavşağı’nın aydınlatılması ismine uygun olacak şekilde, sekiz köşeli Selçuklu Yıldızının köşelerindeki anlamları ile birlikte kullanılarak kavşağın aydınlatılmasın sağlanmıştır. Konya Meram Belediyesinin logosu ise yine sekiz köşeli yıldız yani Selçuklu yıldızı ile oluşturulmuştur. Ayrıca çeşitli cami projelerinde de sekiz köşeli yıldızın kullanımı planlanmaktadır.