ESTETİK OPERASYONLARDA HEKİM SORUMLULUĞU
YARGITAY KARARLARI
Günümüzde birçok kişi estetik operasyon ve iyileştirme yöntemlerine başvurmakta, yapılan operasyon ve iyileştirmelerin bir kısmı istenen sonucu verirken, bir kısmında istenen sonuç gerçekleşmemekte ya da yeterli görülmemektedir.
(Estetik operasyonlara ilişkin detaylı bilgi için “Estetik Operasyonlar-Hukukçu Gözünden Değerlendirme” yazımızı okuyabilirsiniz.)
Bu yazımızda estetik operasyonlar konusunda Yargıtay’ın yaklaşımını ve hukuk uygulamasına yön veren kararlarını paylaşacağız.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 2013/11743 Esas 01.10.2013 Tarih 2013/13688 Sayılı Kararı:
(Taraflar arasındaki sözleşmenin eser sözleşmesi olduğunun kabulü gerektiği-Hekimin bilgilendirme yükümlülüğünü yerine getirmediği-manevi tazminata hükmedilmesi gerektiği)
“Davacı ile davalı doktor arasındaki ilişki BK’nın 355 (6098 sayılı yasa 455) ve devamı maddelerinde düzenlenen eser sözleşmesi ilişkisidir. Taraflar arasındaki uyuşmazlığın eser sözleşmesi hükümlerine göre çözümlenmesi gerekir. Davacı, iş sahibi, davalı doktor yüklenici konumundadır. Davalı doktor davacının göğüs ameliyatını yapmayı üstlenmiştir. Bu ameliyat tamamen estetik amaçlıdır. Davalı doktorun yükümlülükleri BK’nın 356 ( 6098 sayılı yasa 456) ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Davalının en önemli yükümlülüğü davacının istediği şekilde estetik ameliyatın gerçekleştirilmesidir. Davacının istediği şekilde estetik ameliyatın gerçekleştirilmesi mümkün değilse, davalı doktorun bu konuda öncelikle davacıyı uyarma yükümlülüğü bulunmaktadır. Uyarı yapıldığı davalı tarafından ispatlanamamıştır.
Davacı S. N.’in M. Sağlık Ltd. Şti.’nde yeniden aynı nitelikte revizyon amaçlı estetik ameliyat geçirmesinden ve Adli Tıp Kurumu Başkanlığı 3. İhtisas Dairesinin 11.06.2012 tarihli raporundan; “maluliyet durumuna göre yapılan muayenede tespit edilen her iki meme başı etrafında bulunan ve oradan aşağı doğru inen vertikal, mamoplastiye uygun nedbelerin yapılan ameliyatın beklenir sonuçlarından olduğu, ameliyat öncesi tetkiklerden anlaşıldığı üzere sağda daha fazla olmak üzere her iki memede çok sayıda fibrokistik değişikliklerin mevcut olduğu, bu kistleri ve aynı zamanda estetik kaygıları gidermek amacıyla yapılan girişimde fibrokistlerin çıkarılmasından sonra meydana gelen boyut ve hacim eşitsizliğinin beklenir olduğu ve protez yardımıyla giderilmesinin uygun olduğu, halihazırdaki görüntüsünün estetik açıdan kabul edilebilir bir durum olmadığı, ancak revizyon ameliyatı ile düzeltilebileceği” bildirilmiştir. Adli Tıp Kurumu 3. İhtisas Kurulu tarafından verilen rapor içeriğinden davalı doktorun yükümlülüklerini tam olarak yerine getirmediği sonucuna varılmaktadır. Davalı doktorun mesleki kusurunun varlığının kabulü gerekir. Bu durumda davalının BK’nın 96. maddesi uyarınca sorumlu tutulmasında zorunluluk vardır.
Eser sözleşmesine dayanan ilişkilerde ödenen iş bedelinin ve yapılan giderlerin iadesinin istenmesi davacı iş sahibi tarafından akdin feshedildiği sonucunu doğurur. Bu durumda davacı iş sahibi ayıbın giderilmesi için yaptığı giderlerin tahsilini isteyemez. Davacı iş sahibi tarafından ayıbın giderilmesi için yapılan giderlerin tahsilinin istenmesi durumunda iş bedelinin ve giderlerin kendisi tarafından karşılanması zorunlu olduğundan iş bedeli ve giderlerin tahsili istenemez. Bu konuda davacı vekiline tercihi sorularak sonucuna göre değerlendirme yapılması gerekir.
