Türkiye’deki toplulukların endişelerinin merkezinde yer alan bu anlaşmazlık, haberlerde düzenli olarak yankılanmakta ve bu makalede sağlamaya çalışacağımız çözümlerden bahsedeceğiz.
Türk-Ermeni anlaşmazlığını çözmeye çalıştığımız bir önceki yazımızda , siyaset dünyasının nadiren iyi niyetle yönlendirilmesine değinmiştik ve geniş çaplı seferberliği daha faydalı ve başarı garantileyeceğinden söz etmiştik.
Yalnış milliyetçilik de bu tartışmanın kaynağı olduğundan , bizi hangi kavramların oraya götürdüğünü ve onları nasıl düzelteceğimizi anlamakta fayda var.
Evvela iki Türk ve Kürt milletinin zengin tarihine geri dönelim.
Zengin ve bin yıllık bir tarih
Çoğunluk, Selçuklu Sultanlığı ve Mervani Kürt Emirliği’nin Bizans İmparatorluğu’na karşı ittifak yapıp zaferle çıktığı 11.nci yüzyıldaki Malazgirt Savaşı ile başladığı konusunda hemfikirdir. Bununla birlikte, merkezileşme nedenleriyle anlaşmazlıklar ortaya çıktı.
16. yüzyıl Türk-Kürt ilişkilerinde ikircikli bir dönüm noktası oldu. Gerçekten de, dönemin Türk yöneticiler arasında Sünniler ve Şiiler arasındaki büyük Müslüman bölünmesi bu dönemde başladı. Kurmanc Kürtlerinin çoğunluğu Safevi İmparatorluğu’na karşı Osmanlı İmparatorluğu’na katıldı, orada kalanların ne yazık ki kolay bir hayatı olmadı ve bu hala devam ediyor. Bu bölünme, Türkler, Zaza Kürtleri ve bazen de Kurmanc Kürtleri, nadiren Araplar ve Ermenilerden oluşan ağırlıklı olarak Bektaşi Sufi topluluklarını da etkiledi. Bugünlerde Alevi denilen Kızılbaşlarıda etkileyeckti. Anadolu’da kalınca toplumlar arası ilişkiler çok etkilenecek, durum hala böyle. Sünni topluluklara gelince, büyük ölçüde Sünni Kürtler, Sadrazam (Sadrazam) ve Baş Müftü (Şeyh-ül-İslam) gibi birinci sıra pozisyonları elde edeceklerdi. O zamanlar bir mozaik olan Anadolu Doğu, Kürt unsurunun egemenliğine girecek ve tedrici, bazen agresif bir asimilasyon yaşandı.
19. yüzyılda önemli sonuçlar meydana geldi. Tanzimat (Osmanlı İmparatorluğu’nun yeniden örgütlenmesi) ile birlikte, Mir Muhammed’inki gibi genellikle Britanya İmparatorluğu tarafından körüklenen çatışmalar, merkezileşmeye karşı çıktı. Özerk bir Kürdistan eyaleti doğdu ve 21 yıl sürdü, ancak yerel Emirlerin merkeziyetçiliğe karşı muhalefetiyle feshedildi.
Bu sırada, Osmanlı subayları Avrupa’da veya Avrupalı öğretmenler tarafından yönetilen kurumlarda eğitim görmeye başladı ve milliyetçi fikirler Osmanlı toplumları etkilemeye başlayacaktı. Büyük Savaş sırasında Kürtler, ağırlıklı olarak Masonlar ve Sabetaycılardan oluşan İTC (İttihat ve Terakki Cemiyeti) yönetiminde zor zamanlar yaşadılar. Birçok cana mal olan sürgünler ve zorla çalıştırma dayatıldı. 1919 ve 1922 arasındaki kurtuluş savaşı sırasında Kürtler, Ermenilerin lehine kaybedilen toprakları geri almak için Türklerle ittifak kurdu. Cumhuriyetin ilanından sonra Halep’ten Musul’a toprak kaybının kaynağı olan Şeyh Said’in muhafazakar isyanı, Kürt kimliğini ve derneklerini kovmaya karar veren Ankara’nın gazabına yol açmış, dil ve folklora yine de hoşgörüyle bakılmıştır.
