Kohlberg Ahlak Gelişimi Kuramını geliştirirken Piaget’nin kuramını gözden geçirmiştir. Piaget gibi kişinin bilişsel gelişiminin ahlaki gelişimini de etkileyeceğini savunmuştur. Ancak Kohlberg ahlak gelişimi kuramında bundan farklı olarak insanları ikilemde bırakacak sorular sormuş ve bunların cevapları kuramını şekillendirmiştir. Piaget’nin yaptığı gibi evreler oluşturmuştur ve bu evreleri kendi içinde hiyerarşik bir bütünlük içinde sıralamıştır.
Kohlberg Ahlak Gelişimi Kuramının Özellikleri
- Ahlaki gelişim belli bir sıra izler, birey önceki evreyi tamamlamadan diğerine geçemez.
- Evrelerin sırası değişmez ancak evrelerin gerçekleşme yaşı tüm insanlar için aynı değildir.
- Ahlaki gelişimde üç düzey vardır. Bu üç düzey kendi içinde ikiye ayrılır ve toplamda 6 evre vardır.
- Evreyi tamamlama süresi her birey için farklılık gösterebilir.
- Birey önceki evreye dönemez ancak bir üst evreye çıkabilir.
- Her birey genel olarak bir evrede yoğunlaşmış ve genel olarak o evrenin özelliklerini taşır.
- Yaş ahlaki gelişim için bir ölçüt değildir. Bazı gençler kendinden yaşlı olanlardan daha üst seviyede olabilir.
- Bilişsel gelişim ahlaki gelişim için gereklidir. Bilişsel gelişim olmadan ahlak gelişiminin olması mümkün değildir ancak tek başına ahlak gelişimi için yeterli değildir.
- Empati ahlak gelişimi için gereklidir ancak bilişsel gelişim gibi empati de tek başına yeterli değildir.
Kohlberg’in Ahlaki Gelişim Evreleri
Gelenek Öncesi Düzey
- Evre – İtaat ve Ceza Eğilimi
- Evre – Saf Çıkarcı
Not: Ben anlayışı hakimdir.
Geleneksel Düzey
- Evre – Kişilerarası Uyum Eğilimi
- Evre – Yasa Düzen Eğilimi
Not: Biz anlayışı hakimdir.
Gelenek Sonrası Düzey
- Evre – Sosyal Sözleşme Eğilimi
- Evre – Evrensel Ahlak İlkeleri
Not: Tüm insanlık anlayışı hakimdir.
Gelenek Öncesi Düzey
Kohlberg Ahlak Gelişimi kuramının ilk dönemi olan bu dönemde birey, ahlaki davranışları eylemlerin sonucuna göre belirler. Ödül ve ceza oldukça önemlidir. Otoriteye itaat eğilimi vardır. Hakim olan bakış açısı benmerkezci anlayıştır.
1.İtaat ve Ceza Evresi
Bireyin davranışlarını cezadan kaçmak için yaptığı evredir. Eylemin ahlaki olup olmaması eylemin sonucunda ceza olup olmamasına bağlıdır. Kural koyanların yani otoritenin iyi dediği iyi, kötü dediği kötüdür. Yani cezalandırılan kötü, ödüllendirilen ise iyidir. Cezadan kaçma bu evrede esas olan özelliktir. Birey ceza olduğu sürece kurallara uyar, ceza ortamdan çıkarılırsa kurallara uyulmaz. Kohlberg Ahlak Gelişimi kuramında en alt düzey olan bu evrede ahlak tamamen sonuçlara bağlıdır.
2. Saf Çıkarcı (Araçsal İlişkiler)
Bu evrede her ne olursa olsun en önemli şey bireyin ihtiyaçlarıdır. Hedonist bakış açısının hakim olduğu bu evrede birey kendi ihtiyaçlarını tatmin etmek ister. Başkalarının ihtiyaçlarını da gözetir ancak ne kadar verirse o kadar alır. Her şeyin bir karşılığı olmalıdır. Sadakat, cömertlik, adalet gibi duygular önemli değildir, önemli olan şey alınan karşılıktır. Bireyin davranışlarının temel amacı bu karşılıktır. Örneğin eğer bisikletini sürmeme izin verirsen oyuncaklarımla oynayabilirsin gibi.
Geleneksel Düzey
Bu düzeyde önceki düzeye hakim olan benmerkezci anlayış yerini “biz” bakış açısına bırakır. Grubun çıkarları ve kuralları önemlidir. Sorumluluk ve minettarlık gibi duygular gelişmeye başlar. Birey kurallara uyar ve kuralları savunur.
3. Kişilerarası Uyum Eğilimi (İyi Çocuk Eğilimi)
Bu evrede doğru davranışın tanımı başkalarını memnun eden, onaylanan davranışlardır. İyi davranışın ölçütü başkalarını memnun eden davranışa evrilmiştir. Toplumsal kurallara uyum başlamıştır. Bireyler kişisel çıkardan çok diğerinin çıkarı ve ortak duygu ve düşünceler önem taşır. Sadakat ve minnettarlık gibi duygular ön plandadır. Ancak bu evrede toplumun ve sistemin kuralları değil ailenin veya arkadaş çevresinin koyduğu kurallar daha önemlidir.
4. Yasa Düzen Eğilimi
Bu evrede kişi kendi çevresindeki kurallardan çok, topluma ve sosyal sistemin koyduğu kurallara uyma eğilimindedir. Kurallar birey için hayati önem taşır. Çünkü kurallar toplumu ayakta tutan yegane temel taşlarıdır. Toplumun kuralları sorgulanmadan kabul edilir. Birey mevcut düzene katı bir şekilde bağlıdır. Ahlaklılık, bireyin toplum içindeki görevlerini yerine getirmesi ölçüsünde değerlendirilir. Kohlberg’e göre toplumdaki bireylerin çoğu bu evrenin ötesine geçemezler.
Gelenek Sonrası Düzey
Bu düzeyde birey ahlaki kuralları kendi bakış açısına göre değerlendirilir. Bu evrede ahlaki kurallarda esneklik görülmektedir. Bu düzeydeki bireyler geniş bir bakış açısına ve yüksek bir değerlendirme yetisine sahiptirler. Farklılıkların ve diğer değerlerin farkındadırlar ve tek çeşit kurala bağlı kalmaz. Bu evrede insani değerler ön plana çıkmaktadır. Kohlberg Ahlak Gelişimi kuramının son dönemi olan bu düzeyde kişi daha çok öznel bir ahlak sistemi yaratır.
5. Sosyal Sözleşme Eğilimi
Bu evrede birey yasaların değiştirilebileceğinin bilincindedir. Ancak yasaların ve kuralların ancak demokratik ve insancıl yöntemlerle değiştirilmesi gerektiğini düşünür. Kurallar toplumsal düzeni sürdürmek ve hakları korumak için gereklidir. Toplumdaki diğer bireyler, kuralların değişmesini insanların yararına olacak şekilde düzenlediklerinde ahlaki ölçütler değiştirilebilir.
6. Evrensel Ahlak İlkeleri
Bu evrede vicdan ön plana çıkar. Birey vicdanının adil olmadığını düşündüğü bir yasaya uymayabilir. Yasayı adil bulmaması yasaya uymaması için yeterli bir sebeptir. Bireyler başkalarının etkisi veya otoritenin baskısı ile değil, gerçekten ahlaki davranmak için ve suçluluk duygusundan kaçınmak için kurallara uyar. Adalet, eşitlik gibi soyut ilkeler bu evrede oldukça baskındır. Bu evredeki bireylerin sahip olduğu ahlaki değerler çoğunlukla toplumda var olan değerler ile çatışma halindedir. Kohlberg Ahlak Gelişimi kuramının en üst seviyesidir.
Kohlberg Ahlak Gelişimi Kuramı burada sona erdi.
Bir önceki konu olan Piaget Ahlak Gelişimi Kuramı için tıklayın.