UHA HABER / SETA İstanbul Strateji Araştırmacı Doç. Dr. Talha KÖSE, Türkiye’nin yüksek irtifa hava savunma sistemi ihtiyacını karşılamak için Rusya’dan satın aldığı S-400 hava savunma sistemi uzun zamandır kamuoyunda tartışılmakta olduğunu söyledi.
Doç. Dr. Talha KÖSE
Doç. Dr. Talha KÖSE, aslında savunma teknolojileri ile ilgili teknik bir konu gibi görünen tartışmanın özünde Türkiye’nin egemenliği ve ittifak ilişkilerinin güvenilirliği ile ilgili birçok kritik hususu içerdiğini ifade etti.
Ankara’nın S-400’leri alma kararı ve kendisini bu karara iten sürecin hem Türkiye hem de müttefikleri açısından hassas noktaları test ettiğine dikkat çeken Doç. Dr. Talha KÖSE, halen test etmeye devam ettiğini, S-400 tartışmasının Türkiye açısından bir hava savunma sisteminin alımının ötesinde neticeleri olacağının altını çizdi.
Doç. Dr. Talha KÖSE, ABD ve NATO ile uzun vadeli ilişkilerin seyrinin ise bu karara verilen tepkilerin ve bu kararın neticeleri çerçevesinde güncelleneceğini ifade etti.
“S-400’lerin alınması kararının Türkiye’ye zarar vereceğini ve Ankara’nın Washington’la ilişkilerini bozacağını iddia eden küçük bir azınlık haricinde toplumun genelinde söz konusu hava savunma sisteminin alımı konusunda yoğun bir destek bulunmaktadır” diyen Doç. Dr. Talha KÖSE, .bunun meselenin sadece güvenlik ile ilgili bir ihtiyacı karşılamanın ötesinde Türkiye’nin egemenliği ile ilgili bir konu olduğunu ve bu nedenle konu ile ilgili geri adım atılmasının yanlış olacağını düşünenlerin hem uzman hem de kamuoyu düzeylerinde çoğunluğu oluşturduğunun altını çizdi.
Doç. Dr. Talha KÖSE, “Üstelik böylesi bir kararın Türkiye açısından maliyetleri olabileceği hemen herkesin malumudur. Türk halkı maliyetine rağmen ulusal savunma ve egemenlik için müstakil adımların atılmasına destek vermektedir” dedi.
Türkiye’nin Rusya’dan satın almış olduğu S-400’lerin intikalinin geçen hafta itibarıyla başladığına değinen Doç. Dr. Talha KÖSE, bu noktadan sonra S-400’lerin Ankara açısından oluşturacağı yeni durumun ve ABD’nin bu konuda Türkiye’ye uygulayacağı yaptırımların ve bu yaptırımların Türk-Amerikan ilişkilerinde oluşturacağı yeni yaklaşımları tartışmanın daha isabetli olacağını belirtti.
Doç. Dr. Talha KÖSE, Türkiye-ABD ilişkilerinin hem politika hem de toplum algısı düzeylerinde oldukça olumsuz bir seyirde bulunduğunu hatırlatarak, Kadir Has Üniversitesi Türkiye Çalışmaları Merkezi tarafından yapılan son ankette Türk kamuoyunun yüzde 81’inin ABD’yi düşman unsur olarak gördüğünün bir gerçek olduğunu ve ABD’nin haksız yaptırım kararları sonrasında ülkeyi düşman olarak görenlerin oranının artacağı gibi bir düşmanlık algısının çok daha derin bir hal alacağını kaydetti.
Türkiye’nin son altı yıldır ABD cenahından tehdit ve yaptırım haricinde bir şey duymadığına vurgu yapan Doç. Dr. Talha KÖSE, ABD’nin bir yandan FETÖ ve PYD gibi Türkiye’nin milli varlığına düşman terör örgütlerini besleyip cesaretlendirirken diğer yandan elinden geldiğince Ankara’nın kendisini savunma kapasitesini sınırlandırmaya çalıştığını hatırlattı.
Doç. Dr. Talha KÖSE, ABD, Türkiye’yi siyasi ve iktisadi açılardan istikrarsızlaştırmak için üst üste adımlar atmaktadır. ABD’nin bütün bu hasmane tutumları Türkiye’yi Rusya’ya daha da yakınlaştırmaktadır. Türkiye’ye parası ile S-400 hava savunma sistemini satan Rusya’ya karşı duyulan sempati son dönemde önemli ölçüde artmaktadır” dedi.
“Ne ABD ile bu ölçüde gerilmek ne de Rusya ile stratejik konularda bu kadar hızlı yakınlaşmak Türkiye’nin uzun vadeli çıkarları açısından doğru bir yaklaşımdır” şelinde açıklayan Doç. Dr. Talha KÖSE, ancak bütün bu sürece ivme kazandıran ABD cenahının Türkiye’ye yönelik sorumsuz ve düşmanca tavırları olduğunu söyledi.
Doç. Dr. Talha KÖSE, bu hasmane tavrın ABD açısından maliyetinin uzun zamandır getirisinin çok üzerinde olduğunu belirterek, yani Türkiye’ye karşı böylesi körü körüne düşmanlık yaklaşımının ABD’nin ulusal çıkarlarına da zarar vermdiğini açıkladı.
ABD’nin yaptırım kararları Türk karar alıcılarının savunma konusundaki yapısal yaklaşımını fazla değiştirmeyeceğini ifade eden Doç. Dr. Talha KÖSE, “Bu karar sonrasında kritik askeri ekipmanın dış kaynaklardan teminin mümkün olduğunca azaltılması stratejisi daha da güç kazanacaktır” dedi.
Doç. Dr. Talha KÖSE, Türkiye’nin başından beri paydaşı olduğu ve parasını ödemiş olduğu F-35 savaş uçaklarının tesliminin dondurulmasının Türkiye açısından sembolik başka anlamları da bulunduğuna vurgu yaparak, “Bu kararla zaten uzun zamandır dost olarak algılanmayan ABD’nin Türkiye açısından güvenilir bir silah tedarikçisi olmadığı da anlaşılmıştır” dedi.
“Türkiye’nin ulusal güvenliği ile ilgili konuları ABD Kongresi veya Savunma Bakanlığının inisiyatiflerine bırakamayacağı Ankara’nın F-35 projesindeki paydaşlığının dondurulması ile teyit edilmiş olmuştur” diyen Doç. Dr. Talha KÖSE, Parası ödenmiş askeri ekipmanların sözleşmede olmayan yeni şartlar “icat edilerek” teslim edilmemesinin hukuki açıdan da son derece sorunlu bir durum olduğunu ve bunun iki ülke ilişkilerinde uzun vadeli sonuçları olacağını açıkladı.
Doç. Dr. Talha KÖSE, Ahde vefa ve sözleşmeye uymamanın ne anlama geldiğini belki de en iyi iş adamı kökenli ABD Başkanı Trump’ın kavradığını ve bu konuda ABD’nin müesses nizamından farklı bir yaklaşıma sahip bulunduğunu, ancak Trump’ın farklı yaklaşımı da Türkiye’nin ABD’ye karşı sarsılan güvenini onarmaya yetmeyeceğine dikkat çekti.
“ABD silah şirketleri ile bundan sonra stratejik silah alımı konusunda adım atılması mümkün olamayacaktır” diyen Doç. Dr. Talha KÖSE, bu bağlamda tesliminin hukuki açıdan garanti altına alınmayan askeri ekipmanın dış tedarikçilerden alımının engellenmesi konusunda TBMM’den özel yasa çıkarılmasının Türkiye’nin uzun vadeli çıkarları açısından isabetli olacağını belirtti.
Doç. Dr. Talha KÖSE, “Washington’ın F-35’leri Ankara’ya teslim etmeme kararı yalnızca Türkiye’ye değil, NATO’nun güvenliğine de büyük zarar verecektir. ABD, NATO’nun güvenliğini, kendi çıkarları ve Türkiye düşmanı mahfillerin dar bakış açılarına kurban etmektedir” dedi.
Yakın vadede NATO’nun ve ABD’nin ulusal çıkarlarındaki farklılaşmaların da derinleşeceğini açıklayan Doç. Dr. Talha KÖSE, Türkiye açısından F-35 dosyasının kapanmamış ve müzakerelerin önümüzdeki dönemde de devam edeceğinin altını çizdi.
Doç. Dr. Talha KÖSE, elinde S-400 gibi güçlü bir savunma aracı olan Türkiye’nin müzakere masasına ABD’ye tek taraflı bağımlı bir ülke konumuna göre daha güçlü oturacağını hatırlarak, bu kararın bazı maliyetleri olsa da hiçbir maliyetin egemenlik haklarını ve öz savunma gücünü kendine karşı düşmanca davranan bir aktörün inisiyatifine bırakmaktan fazla olamayacağını kaydetti.
HABER : Ataner YÜCE
***