Bismillâhirrahmânirrahîm. Allah’a hamd, Rasûlullah’a salât ederek Siz Saygıdeğer Okurlarımı Allah’ın selâmı, rahmeti ve bereketiyle selâmlıyorum. Cumanız mübarek olsun.
Tebrik “mübarek olsun” demektir ve “bereket dilemek” anlamındadır. Bereket ise sadece maddi kazanç ifade etmez, daha önemlisi “sevabın çokluğu” manasına gelir. Mübarek kelimesi işteş bir kelime olduğundan; tebrikte bulunmak; “sevabın bereketine ortak olmayı” ifade eder.
Tebrikleşmenin de edep kuralları vardır. Günümüzdeyse büyük-küçük, hoca-talebe, amir-memur gibi birbirine karşı konumları farklı olanların tebrikleşmelerinde bunlara dikkat edilmediği görülmektedir. Örneğin; talebenin âlime “Duaların kabul olduğu, meleklerin yeryüzüne indiği, mübarek geceyi ibadetle geçirmeni diler, kandilini kutlarım.” gibi vaaz edercesine tebrikte bulunması edepten mahrumiyettir. Bunun yerine; “Değerli Hocam; bu mübarek günde dualarınızı istirham ederim.” gibi hürmet göstererek tebrikte bulunması gerekir. Çünkü bir âlime vaaz verir gibi tebrikte bulunulmaz! Kaldı ki; tebrik büyüklerin işidir. Büyükler tebrik eder, küçüklere teşekkürlerini arz etmek düşer!
Bir diğer sorun “toplu mesaj gönderme” hastalığıdır. Kişinin telefon rehberinde veya sosyal medyada arkadaş listesindeki onlarca kişiye tek tek mesaj yazmaya üşenip web sitelerinden “süslü laflar” kopyalayarak herkese aynı metni tebrik diye göndermesi de edebe aykırıdır. Listede ana-baba, eş, çocuk, hoca ve arkadaş gibi farklı statüde insanlar vardır. İnsanın arkadaşlarına gönderdiği tebrikle hocalarına gönderdiği tebrik bir olamaz! Her şeyden önce; sosyal medya araçlarıyla mesaj gönderilecekler listesinde aile fertleri ve hocalar olmamalıdır. Zira özel yeri olan büyüklerin mübarek günleri mesajla tebrik edilmez, bizzat ayağına gidilir, bu mümkün değilse telefonla aranır. Öğretmenin öğrencilerinin kandilini tebrik ediş tarzıyla hocalarının kandilini tebrik ediş tarzı bir olamaz! “Ey bataklıklarda sürünen yengeç! Bu geceyi gafletle geçirme, kalk ibadet et, yoksa helak olursun! Kandiliniz mübarek olsun!” Bu tarz bir mesajı insan “-Hocam!” diye hitap ettiği bir zâta göndermekten utanmalıdır? Sorunca da “-Toptan gönderdim!” diyerek; ilimce veya yaşça büyüğüne “sıradan insan” muamelesi yaptığını söylüyorsa orası zaten sözün bittiği yerdir!
Rasûlullah (sav) ve Ashâb-ı Kirâm birbirini bu tür sözlerle asla tebrik etmediler. Açıkça ifade etmeliyiz ki; bu tür mesajlar tebrik değil laubaliliktir! Rasûlullah (sav) de Ashâb-ı Kirâm da bundan münezzehtir. Onlar birbirlerine “Hayırlı Cumalar.” bile demediler. Oraya girmiyorum. Cuma, kandiller ve bayramlar esasen ibadet zamanlarıdır. Tebrikleşmek elbette güzeldir, günah değildir. Lakin ibadet de değildir, sadece âdettir. Âdetler ibadetlerin önüne geçmemeli, “vakit israfı”na neden olmamalıdır.
Bu tür “toptan, kopyala yapıştır” mesajlar her şeyden önce vakit, üstelik de mübarek bir vaktin israfıdır! İsraf da haramdır! İnsan hem kendinin hem de o mübarek günü/geceyi ibadetle ihya etmek isteyenlerin vakit israfına neden olmamalıdır. Rasûlullah (sav) bu konuda “-İnsanların pek çoğunun aldandığı iki nimet vardır: Sağlık ve boş vakit!” (Buhârî Rikak 1) buyurmuştur.
Cuma Tebriki’nden önce Çarşambadan başlayıp; “Yarınki Cuma akşamınız şimdiden mübarek olsun.” mesajı göndermek moda oldu. Hele bir de aynı kişilere aynı mesajı farklı sosyal medya kanallarından üst üste gönderme furyası başladı ki sormayın! Cuma, kandil ve bayramların bereketini azaltmaktan başka bir şey değil bu! İşte böylece cumalarımız, bayramlarımız ve başta en mübarek zaman dilimi olan Kadir Gecesi olmak üzere kandillerimiz dijitalleşti ve bereketi de kaybolmaya yüz tuttu. Buna bir isim bulunacak olsa bu ancak “dijital hurafe” olurdu!
Allah; “-Size bir selâm verildiğinde; daha güzeliyle veya aynıyla karşılık verin.” (4/Nisa-86) buyurarak selâm almayı farz kılmıştır. Selâmın mesajla verilmesi hükmü değiştirmez. Selâma karşılık vermemekse hem bir kul hakkı hem de bir farzın ihlâlidir. Tebrike mukabelede bulunmamak da edebe aykırıdır. Bu açıdan; insanları, mübarek zamanlarda ibadetlere ayıracağı vakti mesajlara karşılık için harcamaya mecbur bırakmak ayrıca vebaldir. Hele bu, sosyal medyada daha çok beğeni almak gibi bir amaçla yapılıyorsa iş artık tebrikten çıkıp farklı mecralara kaymış demektir ki Allah muhafaza!
Sonuç olarak; Cuma bayram ve Kadir Gecesi başta olmak üzere kandillerde tebrikleşme zamanı kısa tutmalı, hatta önceden tebrikleşilmeli, mübarek vakitler Allah’la baş başa geçecek şekilde programlanmalıdır. Tebrikleşme “kopyala-yapıştır, toptan yolla” şeklinde statüleri farklı herkesi bir kabul eden bir anlayışla, “süslü” ama samimiyetten uzak başkalarının sözleriyle yapılmamalıdır. “Mübarek olsun.” şeklinde kısa da olsa kişinin kendi tebriki, muhatabına samimiyetini ve hatırlandığını göstermeye kâfidir. Zira mesajın “süsü” Allah nezdinde değil bin ay, bir saniyeden bile hayırlı değildir!
Öyleyse alt tarafı dijital hurafeler için bin aydan daha hayırlı bir gecenin her biri binlerce gün eden saniyelerinden çalmaya, bu benzersiz ilâhî fırsatı dijital mecralarda heba etmeye değer mi?
15 Mayıs 2020 Cuma
İrfan BAYIN
Karabük İl Müftülüğü Vaizi