Ev İşçileri Dayanışma Sendikası (EVİD-SEN) olarak faaliyetlerimize başladığımız günden itibaren, ev işçilerinin hak ve özgürlüklerinin korunması, toplumsal sorunlara karşı duyarlılığın arttırılması, yüzde 80’ini kadınların oluşturduğu bir sektörde örgütlü olunmasıyla da paralel olarak, toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanması ve kadın sorununun gündemde tutulması için yoğun bir çaba harcamaktayız.
Evleri temizleyen, cam ve yerleri silen, parça başı iş yapan, çocuk, yaşlı ve hasta bakımı yapan biz ev emekçileri, bugüne kadar güvencesiz ve kötü çalışma koşulları altında çalışmak ve yaşamak zorunda bırakıldık. Öte yandan, “alışkın onlar, her türlü pisliği temizler!” diyen bir bakış açısıyla da iş yerlerimizde her türlü istismar ve horlanmaya açık bir şekilde çalışıyoruz. Taciz ve tecavüzlerin yanı sıra, ölümlerle sonuçlanan iş kazaları da ne yazık ki iş kolumuzun sıradan gündemleri arasında…
Ev işçileri, 4857 Sayılı İş Kanunu tarafından kapsam dışı bırakılarak, birçok farklı sorunla karşı karşıya kalmışlardır. Düzenli bir çalışma ilişkisinin kurulamaması, kurulan çalışma ilişkilerinin yasal zemine oturtulmasında zorluk yaşanması, örgütlenme ve toplu pazarlık haklarının kullanılmasında karşılaşılan zorluklar, işçi sağlığı ve güvenliği alanında yaşanan birçok sıkıntı bu durumdan kaynaklanmaktadır. Ayrıca ev işçilerinin, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu tarafından yeterince koruma altına alınmamış olmaları ve işverenlerin bu işçilerin sigorta primlerine ilişkin yasal yükümlülüklerden birçok durumda muaf olmaları, bu alandaki sorunlara önemli bir boyut kazandırmaktadır.
Ev işçilerinin haklarının çok daha belirgin bir yasal zeminde korunabilmesi adına geçmiş hükümetlerin somut, çözüm odaklı bir çalışması ne yazık ki olmamıştır. Yeni kurulacak hükümetten de iş başına geldiği zaman bizleri görmezden gelmesini istemiyoruz. Taleplerimizin karşılanması ve mağduriyetimizin giderilmesi için çalışma başlatmasını istiyoruz.
Yapmış olduğumuz çalıştay, emeği yok sayılarak görmezden gelinen, insanca çalışma haklarından uzak, geleceksiz ve güvencesiz bir yaşama terk edilen ev işçilerinin sorunlarını yeniden tartışmaya açarak, ilgili iş kanununun yeniden düzenlenmesinde ön açıcı olmayı amaçlamaktadır.
Bu kapsamda ev işçilerinin mevcut durumunu şu şekilde sıralayabiliriz:
1. Türkiye’de ev işçilerinin sayısının yaklaşık 500 bin ile 1 milyon arasında olduğu tahmin ediliyor. Ev hizmetlerinde çalışanların neredeyse tamamı kayıtsız, güvencesiz çalıştırılmaktadır.
2. 4857 Sayılı İş Kanunu ev hizmetlerinde çalışanları kapsam dışında bırakmaktadır. Bu çerçevede ev işçilerinin yaşadığı sorunların çözümüne yasal olarak gereken karşılık verilememektedir. Ev hizmetlerini yasa kapsamı dışında tutan (4857/4 (e)) İstisna Hükmü ayrımcılık getirmekte, ev işçilerini işçi haklarından yoksun bırakmaktadır.
3. Konut dokunulmazlığı gerekçe yapılarak ev işçileri İş Yasası, İş Sağlığı ve Güvenliği Yasası kapsamı dışına atılmaktadır.
4. Çalışanlar yasalarda “sigortalı çalışan” olarak tanımlanırken, ev işçileri “ücretli ve sürekli çalışanlar” olarak tarif edilmektedir. Bu anayasanın eşitlik ilkesine de uymamaktadır. Çifte standarttır, ayrımcılıktır.
