Değerli Ödemiş Kent Gazetesi okurları, daha
önceki yazımda inek çeşitleri hakkında
sizlerle çeşitli konularını ve
detaylarını paylaşmıştım. Ülkemize ilk kez 1958 yılında Amerika’dan Samsun’a
getirilmiş ve Karadeniz Bölgesi, Jersey yetiştirme alanı olarak belirlenmiştir.
Jersey inekleri çağlardan beri beslenen sütçü bir sığır ırkıdır. Jersey
boğaları yetiştiriciliği birçok ülkede rağbet görmektedir. Rengi açık
kahverengiden siyaha kadar değişir. En yaygın rengi geyik rengidir.
Burunlarının etrafında beyaz bir halka bulunması ve gözlerinin dışarı çıkık
olması bu ırkın karakteristiğidir. Sütçü sığır ırklarının en küçük yapılısıdır.
Ergin ineklerde ortalama canlı ağırlığı ortalama 350 kg’dır. Jerseyler yemi, en
ekonomik şekilde süte çevirirler. Orta kaliteli çayırları, diğer sütçü
ırklardan daha iyi değerlendirirler. Doğum kolaylığı olan bir ırktır ve buzağı
doğum ağırlığı ortalama 25 kg’dır. Jersey, süt yağı oranı çok yüksektir. Orta
düzeydeki şartlarda %5 yağlı, 5.000 lt/laktasyon süt verirler. Holstein inek
sütünün yağ oranını yükseltmek için, çiftliklerde ikinci bir süt ırkı olarak
Jersey inekleri beslenmektedir. Holstein ve Jersey inek sütü karıştırılarak
mandıralara satılmaktadır ya da Holstein ineklere, Jersey boğa sperması suni
tohumlaması yapılarak yeni nesil melez Holstein’ların sütündeki yağ oranları
yükseltilmektedir. Rengi sarımsı, açık kahve ve krem tonlarındadır. Erkek ve
dişileri boynuzludur. Tam bir mera hayvanıdır. Buzağılama kolaylığı ve yüksek
döl verimi ön plandadır. Sıcak iklimlere adaptasyonu yüksektir. Mastitis ve
ayak hastalıklarına dayanıklıdır. Jersey ırkı buzağı ve danalarda besi artışı
çok yüksek değildir. Tek olumsuzluğu budur. Sağlam boynuz yapısına sahiptir.
Her türlü arazi koşullarında kolayca beslenebilir. Jersey ırkının dışkı oranı
Holstein ırkına göre %50 daha azdır. Jersey ırkı inekler diğer ırklara göre %32
daha az su, %11 daha az mera-araziyle idare edilebilir. Ayrıca dışkı miktarı
diğer ırklara göre %20-25 oranında daha azdır. İsviçre’nin Alp dağlarına ait
bir ırktır. Dünya’nın ikinci büyük süt ırklarından biridir. 1906-1907 yılında
yapılan araştırmaya göre; bu ırk 1860 yıllarında Pinzgauer ırkı ile
melezleştirilmiştir. Bunun belirtileri esmer ırkın rengi kahverengi olsa da,
ışık yansımalarında sönük siyah gibi görünür. Ayrıca sırtı boyunca gri renkte
ester çizgisi görülür.
Hiçbir sığır ırkı art arda şampiyonluğu elinde tutmamıştır. 1996 yılında en iyi meme yapılı inek seçilmiştir. Rengi koyu kahverengi veya gri&kahverengidir. Ağız kenarı açık renktedir. Erkek ve dişileri boynuzludur. Büyük kulaklı, kulak içi açık renkte yoğun tüylüdür. Güçlü kas yapısına sahiptir. Sıcak ve soğuğa dayanıklıdır. Adaptasyon yeteneği yüksektir. Canlı ağırlık dişilerde 650 kg’dır. Süt verimi 9000 lt/yıl’dır. Ortalama; yağ oranı : %4 ve protein oranı : % 3,5’dir. Sütü en çok peynir yapımında kullanılır.
Anavatanı İsveç’tir. Yerli ırkların Ayrshire ve Shorthorn ile melezlenmesi sonucu oluşmuştur. Viking kırmızısı grubunda yer alır. 1920’li yıllarda kayıt altına alınmış ve popülaritesi artmıştır.
Sütçü bir ırktır. Besi durumu da sütçü ırklara göre oldukça iyidir. Süt ırklarında en kolay doğum yapabilen ırktır. İdeal doğum kolaylığına sahiptir. Holstein’a rakip tek sütçü kırmızı inektir. Günümüzde dünyada bir çok ülkede saf ya da melezleme amaçlı yetiştirilmektedir.
