ARAŞTIRMA MAKALESİ/ RESEARCH ARTICLE
Bir adeziv sistemin kanama durdurucu ajanlarla kontamine edilen dentin yüzeyine bağlanma dayanımı
Bond strength of an adhesive system to dentin contaminated with hemostatic agents Fatma Güller, DDS,aMine Şimşek, DDS,b Fatma Cebe, DDS, PhD,cEsma Yıldız,DDS, PhD,bCihan Yıldırım, DDS, PhDa
aGaziantep Üniversitesi, Diş Hekimliği Fakültesi, Endodonti Anabilim Dalı, Gaziantep, Türkiye. bGaziantep Üniversitesi, Diş Hekimliği Fakültesi, Pedodonti Anabilim Dalı, Gaziantep, Türkiye. cSelçuk Üniversitesi, Diş Hekimliği Fakültesi, Restoratif Diş Tedavisi Anabilim Dalı, Konya, Türkiye.
Received: 08 April 2013 Accepted: 27 November 2013
ÖZET
Amaç: Bu çalışmanın amacı üç farklı kanama
durdurucu ajanın self-etch bir adezivin mikro-gerilim bağlanma dayanımına etkilerinin değerlendirilmesidir.
Gereç ve Yöntem: Son altı ay içinde çekilmiş,
on iki adet çürüksüz daimi molar diş kullanıldı. Dişlerin okluzal kesitlerinden düzgün dentin yüzeyleri elde edildi. Homojen bir dentin yüzeyi elde etmek amacıyla, dentin yüzeyleri 600 gritlik su zımparası ile zımparalandı. Bu yüzeyler kan ve tükürük ile kontamine edildi. Dişler dört gruba ayrıldı. (I:Kontrol, II:Ankaferd, III:ViscoStat Clear, IV:Transamine). Kan ve tükürüklü yüzeye kanama durdurucu ajanlar uygulandı, sonra durulandı ve kurutuldu. Dişlere self etch adeziv sistem (Clearfil SE Bond) uygulamasının ardından dişler kompozit rezinle (Quadrant Universal LC ) 2 mm kalınlığında restore edildi. Örnekler 24 saat boyunca 37 0C distile suda bekletildi. Her bir dişten düşük hızda çalışan elmas separe yardımı ile 1.00 ± 0.003 mm kalınlığında beş adet mikro gerilim örneği elde edildi. Örnekler mikro gerilim test cihazına her iki uçlarından siyanoakrilat adezivle yapıştırıldı ve 1 mm/dk yükleme hızı altında koparıldı. Veriler Tek Yönlü ANOVA ve Tukey Çoklu Karşılaştırma testleriyle analiz edildi (α=0.05).
Bulgular: Grupların bağlanma değerleri (ortalama ± SS (MPa)); I: 28.81±6.84, II: 27.38±4.89, III: 24.89±5.80, IV: 24.73±7.14 şeklinde bulunmuştur. Kanama durdurucu ajanlar ve kontrol grubu arasında istatiksel açıdan önemli fark gözlenmemiştir (p>0.05).
Sonuçlar: Kanama durdurucu ajanlar kullanılarak dentin yüzeyinin kontamine edilmesi
ABSTRACT
Objectives: The aim of the present study was to
evaluate the microtensile bond strength (μTBS) of self-etch adhesive system to dentin surface contaminated with three different hemostatic agents in the presence of blood and saliva.
Materials and Methods: Twelve extracted
human carious-free permanent molar teeth were used to obtain flat occlusal dentin surfaces. The dentin surfaces were grinded with 600 grid sandpaper under water irrigation. Teeth were divided into four groups (I: Kontrol, II: Ankaferd, III: ViscoStat Clear and IV: Transamine). The hemostatic agents were aplicated in the presence of blood and saliva, then were rinsed and dried. Teeth were restored with self-etch adhesive system (Clearfil SE Bond) 2mm thick composite resin (Quadrant Universal LC). Then specimens were stored 37 0C distilled water during 24 hours. Five microtensile specimens from each tooth measuring 1.00-+0.003 mm were prepared with a slow-speed diamond saw sectioning machine with a diamond-rim blade (n=15). These specimens were attached to opposing arms of the microtensile testing device with cyanoacrylate adhesive and fractured under tension at a crosshead speed of 1 mm/min. Statistical analysis was made with one-way analysis of variance (ANOVA) and Tukey tests (α=0.05).
Results: μTBS values of groups were (mean ±
SD in MPa); I: 28.81±6.84, II: 27.38±4.89, III: 24.89±5.80, IV: 24.73±7.14. There was no significant differences between μTBS of groups (p>0.05).