Davacı, manevi tazminat isteminde de bulunmuştur. Yukarıda açıklandığı şekilde davalı doktor estetik ameliyatlarda kusurlu görüldüğünden, davacının da tam olarak başarıya ulaşmayan estetik ameliyatlar nedeniyle acı çekmesi ve üzüntü duyması doğal olduğundan, mahkemece uygun görülecek manevi tazminatın davacı yararına karar altına alınması gerekir.
Bu durumda mahkemece yapılacak iş, davacı vekiline isteklerinin açıklattırılması, yukarıda açıklanan ilkeler doğrultusunda tercihinin sorulması, buna göre davacının isteklerinin yorumlanması, gerekirse istek kalemleri yönünden bilirkişi incelemesi yaptırılarak davacının davaya konu teşkil eden alacak ve maddi ve manevi tazminat istemleri hakkında bir karar verilmesinden ibarettir.”
Yargıtay 15. Hukuk Dairesi 2010/589 Esas 25.01.2011 Tarih 2011/263 Sayılı Kararı :
(Taraflar arasındaki sözleşmenin eser sözleşmesi kabul edilmesi gerektiği-Hekimin aydınlatma yükümlülüğünü yerine getirdiği ve yazılı belgelerle ispat ettiği)
“Eser sözleşmesi, Borçlar Kanunu’nun 355. maddesinde, “eser sözleşmesi öyle bir sözleşmedir ki, onunla yüklenici, iş-eser sahibinin yüklendiği ücret karşılığında bir yapıt meydana getirmeyi borçlanır” şeklinde tanımlanmaktadır. Yüklenici, iş-eser sahibi ile akdî ilişkiye girerken bir sonuç (eser) meydana getirmeyi yüklenmektedir. Bu anlamda eser, bir iş görme faaliyetinin maddi veya maddi olmayan sonucudur. Estetik ameliyatlarda ameliyatı yapan doktor, “estetik görünüm” konusunda belli bir sonucun ortaya çıkması yönünden belli bir güvence vermişse, taraflar arasındaki bu akdî ilişki niteliğince bir “eser” sözleşmesidir. Somut olayda da, yanlar arasındaki akdî ilişki, açıklanan sebeplerle niteliğince bir “eser” sözleşmesidir.
24.09.2001 tarihli ve “Ameliyat ve Diğer Müdahaleler için Muvafakatname” başlıklı ve davacı tarafından imzalanan belge kapsamı incelendiğinde; doğuştan rahatsız ve daha önce üç aylıkken dudak, 1,5 yaşındayken damak ve 19 yaşındayken de burun ameliyatı olmuş olan davacıya; mahkemenin kabulünün aksine, mevcut durumun mümkün olduğu kadar ameliyatla düzeltilebileceğinin ve bu kapsamda ileride de gerek görüldüğü takdirde ilave ve farklı şekilde müdahalelerin yapılabileceğinin doktor tarafından anlatıldığı ve bu koşullarla ameliyat yapılmasına davacının rıza gösterdiği anlaşılmaktadır. Nitekim dosya kapsamındaki hasta muayene belgelerinden 09.07.2001, 26.03.2003, 27.08.2003 tarihli olanlarda açıklandığı üzere; davalı tarafça davacıya ilave müdahaleler yapılmış ve yapılacak yeni müdahaleler de davacıya bildirilmiştir. Bu nedenlerle, davacının, sağlık durumunu, yapılacak müdahaleyi ve etkileri ile sonuçlarını bütün ayrıntılarıyla bildiğinin, bu konuda yeteri kadar aydınlatıldığının ve ameliyata onay vermesinin hukuka uygun şekilde yapılan irade bildirimi olduğunun kabulü gerekmektedir.
