Kabızlık, sadece ülkemizde değil dünya genelinde oldukça sık görülen bir sağlık problemi. Çok sık görüldüğü gibi çokça da araştırılan ve hakkında çok soru sorulan bir konu. Bu yazımızda kabızlık hakkında aklınıza takılan sorulara cevap bulabilirsiniz.
Kabızlık Nedir?
Kabızlık denildiği zaman zihnimizde tuvalete çıkamama ile başlayan karın ağrıları, iştahsızlık, şişkinlik ve gaz problemleri ile devam eden bir tablo canlanır. Ancak günlük olarak bireylerin tuvalete çıkabilmesi o gün içinde tükettiği besinlere, stres ve yorgunluk durumuna bağlı olarak değişir. Bu yüzden bireyin yaşadığının kabızlık veya sadece o gün için tuvalete çıkamamak durumlarından hangisi olduğu ayırt edilmelidir.
Kabızlık haftada bir veya daha geniş aralıklar ile tuvalete çıkan bireylerin yaşadığı durumdur.
Kabızlık aynı zamanda IBS hastalığının da semptomlarından biridir. Bu yüzden kabızlık problemini IBS hastalığı ile karıştırmamak için diğer IBS semptomlarının görülmemesi tanı koymada önemlidir.
Kronik Kabızlık Nedir?
Kronik kabızlık, tuvalete çıkmada aşırı zorlanma ve tam olarak rahatlayamama hissinin olduğu fonksiyonel bir bağırsak hastalığıdır.
Kabızlığın kronikleşmiş olması, kronik kabızlık tanısını koyabilmek için semptomların son üç aydır devam ediyor olması gerekmektedir.
Kabızlık Neden Olur?
Bağırsaklarımızı ve metabolizmamızı etkileyen pek çok bireysel veya dış etken olabilir. Kabızlık problemi bu etkiler altında ortaya çıkabileceği gibi farklı bir rahatsızlığın semptomu da olabilir.
Huzursuz bağırsak sendromu, bazı bireylerde kabızlık baskın olarak görülebilir. Bu yüzden kişiye teşhis konulurken semptomları detaylı olarak dinlenmelidir.
- Besin İçerikleri
Tükettiğimiz besinlerin içeriği de kabızlık problemine neden olabilir. Besinin lif oranı, su oranı, şeker oranı, yağ oranı sindirim sisteminin sonunda dışkı kıvamını etkileyen faktörlerdir. Dışkı kıvamı değiştikçe, bağırsaklardan geçişi zorlaşmaya veya daha kolay olmaya başlar. Bu da sağlıklı bir tuvalete alışkanlığına veya ishal, kabızlık gibi durumlara sebep olabilir.
Besin içeriklerinin dışkı kıvamını değiştirmesinin yanında vücudumuzun özellikle bağırsaklarımızın her besine verdiği tepki de farklıdır. Her birimizin bağırsak yapısı ve metabolizması parmak izimiz gibi bize özeldir. Bu yüzden besinlere karşı verdiğimiz tepkiler de farklıdır. Bazı besinler bazı bireylerin bağırsağında hasara sebep verip kabızlığa sebep olabilirken bazı besinler sindirim sistemini düzenleyebilir.
- Stres
Bağırsak düzenimizin stresten etkileniyor olması çok şaşırtıcı değil. Vücudumuzun en uzun sinir hattı olan vagus siniri bağırsak ve beyin arasında bağlantı sağlamaktadır. Vagus siniri günlük duygu durumumuzu düzenleyen serotonin hormonunun salgılandığı hipofiz bezinden bağırsaklarımıza kadar uzanır. Böylece duygu durumumuzdaki değişimler bağırsak kaslarımızın kasılıp gevşemesini doğrudan etkiler.
Günlük hayatımızda stres kaynağı olan pek çok rutin var.
- Yoğun iş temposu
- Kalabalık şehirler
- Düzensiz uyku saatleri
- Düzensiz yemek saatleri
Hayatımızın bir parçası olan bu rutinler zaman zaman tuvalet alışkanlıklarımızın değişmesine de neden olabilir. Bu değişikliğin temel sebebi biyolojik saatimizin değişmesidir.
