Değerli arkadaşlarım…
Ben Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi (Adana) 1979 mezunuyum. 2016 yılına kadar sırasıyla Hükümet Tabibi, Sağlık Ocağı tabibi, Baştabip yardımcısı, İl Sağlık Müdürü, Sıtma Savaşı Daire Başkanı ve Aile Hekimi olarak Sağlık Bakanlığı bünyesinde 37 yıl çalıştıktan sonra 2016 yılında emekli oldum, o zamandan beri de Bursa ilinde bir OSGB bünyesinde aktif olarak İşyeri Hekimliği yapıyorum. (Dr. Bestami Beyazıt ÜTE)
Önceleri İşyeri Hekimliğini emekli olduktan sonra hekimlerin ya boş zamanlarını değerlendireceği ya da maddi ihtiyaçları olanların ek gelir elde edeceği, haftada bir iki gün işe gideceği bir iş olarak biliyordum. Hep bu minvalde anlatılıyordu, hatta işyeri hekimi değil de halk arasında “fabrika doktoru” diye bahsi geçiyordu. Söylendiğine göre bu şartlara rağmen ücretleri de fena değildi.
2012 yılında İşyeri Hekimliği kursuna başlayınca bildiğim her şeyin yanlış olduğunu kavramam uzun sürmedi. Gördüm ki; İşyeri Hekimliği boş zamanlarda yapılacak, işyerinde bir iki reçete yazılıp gidilecek bir iş değil. Kurs aldığım Akademinin Sorumlu Müdürü olan Dr. Ümit ÖZCAN hocamı tanıdıktan ve onunla yaptığımız sohbetlerden sonra bir kez daha kendimden utandım. Bana göre Dr. Ümit Özcan kardeşim İSG konusunda bir otör, bir duayendi. 20 küsur yıldan beri işyeri hekimliği yapıyordu. Bunu da ilk defa duyuyordum, emekli olduktan sonra değil de taa başından beri işyeri hekimliği yapan ve bunu severek, isteyerek, kendini vererek yapan birini. Daha da önemlisi kendisi gibi İşyeri Hekimliğini meslek edinmiş, bu işi hakkıyla yapan azımsanmayacak sayıda meslektaşlarımız olduğunu da ondan öğrendim. Sağlık Bakanlığı’nda çalıştığım onca sene zaten “Koruyucu Hekimlik“ içime işlemiş, koruyucu hekimlikle zehirlenmiş biriydim. Dr. Ümit Özcan hocam beni İşyerlerinin koruyucu hekimliği konusunda zehirlerken fazla da yorulmadı. Başarılı olmak için koruyucu hekimliği gerçekten sevmiş olmak şart bana göre.
OSGB adını da ilk defa o zaman derslerde duymuştum. Detaylı bilgileri çok sonra gözlemleyerek öğrenecektim.Ben yapısı itibariyle bir işi yarım yapan birisi değilim. Ya tam yaparım, ya da hiç bulaşmam. Sertifikayı 2013 Haziranında aldıktan sonra o an için İşyeri Hekimliği gibi riskli bir işle şimdi uğraşamam deyip Aile Hekimliği görevime devam kararı aldım ve 2016 yılına kadar da hiç gündeme almadım. Ancak bir yandan da Dr. Ümit hocam ve bazı işyeri hekimi arkadaşlarla görüşmelerim, sohbetlerim devam ediyordu.
2016 yılı başında emekli olup da işyeri hekimliğine başlamam başka ve uzun bir hikaye olduğu için şu anda o konuya girmeyeceğim. Sonuç itibariyle 23.02.2016 da aktif olarak tam zamanlı işyeri hekimliğine adım atmış oldum. O zamandan beri gerek yaşadıklarım, gerek yakın arkadaşlarımın başından geçenlerden bildiklerim ve facebook ve whatsapp gruplarında bu işi bilen, kendisini bu işe adamış işyeri hekimi arkadaşlarımdan zaman zaman tartışarak ve her seferinde kendimi geliştirerek İSG Hizmetleri konusunda tespit ettiğim eksiklikler, yanlışlar ve çözüm önerilerimi aşağıda anlatmaya çalışacağım.
