Hümanizm insanın daha iyi nasıl yaşayabilir? Sorusu içinde icad edilmiş olan bir 18.yy kavramıdır. “Hümanist kelimesi 1539’da kullanılmıştır.”12 Orta çağın skolastik düşüncesinden ve kilisenin baskısından kurtulmak isteyip, akla, insana, düşünmeye yönelen Aydınlanma Çağında, temelleri atılmıştır. 18.yy Orta çağa ve kültürüne tam anlamıyla tutarlı bir başkaldırıdır. Çünkü insanlar, karanlık olarak yaşadığı ve adlandırdığı çağın içinde tam olarak ne olduğunu, nerede durduğunu bilememektedir. Batı’da İnsan, Tanrı’nın emirlerine uygun şekilde bir yaşam yerine, Kilisenin baskısının ağırlığı altında ve kendine karşı hiçbir sorgulama hakkı olmadığını kendinde görerek yaşamaktadır. Daha ziyade hak ettiği değeri görmemekte ve pasif olduğunu düşünmektedir. Hümanist çerçevede insan, varlığını en önemlisi de düşüncesini ve yapıp-edebilme gücünü ortaya çıkarmak istemiştir. Bu yüzden hümanizmin temel postülatı, insanı temel otorite yapmaktır. Hümanizm; doğa üstü güçlere başvurmadan insanın varlığının rasyonel olarak var olabileceğini savunan bir –izm’dir şeklinde de bir tanım getirmek, kavramın tanımı düşünüldüğünde çok da dışarda kalmayacaktır.
Kelime semantik olarak incelendiğinde ise; Batı’ da, HUMANİTY (insaniyet) olarak kullanılmaktadır. Humanity, Türkçe’ye ise anlam olarak insaniyet şeklinde çevrilmiştir. Batı’ da daha sonra –ism son ekini almış ve humanism (insan-cı-lık) olarak tanımlanmıştır. Yine Türkçe diline insancılık olarak çevrilmiştir. Fakat, Türkçe’ye insan sevgisi (human love) anlamında geçmiştir ve bugün çoğu kesim tarafından bu şekilde bilinir.
Hümanizm kavramı, Felsefe Terimleri Sözlüğünde şöyle tanımlanır: “İnsancılık; Alm. Humanismus, Fr. humanisme, İng. Humanism, Lat. Humanus = insanca, insana özgü, insana ilişkin: İnsanlığa, insana yaraşır bir yaşam ve düşünmeye ulaşmak için çabalamak.” Bu tanımından daha ahlaki bir yaşam sürmek için çabalamak olarak
anlaşılabilir.
Humanism ortaya çıktıktan sonra ilk olarak dil, edebiyat ve sanat alanında çalışmalar yapılmıştır. Davies’te bu sebeple şöyle bir tanımlama yapmıştır. “Hümanite, eski Yunan ve Latin Edebiyatı, tarihi ve bu dili konuşan insanların kültürünü içeren bir çalışma olarak tanımlanabilir.”
Rosi Braidotti’de, hümanizme farklı bir tanım getirir; “Hümanizm, kendi üzerine tefekkür eden aklın evrenselleştirici tekabül edecek şekilde belli bir Avrupa fikrini şekillendiren bir medeniyet modeline doğru tarihsel olarak evrilmiştir.” Braidotti’nin tanımında bahsi geçen yönelme ile, Medeniyet modelinin oluştuğu bir tanımlama getirmiş olduğu görülür.Ahmet Cevizci, Felsefe Sözlüğündeki tanımlamasında ise hümanizmin köklerinin Protagoras’ a kadar gittiğini gösterir.
“Hümanizm, insan varlığını en yüce değer olarak gören, insanın eylemlerinin ve ahlâkının doğaüstü alana başvurmadan ele alan bir akımdır. Kökleri ‘insan herşeyin ölçüsüdür’ diyen Protagoras’a kadar uzanan, özellikle Rönesans ve sonrası dönemde topluma, tarihe, kültüre dair açıklamalarda önceliği insana veren felsefi yapıdır.”
Felsefe Sözlüğünde ki tanımına bakılırsa; “Hümanizm, insan varlığını en yüce değer olarak gören, insanın eylemlerinin ve ahlakının doğaüstü alana başvurmadan rasyonel ve doğal olabileceğini savunan, insan özgürlüğünü ön plana alan felsefi bir akımdır.” “Encyclopaedia Britanica, hümanizmi, ‘insana, meleklerine, yaptığı işlere, isteklerine mutluluğa önem bakımından öncelik tanıyan görüş’ olarak tanımlar.”
Daha sonraları ise trans hümanism (geçiş insanı), post hümanism (insan sonrası), anti hümanizm (hümanizm karşıtı) gibi kavramlar ortaya çıkmıştır. Bu kısımda bahsedilen, hümanizm düşünce çeşitleri tamamen bilim ve teknoloji ile ilişki içerisindedir. İnsan ve insanın hak ettiği değeri görmesi ön planda değildir. Bu gözden kaçırılmaması gereken önem arz eden bir mevzudur.
Hümanizm;
- İnsancılık
- İnsan Sevgisi
- İnsana hak ettiği değeri verme
- İnsan Hakları
- İnsanı Anlama
Hümanizm (Humanism); insan ihtiyaçlarının ve amaçlarına elde edilmesine ahlâkî üstünlük/öncelik veren felsefî akımdır. Terim Alman eğitimci F. J. Niethammer tarafından 1808’de Yunan ve Lâtin klasikleri üzerinde çalışmayı adlandırmak için kullanılmasına rağmen daha sonraları anlam ve muhteva değişikliğine uğramıştır. Hümanizm, zamanla, ulaştıkları sonuçların çeşitliliğine rağmen, insanî tecrübeyi insanın kendisi ve tabiatın ve Tanrı’nın eserleri hakkındaki bilgisinin kaynağı olarak gören teorileri veya doktrinleri kapsayacak şekilde genişlemiştir.