1905'ten bu yana rus KP'si üyesi olan Eugenie Grigorievna levitskaya'ya.
Yukarı Don bölgesine savaş sonrasının ilk ilkyazı olağandışı bir hız ve enerjiyle geldi. Mart sonunda azov denizinden sıcak rüzgarlar esmeye başladı, iki gün içinde Don'un sol yakasındaki kumlardan kalktı kar; çukurlukları ve dereleri doldurmuş olan karlar kabarıp erimeye başladı; incecik bozkır derecikleri buzdan kabuklarını kırıp delişmen bir aceleyle akmaya başladı; yollar geçilmez olmuştu neredeyse.
Bu kötü yolların allak bullak olduğu mevsimde Bukonovki ilçe merkezine gitmem gerekmişti. Büyük bir uzaklık değildi bu, kırk milden daha azdı, ama katedilmesi pek kolay değildi. Diğer bir yoldaşla gün doğmadan önce yola çıktık, iyi besili at çiftimiz derileri yay kirişi gibi gerginleşene dek patikalarda ter döktüler, ağır britzka*mızı zorlukla çekebiliyorlardı. Zaman zaman tekerlekler göbeklerine dek kar ve buzla karışık kumlu mil bataklığına gömüldü, daha bir saat geçmemişti ki atların böğürlerinde ve kalçalarında, ince deriden yapılmış karın kayışlarının altından sayısız beyaz köpükten lekeler belirdi. Taptaze sabah havası at terinin tadıyla kokulandı, ısınan yağın verdiği keskin, ağır ten kokusu koşum takımlarının üzerine yayıladurdu.
Hayvanlarımızın alışkın olmadığı zor yerlere geldiğimizde britzkadan inip yürüdük. Yarı erimiş karlar botlarımızın altında vıcık vıcıktı, yolda yürümek zaten zordu yeterince, ama yol kenarlarında, güneş ışığında ipildeyen buz gölcükleri sertti henüz ve buralarda yürümek daha da zordu. Yelenka çayı kavşağına dek onsekiz mili kate^fiek altı saatimizi aldı.
Mokhov köyü dolaylarında, yaz'ın yer yer kuruyan bu küçük çay, alçaktaki akçaağaç,bataklıklarından oluşan çevresine neredeyse,bir mil genişliğinde taşmıştı. Karşıya kırık dökük, alttı düz ve yalnızca üç adam taşıyabilen bir kayıkla geçmemiz gerekiyordu. Atları orada bıraktık. Diğer yakada eski, kışın başlangıcında orada bırakmış olduğumuz çok kullanılmış bir "Willis"** , kollektif bir çiftlik barakasında bizi bekliyordu. Ben ye araba sürücüsü
* Yaylı at araba (Ç.N.) "Jeep(Ç.N.)
gürültüyle yalpalayan eski tekneye bindik, güvenliğimiz için tasalarımız da yok değildi. Yoldaşım eşyalarımızla kalmıştı. Su çürük zemindeki deliklerden kaynamaya başladığında, boşaltmak için bayağı uğraştık. Elimize geçirebildeğimiz her nesneyle delikleri kapamayı denedik ve karaya ulaşıncaya dek su boşaltmayı sürdürdük. Irmağın diğer yakasına varmamız bir saatimizi aldı. Sürücümüz gidip köyden arabayı getirdi, kayığa yeniden binip de küreği eline aldığında:
"Bu eski patlamış yalak, suda tuzbuz olmazsa iki saat içinde döneriz. Daha erken beklemeyin bizi" dedi.
Köy biraz uzaktaydı, bayırın çevresinde, insanların hiç olmadığı kırlarda bile yalnızca güz mevsimi içlerinde ve ilkbaharın en başlarında duyumsanabilen bir sessizlik vardı. Hava akan suların ham temizliğini, çürüyen akçaağaçların acı kokusunun da ağırlığını yüklenmişti.Buğulu, leylak rengi bir pusun ardında yitmiş Kopersk dolayındaki uzak bozkırlardan, kendisiyle birlikte karlı zindanından yeni kurtulmuş toprağın sonsuz gençlikteki ; zor duyumsanın kokusunu getirerek hafif bir meltem esiyordu.