Conclusions: Contamination of dentin with
self-etch adeziv sistemlerin bağlanma dayanımını olumsuz yönde etkilememektedir. Kanama durdurucu ajanlar self etch adeziv sistemlerin bağlanma dayanımını azaltmaksızın kanama kontrolünde kullanılabilirler.
Anahtar Kelimeler: Dentin-yapıştırma ajanları,
Ankaferd, ViscoStat Clear, Transamine.
self-etch a dhesive system. Hemostatic agents may be used to control bleeding without decreasing μTBS of self-etch adhesive system.
Keywords: Dentin-bonding agents, Ankaferd,
ViscoStat Clear, Transamine.
---Esma YILDIZ
Gaziantep Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Pedodonti AD, 27310 Gaziantep, Türkiye Tel: 0 342 360 60 60- 4801 Fax: 0 342 361 0610 e-mail: firstname.lastname@example.org GİRİŞ
Restoratif diş hekimliğinin amaçlarından biri, diş-restorasyon ara yüzeyinde etkili bir kapama sağlayabilecek adeziv materyaller geliştirmektir. Böyle ideal bir adeziv materyal retansiyon için sağlam diş dokularını kaldırmaksızın daha konservatif kavite preparasyonlarıyla, diş yapısını güçlendirebilir.1,2 Bununla beraber, bu adeziv materyallerin dentine adezyonu yüksek hassasiyet gerektiren bir durumdur ve dentin yüzeyinin kontaminasyonundan çok kolay etkilenebilmekedir. Nem ve kan kontaminasyonu adeziv ve diş arasındaki bağlantı arayüzeyini olumsuz etkilemektedir.1,2 Bu nedenle adeziv rezin restorasyonun başarısı temiz ve kontaminasyonsuz dentin yüzey gerektirir.3,4
Kanamanın kaviteye kontaminasyonunu önlemek amacıyla kanama durdurucu ajanlar kullanılabilir.5 Fakat kanama durdurucu ajanların mine ve dentin yüzeyinde değişikliğe neden olarak kompozit rezin restorasyonların bağlanma dayanımı etkilediği ile ilgili endişeler bulunmaktadır.3,6 Ferrik sülfat ve aluminyum klorid içerikli kanama durdurucu ajanların bağlanma dayanımını azalttığı bildirilirken,6 yeni geliştirilmiş kanama durdurucu ajan olan Ankaferd’in
dentine bağlanma dayanımı üzerine etkisi ile ilgili çok fazla yayına rastlanmamıştır.
Bu çalışmada hipotezimiz, restorasyon öncesinde kanama durdurucu ajanların kullanılmasının bağlanma dayanımını azaltacağı ve bunun sonucunda düşük bağlanma ile sonuçlanan başarısız restorasyonların elde edileceğidir. Bu çalışmada tükürük ve taze insan kanı ile kontamine edilmiş dentine self-etch bir adezivin bağlanma dayanımına üç farklı kanama durdurucu ajanın (Ankaferd, İstanbul, Türkiye; ViscoStat Clear, Ultradent, ABD; Transamine, Actavis, Türkiye) etkilerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
GEREÇ VE YÖNTEM
Bu çalışmada 12 adet çekilmiş büyük azı diş kullanıldı. Dişlerden, okluzal yüzeylerinden dentin yüzeyi açığa çıkacak şekilde karbon separe yardımı ile enine kesitler elde edildi. Homojen bir dentin yüzeyi elde edilmesi için, açığa çıkan dentin yüzeyi 600 gritlik su zımparası ile 1 dakika boyunca su altında zımparalandı. Dişler rastgele 4 gruba bölündü (I: Kontrol, II: Ankaferd, III: ViscoStat Clear and IV: Transamine). Kullanılan kanama durdurucu ajanların içerikleri Tablo 1’de belirtilmiştir.
Kontrol grubu dışında diğer grupların dentin yüzeyleri tükrük ve taze kan karışımı ile kontamine edildi. Ardından dentin yüzeylerine kanama durdurucu ajanlar 1 dakika süre ile uygulandı. Daha sonra hava su spreyi yardımı ile diş yüzeyi yıkandı, durulandı ve kurulandı. Dişlerin elde edilen dentin yüzeylerine self-etch adeziv sistem (Clearfill SE Bond, Kuraray,
Japonya) üretici firmanın talimatlarına göre uygulandı. Ardından 2 mm kalınlığında kompozit rezin (Quadrant Universal LC, Cavex, Hollanda) restorasyonu, üretici firmanın talimatları doğrultusunda yapıldı ve polimerizasyon cihazı (T LED, Elca technologies, Imola, Italya) ile 20 sn polimerize edildi. Örnekler 37 C0de distile su içinde 24 saat bekletildi.
