Maden
1978 yılı yapımı türünün ilk örneklerinden olan işçi filmi Maden, bir grup madencinin mahzun bakışları ve garip bir suskunlukla ocaktan çıkmalarıyla başlar. Birden her yeri kaplayan keskin bir siren sesi duyulur. İşçiler içeriden çıkarken omuzlarında iki yaralı arkadaşlarını taşımaktadırlar. Mahşer kalabalığı, gürültü, kaos manzaraları arasında omuzlarda çıkartılanlar ambulanslara konulur. Sonrasında Kuran okunup dualar edilen cenazeevinde görürüz işçileri. Madenciler ölen arkadaşlarını son bir kez daha görmek ve onunla vedalaşmak için gelmişlerdir. Ölü yatanın üzerindeki örtüyü kaldırıp tek tek vedalaşırlar, meftanın başında oturmuş dualar etmekte olan kadına başsağlığı dileğinde bulunurlar. Sonrasında yine kalabalık bir madenci topluluğu eşliğinde bir tabut ellerde, omuzlarda taşınır ve hep beraber mezarlığa gidilir.
Bir grup madenci arkadaşlarını gömerken madenin olduğu bölgeye bir kamyon ve birkaç kadın gelir. İşçilerin şaşkın bakışları arasında kadınlar otele götürülürken işçi önderlerinden İlyas (Cüneyt Arkın), başına toplanmış kalabalığa hararetli bir konuşma yapmaktadır. Cüneyt Arkın‘ın belki hayatında yaptığı en siyasi konuşmada son beş yılda, grizuda, göçüklerde, su baskınlarında kaybettikleri arkadaşlarının haddi hesabı olmadığını, ölenlerin arkalarından üç beş gün yas tuttuktan sonra yine herkesin kendi hayatına devam ettiğini, yarın sıranın onlara da geleceğini açıklarken sağdan soldan mukadderat, kader gibi laflar atılır. İlyas bu işin peşini bırakmayacağını, gelen ecelin hep gencecik insanları mı bulduğunu sorgularken, bir gurup madenci açık televizyonda ekrana yansıyan kadına sulanmaktadır. İlyas kazaya neden olan gerekçeleri sıralarken çevresini ikna edecek söylevlerde bulunmaktadır. Önder İlyas, işçinin mücadele etmediği sürece ocaklardan daha çok ölü çıkacağından dem vurur.
İlyas işgüvenliği, kazalara karşı alınması gereken tedbirlerin eksikliğini patronun sadece kâr ve kazanmaktan başka bir şey düşünmemesiyle açıklar ve yanına kattığı sarı sendikacıların da yardımlarıyla patronun atını istediği gibi koşturduğunu anlatır. Kendilerinde ise birlik beraberlik olmadığı için işçileri eleştirmektedir. Tam İlyas çıkış yolları göstermek üzere lafına başlamıştır ki gündüz vakti kadınlarla birlikte gelenler bir çadır kurmuş, koş vatandaş koş, yılın en göbekli konseri ayağınıza geldi anonsunu yaparlar. Madenciler İlyas‘ı bırakıp camlara üşüşürler, sonra da bir âmâ ile başbaşa bırakıp çadıra koşarlar.
Dansöz ve ses sanatçılarının gelmesinin zamanlamasına kimseler kafa yormayacaktır. İlyas‘ın yakın arkadaşları evli ve iki çocuk sahibi Nurettin (Tarık Akan) ile Ömer (Halit Ergun)‘dir. Bu ikilinin onu son anlarına yalnız bırakmayacaklarına şahit oluruz. Devrimci işçi önderi İlyas‘tan etkilenecek işçilerin birlik ve beraberliğinde önemli rol oynayacaklardır.
Dönemin koşulları gözönünde bulundurulduğunda ve bugün ile karşılaştırıldığında Maden filmi gelmiş geçmiş yerli sinemanın en devrimci filmidir denilebilir. Madencilerin örgütsüzken ne ve kim oldukları, örgütlü iken neler yapabileceklerini yüzeysel de olsa oldukça başarılı bir biçimde ele almıştır. Aradan kırk elli yıl geçmiş olmasına rağmen İlyas ve Nurettin, Ömer gibilere duyulan ihtiyaç hâlâ güçlü ve diridir. Ecel, kader, mukadderat, bu işin fıtratı diyen teslimiyetçi ve işbirlikçi anlayış da hâlâ diridir. Bu anlamda Maden‘in konusu, ele alma biçimi ve anlatımı zamanın ötesinde bir çalışmadır.
Yavuz Özkan filmi hem yazmış hem de yönetmiş. Oyuncular şu isimlerden oluşuyor: Meral Orhonsay, Hale Soygazi, Baki Tamer, Nurhan Nur, Ahmet Turgutlu, İhsan Yüce, Aydın Haberdar, vs.
03.03.2019