Edward Said
- Doğum Tarihi : 1 Kasım 1935
- Ölüm Tarihi : 25 Eylül 2003
- Doğum Yeri : Birleşik Krallık Filistin Mandası
- Ölüm Yeri : New York, ABD
- Meslek : Akademisyen
Ünlü kitabı Şarkiyatçılık ile ve oryantalizme karşı takındığı tavır ile tanınan Filistinli bilim adamı Edward Said, Hristiyan bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. 1967 yılında Arap-İsrail savaşından sonra bir Filistinli olarak Filistin meseleleriyle alakadar oldu. 1960 yılında Harvard Üniversitesi’nde yüksek lisans, İngiliz edebiyatı alanında da doktorasını yaptıktan sonra Columbia Üniversitesi’nde araştırmacı oldu ve sonraki yıllarda profesörlüğe kadar yükseldi. Çeşitli üniversitelerde öğretim üyeliği yapan Said, birçok başarı ödülüne de sahip oldu. Arap bir ailenin çocuğu olan Said, evde Arapça dışarıda İngilizce konuşması ve Batı okullarında aldığı eğitim nedeniyle kendisini ne tümüyle Arap ne de Batılı gibi hissedebildi. Bu arada kalmışlığı akademik hayatı boyunca kaleme aldığı eserlerinde görmek de mümkündü. Çalışmalarının ve fikri birikiminin temellerinde felsefi bir taban bulunan Said birçok düşünür ve bilim insanının yaklaşımlarından etkilenerek kendine has entelektüel bir birikimi oluşturdu. Eleştirisinin merkezine dünyevilik ve laiklik kavramlarını yerleştirdi.
Dünyaca üne sahip karşılaştırmalı edebiyat profesörü Edward Said Oryantalizm isimli eserinde Avrupa’nın Doğu ile bağlantılı kültürel, siyasal ve ekonomik çıkarlarına değinerek kökü çok eskilere dayanan bir yazı geleneğini inceledi. Avrupa ülkeleri ile ABD’de gelişen oryantalist çalışmalarla bu ülkelerin Ortadoğu’daki emperyalist çıkarları arasındaki bağlantıya dikkat çekmeye çalıştı ve bu geleneği Avrupa’nın çok daha kapsamlı iktidar ve egemenlik yapılarının harekete geçirdiği bir kültürel güç uygulaması olarak değerlendirdi. Uzun yıllar boyunca birçok eleştirilere maruz kaldı ve ciddi tepkiler aldı. 1977/91 yılları arasında Filistin Ulusal Konseyi üyeliği yapan Said, 1988 yılında Cezayir’deki Filistin Ulusal Konseyi toplantısında bağımsız bir Filistin devleti fikrinin oluşmasında katkı sağladı. Kendisinin Filistin meselesi ile ilgili bu tutumları ona karşı saldırıların artmasına neden oldu. Lösemi hastalığına yakalandıktan sonra bir süre acılı bir tedavi dönemi geçirdi ve hastalığına yenik düşerek hayatını kaybetti.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Bulut, Yücel, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt: 35, 2008
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Katan Seferi
Katan Seferi Uhud Gazvesi’nde Müslümanların müşrikler karşısında başarısız olmasından cesaret bulan putperest Arap kabilelerinin başlattıkları seferdi. Bu yenilginin etkisiyle önceden çekindikleri Müslümanlara karşı müşriklerin yağma ve baskın arzuları arttı. Bazı kabileler bu yenilgiden aldıkları cesaretle bu durumdan istifade ederek Medine’ye baskın düzenlemek için harekete geçtiler. Esedoğulları reislerinden Tuleyha b. Huveylid ve kardeşi Seleme, Uhud Gazvesi’nin üzerinden iki ay bile geçmeden Medine’ye baskın için asker toplamaya başladı. Tay kabilesinden bir kişi Esedoğulları’nın bu hazırlıklarını duydu, Müslümanlardan biriyle evlenmiş olan yeğenini ziyaret için Medine’ye geldiğinde bunu yeğeninin kocasına anlattı. Bu sahâbî hemen Resûl-i Ekrem’e giderek durumu haber verdi. Hz. Peygamber de 150 kişilik bir seriyye hazırladı. Kumandan olarak aynı zamanda sütkardeşi olan ilk Müslümanlardan Ebû Seleme el-Mahzûmî’yi tayin etti ve Esedoğulları harekete geçmeden önce onların yurtlarına ulaşmasını ve âni bir baskın yapmasını emretti.
-
Mizancı Murat
Tanzimat’tan sonraki Türk fikir hayatının önde gelen şahsiyetlerinden olan Mizancı Murad, gerek Mekteb-i Mülkiyye’deki hocalığı gerekse Mîzan Gazetesi’ndeki yazılarıyla hürriyet ve meşrutiyet özlemi çeken genç nesle önderlik yapan onlara tarih bilinci kazandırmış bir aksiyon adamıdır. Küçük yaşta Arapça öğrendi. Ruslar’ın baskıları karşısında küçük yaştan beri İstanbul’a gidip halifeye ve İslâm dinine hizmet etme arzusu içinde büyüdü. Bu idealle 1873 yılında İstanbul’a geldi. Jön Türkler’in desteğiyle İttihat ve Terakkî Cemiyeti’nin başına geçti. Mîzan Gazetesi’ni cemiyetin yayın organı olarak orada çıkarmaya başladı. İttihat ve Terakkî mensupları arasındaki anlaşmazlıkları ortadan kaldırma teşebbüslerinde başarılı olamadı. II. Meşrutiyet’in ilân edilmesiyle Mîzan’ı tekrar çıkarmaya başladı. İktidardaki İttihat ve Terakkî Fırkası’na şiddetle muhalefet edince gazetesi kapatıldı. Daha sonra, 31 Mart Vak‘ası’nın tahrikçileri arasında bulunduğu ileri sürülerek müebbet kalebentlik cezasına çarptırıldı ve Rodos’a sürgüne gönderildi
-
Sefevân Gazvesi
Hz. Peygamber’in müşriklerden Kürz b. Câbir el-Fihrî’yi takip etmek üzere çıktığı sefer olan Sefevân Gazvesi ilk Bedir Gazvesi adıyla da anılır. Bu gazve Mekkelilerin Müslümanları Kâbe’ye gitmekten alıkoymaları, onları yerlerinden yurtlarından çıkarmaları Mekke’de bırakmak zorunda kaldıkları mallarını gasp etmeleri ve Medine yakınlarına kadar gelip onlara zarar vermeleri silâhlı mücadeleyi kaçınılmaz hale getirmesi nedeniyle yapıldı. Savaşa izin veren âyetlerin (el-Bakara 2/190-193; el-Hac 22/39-41) nâzil olması üzerine Hz. Peygamber Medine’ye hicret eden Müslümanları tehdit eden Kureyşli müşrikleri bundan vazgeçirmek için, Suriye’ye giden Kureyş ticaret kervanlarına Medine yakınlarından geçerken baskınlar düzenlemeye karar verdi.
-
Siirt Ulu Camii
İnşa tarihi kesin şekilde bilinmeyen yapı yapıldıktan kısa bir müddet sonra harap oldu. 1129’da Irak Selçuklu Hükümdarı Mugīsüddin Mahmûd b. Muhammed Tapar, 1260’ta atabeglerden Mücâhid İshak tarafından tamir ettirilerek genişletildi, yanına bir medrese ilâvesiyle külliye haline getirildi. Osmanlı döneminde caminin doğu kanadındaki medrese hücreleri kaldırıldı, yerine iki nefli bir mescidle 1905’te bir saat kulesi inşa edildi, cami ve minare onarıldı. Vakıflar Genel Müdürlüğü’nce 1957-1980 yıllarında tekrar elden geçirilen caminin ilk yapısından kubbeleri taşıyan orta ayaklarla minaresi kaldı. Zamanla doğuya doğru eğrilen minare de 1974-1975’te sökülüp yeniden inşa edildi ve yakın zamanda tekrar esaslı bir onarım gördü. Kaynaklara göre ilk cami, eyvanla birleşen mihrap önü kubbeli yapısıyla Büyük Selçuklu mimarisinin plan şemasını sergiliyordu. Daha sonra mihrap önü kubbesinin iki yanına kubbeli iki mekânla eyvana dikey uzanan beşik tonozlu iki nef eklenerek transeptli enine gelişmiş bir cami haline getirildi. Vakıflarca gerçekleştirilen restorasyonda yapı merkezinin asıl planına bağlı kalınarak yan kanatlarda ve çevrede yeni bir düzenlemeye gidildi.
-
Kazan Hanlığı
Adını Kazan şehrinden alan Kazan Hanlığı, Türk-İslam muhitinin kuzeydoğu kısmında, önemli ulaşım yollarından birini teşkil eden İdil nehrinin orta mecrasında üzerinde kuruldu. Uluğ Muhammed Han 1437/38 yılında Kazan şehrine gelerek bölge halkının onu sevinçle karşılaması üzerine, Kazan Hanlığı’nın temellerini atmış oldu. Onun vefatından sonra yerine oğlu Mahmud geçti; Mahmud’un devrinde barış hüküm sürdü. Ondan sonra yerine oğlu Halil geçtiyse de kardeşi İbrahim tarafından tahttan indirildi. İbrahim’in tahta geçmesiyle Kazan Hanlığı’nda taht kavgaları başladı. Bu mücadeleler de hayatını kaybeden İbrahim’den sonra Kazan Hanlığı’nda Rus nüfuzu başladı. Kazan, Ruslar’ın merkezine yakın kuvvetli bir dayanak noktasını kaybetmiş olduğu gibi Kasım Hanlığı da Moskova’nın elinde bir oyuncak haline gelmişti. Bu aynı zamanda, 1445 yılında Kazan ile Moskova arasında ve Kazan lehine yapılmış olan barış devresinin fiilen sona ermesi demekti. Kazan Hanlığı’nın iç tarihi bir türlü istikrar bulamayan bir manzara sergilemektedir. Hanlığın hüküm sürdüğü 115 yıl içinde on dokuz defa han değişmiş, on beş han tahta çıkmış, bunlardan bazıları birkaç defa tahtı işgal etmiştir. Hanlığın iç tarihinin ikinci özelliği de yerli aristokrasi sınıfının iki gruba ayrılarak devlet işine karışması ve bilhassa son devirlerde amansız bir mücadeleye tutuşmasıdır. Halkın kendisine olan güveninin artmasıyla Kazan’ın dağ tarafı Ruslar’a karşı ayaklandı. Rus ordusu 1552 yılında Kazan’a ulaşarak şehri kuşattı ve Kazan düştü. Böylece Orta İdil sahasında milattan sonra 6. yüzyıldan beri devam etmekte olan Türk hakimiyeti sona erdi.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun