Savaş Tarihinin En Büyük Çatışması Olan Stalingrad Savaşı’ndan 27 Fotoğrafdiazepam 11 Mart 2022
Zorlu, devasa Stalingrad Savaşı, II. Dünya Savaşı’nın kilit dönüm noktasıydı, Nazi Almanya’sının nihai yenilgisinin yolunu açtı.
Beş ay, bir hafta ve üç gün. Ağustos 1942’den Şubat 1943’e kadar süren Stalingrad Savaşı, II. Dünya Savaşı’nın ve savaş tarihinin en büyük savaşıydı. Modern tarihin belki de en acımasız savaşında milyonlarca insan öldü, yaralandı, kayboldu veya esir alındı.
İnsanın şiddet ve hayatta kalma kapasitesinin tüyler ürpertici bir anıtı olan Stalingrad Savaşı, büyük sivil kayıplar, geri çekilen askerlerin kendi komutanları tarafından infaz edilmesi ve hatta iddia edilen yamyamlıkla damgasını vurdu.
Tarihçiler, binlerce sivilin yanı sıra Stalingrad’da yaklaşık 1,1 milyon Sovyet askerinin öldürüldüğünü, kaybolduğunu veya yaralandığını tahmin ediyor. Mihver devletlerinin zayiatı tahminleri 400.000 ila 800.000 ölü, kayıp veya yaralı arasında değişmektedir.
Bu şaşırtıcı rakam, bu tek savaşta Sovyet kayıplarının, tüm savaştan kaynaklanan dünya çapındaki toplam kayıpların yaklaşık yüzde 3’ünü temsil ettiği anlamına geliyor. Bu tek savaşta, İkinci Dünya Savaşı’nın tamamında ölen Amerikalıların sayısından daha fazla Sovyet öldü.
Barbarossa Harekatı
Stalingrad Savaşı’na kadar giden yolda Alman Wehrmacht, Rusya’da zaten birçok aksilik yaşadı. Almanya, Haziran 1941’de Sovyetler Birliği’ni talihsiz işgali olan Barbarossa Operasyonunu başlatmıştı. Doğu Cephesine yaklaşık 3 veya 4 milyon asker gönderen Adolf Hitler, hızlı bir zafer kazanmayı umuyordu.
Bu, güneyde Ukrayna’yı, kuzeyde Leningrad şehrini -bugünkü Saint Petersburg- ve başkent Moskova’yı ele geçirerek Sovyet tehdidini ezmek için topyekün bir çabaydı.
İlk başarılara rağmen, Nazi savaş makinesi Moskova’dan sadece birkaç kilometre uzakta durduruldu. İnatçı Sovyet direnişi ve acımasız Rus kışı ile çıkmaza giren Almanlar, sonunda bir Sovyet karşı saldırısıyla geri püskürtüldü. Operasyon bir başarısızlıktı. Ancak 1942 baharında Hitler tekrar denemeye hazırdı.
Operasyon Örneği Mavi: Stalingrad’da Manzaraları Ayarlamak
Hitler, “büyük bir savunma başarısı” dediği şeyi takip eden Nisan ayındaki 41 Sayılı Direktifte şunları yazdı: “[Sovyetler Birliği] daha sonraki operasyonlar için düşünülen rezervlerin büyük bir kısmını kış boyunca harcadı. Arazinin durumu izin veriyorsa, inisiyatifi tekrar ele almalıyız ve Alman liderliğinin ve Alman askerinin üstünlüğü sayesinde irademizi düşmana zorla kabul ettirmeliyiz.”
Hitler, emrinde “Stalingrad’a ulaşmak veya en azından şehri ağır topçu ateşi altında tutmak için her türlü çabanın gösterileceğini ve böylece artık bir sanayi veya iletişim merkezi olarak kullanılmayacağını” ekledi.
Bu direktifler, Operasyon Case Blue ile sonuçlandı: 1942 yazında Kafkasya’daki Sovyet petrol sahalarını ve Sovyetler Birliği’nin güneydoğusundaki sanayi şehri Stalingrad’ı ele geçirmekle görevlendirilen Nazi saldırısı.
Bir yıl önce, amacı Sovyetler Birliği ordusunu ortadan kaldırmak ve Yahudi ve diğer azınlık nüfuslarını şehir şehir ve köy köy ortadan kaldırmak olan Barbarossa’nın aksine, Hitler’in Stalingrad ile amacı Sovyetleri ekonomik olarak ezmekti.
Bugün Volgograd olarak adlandırılan Stalingrad şehri, SSCB’nin ekonomisi ve savaş stratejisi için büyük önem taşıyordu. Ekipman ve büyük miktarda mühimmat üreten ülkenin en önemli sanayi merkezlerinden biriydi. Aynı zamanda, ekipman ve malzemeleri daha yoğun ve ekonomik olarak daha müreffeh batıdan daha az nüfuslu ama kaynak açısından zengin doğuya taşımak için önemli bir nakliye rotası olan Volga Nehri’ni de kontrol ediyordu.
Daha da önemlisi, Stalingrad, acımasız Sovyet liderinin adını taşıyordu ve bu nedenle tek başına kilit bir hedef haline geldi. Hitler, Sovyet diktatörün adaşını işgal etmeye takıntılıydı ve Joseph Stalin de onun Almanların eline geçmesine izin vermeme konusunda aynı derecede fanatikti.
Stalingrad Savaşına Giriş
Barbarossa Harekatı sırasında, Mihver devletleri Sovyetlere karşı birkaç büyük kuşatma harekatı girişiminde bulunmuş, erken ve ölümcül bir başarı elde etmişti. Sovyetler, nihayetinde bu çabalara karşı koymayı öğrenmiş ve kuşatılmamak için tahliye ve düzenli asker yerleştirme konusunda ustalaşmışlardı.
Bununla birlikte, Hitler, şehrin mülkiyetini talep etme niyetiyle, Stalingrad’ın büyük bir kuşatmayla ele geçirilmesi emrini vermek için kişisel olarak müdahale etti. Batıdan, Gen. Friedrich Paulus, 330.000 kişilik Altıncı Ordusuyla yaklaştı. Güneyden, Hitler’in asıl görevinden ayrılma emri üzerine, Gen. Hermann Hoth’un Dördüncü Panzer Ordusu saldırının diğer kolunu oluşturdu.
Bu arada, Sovyet komutanları sivilleri tahliye ederek hazırlandı ve birliklerini, bir önceki yıl başarılı bir şekilde yapmayı öğrendikleri gibi, feci bir kuşatmayı önleyecek stratejik bir geri çekilme için düzenlemeye başladılar.
Ön hatlarının binlerce kilometre gerisinde uzanan muazzam bir kara kütlesiyle, doğuya kademeli bir geri çekilme stratejisi, Rusya’nın bir yıl önceki başarısının önemli bir parçası olmuştu.
“Bir Adım Geri Atmak Yok”
Ancak Stalin’in planları değişti. Temmuz 1942’de 227 No’lu Emir’i yayınlayarak birliklerine “bir adım bile geri adım atmamalarını” ve ordu komutanlarına “birliklerdeki geri çekilme tutumunu kesin olarak ortadan kaldırmalarını” emretti. Kızıl Ordu, Almanların saldırısından geri adım atmazdı. Durup savaşacaktı.
Daha da kötüsü, sivillerin tahliyesini de iptal ederek onları Stalingrad’da kalmaya ve askerlerin yanında savaşmaya zorladı. Stalin’in, siviller kalmaya zorlanırsa Kızıl Ordu askerlerinin daha kendini adamış şekilde savaşacağına ve yalnızca boş binaları koruyorken yapacaklarından daha fazlasını yapmaya çabalayacaklarına inandığı iddia ediliyor.
Stalingrad’a yapılan ilk Alman saldırısı, Nazilerin Moskova’ya odaklanmasını bekledikleri için Sovyet güçlerini hazırlıksız yakaladı. Alman savaş makinesi hızla ilerlemeye devam etti ve ağustos ayına kadar Gen. Paul, Stalingrad’ın banliyölerine ulaşmıştı.
Mihver orduları, acımasız toplar ve uçak bombalamalarıyla şehri yerle bir etmeye devam etti, binlerce insanı öldürdü ve moloz yığınlarını tanklar tarafından geçilmez hale getirdi.
