Tip Onayı, imalatı yapılan bir ürün gurubunun, o ürünü temsil eden bir ya da daha fazla örneğinin seçilerek kural ve / veya standart taleplerine uygunluğunun saptanması ve gerekli testlerin yapılarak, ürünün koşulları sağlayacak şekilde üretilebileceğinin tespit edilerek belgelenmesidir.
Tip onayını örneklendirmek gerekirse; “Motorlu Araçlar ve Römorkları”, “İki veya Üç Tekerlekli Araçlar”, “Tekerlekli Tarım veya Orman Traktörleri” ve bu araçların aksam, parça, sistemleri ile birlikte bazı teknik üniteleri konusunda Avrupa Birliği’nin (AB) Eski Yaklaşım Direktifleri’nden uyumlaştırılarak yayımlanan yönetmelikler ile Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu (BM-AEK) regülasyonları kapsamına giren ürünlerin bu yönetmelik veya regülasyonlara uygun olduğunu ve gerekli bütün uygunluk değerlendirme faaliyetlerinden geçtiğini gösteren belgelendirme sistemidir.
Herhangi bir motorlu aracın, römorkun, motosiklet veya mopedin ve traktörün trafiğe tescili aşamasında gerekli olan Uygunluk Belgesinin düzenlenebilmesi için söz konusu araç tipinin “Araç Tip Onayı Belgesine” sahip olması gerekmektedir. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’ nun 29. maddesi uyarınca, yapım safhasında, araçların tip onayı yönetmeliği ile buna bağlı diğer yönetmeliklerin yayımlanmasında ülkemizde Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı yetkilidir.
Bütün motorlu araçlar tip onayı mevzuatı ile ilgili olarak 96 adet Avrupa Birliği (AB) Direktifi ve 126 adet Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu (BM-AEK) Regülasyonu bulunmaktadır. AB direktiflerinin tümü uyumlulaştırılarak ülkemizde yönetmelik olarak yürürlüğe konulmuştur. Taraf olduğumuz BM-AEK regülasyonlarının sayısı ise 124’ dür.
· Araç Tip Onayı işlemleri, Türkiye’de yayımlanan ana yönetmelikler olan Motorlu Araçlar ve Römorkları Tip Onayı Yönetmeliği (MARTOY)
· Tekerlekli Tarım veya Orman Traktörleri Tip Onayı Yönetmeliği (TORTOY)
· İki ve Üç Tekerlekli Motorlu Araçların Tip Onayı Yönetmeliği (MOTOY)
kapsamında, yukarıda belirtilen AB direktifleri veya regülasyonları göz önünde bulundurularak Bakanlığımızca yürütülmektedir. Araçların İmal, Tadil ve Montajı (AİTM) Hakkındaki Yönetmelik kapsamındaki tadilatlarla ilgili işlemler ise, Bakanlıkça yetkilendirilen Türk Standartları Enstitüsü (TSE) tarafından yapılmaktadır.
Tip Onayı Belgesi, üretici firma tarafından üretilerek piyasaya sürülen her bir ürünün standart, kural ve spesifikasyonlarda belirtilen test ve kontrollerinin ilgili kurum ya da kuruluş huzurunda yapıldığını göstermez. Tip Onayı alan bir ürünün sorumluluğu sadece imalatçıya aittir.
Yetkili kişi ya da kurum tarafından düzenlenen Tip Onayı Belgesi, bu ürünün, üretici tarafından uygulanan Kalite Yönetim Sistemi garantisi altında bulunan üretim şartlarının değişmemesi koşuluyla, ürüne ait isteklerin yerine getirileceğini ifade eder.
Tip Onayı sürecinde yürütülen işlem, ürünün dizaynının kural ve / veya standart taleplerine uygunluğunun saptanarak onaylanması üretim prosesinin kontrolü malzeme kontrolü imalatı yapılan bir ürün gurubunun o ürünü temsil eden bir ya da daha fazla örneğinin seçilerek, gerekli testlerin yapılması yoluyla, ürünün istenen koşulları sağlayacak şekilde üretilebileceğinin tespit edilmesidir.
Ø Daha farklı bir şekilde özetlemek gerekirse, tip onay sertifikası bütün işlemlerin her ürün için ayrı ayrı yapılarak belgelendiği ürün / test sertifikası gibi tek tek ürünlerin kalitesini garanti etmemekle birlikte; üreticinin, o ürün gurubunu, talebe uygun üretebilecek olanak ve koşullara sahip olduğunu belgelemektedir. Ürünün imalatından, pazara sunuluşuna kadar devreye giren işletmeler de (örneğin; ürünü ihraç eden kuruluş) Tip Onayı Belgelendirmesi amacıyla başvurabilir. Bu durumda, ürüne ait gerekli proje ve teknik doküman kontrolleri ile ürün test ve kontrolleri ve imalatçı firmanın kalite yönetim sisteminin denetimi için imalatçının, “her türlü kolaylığın sağlanacağına” dair mutabakatının, yazılı olarak bu iş için yetkilendirilmiş kişi ya da kuruma iletilmesi gerekmektedir.
10.04.2010 tarihinde 27548 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan 2010/1 sayılı tebliğ uyarınca motorlu araçlar için “Ulusal Tip Onayı” başvuruları Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’na yapılmaktadır.
Tip onayı başvuruları belge düzenlenecek ürünün imalatçısı olan firma veya imalatçı firmanın yetkili temsilcisi tarafından imalatçı firma adına yapılabilir.
- Başvuru sırasında firma hangi yönetmelik veya teknik düzenleme kapsamında belge talep ettiğini ve birlikte çalışmayı planladığı Teknik Servis’i Bakanlığa yazılı olarak bildirir. Teknik Servisler Bakanlık tarafından ilgili yönetmelik veya teknik düzenlemelere ait inceleme ve testleri gerçekleştirmek üzere yetkilendirilmiş kuruluşlardır.
- Başvuru kabul edildikten sonra Bakanlık firmanın belirtmiş olduğu Teknik Servis’e inceleme ve deney talep ettiği yönetmelik veya teknik düzenlemeleri yazılı olarak bildirir.
- Bakanlık tarafından gönderilen yazının Teknik Servis e ulaşmasının ardından, firma ve Teknik Servis gerekli inceleme ve deneyleri planlayarak gerçekleştirir.
- Teknik Servis yapmış olduğu inceleme ve deneylerin ardından düzenlediği raporları bakanlığa sunar ve Bakanlık son değerlendirmelerin ardından Tip Onay belgesini düzenler.