İssac Assimow’un bile kaleme alırken bu derece etkili olabileceğini belki de tahminde edemeyeceği yapay zeka, son günlerde ütopik dünyamızın ve konuşmalarımızın başını çekiyor. Kim bilir, belki de uzay çağının ara dönemlerini yaşıyoruzdur.
Dünya şimdilerde Elon Musk’un yeni projesi, beyin cipini konuşuyor. Musk’un geliştirdiği beyin cipinin insan beyni ile diğer cihazların arasında bilgi akışını sağlayacağı ve uykusuzluk gibi birçok sağlık sorunlarını çözeceği iddia ediliyor. Geçtiğimiz günlerde bu projenin ilk çalışması yani ara yüzü denilen ilk basamağı, Musk tarafından canlı yayında gerçekleştirildi ve beynine cip takılan bir domuz ile tanıtımı yapıldı. Musk bunama, parkinson ve omurilik zedelenmeleri gibi rahatsızlıkların bu sayede giderilebileceğini söyledi. Dolayısıyla bundan sonra bizleri ne gibi gelişmeler bekliyor, şimdilik merak konusu!
Evet, bundan 100 yıl önce Assimow, robotik makinelerin ve yapay zekânın hayatımıza bu denli hükmettiğini görseydi şaşırabilirdi. Elon Musk’un beyin cipi ve yapay zekâ üzerine başlatmış olduğu çalışmalar insan türünün hayatı tehlikede mi, sorusunu akıllara getiriyor. Hakikatten bilim kurgu filmler de gördüğümüz insanlar ve makineler savaşı gerçek mi olacak? Geleceğin insanı, beyinleri kontrol altına alınan insan topluluklarından mı doğacak? Ne dersiniz?
Bu konularla hemhal olurken sizlerin de aklına geldiğini düşündüğüm mankurtlaşma nedir, tarihte mankurt ne anlama gelir, beraber bakalım istiyorum. Mankurtun kelime olarak TDK sözlüğündeki anlamı; ulusal kimlikten uzaklaşan, içinde bulunduğu topluma yabancılaşan anlamına gelmektedir. -Man ve -kurt kelimelerinden türeyen kelimenin aslı şuraya dayanır. Bilindiği üzere Türk kültüründe kurt, kutsallık ifade eden hayvanlardan biri olup, destan, efsane ve masallarda kurttan ata ve kurttan türeyiş gibi anlamlar yüklenerek, Türk edebiyatı ve tarihinde motifleşmiştir. Peki, kurttan mankurta geçiş nasıl olmuş, bu kavram Türk kültüründe ve edebiyatında nasıl ifade edilmiştir? Başlarda kurdun köpekleşmesi olarak ifade edilen değişim, kavram olarak ilk kez Kırgız edebiyatından Manas edebiyatında geçer. Daha sonra bu kavram, Türk dünyasının önemli şahsiyetlerinden Cengiz Aymatov’un kalemiyle yepyeni bir anlam kazanır. Aymatow, Sovyet Rusya’nın Türk devletleri üzerinde uyguladığı baskının bir tezahürü olarak gördüğü bu kavramı ‘Gün Olur Asra Bedel’ adlı eserinde kökünden ve aslından koparılmış, kendisine verilen emirleri sorgulamadan yapan insanlar olarak ifade eder. Aymatov’a göre; Türkçede mankafa olarak ifade edilen mankurt; literatürde öz kültürüne yabancılaşmadır. Ayrıca verdiği bir röportajda mankurt’u robotlaştırılmış insanlar olarak tanımlar. Aymatov’un bu betimlemesi zaman sonra Batı dillerine ve diğer Türk lehçelerine çevrilerek sosyal psikoloji literatüründe kavramlaşarak, kabul görmüştür.
Peki bir mankurtlaşma nasıl gerçekleşir? Mankurtlaştırılacak olan kişinin başı kazınarak, deve derisi ile kaplanır. Güneşin altında bekletilen kişi delirme eşiğine gelinceye kadar aç ve susuz şekilde bu işkenceye maruz bırakılır. Böylece bu kişi artık bilinçsizce her istenileni yapıyor bir vaziyete getirilmiş olur. Aymatov’un ‘Gün Olur Asra Bedel’ adlı romanında bu olay bilinçsiz bir köle haline getirilerek mankurtlaştırılan Colaman’ın annesini öldürmesi şeklinde kurgulanmıştır. Hani bundan birkaç yıl önce Teksas’ta bir öğrenci okulu basmış ve 10 kişiyi öldürmüştü. Hakeza Almanya’da buna benzer bir olay gerçekleşmiş, okulda katliam yapan öğrenci 16 kişinin ölümüne sebep olmuştu. Bu olaylar Aymatow’un kitabında kurgulanan olaylara benziyor. Nitekim katillerin ya da bu tarz eylemler içerisinde olan kişilerin sağlıklı bir akıl yapısına ve psikolojiye sahip olmadıkları tespit edilmiştir.
Giz perdesi altında yapılan katliamlar ya da toplu intiharlar bir tarafa, asıl konumuza, mankurtlaşmaya dönelim! Mankurtlaştırılıyor muyuz? Sanırım, deve dersine gerek kalmayacak ve bizler kendi isteğimizle mankurtlaştırılacağız. Gerçekten insan beynine takılan bu beyin cipi diğer cihazlar ile olan veri alışverişini mümkün kılacak. Dolayısıyla buna paralel olarak beynimiz olası müdahalelere açık olacak ve belki de geliştirilen yapay zekâ, insanlık için bir tehlike oluşturacak. Nitekim Neuralink isimli şirketinin yaptığı bu çalışmayı tanıtan Elon Musk, böyle bir tehlikeden ötürü gelecekte yapılacak olan çalışmalara alınması gereken önlemleri de dâhil edildiğini ifade etti.
En nihayetinde, İnsanoğlu mankurtlaşmaya ramak kala, son türünü yaşıyor olabilir mi? Eğer öyleyse söyleyecek söz kalmıyor. Geleceğin dünyasına hoş geldiniz!