Bütün canlılarda olduğu gibi insan vücudunun da sağlıklı döngüsünü kurmaya ihtiyacı vardır. Bu döngü bozulduğu zaman stres ve kabızlık beraberinde gelir.
Kabızlık Belirtileri Nelerdir?
Kabızlık belirtilerinden en bariz olanı tuvalete çıkmada zorlanmaktır. Diğer belirtilerine birkaç örnek verelim.
- En erken haftada bir tuvalete çıkabilme
Bireyin tuvalete çıkma sıklığı değişmiştir. Sağlıklı bir bağırsağa sahip olan bireylerin tuvalete çıkma sıklığı günde bir veya iki günde bir olduğu halde kabızlık yaşayan bireylerde bu aralık bir haftadan uzundur.
Bazen bireyler ilaç veya bitkisel takviyeler kullanmadan aylarca tuvalete çıkamazlar. Ancak bu şekilde sürekli olarak bir takviye ile birlikte tuvalete çıkma sürdürülebilir bir durum değildir. İlerleyen dönemlerde bağırsak yapısı bu takviyelere karşı duyarlılığı azalmaya başlar. Bir süre sonra bireyler bir çok takviye denemiş olmasına rağmen hiçbir olumlu sonuç görmezler.
- Rahatlama hissinin olmaması
Kabızlık problemi yaşayan bireyler bir yandan tuvalete çıkamama sorunu ile boğuşurken bir yandan da tuvalete çıksalar dahi rahatlamış hissetmezler.
Sürekli tuvalet ihtiyacı varmış hissi bireyin günlük rutinlerini etkiler. Günlük hayatının etkilenmesi yaşam kalitesini düşürmeye başlar.
- Karın ağrısı
Kabızlık ile birlikte dışkı atılamadığı için bağırsak duvarlarına baskı yapmaya başlar. Bu durumu ağrı şeklinde hissederiz. Sürekli ağrı hissi doğal olarak stres oluşturur. Kısır döngüye girmiş gibi kabızlığa bağlı karın ağrısının ortaya çıkardığı stres ile birlikte tablo ağırlaşır.
- Şişkinlik
Bağırsak duvarların baskı yapan dışkının karında şişkinliğe sebep olması beklenen ve oldukça rahatsız edici bir durumdur.
Bireylerde kabızlıktan dolayı ortaya çıkan şişkinlik dışarıdan bakıldığı zaman kilo artışına benzer. Ancak bu kilo artışı yüksek kalori almaya bağlı yağ doku artışı değil bağırsaklardan atılamayan dışkının birikimidir.
Nasıl Kabızlık Tanısı Konulur?
Kabızlıkta hem bireyin metabolizması ve tuvalet alışkanlıkları ile ilgili subjektif kriterler hem de kan tahlili, dışkı analizi gibi objektif yöntemler ile tanı konulur.
Kabızlığa sebep olabilecek ilaçlar ve diğer hastalıklar tedavide mutlaka göz önünde bulundurulur. göz önünde bulundurmalıyız. Ayrıca laksatif etkili takviyeler ve ilaçlar kabızlığı maskelediği için bu tür takviyeler hatalı tanıya sebep olur.
Subjektif olarak hastaya sorulması gereken fiziksel semptolara örnek verelim.
Kabızlık Tedavi Yöntemleri Nelerdir?
Tedavide amaç,
- Semptomları ortadan kaldırmak
- Tekrar semptomları yaşamamak
Bireye öncelikle bağırsak sağlığı hakkında eğitim verilmelidir.
- Kabızlığa sebep olan ilaç ve takviyelerden uzak durmak
- Beslenme ile yeterince lif tüketmek
- Her gün düzenli olarak tuvalete gitmek
Ayrıca bireylerin kabızlık tedavisinde tüketmesi gereken lif miktarı artmış olduğu için kullanılan takviyelerin lif içeriği önemlidir.
Lif kaynakları erimeyen ve fermente olmayan lifler dışkı hacmini arttırır ve bağırsak hareketliliğini uyarır. Böylece bağırsaktan dışkı geçişini hızlandırır.
Eriyen ve fermente olabilen lif kaynakları ise probiyotik etki gösterdiği için bağırsak bakterilerinin modüle edilmesinde etkilidir. Her ne kadar şişkinlik ve gaz gibi yan etkisi olsa da fermente olabilen lif kaynaklarından günde 20-30 g kadar tüketilmesi önerilir.
