Sivrihisar Ulu Camii
- Önem : Anadolu’nun en büyük ahşap sütunlu camilerinden biri
- Yer : Eskişehir
- Yaptıran : Emîr Cemâleddin Ali Bey
- Tarih : İlk defa 1232
Anadolu’nun en büyük ahşap sütunlu camilerinden biri olan mâbedin çeşitli yerlerinde bulunan kitâbelere göre yapı, ilk defa 1232 Anadolu Selçuklu Sultanı I. Alâeddin Keykubad’ın saltanatında Emîr Cemâleddin Ali Bey tarafından inşa ettirildi. 1274-75 III. Gıyâseddin Keyhusrev’in nâiblerinden Abdullah oğlu Emînüddin Mîkâil Bey’in yaptırdığı müdahaleyle bugünkü görünümüne kavuşan camiye 1409-10 yıllarında bir minare eklendi. Mihrabın da 1439-40 yıllarındaki onarımda yerleştirildiği düşünülür. 1778’de bir tamir daha geçiren cami 1956-1959 yıllarında Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından onarıldı. Doğu-batı doğrultusunda yatık dikdörtgen planlı caminin kuzey, doğu ve batı cephelerinde birer kapı bulunur. Kuzey kapısı mermer malzemeden inşa edilmiş olup yay kemerli kapısı üzerindeki üç satırlık sülüs kitâbenin iki yanında geometrik motifli birer kabara yer alır, kitâbede Abdullah oğlu Mîkâil’in onarımından bahsedilir. Doğu cephesindeki sade mermer söveli kapının üzerinde iki kitâbe ve kitâbelerin solunda stilize Mîkâil sembolü mermer bir levha bulunur. Doğu cephesinde Sölpük Mescidi olarak adlandırılan, cepheden dışa taşkın birimin kapısının üzerinde buraya sonradan yerleştirildiği düşünülen ve yapının Emîr Cemâleddin tarafından 1232 yılında yaptırıldığını belirten beş satırlık sülüs yazılı kitâbe bulunur.
Harim ahşap sütunlarla mihrap duvarına paralel altı nefe ayrılır. Mihrabın önündeki iki sütunda korint üslûbunda devşirme başlıklar kullanılmış, gövdelerinde oyma ve kabartma olarak yine palmet, baklava, hayat ağacı, halat, zikzak gibi motifler yer alırken ayrıca kırmızı, yeşil ve siyah renklerde kalem işiyle süslenmiştir. Harimdeki diğer sütunların bazılarında da devşirme başlıklar ve kaideler bulunur. Harimin doğusunda yerden yükseltilmiş korkuluklarla harim mekânından ayrılan Sölpük Mescidi bulunur. 1339-1440 yılındaki onarımda camiye yerleştirildiği ileri sürülen mihrap kalıpla yapılmış alçı süslemelidir. 1245-46 tarihli olduğu belirtilen minber özgün minber olmamakla birlikte 1924’te yıkılan Sivrihisar Kılıç Mescidi’nden buraya getirildiği düşünülür. Minber kapısını üç yönden Âyetü’l-kürsî yazılı bir şerit çevreler. Tuğladan silindirik gövdeli, altı mukarnas dolgulu, tek şerefeli ve külâhlı minare, kaidesi üzerindeki iki satırlık kitâbeye göre Taymış oğlu Hacı Habib tarafından 812 (1409-10) yılında inşa ettirilmiştir.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Denknalbant, Ayşe, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt, 42, 2012
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Saint Gotthard Muharebesi
Habsburg kuvvetlerinin zaferiyle sonuçlanan çarpışma, 1663 Nisan ayı ortasından beri hareket halinde olan Osmanlı ordusunun askerî faaliyetlerine son vererek Habsburg ve Osmanlı sarayları arasında dokuz gün sonra akdedilen Vasvar Antlaşması’na giden yolu açtı. Osmanlı ordusu, Saint Gotthard Muharebesi’ne kadar geçen zaman boyunca sürekli güç kaybına uğradı. Baharda hareketlenen M. Zrínyi – J. Hohenlohe kuvvetleri Kanije’yi kuşattı. Belgrad’dan yola çıkan Fâzıl Ahmed Paşa haziran başında kaleyi kurtarmaya muvaffak oldu. Mura Nehri’nin öte yakasına çekilen Zrínyi-Hohenlohe kuvvetleri, bir süre sonra R. Montecuccoli kumandasında kendilerine katılan Habsburg askerlerinin yardımıyla Hırvat banının 1661 yazında Kanije’nin karşısında inşa ettirdiği Yenikale’yi savunmaya koyuldu. Haziranın sonuna kadar süren çetin mücadeleler, Yenikale’nin zaptı ve yerle bir edilmesiyle neticelendiyse de Osmanlı ordusunun iyice yıpranmasına ve firar vakalarının artmasına yol açtı. 1664 Temmuzu, Habsburg ve Osmanlı ordularının Rába suyu boyunca giriştiği köşe kapmacayla geçti. Osmanlı askerî heyetinin stratejik hesapları Rába nehrinin öte yakasına geçmek üzerine kuruluydu. Osmanlı askerî heyeti, başta yeniçeriler ve paralı Arnavut tüfekçiler olmak üzere bazı kıtalara ırmağı geçmek amacıyla bu kesimi zorlama görevi verdi.
