Sosyal token kavramı popülerlik kazanmadan önce, kripto paraları ödeme, değer transferi ve değer saklama aracı olarak kullanmaktaydık. Ancak zaman içerisinde blokzincir ve akıllı sözleşmelerin kullanım alının artması ile birlikte hayatımızda DeFi uygulamaları, NFT, metaverse ve WEB 3.0 kavramları yer almaya başladı. Her bir kavram kendi içerisinde güçlü kullanım alanları ve hızla genişleyen bir kitlye sahip. Bugün dijital dünyada bütün bunların fark edilmesiyle hızla genişlediklerine tanıklık etmekdeyiz.
Sosyal tokenlar ise kripto ekosistemi içerisinde yeni bir kullanım alanı ve işlevi ile birlikte güçlü bir potansiyele sahiptir. Sosyal tokenlar onları kullanıma sunan kişi ya da kurumlar tarafından onlara atfedilen kullanım alanları ile sıkı bir etkileşim halinde olan özgün bir kripto varlıktır. Sosyal token hem içerik üreticileri hem de organizasyonlar için bir gelir yartama aracı olmasının yanında kullanıcılarına özel haklar tanımasıylada ön plana çıkmaktadır. Bu özellikleri ile sosyal tokenlar Web 3.0 ekosisteminin önemli bir yapı taşı olacak gibi gözüküyor. Web 3.0’da merkeziyetsiz gelir modelleri oluşturulması, içerikler ile etkileşime girmekte sosyal tokenlar önemli bir rol oynacaklar. Sosyal token kavramını bir çatı altında toplmak gerekirse bunu üç alt başlık haline getirip inceleyebiliriz. Bunlar topluluk tokenları, kişisel tokenlar ve sosyal token platformu.
Topluluk Tokenları
En genel tabir ile isminden de anlaşılacığı üzere topluluğun ortak iradesi için ihraç edilen ve topluluk tarafından sahip olunan tokenlar ile topluluğun gelişimine karar verme, yçnetişim mekanizlarını kullanma ve kullanım temelli ödül teşvikleri ile çıkartılan tokenlar topluluk tokenları olarak adlandırılır. Bunun en bilenen örneği ise DAO’lar (Merkeziyetsiz Otonom Organizasyon) olarak bildiğimiz platform tokenlarıdır.
Bu tokenlar ile kullanıcılara platform ile etkileşime girip, yönetimsel kararlara katılma olanağı sağlanmaktadır. Bu DAO tokenlarına Uniswap, Aave ve Maker örnek verilebilir. Topluluk tokenlarına bir başka örnek ise hepimizin fan token ya da taraftar token olarak bilidiğimiz tokenlar örnek verilebilir. Bu tokenlar bir futbol kulübü çevresinde oluşturulup taraftarların çeşitli hizmetlerden yararlanmasını ve bazı kulüp oylamalarına katılmasını sağlamaktadır. Topluluk tokenları onu ihraç eden DAO veya futbol kulüplerinin başarıları ve gelişmesi ile birlikte değeride artmaktadır.
Kişisel Tokenlar
Kripto ekosistemi içerisinde WEB 3.0 kavramının genişlemesi ile birlikte sosyal token kategorisinde bir diğer önemli kategori ise kişisel tokenlardır. Bu tokenlar sosyal medya platformarının büyümesi ile birlikte ortaya çıkmıştır. Kişisel tokenlar, günümüzde influencer, youtuber ya da internet üzerinden içerik üreten kişilerin kendi gelir ekonomisini yaratmalarında kullanabilecekleri bir token modelidir. Bu kişiler ürettikleri içerikleri paraya dönüştürürken ya da bu içerikleri desteklemek ve teşvik amacıyla tokenlarını kullanmaları onlara avantaj sağlayabilir.
Kişiler tokenlarını ihraç ettikleri platformlar üzerinden teşvik ya da destekleyici işlevler ile modellerini ayakta tutabilir ve komunitelerine hizmeti sağlayabilirler. Token sahipleri için ise bu tokenları tutamak onlara özel içeriklere erişim imkanı, kişi ile direkt iletişim gibi konularda teşvik edilebilir. Buna en yeni örnek Edis token örnek verilebilir. Benim görüşüm hala test aşamasında olan bu alanda çıkacak yeni projeleri yakından takip ediyor olacağız.
Sosyal Token Platformları
Sosyal token platformları ise topluluk tokenlarının nasıl kullanılacağı ve nasıl erişilebileceği ile ilgili konularda hizmet veren tokenlardır. Bu tokenlar genellikle token arzı, enflasyonu, gelir ve piyasa modeli önceden belirlenmiş olan yapılardır. Bu kategorinin en büyük örneği ise taraftar tokenlara erişimde kullanılan Chiliz örnek verilebilir. Kullanıcılar taraftar tokenlar ile kulüp içeresindeki özel etkinliklerden ve VIP ayrıcalıklara sahip olmaktadırlar. Chiliz ise bu tokenlarla etkileşime girmekte kullanılan Socios.com platformunun hizmet tokenıdır.