Klaudyos Batlamyus (Ptolemy) Kimdir? Ptolemy hayatı, biyografisi, çalışmaları, matematik ve astronomiye katkıları, eserleri ile ilgili bilgi.
Klaudyos Batlamyus
Klaudyos Batlamyus, Yunan-Mısırlı bir matematikçi, astronom, astrolog ve yazardı. 2. yüzyılda Roma’nın Mısır eyaletindeki İskenderiye’de yaşadı ve üçü sonraki yüzyıllarda Bizans, İslam ve Avrupa biliminin gelişimi için büyük önem taşıyan birkaç bilimsel inceleme yazdı. Greko-Romen dünyasının coğrafi bilgisinin kapsamlı bir tartışmasını veren coğrafya üzerine incelemelerinden biri, İtalyan kaşif Kristof Kolomb tarafından yüzyıllar sonra Asya’ya batıya giden yolunun haritası olarak kullanıldı. Ptolemy hakkında İskenderiye’de yaşadığı, Koine Yunanca yazdığı ve Roma vatandaşlığına sahip olduğu gerçeği dışında pek bir şey bilinmiyor. Modern tarihçilerin onun hakkında bildiği güvenilir gerçekler ne olursa olsun, yazarın hayatta kalan eserlerinden çıkarılmıştır. Döneminin ünlü bir astronomu, yıldızların ve gezegenlerin yollarının görünür hareketleri üzerine bir inceleme olan ufuk açıcı metin olan Almagest’i yazdı. Son derece etkili bir bilimsel metin olan yer merkezli modeli, başlangıcından 1200 yıldan fazla bir süre boyunca kabul edildi. Başka bir astronomik metinde, şimdi Ptolemaik sistem olarak bilinen şeyi detaylandırdı. Dehası geniş çapta kabul görse de, son yüzyıllardaki bilim adamları onun bazı astronomik gözlemleri hakkında şüpheler uyandırdı.
Çocukluk ve Erken Yaşam
Klaudyos Batlamyus’nin doğumunun veya ailesinin koşulları hakkında pek bir şey bilinmiyor. Genellikle MS 100 civarında Mısır, Roma İmparatorluğu’nda doğduğuna inanılır. Latince adı Claudius Ptolemaeus’tan anlaşılacağı üzere Yunan kökenliydi. 14. yüzyıl astronomu Theodore Meliteniotes, doğrulanmamış bir ifadeyle Ptolemy’nin doğum yerini Thebaid’de Ptolemais Hermiou olarak verdi. Ancak genel kanı, yaşadığı ve öldüğüne inanılan İskenderiye’de doğduğu yönündedir.
Sonraki yıllar
Klaudyos Batlamyus parlak bir matematikçi, astrolog, astronom ve yazar olarak büyüdü. Ptolemy, birkaç bilimsel incelemenin yazarıydı ve bunların kompozisyon sırası, hayatta kalan eserlerinde belirtilen tarihlerden çıkarılmıştır. İlk büyük eseri, başlangıçta “Matematiksel İnceleme” olarak adlandırılmasına rağmen, şimdi “Almagest” olarak bilinen astronomik incelemeydi. MS 150 civarında tamamlandı. Yeni ufuklar açan eser, her biri önemli bir konuyu kapsayan 13 bölümden oluşuyordu. ‘Almagest’, Aristoteles’in kozmolojisinin ana hatlarını, yılın uzunluğunu ve gezegenler, astronomik açıdan ilgili diğer alanların yanı sıra Güneş’in hareketini, Ay’ın hareketini, ay paralaksını, ay zirvesinin hareketini, sabit yıldızların hareketlerini içeren kapsamlı bir metindi. Ptolemy, modellerini çizmek için Hipparchus’un basit bir eksantrik deferentten oluşan güneş modelini benimsedi. Yunan seleflerinden geometrik bir araç kutusu ve gezegenlerin gökyüzünde nerede görüneceğini tahmin etmek için kısmi bir model seti miras almıştı.
Almagest’in ne kadarının orijinal olduğu kesin olarak bilinmiyor. Önemli bir bilimsel metin olmasına rağmen, son birkaç yüzyılda bazı bilim adamları, onun gerçekliği konusunda şüpheler uyandırdı ve Ptolemy’nin gök cisimlerinin bir gözlemcisi olarak güvenilirliğini sorguladı. 2. yüzyıl Roma İmparatorluğu’nun coğrafi bilgisini derleyen haritacılık üzerine bir inceleme olan ‘Geographia’ veya ‘Cosmographia’ adlı coğrafya üzerine önemli bir inceleme yazdı. Bu eser için, daha önceki bir coğrafyacı olan Surlu Marinos’un önceki eserlerine ve Roma ve eski Pers İmparatorluğu’nun gazete yazarlarına güvendi. Ayrıca bu metinde antik astronom Hipparchus’tan alıntı yaptı.
Harita oluşturmak için doğaçlama yöntemler tasarladı ve harita çizim tekniklerini eserlerinde paylaştı. Dünya üzerindeki enlem ve boylam dairelerini temsil etmek için düz bir harita üzerinde bir çizgi ızgarası çizmenin iki yolunu biliyordu ve dünya haritasında yaklaşık 8.000 konum için derece olarak boylam ve enlemleri kaydetti.
