Civata, belirli bir standarda (norma) uygun olarak üretilen ve belirli ölçü ve özelliklere sahip olan bir cıvata çeşididir. Bir civata, standartlara uygun olarak üretilmektedir. Genel kullanım alanlarında yaygın olarak tercih edilir. Standart birleştirme gereksinimlerine uyum sağlar.
Çeşitli ulusal ve uluslararası standart kuruluşları, belirli endüstriler ve uygulamalar için normlar ve standartlar geliştirmiştir. Örneğin, ISO (Uluslararası Standartlar Organizasyonu) ve DIN (Deutsches Institut für Normung – Alman Standartları Enstitüsü), geniş bir ürün yelpazesini kapsayan standartlar yayınlamıştır.
Civatalar, genellikle belirli standartlara uygun olarak üretilen ve etiketlenen cıvatalardır. Bu standartlar, cıvatanın ölçüleri, diş yapısı, malzeme özellikleri, kaplama türleri ve diğer teknik özellikleri gibi unsurları belirler. Örneğin, DIN 933 veya ISO 4017 standartlarına uygun olarak üretilen altıgen başlı civatalar, civatalara örnek olarak verilebilir.
Bu civatalar, belirli bir standartta tanımlanan özelliklere sahip olduğu için, uyumlu diğer bağlantı elemanları ile kolayca kullanılabilir ve parçaların bir arada tutulmasında güvenilir bir seçenek sunar. Civatalar, otomotiv, makine mühendisliği, inşaat, elektronik ve diğer birçok endüstride yaygın olarak kullanılır.
Cıvataların kullanılması, standartlara uyumlu montaj, onarım veya bakım işlemlerinde kolaylık sağlar ve parçaların güvenli ve doğru bir şekilde birleştirilmesini temin eder. Bu da daha tutarlı ve güvenilir bir bağlantı sağlamak için önemlidir.
Civata Özellikleri
Belirli bir standarda uygun olarak üretilen ve genel olarak aşağıdaki özelliklere sahip olan cıvataların özelliklerini incelersek:
Boyut: Belirli bir standardın ölçülerine göre üretilir. Standartlar genellikle metrik veya inç tabanlı olabilir ve belirli çaplarda, uzunluklarda ve diş adımlarında ölçüler içerir.
Diş Yapısı: Belirli bir diş yapısına sahiptir. En yaygın diş yapısı, metrik ölçülerde metrik diş, inç ölçülerde ise inç dişidir. Diş yapısı, cıvatanın uyumlu bir somunla kullanılabilmesini sağlar.
Başlık Tipi: Başlık tipleri, genellikle standartta belirtilir. Altıgen başlı civatalar en yaygın olanlardır, ancak başka başlık tipleri de mevcut olabilir, örneğin yuvarlak başlı, kare başlı veya düz başlı gibi.
Malzeme: Genellikle çelik malzemeden üretilir. Standartlar, kullanılan çelik türünü, dayanıklılığı ve mukavemeti belirleyen spesifikasyonlar içerebilir. Ayrıca, bazı durumlarda paslanmaz çelik, pirinç veya alüminyum gibi diğer malzemelerden üretilen civatalar da bulunabilir.
Kaplama: Civataların bazıları, koruma sağlamak veya estetik nedenlerle kaplanır. Örneğin, çinko kaplama, korozyona karşı koruma sağlarken, krom kaplama daha dayanıklı bir yüzey oluşturur. Kaplama, norma bağlı olarak farklı olabilir.
Standart Referansı: Belirli bir standarta uygun olarak üretildiği belirtilir. Örneğin, DIN, ISO, ASTM gibi standart kuruluşlarına ait referans numaralarıyla belirtilen normlar bulunur.
Civataların bu özellikleri, belirli bir standarta uyumlu ve genel kullanım için uygundur. Ancak, belirli bir uygulama veya endüstri gereksinimleri için özel olarak tasarlanmış veya modifiye edilmiş cıvatalar da bulunabilir. Bu nedenle, belirli bir proje veya uygulama için uygun norm civataların seçilmesi önemlidir.
Civata Çeşitleri
Civatalar, farklı standartlara göre çeşitli tiplere ayrılmaktadır. İşte bazı yaygın civata çeşitleri:
Altıgen Başlı Civata (DIN 933, ISO 4017): Altıgen başlı civatalar, altıgen bir başa sahip olan ve somunla birlikte kullanılan civatalardır. Genellikle genel amaçlı bağlantılar için kullanılırlar.
Altıgen Somunlu Civata (DIN 931, ISO 4014): Altıgen somunlu civatalar, altıgen somunla birlikte kullanılan ve bir tarafında altıgen somun, diğer tarafında vida dişi olan civatalardır. Kullanımı daha pratik ve hızlı bir montaj sağlar.
Yuvarlak Başlı Civata (DIN 603, ISO 8677): Yuvarlak başlı civatalar, düz ve yuvarlak bir başa sahip olan civatalardır. Genellikle ahşap bağlantılarında ve dekoratif amaçlar için kullanılırlar.
Düz Başlı Civata (DIN 7991, ISO 10642): Düz başlı civatalar, baş kısmı yüzeyin altına girerek düz bir yüzey oluşturan civatalardır. Özellikle yüzeyde düz bir profil gerektiren uygulamalarda tercih edilir.
Yuvarlak Gözlü Civata (DIN 444): Yuvarlak gözlü civatalar, bir ucunda yuvarlak bir göz bulunan civatalardır. Göze bağlantı elemanları veya askı işlemlerinde kullanılırlar.
T-Groove Civata (DIN 787): T-Groove civatalar, bir tarafında T-groove yuvası bulunan civatalardır. T-groove yuvası, profil sistemleri ve raylarda bağlantı sağlamak için kullanılır.
Perçin Somunlu Civata (DIN 7337): Perçin somunlu civatalar, bir tarafında perçin somunu bulunan civatalardır. Genellikle plakaların veya panel malzemelerinin bir arada tutulmasında kullanılırlar.
Yukarıda belirtilenler sadece bazı civata çeşitlerine örnek olarak verilmiştir. Farklı endüstriler ve uygulamalar için daha spesifik standartlara ve çeşitlere sahip birçok civata bulunmaktadır. Uygulama ihtiyaçlarına ve standart gereksinimlerine uygun olan doğru civatanın seçilmesi önemlidir.
Civata Ölçüleri
Civata ölçüleri, kullanılan standartlara ve çeşitli faktörlere bağlı olarak değişebilir. Aşağıda, yaygın olarak kullanılan metrik ölçülerdeki civata çapları ve uzunluklarına birkaç örnek verilmiştir:
Altıgen Başlı Civatalar (DIN 933, ISO 4017):
Çap: M2 – M64
Uzunluk: 4 mm – 500 mm
Altıgen Somunlu Civatalar (DIN 931, ISO 4014):
Çap: M6 – M64
Uzunluk: 12 mm – 500 mm
Yuvarlak Başlı Civatalar (DIN 603, ISO 8677):
Çap: M4 – M24
Uzunluk: 10 mm – 300 mm
Düz Başlı Civatalar (DIN 7991, ISO 10642):
Çap: M2 – M36
Uzunluk: 3 mm – 200 mm
Yuvarlak Gözlü Civatalar (DIN 444):
Çap: M6 – M30
Uzunluk: 12 mm – 200 mm
T-Groove Civatalar (DIN 787):
Çap: M6 – M20
Uzunluk: 12 mm – 120 mm
Perçin Somunlu Civatalar (DIN 7337):
Çap: M3 – M12
Uzunluk: 6 mm – 50 mm
Bu ölçüler, yalnızca genel referans olarak verilmiştir. Farklı standartlara veya özel uygulamalara bağlı olarak değişebilir. Standartlar, belirli bir çap ve uzunluk aralığı içinde civata ölçülerini belirler. Uygun olan doğru civata ölçüsü için ilgili standartlara veya teknik belgelere başvurmanız önemlidir.
Bu tip cıvatala, genellikle somunla birlikte kullanılan bir cıvata çeşididir. Havşa başı, cıvatanın baş kısmının etrafında genişletilmiş bir yüzeye sahiptir. Bu genişleme, cıvatanın somunu veya başka bir parçayı daha iyi kavramasını sağlar.
Havşa başlılar, yüksek yük taşıma kapasitesi ve yüksek dayanıklılık gerektiren uygulamalarda yaygın olarak kullanılır. Havşa başı, somunun altına daha fazla yüzey alanı sağlayarak, cıvatanın somuna daha sıkı bir şekilde oturmasına ve daha güvenli bir bağlantı sağlamasına yardımcı olur.
Bu cıvatalar genellikle inşaat, otomotiv, makineler, aletler ve benzeri endüstrilerde kullanılır. Malzeme ve boyutları farklılık gösterebilir, böylece uygulama gereksinimlerine uygun olarak seçilebilirler.
Havşa Cıvata Kullanım Alanları
Bu cıvataların genel özellikleri şunlardır:
Havşa Başlı Tasarım: Havşa başlı cıvataların baş kısmı, genişletilmiş bir yüzeye sahiptir. Bu yüzey, cıvatanın somunu veya başka bir parçayı daha iyi kavramasını sağlar.
Yüksek Yük Taşıma Kapasitesi: Havşa başlı cıvatalar, genellikle yüksek yük taşıma kapasitesine sahip olacak şekilde tasarlanmıştır. Bu, daha güvenli ve sağlam bir bağlantı sağlar.
Dayanıklılık: Havşa başlı cıvatalar, genellikle dayanıklı malzemelerden üretilir. Bu, cıvatanın aşınmaya, korozyona ve diğer dış etkenlere karşı daha dayanıklı olmasını sağlar.
Çeşitli Malzeme Seçenekleri: Havşa başlı cıvatalar, farklı malzemelerden üretilebilir. Örneğin, çelik, paslanmaz çelik veya pirinç gibi malzemeler tercih edilebilir. Malzeme seçimi, uygulama gereksinimlerine ve ortam koşullarına bağlı olarak yapılır.
Farklı Boyutlar: Havşa başlı cıvatalar, farklı boyutlarda bulunabilir. Boyutlar, cıvatanın çapı, uzunluğu ve diğer özellikleri üzerinde değişiklik gösterebilir. Bu, farklı uygulamalara uygun olarak çeşitli boyutlarda seçim yapmayı mümkün kılar.
Somunla Birlikte Kullanım: Havşa başlı cıvatalar, genellikle bir somunla birlikte kullanılır. Somun, cıvatanın diğer tarafında yer alır ve bağlantıyı sıkılaştırmak veya gevşetmek için kullanılır. Havşa başlı tasarım, somunun altına daha fazla yüzey alanı sağlar ve daha iyi bir bağlantı sağlar.
Bu özellikler, havşa başlı cıvataların sağlam, dayanıklı ve güvenli bir bağlantı sağlamak için tercih edildiği uygulamalarda önemli avantajlar sunar. Ancak, spesifik uygulama gereksinimlerine bağlı olarak, belirli bir projede kullanılacak havşa başlı cıvatanın özellikleri ve gereksinimleri dikkate alınmalıdır.
Havşa Cıvata Çeşitleri
Havşa başlı cıvatalar, farklı tasarım ve özelliklere sahip çeşitli türlerde bulunabilir. İşte bazı yaygın havşa başlı cıvata çeşitleri:
Standart Havşa : Genellikle en yaygın kullanılan türdür. Düz bir alt yüzeye sahip havşa başı vardır.
Düz Havşa Cıvata: Standart havşa başlı cıvatalara benzer, ancak düz bir alt yüzeye sahiptir.
Genleşmeli Başlı : Bu tür cıvatalar, montaj yüzeyinde genleşen bir alt yüzeye sahiptir. Bu, daha fazla yük taşıma kapasitesi sağlar.
Yuvarlak Havşa Cıvata: Havşa başı, yuvarlak bir şekle sahiptir ve daha geniş bir temas alanı sağlar.
Kare Başlı : Havşa başı, kare bir şekle sahiptir ve daha güçlü bir bağlantı sağlar.
Yarı Havşa: Havşa başı, yarı daire şeklinde olup daha az yer kaplar ve bazen düşük profil gerektiren uygulamalarda tercih edilir.
Dikdörtgen Cıvata: Havşa başı, dikdörtgen bir şekle sahiptir ve belirli uygulama gereksinimlerini karşılamak için tasarlanmıştır.
Dişli Havşa Cıvata: Havşa başının alt kısmında dişli bir yapısı vardır. Bu tür cıvatalar, somun kullanmadan doğrudan bir yere vidalanabilir.
Havşa başlı cıvata çeşitleri, farklı uygulamaların gereksinimlerini karşılamak üzere tasarlanmıştır. Hangi çeşidin kullanılacağı, bağlantı gereksinimleri, yük taşıma kapasitesi, malzeme ve diğer faktörlere bağlı olarak belirlenir.
Halka cıvata, halka şeklinde olan bir cıvata türüdür. Genellikle halka cıvatalar, bir yüzeye veya yapıya tutunmak ve sabitlemek için kullanılır. Halka cıvatalar, bir yüzeye geçirildikten sonra somunla sıkılır ve böylece yüzeye sıkı bir bağlantı sağlanır.
Bu cıvatalar, çeşitli endüstriyel uygulamalarda kullanılmaktadır. Örneğin, otomotiv sektöründe motor parçaları veya fren sistemleri gibi bileşenleri sabitlemek için kullanılırlar. Ayrıca inşaat, mobilya, makineler ve elektronik gibi birçok sektörde de kullanılmaktadırlar.
Halka cıvataların farklı tipleri ve boyutları vardır. Çeşitli malzemelerden üretilebilirler, örneğin çelik, paslanmaz çelik veya pirinç gibi. Ayrıca, halka cıvataların farklı yüzey kaplamaları da olabilir, bu da korozyon direncini artırır veya estetik amaçlar için kullanılır.
Halka cıvatalar, genellikle yüksek dayanıklılık, güvenilirlik ve kolay montaj sağlamak için tasarlanmıştır. Uygun şekilde kullanıldığında, sağlam bir bağlantı sağlayarak parçaların güvenli ve stabil bir şekilde bir arada kalmasına yardımcı olurlar.
Halka Cıvata Özellikleri
Halka cıvataların bazı temel özellikleri şunlardır:
Halka şekli: Halka cıvatalar, yuvarlak bir halka şeklinde tasarlanmıştır. Bu şekil, cıvatanın yüzeye veya yapıya sabitlenmesini sağlar.
Somunla kullanım: Halka cıvatalar, bir yüzeye geçirildikten sonra somunla birlikte kullanılır. Somun, cıvatanın sıkılığını ve sabitliğini sağlar.
Malzeme: Halka cıvatalar, genellikle çelik, paslanmaz çelik, pirinç veya diğer dayanıklı metallerden imal edilir. Bu malzemeler, yüksek dayanıklılık, korozyon direnci ve uzun ömür sağlar.
Boyutlar: Halka cıvatalar, farklı boyutlarda bulunabilir. Boyutlar, cıvatanın çapı, uzunluğu ve somunun uyduğu bağlantı türüne bağlı olarak değişir. Çeşitli standartlar ve spesifikasyonlar, halka cıvataların boyutlandırılmasını belirler.
Yüzey Kaplamaları: Halka cıvataların bazı tipleri, korozyonu önlemek veya estetik amaçlar için farklı yüzey kaplamalarıyla kaplanabilir. Örneğin, galvanizli kaplama veya paslanmaz çelik yüzeyler yaygın olarak kullanılır.
Güvenilirlik: Halka cıvatalar, sağlam bir bağlantı sağlayarak parçaların güvenli ve stabil bir şekilde bir arada kalmasına yardımcı olurlar. Doğru şekilde sıkıldıklarında, genellikle yüksek mukavemet ve dayanıklılık sunarlar.
Bu özellikler, halka cıvataların yaygın olarak kullanıldığı birçok endüstriyel uygulama için önemli olan temel nitelikleridir. Ancak, spesifik uygulamalarınıza bağlı olarak, daha spesifik gereksinimlere sahip özel halka cıvatalar da bulunabilir.
Halka Cıvata Çeşitleri
Halka cıvatalar, farklı tiplerde ve tasarımlarda gelir. İşte yaygın olarak kullanılan halka cıvata çeşitlerinden bazıları:
Yaylı Halka Cıvata: Yaylı halka cıvatalar, elastik bir yay özelliği gösterir. Bu tür cıvatalar, titreşim ve darbelere karşı dirençli bir bağlantı sağlamak için kullanılır. Yüksek geri dönüş kuvvetine sahiptirler ve montaj veya demontaj esnasında gevşeme riskini azaltır.
Kilitleme Halka Cıvata: Kilitleme halka cıvataları, somun üzerinde bir kilitleme mekanizmasına sahiptir. Bu mekanizma, cıvatanın sıkıldığı pozisyonu korumasına yardımcı olur ve gevşemeyi engeller. Genellikle titreşimli ortamlarda veya yüksek gerilimli bağlantılarda kullanılırlar.
Segmanlı Halka Cıvata: Segmanlı halka cıvatalar, çeşitli parçaların birleştirilmesi ve hizalanması için kullanılır. Halka üzerindeki segmanlar, diğer bileşenleri doğru konumda tutar ve hizalamayı sağlar. Özellikle montaj işlemlerinde kolaylık sağlar.
Döner Halka Cıvata: Döner halka cıvataları, yüzeylerin dönmesine veya dönen parçaların sabitlenmesine izin verir. Bu tür cıvatalar, cıvatanın dönme hareketine izin veren yataklı bir halka tasarımına sahiptir.
Kaynak Halka Cıvata: Kaynak halka cıvataları, parçaları kaynak yoluyla birleştirmek için kullanılır. Halka cıvatanın bir ucu kaynaklanır ve böylece parçaların sabitlenmesini sağlar.
Bu sadece bazı örneklerdir ve halka cıvataların daha spesifik tipleri ve tasarımları mevcuttur. Uygulamanızın gereksinimlerine bağlı olarak, doğru tip halka cıvatasını seçmek önemlidir.
Halka Cıvataların Kullanım Alanları
Halka cıvatalar, geniş bir kullanım alanına sahiptir ve çeşitli sektörlerde kullanılır. İşte halka cıvataların yaygın olarak kullanıldığı bazı alanlar:
Otomotiv: Otomotiv endüstrisinde halka cıvatalar, motor parçalarının, şasi bileşenlerinin ve fren sistemlerinin sabitlenmesinde kullanılır. Güvenli ve sağlam bağlantılar sağlarlar ve titreşimlere dayanıklıdırlar.
Makine ve Ekipman: Halka cıvatalar, çeşitli makine ve ekipmanlarda kullanılır. İmalat makineleri, elektrik motorları, pompa sistemleri, konveyörler ve diğer endüstriyel ekipmanların montajında sıkça tercih edilirler.
İnşaat: İnşaat sektöründe halka cıvatalar, yapısal çelik montajlarında ve bağlantılarında kullanılır. Çatı sistemleri, korkuluklar, merdivenler ve diğer yapı elemanlarının birleştirilmesinde kullanılan önemli bağlantı elemanlarıdır.
