Muhsin Ertuğrul
Vakit, 12 Kasım 1928.
Vakit, 12 Kasım 1928.
Bir genç; kıymeti ve şöhreti diyarlardan diyarlara geçmiş, hudutlardan hudutlara aşmış bir garp eserini senelerce göz nuru döke döke Türkçeye çeviriyor. Memleketin tiyatro namına varı yoğu demek olan on beş yirmi kişilik bir zümre bu eseri haftalarca şehrin en güzel (!) tiyatrosunun küf kokulu, rutubetli, gün ışığı ve havası girmeyen sahnesinde bir maden amelesi gibi, her cümlesinde, her kelimesinde çalışa çalışa tekrar ediyorlar, kelimelere göre renkler, çizgilere göre vaziyetler, hareketlere göre ziyalar, cümlelere göre elbiseler, satırlara göre dekorlar yapılıyor, sizden gayri herhangi bir memlekette olsa münevver matbuat tarafından sanat inkılâbı diye yaygara koparılacak, memleketin umumi sanat anlayışını harice yüksek gösterecek yeni bir tarz ortaya konuyor. Sonra bütün bunlar; tiyatroya ait bütün görgüleri Halep Çarşısı’ndaki Fransız tiyatrosunda öteye uzamayan, bütün bilgileri Bataille ile Bernstein’ın bacakları arasına sıkışanlar tarafından taarruza uğrar, bir satırını tercüme değil, hatta anlamadıkları, hatta üstün, esre ile bile okuyamadıkları bir eser: “Ne fena eser, ne kötü tercüme, ne berbat temsil, ne gülünç dekor!” derler de dünyayı kendilerine güldürürler! Yalnız tercümeye, temsile, dekora itiraz etseler memnun olurduk, hiç olmazsa bizden bir yaldızlının kıymetini, cihana tasdik ettirmiş bir eser münasebetiyle mürekkep cehli mihenge vurulmamış, tenekesi sırıtmamış olurdu.
...
Fakat efendiler, göz nuru, el emeği, kalp titremesi bahasına yüzlerce kişi tarafından, yüzlerce günde meydana konan bu eserler sizin beyniniz musil değildir. Bu memlekette sanatkâr zengin olmaz ki müntesipleri paraya haris olsunlar, bu memlekette şöhret dört duvarı geçmez ki nama haris olsunlar, burada sanatla uğraşanlar heyecan duyan ve her nefeste göğüslerindeki mukaddes ateşin alevini körükleyen idealistlerdir. Bu bîçareler sanat zevki her şeyden ve her yerden geri bir toprak üstünde parasız ve şöhretsiz çalışa çalışa öleceklerdir, ta ki bu gübrelerden bir sanatkâr çıkıp hudutları aşıncaya kadar!
Nasıl bülbülün fena tüyleri, tavus kuşunun çirkin ayakları, kızıl gülün dikenleri, aslanın pis kokuları varsa her sanat eserinin bir kusuru olduğunu da biz biliyoruz. Binaenaleyh sanatla uğraşanlar ne alkış, ne takdir istiyorlar. Yalnız görmemiş ve bilmemiş bir takım adamların bilir ve anlar görünmesini istemiyorlar. Halkla sanatkâr arasında bezirgân, tellal vazifesini gören muhtekir tufeylilerin ortadan kalkmasını istiyorlar, bir kelime ile gül bahçesine lahana tarlası zannedip girenleri kösteklemek istiyorlar.