Önemli Noktalar
Bir aydan uzun süreli kabızlığın %95’i fonksiyoneldir.
Çocuk yaş grubunda kabızlık haftada 3’ten az dışkı yapma, dışkılama sırasında zorlanma, ağrı, dışkıya bulaşık kan varlığı ve bu zorlanmaya yanıt olarak dışkılamayı reddetme olarak tanımlanabilir. 1-4 hafta arası akut, 4 haftadan uzun süreli kabızlıklar kronik kabul edilir. Nedenleri ve tedavileri farklı olacağından kabızlığın süresini belirlemek önemlidir. Akut kabızlıkta diyet ve çevre değişiklikleri, sıvı kaybı sonrası bazı virüs enfeksiyonları, ilaç kullanımı, dışkılamayı ret gibi faktörler rol oynayabilir. Sebebe yönelik yaklaşım uygulanır.
Kabızlıkla ilgili öykü alırken dışkının çapı, sıklığı, kıvamı (sert, topak şeklinde kaka, aralıklı, kalın çaplı kaka), yenidoğan döneminde ilk dışkının 24 saat içinde yapılıp yapılmadığı, geçirilmiş cerrahi operasyon olup olmadığı, ek besinlere yeni geçme, tuvalet eğitimine başlama vb. tetikleyici faktör olup olmadığı öğrenilmelidir. Kilo ve boy değerlerinin yaşına uygun olmayışı, ateş, kusma, ağız içinde yara, kanlı kaka yapma gibi uyarıcı bulguların varlığı daha ileri değerlendirme gerektirir.
Bir aydan uzun süreli (kronik) kabızlığın %95’i fonksiyoneldir.
Yani altta anatomik bozukluk, ilaç alımı vb. bir neden bulunamaz. Nedeni tam olarak bilinememekle birlikte ailevi eğilim, tuvalet eğitiminde yapılan hatalı uygulamalar, kalın bağırsağın su emme kapasitesinin fazlalığı vb. faktörlerin etkili olabileceği düşünülmektedir. Geriye kalan -fonksiyonel olmayan- organik kabızlık nedenleri arasında sindirim sistemindeki yapısal defektler (anal stenoz, invaginasyon, kasık fıtığı vb.), hipotiroidi, D vitamini fazlalığı, diyabet gibi metabolik defektler; Hirschprung hastalığı, nöral tüp defektleri gibi nörojenik ve psikiyatrik problemler; doku ve kas hastalıkları sayılabilir. Akut gelişen kabızlık eğer iyi yönetilemezse sorun kronikleşebilir. Kronik kabızlıkta bağırsakta bulunan bakteriler tarafından sindirimi devam eden dışkı en alt kısımdaki tıkacın çevresinden sızarak dışarı çıkabilir. Bu tablo enkoprezis (dışkı kaçırma) olarak adlandırılır.
Herhangi bir nedenle gelişen sert ve ağrılı dışkılama çocuğun aynı acıyı tekrar yaşamamak için dışkısını tutmasına neden olur. Zamanında boşaltılmayan dışkı bağırsakta suyunun iyice emilmesi sonucu daha da sertleşir. Bir sonraki dışkılama daha da zor olur. Hatta çocuklar kakalarının geldiğini fark ettiklerinde aynı acıyı tekrar yaşamamak için dış sfinkteri kasıp kakanın dışarı çıkmasını istemli olarak engellerler.
Kabız olmadan dışkılama nasıl sağlanır?
Bizler kakamızın geldiğini bağırsağın son kısmının dolup gerginleşmesi sayesinde anlarız. Rektumun dışkı ile dolup gerilmesi otomatik olarak bağırsak hareketlerini başlatır ve biz kakamızın geldiğini fark edip tuvalete gideriz. Kabızlık nedeniyle kalın bağırsağın en alt kısmının sürekli dolu olması zamanla bu farkındalığın kaybolmasına neden olur. Bu durumda yapılacak en doğru şey anlayabilecek yaşta olan çocuklara dışkılamanın fizyolojisini anlatmak, çocuğun kaka yaparken canının yanmasını engellemek, kahvaltı veya akşam yemeği sonrası gibi bağırsak hareketlerinin beslenme sonrası yukardan aşağı doğru oluşmaya başladığı zamanlarda tuvalete oturmasını ve istemli ıkınmasını sağlamaktır. Kaka yaparken canının yanmasını azaltmak için ağızdan verilen laktüloz vb. içerikli dışkı yumuşatıcılarla dışkı kıvamını yumuşatmak, popo deliğinde oluşabilecek sıyrık, çatlak vb. için oturma banyosu ve iyileştirici krem/merhem kullanmak, lokal anestezik içeren pomadlarla kaka yaparken canının yanmasını engellemek, beslenmede daha posalı ve bağırsak hareketlerini artırıcı gıdalara yer vermek, lif alımını artırmak uygun olur.
Yazan:Dr. Gülay Kara, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Muayenehane Hekimi