Az ileride ırmak kıyısındaki kumların üzerine devrilmiş bir örme çit duruyordu. Üstüne çömelip bir sigara içecektim. Ama elimi sağ cebime götürdüğümde canım sıkıldı, sigara paketim sırılsıklam olmuştu. Irmağı geçerken sular teknenin alçak yanından içeri sıçramış ve göğüsüme kadar çamurlu suyla ıslatmıştı beni. Sigaraları düşünecek zamanım da olmamıştı zaten, küreğimi bir yana bırakıp, teknenin batmasını engellemek için olabildiğince çabuk su boşaltmam gerekmişti: Ama şimdi kızıyordum dikkatsizliğime, paketi özenle çıkardım, ökçelerim üzerine çöktüm ve nemli , kahverengileşmiş sigaraları çitin üzerine yan yana dizdim.
Öğle vaktiydi. Güneş , Mayıs günlerine göre oldukça sıcaktı. Sigaraların hemen kuruyacağını umuyordum. Güneş öylesine sıcaktı ki, yastıktı askeri pantolon ve içi pamuklu ceket giydiğime pişman olmaya başladım. Çitin üzerinde oturmak sevinç veriyordu bana, yalnız kendimleydim, bütün bir sessizliğin ve kimse. sizliğin tadına varıyordum : kulaklıkları olan eski asker kepimi çıkarıp, uzun süre kürek çektiğim için ıslanmış saçlarımı melteme
8
verip kuruturken, solgun gökyüzünde ağır yol alan beyaz, dolgun bulutlara baktım.
Henüz çok uzun süre oturmamıştım ki, köyün dışındaki evlerin ordan bir adamın çıkıp yol boyunca yürümeye başladığını gördüm. Boyuna bakılırsa beş yada altı yaşından büyük olmayan bir çocuğu tutuyordu elinden. Ağır adımlarla ırmakla çayın kesiştiği yerin doğrultusunda yürüdüler; ama arabamızın doğrultusuna geldiklerinde, dönüp bana doğru yürüdüler. Uzun boylu, hafif kambur yürüyen adam doğruca yukarı çıktı ve boğuk, kalın bir sesle selam verdi. "Günaydın kardeş."
"Günaydın." Bana uzatılan iri, nasırlı eli sıktım. Adam çocuğa doğru eğilerek konuştu: "Amcaya günaydın de oğlum. Babacığın gibi bir şoför olmalı o da. Yalnız o surdaki küçük arabayı sürerken, ben ve sen kamyon kullanıyorduk."
Gökyüzü gibi duru ve incelikle gülümseyen gözleriyle gözlerimin ta içine bakarak, çocuk, kızarmış, küçük soğuk bir el uzattı bana. Dostça elini sıkıp sordum.
"Elin neden bu denli soğuk ihtiyar? Güneş iyiden iyiye sıcak, ve sen donuyorsun."
Çocukça, güven dolu dokundu dizlerime, bastırdı, ve lepiska kaşlarını şaşkınlıkla kaldırdı:
"Niye bana ihtiyar diyorsun, amca? Ben daha çocuğum; ben donmuyorum da, ama kartopu yaptığım için soğuk ellerim."
Yarı yarıya boş asker hurcunu sırtından çıkaran adam yanıma çömeldi:
"Şu benim yol arkadaşım bir sürü dert açıyor başıma! Tükendim artık.Uzun adımlarla yürümeye göreyim, hemen tırısa kalkar. Gel de bu ayağına tez beye adımlarını uydurmaya çalış! Bir adımlık yer için bir bakarım üç adım atıyorum, işte böyle ben ve o ayrı hızlarda yürürüz, at ile tosboğa gibi. Sırtını döndüğün anda su birikintilerinde çamurla sıvanmaya gider, ya da buz parçalarını kırıp şeker niyetine yer. Demem o ki, adam işi değil böylesi bir yol arkadaşıyla, hele şimdiki gibi güç bir yürüyüşe çıkmak!" Biriki saniye sustuktan sonra sordu :"Gelelim sana kardeş, pat
ronunu mu bekliyorsun ?" "Beklemeliyim."dedim. "Öbür yakadan gelecekler, öyle mi ?" "Evet."
