ALLAHIN ELÇİSİ MUHAMMED -VAHiY* Muhammed b. Tavit et-Tanci Allahın elçisi Muhammed (A.S.) tarihin bildiği bir anadan ve babadan doğmuş bir beşerdir, beşer olması dolayısıyla perdeli gaybdan ancak Allahın ona vahiy yoliyle öğrettiği şeyleri bilir. Ondan önceki peygamber ve nebilere nisbetle durum yine böyle idi. 1. "Nuh'a, ondan sonraki peygamberlere vahy ettiğimiz gibi sana da vahy ettik" ı. 2. "Biz senden evvel de kendilerine vahy ettiğimiz erkeklerden başkasının (peygamber olarak) göndermiş değiliz. Eğer bilmiyorsanız ehli zikre sorun. Biz onları yemek yemez birer ceset olarak yaratmadık. Onlar (bu dünyada) ebedi de değiller di"2. 3. "Muhammed bir peygamberden başka (bir şey) değildir. Ondan evvel daha nice peygamberler gelip geçmiştir"3. Vahiy - kalbin marifet yollanndan bir yol olması hasebiyle vi.cdani şahsi bir tecrübedir ki bu tecrübeden geçmiyenler ve pratik hayatta yaşamıyanlar onu vasıflandıramaz ve ondan bir söz açamazlar. Ancak bu yola girmiş, onu tecrübe etmiş, bu iç tecrübeyi kendinde bulan insanlardan seçilmiş safvet sahibi olanlar bu mevzuda konuşabilirler. Bir kimse insanların vicdan ve hislerinden bahsettiği vakit, o Bu hisleri doğuran ve çeşitli yönlere sevkeden sebeplerin muhtelif · Muhammed b. Tavit et-Tanci, "Allahın Elçisi Muhammed- Vahiy", İslam Mecmuası, 8 {1956), s. 3-5. Bu makale, İslam Mezhepleri Tarihi Yüksek Lisans öğrencisi Ebru Koçak tarafından d.izilm.iştir. 1 4. Nisa, 163. 2 21. Enbiya, 7-8. 3 3. Al-i lmra.n, 144. Muhammed bin Tavit et-Tand 382 ve insanlarm hislerinin çeşitli olmasından ötürü bu sözde müdekkik olmaktan uzaklığa rağmen - Ancak kendi vicdan ve hissinden bahsetmiş olur; başkasının işlerini ve hislerini kendinde cereyan ettiği gibi açıklar; böylece insanl~ bulduklan ve hissettiklerinden gerçek olarak bahsettiğini sarur. Vahiyden bahseden kimseye müteaddit defalar vahiy gelmesi labu tekerrür dolayısıyla vahyin manası nefsinde vuzuh bulur ki işte kendi nefsinde bulduğu şeyleri anlatabilen sadece odur. zımdır, Kendisine gelen ilhamdan bahseden kimsenin, ilhamın manas~ ve hakikatini kavrayabilecek şekilde müteaddit defalar mülhem olması lazımdır, bunu .anlatmak 8?cak dilin ona yardım ettiği nis:_bette mümkün olur. Nefislerinden süratle geçen ve sonra avdet et: miyen, avdet ettiği zaman da ilk geçtiği suretten başka bir surette geçen şimşek gibi ilhamlan anlatmak hususunda dil ne kadar kıy metsizdir. bir ıstılahtır. Onların hepsi tahayyül, düşünme ve hissettikleri manalan bilmekte birleşirler, bu böylece devam edip gelmektedir, bundan sonra onlar manalara delalet etmesi için yine bilmekte hepsinin iştiı.:ak ettiği lafizlan koyarlar. ilham hususunda iş bu durumda değildir. O insanların nefislerine şimşek parıltısı gibi gelip geçer ve bir daha tekerür etmez. Sonra bu (ilhamlar) bütün insanlara da şamil olmaz, yani bu hatıralan her insan kendi nefsinde bulamaz; onu aniayıp bilmekte infirad eden beşerin havassında bir kısım şahısların içlerine doğar; o hatıralar sü'atleri balamından kendilerini anlatmaya imkan bırakmaz; bir takım şa hıslara mahsus olup diğerlerine mahsus olmaması balamından bütün insanlar tarafından bilinemezler ki onlara delalet eden lafzı icadetmek kolay olsun. Dil insanların anlaştığı Burada vahiy ve vahyin ona ne şekilde geldiği hakkında Allah 'ın Resulü (S.A.) nün hadisine dönmeyi lüzumlu buluruz. Bu hadisten vahyin hakikati aranılır ve manasma delalet olunur. Allah nebilerin nefislerini iyi ahlak üzere ve kötü ahlaktan uzak ve onlara meyletmekten münezzeh olarak yarattı, bu kötü huylar sanki bu nefıslerin yaradılışma muhalif nefislerden nefret ederler; Allah bu temiz ruhlan doğuşlanndan beri Allah'ın dosdoğru yoluna ayrılık tevehhüm edebilen herhangi bir şeyi işlernekten korudu. İslam Düşüncesi Üzerine MAKALELER 383 Bu vahyin doğrudan doğruya veya meleklerinden biri vasıtasiyle Allah'tan alınışı, ilk andan itibaren beşer gücünün müstakil olarak kaldırıp taşıyabileceği kolay işlerden değildir: "Hakikat biz sana ağır bir söz vahyediyoruz. "4 O halde, Allah'ın istediği ve hazırladığı risalete müsait olarak bu büyük zatların yükselmesi hususunda bir takım hazırlıkların olması lazımdır. Bu hazırlıklar vahye takaddum eder, onu hazırlar ve müjdeler. Bu uykuda gördüğü rüya yoluyladır. "Rüyayı sadıka nübüvvetin kırk altı cüzünden bir cüzdür. "5 "Müslümanın gördüğü başka 1 veya kendisine gördüğü nübüvveti müjdeliyen bir şey kalmadı. "6 rüyayı salihadan İşte bundan dolayı " Allahın Resulüne vahyin başlangıcı uykuda rüyayı sadıka idi, gördüğü rüya sabah ışığı gibi vuku bulurdu. "7 Bu vahyin ilk adımı idi. Bu adım daha istidadı ve vahyin meşak katlerine karşı katlanmayı iktiza eden daha sonraki adımlara yol açmıştır. Burada tefekkür ve teemmül devri başlar. Tam ve halis bir tefekkür ancak, hangi neviden olursa olsun şahsi harici şeylere bağlıyan bağların yok olması ve müfekkirin manevi şeyleri düşünmesi için maddi şeylerden yüz çevirmesiyle vücud bulur. Resullullahın hali bu merhalede böyle idi. İnziva ona sevdirilmişti, yiyecek temin etmek için evine uğramadan Hira mağara sında müteaddit geceler inzivaya çekilerek ibadet ederdi. Hira mağarasında vahiy ona gelinceye kadar arasıra Hatice'ye gider azık alırdı8. Müslüman u1emasının ekseriyetine göre peygamberin hisettan önce Hira mağarasındaki ibadeti geçmiş bir şeriata tabi değildi, bu sebepten bazıları onun ibadetinin tefekkür ve teemmülden ibaret olduğunu söylüyorlardı9. 4 73. Müzzemmil, 5. s Buhari, Sahlh, 9 /30; İmam Ahmed, Münsed,I, 6 İmam 7 Ahmed, Münsed, I, 219. Ayni, Feth el-BM, I, 22, 23. 8 Ayni, Feth el-Bô.ri, I, 21-22. 9 Şerhü'l-Meudhib, I, 245. 135. Muhammed bin Tavit et-Tanci 384 İşte Hira mağarasındaki inzivada tefekkür ve teemmül ile ve uykusunda gördüğü rüyalarla yetiştirilmiş olan zatı peygamberi (S.A.) Cenab-ı Haktan vahyi alabilecek ulvi bir mertebeye yükselmişti. Bu hal, bütün duyulariyle bir dereceye kadar bu maddi alemden ayrılmasını ve kalbile vahyin membaına yönelmesini iktiza ettiriyordu. Hişanım oğlu Haris Resullullaha: "Ey Allahın Elçisi, sana vahy geliyor," diye sormuştu. Resullullah da: "Bazen çıngıraksesi gibi gelir, bana en ağır olanı budur. Benden buramış olurdum. "lO diye buyurmuştu. nasıl Anlaşılan bu muttasıl sesler, peygamberin bütün hislerini doldururdu, kalbine nüfuz ederek dolan ve hiçbirşey kaçırmadan ıı kavradığı vahiyden 12 başkasının girmesine yer kalmazdı. Peygambere en ağır olan bu hal onun Allahtan vahyi aldığı hallerin eksensini teşkil ederdi. Alemle alakasını keser (gaybubet) halinde bulunurdu. Bu hal bayılmaya benzer, fakat bayılma değildi; belki vahyi anlamak ve onu kalbile anlamak için Allah'a yönelmekti istiğ rak - kendinden geçiş hali - idi. Bu istiğrak ve bütün varlığiyle yönelme, bildiğimiz sesler, harfler, herkesin anladığı mana delalet eden kelimeler olmıyan, işitme ve diğer duyulardan hiçbirinin aniayıp kavrayamayacağı vahyin icabettirdiği bir zaruret idi. Bundan dolayı, bu duyuların kabiliyeti olmıyan bu sahadaki vazüeyi, göz kırprnaktan daha kısa bir zaman da harf, ses ve zamarı dan münezzeh olarak manalan anlıyabilen lakbe bırakması gerekirdi; vahyin lugat manası da gizli, sür'atli ve remizli söz13 demektir. Belki de vahyi alırken karşılaştığı zorluk, Kur'an'ın bir anda değil seneler boyunca kısım kısım indirilmesinin sebeplerinden biridir. Vahiy inerken peygambere arız olan gaygubet, bir takım kimselerin peygamberin sar'alı olduğunu iddia etmelerine sebep olmuştur. Doktorlar bu iddiayı iki hakikate dayanarak yalanlamaktadırlar: 10 Buhiiıi, Sa.hih, I, 19-20; Fethel-Bari Haşiyesi. ıı Ayni, Feth el-Bari, ı, 19; Şerhü'l-Meutihib, ı, 166. 12 Ayni, Feth el-Ban: I, 18. 13 Tacü'l-Arüs, XV, 385. İslam Düşüncesi Üzerine MAKALELER 385 1. Peygamber (S.A.) ölümünden bir hafta öncesine kadar tam sıhhat te idi, böyle sıhhatli bir kimse sar'aya müptela olamazdı. 2. Peygamber (CS.A.) vahyi aldığı bir istiğrakın bitiminde Kur'an'dan kendine vahyl4 olunan ayetleri teker teker yazardı. Sar'alı olanlar; peygamberin parlak ve ~ydın fikirleri gibi açık ve parlak fikirleri almış olarak ayılamazl~. Vahyin hallerinden biri de, meleğin bir insan şekline girerek Allahın peygambere tebliğ etmek istediği şeyi ulaştırması Hazreti Peygamberin bu tebliği hıfzetmiş bulunmasıdır. Bu hal hazreti peygamberin "zaman zaman melek bir insan şeklinde bana görünür, behim.ıe konuşur ve onun söylediklerini hıfz ederim." 15 diye buyurması ile sabittir. 14 Şerhil'l-Mevlihib, I, 267. ıs Ayni, Feth el-Eliri, I, 17-20.