İbnü'l-Kuf
- Önem : İslâm dünyasında bilinen ilk operatör doktor ve ilk müstakil cerrahî kitabının yazarı
- Doğum : 21 Ağustos 1233 - Filistin / Kerek Kalesi
- Ölüm : Temmuz 1286 - Dımaşk
- Başlıca Eserleri : ʿUmdetü’l-ıṣlâḥ fî ʿameli ṣınâʿati’l-cerrâḥ, Câmiʿu’l-ġaraż fî ḥıfẓi’ṣ-ṣıḥḥa ve’l-maraż, el-Uṣûl fî şerḥi’l-Fuṣûl, Şerḥu’l-Külliyyât min Kitâbi’l-Ḳānûn, Kitâbü’ş-Şâfî fi’ṭ-ṭıb, Zübedü’ṭ-ṭabîb, Şerḥu’l-İşârât, el-Mebâḥis̱ü’l-maġribiyye
Babası Muvaffakuddin Ya‘kūb, Eyyûbî Devleti’nde çeşitli görevlerde bulunmuş kültürlü bir Hristiyan Arap’tı; özellikle tarih, dil, edebiyat ve şiirde iyi yetişti. Kendisinin de taşıdığı Mesîhî nisbesinden babası gibi Hristiyan olduğu anlaşılan İbnü’l-Kuf, İbn Ebû Usaybia’nın öğrencisi oldu. Ondan teorik ve uygulamalı tıp dersleri alarak çeşitli tıp kitaplarını okudu. İbn Ebû Usaybia’nın, zihnî ve ahlâkî özelliklerinden övgüyle söz etmesi onun gibi bir öğrencinin hocası olmaktan memnunluk duyduğunu gösterir. Halep ve Dımaşk Eyyûbî Hükümdarı el-Melikü’n-Nâsır Selâhaddin Yûsuf’un zamanında cerrah-tabip olarak Haçlılara karşı tahkim edilen Aclûn Kalesi’ne gönderilen İbnü’l-Kuf orada kaldığı yıllarda mesleğini başarıyla yürütürken birçok tecrübe kazandığı da görülür. İbnü’l-Kuff’un, ʿUmdetü’l-ıṣlâḥ fî ʿameli ṣınâʿati’l-cerrâḥ’ta verdiği anatomik bilgilerden insan vücudu üzerinde çalışma yapan ilk tabiplerden biri olduğu anlaşılır ve bunu Aclûn’da iken kendisine verilen Haçlı askerleri cesetlerine otopsi uygulayarak gerçekleştirdiği tahmin edilir. Memlük Sultanı I. Baybars zamanında Dımaşk’a geri dönen İbnü’l-Kuf aynı görevi Dımaşk Kalesi’nde sürdürdü. Bu sırada pek çok öğrenci yetiştirdi ve kitaplarını kaleme aldı.
Özellikle tıbbî tedavi ve cerrahî sahalarında yazdığı eserlerle tıp tarihinde seçkin bir yere sahip olan İbnü’l-Kuf, gerek teşhis ve tedaviyle ilgili tespitlerinden dolayı, gerekse cerrahîde geliştirdiği yeni teknikler açısından döneminin en büyük ismi olarak bilinir. Bilhassa hacamat türleri, sülükle tedavi, kırıkların acil bakımı, kemiği yerine oturtma ve sargılama konularında başarılar gösterdi. Hastaların zihnî ve fizikî sağlıkları ile tedavi sürecinde uygulanan yöntemlere büyük önem verdi, karın bölgesi kesiklerini dikmek için uygulanabilecek teknik ve pratikleri ayrıntılı biçimde açıkladı, Vücuttaki taşların çıkarılması ve sonda, fitil ve enjektör kullanımı konularına yenilikler getirdi. Onun matematik, fizik ve metafizik gibi o dönemde felsefenin temel disiplinlerini oluşturan alanlarda da iyi bir eğitim aldığı, yetişkinlik döneminde zamanının hemen tamamını tıp çalışmaları ile bu alanda eser yazımına ve ders okutmaya ayırdığı görülür.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Alper, Ömer Mahir, İbnü’l Kuf, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2000, Cilt: 21, sf: 115-117
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Kariye Müzesi
İstanbul’un geç dönem Bizans kiliselerinden en önemlisi olan Khora Kilisesi, Osmanlı döneminde camiye, Cumhuriyet döneminde ise müzeye dönüştürüldü. Yapım tarihi tam olarak bilinmeyen ancak tahmini 6. yüzyılda yapıldığı düşünülen Khora Kilisesi’nin kutsal sayılan bir mezarlık alanında kurulmuş olduğu, manastırın kurulmasından sonra da bölgenin ve manastırın önemli bazı kişilerin gömü alanı olarak kullanılmaya devam ettiği bilinmektedir. Bugün “Kariye Camisi” ya da “Kariye Müzesi” olarak anılan yapı, Bizans İmparatorluğu’nda Khora Manastırı’nın kilisesi idi. Bu kilise, Bizans devrinde büyük bir yapılar topluluğu merkezini oluşturmaktaydı. İstanbul’da Edirnekapı semtinde yer alan yapı, halen ayakta duran Theodosius surlarına yaklaşık yüz metre uzaklıkta, eski kentin (bugün Tarihi Yarımada olarak adlandırılan sur içinin) kuzeybatı ucunda, Haliç’e bakan yamaçlarındadır.
