Son güncelleme tarihi 16 Haziran 2021
Haber: Sibel Yeşilmen
Aylardır bekleniyordu, sonunda oldu. Cumhurbaşkanı Erdoğan ve ABD Başkanı Biden, Biden göreve geldikten sonra ilk yüzyüze görüşmeyi Brüksel’de yaptı. Ancak öyle anlaşılıyor ki beklentiler boşa çıktı, hiçbir konuda ilerleme sağlanmadı.
Tuhaf şeyler de oldu. Beyaz Saray, ki bir gelenektir her görüşmenin ardından yapılırdı, Biden-Erdoğan görüşmesi sonrasında resmi açıklama yapmadı.Çünkü Amerikanın hem medyasıyla hem kamuoyuyla gözü kulağı Erdoğan ile görüşmesinde değil Putin ile olan görüşmesindeydi, o nedenle bu görüşmeye bizim verdiğimiz önem ve beklentiyi Amerikalılar göstermedi.
Biden-Erdoğan görüşmesinde beklendiği gibi S-400’ler gündeme geldi ama yine anlıyoruz ki ABD bir milim kaymayan, taviz vermeyen kararlı tutumunu sürdürdü ve S-400’lerin kullanılmaması, yenisinin alınmamasını istedi.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın tabiriyle, “Hamdolsun” 24 Nisan olayları görüşmede gündeme gelmedi. Ki gündeme gelmeliydi, getirilmeliydi.
Görüşmeden Türkiye’ye Afganistan’da kritik rol kararı çıktı ve iletişim kanallarını açık tutacağız vurgusu yapıldı.
Bir diplomasi yazarı olarak hep söylerim, görüşme elbet de önemlidir ama yine de elde hiçbir şey yokmuş gibi gözüküyor.
NATO liderler Zirvesi için Brüksel’de bulunan Cumhurbaşkanı Erdoğan ile ABD Başkanı Joe Biden önce başbaşa görüştü, ardından heyetlerarası görüşmelere geçildi.ABD Başkanı Biden her iki görüşme sonrasında yaptığı açıklamada, “”Pozitif ve verimli bir toplantı yaptık. Çok iyi bir görüşme yaptık. Ekiplerimiz görüşmelere devam edecek, Türkiye ile ABD arasında gerçek bir ilerleme kaydedeceğimize inanıyorum.” dedi.
Cumhurbaşkanı Erdoğan da düzenlediği basın toplantısında, “Kapsamlı bir görüşme yaptık. “Biden’la doğrudan diyalog kanallarının etkin kullanılması konusunda mutabık kaldık. Türkiye ile ABD arasında çözülemeyecek bir sorunun olmadığını düşünüyoruz. ” dedi.
Cumhurbaşkanı Erdoğan görüşmede Biden’ın 24 Nisan’ı soykırım olarak kabul etmesinin gündeme gelip gelmediği sorusunu, “Hamdolsun, konu hiç gündeme gelmedi” diye yanıtladı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, şöyle devam etti:
“Hem görüş ayrılığı yaşadığımız meseleleri hem de ortak çıkarlara sahip olduğumuz alanlardaki iş birliği imkanlarını yapıcı bir yaklaşımla ele aldık. Etkin iş birliğine ihtiyaç duyduğumuz coğrafyalarda yapacağımız ortak çalışmaları Sayın Biden ve ekibi ile görüştük. Türkiye bu bölgelerde aldığı inisiyatiflerle DEAŞ’la mücadeleye destek vermenin yanında NATO’nun sınırlarının ve müşterek çıkarlarımızın da savunucusu olmuştur. Bu görüşmede salgın sonrası ortaya çıkacak yeni fırsatları da dikkate alarak aramızdaki ekonomik potansiyelin tam anlamıyla hayata geçirilmesi için atılabilecek adımları değerlendirdik. İki müttefike ve stratejik ortağa yakışır şekilde doğrudan diyalog kanallarını etkin ve düzenli şekilde kullanma hususunda mutabık kaldık.”
İki ülke arasındaki mevcut ikili iş birliği ve bölgesel istişare mekanizmalarının yeniden canlandırılması gerektiğinin altını çizdiklerini vurgulayan Cumhurbaşkanı Erdoğan, şöyle devam etti:
“Neticede son derece yararlı ve samimi bir görüşme oldu. Her alanda karşılıklı saygı ve çıkara dayalı verimli bir iş birliği döneminin başlaması noktasında güçlü bir iradenin olduğunu görüyorum. Sayın Biden’la önümüzdeki dönemde bu hedefler doğrultusunda iş birliğimizi artıracağız. Türkiye-Amerika Birleşik Devletleri ilişkilerinde çözülemeyecek hiçbir mesele olmadığını, tam tersine iş birliği alanlarımızın sorun başlıklarından daha geniş ve zengin bir görünüm sergilediğini düşünüyoruz. Avrupa-Atlantik coğrafyasının barış, refah ve güvenliğine büyük katkı yapmış olan Türkiye ile Amerika Birleşik Devletleri’nin bundan sonra da aynı hassasiyetle çalışmalarını yürüteceğine inanıyoruz.”