Ülkemizde İSG Hizmetleri alanındaki sorunlar
Mevzuat eksikliği ve çelişkileri
Bu da ayrı başlık altında konuşulacak bir konu.
Burada sadece OSGB lerin varlığından söz etmek istiyorum. İşyerlerinde işçi sağlığı ve güvenliğinin sağlanması ve mevcut sağlık ve güvenlik şartlarının iyileştirmesinden birinci derecede sorumlu olan işverendir, bunun için gereken harcamaları yapacak olan da işverendir, bunu anladık. Bu hizmetlerin sağlanması konusunda yapılması gerekenleri, alınması gereken önlemleri de belirleyip danışman olarak işverene bildirecek olanlar da İSG Profesyonelleridir. bunu da anladık. Bir başka deyişle İSG Hizmetlerini işyerlerinde planlayanlar biz, yerine getiren ve parasını ödeyen de işveren. Peki bu OSGB ler ne iş?, arada neden varlar?, neden ayak altında dolaşıyorlar?. İşin garibi hiçbir sorumlulukları da yok. İşyerinde yanlış giden bir şey olursa hukuk karşısında muhataplar işveren, İH ve İGU lardır, bu durumda onlar ortada yok. Uygulamada yaptıkları sadece işveren ile bizi bir araya getirip arada parsayı götürenler de onlar. Sanki bir emlakçı, bir simsar, bir amele çavuşu gibiler. Bu neden böyle hiçbir zaman anlayamadım. İnanın çok uğraştım mantıklı bir neden bulamadım
İSG Hizmetlerinde yetersizlik ve kalite düşüklüğü
İşverenle ilgili olanlar
İşverenlerin büyük çoğunluğunun İSG Profesyonellerinden istedikleri etliye sütlüye pek karışmamaları, masraf açacak konuları fazla gündeme getirmemeleri, riski kendileri alarak hizmet yürütmeleri, eksikliklerin sadece evrak bazında çözülmesidir. Onaylı deftere yazılanları imzalasalar bile okumamakta ve yerine getirmemektedirler. Aynı sorunlar birkaç defa yazılsa da oralı olmamaktadırlar. Çok ısrarcı olunursa da bireysel anlaşmalı ise işine son veriyorlar, OSGB üzerinden çalışıyorsa başka birisiyle görev değişikliği yoluna gidiliyor (OSGB lerin artısı bir tek burada var bana göre). Bu durumlarda haliyle o işyerinde İSG Hizmetlerinin yerine getirilmesini sekteye uğratıyor.
İSG Profesyonelleriyle ilgili olanlar
İGU larıyla değil de bizimle ilgili olan kısmına değinmek istiyorum. Giriş bölümünde biraz bahsettiğim gibi hekimlerin bu işi meslek olarak görmeyip işe sahip çıkmada isteksiz olması, mevzuata yeterince vakıf olmamaktan kaynaklanan nasıl bir risk aldıklarının farkında olmamaları, ya emeklilikte oyalanmak, ya da ihtiyaçtan kabul edilen iş gibi görülmesi ( aktif olarak çalışsa bile), tam süreyle atanıp daha az süreyle çalışılması vb. Ancak bunlar şu an zaten azınlık olup gittikçe azalmaktadır.
OSGB ile ilgili olanlar
Sahadaki çalışanlarına performans ve lojistik yönünden çok az veya hiç destek olmamaları, İşlerin kalitesini arttırma yönünden herhangi bir çalışma yürütmemeleri, tek dertlerinin para kazanmak olması.