"Sanırım teknenin ne zaman geleceğini bilmiyorsun ha ?" "iki saat içinde..."
"Uzun bekleyiş olacak. Eh, öyleyse dinlenebiliriz biraz; benim acelem yok. Geçerken bir sürücü kardeş gördüm ki güneşleniyor, yanına varayım da birlikte bir sigara içelim dedim. Ne yalnız sigara içmek, ne de yalnız ölmek iyi değil. Ee senin de halin vaktin yerinde, sigara içiyorsun. Islattın değil mi ? Evet kardeş, ıslak tütün at gibi kokar, işe yaramaz. Boşver, benim sert tütünden al biraz."
Haki yazlık pantolonlarının cebinden yıpranmış, ahududu rengi ipek bir kese çıkardı, kesesini yayarken, köşesine işlenmiş sözcükleri okuyabildim:(Lebedyanski Lisesi altıncı sınıfındaki bir kız öğrenciden sevgili askerimize.)
Oldukça sert, ev ürünü tütününden içmeye başladık, uzun süre konuşmaksızın oturduk. Çocukla nereye gideceğini, bu kötü mevsimde hangi gereğin onu yola çıkmaya zorladığını sormak istiyordum; ama bir soruyla benden önce davrandı:
"De bana, bütün savaşı tekerlek üstündemi geçirdin ?"
"Hemen hepsini."
"Cephede mi?"
"Evet."
"Evet, ben de, ben de yığınla bela gördüm, boğazıma dek, çok bela gördüm."
iri, yağız ellerini dizlerinin üstüne koydu, kamburunu çıkararak oturdu. Yandan yüzüne bakıyordum, her nasılsa birden irkildim. Siz hiç kül serpilmiş gibi duran gözler, doğrudan bakmanın bu denli zor olduğu böylesi unutulmaz, ölümcül bir özlemle dolu gözler gördünüz mü ?
işte benim tesadüfen tanıştığım arkadaşımın böyleydi gözleri. Örme çitten kuru,eğri bir dal parçası koparıp kuma karmaşık biçimler çizmeye koyuldu.
"Kimi zaman uyayamazsın geceleri; boş gözlerle karanlığa
10
dalar gidersin :"Yaşam, nasıl da savurdun beni böyle ? Neden sürdün beni böyle ordan oraya?" Ve yanıt alamazsın, ne karanlıktan, ne aydınlık günden... Yanıt veren olmaz, yaşadığın sürece de olmayacaktır." Sen aşağı in de su kenarında oyna oğul. Akan suda her zaman birşeyler bulunur. Dikkat et yalnız , ayaklarını ıslatma"
O sessizce sigarasını çekerken , gizlice baba oğulu inceliyordum, bana çok garip gelen bir özelliğe şaşırdım. Çocuk sade ama iyi giyinmişti; yıpranmış açık renk kunduz derisinden uzun ceketi, yün çoraplar üzerine giymek için yapılmış küçük çizmeleri ve ceket kolunun üzerindeki bir yırtığın üzerindeki oldukça düzgün yama, tüm bunlar bir kadının, işinin ehli bir annenin elinden çıkmış gibiydi.Oysa baba değişik görünüyordu. Yer yer yanmış gibi delikli pamuklu paltosu özensiz ve kabaca yamanmıştı; paçavraya dönmüş haki pantolonlarının üzerindeki bir yırtık, aşağı doğru tamamen dikilmemiş, geniş eril dikişlerle teyellenmişti. Neredeyse yeni gibi duran asker paltosu giymişti, ama kalın yün çoraplarına kadın eli değmemiş , yer yer güve yemişti. Düşündüm: "Ya dul, ya da karısıyla araları iyi değil."
Sonunda, suya doğru inen oğlunu izlerken boğazını temizleyip konuşmaya başladı. Tümüyle kendimi verip.dinledim.
"Önceleri yaşamım yeterince düzenliydi. Voronej'liyim ben, 1900'de doğdum/iç savaşta kızıl ordudaydım, Kikvice'nin tümeninde. 1922'de Kulak'lar için çalışmaya kuban'a gittim. Kıtlık yılıydı. Oraya gitmekle yaşamda kalmayı başardım. Ama evde annebabam ve küçücük kızkardeşim açlıktan öldü. Tümden yalnız bırakılmıştım. Dünyanın tümünü gezsen bir yakınımı bulamazdın, tek bir can bile. Evet, bir yıl sonra döndüm kubândan, kulübemi satıp Voronej kentine gittim. Bir dülgerin yanında çalışmaya başladım, bir süre sonra da evlendim. Karım bir çocuk yuvasında yetişmişti, öksüzdü. Elime geçen iyi bir kızdı sessiz, neşeli, sorumluluk sahibi ve zeki, bana hiç benzemeyen biri yani .Çocuklukluğu boyunca hep yaşamın ne pahasına sürdüğünü görmüş olmalı, herhalde bu etkiledi karakterini. Dışardan birisi için pek gösterişli sayılmazdı, ama ben ona yakındım ve gözünün içine bakıyordum. Bana göre dünyada ondan daha güzel
11
daha hoş birisi yoktu ve olamazda.
işten eve yorgun argın, bazen de iblis gibi kötü bir ruhla gelirdim. Ama o hiçbir zaman kaba bir sözle yanıt vermedi bana. Nazik, sessiz, çok şey yapamazsa da, ordan burdan bulur buluşturur o, yoklukta güzel birşeyler pişirip koyardı önüme. Ona bakar ve öfkeyle dönerdim; ama sonra onu kucaklar, ve konuşurdum : Bağışla beni, Irena canım, zalimin tekiyim ben. Görüyorsun işte, işler iyi gitmiyor bugünlerde." Sonra da barışırdık, içim huzur dolardı. Bilirsin ya kardeş, işinde ne kadar yararlı olur bunun. Sabahları dinç olarak kalkardım, çıkıp atölyeye giderdim ve iş dayanamazdı elime, insanın zeki bir karısının ve eşinin olması bu denli iyi işte.
Bazen para aldığımız günler gidip birşeyler içerdik yoldaşlarla. Ve bazen öyle olur ki eve dönerken ayaklarım sekiz çizerdi, halim bu zamanlarda korkunç olmalı. Caddeler dar gelirdi bana, hele dar sokaklar ölüm tuzağı olurdu. O günler şeytan gibi güçlü, sağlıklı bir delikanlıydım, bir fıçı içki içebilirdim, eve de her zaman kendi ayaklarımının üzerinde giderdim. Ama bazen körkütük olduğum, dört ayak üzerinde süründüğüm de olurdu. Ama hiç bir zaman utanılıcak bir şey olmadı, ne bir bağırma , ne arsızlık. Irena'm gülümserdi yalnızca, bunu bile çekingenlikle yapardı, ben ise küserdim o esrik halimle. Giysilerimi çıkarır, fısıldardı :"Duvar tarafına yat sevgili Andrey, yoksa yataktan düşebilirsin uyurken ." Evet, un çuvalı gibi düşer kalırdım, herşey gözlerimin önünde yalpalamaya başlardı. Ama uykudayken hafifçe başımı okşadığını duyumsardım, bana üzüldüğünden olacak, nazlı nazlı birşeyler mırıldandığını duyardım.
Sabahleyin işe gitme zamanından iki saat önce kaldırırdı beni kendime geleyim diye. Mahmur olduğum zamanlar hiçbirşey yemeyeceğimi bilirdi, tuzlanmış bir salatalık ya da benzer hafif bir şey getirir ve küçük bir bardak votka koyardı bana.'Dik şunu, Andrey, ama başka yok sevgilim, ona göre !" Evet, insan böylesi bir güvene hak vermez de ne yapar ? Votkamı içer, konuşmadan yalnızca gözlerimle teşekkür eder, bir öpücük verir ve bir sevgiliye gider gibi çıkıp işe giderdim. Ama tanrı bilir ya , esrikken bana kötü bir söz söyleseydi, bağırsa ya da küfretseydi,
,12
çekip gider ve iki gün kafayı çekerdim. Başka ailelerde,' kadın aptalsa olan da bu, bilirim, böyle kadınlar görmüştüm.
Bir zaman sonra çocuklarımız olmaya başladı. Önce minicik bir oğul, sonra , yıllar sonra iki kız. Sonra da koptum yoldaşlarımdan. Tüm kazancımı evime harcıyordum, yavaş yavaş büyük bir ailem oluyordu, içkiye para ayıramazdım artık. Yalnızca çalışmadığım günler bir kadeh bira içerdim, buna da gün denirdi işte.
1929'da makinelerle ilgilendim. Motorun çalışmasını öğrendim ve bir kamyonun tekerleri üzerine oturdum. Çekip gitmeyi müthiş seviyor, atölyeye dönmeyi hiç istemiyordum. Böylece on yıl yaşadım da, nasıl geçtiğini anlamadım bu zamanın. Bu süre içinde uyumuş gibiydim. Zaten nedir ki on yıl ? Yaşlının birine soralım bakalım, nasıl geçirmiş yaşamını. Hiçbir şey anlamadığını söyleyecektir. Geçmiş, pusun ardındaki şu uzak bozkır gibidir. Bu sabah şu bozkırda yürüyordum, gün tümüyle duruyordu her yanda; ama daha oniki mil gitmemiştim ki bozkır kalın pusun ardında kalakaldı. Buradan baktığında ormanı çalılıktan, çayırlığı tarlalardan ayırmazsın.
O on yıl boyunca gece gündüz çalıştım, iyi para kazanıyordum, diğerlerinden kötü yaşamıyorduk. Ve çocuklar neşeydi bizim için üçü de iftiharlıktı okulda, en büyükleri Anatole de matematikte öyle iyiydi ki, bir Moskova gazetesinde yazısı bile
çıkmıştı. •
Bu büyük ödülü nasıl etti de aldı, gerçekten bilmiyorum kardeş. Ama sevinçten dört köşe olmuştum, onunla gurur duyuyordum. Tanrım, ne çok gurur duyuyordum.
Bu on yıl içinde biraz para biriktirdik, hemen savaştan önce de kendimize iki odalı bir ev kurduk. Irena iki keçi aldı. Daha ne isterdik ki ? Çocuklar sütlü yulaf ezmesi yiyorlardı, başımızı sokacak bir yerimiz vardı, sırtımızda giysi, ayaklarımızda ayakkabı vardı, herşey güzeldi yani. Yalnız ev konusunda bir hata yaptım. Havaalanından pek uzak olmayan bir yerde bir arsa vermişlerdi bana. Eğer kulübem başka bir yerde olsaydı, yaşamım daha değişik bir yola akacaktı...
Sonunda'olan oldu... Savaş ! ikinci gün askeri komiserlikten seferberlik kağıdı geldi, üçüncü gün de birliğime katılmam gere
13
kiyordu. Dört sevgili varlığım uğurladılar beni : Irena, Anatole, kızlarım Nastya ve Olga. Çocukların tümü bu konuda cesurdu. Evet doğallıkla kızlar bir iki gözyaşı dökmediler değil. Onyedisindeki Anatole yalnızca üşümüş gibi omuzlarını kaldırmıştı. Ama Irena'm... Evli olduğumuz onyedi yıl boyunca onu hiç böyle görmemiştim. Bir önceki gece üstümdeki gömlek gözyaşlarımdan kurumaya vakit bulamadı, diğer sabah da sürdü aynı öykü.istasyona vardığımızda ona bakamıyordum, o denli açması durumdaydı. Dudakları gözyaşlarından şişmişti, saçları yazmasının altından darmadağınık fırlamıştı, gözleri donuk ve duygusuzdu, kendinde değilmiş gibiydi. Komutanlar trene binmemizi buyurdular; ama o göğsüme atıldı, ellerini boynuma dolayıp sarıldı bana, yarı yarıya kesilmiş bir ağaç gibi titriyordu. Çocukları kandırmaya çalışıyorlardı, ben de, ama yararı olmadı. Orada kocaları ve oğullarıyla konuşan başka kadınlar da vardı; ama benimki dala sarılan yaprak gibi sarılmıştı bana, yalnızca titriyor, tek söz etmiyordu."Tut biraz kendini,Irena canım. Bi güle güle de bana." dedim ona. Böylece konuştu, her sözcüğü hıçkırıklarla kesilerek :'Sevgilm, Andrey'im... bir daha... göremiyeceğiz birbirimizi... sen ve ben... artık, dünya üzerinde..."
Benim zaten yüreğim parçalanıyordu ona üzülmekten, ve o kalkıp böyle dedi! Onlardan ayrılmanın benim için de kolay olmadığını bilmek zorundaydı. Ben kaynanama kurabiye yemeye gitimyordum ki ! Yabanileştim; ellerimi zorla çektim ve hafifçe omuzuna vurdum; ama kendi gücümün ayrımında değildim, sedeledi, üç dört adım geriye düştü; sonra yeniden küçük adımlarla bana doğru geldi ellerini uzatarak. Ona bağırdım "Böyle mi uğurlayacaksın beni ?Vaktinden önce neden gömüyorsun beni?" Evet, o denli kendinde değildi ki, onu yeniden kucaklamam gerekti..
Tümcesini burada keserken boğazına birşeyler düğümlendiğini, yutkunduğunu duydum. Duyguları bana taşmıştı. Yandan ona baktım, ama solgunölü mü deseydimgözlerinde tek bir gözyaşı bile göremedim. Başı huysuzca öne eğik oturuyordu; yalnızca umarsızca asılı kalan kocaman elleri hafifçe titriyordu; çenesi, sıkı dudakları kıpırdıyordu.
14
"Yeter dostum; anımsama geçmişi" dedim yavaşça. Am galiba duymadı sözlerimi; duygularını yönlendiren büyük bir istenç gücüyle, birden kısık, garip biçimde yaşlanmış sesiyle konuşmasını sürdürdü:
"Ölünceye dek, son saatime dek, öleceğim an bile o zaman ona öyle vurup ittiğim için bağışlamayacağım kendimi"
Yeniden , bu kez uzun süre sustu. Bir sigara sarmaya çalıştı, ama gazete yırtıldı ve tütün dizleri üstüne serpildi. Sonunda her nasılsa birini kıvırdı, yakıp birkaç derin nefes çekti ve sürdürdü :
"Irena'dan çekip aldım kendimi, yüzünü avuçlayıp öptüm onu, buz gibiydi dudakları.
Çocuklara hoşçakalın deyip vagona koştum ; tren kalkar kalkmaz basamaklara sıçradım. Çok ağır gidiyordu ; ailemi geçtik. Baktım ve birbirlerine sokulmuş yetimlerimi gördüm, el sallayorlardı; gülümsemeye çalışıyorlardı, yapamadılar. Irena ise ellerini göğsüne bastırmıştı; tebeşir gibi beyaz dudaklaryla birşeyler mırıldanıyordu, gözünü kırpmadan bakıyordu bana, güçlü bir kasırga rüzgarına karşı yürüyormuş gibi öne, ileriye yaslanmıştı. Belleğimde de hep öylece kaldı : ellerini göğsüne bastırmıştı, dudakları bembeyaz, gözyaşı dolu gözleri iri iri açılmış... Düşümde de hep böyle görürüm onu. Niye ittim onu ? Bugün bile aklıma geldiğinde yüreğim kör bıçakla kesilir gibi olur.
