Üniversite: Ege Üniversitesi
Bölüm: Fen Bilimleri Enstitüsü
ÇALIŞMA ALANLARI
YÜKSEK LİSANS VE DOKTORA ÖĞRENCİLERİ
HATİCE PEYNİRCİ (1988)
Kırkayakların (julidae) sindirim borusu ve vücut boşluğunda parazit yaşayan Gregarin’lerin morfolojileri hakkında çalışma
ÖZET Tezinize konu olan protist Julus terrestris (Diplopoda) ‘in barsak ve vücut “boşluğunda yaşayan Stenophora,juli Gregarin’jdir. Bu. parazit morfolojik açı dan incelenerek, türün “belirgin karakterleri saptanmaya çalışılmıştır. Gregarinidae ordosu hakkında yapılan araş tırmalara ve özellikle GEUS (1969) ‘un Stenophora,juli ile ilgili çalışmasına dayanarak üzerinde çalıştığımız para zit detaylı olarak tanımlanmıştır. Bornova kampüsünden toplanan konak hayvanlar açı larak Stenophora juli hem in vivo hem de in toto olarak gözlenmiştir, in toto gözlemlerinde CHATTON-LOTVFP yönte mine göre %3’lük AgNo^ ile gümüşlenen ve ayrıca Heama- toxylen-Eosin ile boyama yöntemiyle hazırlanan preparat- lar kullanılmıştır. Stenophora.juli Gregarin’i protomerit ve deutome- rit kısımlarından oluşmuştur. Gelişiminde sefalen, genç sporaden, şizigi ve kist evrelerinin bulunduğu görülmüş tür. Sefalen fazda oval şekle sahip olan Gregarin’ler konağın barsak epitel hücrelerine tüm vücudu ile kendini tespit eder. Genç sporadenler boyutça küçük ve küresel şekle yakın bir deutomerite sahiptir. Sporaden fazda iki ayrı şekilden süz edilebilir. Oval şekillilerde protomerit düzgün kenarlı, eliptik olup deutomeritten bir septum ile ayrılmıştır. Deutomeritte yer alan nukleus bir nukleolus içermektedir. Dikdörtgen şekilli sporadenlerde hafif şiş likler taşıyan protomerit deutomerit ile kaynaşmıştır. Oldukça büyük ve dikdörtgen şekilli deutomeritte nukleolu- su belirlenemeyen bir nukleus bulunur. Boyca, oval şekilli lerin 2,29 katı kadar büyüktür. Kavdo-frontal tipteki sizi- gide primit ile satellitin boyları birbirine yakındır. Yuvarlak ve kalın çeperli olan kistler 8 adet sporozoit taşır. Vücut boşluğunda yaşayan Stenophora juli’nin deutomeriti ov-al şekilliden biraz farklıdır.
GONCA ALANYALI (1991)
Hamam böceklerinde kommensal yaşayan Nyctotherus ovalis(Ciliata)’in hücresel yapısı üzerinde ışık mikroskobu gözlemleri
17 V- ÖZET Nyctotherus ovaiis hamam böcekleri Periplaneta americana ve Blatta orientaüs’in barsağında kommensal yaşamaktadır. Bu çalışmada silyatın morfolojik ve sitolojik özellikleri incelenerek daha önce yapılmış olan araştırmalarla karşılaştırılmıştır. Bornova’ daki fırınlardan toplanan hamam böcekleri açılmış ve Nyctotherus ovaiis önce in vivo daha sonra da in toto olarak gözlenmiştir, Preparatlar CHOTTON-LWOFF’un gümüşleme metodu, HEIDENHAIN’ın hematoksilini ve FEULGEN nükleal reaksiyonu ile hazırlanmıştır. Nyctotherus ovaiis oval şekilli bir silyattır. Vücudun anteriyör ucu ile makronukleus arasındaki endoplazma çok sayıda glikojen taneleri ile doludur. Makronukleus bir karyofor ile çevrilmiştir ve içinde farklı büyüklükte kromatin kürecikleri bulunur. Peristom ve infundibulum bölgesinde bulunan adoral zon membranelleri ile infundibulum içinde yer alan paroral membran, oral silyatürü meydana getirmektedir. Vücut silyatürü bir kutuptan diğer kutba uzanan birbirine paralel çizgiler halinde düzenlenmiş sil sıralarından meydana gelmiştir. Sağ yüzey üzerinde bu sil sıralarından bir kısmı karşılıklı olarak dizilerek sağ apikal sistem sekan’ı oluşturmuşlardır.
