Engelli Emeklilik Şartları
Engelli bireyler gerek doğuştan yani genetik bir şekilde gerekse sosyal, ruhsal, bedensel ya da zihinsel kabiliyetlerinin tamamını ya da bir kısmını doğduktan sonra geçirmiş olduğu kaza ya da hastalık gibi sebeplerden dolayı kaybetmesi ile birlikte çeşitli oranlardan engele sahip olurlar. Bu nedenle de engelli kişilerin sosyal hayata uyum sağlayabilmeleri diğer sağlıklı olan insanlara nazaran çok daha zor ve uzun bir süreç haline gelir. Zira engelli bireylerin yaşamı oldukça zor olmakla birlikte bu kişilerin bakımları da büyük zorluklar barındırmaktadır. Engelli bireylerin hayatlarını kolaylaştırmak amacı ile devlet tarafından da çeşitli kolaylıklar getirilmiştir.
Sigortalı bir şekilde çalışan bireylerin bilindiği üzere emekli olabilmeleri için belirli şartları yerine getirmeleri gerekmektedir. bu şartlar prim ödeme süresi, sigortalılık süresi ve yasalar tarafından sınırları çizilmiş olan emekli olma yaşının doldurulması şeklindedir. Fakat engelli bireylerin karşılaması gereken şartlar bundan farklıdır. Bu nedenle de engelli emeklilik şartları adı verilen farklı kriterler belirlenmiş durumdadır. Engelli bireylerin engelli emeklilik şartları uyarınca emekli olabilmeleri için yaş şartına uymalarına gerek yoktur. Bununla birlikte sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısı gibi konularda da engellilerin hayatını kolaylaştırmak açısından bazı değişiklikler yapılmıştır.
Yeni Kanun Tasarında Yer Alan Engelli Emeklilik Şartları
1 Ekim 2008 tarihinde engelli emekliliği ile ilgili olarak çıkan yasa tasarısı yani 5510 sayılı Kanunda yer alan 28. madde Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından bakanlarca verilmiş olan oy çoğunluğu ile meclisten geçmeyi başardı. Resmi Gazete’de yayınlanmış olan bu tasarı da yürürlüğe girmiş oldu. Bu tasarı ile belirlenmiş olan engelli emeklilik şartları 1 Ekim 2008 tarihinden itibaren ilk kez işe girecek olan özürlü bireyler için geçerli olacaktır.
- Yeni yasa ile belirlenmiş olan engelli emeklilik şartlarından ilki, herhangi bir sektörde ilk kez çalışmaya başlayacak olan engelli bireylerin işe başladığı günden önce zihinsel ya da bedensel engel oranının yüzde 60 ya da daha fazla bir oranda olan bir özre ya da hastalığa sahip olan, bundan dolayı da malullük aylığından yararlanma hakkını kaybeden kişiler için en az 15 yıldan itibaren sigortalı bir şekilde çalışmak ve 3960 gün malullük, ölüm sigortası ve yaşlılık için prim gün sayısını bildirmiş olma şartı ile birlikte yaşlılık aylığı ilgili kurumlar tarafından engelli bireylere bağlanacaktır.
- Bununla birlikte engelli emeklilik şatlarının bir diğer ise engelli bir şekilde çalışmakta olan bireylerin sosyal devlet tarafından belirlenmiş olan sağlık kurullarınca verilecek olan rapor ve bu raporların yine sağlık kurulları tarafından belirlenmiş doktorlar aracılığı ile toplanacak heyet tarafından kontrol edilmesinin ardından iş gücü kayıp oranının;
- Herhangi bir sektörde sigortalı bir şekilde çalışan engelli bireyin, çalışması süresi dahilinde % 50 ve % 59 engel oranları arasında bir iş gücü kaybı bulunuyorsa, engelli emeklilik şartlarına göre en az 16 yıl çalıştıktan sonra emekli olmaları ve en az 4320 gün boyunca prim günü ödemesi yapmaları gerekmektedir.
- Bununla birlikte sigortalı bir şekilde çalışan engelli bireyin, çalışma süresi dahilinde % 40 ve % 49 engel oranları arasında bir iş gücü kaybına sahip olması halinde, sigortalı bir şekilde çalışan kişinin engelli emeklilik şartlarına göre emekli olabilmesi için en az 18 yıl boyunca sigortalı olarak çalışması ve en az 4680 gün boyunca prim ödemesi yapması gerekmektedir.
Engelli emekli şartları çerçevesine dahil olan bireylerin engeli olmayan sigortalı kişiler için belirlenmiş olan emeklilik şartlarından bir diğer farkı ise belirlenmiş bir emekli olma yaşının bulunmamasıdır. Bu da engelli bireylerin erken bir şekilde emekli olmalarına imkân tanımaktadır.
Engelli kategorisinde bulunan eski memurlar için getirilen yeni bir düzenlemeye göre 1 Ekim 2008 tarihinden önce göreve başlamış olan eski memurların bu tarihte çıkmış olan Kanunun 4. maddesinde yer alan bilgilere göre sakat kadrosunda yer alarak göreve başlayan ya da bu kadroda yer almayan, memurluk görevine başlamadan önce engel oranı yüzde 40 ya da üzerinde olan ve bu rapora sahip olan memurların, 15 yıl boyunca sigortalı bir şekilde çalışmaları ve 5400 prim günü ödemiş olmaları halinde emekli olmaları mümkün hale gelecektir.
Doğuştan Özürlü Olup Özürlü Raporunu Almamış Bireyler
Belirli bir engele sahip olan kişilerin 5343 sayılı Kanunda yer alan bilgilere göre 1 Ekim 2008 tarihinden önce yüzde 40 ya da daha üzeri bir engel oranına yani iş gücü kaybına sahip olarak işe başlamaları halinde doğuştan özürlü olduklarını kanıtlayan raporları ilgili sağlık kuruluşlarından almaları gerekmektedir. Bu raporun alınmasının ardından 15 yıl boyunca sigortalı bir şekilde çalışma koşulunu ve 5400 gün boyunca prim ödemesi yapılma şartını yerine getiren kişiler emekli olabilecektir.
Sonradan Özürlü Olan Kişiler
Sigortalı bir şekilde çalışan engelli kişilerin işe başlamalarının ardından sağlık kurumları tarafından verilen belge ve raporların analiz edilmesinin ardından bu kişilerin engelli emeklilik şartlarını yerine getirmesi için belirlenmiş olan iş gücü kaybı oranlarını karşılaması gerekmektedir. Bu oranlar ise şu şekidledir;
%40 ve %49 arasında engel oranına yani iş gücü kaybı oranına sahip olan ve engelli bir şekilde çalışan sigortalı bireylerin 6480 gün boyunca prim ödemesi yapması gerekmektedir.
%50 ve %59 arasında engel oranına yani iş gücü kaybı oranına sahip olan ve engelli bir şekilde çalışan sigortalı bireylerin ise 5860 gün boyunca prim ödemesi yapması gerekmektedir.
Bu koşulları sağlayan engelli bireyler emekli olabilirler.
Bağ-Kur’a Bağlı Özürlü Bireyler
Yapılan yeni düzenlemelerin ardından adı 4/B olan Bağ-Kur’a bağlı bir şekilde sigortalı olarak çalışan engelli bireylerin bir Sosyal Güvenlik Kurumu’na bağlı olması nedeniyle erken emekli olma şansları yoktu. Fakat 5510 sayılı Kanun ile birlikte bu kişilere erken engelli olma şansı tanındı. Kanun tarafından belirlenmiş olan koşullar ise şu şekilde;
İlk defa sigortalı olmadan önce malul kabul edilen engelli bireylerin malullük aylığı bağlamamış olması ve iş gücü kayıp oranının %40 ve %59 oranları arasında olması halinde tahsis talebinde bulunmalarının ardından erken bir şekilde emekli olabilmeleri de mümkün hale gelmiştir.