Mobilya ve Ahşap İşleri: Mobilya üretiminde, halka cıvatalar ahşap parçaların birleştirilmesinde kullanılır. Sandalyeler, masalar, dolaplar ve diğer mobilya parçalarının montajında kolaylık sağlarlar.
Elektronik ve Elektrik: Elektronik ve elektrik alanında halka cıvatalar, panellerin, kabinlerin ve elektrik kutularının sabitlenmesinde kullanılır. Elektrik panoları, kablo bağlantıları ve elektrik ekipmanlarının montajında sıkça kullanılırlar.
Marinalar ve Denizcilik: Denizcilik sektöründe, halka cıvatalar deniz araçlarının yapısında ve bağlantılarında önemli bir rol oynar. Yatlar, gemiler ve diğer deniz araçlarının birleştirilmesinde kullanılırlar.
Bu sadece bazı örneklerdir ve halka cıvatalar, genel olarak birçok sektörde yaygın olarak kullanılan çok yönlü bağlantı elemanlarıdır. Kullanım alanları, bağlantı ihtiyaçlarına bağlı olarak çeşitlilik gösterebilir.
Halka Cıvata İmalatı
Halka cıvata imalatı, belirli bir tasarım ve özelliklere sahip cıvataların üretim sürecini içerir. İşte genel olarak halka cıvata imalatının adımları:
Tasarım ve Malzeme Seçimi: İmal edilecek halka cıvatanın tasarımı belirlenir. Bu adımda, boyutlar, toleranslar, malzeme türü, yüzey kaplaması ve diğer özellikler belirlenir. Genellikle, çelik, paslanmaz çelik, pirinç veya alüminyum gibi dayanıklı metaller kullanılır.
Malzeme Hazırlığı: Seçilen malzeme, imalat sürecine hazırlanır. Metal bloklar veya çubuklar, kesme, dövme veya döküm gibi yöntemlerle uygun boyutlara getirilir.
İmalat İşlemleri:
Talaşlı İmalat: Talaşlı imalat yöntemleri, malzemenin istenilen şekle getirilmesinde kullanılır. Bunlar arasında tornalama, frezeleme, delme, taşlama gibi işlemler yer alır.
Soğuk Şekillendirme: Halka cıvatalar genellikle soğuk şekillendirme yöntemiyle üretilir. Bu süreç, malzemeyi önceden belirlenmiş bir kalıp veya matris içine yerleştirerek dönme veya presleme işlemiyle şekillendirme yapmayı içerir.
Kaynak ve Montaj: Bazı halka cıvatalar, kaynak işlemi ile monte edilebilir. Kaynak, halka cıvatanın birleştirileceği diğer parçaların veya bileşenlerin sabitlenmesinde kullanılır.
Yüzey İşlemi: İmalat işlemi tamamlandıktan sonra, halka cıvatanın yüzeyi işlenir. Bu, paslanmazlık veya korozyon direncini artırmak için kaplama, galvanizleme veya elektroliz gibi işlemleri içerebilir. Ayrıca, estetik amaçlarla da yüzey işlemi yapılabilir.
Kalite Kontrol: İmal edilen halka cıvatalar, kalite kontrol sürecinden geçirilir. Boyutlar, toleranslar, mukavemet ve diğer spesifikasyonlar kontrol edilir. Bu adım, üretilen cıvataların kalite standartlarına uygun olduğunu ve beklenen performansı sağlayabileceğini doğrulamayı içerir.
Paketleme ve Dağıtım: Son adımda, imal edilen halka cıvatalar uygun şekilde paketlenir ve dağıtıma hazır hale getirilir.
Cıvata, makine parçalarını bir arada tutan metal bir bağlantı elemanıdır. Hatırlanması gereken önemli şey, cıvataların kullanılabilecek tek tip bağlantı elemanı olmasıdır. Somun, dişli kısmı ve düz yüzey üzerinde bir veya iki, tipik olarak yuvarlak çentiği olan metal bir bağlantı elemanıdır. Bir pul, cıvata ve somun arasına oturan dairesel veya dikdörtgen ince bir metal parçasıdır.
Cıvatalar tüm şekil ve boyutlarda gelir, ancak çoğunlukla bir arabadaki tekerlekleri bir arada tutmak için kullanılırlar. Her birinin kendine özgü kullanımları olan birçok farklı cıvata türü vardır. Örneğin, alçıpan cıvataların geniş başlı ve düz bir tepesi vardır, böylece duvarlara veya çevredeki malzemeye zarar vermeden dövülebilirler; Taşıyıcı cıvatalar ise metalden kolayca kayabilmeleri için yuvarlak başlı ve pürüzsüz yüzeylere sahiptir. Cıvatalar, ahşap ve metal vidaların, yapı çerçevelerinin ve diğer yapıların, asma dolapların veya mutfak aletlerinin sabitlenmesi de dahil olmak üzere, ev yapımı ve onarımında çok çeşitli amaçlar için kullanılır. Örneğin, bir sandalyede kullanılan cıvatalara, takıldıkları yüzeye zarar vermemek için havşa açılabilir. Cıvatalar, matkap veya yönlendirici gibi büyük makinelerle birlikte şeyleri sabitlemek için de kullanılabilir. Cıvatalar tüm şekil ve boyutlarda gelir, ancak çoğunlukla kare ve altıgen başlıklar vardır.
