DERNEĞİN SONA ERMESİ
İnsanların hayatları sınırlı olan varlıklar olmasına karşı, hükmi şahıslar teorikte olsa sınırsız bir hayata sahip olabilirler. Ancak çoğu zaman bu böyle olmamakta hükmi şahısların hayatları da insan hayatı gibi sona ermektedir. Hükmi şahıslardan olan derneklerin hayatlarının sona ermesinin sebeplerinin Medeni Kanun ve Dernekler Kanunu hükümleri dikkate alındığında iki başlık altında toplandığını görmekteyiz.
I – Derneğin Dağılması (İnfisah)
Derneğin dağılması (infisahı), derneğin herhangi bir işleme veya karara gerek olmaksızın kendiliğinden sona ermesi demektir. Böyle bir durum şu şekillerde ortaya çıkabilir;
- Amacın Gerçekleşmiş Olması
Dernekler iktisadi olmayan belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek için kurulduklarına göre, bu amaç gerçekleştikten sonra artık var olma sebepleri ortadan kalkar. Eğer yeni bir amaç edinilirse artık yeni bir dernek söz konusu olur, eski dernek artık sona ermiş olur. Mesela hastane yaptırmak için kurulan bir dernek hastaneyi yaptırdıktan sonra amaç gerçekleşmiş olacağından dernek hükmi şahsiyetinin son bulması gerekecektir.
- Amacın Gerçekleşmesinin İmkânsız Hâle Gelmesi
Dernek amacının gerçekleşmesi fiilen veya hukuken imkânsız hale gelirse bu durumda da dernek hükmi şahsiyeti kendiliğinden sona erer.
- Sürenin Geçmiş Olması
Eğer dernek tüzüğünde derneğin belli bir süre ile sınırlı olarak faaliyette bulunacağı belirtilmişse bu sürenin geçmesi ile dernek kendiliğinden sona erer.
- Yönetim Kurulunu Kuramayacak Hâle Gelme
Bu husus Dernekler Kanunu’nun 51 inci ve Medeni Kanun’un 70 inci maddesinde belirtilmiştir. Bu madde hükümlerine göre yönetim kurulunun tüzük gereğince kurulmasına imkân kalmadığı durumlarda dernek kendiliğinden dağılmış olur. Dernekler Kanunu’nun 27 nci maddesine göre yönetim kurulu üyeleri beş kişiden az olamaz. Eğer beş kişiden az olur ve yedek üyelerden de tamamlanamazsa ve yeni üye de seçmeye imkân yoksa bu durumda dernek kendiliğinden sona erer.
- Aciz Hâline Düşme
Aciz hâline düşme yani borçların mevcutlardan fazla olması ve başka imkânlarla da bu borçları ödemenin mümkün olmaması hali de Dernekler Kanunu’nun 51 inci maddesi uyarınca derneğin kendiliğinden sona erme sebeplerinden bir tanesidir.
- İlk Genel Kurul Toplantısının Yapılamaması
Dernekler tüzüklerinin gazetede yayımlandığı günü izleyen altı ay içinde ilk genel kurul toplantılarını yapmak ve organlarını oluşturmak zorundadırlar.
Bu zorunluluğa uyulmaması halinde, mahallin en büyük mülki amiri derneklerin kendiliğinden dağılmış sayılmasına karar verir. (Dernekler Kanunu m.14)
- Üst Üste İki Olağan Genel Kurul Toplantısının Yapılamaması
Dernekler Kanunu’nda (m.51) derneklerin kendiliğinden dağılmış sayılmasını gerektiren hallerden bir diğeri de; “ 23 üncü maddede belirtilen yeter sayının bulunamaması sebebiyle üst üste iki olağan genel kurul toplantısının yapılamaması” olarak belirtilmiştir.
Anılan maddeye göre; “Genel kurul, dernek tüzüğüne göre genel kurula katılma hakkı bulunan üyelerin yarısından bir fazlasının katılmasıyla toplanır.
İlk toplantıda yeter sayı sağlanamazsa, ikinci toplantıda çoğunluk aranmaz. Ancak bu ikinci toplantıya katılan üye sayısı dernek yönetim ve denetleme kurulları üye tam sayısı toplamının iki katından az olamaz.”
İşte ikinci toplantıda da belirtilen sayıya ulaşılamama nedeniyle toplantı yapılamazsa dernek kendiliğinden sona ermiş sayılır.
Derneklerin kendiliğinden dağılma halinin tespiti, dernek merkezinin bulunduğu yerin en büyük mülki amirinin kararıyla olur. (Dernekler Kanunu m.51)