5. Ev işçileri yatılı çalıştıkları zamanlarda hak ihlalleri 24 saate yayılmaktadır. Ev işçileri yasal sürelerini aşacak şekilde uzun süre çalıştırılmaktadır. Denetimsizlik ve haklardan yoksunluk nedeniyle çalışanlar taciz, mobbing, şiddet gibi risklerin yanı sıra; zorla çalıştırma, özgürlüklerin kısıtlanması, zalimane muamele gibi zorbalıklarla da karşı karşıya kalabilmektedirler.
6. Ev işçilerinin iş tanım ve mesleki standardı yoktur. Ayrıca ev hizmetlerinde çalışanlar hafife alınmakta, küçümsenmekte, hor görülmekte, onur kırıcı muameleyle yüz yüze gelmektedir.
7. Cinsiyetçi iş bölümü sürdürülmekte, ev içi emeğin ücretli ya da ücretsiz kadın emeği üstünden karşılanması yoluyla toplumsal sorumluluğun üstünden atlamak tercih edilmektedir. Kadın emeğini değersiz, önemsiz göstermek, ev işlerini hafife almak, görünmez kılmak ev işçilerine zarar vermektedir. Ataerkil mirastan faydalanarak kadın emeğini görünmez kılan bu strateji, erkek egemen kapitalist sistem için önemli bir avantaj sağlamaktadır.
8. Ev işçilerinin, ev işyerlerinde yaşadıkları cinsel şiddete karşı yeterli hukuki koruma yoktur.
9. Ev işçilerinin ücretleri de değişkendir ve asgari ücretin altında çalıştırılabilmektedirler.
Ev işçileri için neler yapılmalı:
1. Ev işçileri sosyal güvenlik şemsiyesi altına alınmalı. Ev işçilerinin sigorta primi için teşvik verilmelidir.
2. Hakların kullanılabilir, ulaşılabilir olması önemlidir. Çok basit uygulanabilen sigortalılık getirilmeli, örneğin e-devlet şifresi ile sorun çözülebilmelidir.
3. Gündelikçi ev işçilerinin sigortalanması için hizmet çeki sistemi getirilmelidir.
4. Ücretli, ücretsiz tüm ev işçilerine yıpranma payı ve erken emeklilik getirilmelidir.
5. Özel istihdam büroları ve kiralık işçi büroları kapatılmalıdır. Modern köle ticaretine son verilmelidir. Bunun yerine kamuya bağlı SGK denetiminde ev işçileri işe yönlendirilmelidir.
6. Ev işçileri çalışanların kullandığı bütün hakları kullanabilmelidir. Bu haklar uygulanabilir ve erişilebilir olmalıdır.
7. Evde yaşlı ve engelli yakınına bakan kişiler, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’ndan net asgari ücret yardımı almaktadırlar. Bu bir yardım değil, haktır. Bu işçilerin sigortaları yapılmalı ve sosyal hakları da verilmelidir.
8. Göçmen ev işçileri ile Türkiyeli ev işçileri aynı şartlarda çalışmalı, ayrım yapılmamalıdır.
Bugün gerçekleştirmiş olduğumuz çalıştay yukarıda belirtilen sorunların ortadan kaldırılması ve amaçlarımızın gerçekleştirilmesi için büyük önem taşımaktadır. Ayrıca 15 Haziran tarihinin Sendikamızın kuruluş yıl dönümü olması ve 16 Haziran tarihinin ise Dünya Ev İşçileri Günü olması da çalışmamızın anlamını bir kat daha arttırmaktadır. Hedefimiz Sendikamızın kuruluş yıl dönümüne ve Dünya Ev İşçileri Gününe denk gelen bu çalıştayda, gündemimize aldığımız çözüm önerilerini bizler için bir başka önemli gün olan 7 Ekim Dünya İnsan Onuruna Yakışır İş Günü’ne kadar somutlaştırmaktır. Bu hedefimizin gerçekleştirilebilmesi için tüm katılımcıları ve destekçilerimizi süreç boyunca işbirliği içinde çalışmaya ve dayanışmaya davet ediyoruz.
EV İŞÇİLERİ DAYANIŞMA SENDİKASI
(EVİD-SEN)