Cıvata Çeşitleri Nelerdir?
Birçok farklı cıvata türü vardır. Ancak tüm cıvatalar eşit yaratılmamıştır.
En yaygın cıvata türü, altıgen şeklinde bir kafaya sahip olan ve genellikle çelik veya bronzdan yapılan altıgen cıvatadır. Motosikletlerde kullanılanlar gibi bazı cıvatalar, korozyona direnmek için bakır alaşımından yapılmıştır. Bazı cıvataların içinde bir tornavida veya başka bir uygun aletle sıkılması amaçlanan bir diş vardır. Cıvatanın başı dişlere takılabilir ve daha sonra sıkmak için vidalanabilmektedir. Bu tip cıvatayı kullanırken aşırı sıkmamaya ve kırmamaya özen gösterilmelidir.
Ek ekipman olmadan takmak için vidaya vidalanmış bir iç dişe sahip kendinden kılavuzlu vidalar da vardır. Dişli Uçlar, içi boş bir dişli yuvaya vidalanan poliüretan eklerdir. Dişli uç vidanın mili üzerine yerleştirilir ve ucun her iki yanındaki bir tutamaç döndürülerek sıkılmaktadır. Vidayı sıkmak veya gevşetmek için anahtarsız bir mandren kullanılabilmektedir.
Diğer bir cıvata türü ise, genellikle ortadaki bir delikten dişli bir çubuk geçirilerek ve her iki tarafta kelebek somun ile sabitlenerek diğer uca bağlanan halkalı cıvatadır.
Diğer bir cıvata türü, uzunluğu boyunca kesilmiş dişlere sahip olan ve kullanımına bağlı olarak çeşitli kalınlıklarda, uzunluklarda, çaplarda, malzemelerde ve tasarımlarda bulunabilen dişli çubuktur.
Son olarak, kendinden diş açan vidalardan farklı olan ahşap vidalar vardır, çünkü bunlar, sabitlemek için ahşaba nüfuz eden bir dış dişe sahiptir ve kendinden diş açan vidalar, ahşaba kendi yollarını delerler.
Görünüme Göre Cıvata Tiplerini Belirleme:
Ankraj Cıvatası: Baş yuvarlak ve düzdür, içinden bir delik vardır. Başın her iki tarafında, somunu sıkarken cıvatanın veya rondelanın geri kalanıyla hizalamaya yardımcı olan iki delik vardır. Kare şeklinde kesilmiştir ve gövdenin her iki tarafında birbirine nispeten yakındır.
Gözlü Cıvata: Bu tip cıvatanın, bir tarafında düz bir yüzeye ve diğer tarafında sıkarken yerine hizalanmasına yardımcı olan üç girintiye sahip kare kesimli bir başı vardır.
Civata, parçaları birleştirmeye yarayan uç ve gövde kısmında vida dişi bulunan baş ve gövde kısımları farklı şekillerde üretilen en önemli bağlantı elemanlarından biridir. Mukavemeti arttırılması için somun ile kullanımı çoğunluktadır. Kullanımlarına göre farklı civata çeşitleri ve ölçüleri bulunmaktadır. Cıvatalar baş ve gövde biçimlerine göre 2 farklı çeşide ayrılmaktadır. Baş ve gövde biçimine göre civataları inceleyecek olursak;
Baş Biçimlerine Göre Civata Çeşitleri
Altı Köşe Başlı Civatalar: En çok kullanılan civata çeşitlerinden olan altı köşe başlı civataların dişleri ince imal edilmektedir. Kullanım alanlarında göre tam boy dişli civata ya da bir kısmı dişli civata olarak üretilebilmektedir. Alyan Civatalar: Baş tarafının görünmemesi gereken yahut alyan anahtarı kullanılamadığı alanlarda alyan civatalar diğer adıyla allen civatalar kullanılmaktadır.
Havşa Başlı Civatalar: Alyan civatalarda gibi baş kısımları ince bir yapıya sahiptirler. Yüksekliği kısa olan parçaların montajında civata başı gözükmesi istenmeyen durumlarda tercih edilmektedir. Baş tarafındaki havşa ile deliğin merkezinde sıkma yapılarak mukavemet sağlanmaktadır.
Tornavida Ağızlı Civatalar: Civata başında tornavida ucunun girebileceği kanal mevcuttur. Tornavidalarla sökülüp takılacak boyuttaki düşük bağlantılarda kullanılabilir.
