Asya’nın Kandilleri-Halime Toros
13 Türk-İslam Alimi Hakkında Bilgilerin Yer Aldığı Okunması Gereken Bir Eser; Asya’nın Kandilleri
Halime Toros’un kaleme aldığı Asya’nın Kandilleri eseri Hece Yayınları etiketi ile yayımlanmıştır. Hece Yayınları tarafından yayımlanan Halime Toros’un kaleme Asya’nın Kandilleri kitabı 360 sayfadan oluşmaktadır.
Özbeklere göre evrendeki iki büyük yoldan biri olan İpek Yolu üzerinde sekizinci yüzyıldan başlayarak görkemli kentler yükseliyor birbiri ardına…
Kütüphaneler, medreseler, rasathaneler, şifahaneler ve ulu mabedler…
Sultanlar ve varlıklı insanlar kitap toplamak için uzun yolculuklara çıkıyorlar.
Fethedilen ülkelerden cizye yerine kitap istiyor halifeler.
Çarşılarda dini-felsefi- bilimsel tartışmalar yapılıyor.
Bağdat ve Şam’ın görkemli rasathanelerinde ise astronomi çalışmaları…
Öyle bir meşaledir ki yanmaya başlayan, her meraklı zihin bu ateşten kendine düşen payı alır.
Ve her büyük deha, bu ateşe kendi ‘’kor’’unu bırakır.
Asya’nın Kandilleri, hem uygarlık ateşine kendi ‘kor’unu bırakan büyük üstadların hikâyesini anlatıyor, hem de bizim hikâyemizi.
Halime Toros’un Asya’nın Kandilleri kitabından alıntılar:
Bu kitap on üç bölümden oluşan “Asya’nın Kandilleri” adlı televizyon belgeseline metin yazmak üzere başımı kitaplara eğdiğimde kendini oluşturmaya başladı. Kaşgarlı Mahmut’tan Yusuf Has Hacib’e, Farabi’den İbn Sina’ya, Ali Şir Nevai’den Fuzuli’ye, Harezmi’den Biruni’ye, Uluğ Bey’den Ali Kuşçu’ya çok geniş bir coğrafyada ve farklı yüzyıllarda yaşamış alim ve sanatçılar hakkında bir belgesel çalışmaya metin yazmak, doğrusu pek de altından kalkılacak bir iş gibi gelmemişti ilk başta.
“Öğreten öğrenir” diye başladığım yoğun bir okuma serüvenini sonucunda “ev”e bambaşka bir insan olarak döndüğümü,ezberimin bozulduğunu, geçmişimizle ve tarihimizle bir tür yüzleşme ve hesaplaşmadan aklım karışmış bir halde çıktığımı itiraf etmeliyim.
Hayallerin ve ideallerin gerçekleştiği yerdir Bağdat. Doğu dünyasının bilim merkezidir. İslam Rönesanssının beşiğidir. Dünyanın en değerli el yazması eserlerine sahip muhteşem bir kütüphanedir.
Harezmi, Aristo’nun sultan rüyalarına girdiği, sokaklarında matematiğin, coğrafyanın ve felsefenin konuşulduğu, çevirmenlerin kandillerinin sabaha kadar yandığı bir dönemde Bağdat’a geldi. Şairlerin inci bir gerdanlığa benzettikleri Dicle Nehri’nin berrak aynasında kendini seyreden Bağdat, bu yeni konuğuna da genişçe bir yer açtı kucağında. Deve kervanlarının her gün kapısına uzak ülkelerden kitap yığdığı Beytü’l-Hikme’de yönetici oldu. Ama aynı zamanda ilim heyetlerine başkanlık yapıyor, uzak ülkelere bilimsel araştırmalara gidiyor, gözlemler yapıyordu. Bunlarda biri de Sincar Ovası’na yaptığı yolculuktur.
Harezmi ilk önce Eski Mısır ve Yunan kaynakları ile Mezopotamya ve Hint kaynaklarını inceledi. Ve bir kitaba dokundu. Halife Mansur zamanında Hintli bir astronom tarafından getirilmiş, Brahmaguphta’nın Siddhanta adlı eseriydi bu. Kitap; yıldızların hareketleri, hesap usulleri ve Hint sayı sistemi ile ilgili konuları içeriyordu.
Cebire Batı’da verilen “algorismus” adı, “el-Harezmi” kelimesinden bozma bir terimdir.