Şema Terapi Nedir?
Bir çocuk, kendini güvende hissetmeye, bağ kurmaya, kendi başına bir şeyleri başarmaya, kendine saygı duymaya, ihtiyaçlarını ve duygularını özgürce ifade edebilmeye ve gerçekçi sınırlara ihtiyaç duyar. Bu ihtiyaçların çocukken karşılanması, bireyleri yaşamlarının ilerleyen dönemlerinde karşılaşabilecekleri problemlere karşı hazırlar. Karşılanmayan bir ihtiyaçla ilgili üst üste gelen, kendini tekrar eden deneyimler şemaların oluşmasına sebep olur. Şemalara tekrar eden yaşam tekrarları diyebiliriz. Şema terapi tekrar eden yaşam olaylarına (neden hep benzer kişilerle sevgili oluyorum, neden kendimi değersiz hissediyorum, herkes çok başarılı ama ben ne yapsam kendimi başarmış hissedemiyorum) odaklanan bir psikoterapi yöntemidir.
Şemalardan bazıları; terk edilme, güvensizlik/kötüye kullanılma, duygusal yoksunluk, kusurluluk, sosyal izolasyon, bağımlılık/yetersizlik, zarar görme veya hastalanmaya karşı dayanıksızlık, iç içe geçme/gelişmemiş benlik, başarısızlık, haklılık, yetersiz öz disiplin, fedakarlık, boyun eğicilik, onay arayıcılık, karamsarlık, yüksek standartlar şeklindedir.
Kendilerini anılar, duygular, düşünceler ya da bedensel duyumlar şeklinde gösterebilen şemalar, çocukluk ve ergenlik dönemlerinde oluşmaya başlarlar. Tekrar eden yaşam olayları şemaların güçlenmesine ve yerleşmesine hizmet eder. Şemalar yaşam boyunca gelişim halindedir ve kişinin iyi oluş halini belirli ölçüde bozar. Örneğin; çocukken anne-babasından yeterli sevgiyi alamayan bir yetişkin, romantik ilişkilerinde duygusal yoksunluk şemasına bağlı problemlerle mücadele eder. Duygusal yoksunluğun oluşması üç farklı şekilde oluşabilir. Bu kişi çocukluğunda ebeveynlerinden sevgi, şefkat, sıcaklık görmemiş olabilir. Duygularını ve isteklerini paylaşamamış yani kendini açamamış bir çocuk olarak büyümüş olabilir. Ya da anne-babasından rehberlik ya da yönlendirme alamamış olabilir.
Aşağıda farklı şemaların çocuklukta nasıl geliştiğine ve yetişkinlikte nasıl sahne aldığına yönelik farklı örnekler yer almaktadır. Bu örneklerde çocukken karşılanmayan hangi ihtiyaçların kişinin iyi oluş halini etkilediğini ve yetişkin kişinin şemalarının verdiği rahatsızlıkla başa çıkmak için hangi yollara başvurduğunu görebilirsiniz. Şema terapi aynı bu örneklerde olduğu gibi sizin kendi şemalarınızın neler olduğunu ve başa çıkma yöntemlerinizi fark etmenizi ve düzenlemenizi amaçlar.
Çocukken kendi adına sürekli kararlar alınmış çocuk yetişkinlikte ” vereceğim kararların sonuçları ile baş etme gücüm yok” diye düşünüp önemli kararlar almaktan sürekli olarak kaçınabilir. BAĞIMLILIK ŞEMASI dünyayla başa çıkabilme duygusunu geliştirebilmesi için pratik yapmasını engeller.
İlişkilerinde gerçek bir yakınlık kuramamaktan ve boşluk hissi yaşadığından şikayet eden bir yetişkin, ailesi tarafından yok sayıldığı, sevgi alamadığı bir çocukluk dönemi geçirmiş olabilir. DUYGUSAL YOKSUNLUK şeması tekrar tekrar yakın ilişki kurmasına engel olan partnerler (evli, değer vermeyen…) seçmesine sebep olur.
Durmadan eleştiren ve hatalarını yüzüne vuran bir kardeş ile büyümüş bir çocuk, iş yaşamında gece geç saatlere kadar ofiste kalır. Çok çalışmasının sebebi KUSURLULUK ŞEMASI ile baş etmeye çalışmasıdır.
Şema terapi ile danışanların çocukluk ihtiyaçları hakkında farkındalık kazanmaları amaçlanır. Terapide bir çocuğun temel ihtiyaçları nelerdir ve benim hangi ihtiyacım/ihtiyaçlarım çocukluğumda karşılandı ya da karşılanmadı sorusuna cevap aranır.
Şemalar çocukluk dönemindeki deneyimler ile oluşsa da yetişkin yaşamlarımızın mimarları bizleriz. Şemaları tetikleyen yaşam olaylarını azaltarak, şemaların üzerimizdeki etkilerini hafifletmek ya da ortadan kaldırmak bizim elimizde. Şema terapi ile içinde bulunduğumuz derin örüntüleri fark etmek ve değiştirmek mümkün.