Yıldız Tornavida Ağızlı Civatalar: Tornavida ağızlı civatalarda olduğu gibi yıldız uçlu tornavidanın gireceği kanal sayesinde daha kuvvetli sıkma yaparlar. Ayrıca tornavida ağızlı civatalara göre sökme ve takma sırasında ağız yapısı bozulmaz.
Özel Amaçlı Civata Çeşitleri: Cıvatalar otomotivden, iş makinalarına tüm bağlantı gerektiren her yerde kullanılmaktadır. tüm bunlar için standart civata çeşitleri ve ölçüleri mevcuttur. Bunlar haricinde özel ihtiyaçlara göre özel ölçülerde ve çeşitlerde civatalar üretilebilmektedir.
Gövde Biçimlerine Göre Cıvata Çeşitleri
Başsız Civata: Bir diğer adı saplama olan bu civatalar, sağ ve sol taraftan diş açılmış, başı olmayan civatalardır. Bağlantı yapılacak parça saplama ve somunlar ile makine gövdesine sabit kalacak şekilde kuvvetlice sıkılır.
Esnek Civatalar: Bu tip civatalar elastik bir malzemeden üretilen ince bir yapıya sahiptirler. Civataya sıkma kuvvet uygulandığında inceltilmiş olan bölümden cıvata bir miktar uzamaktadır. Bu civatalarda gövde çapı, diş dibi çapının %10’ u kadar incelebilmektedir. Cıvataya uygulanan kuvvet kalkınca cıvata ilk haline döner. Kuvvetli sıkılmaları ve elastik yapıları gereği emniyet sistemine gerek yoktur.
Gövdesi Toleranslı Cıvatalar: Yüksek oranda moment ileten makine parçaları gövdesi toleranslı olarak taşlanmış özel cıvatalarla bağlanmaktadır.
Vidalı pimler : Birbirine bağlanacak hareketli ya da iç içe geçen parçaların, uygun deliklerinden geçirilerek kayma engellenmektedir.
Civata Ölçüleri
Bir projede kullanılacak civata çeşiti ve civata ölçüleri için teknik bilgiyle hesaplanması gerekmektedir. Cıvatayı tam ve hassas olarak hesaplamak çok net sonuca ulaştırmayabilir. Genellikle pratikte tablolar yardımı ile civata seçimi yapılmaktadır. Eğer gerekliyse daha detaylı ve hassas ölçüm ve kontrol yapılmaktadır. Hesaplama için örnek vermek gerekirse; ilk olarak cıvataya gelecek yük hesaplanır. Cıvatayı zorlayan boyuna kuvvet ve cıvata malzeme kalitesine göre tablodan cıvatanın anma çapı seçilir.
Modüllerin birbiriyle takılıp sökülebilen yapıda birleştirmeyi sağlayan, orta kısmında vida dişi yer alan, baş tarafı dörtgen, altıgen şekillerde olabilen bağlantı elemanları cıvata olarak adlandırılmaktadır. Cıvatalar çoğunlukla somun ile kullanılmaktadır. Kullanım alanlarına göre farklı standartlarda cıvata çeşitleri ve özellikleri mevcuttur. Cıvatalar 2 ana çeşide ayrılır.
Baş Biçimlerine Göre Cıvatalar
Gövde Biçimlerine Göre Cıvatalar
Baş Biçimlerine Göre Cıvatalar ve Özellikleri
Altı Köşe Başlı Cıvatalar
Makina sanayinde sık kullanılan bağlantı elemanlarından biri de altı köşe başlı cıvatalardır. Bu cıvatalarda dişler ince üretilmektedir. Kullanılacak yere göre tam boy dişli veya bir kısmı dişli olarak yapılmaktadır.
Allen Cıvatalar
Somun anahtarının girmediği veya baş kısmının gözükmesi istenmeyen yerlerde allen cıvatalar diğer adıyla alyan cıvatalar kullanılmaktadır.
Havşa Başlı Cıvatalar
Havşa başlı gömme anahtarlı cıvataların başları allen cıvatalardan daha incedir. İnce parçaların birleştirilmesinde cıvatanın başı dışarıda kalmasın diye gömme başlı cıvatalar kullanmaktadır. Baş tarafındaki havşa ile cıvata, deliğin merkezinde sıkma yapmasını da sağlamaktadır.
Tornavida Ağızlı Cıvatalar
Cıvatanın baş taraflarında tornavida kanalı açılmıştır. Tornavidalarla sökülüp takılacak boyuttaki düşük bağlantılarda kullanılmaktadır.
Yıldız Tornavida Ağızlı Cıvatalar
Tornavida ağızlı cıvatalara göre daha kuvvetli sıkma yaparlar ve sökme ve takma sırasında ağız yapısı daha sağlam kalır. Yıldız tornavida ağızlı cıvatalarda dört kola ayrıldığından kuvvetli ve ağzı bozulmadan sıkma yapılabilmektedir. Çoğunlukla yıldız kanalları küçük cıvatalar açılmaktadır.
