Malkoçoğulları
- Görev : Akıncılık ailesi
- Görev süresi : 15. ve 16. yüzyıl
Malkoçoğulları, Osmanlılar'ın Balkanlar'daki fetihleri, buralara yerleşim politikaları, iskân edilen toprakların Osmanlı kültürüyle bütünleştirilmesi ve Osmanlı gücünün en uç noktalara kadar taşınmasında rol oynayan önemli bir akıncı soyudur. Bosna’nın Malkovich ailesine mensup oldukları ileri sürülen Malkoçoğulları ailesinin bilinen ilk ferdi Yıldırım Bayezid Döneminde Sivas’ta kale muhafızı olan Malkoç Mustafa Bey’dir. Osmanlı tarih yazarlarının verdiği bilgilerle arşiv belgeleri incelendiğinde Malkoç Mustafa Bey'in neslinden gelen akıncı beylerinin Rumeli'de, özellikle Silistre ve çevresinde faaliyet gösterdikleri anlaşılmaktadır.
Malkoç Mustafa Bey'in oğulları Bali Bey ve Yahya Paşa, Fatih Sultan Mehmed ve ll. Bayezid devirlerinin önemli akıncılarındandı. İstanbul'un fethinde de bulunan Bâli Bey, Lehistan’daki başarılı akınları neticesinde Varşova fatihi unvanını kazandı. Bâli Bey’in oğulları Damad Ali Bey Sofya, Tur Ali Bey ise Silistre sancak beyliğinin başına getirildi. Yavuz Sultan Selim'in 1514 Çaldıran Seferi’ne katılan bu beyler savaşta şehit düştüler. Hamza Bey ismindeki diğer bir oğlu da 1501 yılındaki mücadelelerde çok genç yaşta alay beyiyken şehit oldu. Bâli Bey'in bir başka oğlu olan Sinan Bey, 16. yüzyıl başlarında Aydın sancak beyi olarak görev yaptı. Damad Yahya Paşa adlı oğlu ise üç defa Rumeli beylerbeyi olduktan sonra vezir oldu. Yahya Paşa'nın, Sultanzade Koca Bali Paşa, Gazi Ahmed Bey ve Mehmed Paşa adlarındaki oğulları Rumeli'de akıncı beyi olarak faaliyet gösterdiler. Bunlardan Koca Bâli Paşa genç yaşta akına başlamış, Mohaç Meydan Muharebesi'nde öncü kumandanı olmuştur. Mehmed Paşa, Osmanlılar'ın 16. yüzyılda Rumeli'deki akıncı beyleri arasında en güçlü ve başarılı olanıdır. Oğullarından Arslan Paşa Semendire ve Vulçıtrın sancak beyliği görevinde bulundu. Mehmed Paşa'nın diğer oğlu Derviş Bey Segedin, İstolni-Belgrad sancak beyi oldu. Malkoçoğulları Rumeli dışında Anadolu ve Mısır'da da, çeşitli hizmetler yapmışlardır. Mısır beylerbeyi olan Ali Paşa'nın Malkoçoğulları'ndan olduğu bilinmektedir.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Fahamettin Başar, Malkoçoğulları, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2003, cilt.27, sf.537-538
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Şarlman
Batı Avrupa’daki Hristiyanlar’ın yaşadığı toprakları ilk kez birleştirmeyi başaran Frank Kralı Şarlman, Kutsal Roma-Germen İmparatorluğu’nun ilk hükümdarıydı. Kısa Pippin’in oğlu olan Şarlman, babasının ölümünden sonra ülkeyi kardeşi Carloman ile birlikte yönetti. Carloman’ın ölümünün ardından ülkenin tek egemeni haline geldi. Şarlman’ın miras aldığı Frank Krallığı, Pirinne Dağları’nın kuzeyi boyunda neredeyse Batı Avrupa’nın tümüne yayıldı. Hakimiyetinin ilk yıllarında, krallığın sınırlarını Almanya, İspanya ve İtalya’ya doğru genişletti.
-
Abdülkadir Karahan
Eski ve yeni Türk edebiyatının incelenmesine katkıda bulunan önemli Türk edebiyat tarihçilerinden Abdülkadir Karahan, Şanlıurfa’da dünyaya geldi. İlköğrenimini Siverek’te, ortaöğrenimini ise Adana ve İzmir öğretmen okullarıyla İzmir Atatürk Lisesi’nde tamamlayan Karahan, bir yıl kadar İzmir’de ilkokul öğretmenliği yaptıktan sonra Yüksek Muallim Mektebi ve İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’ne girdi. Mezuniyetinin ardından Samsun ve İzmir (İnönü) liselerinde edebiyat öğretmenliği yaptı. Bu yıllarda Fikirler Dergisi ile Yeni Asır gazetesinde yazıları yayımlandı. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde yaptığı “Fuzûlî: Muhiti, Hayatı ve Şahsiyeti” adlı çalışmasıyla doktor unvanını kazandı. Aynı fakültenin Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Eski Türk Edebiyatı Kürsüsü’nde metinler şerhi ve Osmanlı edebiyatı asistanlığına tayin edildi. İslâm-Türk Edebiyatında Kırk Hadis adlı teziyle doçent oldu. 27 Mayıs İhtilâli üzerine uzaklaştırıldığı kürsüsüne 1963’te dönerek eski Türk edebiyatı profesörlüğüne yükseltildi. Bu arada İstanbul Yüksek İslâm Enstitüsü’nde hadis, Yüksek Öğretmen Okulu’nda eski edebiyat metinleri derslerini okuttu. Bir süre Kahire’de Ayn Şems Üniversitesi’nde ders verdi. 1983 yılında emekli olan Abdülkadir Karahan İstanbul’da vefat etti.
-
Amcazade Hüseyin Paşa
İleri görüşlü, zeki ve zamanına göre ıslahatçı bir devlet adamı olan Amcazâde Hüseyin Paşa Merzifonlu Kara Mustafa Paşa’nın maiyetinde Viyana Seferi’ne katıldı. Bu seferin bozgunla sonuçlanması üzerine önce hapsedildi, sonra da İstanbul’dan uzaklaştırıldı. Sadâret kaymakamı ve Boğazhisar muhafızlığı yaptıktan sonra kaptan-ı deryâlığa getirilerek Sakız adasının Venedikliler’den kurtarılması ile görevlendirildi. Avusturya’ya karşı yapılacak askerî harekât dolayısıyla Belgrad’da toplanan meşveret meclisinde ileri sürdüğü fikirler kabul görmedi. Ancak Osmanlı ordusunun Zenta’da yenilmesi ve Sadrazam Elmas Mehmed Paşa’nın şehid edilmesi üzerine, görüşlerinin haklı ve isabetli olduğu anlaşılarak 13 Eylül 1697’de sadrazamlığa getirilmesine karar verildi. 17 Eylül’de mühr-i hümâyunu padişahtan teslim alan Amcazâde, derhal icraata başlayarak öncelikle barışın sağlanmasına çalıştı. İran ile dostça münasebetler kurduğu gibi İngiltere ve Hollanda’nın İstanbul’daki sefirleri ile de müzakerelerde bulundu.
-
Acemi Oğlanlar
Osmanlı Devleti'nde Kapıkulu ocaklarına asker yetiştiren Acemi Ocağı’nda yetişen kişiler olarak karşımıza çıkan acemi oğlanları, Osmanlı Beyliği’nin gelişmesiyle Rumeli’de esir alınan Hristiyan ailelerin çocuklarından devşirilerek devlet hizmetine kazandırılırlardı. Yeniçeri, cebeci, topçu, arabacı, kapıkulu süvarileri, acemi oğlanlarının arasından çıkmaktaydı. Acemi oğlanları ilk olarak esir alındıkları dönemde at gemilerinde çalıştırılırken fetihlerin artması üzerine askerlikte kullanılması uygun görüldü. Bunun üzerine esirler hem Türk örf ve adetlerini hem de İslami kaideleri öğrenmeleri için Anadolu’da Türk aileleri yanına verilmeye başlandı. Bu süreçten geçen kişiler daha sonra Acemi Ocağı’na teslim edilir ve başların ak börk giyerek acemi oğlanı olurlardı. Daha çok Bulgaristan, Sırbistan, Yunanistan, Arnavutluk, Bosna-Hersek gibi Hristiyan toplulukların ağırlıklı olduğu yerlerden devşirilirlerdi. Kişilerin Acemi Ocağı’na girmesi için çeşitli koşullar mevcuttu. Sığırtmaç ve çoban çocuklarıyla kel, köse, doğuştan sünnetli ve ayrıca Türkçe bilen ve sanatkâr olanlar alınmazdı. Kanuna göre ailenin tek oğlu da alınmazdı. Devşirilecek çocukların 10 ile 20 yaşlarında olanları öncelikle seçilirdi.
-
Uluğ Bahardır Alkım
Anadolu arkeolojisine ve Hitit filolojisine önemli katkılarda bulunan kazıları yöneten Türk arkeolog Uluğ Bahardır Alkım İzmir’de dünyaya geldi. Doktor olan babasının sık sık şehir değiştirmesi üzerine ilk ve ortaöğrenimini farklı şehirlerde tamamladı. Üniversite eğitimi için İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Eti Sümer Filolojisi, Arkeoloji ve Eski Çağ Tarihi Bölümü’ne girdi; Eski Önasya dilleri, arkeoloji ve felsefe tarihi okudu. Mezuniyetinden bir süre sonra aynı üniversitede Hititoloji asistanı olarak çalışmaya başladı. 1944’te doktor, 1945’te, 1960’ta profesör oldu. 1960 yılında Eski Önasya Dilleri ve Kültürleri Bölümü’ne başkan olan Alkım, ömrünün sonuna kadar bu görevi sürdürdü.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun