RUH SAĞLIĞI YASA TASARISI ÜZERİNE Doç. Dr. Ejder Akgün Yıldırım Ülkemizde ruh sağlığı hizmetleri ciddi bir kriz yaşamaktadır. Gerekli önlemler hızla alınmaz, mevcut sorunlar çözülmez ise çok kısa bir süre içinde yurttaşlarımız kalıcı, geri dönülmez ve üzücü sonuçları ile karşı karşıya kalacaklardır. Mevcut psikiyatri yatak sayıları olması gerekenin onda biri düzeyindedir ve hastanelerin imkânları talepleri karşılamaya yetmemektedir. Birçok hasta yatması gerekirken yatırılamamakta, yatan hastalar ise kısa sürede çıkarılmak zorunda kalmaktadırlar. Diğer taraftan uygun olmayan kişi ve mesleklerin ruh sağlığı hizmeti vermesi, tabiri caizse önüne gelenin psikiyatristmiş gibi hasta tedavi etmesi, bunu engelleyecek önlemlerin yeterli olmaması hastaların ve toplumun ruh sağlığını bozmaktadır. Ayrıca hekim ve diğer sağlık çalışanları sayısının yetersizliği, polikliniklerde uygun olmayan sürelerde çok sayıda hastanın muayene edilmek zorunda kalınması, kurumlardaki aşırı adli ve idari bilirkişilik talepleri, denetimli serbestlik, TRSM’lerin yeterli işleve kavuşmaması, adli sürecin içindeki hasta/bireylerin çokluğu ve sistemi tıkaması, bakım yatakları olmaması nedeniyle hasta ve yakınların mağduriyeti, hekimlerin çaresizliği, meslek sınır ihlalleri gibi birçok sorun yaşanmaktadır. Tüm bu sorunların yanında ülkemizde bir ruh sağlığı yasası olmaması kargaşanın daha da büyümesine yol açmaktadır. Ruh sağlığı hizmetlerini sürdüren psikiyatri uzman ve asistan hekimler, hekim olmalarından kaynaklanan özlük hakları sorunları yanında ruh sağlığı alanına özgü bu ciddi sorunlar ile baş etmektedirler. Aslında vakit kaybetmeden ortadan kaldırılması gereken bu sorunların çözümü için zaman, kaynak, yetişmiş insan gücü gibi gerekçeler öne sürülebilir. Bu gerekçelerin hiç birinin geçerli olmadığı, yeterli irade olduğu takdirde zaman, kaynak, insan gücü gerektirmeden çözülebilecek sorun, atılabilecek adım Çağdaş bir Ruh Sağlığı Yasasının hazırlanmasıdır. Ruh Sağlığı alanında tanımlanmış bir mevzuatın olmaması ruh sağlığı alanında çalışan sağlık profesyonellerinin çalışma koşullarının zorlaşmasına neden olmaktadır. Ruh Sağlığı Yasası gelişmiş ve hatta gelişmekte olan ülkelerin çoğunda mevcuttur. Özelleşmiş bir yasa hem ülke sağlık politikalarında ruh sağlığının özel bir yeri olmasını sağlamakta hem de korumadan tedaviye yurttaşların hak ihlaline uğramadan yeterli hizmet almasını kolaylaştırmaktadır. Türkiye Psikiyatri Derneği kuruluşundan itibaren ülkemizde bu eksikliğe dikkat çekmiş ve gerek kamuoyu oluşturulması gerek yasa önerileri hazırlanması konusunda öncü olmuştur. Türkiye Psikiyatri Derneği’nin ruh sağlığı yasası ile ilgili çalışmaları 1998’de başlamıştır. TPD’nin bünyesinde yaygın bir çalışma ile bir taslak hazırlanmış ve Sağlık Bakanlığı’na iletilmiş, 2006 yılında TPD taslağına dayalı bir yasa tasarısı, bir milletvekili tarafından yasa önerisi olarak sunulmuş ama bir sonuca varmamıştır. Ülkemizde 2011’de açıklanan Ruh sağlığı Eylem Planı ile ruh sağlığı alanında önemli planlama ve projeksiyonlar yapılmış olsa da mevzuat konusunda ciddi bir ilerleme sağlanamamıştır. 2013 yılında TPD Ruh Sağlığı Politikaları Görev Grubu oluşturulmuş, ruh sağlığı alanında temel stratejik politikaların oluşturulması, mevcut uygulamaların değerlendirilmesi, kısa ve uzun vadede yapılacakların saptanması hedeflenmiştir. Ruh Sağlığı Politikaları Görev Grubu tüm TPD üyelerinin katkısına açık olmak üzere ruh sağlığı hizmetlerinin farklı alanlarında (Ruh Sağlığı Hastaneleri, Özel Hekimlik, Devlet Hastaneleri, Üniversiteler, TRSM, AMATEM, Adli Psikiyatri vb.) çalışan TPD üyelerinden oluşmaktadır. İlk toplantısını 2013 yılı Yıllık Toplantı-Klinik Eğitim Sempozyumunda yapan grup öncelikli hedefi olarak sorun alanlarının belirlenmesi, ruh sağlığı eylem planının revizyonu ve acil eylem planı oluşturulması olarak belirlemiştir. Görev grubumuzun ruh sağlığı mevzuatı ile ilgili çalışmaları hızla sürmektedir. Hastalarımızın hakları, sağlık sisteminin işleyişi ve gelişimi ve de biz psikiyatristlerin ve çalışma arkadaşlarımız ruh sağlığı alanı çalışanlarını için günün ihtiyaçlarına cevap verebilecek bir ruh sağlığı yasasının zorunluluğu aşikârdır. Derneğimiz son dönemde tekrar gündeme gelen bu önemli eksikliğin giderilmesi için üstüne düşeni sonuna kadar yapmaya kararlıdır.