Özel Amaçlı Cıvata Çeşitleri
Cıvatalar otomotivden, iş makinalarına tüm bağlantı gerektiren her yerde kullanılmaktadır. Tüm alanlardaki ihtiyaçlara göre özel ölçülerde ve tiplerde üretilmektedir.
Gövde Biçimlerine Göre Cıvata Çeşitleri
Saplamalar (Başsız Cıvatalar)
Saplama, sağ ve sol taraftan diş açılmış, başı olmayan vidalardır. Yoğun bir şekilde sökülüp takılan bağlantılarda saplama kullanılmaktadır. Bağlanacak parça saplama ve somunlar vasıtasıyla makine gövdesine sabit kalacak şekilde kuvvetlice sıkılır. Bağlanan parça söküleceği zaman saplama yerinde kalarak sadece somunların çıkarılması yeterli olur. Bu durum ana gövdelere bağlı cıvata ağızlarının bozulmasını da önlenmektedir.
Esnek Cıvatalar
Cıvatanın üretildiği malzemenin elastik oluşu sayesinde cıvataya uygulanan kuvvet ile inceltilmiş olan kısımdan cıvata bir miktar uzar. Bu cıvatalarda gövde çapı, diş dibi çapının %10’ u kadar incelebilmektedir. Cıvataya uygulanan kuvvet kalkınca cıvata eski haline döner. Kuvvetli sıkılmaları ve elastik yapıları gereği emniyet sistemine ihtiyaç olmaz.
Gövdesi Toleranslı Cıvatalar
Yüksek oranda moment ileten makine parçaları gövdesi toleranslı olarak taşlanmış özel cıvatalarla bağlanmaktadır.
DIN Normunda daha çok kullanılan cıvata çeşitleri şunlardır.
T-Başlı Çekiç Kafa Cıvata (DIN186)
Altıköşe İnce Kontra Somun (DIN439)
Dana Gözlü Cıvata (DIN444)
Kare Başlı Flanşlı Cıvata (DIN478)
Bombe Baş Kafa altı Kare Cıvata (DIN603)
Tırnaklı Havşa Baş Cıvata (DIN604)
Havşa Baş Kafa altı Kare Cıvata (DIN605)
Tırnaklı Bombe Baş Cıvata (DIN607)
Havşa Baş Kafa altı Kare Cıvata (DIN608)
AKB d2 Çapı Kalın ve Taşlanmış Cıvata (DIN609)
İmbus Yarım Diş Cıvata ISO 4762 (DIN912)
AKB Yarım Diş Cıvata EN 24014 (DIN931)
AKB Tam Diş Cıvata EN 24017 (DIN933)
Saplama (DIN940)
AKB Yarım Diş Cıvata EN 28765 (DIN960)
AKB Tam Diş Cıvata EN 28676 (DIN961)
Tam Diş Saplama (DIN976-2)
Flanşlı Yarım Diş Cıvata (EN1662)
Flanşlı Yarım Diş Cıvata DIN 6922 (EN1665)
İmbus Cıvata DIN 912 (ISO4762)
İnce Kafa İmbus Cıvata (DIN6331)
İnce Kafa İmbus Cıvata (DIN6912)
Flanşlı Cıvata (DIN6921)
Bombe Baş İmbus Cıvata (7380)
İnce Kafa Yarım Diş İmbus Cıvata (7984)
AKB İnce Kafa Yarım Diş Cıvata (DIN7990)
Havşa Başlı İmbus Cıvata (DIN7991)
AKB Yarım Diş Cıvata DIN 931 (EN24014)
Yarım Diş Cıvata DIN 960 (EN24017)
Tam Diş Cıvata DIN 933 (EN28676)
Tam Diş Civata DIN 961 (EN28765)
Altıköşe İnce Somun (ISO4035)
Flanşlı Somun (DIN6923)
Cıvatanın Tarihi
Cıvata, İtalyan kökenli “Giaveta” kelimesinden gelmektedir. 15. yüzyılda Leonardo Da Vinci tarafından geliştirilmiştir. İngiltere’de 1797 yılında, Henry Maudslay (1771-1831) Amerika’da David Wilkinson 1798’de cıvata patenti almıştır.
Saplama Cıvata Standartları
Saplamalarda üç farklı kaplama uygulanmaktadır. Bunlar inox, elektro galvaniz ve dakroment kaplama çeşitleridir. Inox kaplamalar paslanmaz bir yapıya sahiptir. TSE-DIN-ES-ISO-ANSI-IFI-ASTM gibi tüm saplama cıvata standartları dikkate alınarak üretilirler.
Her iki ucu dişli olan başsız cıvatalar saplama cıvata standartları tebliğine uygun üretilmektedir. Baskı ve gerilim olan yerlerde kullanılmaktadır. Her iki ucu dişli, ortası boşluklu bazen de tamamı dişli uzun çubuklar olarak imal edilebilmektedir. İhtiyaca göre farklı çeşitlerde saplamalar üretilmektedir.