Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu Nedir ve Tedavisi Nasıl Gerçekleştirilir?
Psikiyatrik hastalıkların objektif tanısında kullanılan ve Amerika Psikiyatri Birliği tarafından yayınlanan DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders 5) problemli yeme davranışlarını beşe ayırmaktadır. Bunlar: anoreksiya nervoza, kaçıngan/kısıtlı yiyecek alımı bozukluğu, tıkınırcasına yeme bozukluğu, bulimiya nervoza ve geri çıkarma (geviş getirme) bozukluğudur. Bu yazımızda tıkınırcasına yeme bozukluğundan (TYB) ve tedavisinden söz edeceğiz.
Tıkınırcasına Yeme Bozukluğunda (TYB) kişide yineleyici tıkınırcasına yeme dönemleri görülür. Bu dönemlerde kişi günün herhangi bir zaman diliminde ve herhangi bir zaman biriminde (ör.2 saat) benzer koşullar ve sürede çoğu kişinin yiyebileceğinden daha çok miktarda yer ve bu esnada yemek yemeyle ilgili kontrolünü kaybettiğini hisseder; örneğin, yemek yemeyi durduramadığını ya da ne kadar yediğinin kontrolünde olmadığı duygusunu hisseder.
Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu Semptomları
Tıkınırcasına yeme esnasında kişi olağandan daha hızlı yeme, rahatsız olacak kadar tok hissedene dek yeme, fiziksel açlık hissetmiyorken aşırı yeme, utanç hissettiğinden yalnızken yeme, aşırı yeme sonrasında kendinden tiksinme, çökkün hissetme veya büyük suçluluk duyma belirtilerini gösterebilir. TYB’de bunlardan üçü ya da çoğu görülür.
Tıkınırcasına yeme belirtileri gösteren kişi bu durumdan belirgin rahatsızlık duyar. Gerek sosyal gerekse iş yaşamında da bu durumun olumsuz etkileri görülebilir. Örneğin kişi önceki gün tıkınırcasına yeme dönemine girdiyse, ertesi gün iş yerinde veya okulda hem fiziksel hem de psikolojik sıkıntı duyar (sindirim problemleri, duygudurumda kötüleme vb.).
TYB tanısı konması için kişinin yukarıda anlatılan yeme davranışlarını ortalama üç aydır, haftada en az bir kere gösteriyor olması gerekir. Ağır derecede tıkınırcasına yeme davranışları gösteren kişilerde ise bu davranışlar daha sık görülür.
Çalışmalar tıkınırcasına yeme ile olumsuz duygulanım ve kişilerarası ilişkilerde problemler arasında anlamlı ilişki olduğunu göstermiştir. Özellikle hüzün, yalnızlık, yorgunluk/ bıkkınlık, öfke ve mutluluk duyguları yeme ataklarını en çok tetikleyen duygulanımlardır.
Tıkınırcasına Yeme Bozukluğunda Terapi Yöntemleri
TYB tedavisinde Bilişsel Davranışçı Terapi yönteminin semptomların azaltılmasında etkili olduğu görülmektedir. Bu tekniğin kullanıldığı tedavide genellikle yeme davranışının izlenmesi, psiko-eğitim amaçlı materyallerin sağlanması, tıkınırcasına yeme ataklarını tetikleyen düşünce ve durumların keşfedilmesi ve bunların sonuçlarının öğrenilmesi, işlevsel olmayan düşüncelerin yeniden yapılandırılması, beden imgesinin (kişinin beden algısının gelişimi) anlaşılması, kilo yönetimi ve relaps (belirtilerin tekrar kötüleşmesi) önleme üzerine çalışılır.
Son zamanlarda TYB tedavisinde kullanılan bir diğer metot ise Diyalektik Davranışçı Terapi (DDT) yöntemidir. Bu tedavide duyguların düzenlenmesi, bilinçli farkındalık, zorluklarla baş etme ve kişilerarası etkili iletişim temel alınır ve işlevsel olmayan duygu ve yeme davranışları üzerine doğrudan çalışılır. Amaç olumsuz duyguların keşfedilmesi ve azaltılması, keyif veren duygularınsa artırılmasıdır. Ayrıca kendini ifade etme ve sıkıntılarla başa çıkma becerilerinin geliştirilmesi amaçlanır.
Kaynakça
Amerikan Psikiyatri Birliği, Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal Elkitabı, Beşinci Baskı (DSM-5), Tanı Ölçütleri Başvuru Elkitabı’ndan, çev. Köroğlu E, Hekimler Yayın Birliği, Ankara, 2013, 176-177.
Ergüney Okumuş, F. E., & Deveci, E. (2019). Group Psychotherapies in Eating Disorders. Psikiyatride Guncel Yaklasimlar – Current Approaches in Psychiatry, 11(3), 338–350. https://doi.org/10.18863/pgy.439773
Emin Terapi Merkezi’nden randevu almak için bize bu linke tıklayarak ulaşabilirsiniz.
Bireysel terapi sayfamıza geri dönmek ve bireysel terapinin ne olduğunu öğrenmek için şu sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.