Ancak aşırı yavaşlamış bağırsak hareketliliği olan ve tıkanıklık yaşayan bireylerin lif tüketiminden fayda görmeme ihtimalleri her zaman vardır.
Lif tüketiminin kabızlık probleminiz üzerinde etkili olmadıysa kontrolsüz bir şekilde laksatif kullanmak doğru değildir. Ancak laksatif etkili ilaçlarında uzun süreli ve bilinçsiz kullanımı bağırsağın ilaca karşı dirençli hale gelmesine sebep olur. Artık bu ilaçlardan da fayda saplanamaz
Osmotik laksatiflerin içerlerine örnek verelim:
- Laktuloz
- Laktitol
- Mannitol
- Sorbitol
Osmotik laksatif kullanılırken bu ürünlerin bağırsakta emilimi azalttığı ve dışkının sıvı olarak atılmasına sebep olabileceği göz önünde bulundurulmalıdır. Ayrıca bu grup laksatif ilaçların ileriki yaşlarda böbrek fonksiyonları üzerinde olumsuz etkileri bilinmektedir. Bu yüzden yaşlı bireylerde ve böbrek hastalarında kullanımına dikkat edilmelidir.
Kabızlık Nasıl Giderilir?
Kabızlığın iyileşmesi ve artık dışkılamada problem yaşamamamız için dikkat edilmesi gereken belli noktalar vardır.
Bütün hastalıklara yönelik uygulanan çeşitli tedavi yöntemlerinde olduğu gibi kabızlık için de tedavide amaç öncelikle hastalığın semptomlarının iyileştirilmesi ve tekrarlamasının önlenmesidir.
Kabızlık gibi sindirim sistemi hastalıklarında öncelikle bir gastroenteroloji doktoruna başvurmalıyız. Doktor belli sorular sorar ve testler yapar.
- Kullanılan ilaçlar
- Beslenme düzeni
- Bağırsak yapısı
- Daha önceden teşhis almış olan farklı metabolik hastalıklar
Mikrobiyom Yapısının Kabızlıkta Önemi Nedir?
Doktorun önerdiği beslenme düzeni veya ilaç tedavisi olacaktır. Ancak bunların haricinde önemli olan bir diğer nokta da bağırsak yapısının ve bağırsak mikrobiyomunun bireysel olduğudur. Mikrobiyom yapısı kişiden kişiye değişebilir ve her birimizin ihtiyacı olan bireyler aslında mikrobiyom yapımızın ihtiyacı olan besinlerdir.
Takviye kullanımı ve genel beslenme önerilerinin de işe yaramadığı pek çok durumla karşılaşmaktayız. Çünkü aslında bağırsak yapımız ve besinleri metabolize edebilme kapasitemiz her birimiz için farklıdır. Parmak izi gibi bireyden bireye farklılık gösterir.
Kabızlıkta bağırsak duvarlarında yaşayan bakterilerin besin ihtiyaçları önemlidir. Bu bakteriyel yapı mikrobiyomun sadece bir parçasıdır.
Mikrobiyom yapısını iyileştirmek kabızlıkta en etkili tedavi yöntemidir. Bu yapıda bulunan bakterilerin ideal dengede olabilmesi için her birinin belli besin öğelerine ihtiyacı vardır. Bu besinlerin detaylı bir analiz ile ortaya çıkartılması deneme yanılma ile yapılan eliminasyon diyetlerinden çok daha hızlı ve etkin bir şekilde tedavinin başarıya ulaşmasını sağlar.
Kabızlık, ishal, gaz, şişkinlik gibi mide ve bağırsak problemleri temelde mikrobiyom yapımızın düzenlenmesi ile ortadan kaldırılabilir. Mikrobiyomumuzda bulunan trilyonlarca minik canlı besin emilimi, bağırsak hareketliliği, bağışıklık sistemi, metabolizma gibi pek çok faktörü etkilemektedir. Sağlık bütün olarak yaklaşılması gereken bir konu olduğu için sağlıklı bir bağırsak sağlıklı bir vücut anlamına gelmekte.