NACİYE G. ŞENLER (1992)
Rana ridibunda (Amphibia-Anura)’nın sindirim sisteminde endokommensal olarak yaşayan iki silyat türünün ışık ve elektron mikroskobik yapıları
71 ÖZET Amfibilerin sindirim sisteminde endokommensal olarak yaşayan B.elongatum ve B.duodeni ‘nin morfolojik ve sitolojik özellikleri çeşitli yöntemler kullanılarak in celenmiştir. B.elongatum silindirik biçimde görünen uzun, ince bir sily attır. Vücudun hemen hemen beşde birine kadar uzanan vestibulum kısadır. Vücudun şekline benzeyen makronukleus, bol miktarda kromatin granülü içerir. İki kontraktil vakuol ve posteriyör uçta konumlanmış olan geçici sitopig vardır. B.duodeni kısa, geniş oval biçimli bir silyattır. Uzun dar bir oluğu andıran vestibulum vücudun ortalarına kadar uzanır ve sağa doğru bükülür. Posteriyör konumlu küresel makronukleus ve bir kontraktil vakuol vardır. Sitopig posteriyör ekstremitede yer alır. Her iki türde de genellikle basit olan somatik silyatür bipolar sil sıralarından meydana gelir. Sil sıralarından bazıları, B.elongatum ‘da vestibulumun sağ tarafında özelleşmiş sil sırası sahasını, ancak B.duodeni ‘de karakteristik dorsal suturu yaparlar. Vestibüler silyatür beslenme için özelleşmiş uzun adoral sillerden ibarettir. B.elongatum ve B.duodeni ‘de korteks; sinetozom ve sinetozoma bağlı, fibriller, hücre zarı, yassılaşmış alveoller, epiplazma ve ekto-endoplazmik sınırdan oluşur. Her somatik sinetozomdan üç ektoplazmik fibril ve ekto-endoplazmik sının geçerek endoplazmaya giren basal mikrotübüler fibriller orjinlenir. B.elongatum ‘un kortikal yapısında gözlenen granüllü yapılar kortekse desteklik sağlar. İzolasyon fonksiyonu olabileceği kabul edilen vakuoler zon, ekto-endoplazmik sınırdan sonra B.elongatum ‘da hücreyi düzenli bir biçimde çevrilirken, B.duodeni ‘ de daha az düzenlidir. Endoplazmada amilopektin granülleri, yağ damlaları, çeşitli büyüklükte besin vakuolleri, serbest ya da vakuolize olmuş endosimbiyontlar ve değişik fazlarda lizozom benzeri polimorfik yapılar vardır. Periferal endoplazmadaki vakuoler 72 zona ilaveten, mitokondriler ile birlikte hidrogenozomlann bulunması önemlidir. Endoplazmik retikulum ye golginin az gelişmesine bağlı olarak çok sayıda serbest ribozom sitoplazmaya dağılmıştır. Hücrenin fizyolojik aktivitesi ile ilgili olarak makronukleusda digital invaginasyonlar gözlenmiştir. B.duodeni ‘de ikiye bölünme tipik silyat bölünmesidir. Ancak meydana gelen oğul hücreler çoğunlukla eşit değildir. Kromatin atılımı ve hemixis makronuklear DNA’nın düzenlenmesi bakımından önem taşımaktadır.
BAYRAM GÖÇMEN (1991)
Sığır işkembesindeki bazı simbiyont siliyatların (Isotricha spp.) morfolojik ve sitolojik yapıları
ÖZET Sığırların rumino reticulum unda endosimbiyont olarak yaşayan Isotricha intestinalis ve Isotricha prostoma’nın morfolojik ve sitolojik özellikleri İle bazı fizyolojik davranışları incelenerek daha önce yapılmış olan çalışmalarla karşılaştırılmıştır. Araştırma için, İzmir Salhanesi’nde kesilen 21 yerli sığırdan ve işkembesi fistüllü holştayn tip bir inekten elde edilen işkembe içerikleri kullanılmıştır. Isotricha spp. önce in vivo, daha sonra da postfiksasyon durumda çeşitli teknikler kullanılarak incelenmiştir. Vücut yüzeyleri tamamen sillerle örtülü olan bu protozoonlardan 1. prostoma, I. intestinalis’ e oranla daha yassılaşmış olup şekli, az çok torsiyonlu bir Paramecium ‘u andırır. I. intestinalis ise bir boks eldivenine benzer. İki tür arasında hücre uzunluğu ve hücre eni açısından bir fark yoktur. Ves- tibül iki türde de makronukleusa yakın sonlanıp, bir borazana benzer; L intestinalis ‘de 2, I. prostoma ‘da ise sadece 1 dudak ile çevrelenmiştir. I. in testinalis ve I. prostoma’ da vücudun posterior yarısında konumlanan bu organel, sırasıyla lateralde ve subterminalde yerleşir. Hücrelerin sağ ön dorsilateral yüzeylerinde 2-5 um genişlik ve 30-50 um uzunlukta longitudinal bir yapışma organeli bulunur. Sil hareketi bu bölgede başlar ve vücudun posterior kısmına doğru yayılır. Periferal endoplazmada, solunum ve detoksifikasyon organelleri olan hidrogenozomların oluşturduğu bir zon bulunur. Hem I. intestinalis hem de I. prostoma iyi gelişmiş fibriler sistemlere sahip olmakla birlikte, bu sistem I. prostoma ‘da bilhassa ventral tarafta daha az gelişmiştir. I. prostoma, I. in testinalis ‘e oranla daha fazla polimorfizm gösterir. Bu durum ekto-endoplaz- mik fibril sisteminin ve karyoforun destek işlevine sahip olduklarını ve şekil – koruyucu elemanlar olarak hizmet gördüklerini işaret eder. Ayrıca, yapışma organeli altında ve vestibül bölgesinde yapışma ve beslenme ile ilgili olabilecek bazı kinetozomal fibril demetleri de belirlenmiştir. I. prostoma’ da vücudun posteriorunda yerleşen makronukleus bir muz biçiminde iken, I. intestinalis ‘de küremsi ve nadiren köşeli olup vücudun ortasında yer alır. Oval biçimli mikronukleus, makronuklear bir çöküntü içinde konumlanır; yerleşimi az çok değişebilir. Enine kesitlerde, mikronukleusun uç kısımlarında Feulgen-negatif reak siyon sergileyen intramikronuklear fibriller gözlenmiş ve endoplazma ile makro- nukleusda bakteriler belirlenmiştir. Terminal konumlu sitopig, I. intestinalis’de vücudun sol, I. prostoma’da ise vücudun sağ tarafına kaymıştır; I. prostoma’da vestibülü çevreleyen sütur çizgisi üzerinde konumlanır. I. intestinalis’de dorsal ve ventral sil sıraları, I. prostoma’nınkine oranla daha fazla sayıdadır. Ventral yüzde S. ve S- sütur çizgileri mevcuttur. Bunlardan S^, I. intestinalis’de sol dudak üzerinde bulunur ve kısadır, I. pros toma’da ise vestibül etrafında bir halka biçiminde olup uzundur. Amilopektin ve nişasta rezervleri beslenmeden 2-3 saat sonra maksimum düzeye ulaşırlar ve daha sonra derece derece azalmaya başlarlar. İncelenen sığırlarda I. intestinalis ve I. prostoma’nın görülme sıklıkları, sırasıyla %81.82 ve %100 bulunmuştur. Elde edilen bulgulardan, ülkemizdeki ve Batı Avrupa’daki Isotricha spp. populasy onları arasında sil sırası sayısı ve fibriler sistemlerin gelişmişliği ile I. prostoma’da S” çizgisinin uzunluğu, vestibül siliyatürü ve vestibülü çevrele yen dudak sayısı bakımından evolutif bir farkın bulunduğu ortaya çıkarılmıştır. Dudak sayısı ve vestibül siliyatürü dikkate alındığında, bu farklılığın I. prosto ma’da daha fazla olduğu sonucuna varılmıştır. Belirlenen farklılıklara rağmen, temel organizasyonlarının Batı Avrupa’ daki Isotricha spp. populasy onla rina benzer olması nedeniyle yeni tür yapımına gidilmemiştir. Diğer taraftan, bu farklılıkların tür tarifinde önemli oldukları dikkate alınırsa, yeni tür yapılabilmesi için ileride daha ayrıntılı ve destekleyici araştırmaların yürütülmesi gerekmektedir.