Eser sözleşmesinde de, vekâlet akdinde olduğu gibi yüklenici, işi, “sadakat” ve “özenle” yapmakla borçlu olup; doktor, mesleki bilgisinin tüm icaplarını yerine getirdiğini; bu kapsamda tıp ilminin kurallarını gözetip uyguladığını ispat etmek zorundadır. Aksi halde, doktor, tıp biliminin verilerini yanlış ya da eksik uygulamışsa, mesleğinin gerektirdiği özel koşullara, yeteri ve gereği kadar uymamışsa, Borçlar Kanunu’nun 96. maddesi gereğince mesleki kusurunun varlığı kabul edilir. Somut olayda ise, Adli Tıp Kurumu 3. İhtisas Kurulu’nun 27.06.2008 tarih ve 4996 karar numaralı ve ayrıca İstanbul Tıp Fakültesi Adli Tıp Anabilim Dalı öğretim üyelerince, aynı Fakültenin Plastik, Estetik ve Rekonstrüktif Cerrahi Anabilim Dalı öğretim üyelerince hazırlanan “konsültasyan raporu da değerlendirilerek düzenlenen raporlar ve tüm belgeler birlikte incelendiğinde; ameliyatı yapan davalı doktorun, tıp ilminin öngördüğü ve yapılmasını gerekli kıldığı kurallara ve tıbbi tedavi yöntemlerine uygun hareket ettiği; tıp mesleğini uygulamaya yetkili olduğu, davacının kendisine doktor tarafından müdahale yapılmasına hukuka uygun şekilde onay verdiği, doktorun tıp biliminin objektif ve subjektif sınırları içinde hareket ettiği ve davacıya yapılacak bir çok müdahaleden sonra mevcut durumun “mümkün olduğu” kadar düzeltilebileceğinin güvencesini verdiği, davacının diğer müdahalelerin yapılabilmesine olanak vermediği sonucuna varılmaktadır.
Diğer yandan, davacının dosyada bulunan ve ameliyattan önce yüzden çekilmiş fotoğraflarıyla sonraki fotoğrafları karşılaştırıldığında; davacı aleyhine oluşmuş eksik görünüm farklılığı değil, lehine oluşmuş çok açık farklılık olduğu görülmektedir. O halde, “estetik görünüm” konusunda yüklenicinin yüklendiği edimini ifa etmiş olduğunun kabulü gerekir. Daha ileri düzeyde tedavinin gerçekleştirilebilmesine ise davacı olanak sağlamamıştır. Sonuçta; Borçlar Kanunu’nun 364. maddesi uyarınca, davalılar, ödenen iş bedelini hak etmiş olduklarından iadesi istenemeyeceği gibi; aynı Kanun’un 360. maddesinde öngörülen haklarda kullanılamaz. Türk Medeni Kanunu’nun 25. maddesi hükmü ile korunan kişilik haklarının hukuka aykırı olarak haksız saldırıda bulunulması ve dolayısıyla kişilik haklarının zedelenmesi ve Borçlar Kanunu’nun 49. maddesinde öngörülen yasal sorumluluk koşullarının oluşması durumunda manevi tazminat istenebilir. Açıklanan bu sebeplerle, mahkemece verilen karar, hukuksal dayanaktan yoksun bulunmaktadır. Davanın reddi yerine; mahkemece, yazılı şekilde kabulüne karar verilmesi doğru olmamış ve kararın bozulması gerekmiştir.”
