Safra taşları katılaşmış safra kesesi sıvısından oluşur. Kramp şeklinde üst karın ağrısına neden olabilirler. Bazı insanlar safra taşı olduğunun farkında bile değildir. Safra taşlarının nasıl oluştuğunu ve nasıl tedavi edilebileceğini buradan okuyun.
Bir bakışta
- Safra taşları yoğunlaşmış safra birikintileridir.
- Üst karın bölgesinde kramp ağrısına neden olabilirler.
- Birçok insan safra taşları olduğunun farkına bile varmaz. O zaman tedavi genellikle gerekli değildir.
- Kadınlar ve yaşlılarda safra taşı görülme olasılığı daha yüksektir.
- Safra taşlarının teşhisi genellikle ultrason taraması ile yapılır.
- Safra kesesi ameliyatları Almanya'da en sık yapılan ameliyatlar arasındadır.
- Safra kesesinin çıkarılması yalnızca tekrarlayan rahatsızlıklar veya komplikasyonlar durumunda önerilir.
Not: Bu yazıdaki bilgiler bir doktor muayenesinin yerini tutamaz ve kişinin kendi kendine teşhis yapabilmesi veya tedavi etmesi için kullanılmamalıdır.
Safra taşları nelerdir?
Safra taşları yoğunlaşmış safra birikintileridir. Safra kesesinde veya safra yollarında ortaya çıkarlar. Safra kesesi küçük, armut biçimli içi boş bir organdır; karaciğerin altında karnın sağ tarafında yer alır. Her gün karaciğerde bir litreye kadar safra üretilir. Safra, bağırsaklardaki yağların emilimi için önemlidir. Yemekten sonra çoğu, safra yolu üzerinden doğrudan ince bağırsağa akar. Kalan safra, yemekler arasında safra kesesinde depolanır ve yoğunlaşır.
Almanya'da safra kesesi ameliyatları en yaygın ameliyatlardan biridir. Her yıl yaklaşık 170.000 erkek ve kadın ameliyat edilir. Bunun nedeni çoğunlukla safra taşlarının rahatsızlıklara veya ikincil hastalıklara neden olmuş olmasıdır.
Ama safra taşları genellikle zararsızdır ve birçok insanda ağrıya neden olmaz. Rahatsızlıkların ortaya çıkması durumunda sadece semptomlar tedavi edilebilir. Bazen ameliyat düşünülür. Doktorlar safra yollarında veya safra kesesinin tamamında sıkışmış safra taşlarını çıkarır.
Safra taşı semptomları nelerdir?
Safra taşlarına rağmen birçok insanda hiç şikayet olmaz veya çok az şikayet olur. Araştırmalara göre, her 100 kişiden yaklaşık 2 ila 4'ü bir yıl içinde hissedilir rahatsızlıklar yaşar. Halihazırda kolik gibi rahatsızlıkları olan her 100 kişiden yaklaşık 50'sinde 2 yıl içinde tekrar ağrı ortaya çıkacaktır.
Önemli bilgi: Safra taşları, yeri ve boyutuna bağlı olarak farklı şikayetlere neden olabilir. Safra kesesi taşlarının tipik semptomları çok rahatsız edici, kramp benzeri üst karın ağrısıdır (kolik).
Safra kesesi, safrayı bağırsağa akmaya zorlamak için kasıldığında, ancak çıkış safra taşları tarafından engellendiğinde kolik oluşur. Ağrı dalgalar halinde gelir ve sırt ve sağ omuza yayılabilir. Genellikle en geç bir saat sonra azalır ve birkaç saat sonra tamamen kaybolur. Geğirme, gaz, mide bulantısı, kusma ve dolgunluk hissi gibi başka şikayetler de mümkündür.
Safra yolu taşları da üst karın bölgesinde kramp benzeri ağrıya neden olabilir. Daha sonra sarılık (ikter) da oluşabilir. Cildin ve gözlerin beyazlarının (gözün sklerası) sararması ile tespit edilebilir. Ayrıca idrar koyu, dışkı açık renkli olabilir.