Ukrayna'da, Bayii Çerkov'daki alaylarımıza gönderildik. Bir kamyona sürücü olarak verilmiştim. Cepheye onunla gittim. Ama sana savaştan sözetmeme gerek yok ; onu kendin de gördün, nemene birşey olduğunu bilirsin. Ben ailemden sık mektup alırdım ; ama kendim, arada bir o da, kart gönderiyordum. Herşeyin yolunda olduğunu yazardım, savaşıyorduk ama şiddetli değil, gerçi şimdi geri çekiliyorduk ve Fritz'lere iyi bir ders verecektik. Başka ne yazabilirdim ki ? Korkunç günlerdi onlar, eve yazılacak gibi değildi, itiraf edeyim ki kederi! havalar çalan türden biri değilim ben ; gereği olsun olmasın her gün kadınlarına ya da canciğerlerine yazan o çömezlere hiç dayanamazdım, yazdıklarında gözyaşlarıyla sümükle sıvarlar kağıdı. Durumun ağır ve çok zor olduğunu yazan böylesini öldüresim gelirdi. Bu pantolan giymiş kancıklar ahlı vahlı, salyasümük tüm duygusal
15
lıklarını döktürüverirler, o talihsiz kadın ve çocukların da kendilerinin cephede olduğu denli kötü durumlarda olduklarını akıllarına getirmezler. Tüm devlet bu ana ve çocukların omuzları üzerindedir. Bu yük altında bükülmeden durmak için ne omuzları vardır ama onların da. Ama bükülmedi onlar, sımsıkı durdular. Ama bu damlayan, bu yamyaş herifler ahlıvahlı yazıtlarını yazar, ve bu da evde çalışan kadının ayaklarına dolanan bir çubuk gibidir. Bu tür yazıtları aldığında ellerinin bağı çözülür, işi gücü görmez. Hay'ır! insan olmanın gereği, bir asker olmanın gereği şudur: gerekiyorsa herşeye katlanmak, her yükü taşımak. Ama bir erkekten çok bir kadın ruhunuz varsa, giyin sırtınıza fistanı, öyleki yağlı kıçınızı zarifçe örtsün , sonra gidin ya pancar ayıklayın ya inek sağın. Ama burada gerek yok size, siz olmadan da yeterince adam var burda.
Evet, bir yıl tam olmadı savaştığım. Bu sürede iki kez yaralandım, ikisi de hafifti ama : birinde kolumdan, birinde de bacağımdan, birincisinde bir uçaktan atılan mermiyle ikincisinde de bir şarapnel parçasıyla. Almanlar kamyonun üstüde ve yanlarına delikler açtılar, ama ilk günler şansım vardı.kardeş»Ard arda şansım vardı; ama şansım ta oraya da sürükledi beni .
Mayıs 1942'de şaçmasapan bir biçimde esir döşlüm: Almanlar hızla ilerliyordu o zaman 122 milimetrelik havan topa bataryalarımızından birinin cephanesi tükenmişti; aşağıda kamyonun ağzına kadar gülle yüklenmişti, yükleme sırasında kendim de o denli çalıştım ki, asker ceketim omuzlarıma yapışmıştı. Hemen harekete geçmemiz gerekiyordu, çünkü savaş iyice kızışmış, birbirimize yaklaşmıştık; solumuzdan birilerinin tankları ateş ediyordu, sağda mavzer ateşi, önümüzde de makinalı tüfekler. Ateş altında pişiyordu herşey.
Motor birliği komutamız sordu :" aradan geçecek misin , Sokolov ?"Oysa gerçekte sormasına gerek yoktu. Yoldaşlarım orada ölecekken yerimde durup boynumu mu kaşıyacaktım ?" Konuşmaya ne gerek var?" diye yanıtladım. "Aradan geçmem gerekiyor, hepsi bu işte." " iyi öyleyse", dedi, "Yürü hadi, Bas gaza!"
