Tabip Odası'nın anketinden sonuçlar: Salgının özel hastanelerdeki karşılığı daha fazla sömürü
Ankara Tabip Odası’nın özel kurumlarda görev yapan 499 sağlık çalışanıyla gerçekleştirdiği ankete göre, özelde çalışan sağlıkçılar yeterli ekipmana sahip değil. Yüzde 32’si çalıştığı kurumda Covid-19 testi pozitif çıkan sağlıkçı olduğunu, yüzde 51’i ise virüsün nasıl bulaştığıyla ilgili hizmet içi eğitim almadığını belirtiyor. Yüzde 44’ü ise ciro baskısına maruz kaldığını söylüyor
Tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de sağlık emekçileri yoğun bir mesai içinde. Bu süreçte sağlık çalışanlarının yaşadığı problemler de her zamankinden daha yakıcı bir hal almış durumda. Sağlıklarını ve de hayatlarını riske atarak çalışan sağlık emekçileri, iş yerlerinde bir dizi sıkıntıyla karşı karşıya kalıyor.
Ankara Tabip Odası’nın (ATO) özel kurumlarda görev yapan 499 sağlık çalışanıyla gerçekleştirdiği anket çalışması oldukça çarpıcı sonuçlar ortaya çıkardı.
Yüzde 84’ü uzman hekim, yüzde 14’ü pratisyen hekim, yüzde 2’si de farklı branşlardaki sağlık personeli olan anket katılımcıların verdiği cevaplara göre sonuçlar şu şekilde:
CİRO BASKISI YAPILIYOR
*Katılımcıların %26’sı çalıştığı kurumda ciro baskısı uygulandığını, %56’sı böyle bir uygulama yaşamadıklarını ve %18 ise kimi zamanlar baskı uygulandığını ifade etmişlerdir.
*Pandemi sürecinde ücret ve hak ediş ödemeleriyle ilgili olarak katılımcıların %48’i sorun yaşadıklarını, %39’u sorun yaşamadıklarını ve %13’ü ise bazen sorun yaşadıklarını belirtmiştir.
*Eksik ve düzensiz ödeme, sağlık çalışanlarının ekonomik stabilitesini olumsuz yönde etkilemektedir. Katılımcıların %7,6’sı ücretlerinin yüzde 30’unu; %6,4’ü ücretlerinin yüzde 40’ını; %22’si ise ücretlerinin yüzde 50’si ve daha fazlasını kaybetmiştir. Pandemi döneminin kriz ortamını fırsat bilen işverenler nedeniyle ücretsiz izne ayrılan veya ayrılmaya zorlanan sağlık çalışanlarının oranının %21 olması en yoğun ihtiyaç duyulan dönemde trajik bir veri olarak kayıtlara geçmiştir.
*Pandemi döneminde iş yükü artışının yol açtığı fiziksel ve ruhsal baskı dışında, sağlık çalışanlarına şiddet vakaları -seyrek de olsa- yaşanmaktadır. Katılımcılardan %8’i sözlü şiddete, biri fiziksel-sözlü şiddete uğradığını, katılımcıların %92’i ise herhangi bir şiddete maruz kalmadığını belirtmiştir.
TEDBİRLER OLMASI GEREKEN DÜZEYDE DEĞİL
*Katılımcıların %68’i çalıştıkları kurumda İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (İSG) ve ilgili yönetmeliklerdeki tedbirlerin uygulandığını, %13’ü uygulanmadığını ve %19’u ise tedbirlere dair bilgi sahibi olmadıklarını belirtmiştir. Sağlık çalışanlarının, İSG’nin gerektirdiği önlemlerin alınmadığı şartlarda hizmet vermek zorunda kalması en net ifade ile birey, profesyonel ve toplum sağlığının tehlikeye atılmasıdır.
*Katılımcıların %52’si çalıştıkları sağlık kuruluşunun pandemi hastanesi olduğunu, %48’i ise olmadığını belirtmiştir.
*Covid-19 hasta muayenesi için ayrılmış bir Covid-19 polikliniğinin olup olmadığı sorusuna katılımcıların %47’i evet, %39’u hayır ve %14’ü bilgim yok yanıtını vermiştir. Bu veri bile başlı başına salgınla mücadelede kurumlarda yetersiz planlama, bilgilendirme ve eğitim eksikliğine işaret etmektedir.
*Çalıştıkları sağlık kurumunda olası Covid-19 hastalarını tespit ve uygun yönlendirme yapılabilmesi amacıyla ön triaj için ayrılmış bir alan olup olmadığı sorusuna katılımcıların %66’sı olduğunu, %23’ü olmadığını ve %11’i ise bilgisi olmadığını belirtmiştir.