Yargıtay 15. Hukuk Dairesi 2010/2958 Esas . 09.02.2011 Tarih 2011/676 Sayılı Kararı:
(Hekimin aydınlatma yükümünü yerine getirdiğinin ispatlanamadığı-Konunun uzmanlarından, rapor alınmadığı)
“Yargılama sırasında Adli Tıp Kurumu 3. İhtisas Kurulu’ndan, İstanbul Tıp Fakültesi Adli Tıp Anabilim Dalı Öğretim Üyelerinden ve İstanbul Tıp Fakültesi K.B.B Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi R. R. ‘dan raporlar alınmış, davacı tarafça özel klinikten alınan rapor dosyaya konulmuştur. İstanbul Tıp Fakültesi Adli Tıp Anabilim Dalı Öğretim Üyeleri tarafından verilen 30.03.2009 tarihli raporda davalı doktor tarafından yapılan burun ameliyatlarının estetik amaçlı olduğu belirtilmiş, BK’nın 360. maddesi uyarınca değerlendirme yapmalarının mümkün olmadığı görüşüne yer verilmiştir. Adli Tıp Kurumu 3. İhtisas Kurulu tarafından verilen 14.05.2008 günlü raporda, bir plastik cerrahi uzmanı da heyete katılmış, çok sayıda burun ameliyatı geçirenlerde, buruna ilk ameliyat yapılmış olanlardaki gibi iyi sonuçlar elde edilmesinin mümkün olamayabileceği görüşüne yer verilmiş, doktorun kusurunun olmadığı açıklanmıştır. Özel klinik raporunda ise, davacının yeni operasyona ihtiyacı olduğu belirtilmiştir. Davalı doktor tarafından davacının burun ameliyatının estetik amaçlı olarak yapıldığı tarafların ve mahkemenin kabulündedir. Bu durumda uyuşmazlığın BK’nın 355 vd. maddelerinde yer alan eser sözleşmesi hükümlerine göre çözümlenmesi gerekir.Davacının daha önce burun ameliyatları geçirdiği davalı tarafça bilinmektedir. Adli Tıp Kurumu 3. İhtisas Kurulunun raporunda, çok sayıda burun ameliyatı geçirenlerde, buruna ilk ameliyat yapılmış olanlardaki gibi iyi sonuçlar elde edilemeyeceği açıklanmıştır. Bu durumda davalı doktorun ameliyatın sonuçları konusunda davacıyı ameliyattan önce uyarması önem kazanmaktadır. Eser sözleşmesi hükümlerine göre estetik ameliyat yapan cerrahlar için de bu husus bir yükümlülüktür. Dosyada davalı doktorun davacıyı uyardığı konusunda bir belge bulunmamaktadır.
Eser sözleşmesi hükümlerine göre, davalı doktorun yükümlülüğü taahhütlerine, tıbbın gereklerine ve iyiniyet kurallarına uygun şekilde estetik ameliyatı gerçekleştirmek, davacının yükümlülüğü de bedeli ödemektir. Davacının ameliyat için kararlaştırılan bedeli ödediği uyuşmazlık konusu değildir. Davacı, davalı doktorun yükümlülüklerini yerine getirmediği, taahhütlerine ve tıbbın gereklerine uygun ameliyat yapmadığı, estetik amaçlı ameliyatın başarısız olduğu, davalı tarafın kendisinden tahsil ettiği bedele hak kazanmadığını iddia ederek bu davayı açmıştır. Davanın dayanağını BK’nın 360. maddesi oluşturmaktadır.HUMK’nın 275. maddesine göre, mahkemenin çözümü özel ve teknik bilgiyi gerektiren hallerde bilirkişi görüşü alma zorunluluğu bulunmaktadır. Estetik amaçlı ameliyatın tıbbın gereklerine uygun şekilde yapılıp yapılmadığı, amacına ulaşıp ulaşmadığı teknik bir konu olduğundan, konunun uzmanı plastik cerrahlardan oluşturulacak bir kuruldan rapor alınması, davanın rapor sonucuna göre değerlendirilmesi gerekir.
Yargılama sırasında alınan raporlarda BK’nın 360. maddesine göre değerlendirme yapmaya imkân verecek bilgiler ve açıklamalar yer almamaktadır. Ayrıcı sadece Adli Tıp Kurumu 3. İhtisas Kurulu raporunda bir plastik cerrah hazır bulunmuş olup, diğer görüş bildirenler çeşitli dalların uzmanlarıdır.Mahkemece tamamı Plastik ve Rekonstrüktif Cerrahi Uzmanlarından oluşturulacak bilirkişi kurulundan davanın çözümüne yardımcı olacak açıklamaları içerir rapor alınmadan, yazılı şekilde karar oluşturulması doğru olmamıştır.Yapılacak iş, BK’nın 360. maddesine göre değerlendirme yapılabilmesi, davalı tarafın bedele hak kazanıp kazanmadığının, iş bedelinden indirim yapılmasının gerekip gerekmediğinin belirlenmesi için, davacı da gönderilerek mümkünse Adli Tıp Kurumu’ndan tamamı Plastik ve Rekonstrüktif Cerrahi Uzmanlarından oluşturulacak bir heyetten, mümkün değilse üniversitelerden seçilecek açıklanan uzmanlardan oluşturulacak bir heyetten rapor alınarak, davacının estetik amaçlı operasyonunun amacına ulaşıp ulaşmadığının açıklattırılmasının istenmesinden, sonucuna göre BK’nın 360. maddesi değerlendirilerek hüküm kurulmasından ibarettir.”