Gaza bastım. O günkü gibi hiç sürmemiştim daha önce. Pa
16
tates taşımadığımı bilmiyordum, böylesi bir yükle çok dikkatli sürmem gerektiğini biliyordum. Ama orada bizim çocuklar boş ellerle savaşıyorken ve tüm yol alman topçusunun mermileri altındayken kim düşünür bunu ? Şöyle böyle beş mil gittim, bir yan yola sapmam gereken yere yaklaştım, oradan da bataryanın konumlandığı siperlerle gidecektim. Ama birden, yüce Tanrım, ne göreyim ! Bizim piyadeler yolun sağına soluna dağılmış, açık alan üzerinde koşuyorlar, üzerinde arkadan gelen seri, şiddetli bir havan ateşi. Ne yapayım şimdi ? Geri mi döneyim ? daha da hızlı bastım gaza. Bataryaya ulaşmam için bir milden az kalmıştı; anayoldan sapmıştım artık. Ama geçip bizimkilere varmak nasip değilmiş kardeş. Uzun menzilli ağır bir top olmalı benim kamyonun tam üstüne gülleyi düşüren. Patlamayı ya da başka bir şeyi duymadım, yalnızca kafamın içinde birşey patladı sanki, sonrasını anımsamıyorum. Bu zamanda nasıl yaşamayı sürdürdüğümü gerçekten hiç anlamadım, ve orada, hendekten 56 metre ötede ne kadar yattığımı bilmiyorum. Kendime geldim, kalkmadım ama; başım seğiriyor, hummaya tutulmuşum gibi titriyordu; herşey karanlıktı gözlerimin önünde; sol omzumda bir yanma va sarsılma duygusu vardı; tüm bedenim sanki iki gün birileri ellerine ne geçtiyse vurmuşlar gibi acı içindeydi. Karnım üzerinde dümdüz uzun süre süründüm yerde, ama nasıl olduysa bir ara ayağa kalktım. Hala bana ne olduğunu, nerede olduğumu bilmiyordum. Belleğimi yitirmiştim tümden. Yeniden düşüp kalmaktan korkuyordum. Yeniden kalkamamaktan, yattığım yerde ölüp gitmekten korkuyordum. Fırtınaya tutulmuş kavak gibi bir o yana bir bu yana sallanıp duruyordum.
Gerçekten kendime gelip de duyularımı toparladığımda çevreme özenle baktım, yüreğim bir çift kıskaçla sıkılır gibi oldu : taşıdığım gülleler'çevreme dağılmıştı, az ileride paramparça olup ters dönmüş kamyonum duruyordu, ve savaş, savaş henüz sürüyordu arkamda. Nasıl olurdu bu ?
O andaki duygularımı dile getiremem, dizlerimin bağı çözüldü, mezbahada başına balyozlar vurulan bir hayvan gibi devriliverdim. Belki de çevremin artık sarılmış olduğunu anladığım için, ya da doğrusu, fasitlere tutsak düştüğüm için. Savaştı bu...
17
Ah, kardeş, istesen de istemesen de artık bir tutsak olduğunu anlamak pek iyi bir duygu değil, insan bunu kendi yaşamadıkça, bunun sizin için ne demek olduğunu anlatmak zordur.
Evet, orada yatarken geçip giden tankların gümbürtülerini duydum. Dört tane orta boy alman tankı son hızla geldiğim yöne doğru geçip gitti. Nasıl dayanırdım buna? Sonra motorize makinalılar ve bir arazi mutfağı geçti; sonra yürüyen piyadeler, çok değil, bir bölük bile değil hepsi. Yan gözle onları gözledim... Sonra yeniden yanağımı toprağa iyice bastırıp gözlerimi kapadım. Onlara bakmakla, kahrolmuştum, yüreğim botlarımdaydı sanki.
Herşeyin geçip gittiğini düşünerek başımı kaldırdım; yedi adamın otomatik tüfekleriyle yüz adım ileride gezindiklerini gördüm. Yollarını değiştirip doğrudan bana doğru geldiler. Sessizce geliyorlardı."Şimdi" diye düşündüm, "işte ölüm bana doğru geliyor" Ayağa kalktım, yatarak ölmek istemiyordum çünkü. Bir tanesi birkaç adım ötemde durdu ve omuzunu eğip silkerek otomatiğini indirdi. Eh, bilirsin, insan dehşetli varlıktır :Ne bir panik, ne de bir parça korku duydum o an. Yalnızca ona bakıp düşündüm : 'Yakından ateş edecek üzerime, ama nereme nişan alacak, başıma mı göğsüme mi ?" Sanki bedenimin hangi bölümünde delik açacağı birşey! değiştirirmiş gibi!