Son güncelleme: 1 ay önce
Son zamanlarda Twitter’da kripto para piyasasındaki kişilerin tartışmalarına şahit olduysanız, muhtemelen DeFi, “yield farming“, “YAM” ve “yearn” gibi ifadeleri bolca okumuşsunuzdur. “Bunlar da ne yahu?” diye düşünüp duruyorsanız, yalnız değilsiniz.
DeFi nedir?
DeFi, geleneksel finansal sistemi daha az aracı ile yeniden inşaa etmeyi amaçlayan “Merkezi Olmayan Finans” anlamına gelir. DeFi sayesinde, mevcut bankacılık sistemindeki borç verme, borçlanma, türev ürünleri yapılandırma ve menkul kıymet alım satımı gibi geleneksel eylemlerin çoğu artık merkezi olmayan bir açık kaynak ağı aracılığıyla gerçekleştirilebilir. DeFi uygulamalarının büyük çoğunluğu şu anda Ethereum’da oluşturulmaktadır, ancak prensipte akıllı sözleşme yeteneklerine sahip diğer platformlar da aynı mantıkla çalışabilir.
DeFi’nin bazı ortak işlevleri nelerdir?
Öncelikle şunu belirtelim; stablecoin’ler olmasa DeFi olmazdı. Bitcoin gibi dalgalanmalarıyla bilinen yaygın kripto para birimlerinin aksine, stabil koinler, USD veya Çin Yuanı gibi fiat bir para birimine sabitlenir. Borç verme sözleşmelerini ve diğer finansal ürünleri değişken bir varlıkta yeniden oluşturmak pratik değildir, bu nedenle çoğu DeFi sözleşmesinde, işlevselliklerinin merkezinde bu tür sabit paralar bulunur. Bugün piyasadaki yaygın stabilcoin türleri arasında USDT, USDC, TrueUSD, Dai ve Paxos bulunmaktadır.
Bu haber yazıldığı sırada, DeFi ekosistemindeki akıllı sözleşmelerde kilitli halde bekleyen toplam değer yaklaşık 8 milyar dolar civarında.
Bugün DeFi’ye hakim olan birkaç ana kategori var.
Borçlanma ve borç verme
DeFi, bir kullanıcının, herhangi bir başvuruda bulunmadan veya hatta bir banka hesabı olmadan programlı olarak kredi çekmesine olanak tanır. Bazı DeFi uygulamalarında, borçlunun gidip bir borç veren bulması gerekmez. Bunun yerine, borç veren akıllı sözleşmenin kendisidir ve faiz oranları, arz ve talebe dayalı olarak algoritmik olarak hesaplanır. Diğer uygulamalarda, koinlerinizi sözleşmeye ödünç verme karşılığında sabit bir faiz oranı garanti edilir.
DeFi, borçluların, kredi geri ödenene kadar akıllı bir sözleşmeyle kilitlenen dijital varlıklarını teminat olarak paylaşmalarına olanak tanır. Henüz bu alanın çok gelişmemiş olması nedeniyle, teminat gereksinimleri çok yüksek olabilir ve bu da onları çoğu zaman kullanışsız hale getirir.
DeFi borç verme platformlarının örnekleri arasında Compound, Aave, Maker sayılabilir.
Yaygın olarak kullanılan bir terim olan “field farming“, 15 Haziran’da Compound tarafından oluşturulan yeni bir işlevsellikten türetilmiştir; burada kullanıcılar, token ekonomisine katılarak ve protokole likidite sağlayarak tokenlerle ödüllendirilmiştir. Bu konsept o zamandan beri diğer DeFi protokolleri tarafından da kullanılmaya başlandı.
Merkezi Olmayan Borsalar (DEX)
Menkul kıymetlerin ve kripto paraların ticareti, genellikle üçüncü bir tarafça yürütülen platformlar aracılığıyla yapılır. Örneğin Binance, Coinbase, BTCTurk gibi borsalar üçüncü taraflarca yönetilen borsalardır. Peki ya bir makine akıllı bir sözleşme ile sorunsuz bir şekilde çalışan bir borsa oluşturabilir mi? DeFi borsaları aracıları ortadan kaldırır ve eşler arası değişimde fonların ve dijital varlıkların sorumlusu olarak hareket eder.
Merkezi olmayan borsaların örnekleri arasında Curve, Uniswap, Bancor, Kyber ve Synthetix bulunur.
Özellikle, son birkaç gün içinde Uniswap’in günlük işlem hacmi, 1200’den fazla çalışanı olan en popüler ABD kripto borsalarından biri olan Coinbase’inkini geçti. Büyük ölçüde otomatik olan ve operasyonları için merkezi bir ekip gerektirmeyen Uniswap için hiç de küçük bir başarı değil.
Varlık Yönetimi Protokolleri
Varlık yönetimi protokolleri DeFi ekosisteminin yeni bir ürün kategorisidir. Kullanıcıların robot danışmanlara, otomatik fonlara ve varlık toplayıcılara benzer yatırımlara fon bir araya getirmeleri için çerçeveler oluşturur.
Örnekler arasında Yearn.Finance, Melon, Set protocol, Zapper.fi ve Insta.dapp bulunur.
Merkezi Olmayan Tahmin Piyasaları, Opsiyonlar ve Sigorta
Bu sonraki kategori, tamamen gelecekte olacak veya olmayacak bir şeye bahis yapmakla ilgilidir. Tamamen otomatik bir konuda merkezi olmayan tahmin piyasalarını, zincir içi (on-chain) seçenekleri ve sigortayı kapsar. Bugün, bu platformlar genellikle akıllı bir sözleşmedeki bir hataya karşı sigortalamak için kullanılmaktadır. Gelecekte bu platformlar kazalara ve doğal afetlere karşı sigorta için kullanılabilecek.
Örnekler arasında Augur, Polymarket, Opyn ve Nexus Mutual bulunur.
Sentetik Varlık Köprüleri
Bu bahsedeceğimiz ürün baya popüler! Bitcoin gibi varlıklar, değer saklama gibi belirli bir işlev için harika olabilir, ancak teminat olarak kullanılması zordur. Bir kasaya sıkışmış, taşınması, güvence altına alınması ve teminatlandırılması zor altın olarak düşünün. Finansal sözleşmelerde kullanılmak üzere Bitcoin için dijital bir temsil oluşturulmasına olanak sağlarlar. Bu platformlar o kadar popüler hale geldi ki, Bitcoin şu anda madencilikten daha hızlı tokenize edilmeye başlandı.
Sentetik köprü olarak işlev gören mevcut platformlar arasında BitGo (386 milyon dolarlık tokenleştirilmiş BTC’ye sahip) ve REN (200 milyon dolarlık tokenleştirilmiş BTC’ye sahip) yer alıyor. Aynı işlevi görecek olan Keep Network de yakında hayata geçirilecek.
Son olarak DeFi, farklı akıllı sözleşmeleri kolaylıkla birleştirmeyi vaat ediyor. Örneğin, %5 faizle 100.000$ yatırım yapabilir ve ardından bu faizi bir DeFi robo-danışmanı aracılığıyla başka bir varlığa otomatik olarak yeniden yatırabilir veya bir kredi için teminat olarak kullanabilirsiniz.
DeFi’ye Kimler Yatırım Yapıyor?
Gecenin geç saatlerine kadar “yield farming” ile uğraşanlar dışında, DeFi’ye kurumsal yatırımlar yapan birkaç fon var. Alandaki bazı önemli yatırımcılar arasında DG Lab Fund, ParaFi Capital, Framework Ventures, 3Arrows, Mechanism, Coinfund ve tecrübeli kripto yatırımcıları Polychain, Pantera ve Multicoin Capital bulunuyor.
ParaFi Capital’in Yönetici Ortağı Ben Forman neden yatırım aracı olarak DeFi’yi seçtiklerini şöyle anlatıyor:
“Pek çok insan DeFi’yi kripto para dünyasındaki en son moda olarak görüyor. DeFi protokolleri, küresel dağıtım ile finansal ürünler oluşturmanın bir yolunu sunuyor. Katılım ve sermaye akışı açısından sınırsız bir inovasyon var. Herhangi bir yeni teknoloji ile çok fazla deney ve birçok başarısızlığa şahit olursunuz. Başarısızlık, inovasyonun maliyetidir. DeFi ağlarının ardında yatan mimaride kalıcı bir güç olduğuna inanıyorum.”
Aman Dikkat!
Bazı yatırımcılar bir gecede paralarını katlarken, DeFi bize aynı zamanda 2017-2018 ICO çılgınlığını da hatırlatıyor. Daha yüksek getiri, DeFi’de daha da yüksek risk anlamına gelir. Bu projelerin çoğu hala spekülatiftir ve yanlarında akıllı sözleşme, teminatlandırma ve oynaklık riskleri taşır. Her zaman olduğu gibi, kendi araştırmanızı yapın. Bu yazı hiç bir şekilde yatırım tavsiyesi değildir.