A K İ F ’ E GÖRE
DOĞU ve B A T I
O Y H A N H A S A N BILDIRKi
Genellikle bizdeki koyu batı taraftarları, istik
lâl Marşı şairi A kif'in : «Medeniyet dediğin
tek dişi kalmış canavar.» nusraından hare
ketle, onun, batı ve medeniyet düşmanı olduğu
nu söyler dururlar. Batıcıların bu saçma iddiası, ne yazık ki, edebiyat kitaplarımıza kadar geçmiş,
cumhuriyetten sonra yetişen Türk nesli, A kif'i
«mürteci» olarak tanır olmuştur. Yine yukarıdaki
saçma iddiaya dayanılarak, millî şairimiz Akif,
okullarda okunan edebiyat kitaplarından çıkarıl
mış, kısmen de olsa, yeni nesil tarafından tanınma ması sağlanmıştır.
Halbuki A kif, medenî batının sadece barbarlı ğına ve mazlum milletlerin katline karşı kayıtsız davranmasına, hatta bu tip hadiseleri tezgâhlaması na karşıdır. Yoksa A kif, istiklâl Marşında şöyle haykırmazdı :
Garb'ın afakini sarmışsa çelik zırhlı dııvar; Benim, iman dolu göğsüm gibi, serhaddim var. Ulusun, korkma! Nasıl böyle bir imânı boğar, Medenivyet dediğin tek dişi kalmış canavar? A kif'e göre batı bozguncu ve kundakçıdır. Bir takım düzmece beyannâmeler ve barış üzerine olan
düşüncelerine rağmen batı, doğuya karşı daima
barbarca davranmış, onu hep sömürmüştür. Bunun farkına varan A kif, «Berlin Hâtıraları» nda şunları yazar :
Bu, yanmadık yeri kalmışsa, kağşamış yurda, Meğerse Avrupa kundak sokar dururmuş da, Uyan şu uykudan, etrafı yangın aldı, yetiş! Demek lüzumunu hiçbir beyin düşünmezmiş. Biz İngilizler olup hali önceden müdrik; O beyne pençeyi taktık, o göğse yerleştik.
Tarih okuyanlar bilirler: Batı kendisinden say
madıklarına karşı, yani dince Hıristiyan, ırkça
Frank, Cermen ya da Anglo - sakson olmayanlara, onların bütün meselelerinde hep ilgisiz davranmış tır. Bu konuda şair şöyle der :
•
O zaman Rusya’da hâkimdi yaman bir tazyik... Zulmü sevdirmek için var mı ya bir başka tarik? Düşünen her kafanın mutlak ezilmekti sonu! Medenî Avrupa, bilmem, neye görmezdi bunu?
Batı bunu göremezdi. Şayet görseydi Mısır’ı
Cezayir'i, Tunus'u, Fas’ı ve Anadoluyu kana boya- mazdı. Hint ve Iran için aynı emelleri beslemez,
Nehru ve Gandhi’yi kendileriyle uğraştırmazdı.
Mustafa Kemal'den o amansız tokadı yemezdi. Bü tün bu hadiseler cereyan ederken, haklı olarak do ğulu şöyle düşünmüştür:
Onun netice-i ikazıdır ki «AvrupalI» Denince ruhu sağır, kalbi his için kapalı, Müebbeden bize düşman bir ümmet anlardık. Akif, bizdeki batıcıların aksine, batıyı oluştu ran, adam eden gerçeği anlamakta gecikmemiş ve şöyle demiştir :
«Beyinde «ka)b»i hem-âhenk edip de işleteli, Atıldı vahdet-i miîliyye sakfımn temeli. O vahdet işte bütün ihtişamınızdaki sır, Cihana ra’şe veren ses onun sadalarıdır.
A kif barbar olmayan, dürüst batılının hakkını da, Âsım'da teslim ederken, başka bir gerçeği dile getirir :
Su mühendisleri gelmişti... Herifler gâvur a, Neme lâzım bizi incitmediler zerre kadar; tnan, oğlum, daha insaflı imiş çorbacılar! Tatlı yüz, bal gibi söz... Başka ne ister köylü? Adam aldatmayı âlâ biliyor kahbe dölü! Ne içen vardı, ne seccadeye çizmeyle basan;
Ne deyim dinleri bâtılsa, herifler insan.
Hiç ayık gezdiği olmaz ya bizim farmasonun... İçki yüzler suyu, ahlâkım bir bilsen onun! Şimdi ister beni sen haklı gör, ister haksız, Öyle devlet gibi, ni’met gibi lâflar bana vız! İlmi yuttursa hayır yok bu musibetlerden...
