

Türk basın tarihinde sansür; Sultan II. Abdülhamid’in adı ile özdeşleştirilmeye çalışılmaktadır. “İstibdat” olarak adlandırılan dönemle ilgili yapılan çalışmalar incelendiğinde, konunun tek taraflı bir bakış açısı ile ele alındığı; sansür uygulamaları doğrudan aktarılırken, bu uygulamaların nedenleri, Padişah’ın basına ve basın özgürlüğüne bakışı, muhalefetin ve gazetecilerin zihin yapısı ve o dönemin siyasi koşulları gibi faktörlerin, sansür uygulamaları ile olan nedensellik ilişkisinin yeterince sorgulanmadığı anlaşılmaktadır. Bu çalışmada, II. Abdülhamid döneminde uygulanan basın politikaları, Osmanlı Devleti’nin içinde bulunduğu siyasal ve sosyal koşullarla ilişkili olarak objektif bir biçimde ele alınmaya çalışılmıştır. Kaynak tarama yöntemi ile gerçekleştirilen ve Abdülhamid’in tahtta kaldığı 1876-1908 arasını kapsayan çalışmada, bu dönemin matbuat ürünlerine uygulanan ağır müeyyideler nedeniyle basın yayın faaliyetlerinin büyük ölçüde sekteye uğradığı belirlenmiştir. Uygulanan sansürün salt Padişah’ın yönetim tarzından veya kişisel özelliklerinden kaynaklanmadığı, parçalanma tehlikesi ile karşı karşıya kalan Osmanlı Devleti’nin yaşadığı siyasal, sosyal ve ekonomik bunalımın da sansür mekanizmasının işletilmesinde etkili olduğu sonucuna varılmıştır. Çalışmada ayrıca mesleğini tehdit ve şantaj unsuru olarak kullanan gazetecilerin yanı sıra, dış devletlerden para almak suretiyle Osmanlı aleyhine tek taraflı yayın yapan gazetecilerin varlığına da dikkat çekilmiştir.
Anahtar Kelimeler: II. Abdülhamid, Basın, Sansür, İstibdat
Doi: 10.17361/UHIVE.2017.3.5