Mükelleflerin Vergi İncelemelerindeki Hakları
Geçtiğimiz ay bir arkadaşım telefonla beni arayarak vergi incelemesine alındığını, defter ve belgelerinin bir vergi inceleme elemanı tarafından istendiğini söyledi. Nasıl davranması gerektiğini, ne tür haklara sahip olduğunu öğrenmek istiyordu. Ben de dilim döndüğünce anlattım. Bu sırada kendisine maliyecilerin iyi bildiği bir fıkrayı da anlatmadan geçemedim.
Adamın birini Maliye'den çağırmışlar. Adamcağız telaşlanmış haliyle. "Maliyeciler hiç acımazlar, her şeyimi alırlar, ne yaparım, ne ederim" diye düşünürken hazırlanıp yola koyulmuş. Yolda giderken bir arkadaşına rastlamış. "Ne var ne yok" derken adam arkadaşına maliyecilerin kendisini çağırdığını söylemiş. "Eyvah ne yapacağım, maliyeciler beni mahvedecek" diye hayıflanmış.
Arkadaşı da biraz tavsiyede bulunmuş: "Git en güzel elbiselerini giy. Seni zengin ve nüfuzlu sansınlar. O zaman bir şey yapmazlar."
Adam da eve gidip en güzel elbiselerini giymiş ve tekrar yola koyulmuş. Yolda bir başka arkadaşına rastlamış. "Ne var ne yok" derken adamın Maliye'ye gittiğini öğrenmiş. Arkadaşı adama; "Böyle iyi giyimli bir şekilde gidersen maliyeciler asıl o zaman seni mahvederler. En kötü, en eski elbiselerini giy, öyle git. O zaman seni garip ve fakir biri zannederler, bir şey yapmazlar." diye tavsiyede bulunmuş.
Adamın kafası iyice karışmış. "Ne yaparım, nasıl yaparım" derken kasabanın bilge kişisine danışmaya karar vermiş. Bilge kişiye durumu anlattıktan sonra nasıl giyinmesi gerektiğini sormuş.
Bilge kişi de "Evladım biraz önce senin durumuna benzeyen bir konu için gelmişlerdi. Kızın biri evlenecekmiş, gelinliği uzun mu giyeyim kısa mı giyeyim diye sordu. Ben de ona uzun da giysen kısa da giysen gerdeğe gireceksin." dedim. "Senin ki de o hesap. İyi de giysen kötü de giysen maliyeciler seni öpecekler."
İşin şakası bir yana tabi. Vergi incelemesi yapılırken mükellefin bir takım haklarının vergi idaresi ve inceleme elemanları tarafından gözetilmesi gerekmektedir. Bu hakların gözetilmesi vergi idaresinin mükellefine karşı yükümlülüğüdür. Mükelleflerin de kendi hakları konusunda bilinçli olması vergi incelmesinin hem mükellef hem de vergi idaresi bakımından sorunsuz bir şekilde yürütülmesine katkı sağlayacaktır. Nitekim vergi inceleme sürecinde, taraflardan birinin kendi hak ve yükümlülüklerini daha iyi algılaması, karşı tarafın da hak ve yükümlülüklerini bilmesine katkısı olacaktır.
Vergi incelemesi sürecinde mükellefin haklarını şu şekilde sıralayabiliriz:
- Vergi inceleme elemanının kimliğini görme hakkı;
- Vergi inceleme elemanından, incelemenin konusunun, hangi vergi bakımından ve hangi hesap dönemlerine ilişkin olarak yapıldığını belirten bir incelemeye başlama tutanağı düzenlenmesi ve bir örneğini isteme hakkı;
- İncelemenin mükellefin işyerinde yapılmasını isteme hakkı. İşyerinin müsait olmaması, ölüm, işin terk edilmesi gibi zorunlu sebeplerin varlığı veya mükellef veya vergi sorumlusu tarafından talep edilmesi halinde incelemenin ilgili inceleme elemanının dairesinde yapılmasını isteme hakkı;
- Zor durum nedeniyle defter ve belgelerin istenen sürede ibrazı olanaklı değilse, ek süre verilmesini isteme hakkı (Bu süre 15 günden az olamaz);
- Vergi inceleme raporlarının mevzuata uygun olmasını isteme hakkı;
- Mükellefin işyerinde yapılan vergi incelemesinin çalışma saatleri içinde yapılmasını isteme hakkı (Tutanak düzenlenmesi ve inceleme ile ilgili emniyet tedbirlerinin alınması bu hükmün dışındadır. Ancak bu tedbirler ilgili yerdeki işleri sekteye uğratmayacak şekilde alınır);
- Vergi incelemesinin her safhasında inceleme süreci hakkında inceleme elemanından bilgi alma hakkı;
- Fiili envanter sırasında yapılan ve vergi incelemesi yapan tarafından onaylanan giderlerin kendisine ödenmesini isteme hakkı;
- Vergi incelemesine yetkili olanlarca el konulmuş olan ve onların denetim ve gözetimi altında bulunan defter, belge ve diğer vesikalar ile eşyalar üzerinde inceleme yapmak, bunlardan örnekler almak, kayıtlar çıkarma hakkı;
- Nezdinde arama yapılması sırasında, Sulh Yargıcınca verilen arama kararının gösterilmesini isteme hakkı;
- İhbara dayanan aramalarda, ihbarda belirtilen hususların mevcut olmadığının ortaya çıkması halinde ihbarda bulunanı öğrenme hakkı;
- Yapılan aramalar sonucunda defter ve belgelere el konulmuş olması süresi gelen vergi beyannamelerinin verilmesi görevini ortadan kaldırmadığından, beyanname düzenlemek için gerekli bilgileri her zaman alabilme hakkı;
- İnceleme sırasında müşavir ve/veya avukat bulundurma hakkı (Mükellefi temsilen gelen kişilerin yasal olarak yetkilendirilmiş olmaları ve temsil belgesinin görüşmeler başlamadan önce inceleme elemanına verilmesi gerekir);
- İnceleme sırasında gerekli görülen hallerde tutulan tutanaklara inceleme ile ilgili her türlü itiraz, şerh ve görüşlerinin yazılmasını isteme hakkı;
- Vergi incelemesi sırasında alıkonulan veya aramada ele geçirilen defter, belge ve diğer eşyalara ilişkin olarak tespit edilen kanuna aykırı olay ve hesaplar ile ilgili olarak düzenlenecek tutanağı imzalamama hakkı;
- Arama sonucunda el konulan defter ve belgelerin muhafaza altında olması sebebiyle zamanında yapılamayan kayıtları, defterlerin geri verilmesinden sonra 1 aydan az olmamak üzere verilecek uygun bir süre içinde yapabilme hakkı;
- İncelemenin kanunda belirtilen sürelerde bitirilmesini isteme hakkı;
- İncelemenin sona ermesinden sonra, kendisine inceleme yapıldığına dair bir yazı verilmesini isteme hakkı;
- Vergi inceleme tutanağından bir nüsha alma hakkı;
- İhtiyati haciz sebebine itiraz edebilme hakkı;
- Vergi incelemesi sırasında veya sonrasında vergi mahremiyetinin ihlal edildiğinin belirlenmesi halinde şikâyette bulunabilme hakkı;
- Mükellefin rapor değerlendirme komisyonunca dinlenmesi hakkı;
- Mükellefin uzlaşma hakkı;
- Mükellefin dava açma hakkı.