Zira bizdeki batı taraftarları, gerçek batılı gibi insanlaşamamışlar, taklitçilikle işi geçiştirmeye ça
lışmışlardır. Onlara göre kurtuluşun reçetesi şu
dur :
Mütefekkir geçinenler ne diyor siz de bakın «Medeniyyette taâlisi umumen Şark’ın, Yalınız bir yolu tâkibederek kaabildir; Başka yollarda selâmet gözeten gaafildir. Bakarak hangi zeminden yürümüş AvrupalI, Aynı izden sağa, yahut sola hiç sapuıamalı. Garb’ın efkârını mal etmeli Şarkın beyni; Duygular çıkmalı hep aynı kalıptan; yani, İçtimaî, edebî hasılı her mes’elede, Garb’ı taklit edemezsek, ne desek beyhude, Bir de din kaydını kaldırmalı, zirâ, o belâ, Bütün esbâb-ı terakkimize engel bâlâ!»
Türk batıcılarının bu tutumu, halkı kendilerin
den soğutmuş, bundan faydalanan Ingilizler, nice
Derviş Vahdeti olayları yaratmışlardır. Bizdeki ba tıcılar, dedikleri gibi, sadece taklitle yetinmişlerdir.
Avrupaya gönderdikleri gençlerden, orada ne var
sa alıp getirmelerini istemişlerdir. Halbuki Akif,
savaş sonrası, Âsım ’ı Avrupaya gönderirken, on
dan, bizim için ne lâzımsa alıp getirmesini istemiş tir. A kif'in uygarlık hakkındaki düşüncesini «Sü- leymaniye Kürsüsü'nde» adlı şiirinde görmek müm kündür. Ona g ö r e :
Mütefekkirleriniz anlamıyorlar sanırım, K i çemenzâr-ı terakkide atılmış her adını, Değişir büsbütün akvama, cenıaâte göre; Başka bir kavmin izinden yürümek, çok kerre,
Ahmet Ali Gaıipkafkaslı
Adeta mühlik olur, sonra ne var, her millet Gözetir seyr-i tekâmülde birer ayrı cihet.
Japonya mucizesi böyle yaratılmıştır. Japon
aydınları bunun farkına varmışlar ve giderek Ja
pon Mucizesini yaratmışlardır. Onlar, batının yal
nız ilmini almışlar, kendi örf ve adetlerini aynen korumuşlardır.
Medeniyyet girebilmiş yalınız fenniyle... O da sahiplerinin lâhik olan izniyle. Dikilip sahile binlerce basiret, im’an; Ne kadar maskaralık varsa kovulmuş kapıdan!
Bizim, batılılaşmak için binbir ümitle batıya gönderdiğimiz aydınlarımız, dönüşlerinde, bir takım hezeyanlar kusmuşlar, örtü altında bulunan, sosyete
bilmeyen kadının esaret altında olduğunu, analık
ilmini öğrenmek için Avrupa’ya gitmelerini söyle
mişler, iffetin lüzumsuzluğunu anlatmışlardır. Millî hayatımıza tamamen ters düşen bu batıcı tipi, halk şöyle görür :
A l okut, «Avrupa tabsili...» desinler, gönder, Servetinden bölerek nâ-mütenâhî para ver; Sonra bir bak ki, meğer karga imiş beslediğin! Demiş olsaydı eğer : «Kızlara mektep lâzım... Şu kadar vermelisin» kahrolayım kaçmazdım. Bütün bunlardan sonra; o günden bu güne, hâ lâ sürüp gelen aydın-halk ikiliği başlamıştır. Böylece Osmanlı Devleti'nin çöküşü hızlanmış, Avrupa'nın çirkin emellerini gerçekleştirmek için açtığı savaş lar sonucu, Türk Milleti yıkılış günlerine sürüklen miştir. A kif, bu çöküşü önlemek için, zamanın şart larına göre, îslâmda birlik fikrini ortaya atmışsa da, sonradan miXiî vahdet’i, yani milliyetçiliği sa vunmuştur. Zira ona g ö r e : İbni Sinaları, Farabî- leri, Mevlânâları yaratan doğu, imanın en güzelini cami, minare ve sebilleriyle dile getiren doğu, ar tık bitmiştir. Doğulu, yaratıcı yeteneklerini kaybet miş, azmi bırakmış, çalışmayı terketmiş, bir takım fırkalara bölünmüş, iimmetdaşlarını arkadan han
çerler olmuştur. Her şeyin «kademden geldiğine
inanmış, felaketlerden kurtulmayı, Allah böyle isti yor olmalı diyerek, düşünmez olmuştur. V e bunla ra da şükür diyerek tevekkül'e dalmıştır.
Halbuki A kif'e göre, doğulu kurtuluşa erebil mek için; azmedecek, çalışacak uğraşacak ve bütün bunlardan sonra tevekkül, edecektir. Batıcı aydın, A k if’in gördüğü bu gerçeği hiç bir zaman idrak edememiştir. Bu sebep ile batıdan gelen her fikir doğuyu, hem maddî ve hem de manevî yönden yık mıştır. Barışa ve insan haklarma taraftar olan batı,
Çekoslavakya olaylarında susmayı tercih etmiştir.
A kif'in sevmediği batı, doğu ve batıcı aydın onun mısralarında şöyle kınanır :
Tükürün : Belki biraz duygu gelir arımıza! Tükürün cebhe-i lâkaydma Şarkın, tükürün! Medeniyyet denilen maskara mahluku görün : Tükürün maskeli vicdanına asrın, tükürün! Hele ilânı zamanında şu ıııel’un harbin, «Bize efkâr-ı umunıiyyesi lâzım Garb’ın; O da Allah'ı bırakmakla olur« herzesini Halka iman gibi telkin ile, dinin sesini Susturan aptalın idrakine bol bol tükürün!..
Akif'in acı fakat gerçek olan çağrısına katılma mak elden gelmiyor. Zira batıcı Türk aydını, işin mahiyetini kavrayamamış, sadece şekilde kalmıştır.
Burada günümüzün çıbanbaşı olarak gördüğümüz
bir yaraya neşter vuralım : Bildiğiniz gibi bizdeki çift meclis sistemi batıdan kopya edilmiştir. Batıcı
Türk aydını, sonradan türlü sürtüşmelere sebep
olan Senato’yu, sırf bir gösteriş olsun ve biraz daha
Avrupalılaşalım diye, bünyemize sokmuştur. Evet,
batıda parlementer hayat çift meclise dayanır. Fa kat çift meclisle yönetilen batılı devletler ya İngil tere gibi krallıkla veya Almanya gibi federatif bir rejimle idare edilir. Halbuki Türkiye için böyle bir durum yoktur. Yanılmaların düğümü de buradadır zaten. Zira batıcılar :
Şark’a bakmaz, Garb’ı bilmez, görgüden yok vâyesi. Bir kızarmaz yüz, yaşarmaz göz bütün sermayesi...
F r a n s ı z $ i i r i n d e n Ç e v i r i l e r : 4
D Ü Ş M A N
(L’Ennemi)
Gençliğim oldu aııcak bir karanlık fırtına. Parlak güneşler açtı yer yer ve zam an zaman; Yıldırım lar ve yağm ur bir iş etti k i ona, P ek az kaldı bahçemde kırm ızı meyvalardan. Fikirlerin gözüne bak sonunda vardım ben. K üreği, tırm ıkları kullanm ak var yeniden O sel basmış yerleri düzeltmek için tıekrar, M ezar kadar kocaman delikler açm ış sular. Belki hayal ettiğim o tazecik çiçekler
K um sal gibi yıkanm ış bu topraklardan bekler Onları güçlendiren o sırlı yiyeceği?
— Sen ey acı! ey acı! yiyo r hayatı zaman İçim izi kemiren o bilinmeyen düşman Gelişir, kuvvetlenir döktüğüm üz kanlardan!
CHARLES BAUDELAIRE’den
çeviren
Dr,
Umarım, A kif'in karşı olduğu batı ve medeni yeti biraz olsun anlatabilmişimdir. Çünkü o, başka
larının kemikleri üzerinde yükselen medeniyetten
çok, kendi kendine yeten, kendi sanatını, kendi il mini kuran medeniyeti arzular ve onu severdi.
O, batıcıların aksine, millî renkleri bozmayacak
olan bir medeniyet tasavvur ederdi. Medeniyetin,
her bakımdan, gerçekten medenîleşmek olduğunu
görmüş olsaydı :
«Medeniyyet!» size çoktan beridir diş biliyor; Evvelâ parçalamak, sonra da yutmak diliyor. diyerekten haykırmazdı.
Bizde şair A kif kadar, batıyı ve doğuyu gerçek ten anlayan bir fikir adamı henüz daha batıcılar arasından çıkmamıştır. Akif, bu memleketin kurtu luşunu sağlamak için, gece demez, gündüz demez, dağ bayır, Anadolu'yu karış karış tepelerken, batı cıların topu darbenin etkisinden kurtulmak zorun da kalmışlar ve kaçacak delik aramışlardır. Ancak kurtuluştan sonra ortalığa dökülmüşlerdir.
Sonuç olarak diyebiliriz ki, A kif; kelimenin
tam anlamıyla bir batılı ve gerçek medeniyeti seven bir kişidir. Gerisi lâf-ı güzâftır.
Mehmet Aslan
NECDET BİNGÖL
23