*Pandemi sırasında ve sonrasında Covid-19 bulaşı ile ilgili sağlık çalışanlarına özel bir sürveyans ve bildirim sistemi kurulduğunu belirtenlerin oranı %39, kurulmadı diyenlerin oranı %38 ve bilgim yok yanıtını verenlerin oranı ise %23’tür.
*Sağlık çalışanlarının sağlığı açısından periyodik ve yaygın test hayati önem taşımaktadır. Katılımcıların %55’i çalıştıkları kurumda test yapıldığını, %38’i test yapılmadığını, %7’si test yapılıp yapılmadığı hakkında bilgi sahibi olmadıklarını belirtmiştir. Sağlık Bakanlığının paylaştığı verilerde test sayısında göreceli artış olduğu izlenmekle birlikte sağlık kuruluşları arasında bir homojenite sağlanamadığı görülmektedir.
*Viral enfeksiyon riski sağlık emekçilerini doğrudan tehdit etmektedir. Katılımcıların %32’si çalıştıkları kurumda Covid-19 tanısı alan hekim veya sağlık çalışanı olduğunu, %42’si olmadığını, %26’sı ise bilgisinin olmadığını belirtmiştir.
YETERİ KADAR EKİPMAN YOK
*Pandemi ile mücadelede kişisel koruyucu ekipman ve donanımın yeterli sayıda temin edildiğini belirtenlerin oranı %48 iken, temin edilmediğini belirtenlerin oranı %39, bilgisi olmadığını belirtenlerin oranı ise %13’tür.
*Kişisel koruyucu ekipman temini kadar önemli olan diğer bir konu bulaşı riskine karşı kişisel koruyucu ekipman kullanımı konusunda hizmet içi eğitimdir. Bu konuyla ilgili soruda, %42 katılımcı hizmet içi eğitim aldığını belirtirken, %51 katılımcı eğitim almadıklarını, %7’si bilgilerinin bulunmadığını dile getirmiştir.
*Bu salgın sırasında sağlık çalışanları hem en yüksek risk grubundadırlar hem de önemli bir enfeksiyon kaynağıdırlar. Eksiksiz kişisel koruyucu ekipman (KKE) ve donanım ile çalıştıkları durumda kendi sağlıklarını ve toplum sağlığını koruyabilirler. Katılanların %34’ü KKE’ların çalıştıkları kurum tarafından sağlandığını, %20’si kendi imkanlarıyla aldıklarını,%37’i ise hem kurum hem de kendi imkanları ile temin ettiklerini belirtmiştir. Pandemi döneminde mücadelenin ön saflarında yer alan sağlıkçıların kendi bütçeleriyle koruyucu ekipman alımına yönelmesi, hem çalıştıkları kurumların hem de Sağlık Bakanlığı’nın bu konuya dair plansızlığını ve hazırlıksızlığını ortaya koymaktadır.
ÜCRETSİZ İZİN DAYATMASI
*Sağlık emekçileri açısından hizmet/performans baskısı kadar ekonomik baskı da önemli bir sorun kümesini oluşturmaktadır. “Çalıştığınız kurumda (siz veya başkası) ücretsiz izne çıkarılan veya rapor almaya zorlanan sağlık personeli var mı?” sorusuna ne yazık ki katılımcıların 226’sı yani %60’ı evet yanıtını vermiştir.
*Ankete katılanların %58’i çalıştıkları sağlık kurumunda 65 yaş üstü sağlık personeli olduğunu belirtmiştir. 65 yaş üstü bireylerin bu salgında yüksek risk grubunda yer almasına karşın çalışmak zorunda kalmaları gelir dağılımında makro adaletsizlikle de ilişkilidir. Özellikle emekli hekimlerin aylık maaşlarının açlık ve yoksulluk sınırının altında kaldığını göz önüne alırsak, toplum ve bürokrasideki yaygın inanışın aksine sağlıkçıların sadece yaşayabilmek için çalışmak zorunda olduğu anlaşılmaktadır.
*Pandemi dönemi, hem sosyal-psikolojik hem de iş yükü nedeniyle sağlık emekçileri üzerindeki bireysel mental ve moral yorgunluğu ve baskıyı artırmaktadır. Katılımcıların %50’si bu yoğun iş yükü ve çalışma koşullarının psikolojilerini olumsuz etkilediğini belirtmişlerdir. Bu süre zarfında çalıştıkları kurum tarafından sağlık çalışanlarına yönelik psikososyal destek sunulduğunu belirtenlerin oranı %19 iken, herhangi bir destek sunulmadığını belirtenlerin oranı %62, fikrim yok yanıtını verenlerin oranı ise %19’dur.
*Özel sektörde mobbing ve benzeri yıldırma pratiklerinin hizmet sunumunu artırmaya dönük ciro/performans baskısından kaynaklı olduğu bilinmektedir. Pandemi döneminde yöneticiler tarafından mobbing ve benzeri yıldırma yöntemlerinin uygulanıp uygulanmadığına ilişkin soruya “arttı” diyenler %7, “kısmen arttı” diyenler %23 iken, hayır diyenlerin oranı %59 olup %11’i ise bilgisi bulunmadığı yanıtını vermiştir.
‘KAMU-ÖZEL AYRIMI YAPILMAMALI’
Ankara Tabip Odası, ortaya çıkan anket sonuçlarının üzerine bir değerlendirme yaptı ve çözüm önerilerini sıraladı. Sonuç kısmında şu ifadelere yer verildi:
Sağlıkçıların sürveyans ve bildirim sistemi, periyodik test, İSG önlemleri, koruyucu ekipmanlarla ve psikososyal destekle ilgili sorulara dair verdiği “bilgim yok” yanıtı, işveren tarafından yetersiz alınan veya alınmayan önlem kapsamında değerlendirilebilir. Çünkü sağlık çalışanlarının emek gücünün yeniden üretiminde söz konusu düzenlemeler ve uygulamalar hayati derecede önem taşıdığı için ilgili kurumda çalışan bütün personelin her aşamada bilgilendirilmesi gerekmektedir.
Her bir sağlıkçıya ihtiyaç duyulduğu bu zorlu süreçte önemsiz gibi görünen her bir detay ve tedbir, sağlık çalışanlarının sağlığının ve de halk sağlığının korunması anlamına gelmektedir. Enfeksiyon riskiyle karşı karşıya kalan, hastalanma riski en yüksek grup olan sağlık çalışanlarının salgına karşı mücadele verirken ekonomik, sosyal ve çalışma koşulları acilen iyileştirilmelidir.
Pandemi döneminin kriz ortamını fırsat bilen işverenler nedeniyle ücretsiz izne ayrılan veya ayrılmaya zorlanan sağlık çalışanlarının olması en yoğun ihtiyaç duyulan dönemde trajik bir durum olarak kayıtlara geçmiştir. Bir yanda sağlık çalışanlarının, insanın tahammül sınırının çok üzerinde çalışmak durumunda kalması; diğer yanda ücretsiz izne ayrılmaya zorlanan sağlık çalışanlarının bulunması etkin istihdam planlaması ve pandemi ile mücadelede akılcı davranış ile açıklanamayacak bir profesyonel insan kaynağı israfıdır. Acilen özel sağlık sektörü patronlarının yaptığı sağlık çalışanı kıyımının önüne geçilmesi, profesyonel insan kaynağının akılcı şekilde kullanılması sağlanmalıdır.
Olağan koşullarda bile bir sağlık kuruluşunda etkin sağlık hizmeti sunumunun önemli gereklerinden biri de triyaj hizmeti iken ağır pandemi durumunda -görece kolay bir aşama olan- triyaj hizmetinin tek bir kurumda bile olmaması kabul edilemez bir eksikliktir. Bu hizmetin aksaması Covid-19 dışında rutin klinik hizmet veren sağlık çalışanlarının ve dolayısı ile diğer hastaların virüsle başbaşa bırakılması anlamı taşımaktadır. Bu noktada triyaj hizmeti altyapısının istisnasız tüm sağlık kuruluşlarında yaygınlaştırılması gerekmektedir.
Bulaşıcı hastalıklarla mücadelede sağlık hizmet sunumunun planlanmasının en önemli ayağı sürveyans ve bildirim sisteminin bulunmasıdır. Söz konusu hasta ve bulaş kaynağı sağlık çalışanı olduğunda meslek, branş ve çalışılan kurumun da bildirim verilerine eklenecek şekilde bildirim yapılması hastalığın tüm topluma ve hele ki risk grubu olarak tanımlanan diğer hastalara bulaşmaması açısından çok çok önemlidir. Bu bağlamda, çok yüksek oranda sağlık kuruluşunda sağlık çalışanlarına özel bir sürveyans ve bildirim sistemi kurulmamış olmasının sonuçları çok ağır olacaktır. Bu durum TTB ve Tabip Odalarının ısrarlı çağrılarını ve bilimsel önerilerini görmezden gelmek olup, en hafif tabirle salgında mücadelede tedbirsizlik, ihmalkarlık ve acemiliktir. Acilen istisnasız tüm sağlık kuruluşlarında sağlık çalışanlarına özel bir sürveyans ve bildirim sistemi kurulması salgınla mücadelede başarının en önemli ayaklarından olacaktır.