-
Lizzie Borden
Annesini ve babasını vahşi bir şekilde öldürerek 19. yüzyılın en dehşet verici cinayetlerinden birine imza atan Lizzie Borden, zengin bir ailenin çocuğuydu. Massachusetts’teki Fall River’da büyük bir evde hizmetçisi ile birlikte yaşıyordu. 4 Ağustos 1892 tarihinde babası Andrew Borden ve üvey annesi Abby Borden’ı Massachusetts’teki evlerinde baltayla öldürmesiyle tanındı. Olayın son derece vahşi olması New England genelinde büyük bir sarsıntıya yol açtı. Hemen herkes cinayeti Borden’ın işlediğine inanıyordu. Bu kanaat bugün de değişmedi. Ancak Borden delil yetersizliğinden serbest kaldı. Bu tartışmalı karar pek çok Amerikalı’da şok etkisi yarattı.
-
Münif Mehmed Paşa
Eğitime ve eğitimciliğe verdiği önem ile bilinen Münif Mehmed Paşa ilk tahsiline Nuruosmaniye Medresesi’nde başladı. Batılılaşma sürecine girmiş olan Mısır’da Avrupa kültürüyle karşılaşma imkânı buldu ve Fransızca öğrenmeye başladı. Medrese öğrenimi, aldığı özel derslerin yanı sıra Tercüme Odası’ndayken farklı fikir çevreleriyle tanıştı, bu bilgi ve kültür ortamları ona zengin bir entelektüel seviye kazandırdı. Batı uygarlığını daha yakından tanıdığı gibi önde gelen Aydınlanma düşünürlerinin eserlerini okudu. Üniversitede halka açık felsefe, hukuk ve siyaset derslerini takip etti. Yaşadığı dönemde bu düzeyde bir üniversite ilişkisi bile çağdaşları arasında kendisine özel bir yer kazandırdı. Münif Paşa’nın öncülüğünde yayım hayatına başlayan Mecmûa-i Fünûn onun en önemli kültürel ve fikrî başarılarındandı. Mecmua özellikle dinî konularla günlük siyaseti neşir alanının dışında bırakarak bu tutum Münif Paşa’nın aydın kimliğinin ayrılmaz bir parçasını teşkil etti. Hiçbir döneme karşı siyasî vaziyet almayan Münif Paşa düşüncede terakkici, hürriyetçi, medeniyetçi ve asrîlik yanlısı bir çizgi izledi.
-
Ahmet Fehim
Tiyatro sanatının Anadolu’da yaygınlaşmasında önemli oranda katkıda bulunan Ahmet Fehim İstanbul’da dünyaya geldi. Sanatçı bir kişiliğe sahip Hattat Kadir Efendi’nin oğlu olan Ahmet Fehim, Tophane Sanayi Mektebi’nde eğitim gördü. Eğitiminin tamamlamasının ardından ise İdare-i Mahsusa’da tornacılık, eğitim gördüğü Sanayi Mektebi’nde ise öğretmenlik gibi görevler üstlendi. Kaderine yön veren mesleği olan oyunculuğa ise 1876 yılında başladı. Kariyerinin ilk dönemlerinde Bursa’da Tomas Fasulyeciyan topluluğu ile birlikte çalıştı. Bununla birlikte farklı zaman dilimlerinde kendi adına topluluklar kurdu. Takvimler 1914 yılını gösterdiği sıralar Andre Antonie tarafından Darülbedayi-i Osmani’ye komedya öğretmeni olarak atandı. Daha sonraları ise Malul Gaziler Cemiyeti Sinema Kolu sanat danışmanlığına getirildi. Bu süreçte iki film yaptı. 1926 yılında Maarif Vekili Mustafa Necati’nin girişimiyle 50. sanat yılı için bir jübile düzenledi. İstanbul’da vefat etti.
-
Muallim Cevdet
Yetişmesinde babasının önemli rolü olan Muallim Cevdet ilk ve orta öğrenimini Bolu ve Kastamonu’da tamamladı, daha sonra İstanbul’a giderek Dârülfünun Hukuk Mektebi’ne girdi. Dârülmuallimîn’in edebiyat bölümüne kaydoldu. Aynı zamanda Beyazıt Camii’nde Arapça derslerine devam etti. Babasının vefatı üzerine hukuk öğrenimini üçüncü sınıfta terk etmek zorunda kaldı. Dârülmuallimîn-i Âliye’den mezun olunca Dârüşşafaka’ya Arapça öğretmeni oldu, ayrıca özel dersler verdi. Bakü İslâm Cemaati’nin davetiyle Azerbaycan’a gitti. Bakü’de kurulmasına ön ayak olduğu Füyûzât adlı öğretmen okulunda müdürlük ve hocalık yaptı. Ağaoğlu Ahmed’in çıkardığı gazetede yazılar yazdı ve konferanslar verdi. Bu faaliyetleriyle Azerbaycan Türklerinin uyanışında, din ve fırka çekişmelerinin ortadan kaldırılmasında büyük hizmetleri oldu. Bu arada Rusça öğrendi; Moskova’ya gitti ve ünlü yazar Tolstoy ile görüştü. 1908’de İstanbul’a öğretmenlik görevine döndü. Ancak öğrenmeye olan aşkı onu bu defa Avrupa’ya sevk etti.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun