Kanunda sigortalı, kısa ve/veya uzun vadeli sigorta kolları bakımından adına prim ödenmesi gereken veya kendi adına prim ödemesi gereken kişi olarak tanımlanmış; hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar 4/a (SSK) kapsamında sigortalı sayılmış.
Yani 4/a kapsamında sigortalılıkta esas olan fiili çalışma. Fiili çalışma yoksa bu durum, prim ödenmiş olsa da çalışmış gibi gösterilen sürelerin iptaline, buna bağlı olarak da emekli aylığını kesilmesine ve yersiz ödenen aylıkların faiziyle birlikte geri ödenmesine neden olabiliyor.
Nitekim binlerce emeklinin hizmetlerinin incelmeye alınıp, fiilen çalışmadığı tespit edilenlerin sigorta primleri ödenmiş olsa da fiilen çalışmadığı sürelere ilişkin hizmetlerinin iptal edildiği, iptal sonrası kalan hizmet süresinin emekli olmaya yetersiz kalması halinde emekli aylıkları kesilerek emekliliklerinin iptal edildiği ve yıllardır aldıkları emekli aylıklarının faiziyle istendiği, geçtiğimiz mayıs ayında yazılı basında ve sosyal medyada haber oldu.
FİİLEN ÇALIŞMADAN NEDEN PRİM ÖDENİR?
Bunun temel iki nedeni var. Birincisi eski sigortalılar açısından 4/a statüsünden bağlanacak emekli aylığının 4/b (Bağ-Kur) statüsünden bağlanacak aylığa göre daha yüksek olması, ikincisi ise 4/a statüsünden emeklilik şartlarının, 4/b statüsünden emeklilik şartlarına göre daha erişilebilir olması.
Örneğin, 1 Eylül 1999 tarihinden önce sigortalı olan kişinin 4/b statüsünden emekli olması için en az 5400 prim günü gerekirken, 4/a statüsünden 3600 prim günüyle emekli olması mümkün. Yaş şartlarının tespiti açısından da 1 günlük prim ödemesi bile 4/a statüsünde sigorta başlangıcı sayılırken, 4/b statüsünde fiilen prim ödenmiş gün sayısının dikkate alınması ve bu nedenle emeklilik yaşının uzaması.
Bu nedenle de bir yakın ya da tanıdık yanında fiilen çalışmaksızın son 3.5 yıl 4/a kapsamında prim ödeyerek 4/a statüsünden emekli olmanın planı yapılıyor. Kişileri yasal olmayan bu yola iten neden ise 4/a kapsamında isteğe bağlı sigortalılığın 1 Ekim 2008 tarihinden itibaren kaldırılmış olması. 4/a kapsamında isteğe bağlı prim ödeme devam etseydi, böyle bir durum ortaya çıkmayacaktı.
Benzer yoldan giden bir okurum da “ev hanımı olan eşi için yaklaşık 12 yıl Bağ-Kur sigortalısı olarak prim ödedikten sonra, son 3.5 yıl bir yakınının işyerinde 4/a kapsamında sigortalı olarak dışardan prim ödeyerek şartları tamamladığını ve emekli olup, 5 yıldır maaş aldığını, çalışıyor gösterildiği dönemde başka bir ildeki muhtarlığa kayıtlı olarak ikamet ettiklerini, kendilerine husumeti olan birinin de bu durumu ihbar edeceği ve eşinin emekliliğini iptal ettireceği tehdidinde bulunduğunu” belirtip, “böyle bir işlem olabilir mi, sonuçları ne olur?” diye sormuş.
SONUCU İYİ OLMAYABİLİR
Okurum neden bu yolu tercih ettiğini belirtmemiş. Aynı primi isteğe bağlı sigortalı olarak ödeyerek Bağ-Kur statüsünden yaştan emeklilik için gereken prim gün sayısını da tamamlayabilirdi. Yukarıda belirttiğim yaş durumu ya da daha fazla emekli aylığı bağlanması tercih nedeni olabilir. Ancak eşinin durumu pek parlak değil.
SGK ihbarı değerlendirmeye alarak inceleme başlatabilir. Eşin sigortalı çalıştığı bildirilen işyeri ile yasal ikametgâh adresinin farklı illerde olması, fiilen çalışmanın ispatı açısından bir dezavantaj. İnceleme sonucunda son 3,5 yıllık bildirimin fiilen çalışmaya dayanmadığı tespit edilirse, primler ödenmiş olsa da prim günleri iptal edilir. Ödenen primler de iade edilmez ve Hazineye gelir kaydedilir.
Son 3.5 yılın priminin iptali halinde, geriye kalan 12 yıllık Bağ-Kur prim günü emekli olmasını sağlamaz. Bu durumda emekliliği iptal edilir. Yersiz ödenen 5 yıllık emekli aylığının da yasal faizi ile iadesi talep edilir. Bu durumda dava açmak mümkün. Ancak davanın kazanılması için iptal edilen dönemde fiilen çalışıldığının ispat edilmesi gerekir.