Sarılık, safranın drenajı uzun süre tıkalı kaldığında ortaya çıkar. Karaciğerde oluşan safra pigmenti (bilirubin), artık dışarı akamaz. Bu kırmızı kan pigmenti hemoglobin parçalandığında üretilir. Sonuç olarak, tipik sararmalar meydana gelir.
Safra taşlarının nedenleri nelerdir?
Safra, su ve bazıları suda çözünmeyen çeşitli maddelerden oluşur. Bu maddeler bir araya geldiğinde safra taşları oluşabilir. Bunun nedeni, örneğin kolesterol seviyesi çok yüksek olduğunda, safra bileşiminin dengesiz olması muhtemeldir. Taşların tam olarak neden oluştuğu hala tam olarak belli değildir.
Safra taşları çoğunlukla kolesterolden oluşur. Daha nadiren pigment taşlarından kaynaklanırlar. Pigment taşları, kırmızı kan pigmentinin sarımsı parçalanma ürünü olan kalsiyum ve bilirubinden oluşur.
Safra taşları genellikle safra kesesinde oluşur. Ancak doğrudan safra yollarında da ortaya çıkabilirler. Safra yolu taşlarının çoğu safra kesesinde oluşur ve ancak daha sonra ana safra yoluna (ductus choledochus) ilerler. Diğer bir fark ise konumdur: Safra kesesindeki taşlara kolesistolitiazis, safra yollarındaki taşlara koledokolitiazis denir.
Safra taşları için risk faktörleri nelerdir?
Safra taşlarını tetikleyen faktörler şunları içerir:
- İleri yaş: Safra taşı riski 40 yaşından itibaren artar.
- Genetik yatkınlık: Bu, birkaç akrabada önceden safra taşı gelişmiş olmasıyla ortaya çıkar.
- Cinsiyet: Kadınlarda safra taşı olma olasılığı daha yüksektir; bunun sorumlusu kadın cinsiyet hormonları olabilir.
- Hamilelik
- Menopoz sırasında doğum kontrol hapları veya östrojen tabletleri (hormon tedavisi)
- Safra kesesinin işlev bozukluğu: organ düzgün bir şekilde toplanamaz ve böylece taş oluşumuna yol açar.
- Kısa bağırsak sendromu: Bu, ince bağırsağın büyük bir kısmı cerrahi olarak çıkarıldıktan sonra ortaya çıkabilecek ikincil bir durumdur.
- Diabetes mellitus
- Karaciğer sirozu: Metabolik bozukluklar veya yüksek alkol tüketiminden kaynaklanan ciddi bir karaciğer hastalığıdır.
- Aşırı kilo
- Kısa sürede ciddi kilo kaybı: örneğin midesi cerrahi olarak küçültülmüş çok kilolu kişilerde.
- Özel, yüksek kalorili tüple besleme ve sıvıyla besleme
- Kırmızı kan hücrelerinin parçalanmasının arttığı hastalıklar (hemoliz)
Safra taşının görülme sıklığı nedir?
Nüfusun yüzde 5 ila 25'inde safra taşı olduğu tahmin edilmektedir. Kadınlarda ve yaşlılarda daha çok görülür. Çoğu insanda safra taşları herhangi bir rahatsızlığa neden olmaz.
Safra taşlarının seyri nedir?
Tipik semptomlar ortaya çıktığında komplikasyon riski artar. Bu, örneğin safra kesesi veya pankreas iltihabına ve nadiren bağırsak tıkanıklığına yol açabilir. Safra taşı olan kişilerin yaklaşık yüzde 0,2'si her yıl komplikasyon geliştirir.
Safra taşı teşhisi nasıl konur?
Safra taşı olan ve hiçbir semptomu olmayan kişilerde taşlar bazen başka nedenlerle yapılan bir abdominal ultrason taraması sırasında tesadüfen keşfedilebilir.
Tipik şikayetler ortaya çıkarsa, özel bir muayene yapılır. Semptomların daha iyi yorumlanabilmesi için muayenenin başında tüm belirtilerin doktora ayrıntılı olarak anlatılması önemlidir.
Teşhis genellikle çok zaman alıcı değildir. Muayeneyi fizik muayene ve karın ultrasonu takip eder. Çoğu zaman, bu yeterlidir. Semptomların başka hastalıklardan kaynaklanmadığından emin olmak için daha ileri tetkikler gerekebilir.