ENBIOSIS, yaptığı mikrobiyom analizi ile bağırsak mikrobiyomunu detaylı olarak inceler ve her bir bakterinin vücut dengesinin sağlanması için hangi besin öğelerine ihtiyacı olduğunu ortaya çıkartır. Veya bağırsak bakterilerinin ihtiyacı olmayan hatta olumsuz etki yaratacak besinleri de bireysel olarak skorlayarak bireysel beslenme rehberi hazırlar.
Her birimizin bağırsak sağlığımız için ihtiyacımız olan besinler farklıdır. Bireysel beslenme rehberinde açıklanan besinler uzman ENBIOSIS diyetisyenleri düzenlemektedir. Besinlerin çeşitliliğinin yanında dikkat edilmesi gereken diğer etkenlere örnek verelim:
- Miktarı
- Öğün sayısı
- Besin kombinasyonları
Tedavi de en etkili yöntem bireysel olarak uygulanan tedavi yöntemidir. Sen de vücudunu tanıyarak daha sağlıklı bağırsaklara sahip olabilirsin.
Kabızlığa Ne İyi Gelir?
Kabızlığın farklı sebepleri ve farklı tedavi yöntemleri vardır.
- Lifli besin tüketimi
- Bol su tüketimi
- Fiziksel egzersiz
- Stresten uzak durma
Tabi ki bu önerilerin yanında bireysel olarak vücudumuzu tanımakta fayda var.
- Hastalık geçmişimiz,
- Kullandığımız ilaçlar,
- Bağırsak yapımız
gibi pek çok faktör etkilidir. Bu noktada öncelikle hastalığın sebeplerini belirleyerek bireysel tedavi önermekteyiz.
Hamilelerde Kabızlığa Ne İyi Gelir?
Hamilelikte kabızlık oldukça sık karşılaşılan bir problem. Büyük oranda vücuttaki hormon dengesinin değişmesi kabızlık problemini tetiklemektedir.
Hamile kadınlarda hormonal dengenin değişmesinin metabolizmayı da değiştirmesinin haricinde mikrobiyom yapısını değiştirerek bağırsak düzenini değiştirmiş olabileceğini gösteren çalışmalar da mevcuttur.
Hamilelik ile birlikte ortaya çıkan problemin tedavisi gerçekleştirilirken, hormonal dengenin değişmesinin hem anne hem bebek için sağlıklı bir durum olduğu ve buna müdahale edilmemesi gerektiği unutulmamalıdır.
Anne,
- Bebeği etkileyecek kimyasal içeren takviyelerden uzak durmalı
- Bebeğin gelişimini ve kendi sağlığını olumsuz etkileyecek şekilde düzensiz ve dengesiz bir beslenme planı uygulamamalı
- Vücudunu tanımalı
- Yüksek lif içeriği olan besinler tüketmeli
Bebeklerde Kabızlığın Çözümü Nedir?
Bebeklerde kabızlık genel olarak katı gıdaya geçilmesi ile birlikte başlar. Bu durumda bebeğe verilen besinler çok önemlidir. Çünkü hem bebeğin mevcut durumunu daha iyi hale getirmek hem de hayatı boyunca onunla birlikte gelişecek olan mikrobiyom yapısının temellerini daha sağlıklı atmak için beslenmesi oldukça önemlidir.
Bebeklik döneminde problemin pek çok sebebi olabilir.
- Sezeryan doğumlarda bebeğin mikrobiyom yapısı normal doğuma göre daha yavaş gelişir
- Bebeğin yeterince anne sütü almış olmaması bağırsak sağlığını olumsuz etkiler
- Ek besine geçtikten sonra bebeğin yaşına uygun şekilde besinler verilmemesi bağırsak sağlığı yanında bebeğin bütün metabolizmasını olumsuz etkiler
Kabızlık problemini çözüme kavuşturmak için bebeğin katı besine geçtikten sonra tüketeceği besinlere dikkat etmek gerekmektedir. Çünkü bebeğin metabolizması henüz gelişme aşamasındadır. Yetişkin bir birey gibi beslemek faydalı olmaz.
Çocuklarda Kabızlığa Ne İyi Gelir?
Çocukluk döneminde kabızlık problemini 2 yolla açıklayabiliriz.
- Beslenmenin bağırsak sağlığı için uygun olmaması
- Fiziksel aktivitenin yeterli olmaması
Ancak bunların yanında çocuğun
- Metabolik bir hastalığının olup olmaması
- Kullandığı ilaçlar, doğum şekli
- Anne sütü alma süresi
diğer önemli kriterdir
Kabızlık problemi yaşayan çocukların yaşam kalitelerinin düşmemesi ve sağlıklı bir şekilde tuvalete çıkma alışkanlığını erken yaşta kazanabilmesi tedavide oldukça önemlidir.
Kabızlık problemi yaşayan çocukların tekrar sağlıklı bağırsak düzenine dönmesi için birkaç öneri;
- Çocuğun beslenme alışkanlıkları gözlemlemeliyiz
- Çocuğa sağlıklı beslenme alışkanlığı kazandırmalıyız
- Çocuğun gelişimi için ihtiyacı olan kaloriyi almasını sağlamalıyız
- Bağışıklık sistemi ve bağırsak düzeni için ihtiyacı olan vitamin ve mineralleri sağlıklı besinlerle almasını sağlamalıyız.
Kabızlık Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Toplumda oldukça sık karşılaşılan ve tedavisi hakkında çokça soru sorulan kabızlık hakkında aklınıza takılabilecek birkaç soruyu sizler için derledik.
Sürekli Kabızlık Çekiyorum ne yapmalıyım?
Bazen kronikleşmiş yani sürekli devam eden kabızlık problemi ile karşı karşıya kalabiliriz. Bu gibi durumlarda bağırsak sağlığını korumak için öncelikle vücudumuzu dinleyip sebebi anlamaya çalışmak en doğru yaklaşım olacaktır.
Kabızlık probleminde genel olarak bireyler laksatif etkili bitkisel takviyeler veya ilaçlar kullanmaya yatkındır. Ancak bu takviyeler uzun vadede bağırsaklarda hasara sebep olur ve daha farklı metabolik problemler ile karşılaşabiliriz. Bu yüzden kesinlikle bir hekim önerisi olmadan laksatif içeren bir takviye kullanmamalıyız.
Muz Kabızlık Yapar Mı?
Bir şehir efsanesi haline gelmiş olan muzun kabızlığa sebep olduğu bilgisi aslında tamamen doğru bir bilgi değil.
Muz olgunlaşma seviyesine göre lif ve şeker içeriği değişen bir meyvedir. Şeker içeriği olgunlaştıkça artar, lif içeriği ise olgunlaştıkça düşer.
Muz, bazı bireylerin mikrobiyom yapıları için uygunken bazı bireylerin mikrobiyom yapısı için uygun değildir. Detaylı bir analiz ile muz gibi başka hangi besinlerin size uygun olup olmadığını öğrenebilirsiniz.
Kahve Kabızlık Yapar Mı?
Bağırsak düzeni konusunda adı çıkmış bir diğer besin de kahve. Kahvenin bağırsak düzenini bozması ve kabızlığa sebep olması her birey için geçerli değildir.
Oldukça önemli bir nokta olan mikrobiyom yapımızı tanımak kahvenin ve diğer besinlerin bağırsak sağlığımız için uygun olup olmadığını öğrenmemizi sağlar. Siz de bağırsak sağlığını doğrudan etkileyen mikrobiyom yapınızı tanımak için detaylı mikrobiyom analizi yaptırabilirsiniz.
Süt Kabızlık Yapar Mı?
Süt, laktoz içeriği ile laktoza karşı hassasiyeti olan bireyler için uygun olmayabilir. Bu sebeple birey yaşadığı şişkinli, gaz, kabızlık veya ishal gibi problemlerin altında yatan sebebi araştırmalı. Eğer bu araştırmalar sürecinde laktoza karşı bir hassasiyet belirlenirse o zaman süt tüketimi sınırlayabilirsiniz.
KAYNAKÇA
https://guncel.tgv.org.tr/journal/68/pdf/100499.pdf
Bharucha, A. E., & Lacy, B. E. (2020). Mechanisms, evaluation, and management of chronic constipation. Gastroenterology, 158(5), 1232-1249.
Ohkusa, T., Koido, S., Nishikawa, Y., & Sato, N. (2019). Gut microbiota and chronic constipation: a review and update. Frontiers in medicine, 6, 19.