Cumhurbaşkanı Erdoğan daha sonra basın mensuplarının sorularını yanıtladı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, ABD Başkanı Biden ile görüşmesinde Kabil Havaalanı’nın durumunu görüşüp görüşmediğine ilişkin soru üzerine, Afganistan konusundaki düşüncelerini çok açık, net olarak Biden’a ifade ettiğini belirterek, “Eğer Afganistan’dan çıkmamız istenmiyorsa, özellikle orada belli bir desteğin verilmesi isteniyorsa diplomatik, lojistik bunun yanında mali konularda Amerika’nın bize vereceği destek büyük önem arz ediyor.” diye konuştu.
Taliban gerçeğini bir kenara koymanın mümkün olmadığına işaret eden Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Onlarla da birçok görüşmeleri, farklı atacağımız adımlarla sürdürebiliriz. Bir diğer konu yine Afganistan’da biz Pakistan’ı da yanımıza alma düşüncemizi kendilerine söyledik, Macaristan’ı yanımıza alma düşüncemizi kendilerine söyledik. Bütün bunlarla birlikte istiyoruz ki Afganistan halkı herhangi bir sıkıntıyı yaşamadan Afganistan’daki bu desteği kendilerine verelim ve şu an itibarıyla bir mutabakat söz konusu. Bir sıkıntı burada söz konusu değil.” ifadesini kullandı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, S-400’lerle alakalı olarak Biden’a herhangi bir öneride bulunup bulunmadığının sorulması üzerine, şu yanıtı verdi:
“Tabii ki burada yapılacak olan böyle bir görüşmede, S-400’ün gündeme gelmemesi mümkün değil. Ama S-400’de bizim düşüncemiz daha önce neyse, aynı düşünceyi Sayın Başkan’a ifade ettim ve bunun yanında F-35 konusunu kendilerine aynı şekilde yine ifade ettim. Temennim odur ki savunma sanayisi ile ilgili olarak müşterek yapabileceğimiz adımlar nelerdir, bunları ifade ettim. Tabii bugün burada hepsi bu işlerin bitmiyor. Bundan sonraki süreçte de Dışişleri Bakanlarımız, Savunma Bakanlarımız muhataplarıyla görüşmek suretiyle bu süreci inşallah sağlama bağlayacaklar.”
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un, bugün düzenlediği basın toplantısında, “Daha önce İslam ile ilgili yaptığı konuşmalara ilişkin Cumhurbaşkanı Erdoğan’a bir açıklama yaptığı ve sözlerinin yanlış anlaşıldığı” yönündeki ifadeleri hatırlatılan Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Fransa ile de bugünkü görüşmemizde özellikle ikili görüşmelerimizin ciddi bir dayanışma içerisinde devamında mutabık kaldık.” dedi.
Macron’un “Bu süreç içerisinde ne yazık ki bazı mahfiller bu tür şeyleri uydurdular ama benim İslam’a karşı olmam söz konusu değildir ve bunu bir dost olarak size söylüyorum” ifadesini kullandığını belirten Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Dedim ki böyle olduğuna göre bundan sonraki süreçte de bunları tarziye edecek açıklamalar olursa bu tabii çok çok isabetli olur.” görüşünü paylaştı.
Fransa’da bulunan Müslüman nüfusun yoğunluğuna dikkati çeken Cumhurbaşkanı Erdoğan, Macron’un bu konuyla ilgili olarak da hassasiyetini ifade ettiğini aktardı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Macron’un “Suriye ve Libya konusunda iki ülkenin beraber çalışma konusunda bir özverisi olduğu” yönündeki sözlerinin hatırlatılması üzerine de “Suriye ve Libya konusunda müşterek bir çalışmayı yapabilir miyiz, yapamaz mıyız bu konunun üzerinde durdu. Biz bu işlerde daha rahatız, yapabiliriz dedik ve bu konuyla ilgili görüşmelerimizi de devam ettireceğiz.” açıklamasında bulundu.