İlk vakanın tespitinin üzerinden bir aydan daha fazla zaman geçtiği halde, sağlık çalışanlarının yarıya yakınının vaka yönetiminde kullanılan KKE ‘lere ulaşma imkanının yetersiz olması ve sağlık çalışanlarının yarısından fazlasına kişisel koruyucu ekipman kullanımı konusunda hizmet içi eğitim verilmemesi kabul edilebilir değildir. Tanı alan sağlık çalışanı sayısının her geçen gün artması mevcut ortam ve koşulların korunmak için yeterli olmadığını düşündürmektedir. Bu durumda, acilen her sağlık çalışanına daha ileri düzeyde KKE sağlanması, korunma ve vaka yönetimine yönelik her açıdan eğitim verilmesi gerekmektedir.
Kamu-özel ayrımı yapılmadan ancak topyekûn ve eşitliği gözeten bir perspektifle pandemiye karşı mücadele başarılı olacaktır. Anketimizde de görüldüğü üzere, Sağlık Bakanlığı’nın özel sağlık kuruluşlarında ve muayenehanelerinde çalışan hekimlerin yaşadığı bu sorunlara kayıtsız kaldığı ve daha fazla geç kalmadan ivedilikle çözüm getirmesi gerektiği aşikardır.
|Takımlar||O||P|
|1. Beşiktaş||32||70|
|2. Fenerbahçe||32||63|
|3. Galatasaray||32||62|
|4. Trabzonspor||33||58|
|5. Gaziantep FK||31||50|
|6. Alanyaspor||32||49|
|7. Hatayspor||32||49|
|8. Karagümrük||33||49|
|9. Sivasspor||32||47|
|10. Göztepe||33||46|
|11. Antalyaspor||33||42|
|12. Konyaspor||32||40|
|13. Ankaragücü||32||36|
|14. Rizespor||32||36|
|15. Kasımpaşa||32||35|
|16. Malatyaspor||31||33|
|17. Başakşehir||32||33|
|18. Kayserispor||32||33|
|19. Gençlerbirliği||32||31|
|20. Erzurumspor||33||28|
|21. Denizlispor||31||26|
|Takımlar||O||P|
|1. Giresunspor||29||60|
|2. Samsunspor||29||57|
|3. Adana Demirspor||29||55|
|4. Altay||29||53|
|5. Altınordu||29||52|
|6. İstanbulspor||29||51|
|7. Ankara Keçiörengücü||29||49|
|8. Ümraniye||29||41|
|9. Tuzlaspor||29||41|
|10. Bursaspor||29||40|
|11. Bandırmaspor||29||39|
|12. Boluspor||29||35|
|13. Balıkesirspor||29||32|
|14. Adanaspor||29||31|
|15. Menemenspor||29||30|
|16. Akhisar Bld.Spor||29||25|
|17. Ankaraspor||29||22|
|18. Eskişehirspor||29||8|
|Takımlar||O||P|
|1. Man City||32||74|
|2. M. United||31||63|
|3. Leicester City||31||56|
|4. West Ham||31||55|
|5. Chelsea||31||54|
|6. Liverpool||31||52|
|7. Tottenham||31||49|
|8. Everton||29||47|
|9. Arsenal||31||45|
|10. Leeds United||31||45|
|11. Aston Villa||30||44|
|12. Wolverhampton||31||38|
|13. Crystal Palace||31||38|
|14. Southampton||30||36|
|15. Burnley||31||33|
|16. Brighton||30||32|
|17. Newcastle||31||32|
|18. Fulham||32||26|
|19. West Bromwich||30||21|
|20. Sheffield United||31||14|
|Takımlar||O||P|
|1. Atletico Madrid||30||67|
|2. Real Madrid||30||66|
|3. Barcelona||30||65|
|4. Sevilla||29||58|
|5. Real Sociedad||30||47|
|6. Real Betis||30||47|
|7. Villarreal||30||46|
|8. Granada||30||39|
|9. Levante||30||38|
|10. Celta de Vigo||29||37|
|11. Athletic Bilbao||30||37|
|12. Cádiz||30||35|
|13. Valencia||30||34|
|14. Osasuna||30||34|
|15. Getafe||30||30|
|16. Huesca||30||27|
|17. Real Valladolid||30||27|
|18. Elche||30||26|
|19. Deportivo Alaves||30||24|
|20. Eibar||30||23|