Rengi kızıldır. Genellikle karın altında ya
da arka bacak kısımlarında beyazlıklar görülür. Boynuzsuzdur. Annelik iç güdüsü
iyidir. Soğuklara dayanıklıdır. Mastitise karşı dirençlidir.
İsveç Kırmızısı ile önerilen çaprazlamalar Montbeliarde x İsveç Kırmızısı x Holstein veya İsveç Kırmızısı
Angus (Aberdeen Angus) et üretiminde yoğun olarak kullanılan bir sığır türüdür. İskoçya’nın Aberdeenshire ve Angus bölgelerine özgü sığırların melezlenmeleriyle elde edilmiştir ve dünyanın birçok yerinde Aberdeen Angus olarak bilinir. Angus’un en önemli özelliği tamamen siyah olmasıdır. Ancak bazı soylarda bulunan kırmızı gen kullanılarak Kırmızı Angus (Red Angus) ırkı elde edilmiş ve ilk defa 1954 yılında tescil edilmiştir. Üstelik Red Angus ırkı yetiştiricileri Siyah Angus’tan ayrı bir ırk olarak örgütlenmişler. “Red Angus” sıcak bölgelerde “sıcağa dayanıklı ırk” olarak değerlendirilmektedir.
Dünyadaki birkaç boynuzsuz sığır ırkından biridir. Hem boğaları hem inekleri boynuzsuzdur. Üstelik boynuzsuz olanlar, boynuzlulara karşı baskın karakterdedir. Görünüşleri ise; başı ufak, alnı geniştir. Beden uzun, göğüs derin ve geniş, karın altı ile sırt birbirine paraleldir. Bacak kemikleri kısa fakat et tutma kabiliyeti yüksektir. Hereford ırkı sığırlardan daha ufak yapılılardır. Canlı ağırlık dişilerde ortalama 500 kg, erkeklerde ise 800 kg’dır. Et lezzeti yönünden en iyilerden olduğu bilinmektedir. Ayrıca et randımanı merada % 55, enstantif beside ise % 75 olarak bilinmektedir. Kas lifleri arasında yağın dağılımı -mermerleşme- oldukça homojendir. Bu durum etinin lezzetini arttırmaktadır.
Damızlık olarak yetiştirilen dişi Angus ırkı, öncelikle onu yetiştiren üreticiye gerek çiftlik idaresi anlamında gerekse işletme maliyetlerini azaltma anlamında fayda sağlar. Doğa koşullarına dayanıklı, kötü kaliteli mera koşullarını çok iyi değerlendirebilen, hiç yardıma ihtiyaç duymadan doğumlarını gerçekleştirebilen bir ırktır. Doğum yaptığında buzağısını dış etkenlerden ve kötü hava koşullarından korumaktadırlar. Kışın -30 ºC’de ve yazın +30 ºC’ de minimum bakımla birlikte sorunsuz gelişim göstermektedir.
Boynuzsuz olmalarından dolayı birbirlerine çok zarar vermemektedirler. Dişiler erken olgunlaşmaktadır. Sağlıklı oldukları sürece yüksek yaşlarda dahi damızlıklardan buzağı almak mümkündür. İnekler ilk buzağısında da on dördüncü buzağısında da aynı performansı göstermektedirler. Damızlık yetiştiricisine sağladığı bu faydalar sayesinde diğer et ırklarına göre Angus ırkı daha çok tercih edilmektedir.
Belçika mavisi, et verimi yüksek olmasına rağmen sınırlı ülkelerde yetiştirilmektedir. Belçika mavisi ırkı kayıtları tam olmamakla beraber Shorthorn ırkı ile Charollais ırkı melezi olarak bilinmektedir.
Belçika mavisi, melezleme çalışması adından da anlaşılacağı gibi Belçika’da yapılmıştır. Ülkemizde, besilik Belçika mavisi dana ithalatı yapılmaktadır. Belçika mavisi, melezleme yoluyla elde edilirken, et ve süt yani kombine bir sığır ırkı yaratılması için çalışılmıştır. Ancak süt verimi oldukça düşük, et verimi ise olağanüstü yüksek olmuştur.
Çift kas geni taşıyan Belçika mavisi sığırları, kuvvetli kas gelişimi sonucu olağandan daha yüksek et verimine sahip olmuşlardır. Kas yapısının güçlü olması, yağsız et oluşması özelliğini de taşımaktadır.