“Yunanistan Başbakanı Miçotakis ile aramızda güzel bir görüşme geçti”
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis iki ülke arasında karşılıklı adımlar atılacağına yönelik açıklamasını anımsatan bir gazetecinin, “Doğu Akdeniz’de ve Ege’de gerilimden kaçınabilmek için neler yapılmalı? Çünkü hala bölgede Türkiye sondaj çalışmalarında ısrar etmekte.” sorusunu, şöyle yanıtladı:
“Sayın Miçotakis’in bu ifadelerine aynen katılıyorum. ‘Sessiz sakin bir yıl oldu, olacak’ düşüncesini de paylaşıyorum. Aramızda güzel bir görüşme geçti ve gerek Ege’de olsun gerek diğer bölgelerde olsun bundan böyle ben de kendisine şunu söyledim; üçüncü ülke veya kişileri bu işe karıştırmayalım. Biz bundan böyle bu tür sıkıntılı anlar olduğunda siz beni özel hattan rahatlıkla arayın, ben de sizi özel hattan rahatlıkla arayayım ve böylece herhangi bir sıkıntı yaşamadan Türkiye-Yunanistan olarak adımlarımızı atalım. Bir de sıkıntılı konular nelerse bunları masaya koyalım, görevlendirdiğimiz arkadaşlar bunlar üzerinde çalışsınlar ve onlar bize bunu getirsinler, nihai kararı biz verelim ve bu nihai kararı verdikten sonra da adımlarımızı atalım. Nitekim bazı örnekler oldu, mesela dedim şu, bu konuyla ilgili olarak biz kararımızı verdiğimizde size neticeyi bildirelim ve masanın üzerinden o sorunu kaldıralım. Aynı şekilde bizim sizden istediğimiz bir konu varsa siz de o konuyu görüştükten sonra masanın üzerinden kaldırdığınız zaman ne olacak, bu masa sorunlar masası olmaktan çıkıp çözüm masası haline gelmiş olacak. Bunu da iki lider kendi arasında yapmış olacak.”
“Biden ile verimli bir görüşmeyi bu ilk buluşmada gerçekleştirmiş olduk”
Bir gazetecinin “Savunma konusunda birtakım adımlar olabilir dediniz. Patriot’lardan mı bahsediyorsunuz? Biden yönetimi geldiğinden beri Türk-Amerikan ilişkileri üzerinde soğuk rüzgarlar esiyordu diyebiliriz. Bu görüşmeden sonra bir onarım dönemine girildi diyebilir misiniz?” sorusu üzerine Cumhurbaşkanı Erdoğan, Biden ile yüz yüze görüşmesinin NATO’daki zirve ile gerçekleştiğini, Biden’la tanışmasının, görüşmesinin yeni olmadığını, çok çok eski olduğunu anımsattı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Biden ile yarım saati aşkın süre ikili görüşme yaptığını, ondan sonra heyetler arası görüşmelere geçildiğini belirterek, şunları kaydetti:
“Bizim Patriot’lar konusundaki düşüncemiz malum bilinen bir düşünce idi ve bu konuda ABD’nin de tavrı belliydi. Ne oldu? ABD, Patriot’ları vermedi. Biz de S-400’ü o zaman almak durumunda kaldık. Böyle bir süreçten geliyoruz ve bu konularla ilgili savunma sanayisinde birlikte neler yapabiliriz, bunları savunma bakanlarımız, dışişleri bakanlarımız kendi aralarında görüşsünler dedik, kendi aralarında yapacakları bu görüşmeden sonra da bizler adımlarımızı atalım, böyle bir karara vardık. Bunun dışında ticari ekonomik birçok alanda bizim 100 milyar dolarlık bir hedefimiz vardı ama şu anda bu hedef henüz 22-23 milyar dolar civarında. Bizim bunları aşmamız gerekiyor ve bu konuda da kendileriyle bir mutabakatımız oldu. Bu arada aşı konusu vesaire bunları yine görüşme fırsatımız oldu ve Sayın Biden ile de verimli bir görüşmeyi bu ilk buluşmada, yüz yüze görüşmede gerçekleştirmiş olduk.”
“Türkiye’ye davet ettim”
Biden ile görüşmesinin ilişkilere iki ülke arasındaki ilişkilere nasıl yansıyacağı sorulan Cumhurbaşkanı Erdoğan, “İlişkilerin devamı açısından olumlu olduğunu söylüyorum. Temennim odur ki özellikle ben kendisini de ayrıca Türkiye’ye davet ettim, şu yoğunluklarını aştıktan sonra Türkiye’ye gelebileceğini de söyledi.” dedi.
Cumhurbaşkanı Erdoğan NATO Zirvesi için bulunduğu Brüksel’de Biden ile görüşmesi öncesinde diğer ikili görüşmeler yaptı. . Cumhurbaşkanı Erdoğan Fransa Cumhurbaşkanı Macron, İngiltere Başbakanı Johnson ve Almanya Başbakanı Merkel ile görüştü.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Macron ile görüşmesi 52 dakika sürdü. Macron görüşme sonrası yaptığı açıklamada Erdoğan ile görüşmemiz islam konusunda bir netlik sağladı dedi.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, toplantı başlamadan hemen önce ABD Başkanı Joe Biden’la bir süre sohbet etti.