En büyük trajedi ise K. Evren’in 1980’de Kürt dillerini yasaklayan ve asimilasyonu hızlandıran faşist darbesiydi.
Bu, nüfuz kazanan Marksist-Maoist örgütü PKK’ya yataklık yaptı. Vicdansız bir gerilla başlattılar, o zamanın karşı saldırısı daha etik değildi, JİTEM, paramiliter örgüt birçok kaybolma ve yargısız infazdan sorumluydu.
1990’larda Türk-Kürt ilişkilerinde bir ısınmaya yaşandı, Kürtçe dillere, derneklere ve yayınlara yeniden izin verildi. Türkiye’de 2009 yılında TRT Kurdî kanalı açılmış, AKP Sünni topluluklar için ortak bir çatı sağlamış ve KBY (Irak Kürt Özerk Bölgesel Yönetimi) ile Ankara arasında yakınlaşma sağlanmıştı.
Maalesef, 2015’ten itibaren, çeşitli terör saldırılarının ardından gerginlikler nedeniyle çatışmalar yeniden ortaya çıktı, RTE (Recep Tayyip Erdoğan) yönetimindeki AKP, Güneydoğu Anadolu’daki Kürt isyancı gruplara karşı MHP ile ittifak kurarak çetin bir çizgi izledi. Şehirlerde entegrasyon ve anlaşma çok başarılı olsa da ve PKK’nın tüm kalpleri fethetmemesine rağmen, çatışmanın yoğun olması nedeniyle bunların yankıları oldu.
Sorunu çözmenin yolları
Uzun ve çoğunlukla barışçıl toplumlar arası tarihe baktığımızda, yeni bir şey olmadığını görebiliriz: dini, siyasi ve ideolojik bağnazlık her zaman olduğu gibi çatışmanın kaynağındadır.
Ve elbette, en iyi ihtimalle medya konuyu göz ardı ediyor. Kürt ve Alevi kimlikler artık inkarı edilmesede, yine de diyaloğa yardımcı olmuyorlar ve Kürtlerin siyasi aidiyetleri üzerinde bazen kasıtlı olarak amalgamları sürdürüyorlar. Gelişmiş bir kültür sektörüne sahip olmasına rağmen, mevcut devleti toplumlar arası ilişkileri canlandırmaya veya belirli gerilimleri ortadan kaldırmaya çalışmıyor gibi görünüyor.
Milliyetçilik kavramının karşılıklı olarak gevşetilmesi de önemlidir: diğerlik payını ve karma kimliğini kabul etmek esastır, hiçbir milliyet ırksal saflığa iddia edemez ve tarihsel olarak Anadolu halkları her zaman karışmıştır.
Kürt milliyetçilerinin özerklik talepleri karşılıklı ve özgün bir şekilde incelenmelidir. İki dilli eğitimle birlikte kültürel özerklik arzu edilebilir. Ayrılıkçıya karşı veya karşılıklı mutabakat olmadığı sürece siyasi özerklik sakıncalıdır.
Kürt bayrağı da Türk kültürüne ve manzarasına dahil edilmelidir. Mutlaka ayrılıkçı değildir ve kimliğin kutsal bir simgesidir.
Atatürkçü aydını Erol Mütercimler , Batı kültüründe olduğu gibi daha iyi bir çokkültürlülük önermektedir.
Sonuç
Bu nedenle, bu anlaşmazlığın çözümü, kişisel olmaktan çok teknik olan sorulara dayanmaktadır, esasen her iki taraflarında karşılıklı olumlu bir his yatmaktadır.
Anadolu ve Ortadoğu’nun çok renkli yapbozunu yeniden yapmak daha incelikli ve apolitik genç nesillere kalacak.
Özler ATALAY YÜKSELOĞLU – Özler AĞA – Alevi Şair ve Sanatkar Siyasetçi 🕊