Belçika Mavisi; siyah beyaz, mavi beyaz ve düz beyaz renge sahiptir. Bazı mavi ve siyah renkler benekler halindedir. Çift kas geni taşıyan Belçika mavisi dana, gelişmiş kas yapısına sahiptir. Kemik yapıları incedir. Belçika mavisi yavruları erken gelişirler. 12 aylık Belçika mavisi dana bir ton canlı ağırlığı geçebilir. Belçika mavisi inekleri yaklaşık 900 – 1000 Kg, Belçika mavisi boğaları ise yaklaşık 1500 – 1600 Kg canlı ağırlık ortalamasında olabilmektedir.
Belçika Mavisi sığırlar uysal yapılı, çevreye uyumlu sığırlardandır. Belçika Mavisi boğa, görüntüsünün tersine çok uysaldır. Doğumu güç olan Belçika Mavisi sığırlarının yetiştirilmesi, sınırlı ülkelerde yapılmaktadır. Belçika mavisi inek doğumlarında sezaryen gerekebilir. Hereford etçi sığır ırkıdır. Adını İngiltere’nin güneybatı bölgesinde ki Hereford Vadisinden almıştır. 17.yy’dan sonra bu vadiden tüm Dünya’ya yayılmıştır. Bu sığır türlerinde sağım yapılmaz, sütleri buzağılarına emzirilir. Mutlaka başı, boynu, alnı, göbek altı, ayak eklemleri ve kuyruk tüyü beyaz olur. Hem boynuzlu (İngiliz tipi) hem boynuzsuzdurlar. Kırmızı – kahverengi rengindedir. Sakin ve barışçıl yaşarlar. İklimlere karşı kolay uyum sağlar ve dayanıklılık göstermektedir. Sağlam kas yapısına sahiptir. Az yağlı eti vardır ve yumuşaktır. Döl verimi yüksektir. Hereford’larda yetişkin bir sığırın canlı ağırlığı dişide 500 – 600 kg’dır. Erkeklerde ise bu ağırlık 800 – 900 kg civarındadır. Yemden yararlanma kabiliyetleri iyidir. Et verimliliği % 70 e kadar çıkmaktadır. Sağlam kemik yapısına sahiptir. Sağlam kas ve tırnak yapılıdır. Az yağlı eti vardır. Yetiştiricilikte öncelikli tercih edilen bir sığır ırkıdır.
Limuzin Fransız kökenli bir et sığır ırkıdır. Anavatanı Fransa’nın güney batısındaki Limousin bölgesidir. Sakin yaratılışa sahip uyumlu hayvanlarıdır. Kaslı ve et tutma yeteneği yüksek etçi türüdür. Et yapısı yağsız, lifsiz ve yumuşaktır. İnce kemik yapılıdır. Etinin az yağlı oluşu, et kalitesinin yüksek olmasını sağlar. Doğum kolaylığı olan bir ırktır. Annelik içgüdüsü üst seviyededir. Melezlemede yaygın kullanılır. Boynuzlu olmaları önemli özellikleridir.
Limuzin ineği yaklaşık 750 kg, limuzin boğası ise 1200 kg canlı ağırlığa sahiptir. Renkleri açık ya da koyu kızıldır. Şarole ırkı sığırların Fransa’nın Charolais bölgesinde yetişmeleri bu isimle anılmasına sebep olmuştur. Dünyada eti için yetiştirilen besi sığırı olarak bilinmektedir.
Şarole ırkı sığırlarda süt verimi oldukça düşüktür. Etçi bir ırk olan Şarole sığır ırkı ülkemizde damızlık olarak pek yetiştirilmemektedir. Şarole boğanın et kalitesi yüksektir.
Ülkemizde Şarole inek sayısı yok denecek kadar azdır. Bazı meraklı yetiştiricilerin az da olsa Şarole inek yetiştirdikleri bilinmektedir. Azınlık da olsa bazı yetiştiriciler ellerindeki inekler için Şarole ırkı boğa tohumu kullanmaktadır. Şarole sığır ırkının bütün vücudu kirli beyaz veya koyu krem renklidir. Şarole ırkında hem boynuzlu hem de boynuzsuz olanlar mevcuttur. Şarole ırkı boğaların hızlı kilo alma özelliğine sahip bir vücut yapısına sahip olduğu gözlenir. Boğaların kas yapıları gelişmiştir.
Ergin Şarole inek ırklarının canlı ağırlık ortalaması 800 kg’dır. Bazen 1000 kg geçenler de olmuştur. Bu ağırlık erkeklerde ise 1.000 ila 1.100 kg ortalamasındadır. Şarole ırkı ineklerde olduğu gibi Şarole boğalar da 1400 kg canlı ağırlığa ulaşabilmektedir.