Kompozit ile restore edilen diş örneklerinin kökleri mine sement birleşiminin yaklaşık 3 mm aşağısından su soğutması altında elmas separe ile ayrıldı. Ardından her bir örnek siyanoakrilat adeziv (Zap-It, DVA, USA) ile akrilik bloklara sabitlendi. Akrilik bloklar kesme cihazına (Isomet, Buehler, ABD) yerleştirilerek düşük hızda çalışan elmas
Tablo 1. Bu çalışmada kullanılan materyal ve içerikleri.
Kanama durdurucu ajan İçerik
ViscoStat Clear
Ferrik sülfat
Transamine
Traneksamik Asit
Ankaferd
Thymus Vulgaris, Glycyrrhiza glabra, Vitis vinifera, Alpinia officinarum, Urtica dioica
separe yardımı ile kompozit ve dişten oluşan örneklerden, dişin uzun aksına paralel olacak şekilde 1.00±0.003 mm2’lik kare kesitli test çubukları elde edildi. Her bir grupta toplam 15 tane test çubuğu oluşturuldu (n=15).
Test çubukları μGBD (mikro gerilim bağlanma dayanım) testi için mikro gerilim test cihazına (Microtensile Tester, Bisco, ABD), her iki uçlarından siyanoakrilat adezivle yapıştırıldı. Test cihazının yükleme hızı (crosshead speed) 1mm/dk ve yükleme kuvveti 100 N olarak belirlenerek test çubukları kırıldı. Bir kumpas yardımı ile test çubuklarının kenar uzunlukları ölçülerek bağlanma yüzey alanı hesaplandı. Newton cinsinden elde edilen sonuçlar yüzey alanına bölünerek MPa’a çevrildi ( MPa =F(Newton)/Alan(mm2)).
Stereomikroskop ile Kırılma Analizleri
Mikro gerilim testi uygulanan her bir örneğin kopma yüzeyleri X20 büyütmede stereo mikroskopta (Olympus SZ4045 TRPT, Osaka, Japonya) incelendi.
Başarısızlık tipleri; restoratif materyalin % 20 sinden daha az dentin yüzeyinde kalmışsa adeziv başarısızlık, restoratif materyalin % 80 ninden fazlası dentin yüzeyinde kalmışsa koheziv başarısızlık, dentin yüzeyinde koheziv başarısızlıktan daha az ancak adeziv başarısızlıktan daha fazla restoratif materyal kalmışsa adeziv/koheziv başarısızlık olarak belirlendi.7
Veriler Tek Yönlü ANOVA ve Tukey Çoklu Karşılaştırma testleriyle analiz edildi (α=0.05).
BULGULAR
Yapılan çalışma neticesinde elde edilen bağlanma değerleri Tablo 2’ de gösterilmiştir.
En yüksek bağlanma değeri kontrol grubunda, en düşük bağlanma değeri ise transamine grubunda gözlenmiştir. Yapılan istatiksel analiz sonucunda kanama durdurucu ajanlar ve kontrol grubu arasında istatiksel açıdan önemli fark gözlenmemiştir (Tablo 2) (p>0.05).
Kanama durdurucu ajanlardan en fazla adeziv başarısızlık ViscoStat Clear grubunda gözlenirken, en yüksek koheziv başarısızlık ise transamine grubunda gözlenmiştir. Kırılma analiz sonuçları Tablo 3’ de gösterildi.
Tablo 2. Kanama durdurucu ajan uygulanmış veya uygulanmamış dentin yüzeylerine bonding ajanın ortalama bağlanma dayanımları ve standart sapmaları (Ort± SS). Ort (SS) (MPa) Kontrol 28,81 (6,84) ViscoStat Clear 24,89 (5,80) Transamine 24,73 (7,14) Ankaferd 27,38 (4,89)
Tablo 3. Mikro gerilim testi sonrası
örneklerdeki kopma modelleri.
Adeziv koheziv karma
Kontrol 11 1 3 ViscoStat Clear 7 1 7 Transamine 2 5 8 Ankaferd 4 4 7 TARTIŞMA
Bu çalışmada tükrük ve taze kan ile kontamine edilmiş dentin yüzeyine üç farklı kanama durdurucu ajanın self etch bir adeziv olan Clearfil SE Bond’un bağlanma dayanımı üzerine etkileri incelenmiştir.
Çalışma sonucunda dentinin kanama durdurucu ajanlarla kontaminasyonunun self etch adezivlerin bağlanma dayanımı üzerine istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip olmadığı görülmüştür.
Yapılan bir çalışmada self etch adezivlerin ferrik sülfat veya alüminyum klorid gibi kanama durdurucu ajanlar ile
kontamine edilmiş dentine bağlanma dayanımlarının düştüğü gösterilmiştir.8
Kuphasuk ve ark. (2007) aluminyum klorid kanama durdurucu ajanın total etch adeziv sistemi üzerinde etkisini incelemişler ve normal dentin ile kontamine dentin arasında bağlanma açısından anlamlı bir fark bulamamışlardır. Bu durumun smear tabakasını uzaklaştıran ve demineralizasyona sebep olan fosforik asitin dentin yüzeyindeki etkisinden kaynaklanabileceğini belirtmişlerdir.6 Yine aynı çalışmada self etch adezivin kullanıldığı grupta normal dentine kıyasla, kanama durdurucu ajanla kontamine edilen dentinde bağlanma dayanımının önemli derecede düşük çıktığı gösterilmiştir. Self etch adeziv kullanırken daha dikkatli olunması gerektiğini, hatta primer uygulama süresinin uzatılmasının daha uygun olabileceğini vurgulamışlardır. Bu şekilde primerin etching etkisi arttırılarak, daha yüksek bağlanma dayanımının elde edilebileceğini savunmuşlardır.6 Aynı çalışmanın SEM analizlerine göre, total etch adezivin fosforik asit uygulamasından sonra smear tabakası ve peritübüler dentinin tamamını uzaklaştırdığı, bu nedenle rezin ile dentin yüzeyi arasında sıvı hareketinin artabileceği ifade edilmiştir.6 Aksine self etch sistemde etch işleminin daha az agresiv olmasından dolayı, total etch ile kıyaslandığında dentin yüzeyi çok daha iyi bir şekilde örtülmektedir.9 Self etch adezivlerde post-operatif hassasiyetin daha az görülmesinin açıklaması bu şekilde yapılabilir.10
Harnirattisai ve ark. (2009) yaptıkları çalışmada, % 25 alüminyum klorid içeren astringent kanama durdurucu ajanını kullanmışlar. Astringentin asiditesinden dolayı dentin yüzeyinde demineralizasyon etkisi yarattığı görülmüş. Ancak bu durumun rezin simanların bağlanma dayanımını etkilemediğini belirtmişlerdir.11 Ünlü ve ark (2010) yaptıkları benzer bir çalışmada, iki farklı total etch ve üç farklı self etch adeziv sistem uygulanmak üzere rastgele beş grup oluşturmuşlar ve her bir
grubu biri kontrol olan üç farklı kanama durdurucu ajan uygulanmak üzere dört alt grup bölmüşlerdir. Self-etch bondinglerin kontamine dentine bağlanma dayanımları kontrol grubundan dramatik olarak daha düşük bulunmuşlardır.12 Düşük bağlanma dayanımının sebebi AlCl3 içeren
solüsyonlarda olduğu gibi hidroksiapatitin çözünürlüğünün az olması değil ferrik sülfat ile kontamine olan kollagen fibrilllerin ve dentinal plazma proteinlerin koagülasyonu olabilir.13Self-etch adeziv sistemlerin dentine bağlanma mekanizmaları smear tabakasının değiştirilmesi ve açığa çıkan kollagen fibrillere bonding ulaşması ile oluşan hibrit tabaka aracılığıyla olur.14 Fakat Ünlü ve ark. kullandıkları self etch sistemlerin primerinin zayıf (CSE) ve orta asitliğe (ASE, ASEP) sahip olduğu ve ilave yıkama işlemi içermedikleri gibi sebeplerle istenilen kalınlıkta hibrit tabakası oluşturacak kadar koagüle ajanları uzaklaştıramadıkları için bağlanma dayanımlarının düşmüş olabileceğini iddia etmişlerdir.12
Arslan ve ark’a (2012) göre Ankaferd ile kontaminasyon total etch ve self etch adezivlerin bağlanma dayanımını azaltmaktadır. Sebep olarak da Ankaferd’in adeziv rezinlerin mekaniksel retansiyonunu zayıflatan bir fiziksel bariyer oluşturduğunu belirtmişlerdir.15
Kimmes ve ark. (2006) ViscoStat veya ViscoStat Plus kanama durdurucu ajanlarının total etch adeziv uygulanan dentine bağlanma dayanımını etkilemediğini göstermişlerdir. Sonuçlara göre kanama durdurucu ajanın uygulama sürelerinin bağlantı değerlerini etkilediğinin düşünülebileceğini iddia etmişlerdir.4 Yapılan bu çalışmada self etch adeziv sistemi kullanılmış ve 3 farklı kanama durdurucu ajan elde edilen dentin yüzeylerine 1 dakika süreyle uygulanmıştır ve bu sürenin bağlanma dayanımı üzerinde anlamlı etkisinin olmadığı gözlenmiştir.
Test örneklerinin hazırlanış şekilleri, farklı içeriğe sahip kanama durdurucu ajan kullanılması, bağlanma dayanımlarının ölçülmesinde gerilim ya da mikro-makaslama yöntemlerinden yararlanılması, çeşitli adeziv sistemleri ve uygulama sürelerindeki farklılıkların, yapılan çalışmaların sonuçlarını etkileyebileceği göz önünde bulundurulmasında yarar vardır.
SONUÇ
Kanama durdurucu ajanlar kullanılarak dentin yüzeyinin kontamine edilmesi self etch adeziv sistemlerin bağlanma
dayanımını olumsuz yönde
etkilememektedir. Fakat farklı materyallerin kullanılması sonucunda farklı bulgular ortaya çıkabilir. Bu sebeple içerikleri farklı olan kanama durdurucu ajanların, farklı adeziv sistemlerin, uygulama tekniklerinin ve test yöntemlerinin kullanılmasıyla yapılacak çalışmalara ihtiyaç vardır.
KAYNAKLAR
1. Xie J, Powers JM, McGuckin RS. In vitro bond strength of two adhesives to enamel and dentin under normal and contaminated conditions. Dent Mater 1993;9:295-299.
2. Chung CWM, Yiu CKY, King NM, Hiraishi N, Tay FR. Effect of saliva contamination on bond strength of resin luting cements to dentin. J Dent 2009;37:923-931.
3. Kimmes NS, Olson TL, Shaddy RS, Latta MA. Effect of ViscoStat and ViscoStat Plus on composite shear bond strength in the presence and absence of blood. J Adhes Dent 2006;8:363-366.
4. Yazici AR, Tuncer D, Dayangac B, Ozgunaltay G, Onen A. The effect of saliva contamination on microleakage of an etch-and-rinse and a self-etching adhesive. J Adhes Dent 2007;9:305-309.
5. Land MF, Couri CC, Johnston WM. Smear layer instability caused by hemostatic agents. J Prosthet Dent 1996;76:477-482.
6. Kuphasuk W, Harnirattisai C, Senawongse P, Tagami J. Bond Strengths of Two Adhesive Systems to Dentin Contaminated with a Hemostatic Agent. Oper Dent 2007;32:399-405.
7. Woronko G, Germain H, Meiers J. Effect of dentin primer on the shear bond strength between composite resin and enamel. Oper Dent 1996;21:116-121.
8. O’Keefe KL, Pinzon LM, Rivera B, Powers JM. Bond strength of composite to astringent-contaminated dentin using self-etching adhesives. Am J Dent 2005;18:168-172.
9. Hashimoto M, Ito S, Tay FR, Svizero NR, Sano H, Kaga M & Pashley DH. Fluid movement across the resin-dentin interface during and after bonding. J Dent Res 2004;83:843-848.
10. Unemori M, Matsuya Y, Akashi A, Goto Y & Akamine A. Self-etching adhesives and postoperative sensitivity. Am J Dent 2004;17:191-195.
11. Harnirattisai C, Kuphasuk W, Senawongse P, J Tagami. Bond Strengths of Resin Cements to Astringent-contaminated Dentin. Oper Dent 2009;34-4:415-422.
12. Ünlü N, Çetin A, Cebe M, Karabekiroğlu S. [Comparison of Micro Tensile Bond Strength of Different Adhesive Systems to Dentin Contaminated with Haemostatic Agents]. Hacettepe Dişhek Fak Derg 2010;34:3-4.
13. Land MF, Rosenstiel SF, Sandrik JL. Disturbance of the dentinal smear layer by acidic hemostatic agents. J Prosth Dent 1994;72:4-7.
14. Moszner N, Salz U, Zimmermann J. Chemical aspects of self-etching enamel–dentin adhesives: A systematic review. Dent Mater 2005;21:895–910.
15. Arslan S, Ertaş H, Zorba YO. Influence of Ankaferd Blood Stopper on shear bond strength of bonding systems. Dent Mater J 2012;31:226-231.