Buna karşılık, Sovyet 62. Ordusu şehir merkezine geri çekildi ve Alman piyadelerine karşı harekete geçmeye hazırlandı. Volga Nehri’nin batı yakasına tutunan Sovyetlerin tek ikmal seçeneği, doğudan suyu geçen mavnalardı.
O sırada 19 yaşında olan Kızıl Ordu askeri Konstantin Duvanov, yıllar sonra nehirdeki ölüm sahnelerini şöyle hatırladı.
Duvanov, “Her şey yanıyordu” dedi. “Nehrin kıyısı, hepsi sahilde yatan insan kafaları, kolları ve bacaklarıyla karışık ölü balıklarla kaplıydı. Bunlar, bombalandıklarında Volga boyunca tahliye edilen insanların kalıntılarıydı.”
Her İki Tarafta Vahşet
Eylül ayına gelindiğinde, Sovyet ve Nazi güçleri, Stalingrad’ın sokakları, evleri, fabrikaları ve hatta evlerin odaları için şiddetli yakın muharebelere giriştiler.
Ve Almanların üstünlüğü varmış gibi görünüyordu. Sovyet Gen. Vasily Chuikov komutayı almak için gelene kadar, durum Sovyetler için giderek daha umutsuz hale geliyordu. Tek seçenekleri, bir Sovyet karşı saldırısı için zaman kazanmak için şehirde son bir direniş yapmaktı.
İçinde bulundukları vahim durumu göz önünde bulunduran ve üç yardımcısının kendi hayatlarını kurtarmak için kaçmalarından hüsrana uğrayan Chuikov, şehri savunmak için akla gelebilecek en acımasız yöntemleri seçti. Daha sonra, “Korkaklığa karşı mümkün olan en sert önlemleri hemen almaya başladık” diye yazdı.
Ayın 14’ünde bir alayın komutanını ve komiserini vurdum ve kısa bir süre sonra iki tugay komutanını ve komiserlerini vurdum.”
Bu taktik Sovyet yönteminin bir unsuru olmasına rağmen, Sovyetlerin Stalingrad’ı inatla savunmasına katkıda bulunan Nazi gaddarlıklarıydı. Alman tarihçi Jochen Hellbeck, kendi komutanları tarafından korkaklık nedeniyle vurularak öldürülen Sovyet askerlerinin sayısının çok abartıldığını yazıyor.
Bunun yerine Hellbeck, efsanevi Sovyet keskin nişancı Vasily Zaytsev’den alıntı yapıyor ve “parktaki ağaçlardan sarkan genç kızların, çocukların…” görüşünün Sovyet kuvvetlerini gerçekten motive eden şey olduğunu söyledi.
Başka bir Sovyet askeri, “sağ elindeki derisi ve tırnakları tamamen yırtılmış olan düşmüş bir akranını hatırladı. Gözleri yanmıştı ve sol şakağında kızgın bir demir parçasıyla yapılmış bir yara vardı. Yüzünün sağ yarısı yanıcı bir sıvıyla kaplanmış ve tutuşmuştu.”
Sovyetlerin Stalingrad Savaşında Son Savunması
Ekim 1942’de Sovyet savunması çöküşün eşiğindeydi. Sovyet pozisyonu o kadar umutsuzdu ki, askerler kelimenin tam anlamıyla sırtlarını nehre dayamıştı.
Bu noktada, Alman makineli nişancıları, suyu geçen ikmal mavnalarını gerçekten vurabiliyorlardı. Stalingrad’ın çoğu artık Alman kontrolü altındaydı ve görünüşe göre savaş bitmek üzereydi.
Ancak Kasım ayında Sovyetlerin kaderi değişmeye başladı. Artan kayıplar, fiziksel yorgunluk ve Rus kışının yaklaşması nedeniyle Alman morali buharlaşıyordu. Sovyet kuvvetleri, şehri kurtarmak için kararlı bir karşı saldırı başlattı.
19 Kasım’da, Sovyetler şehri kurtarmak için, ünlü Sovyet Gen. Georgy Zhukov’un hazırladığı Uranüs Operasyonunu başlattı. Zhukov, Kızıl Ordu’nun 500.000 Sovyet askeri, 900 tank ve 1.400 uçakla Alman saldırı hattının her iki tarafından saldırısını yönetti.
Karşı saldırı üç gün sonra Stalingrad’ın batısındaki Kalach kasabasında toplanarak Nazi tedarik yollarını kesti ve General Paulus ile 300.000 adamını şehirde hapsetti.
Hitler’in Geri Çekilmeyi Reddetmesi
Stalingrad’ın içinde çevrili olan Almanya’nın Altıncı Ordusu, acımasız koşullarla karşı karşıya kaldı. Komutanlarının tavsiyelerine karşı, Hitler General Paulus’a ne pahasına olursa olsun ordusunun pozisyonunu korumasını emretti.
Paulus’un batıya ve şehir dışına doğru savaşmaya çalışması yasaktı ve kara geçişi olmadığı için askerlerinin Alman Luftwaffe vasıtasıyla havadan ikmal edilmesi gerekiyordu.
Kış yaklaşırken, Stalingrad’daki Almanlar donarak ölüyor, erzakları tükeniyor ve tayın yetersizliği sebebiyle açlıktan ölüyorlardı. Hiçbir ilacı bulunmayan bir tifüs salgını vurdu. Şehirden yamyamlık hikayeleri yayılmaya başladı.
Aralık ayında şehrin dışından bir kurtarma girişimi başlatıldı. Ancak Hitler, iki yönlü bir saldırı yerine, Almanya’nın en parlak komutanlarından biri olan Mareşal Erich von Manstein’ı, Paul şehir içindeki konumunda sabit kalırken Stalingrad’a doğru savaşması için gönderdi. Kış Fırtınası Operasyonu adı verilen bir çabaydı.
Almanların Teslim Olması
Sonunda, Alman 6. Ordusu, Stalingrad savaşında neredeyse üç ay boyunca hastalık, açlık ve mühimmat sıkıntısıyla karşı karşıya kaldı ve şehirde ölmekten başka yapacak çok az şey kaldı. Yaklaşık 45.000 adam zaten yakalanmıştı ve şehrin içinde ve çevresinde 250.000 kişi daha öldü.
Kurtarma girişimleri Sovyetler tarafından yenilgiye uğratılmıştı ve kapana kısılmış Almanlara mevcut olan tek gıdayı sağlamak için hava yoluyla malzeme bırakan Luftwaffe, ihtiyaç duyulanın yalnızca üçte birini sağlayabiliyordu.
7 Ocak 1943’te Sovyetler, Alman General Friedrich Paulus’a bir anlaşma teklif etti: 24 saat içinde teslim olursa, askerleri güvende olacak, beslenecek ve ihtiyaç duydukları tıbbi bakımı alacaktı. Ama Paul, bizzat Hitler’in emriyle bu teklifi reddetti. Almanlar, Stalingrad Savaşı’nı uzatarak, Sovyetlerin Doğu Cephesi’nin geri kalanındaki çabalarını zayıflatacağına inanıyorlardı.
Günler sonra, Hitler Paulus’u terfi ettirdi, ona Feldmareşalliğe yükseldiği haberini gönderdi ve ona bu yüksek rütbeye sahip hiç kimsenin teslim olmadığını hatırlattı. Ama uyarının önemi yoktu – Paulus ertesi gün resmen teslim oldu.
Mağlup General
Sovyet subayları, Almanların teslim olmasından sonra Stalingrad’a girdiklerinde, Paul’ün “bütün cesaretini kaybetmiş gibi göründüğünü” gördüler. Binbaşı Anatoly Soldatov’a göre, etrafında “pislik ve insan dışkısı ve kim bilir bel hizasına kadar yığılmış başka neler vardı. İnanılmayacak kadar kötü kokuyordu”.
Yine de Paulus, Stalingrad’dan sağ kurtulan Almanların en şanslılarından biri olabilir.
Bazıları teslim olan Almanların yüzde 90’ından fazlasının Sovyet esaretinde uzun süre hayatta kalamayacağını tahmin ediyordu. Stalingrad’ı işgal eden 330.000 kişiden ancak 5.000’i savaştan sağ çıktı.
Ancak Paulus ve ikinci komutanı General Walther von Seydlitz-Kurzbach hayatta kalmanın bir yolunu buldu. Nazi karşıtı mesajlar yayınlayan savaş esirlerinden oluşan bir propaganda grubu olan “Özgür Almanya Komitesi” aracılığıyla Sovyet yetkilileriyle iş birliği yaptılar. Paulus ve Seydlitz, savaşın geri kalanında Nazileri yüksek sesle eleştirmeye devam edeceklerdi.
Stalingrad Savaşı’nın Ardından
Stalingrad Savaşı, II. Dünya Savaşı’nın dönüm noktası oldu. Sonunda, Nazilerin yenilgisine yol açan Batı Avrupa’ya karşı değil, Sovyetlere karşı verilen mücadele oldu. Stalingrad Savaşı’ndan sonra Nazi propagandasının tonu bile değişti. Kayıp o kadar yıkıcıydı ki inkar edilemezdi ve Hitler ilk kez yenilgiyi alenen kabul etti.
Hitler’in propaganda uzmanı Joseph Goebbels, savaştan sonra Almanya’nın karşı karşıya olduğu ölümcül tehlikeyi vurgulayan ve Doğu cephesinde topyekûn savaş çağrısı yapan bir konuşma yaptı. Daha sonra, Kursk Muharebesi’nde Kızıl Ordu’yu yok etmeye çalışan Kale Operasyonunu başlattılar, ancak yine başarısız olacaklardı.
Bu sefer Naziler kendilerini toparlama şansı bulamayacaklardı.
Stalingrad savaşı, II. Dünya Savaşı’nın dönüm noktası oldu ve Kızıl Ordu’nun Berlin’e ilerlemesi için zemin hazırladı.
Stalingrad Savaşı sırasında hasarlı tren raylarının yakınında kazı yapan kadınlar.
Stalingrad’da karla kaplı cesetler.
Arka planda harap bir bina ile Stalingrad’da yatan bir uçak enkazı.
Savaşta ölen sivillerin sayısı bilinmiyor, ancak tahminler on binlerce kişinin öldürüldüğüne, on binlercesinin ise Almanya’daki esir kamplarına gitmeye zorlandığına inanılıyordu.
Stalingrad’da bir sokakta çello taşıyan bir müzisyen.
Alman bombardımanı Stalingrad’ı bir harabe yığınına çevirdi.
Stalingrad’da Sovyet bayrağını sallayan bir Rus askeri.
Stalingrad’ın kurtuluşu nihayet 1943’te geldi.
Alman mahkumlar, Alman Ordusunun Stalingrad’daki yenilgisinden sonra diğer Mihver ülkelerinden askerlerle bir araya getirildi.
Stalingrad’daki savaşın ortasında bir patlamayla karşı karşıya gelen askerler.
Sovyet askerleri Stalingrad’ı savunuyor.
Bir Sovyet askeri, yaralı yoldaşına yardım ederken, diğerleri Stalingrad’ın harabelerinden koşarak geçiyor.
Sovyet askerleri soğukla savaşmak için Stalingrad’da bir ateşin etrafında toplanmış.
Sovyet askerleri Stalingrad’da karda ilerliyor.
Kızıl Ordu askerleri, Stalingrad’da Almanlarla sokak savaşlarına giriyor.
Sovyet askerleri, Stalingrad’da kışlık kamuflaj giysileri içinde. Solda ünlü Sovyet keskin nişancı Vasily Zaytsev var.
Tarihçiler, Stalingrad’daki çatışma sırasında 1 milyondan fazla Kızıl Ordu askerinin ve Sovyet sivilinin öldürüldüğünü, yaralandığını veya kaybolduğunu tahmin ediyor.
Bir Alman tankı, Stalingrad’da Sovyetlerin üzerine ilerliyor.
Bir Alman bombardıman uçağının Stalingrad’a attığı bombanın havadan görünümü. 1961’de şehrin adı Volgograd olarak değiştirildi.
Alman askerleri Stalingrad’da sokakları temizliyor. Ekim 1942.
İlginizi çekebilecek diğer içerikler
- İkinci Dünya Savaşının Gidişatını Değiştiren Kursk Savaşı’ndan Korkunç Fotoğraflar
- Modern Tarihin En Uzun Savaşı Verdun Muharebesi’nden, Savaşın Kanlı Yüzünü Gösteren 25 Fotoğraf
- Hitler’e Suikast Girişiminde Bulunan Nazi Generali ‘Çöl Tilkisi’ Erwin Rommel’in Karmaşık Hayatı