Aynı zamanda astrolojinin kesin olmasa da meşru bir bilim olduğuna inanan bir astrologdu. Astrolojiye yaklaşımı oldukça pratikti; astrolojinin bazı durumlarda yararlı olduğunu düşündü, ancak tamamen güvenilmemelidir. Astrolojinin felsefesi ve pratiği üzerine, birkaç yüzyıl boyunca konuyla ilgili yetkili bir metin olarak kabul edilen Tetrabiblos adlı bir metin yazdı. Metnin, Rönesans astrolojisinin temel ilkelerini ortaya koyduğu kabul edilir ve Rönesans döneminde üniversitelerde müfredatın bir parçası haline getirilmiştir. İnceleme ayrıca “ortaçağ İslam astrolojisinin açık ara en etkili kaynağı” olarak tanımlanıyor.
Ptolemy ayrıca müziğe yoğun bir ilgi duydu ve müzik teorisi ve müziğin matematiği üzerine ‘Harmonikler’ adlı eseri yazdı. Müzikal aralıkları matematiksel oranlara dayandırmayı savundu ve notaların matematiksel denklemlere nasıl çevrilebileceğini ve bunun tersini yazdı. Optik üzerine bir inceleme de ona yatırılır. Optik tarihinin önemli bir bölümünü oluşturan bu çalışmasında yansıma, kırılma ve renk dahil ışığın özellikleri hakkında yazdı.
Temel eserleri
Ptolemy’nin ‘Almagest’i tüm zamanların en büyük bilimsel metinlerinden biridir. Antik Yunan astronomisi hakkında kritik bir bilgi kaynağıdır ve yer merkezli modeli, başlangıcından 1200 yıldan fazla bir süredir kabul görmüştür. Yüzyıllar boyunca birçok dile çevrildi. ‘Geographia’ adlı çalışması, dünyadaki sayısız yer ve coğrafi özellik için enlem ve boylam koordinatları sağladığı haritacılık üzerine ufuk açıcı bir incelemeydi. Ayrıca harita oluşturma yöntemlerini de geliştirdi.
Astrolojinin felsefesi ve pratiği üzerine bir metin olan ‘Tetrabiblos’u yazdı ve burada astronomik döngülerin dünyevi meseleler üzerindeki etkilerinin incelenmesini verdi. Önceki yüzyıllarda, bu etkili metin kopyalandı, kısaltıldı ve birçok dile çevrildi.
Kişisel Yaşam ve Miras
Claudius Ptolemy’nin kişisel hayatı hakkında birkaç güvenilir bilgi kaynağı var. Kesin olarak bilinen şey, İskenderiye’de yaşayıp çalıştığı ve MS 170 civarında öldüğüdür. Mars’taki krater Ptolemaeus, asteroit 4001 Ptolemaeus gibi onun adını almıştır. Her iki St. John’s College kampüsündeki matematik derslerinde kullanılan Ptolemy Taşı da onun onuruna adlandırılmıştır.
Kaynak 2
Ptolemy; (Klaudyos Ptolemaios) Yunanlı gökbilimci, coğrafyacı ve matematikçidir (Pelusion/aşağı Mısır İS 108-Kanobos/Mısır İS 168’e doğru).
Yaşamı üzerine bilgi çok azdır. Daha çok eserleriyle tanınır. Yaşamının büyük bölümünü İskenderiye’de geçirdiği ve eserlerini orada yazdığı sanılır. Astronomi başta olmak üzere, coğrafya, matematik, astroloji, optik ve müzik kuramı üzerinde çalıştı ve 40 civarında eser yazdı. En önemli eseri, dünyanın merkez gösterildiği evren modelini açıkladığı ve daha çok Almagest olarak bilinen Mathematike Syntaksis’dir. (Matematik Bileşim ya da Büyük Bileşim). Eserin tanıtılmasında yardımcı olan Araplar, kitabı Kitabal-Macisti adıyla çevirdiler. Batı dünyası bu eseri Araplar aracılığıyla öğrendiklerinden Latinceye Almagest biçiminde aktardılar. Araplar, Batlamyus olarak adlandırdıkları Ptolemaios’un bu ünlü eserini 800’lerde Arapçaya çevirirlerken, Avrupalılar ise 1175’te Arapça çevirisinden Latinceye çevirdiler. Almagest’ten sonra en önemli eseri, dünya coğrafyasını incelediği ve çeşitli haritalar çizdiği Geographike Hiphegesis’tir (Coğrafya Kılavuzu). Sekiz kitaptan oluşan bu eser keşifler döneminde çok değerli bilgiler verdi. Optika adlı eserinde ise ışık ve renk kavramları üzerindeki görüşlerini belirtir. Özgün adı Apotelesmatika olan, ancak daha çok Tetra-biblos (Dört Kitap) adlı eseri daha çok astrolojik incelemelere yöneliktir. Harmonika Biblia’da (Armoni Üstüne Kitaplar) Yunan müziğinde kullanılan eserlerin matematiksel kuramını inceler.
Almagest (Megale Syntaksis) İS 2. yüzyılda yazılan ve matematik ve astronomi bilgilerini içeren kitaptır. Ay ve Güneş tutulmalarının olacağı zamanı hesaplamada kullanılan yöntemi vermesi ve 1022 tane yıldızı kapsayan bir kataloğu içermesi, o dönemdeki gökbilim çalışmalarının düzeyini yansıtır. Kopernik‘in bulgularına kadar Avrupa’da bilimsel olarak kabul edildi. İS 800’de Harun-ür-Reşit’in isteği üzerine El-Mecesti adıyla Arapçaya çevrildi.