Tanık, polise veya savcıya ifade vermek zorunda mıdır?
Bir suçun tanığı olmuş kişi, polise bilgi ve
ifade vermek zorunda değildir. Ancak,
ifadesine gerek duyulan kişilerin, polis tarafından yapılacak davete uyması zorunludur.
Bu davete uymayanlar hakkında, polisin verdiği emre uymamaktan dolayı işlem
yapılabilir.
Polise ifade vermeye mecbur olmayan tanık, savcıya
ve hakime ifade vermek
zorundadır. Tanık çağrılıp da, mazeretsiz gelmediği taktirde zorla getirilir. Yemin
etmekten veya tanıklıktan kaçınan kişi, para cezasına veya altı ayı geçmemek üzere
hapis cezasına mahkum edilebilir.
Yurttaşların, suç işleyen kişileri yakalama yetkisi var mıdır?
Henüz işlenmekte olan suça rastlanırsa, şahsın
kaçması kuşkusu varsa, herkes
yakalayabilir. Bir de işlenen suçtan hemen sonra takip edilerek, az evvel suç işlediğini
gösteren izlerle bulunursa herkesin yakalama yetkisi vardır. Bu haller dışında, bu yetki
ortadan kalkar.
Tutukluları kimler ziyaret edebilir?
Olağan dönemlerde tutuklu ve hükümlüleri; eşi,
anası, babası, çocukları, torunları,
büyükbabası, büyükannesi, kardeşleri, teyzesi, halası, amcası, dayısı, kayınpederi,
kayınvalidesi, vasisi, vekili, avukatı, kayyımı, gelini, damadı, baldızı, kayınbiraderi,
görümcesi, bacanağı, eltisi, kardeşinin çocukları ziyaret edebilir. Belirli zamanlar
dışında cumhuriyet savcısının özel izniyle yakınları dışında ilgili olan kişiler de görüşme
yapabilir.
Güvenlik güçleri konut ve işyerlerinde hangi şartlarda arama yapabilirler?
Konut dokunulmazlığı Anayasaca korunan temel
insan haklarındandır. Anayasanın
21.md.sinde Usulüne göre verilmiş hakim kararı olmadıkça; gecikmesinde sakınca
bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınan merciin emri bulunmadıkça kimsenin
konutuna girilemeyeceği ve arama yapılamayacağı ve buradaki eşyaya el
konulamayacağı belirtilmiştir.
Ceza Usul Yasasına göre kolluk güçlerinin yapacağı
ev ve işyeri aramalarının, biçim
ve yöntemi düzenlenmiştir ve aramaya karar yetkisi yalnızca hakimindir.
Ancak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde,
cumhuriyet savcısının emriyle güvenlik
güçlerinde arama yapılabileceği düzenlenmiştir. Güvenlik güçlerinin hakim kararı veya
savcının yazılı emri olmadıkça, konuta veya işyerine girme ve arama yetkisi
bulunmamaktadır.
Uygulamada ise güvenlik güçleri muvafakatlı
(rızalı) ev arama tutanağı
düzenleyerek, yargı kararına ihtiyaç hissetmeden konut ve işyerinde arama
yapabilmektedir. Rızalı arama tutanakları yasaya karşı hile niteliğindedir.
Güvenlik görevlilerince kimlik sorulduğunda ne yapılmalıdır?
Kimlik bildirme, polisin görev yetkilerini belirleyen
yasayla düzenlenmiştir. Yasaya
göre polis suç işlenmesini önlemek veya işlenmiş suçların faillerini ele geçirmek için
kimlik sorabilir.Kimliğini bir belge ile veya polisçe tanınmış kişilerin tanıklığı ile ispat
edemeyenler ve gösterdikleri belgelerin doğruluğundan şüphe edilen kişiler, aranan
kişilerden olup olmadıkları anlaşılıncaya veya gerçek kimliği ortaya çıkıncaya kadar
yirmidört saati geçmemek koşulu ile gözaltına alınabileceği belirtilmiştir.
Bu uygulamanın kötüye kullanılması halinde güvenlik
görevlilerinin cezai
sorumlulukları vardır.
Kimlik tesbiti için şüphelinin evine girilebilir mi?
Polis kimlik tespiti için konuta giremez. Kimlik
tesbiti için konuta girmek, CMUKda
düzenlenen konutta arama hükümlerine tabidir. Buna göre hakimin kararı veya
gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de, cumhuriyet savcısının yazılı emri gerekir.
Bekaret kontrolü yapılabilir mi ?
Hukukumuzda bekaret kontrolu konusunda özel bir
düzenleme yoktur. Ceza
Kanununun ilgili maddelerinde konu edilen ırza geçme ve kızlık bozma suçlarının
kovuşturulması sırasında, mağdur tarafın genital muayenesi Savcı veya yargıcın
kararıyla yapılabilmektedir. Bunun nedeni de genital muayenenin bu tür suçlarda
temel delil niteliği taşımasıdır.