-
Rahmi Efendi
Osmanlı dönemi âlimlerinden olan Rahmi Efendi Paçacızâde diye bilinen Hacı Ahmed Nazif Efendi’nin oğludur. Eğin Rüşdiyesi’ne üç yıl devam etti. Buradaki Orta Cami’de (Kiremitçi Mustafa Ağa Camii) imamlık ve vaizlik yaptı. Daha sonra İstanbul’a gitti. Hasanzâde Medresesi’nde Arapça ve Farsça okuyarak icâzetnâme aldı. Rahmi Efendi’nin hocaları arasında Ahaveyn Hâce Efendi’nin adı anılır. Mekteb-i Nüvvâb’dan birincilikle mezun oldu. Âsâriye Camii cuma vâizliğine, bunun yanında Tedkîk-i Müellefât Heyeti üyeliğine tayin edildi. Bir süre Fâtih Camii’nde dersiâmlık yaptı. Mekteb-i Nüvvâb müdürlüğüne getirildi ve burada Molla Hüsrev’in Dürerü’l-ḥükkâm’ını okuttu. Son devrin ünlü hanendelerinden Hafız Sami’nin (Ünokur) medrese hocaları arasında yer alan Rahmi Efendi’nin muhtelif hatları Harputlu Saraçzâde Hacı Mehmed Efendi’den tahsil ederek icazet aldığı, çok sayıda mushaf ve levha yazdığı, bir süre hâfız-ı kütüb olarak görev yaptığı kaydedilir.
-
Osman Yüksel Serdengeçti
Osman Yüksel Serdengeçti, Türk gazeteci, düşünce ve aksiyon adamıdır. Serdengeçti dergisinin başyazarı ve kurucusu olan Osman Yüksel, hazır cevaplığıyla bilinir. Hapse girdikten sonraki yaşadıkları Osman Yüksel’in sonraki hayatında ve milliyetçiliğe tutunmasında etkili rol oynar.1965/69 döneminde Adalet Partisi’nden Antalya milletvekili seçilerek meclise girmiş, parti yöneticilerine karşı yaptığı eleştirilerden dolayı partiden ihraç edilmiştir.
-
Şerifler Yalısı
Emirgan Bölgesi sahilinde bulunan Şerifler Yalısı, Boğaziçi’nde 18. yüzyılda gelişen sivil mimarlığın temsilcilerinden biri olarak varlığını kısmen de olsa sürdürmeye devam eden yalılardan biridir. 1782 yılında yapıldığı tahmin edilen yapıdan bugüne yalnızca selamlık divanhanesi kalmıştır. Yalı Osmanlı Barok dönemi özelliklerini taşıyan ahşap bağdadi bir yapıdır. Kaynaklarda yapının mimarının A. İgnace Melling olduğu bilgisine rastlanmaktadır. Yapımından itibaren el değiştirmeler sonucu farklı müdahalelere maruz kalan yapı bir müddet bakımsız kaldı. 1970’li yıllarda zamanının mülk sahibi tarafından Kültür Bakanlığı’na devredilen yapı titiz ve kapsamlı bir restorasyon sürecinden sonra bugünkü halini aldı. Bostancıbaşı Defterleri’nden yalının Hazine-i Hümayun Başyazıcısı Fevzi Beyzade Mehmet Bey’e ait olduğu anlaşılmaktadır. Yapının 1782 ile 1785 yılları dolaylarında inşa edildiği düşünülmektedir. 1850-1860 senelerinde tamamen değiştirdiği veya yeniden inşa edildiği düşünülen bina, 19. yüzyılda bir dönem Osmanlı Meclisi’nde Hicaz temsilcisi olan Mekke Şerifi Abdullah Paşa tarafından satın alınmasıyla “Şerifler Yalısı” olarak tanındı.
-
Danişmend Gazi
Bizans’la mücadele eden ve dönem dönem Anadolu'nun en güçlü devleti olan Selçuklular’ı kontrol altında tutmayı başaran Danişmendliler Beyliği’nin kurucusu Danişmend Gazi’ye bazı kaynaklarda Danişmend Taylu etTürkmanî, bazı kaynaklarda Ebû Nasr Ahmed et-Toğanî - sultanî ve bazılarında da Danişmend Ahmed Gazi denilmektedir. Danişmendname’de Malatya Emiri Ömer’in kızıyla evlenen Ali b. Mızrab’ın oğlu olarak dünyaya geldiği ve asıl adının Ahmed olduğu, Battal Gazi’nin torunu Sultan Turasan ile arkadaşlık ettiği ve ondan gündüz savaş eğitimi geceleri ise dini ilimler üzerine dersler alıp alimlik mertebesine ulaştığı için kendisine Danişmend denildiği ifade edilmektedir.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun