Alışveriş Bir Bağımlılık Mıdır?
Tipik olarak, birçok kişinin bağımlılık denilince aklına ilk gelen alkol ve uyuşturucugibi kimyasal maddelerdir.
Bugün bilimin geldiği noktada, bağımlılık alanında yapılan çalışmalar göstermektedir ki bir bağımlılık maddesel olabildiği gibi davranışsal da olabilmektedir.
Teorik olarak, beyindeki ödül mekanizmasını etkileyerek kişiye haz duygusu veren herhangi bir davranış ya da etkinlik bağımlılık yaratabilir ya da en azından kişinin yaşam kalitesini olumsuz yönde etkileyen bir alışkanlık haline gelebilir.
Bir çoğumuz alışveriş yapmayı severiz; ancak alışveriş bazılarımız için kontrol edilemeyen bir ihtiyaç halini alır. Alışveriş yapma davranışı kontrolden çıktığında, kişi artan miktarlarda ve sıklıkta, çoğunlukla da planladığından daha fazla alışveriş yapar ve kendini durduramaz. Kişi için alınan şeyin kendisinden çok alma eylemi haz vericidir. Tekrar bu hazzı duyma isteği kişiyi daha da fazla alışveriş yapmaya iter.
Yaşamınızda bir şeyler kötü gittiğinde ve olumsuz duygular hissettiğinizde bir tür terapi gibi alışveriş yaparak kendinizi rahatlatmaya başlarsanız alışveriş kısa sürede büyük bir probleme dönüşebilir. Devasa kredi-kartı borçları, bozulmuş ilişkiler, iş sorunları, depresyon ve anksiyete alışveriş bağımlılığının olumsuz sonuçlarındandır. Alışveriş eyleminin kendisi ne kadar heyecan vericiyse faturalar geldiğinde hissedilen suçluluk duygusu da o kadar kuvvetli olabilmektedir.
Alışveriş bağımlılığının yol açtığı yaşamsal sorunlar ve olumsuz duygularla başa çıkabilmek bağımlı kişi için hiç de kolay olmamaktadır. Öfkeyi yatıştırma, kaygıyı azaltma ya da sıkıntıyı giderme gibi birçok duyguyla başa çıkabilmek için alışveriş yapma eylemini kendine seçmiş olan kişi, suçluluk duygusuyla başa çıkabilmek için de tekrar satın alma davranışına yönelir. Kişi gerek maddi gerek manevi olarak tükenene kadar da bu döngü devam edebilir.
Alışveriş bağımlısı olduğunuzu nereden anlarsınız?
- Yoğun duygular hissettiğinizde mağazalarda soluğu alıyorsanız,
- Yaptığınız harcamalar sonrasında huzursuzluk hissediyorsanız,
- Alışverişe çıkma fikri heyecan veriyorsa,
- Alışveriş yaparken umursamazca davranıyorsanız,
- Alışveriş yaptıktan sonra önce bir rahatlama akabinde yoğun bir suçluluk hissediyorsanız,
- Satın aldığınız birçok şeyi kullanmaya fırsatınız olmuyorsa,
- Çevrenize harcamalarınıza dair yalan söylüyorsanız,
- Zihninizde devamlı olarak yaptığınız harcamalara dair gelir-gider hesapları dönüyorsa, alışveriş sizin için çoktan kontrolden çıkmaya başlamış bir eylem halini almış demektir.
Alışveriş bağımlılığıyla nasıl başa çıkarsınız?
Alışveriş eylemi henüz bağımlılığa dönüşmediyse; ancak kontrolünüzden ufak ufak çıkmaya başladığını fark ediyorsanız: kendinize uygun bir harcama planı oluşturmanız, yoğun olumsuz duygular altındayken size keyif verecek farklı farklı etkinliklere yönelmeniz, alışverişe çıkarken kredi kartı yerine nakit bulundurmanız ve kontrol kaybı yaşadığınız yerleri saptayarak buralardan uzak durmaya çalışmanız kontrolü yeniden elinize almanıza katkı sağlayabilir.
Bununla birlikte, sizi alışveriş yapmaya iten duygu ve düşünceleri fark edebilmek aşırı harcamayı tetikleyen kişisel kaynaklara ulaşabilmek ve bunları kökten değiştirebilmek açısından oldukça önemlidir. Alışveriş, kendi başınıza denediğiniz davranış stratejileriyle kontrol altına alamadığınız bir alışkanlığa ya da direkt bağımlılığa dönüştüyse size özel çok yönlü bir tedavi için bu konuda çalışan uzman bir psikologdan destek alabilirsiniz.
Unutmayınız, paranızın bir şeylere yetiyor olması ortada bir sorun olmadığı anlamına gelmemektedir.