İSG Profesyonellerinin ücretlerinin düşüklüğü ve nedenleri
OSGB lerin payı
OSGB lerin İSG Hizmetlerinde kalitesinin yükseltilmesi,
çalışanların memnuniyeti, performanslarının yükselmesi gibi bir düşünceleri yoktur. Tek ilgilendikleri konu işin maddi boyutu. Ne kadar düşük maliyetle ne kadar çok kar edebilirim derdindeler. Bu nedenle de işi alabilmek için her yolu denemeyi kendilerine hak görüyorlar. İşyerlerinden iş alabilmek için çalışanlarının aleyhine de olabilecek her türlü ödünü veriyorlar. Ben iddia ediyorum ki hiçbir OSGB yetkilisi işyerinde görüşme sırasında mesela İH veya İGU nun çalışması için ayrılmış bölümü görmemişler ve görmeyi talep bile etmemişlerdir. İşyeri hekiminin çalışanı görmeden veya tetkikleri yaptırmadan İşe Giriş veya Periyodik Muayene yapmış gibi gösterip Ek 2 doldurabileceğini, istediğiniz gün ve saatte ziyarete gelebileceklerini vb taahhüt etmektedirler. Aynı işyeriyle birden fazla OSGB görüştüğünden fiyatlar oldukça düşmekte bu durum da doğrudan bizlere yansıtılmaktadır.
İSG Profesyonellerinin payı
OSGB ler fiyat kırarak ve her türlü ödünü vererek aldıkları işi ticari rekabeti göstererek İSG profesyonellerine düşük ücret teklif ediyorlar. Bir çok arkadaşımız bunu kabul etmiyorlar ama aradan bir tane kabul eden olunca tılsım bozuluyor ve böyle kısır döngü olarak devam ediyor ve ücretler gittikçe daha da çok düşüyor. Her il ve bölgede ücretler farklı olmakla birlikte şu an her yerde ücretler diplerde geziyor.
Peki Neler Yapabiliriz (Çözüm Önerileri)
Yapmamız gereken en önemli şey birlik, beraberlik içinde hareket etmektir. Malumlarınız olduğu üzere de bunun yolu STK larından geçmektedir. İsmi çok önemli değil ama bir ……….İşyeri Hekimleri Derneği kurulabilir. Bunun vakit geçirmeden mümkün olduğu kadar en kısa sürede yerine getirilmesi gerekir. Bu adımı gerçekleştirmeden hiçbir şey yapamayız, bir arpa boyu yol alamayız. Şu an birkaç dernek kuruldu diye biliyorum. Olsun sakıncası yok, bizler de dernek kurabiliriz ve hiçbir zararı olmaz. Mevcut dernekler bir araya gelerek “ Dernekler Birliği “ veya Konfederasyonu adı altında birleşebilirler ve bu sayede daha güçlü bir yapı ortaya çıkmış olur.
Dernek kurulduktan sonra yapılacakları şöyle sayabilirim:
- Mevzuat Değişikliği
Kurulan dernek ilk iş olarak diğer derneklerle bir araya gelip güç birliği teklif ederek onlarla birlikte mevzuat değişikliği konusunu ve değişmesi gereken yerleri AÇSHB başta olmak üzere, milletvekilleriyle, Parti Genel Başkanlarıyla, siyasilerle, ilgili STK larıyla görüşmeler yaparak mevzuat değişikliğine onları ikna etmeye çalışmalıdır. Adeta kapıdan kovulsa pencereden girerek mutlaka Bakanlığı ikna etmelidir. Mevzuatta değiştirilecek çok yer var aslında, ancak ben burada ücretlerimizle ilgili kısmına değineceğim sadece. Bunun için de birkaç önerim olacak.