Bunun dışında hiç bir kişi veya kurumun, bir
kişiyi genital muayene ve bekaret
kontrolü için hekime sevk yetkisi olmadığı gibi, hekiminde muayene yetkisi
bulunmamaktadır.
Cezaların infazında sahip olduğumuz haklar nelerdir ?
Cezaların infazında suçlunun kişiliği, mesleği
ve tüm özellikleri göz önüne alınarak ve
buna göre kapalı, yarı açık, ve açık olarak nitelendirilen üç tür cezaevinden birine
gönderilmektedir.
Suçlu öncelikle kendisinin sosyal ve psikolojik
yönden incelenmesini, gözleme tabi
tutulmasını ve buna göre eğitim, öğrenim, cezaevinden çıktıktan sonra iş
bulabilmesinin sağlanması ve iyi koşullarda cezaevinde yaşamını sürdürebilmesini
istemek hakkı vardır.
Tutukevi veya cezaevinde gayri insani şartların
varlığına karşı gelme, kişi olarak insani
ihtiyaçlarının kısıtlanmadan karşılanmasını cezaevi yönetimi ve savcılıktan isteme
hakkına sahiptir.
Hürriyeti bağlayıcı cezanın süresi 60 günü geçmemesi
halinde suçlunun oturduğu
yerde (evinde) veya hafta sonlarında cezaevine girip çıkma şeklinde , aynı şekilde
ceza süresinin dört ayı geçmemesi durumunda geceleri cezaevine girerek infaz
uygulanabilmektedir.
Para cezalarının taksitle ödenmesi imkanı mahkuma tanınmış bir haktır.
Mahkumiyet süresini iyi halle geçirmiş kimse
mahkumiyet süresinin belirli bir kısmını
cezaevinin dışında geçirme hakkına sahiptir. Bu süre verilen cezanın yarı oranına
kadar yaklaşmış durumdadır.
Tecil nedir,tecil edilmiş ceza ve dava konusu isteme etkisi nedir?
Tecil, kısa süreli özgürlüğü bağlayıcı cezaların
yerine konmuş bir hukuksal kurumdur.
Ertelemeden amaç ise, geçmişi temiz olmasına karşın rastlantı sonucu suç işlemiş
kişinin cezasının infazı yerine, ona bir deneme süresi tanıyarak bu yolla ıslah edip
topluma yeniden kazandırmaktır.
Adliye mahkemelerince para cazasından başka bir
ceza ile mahkum olmayan kimse,
işlediği bir suçtan dolayı ağır veya hafif, para ve bir yıla kadar (bir yıl dahil) ağır hapis
veya iki yıla kadar (iki yıl dahil) hapis veya hafif hapis cezalarından biri ile mahkum
olur ve geçmişteki hali ve suç işleme hususunda eğilimine göre cezanın ertelenmesi
ileride suç işlemekten çekinmesine sebep olacağı hakkında mahkemece kanaat
edinilirse, bu cezanın ertelenmesine hükmolunabilir. Bu halde ertelemenin sebebi
hükme yazılır.
Ertelemenin failin geçmişteki hali ve ileride
suç işlemekten çekinmesine neden
olacağı konusunda mahkemeye kanaat gelmesi durumunda uygulanması
öngörülmektedir.
Ertelemede suç değil, failin kişiliği ön plandadır.
Cezanın ertelenmesi durumunda hüküm tarihinden
itibaren beş yıl içinde yeni bir
cürümden ötürü herhangi bir ceza alınmadığı takdirde, ilk mahkumiyet yok kabul
edilir, kişi hiç ceza almamış sayılır.
CMUKun sağladığı haklar nelerdir?
CMUK un sanığa sağladığı temel hakların başında,
ceza soruşturmasının her
aşamasında, bir avukatın hukuki yardımından yararlanabilmesi gelmektedir. Sanık
avukatı bulunmadığı takdirde, barodan avukat tayin edilmesini de isteyebilir. Sorgu
avukat bulunmadan yapılamaz. l8 yaşından küçüklerin sorgusunda sanığın rızası
aranmaksızın avukat bulunması zorunludur. Ayrıca CMUK, sanığa sorguda Susma
Hakkını da tanımıştır.
CMUKun sanığa sağladığı temel haklar, Devlet
Güvenlik Mahkemesinin görev
alanına giren suçlarda uygulanmamaktadır. Aslında sorguda avukat bulundurulması ve
sanığın susma hakkı gibi usul kuralları, aynı zamanda uluslarüstü İnsan Hakları
Hukukunun normları arasındadır.
CMUKun getirdiği bu ayrımcı yaklaşım, temel
İnsan haklarından olan Adil
Yargılama Hakkının açık bir ihlalidir.