Uyku Felci Nedir? Belirtileri ve Tedavisi Nedir?
Uyku Felci Bir Başka Önemli Problemin Belirtisi Olabilir Mi?
Uyku üzerinde araştırma yapan bilim insanları, vücudun uyku sırasında sorunsuz bir şekilde hareket edememesinin uyku felci rahatsızlığına dair bir işaret olabileceğini düşünüyorlar. Seyrek olarak da, uyku felci bireyin bilinçaltında altında yatan derin psikolojik problemlerin belirtisi olarak ortaya çıkabilir.
Eski çağlardan bu yana uyku felci belirtileri pek çok biçimde tarif edildi. Bilim bu konuya açıklık getirmeden önce, bu durumdan iblisler, yaşlı cadılar ve/veya uzaylılar sorumlu tutuldu. Yüzyıllardan beri Dünya’nın çeşitli kültürlerinde gece ortaya çıkarak, insanları korkutan ve hareketsiz kalmalarına yol açan yaratıkların gizemli hikayeleri anlatılmıştır. Özetle belirtmek gerekirse insanlar çok uzun yıllardır uyku felci ve birlikte tanık olunan dehşet verici duygular için çeşitli araştırmalar yapıyorlar.
Uyku Felci Nedir?
Uyku felci kişinin bilincinin yerinde olması, fakat vücudunu hareket ettirememesi halidir. Kişinin uyanıklık ve uykuya geçiş aşamaları arasında ortaya çıkar. Uyku felci geçiren kişi, uyanıklıktan uyku aşamalarına geçiş esnasında birkaç saniye ile birkaç dakika arasında hareket edemeyebilir ve/veya konuşamayabilir. Tam bu aşamada bazı insanlar baskı ve/veya boğulma hissi yaşadıklarını da anlatıyorlar.
Uyku felci, bazı hallerde narkolepsi vb. farklı uyku bozukluklarının yanı sıra da görülebilir. (Narkolepsi beynin uyku düzenleme sırasında bir takım problemler yaşaması halinde ortaya çıkan, aşırı uyku ihtiyacı olarak tanımlanır.)
Uyku Felci Ne Zaman Yaşanır?
Uyku felci genellikle uykuya dalarken ya da uykudan uyanırken, görülür. Uyku felci, oluşma zamanına göre şöyle adlandırılır:
– Tam uykuya dalınırken, ortaya çıkan uyku felci hali hipnagojik ya da predormital uyku felci olarak adlandırılır
– Uyanma sırasında yaşanan uyku felci ise hipnopompik veya postdormital uyku felci olarak tanımlanır.
Hipnagojik Uyku Felci
Uykuya dalınması esnasında vücut hafifçe gevşer. Bu aşamada gevşeme yaşandığı için bireyler uyku felcini fark edemeyebilirler. Hipnagojik uyku felci yaşıyorsanız, tam uykuya dalarken, hareket edemeyeceğinizin ya da konuşamayacağınızın farkına varabilirsiniz.
Hipnopompik Uyku Felci
Uyku esnasında vücut REM (hızlı göz hareketi) ve NREM( hızlı olmayan göz hareketi ) olarak tanımlanan uyku evreleri arasında geçiş yapar. REM ve NREM döngüsü yaklaşık 90 dk’lık bir zaman zarfında oluşur. Önce NREM uyku fazı yaşanır. NREM uyku evresi, toplam uykunuzun % 75’ini kaplayabilir. Uykunun NREM fazı esnasında vücut rahatlar ve kendini yeniler. NREM evresi bittiğinde doğrudan REM uyku fazına geçilir. Gözler hızlı hareket eder, bu aşamada rüya görülebilir. REM uykusu esnasında vücut kasları kendini bırakır.
Kasların kendini bıraktığını REM uyku döngüsü bitmeden önce fark ederseniz, hareket edemeyeceğinizin ya da konuşamayacağınızın bilincine varabilirsiniz.
Uyku Felcini Destekleyen Sebepler Nelerdir?
