Amerika ve ortaklarının Afganistan’dan çıkışı gündemde olduğu bir sırada Kabil hükümeti de Türkmenistan ile TAPI doğalgaz boru hattı projesinin yeni belgesini imzaladı.
Bu hususta Afganistan ulusal güvenlik konseyi bürosu yaptığı açıklamada, ” Türkmenistan doğalgazını Afganistan üzerinden Pakistan ve Hindistan’a aktara TAPI projesinin, Kabil ve Aşkabat arasında imzalandığını” duyurdu.
Bu hususta Afganistan medyası da, Türkmenistan doğal gazını güney Asya’ya aktarma projenin geliştirilmesi hedefi taşıyan ve TAPI olarak bilinen doğal gaz boru hattı inşaatına atılan imzaların, bölgenin istikrar ve kalkınmasına yardımcı olacağını belirttiler.
Aslında Türkmenistan, Güney Doğu Asya’ya uzanan boru hatları ve enerji aktarım yollarını çeşitlendirmek niyetindedir. Bu istikamette bulunan diğer ülkeler ise boru hatlarının geçişinden elde edecekleri gelirleri ve gençler için istihdam yaratmayı düşünüyorlar.
Daha önce ise Türkmenistan Cumhurbaşkanı Gurbanguli Berdimuhammedov yaptığı açıklamada şöyle dedi:
“Aşkabat’ın en önemli hedefleri arasında Türkmenistan petrol ve doğalgaz endüstrisinin çeşitlendirilmesi yer almaktadır. Ülkenin enerji sektörünün gelişmesi, madenlerin çıkarılması, küresel deneyimler ve çağdaş teknolojilerden yararlanılması, ülkenin gelecekteki öncelikleri arasında yer almaktadır.”
Türkmenistan cumhurbaşkanının açıklamaları bu ülkenin sırf kendi doğalgaz yolları ve koridorlarını çeşitlendirmek istediğini göstermektedir. Halihazırda Türkmenistan üç koridordan ve boru hattından enerji kaynaklarını ihraç etmektedir. Bu boru hatları Türkmenistan’ın İran, Rusya ve Çin’e olan boru hatlarıdır.
Bu boru hatları İranlı, Rus ve Çinli uzmanlar tarafından yapılmıştır ve Türkmenistan hükümeti bu süreçte pek teknik rolü olmamıştır.
Geçen yıl itibarı ile Tahran’ın talebi üzerine Türkmenistan’ın İran’a olan doğalgazı aktarımı durdurulmuştur. Fakat hiç şüphesiz Türkmenistan, karbonhidrat enerji kaynakları bakımından, özellikle de doğalgaz zengini bir ülke olarak, gelecekte enerji piyasalarında önemli bir rol ifa edecektir.
Buna rağmen, Mevcut durumda, Türkmen doğalgazının TAPI olarak bilinen boru hattı vasıtası ile Afganistan, Pakistan ve Hindistan üzerinden Güney Asya’daki tüketici piyasalarına aktarılması planının uygulanması birkaç sorunla karşı karşıya olduğu söylenebilir.
Bu boru hattı, Türkmenistan’da 147 kilometrenin ardından Afganistan’a uzanacak ve yaklaşık 800 km boyunca Herat, Farah, Kandahar ve Helmand vilayetlerinden geçerek Pakistan’a ve ardından Hindistan’a uzanacaktır.
Bu doğalgaz iletim güzergahının toplam uzunluğu 1814 kilometredir. Güzergah boyunca güvensizliğin yanı sıra Türkmenistan’ın ihracat fiyatları ve Pakistan ve Hindistan başta olmak üzere güzergah üzerindeki ülkeler arasındaki sayısız ihtilaflar ve yatırım zorluğu gibi konular da projeye engel olarak değerlendirilmelidir.
Buna ek olarak Afganistan, Türkmenistan’ın doğalgaz projesi ve ticaret ortaklarından, boru hattı geçişinden, alınması zor görünen yüklü ve benzeri görülmemiş paralar almayı amaçladığı anlaşılıyor.
Bu nedenle birçok analist, TAPI projesinin Pakistan için 50 yıl sonra bile pratik ve uygun maliyetli bir proje olmayacağına inanıyor. Çünkü Afganistan’ın güvenliği, projenin yüksek maliyeti ve sarp ve geçilmesi zor bölgelerden geçmesi ciddi sorunlarla karşı karşıyadır.
TAPI boru hattının inşası için altyapı eksikliği nedeniyle Suudi yetkililer, siyasi niyetleri çerçevesinde TAPI’ye yatırım yapma konusundaki fikirlerini açıkladılar. İranlı enerji uzmanı Hasan Moradi bu konuda şöyle düşünüyor: “Suudi Arabistan’ın TAPI boru hattının inşasına yatırım yapma hedefi İran’a darbe indirmekten başka bir şey değildir. Zaten bu boru hattı ekonomik değildir.”
Tüm bu sebeplerden dolayı bu projenin gelecek 10 yılda bile yapılmasının zor olacağı söylenmelidir.