Peri bacaları oluşumu araştırıldığında ince, uzun ve kurak havzalardan olan kırgıbayır yüzeylerinden çıkan ve vadi yamaçlarından kaynağını alan sel sularının yer yüzeyini aşındırmasıyla oluşan kayalardır. Peri bacalarının gövdeleri yumuşak minerallerden tepeleri ise sert kayalardan oluşur. Bu yüzden tepeleri aşınmamıştır.
Gövdeleri genellikle konik şeklinde olsa da bu şekilleri erozyon biçimlerine göre farklılık gösteriyor. sedimanter ve volkanik kayaç gibi mineral katmanları, gövdelerindeki farklı renklerin de sebebidir. Bu şekillerin çapları da 1 ila 15 metre arasındadır. Sınırlamaların dışında olanlar ise peri bacası olarak nitelendirilmez. Çölde kuru ve sıcak bölgelerde görülen bu şekiller, değişken kalınlıklara sahiptirler.
Peri Bacalarının Özellikleri
Hoodoolar olarak da nitelendirilen peri bacaları, kapüşonlu veya tepe şeklinde olur. Bunların farkı ise kapüşonlu olanların totem direği şeklindeki gövdelere sahipken tepeler zeminden yukarı doğru sivrileşen uçlara sahiptir. Ortalama bir insan boyundan başlayarak 10 katlı bir binayı aşacak kadar yüksekliklere sahip olan peri bacaları da vardır. Aynı zamanda hoodoo şekilleri sert ve yumuşak olan kaya katmanlarında meydana gelen erozyon modellerinden etkilenerek ortaya çıkar. Kaya türleri içerisinde biriken mineral ve kaputolar, yükseklikleri boyunca farklı renge sahip olmalarına neden olur.
Nasıl Oluştu?
Peri bacaları oluşumu birçok farklı sebeple açıklanabilir. Yüzeyde kum taşı, kireç taşı, bazalt gibi sert kayaların ve yerin altında kum, tüf gibi yumuşak minerallerin olduğu bölgelerde bulunan peri bacaları, birden fazla hava olayı sonucunda oluşmuştur. Yağmur, kar, sel ve rüzgâr sonucunda oluşan bu yapıların oluşumunda yağmur asidinin yüksek olması nedeniyle kayaçtaki karbon asidinin yağmur suyuna karışması ve kirecin erozyona uğraması gibi durumlar vardır.
Kireç bakımından fakir olan kayaçlar, az yağmur ile erozyona uğrarlar. Dayanıklı peri bacaları ise şapkalarında dolomite sahiptir. Dolomitler, magnezyum içerir ve suda daha yavaş çözünürler. Bu sebeple altındaki yumuşak katmanları korurlar. Peri bacaları genellikle Kuzey Amerika’da görülür ve buralarda görülenler kapüşonlulardır.
Kapadokya Peri Bacaları
Kapadokya’daki peri bacaları, kapüşonlu türdedir ve 2005-2009 yılları arasında 50 Türk lirasının arka yüzünde kullanılmıştır. Kapadokya’yı özel kılan ve görsel bir şölen sergileyen peri bacaları, jeolojik zamanlardaki aktif volkanların etkisiyle oluşmuştur. 60 milyon yıl öncesine dayanan oluşum, 3. Jeolojik zamanda Torosların yükselmesi ve kuzeydeki Anadolu fayının sıkışmasına yol açması ile birlikte yanardağlar faaliyete geçmiştir. Erciyes dağı, Güllüdağ ve Hasan Dağı lav püskürtmeye başlamış ve Kapadokya bölgesindeki peri bacalarının oluşumuna katkıda bulunmuştur. Arkeolojik kazılarda da Kapadokya bölgesindeki deniz canlılarının fosillerinden buranın eskiden iç deniz olduğu anlaşılmıştır.
Püsküren lavlar eskiden iç deniz olan bu bölgeyi kurutmuş ve kuruyan zemin üzerinde tüf tabakası oluşmuştur. Oluşan tabakaların içlerinde ise volkan külü, kil, bazalt gibi kayaçlar olduğundan sert lav birikimleri oluşmuştur. Bunlar da günümüzdeki peri bacaları oluşumu sürecini açıklıyor.