ASİT VE BAZLARIN GÜNLÜK HAYATTAKİ VE ENDÜSTRİDEKİ YERİ
Bazı Asitlerin Özellikleri ve Kullanım Alanları
Endüstride pek çok asit kulanılmaktadır.
En yaygın olarak kullanılanların özellikleri ve kullanım alanlarını inceleyelim.
Sülfürik Asit (Zaç Yağı) (H2SO4)
Halk arasında zaç yağı olarak bilinen sülfürik asit kuvvetli bir asit olup kuvvetli nem çekme özelliğine sahiptir. Bu özelliğinden dolayı ciltte tahriş edici özelliğe sahiptir.
Özellikle gübre üretiminde, plastik sanayisinde, rafinasyon işlemlerinde, metal kaplamacılıkta, boya sanayisinde, akümülatörlerde elektrolit olarak, kimyasal tepkimelerde katalizör olarak ve tarım ilacı yapımında kullanılırlar.
Nitrik Asit (Kezzap) (HNO3)
Halk arasında kezzap olarak bilinen nitrik asit kuvvetli bir asittir.
Suni gübre üretiminde, patlayıcıların yapımında, metallerin saflaştırılmasında, boya üretiminde, altına şekil verilmesi için, plastik üretiminde ve gümüş nitrat üretiminde kullanılırlar.
Hidroklorik Asit (Tuz Ruhu) (HCI)
Halk arasında tuz ruhu olarak bilinen kuvvetli bir asittir. Mide asitinde de yer alır.
Demir—çelik sanayisinde, PVC gibi plastiklerin eldesinde, ilaç sanayisinde, deri işlemeciliğinde, petrol aramada, ilaç, boya ve tekstil sanayisinde kullanılırlar.
Asetik Asit (Sirke Asiti) (CH3COOH)
Halk arasında sirke asiti olarak da bilinen asetik asit zayıf bir asittir.
Gıda maddelerinde katkı maddesi olarak, asetat filmi üretiminde, PET (polietilen teraftalat) üretiminde, mutfak eşyalarında kireç çözücü olarak, ilaç ve kauçuk üretiminde kullanılırlar.
Fosforik Asit (H3PO4)
Zayıf bir asittir. Vücutta zararlı etki göstermemesi nedeniyle gıdalarda pH düzenleyici olarak kullanılır. Gübre üretiminde, sabun ve deterjan katkı maddesi olarak, su arıtmada pH ayarı için ve ilaç endüstrisinde kullanılır.
Hidroflorik Asit (HF)
Oda şartlarında gaz halde bulunurlar. Zayıf bir asit olmasına rağmen canlı dokularda ciddi tahribata neden olabilir.
Ayrıca camın yapısındaki silisyum oksite etki ederek camın yapısının bozulmasına neden olur. Bu nedenle çözeltileri cam kaplarda muhafaza edilmez.
Cam ve seramik maddeleri aşındırmada, teflon gibi ısıya dayanıklı plastiklerin üretiminde, buzdolabı ve klimalarda soğutma sağlayan gazların sentezinde, petrol rafinasyonunda ve yangın söndürücü köpüklerin üretiminde kullanılırlar.
Tartarik Asit (C4H6O6)
Katı halde bulunan zayıf bir asittir. Hazır gıdalarda tat geliştirme, koruma ve pH ayarlama amacıyla ilaç üretiminde ve gümüş ayna yapımında kullanılır.
Formik Asit (HCOOH)
Halk arasında karınca asiti olarak bilinen formik asit katı halde bulunan zayıf bir asittir. Hazır gıdalarda katkı maddesi olarak, dezenfektan olarak, arılara zarar veren parazite karşı ilaç olarak, elektrolizle kaplamada, doğal kauçuğun işlenmesinde, ham derinin işlenmesinde, kimyasal sentezlerde çıkış maddesi olarak ve böcek öldürücü ilaç üretiminde kullanılırlar.
Borik Asit (H3BO3)
Katı halde olan çok zayıf bir asittir. Gıda maddelerinde katkı maddesi olarak, ahşap ve deri gibi malzemeleri korumada kullanılan maddenin sentezinde, böcek öldürücülerin sentezinde, ısıya dayanıklı cam malzeme üretiminde, göz ve cilt için mikrop öldürücü sıvıların üretiminde, sağlam ve dayanıklı çelik üretiminde kullanılırlar.
Bazı Bazların Özellikleri ve Kullanım Alanları
Sodyum Hidroksit, Sudkostik, Kostik Soda (NaOH)
Halk arasında sud kostik ya da kostik soda olarak bilinirler. Katı halde (granül—pul) bulunan kuvvetli bir bazdır. Nem çekici özelliğe sahiptir. Lavabo açıcı olarak, kâğıt üretiminde, dondurmanın kıvamlı hale getirilmesinde, sabun, deterjan, kâğıt, boya sanayisinde, endüstri ölçeğinde büyük kap ve mekanların temizlenmesinde ve petrol aramada kullanılır.
Potasyum Hidroksit, Potas Kostik (KOH)
Halk arasında potas kostik olarak bilinen potasyum hidroksit katı halde granül görünümlü kuvvetli bir bazdır. Suda çok çözünür ve çözünürken dışarı ısı verir. Nem çekici bir maddedir. Yağ ve proteinlerle tepkimeye girdiği için ciltte tahriş edici etkisi vardır.
Bitkisel yağlarla biyodizel oluşturmada, arap sabunu üretiminde, suni gübre üretiminde, alkali pil üretiminde, geri dönüşümlü kâğıt üretiminde kullanılırlar.
Asit ve Bazların Fayda ve Zararları
Hayatımızın pek çok alanında karşımıza çıkan asit ve bazların faydaları olduğu gibi zararları da vardır. Endüstri, sağlık ve çevre açısından kullanımları sırasında göz önüne alınması gerekenler vardır.
– Gıda, tarım, temizlik, inşaat, sanayide bir çok asit ve baz kullanılmaktadır.