- Daha önce de bahsettiğim gibi ücret düşüklüğünün en önemli sebebi OSGBlerin varlığıdır. Mevzuat değişikliği de buradan başlamalıdır. 6331 sayılı yasanın 6. Maddesi 1. Paragrafının a) bendinin “Çalışanları arasından iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve on ve daha fazla çalışanı olan çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde diğer sağlık personeli görevlendirir. Çalışanları arasında belirlenen niteliklere sahip personel bulunmaması hâlinde, bu hizmetin tamamını veya bir kısmını AÇSHB ‘dan hizmet alarak yerine getirir“ şeklinde değiştirilmesi gerekmektedir. Dikkat edilirse bu değişiklikle OSGB ortadan kalkmış oluyor. Dolayısı ile kanunun içinde OSGB adının geçtiği diğer maddeler de değiştirilmelidir. Bu değişiklik sağlandıktan sonra AÇSHB bünyesindeki İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü’nde yine bir mevzuat değişikliğiyle İSG İstihdam Daire Başkanlığı kurulur. Daha sonra tehlike sınıfı ve çalışan sayılarına göre Bakanlık tarafından belirlenen bir ücret İSG Hizmetleri için işyerlerinin bu daire başkanlığında oluşturulacak havuz hesabına aktarılması istenir. İş yerleri İSG profesyoneli talebini de bakanlığa iletir, bakanlık atamayı yapar. İSG profesyonelinin ücretini de Bakanlık öder. Bu durum Aile Hekimliği sistemine çok benzemektedir. Böyle bir değişiklik sadece İH ve İGU larının ücretlerinin iyileşmesine değil, işyerlerindeki pozisyonlarının danışman değil de denetmen olarak değişmesine de yol açacaktır. Böylece şüphesiz İSG Hizmetlerinin kalitesi de artacaktır.
- Bakanlık İstihdam Daire Başkanlığı ve Havuz oluşturulması modelleri kabul etmezse 6331 sayılı yasanın 1. Maddesi a) bendinin“ Çalışanları arasından iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve on ve daha fazla çalışanı olan çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde diğer sağlık personeli görevlendirir. Çalışanları arasında belirlenen niteliklere sahip personel bulunmaması hâlinde, bu hizmetin tamamını veya bir kısmını STK larınca oluşturulan OSGB lerinden alarak yerine getirir “ şeklinde değiştirilmesi sağlanır. Bu durumda İşyeri Hekimleri ve İGU Dernekleri OSGB kurar ve işletir.
- Bakanlık Derneklerin OSGB kurmasına da ikna edilemezse o zaman 6331 sayılı yasanın 6. Madde 1. Paragrafının a) bendinin “ Çalışanları arasından iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve on ve daha fazla çalışanı olan çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde diğer sağlık personeli görevlendirir. Çalışanları arasında belirlenen niteliklere sahip personel bulunmaması hâlinde, bu hizmetin tamamını veya bir kısmını ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden veya serbest meslek makbuzu karşılığı serbest muayenehane hekimlerinden hizmet alarak yerine getirir “ şeklinde değiştirilmesi teklif edilir. Bu durumda Bireysel çalışacak işyeri hekimleri önce muayenehane açarlar ve serbest meslek makbuzu keserek işletmeye hizmet verirler. Bu durum OSGB de olduğu gibi işverenin işine gelecektir. Çünkü bu sistemde de sigorta ve vergi ile uğraşmayacaktır.
2. İşyeri Hekimi ve İGU ların OSGB kurması
Hiçbir şekilde mevzuat değişikliği kabul ettirilemezse geriye sadece bu şık kalıyor. İyi anlaştıklarını düşünen 3-4 İH ve 3-4 İGU(şart değil, ancak iyi olur) bir araya gelerek OSGB kurarlar ve kendileri çalışıp kendileri kazanır. Burada bir de avantaj vardır. Bağ-kurlu olacakları için emekli olanlar sigorta primi yatırmayacaktır. İşi mevcut OSGB ler için fazla büyütmeden bir sekreter, bir yardımcı hizmetli istihdam ederek işi yürütürler diye düşünüyorum. Ben aslında bu durumu ciddi ciddi düşünüyordum, hatta birkaç arkadaşla da görüşmüştüm. Ancak Pandemi nedeniyle şimdilik askıya aldım, beklemedeyim.
Saygılarımla….
Dr. Bestami Beyazit Üte
İşyeri Hekimi