Uyku felci, sanıldığı kadar az görülen bir durum değildir. Her 10 kişiden 4 ‘ünün uyku felci geçirdiği saptanmıştır. Uyku felci genellikle kişinin ilk gençlik yıllarında ortaya çıkar. Kadınlarda ve erkeklerde ortaya çıkma sıklığı aynıdır. Uyku felci kalıtsal olabilir. Uyku felci ile bağlantılı kabul edilen faktörler şunlardır:
– Uyku eksikliği
– Değişen hayat şartlarına uyum döneminde olmak
– Stres altında olmak
– Bipolar bozukluk gibi problemler yaşıyor olmak
– Sırt üstü uyumak
– Gece bacak krampları ve/veya narkolepsi vb. uyku problemleri yaşamak
– Hiperaktivite vb. hastalıklar için kullanılan ilaçlar kullanmak
– Madde bağımlılığı problemi yaşamak
Uyku Felci Teşhisi
Uykuya dalma esnasında ya da uyanmak üzereyken, kendinizi birkaç saniye ila dakika arasında hareket edemez halde bulursanız, büyük olasılıkla uyku felci geçirmiş olabilirsiniz. Ama bu durumun acil olarak tedavi edilmesine gerek yoktur. Uyku felci nedeniyle doktora başvurulması gereken durumlar şunlardır:
– Belirtilere bağlı olarak anksiyete yaşıyorsanız
– Yaşadıklarınız sizi gün içinde yorgun bırakıyorsa
– Belirtiler sizi bütün gece uyanık tutuyorsa
Doktora gittiğinizde size soracağı sorular hakkında hazırlıklı gitmenizde yarar var. Büyük ihtimalle doktorun öğrenmek istediği bilgiler şunlardır:
– Yaşadığınız belirtileri tanımlamak için, birkaç hafta boyunca uyku günlüğü tutun.
– Sağlık geçmişinizde, uyku bozukluğu olup olmadığını hatırlamaya çalışın
– Aile öykünüzde uyku bozukluğu olup, olmadığını araştırın
– Bir başka uyku bozukluğunuz olup olmadığının saptanması için gece uykunuz üzerinde ve gündüz şekerlemelerinde yaşadığınız belirtileri takip edin.
Uyku Felci Nasıl Tedavi Edilir?
Uyku felci için acilen tedaviye ihtiyaç duyan insan sayısı çok fazla değildir. Eğer uyku bozukluğunuz varsa ve endişe belirtileri yaşıyorsanız, narkolepsi vb. zeminde bulunan sorunları tedavi etmek sizin için iyi olabilir. Bu amaçla uygulanan tedaviler şunlardır:
– Uyku alışkanlığının düzenlenmesi için her gün aynı saatlerde uykuya yatın ve aynı saatlerde yataktan kalkın. Her gece 6 -8 saat arası uyumaya çalışın.
– Uyku döngüsü düzenini sağlanmak için doktorunuzun önermesi halinde antidepresan ilaç kullanın.
– Uyku felcini destekleyen beyin rahatsızlıklarını tedavi ettirin.
– Narkolepsi, bacak krampları vb. uyku bozukluklarını tedavi ettirin.
Uyku Felci İçin Bireysel Olarak Yapabilecekleriniz Nelerdir?
Öncelikle bunun bir rahatsızlık olduğunun farkında olun. Uzaylılar vb. olaylar üzerine yoğunlaşmayın. Uyku felci probleminiz varsa yapabilecekleriniz şunlardır:
– Evde birkaç adım atabilirsiniz.
– Her gün yeteri kadar uyku uyumaya çalışın.
– Yaşamınızdaki stresi azaltmak için gereken her şeyi yapın.
– Uyurken sırt üstü yatma davranışınız varsa, diğer pozisyonlarda uyumayı deneyin.
– Uyku felci rutin gece uykusu almanızı önlerse, doktorunuzla görüşmeyi ihmal etmeyin.