Alternatif olarak manyetik rezonans kolanjiyografi (MRC) ve endoskopik ultrason muayenesi (endosonografi) mümkündür. MRC ve endoskopik ultrasonda, radyasyona maruz kalma riski yoktur. MRC ile safra kanalı sisteminin katman görüntüleri oluşturulur ve endoskopiye gerek yoktur. Endoskopik röntgen muayenesinin aksine muayene sırasında taşların çıkarılması mümkün değildir. Bunun için ayrı bir müdahale gereklidir.
Safra taşları nasıl tedavi edilir?
Safra taşları sorun yaratmıyorsa, genellikle tedaviye ihtiyaç duyulmaz. Safra taşı olan birçok kişi uzun süre herhangi bir semptom yaşamaz. Ayrıca, herhangi bir tedavinin yan etkileri olabilir ve ameliyatlar her zaman belirli bir risk taşır.
Ağrılı koliği gidermek için çeşitli ağrı kesiciler ve antispazmodik ilaçlar vardır. İbuprofen gibi steroid olmayan antienflamatuar ilaçlar (NSAID'ler) özellikle etkilidir. Bu ağrı kesiciler, antikonvülzanlardan daha çok işe yarar. Şişkinlik veya mide bulantısı gibi semptomlar da ilaçla tedavi edilebilir. Safra taşlarını çözebilen ilaçlar nadiren reçete edilir.
Ağrılı koliği kalıcı olarak önlemek istiyorsanız, safra kesesinin alınması tek seçenektir. Bu adımın işe yarayıp yaramayacağı ve ne zaman mantıklı olduğu, diğer şeylerin yanı sıra rahatsızlıkların ciddiyetine ve komplikasyon riskine bağlıdır.
Porselen safra kesesi olan kişilerde safra kesesi kanseri gelişme riski yüksektir. Porselen safra kesesi, safra kesesi duvarının kireçlendiği çok nadir bir durumdur. Burada genellikle herhangi bir rahatsızlık olmasa bile önlem olarak safra kesesinin alınması önerilir.
Safra taşı tedavisi hakkında örneğin bir ameliyatın avantaj ve dezavantajlarının neler olduğu ve safra kesesi olmadan nasıl yaşanacağı gibi daha detaylı bilgileri gesundheitsinformation.de adresinden edinebilirsiniz.
- Brazzelli M, Cruickshank M, Kilonzo M et al. Clinical effectiveness and cost-effectiveness of cholecystectomy compared with observation/conservative management for preventing recurrent symptoms and complications in adults presenting with uncomplicated symptomatic gallstones or cholecystitis: a systematic review and economic evaluation. Health Technol Assess. 2014 Aug;18(55):1-101, v-vi. doi: 10.3310/hta18550. PMID: 25164349; PMCID: PMC4781329.
- Deutsche Gesellschaft für Gastroenterologie, Verdauungs- und Stoffwechselerkrankungen e.V. (DGVS), Deutsche Gesellschaft für Allgemein- und Viszeralchirurgie e.V. (DGAV). Prävention, Diagnostik und Therapie von Gallensteinen. S3-Leitlinie. AWMF-Registernummer 021-008. 11.2017.
- Fraquelli M, Casazza G, Conte D, Colli A. Non-steroid anti-inflammatory drugs for biliary colic. Cochrane Database Syst Rev. 2016 Sep 9;9(9):CD006390. doi: 10.1002/14651858.CD006390.pub2. PMID: 27610712; PMCID: PMC6457716.
- Gurusamy KS, Davidson BR. Gallstones. BMJ. 2014 Apr 22;348:g2669. doi: 10.1136/bmj.g2669. PMID: 24755732.
- Institut für angewandte Qualitätsförderung und Forschung im Gesundheitswesen (AQUA). 12/1 – Cholezystektomie. Qualitätsindikatoren: Bundesauswertung zum Erfassungsjahr 2014. 05.2015.
Institut für Qualität und Wirtschaftlichkeit im Gesundheitswesen (Sağlık Hizmetlerinde Kalite ve Verimlilik Enstitüsü) (IQWiG) ile birlikte hazırlanmıştır.Tarih: