TİCARET HUKUKU
Tanım
Ticaret hukuku tüm ticari faaliyetleri düzenleyen hukuk dalıdır. Kamu hukuku ve özel hukuk ayrımında özel hukuk içinde yer alır.
Ticaret Hukukunun Düzenlenmesindeki Sistemler
Sübjektif Sistem
Ticaret hukuku ticari faaliyetlerle uğraşan kişilere (tacirlere) uygulanan özel kuralların bütünüdür.
Objektif Sistem
Ticaret hukuku ticari iş ve işlemlere uygulanan hukuktur.
Karma Sistem
Hem tacire hem ticari iş ve işlemleri esas alan sistemdir.
Modern Sistem Ticari işletmeleri esas alan sistemdir.
6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu ve eski 6762 Sayılı Türk Ticaret Kanunu modern sisteme göre hazırlanmıştır.
TİCARİ İŞLETME
Tanım
Esnaf işletmesi için öngörülen sınırı aşan düzeyde gelir sağlamayı hedef tutan faaliyetlerin devamlı ve bağımsız şekilde yürütüldüğü işletmedir.
Unsurları:
- Esnaf Faaliyeti Sınırlarını Aşan Düzeyde Gelir Sağlamayı Hedef Tutma
İşletmeyi işleten devlet, belediye gibi bir kamu tüzel kişisi olabileceği gibi gerçek kişi de olabilir.
- Devamlılık
Sadece tek sefere mahsus, tesadüfi faaliyetler devamlı olmadığından ticari işletmeye vücut vermez
- Bağımsızlık
Bu anlamda şube, bağımsız olmayıp merkeze tabi olduğundan ayrı bir işletme sayılmaz.
- Esnaf Faaliyeti Sınırlarını Aşma
TTK Madde 15’ye göre esnaf ; ister gezici, ister bir dükkanda veya bir sokağın muayyen yerinde sabit bulunsun, iktisadi faaliyeti nakdi sermayesinden ziyade bedeni çalışmasına dayanan ve kazancı ancak geçimini sağlamaya yetecek derecede az olan sanat ve ticaret sahibi kişidir.
- Esnaflar ticaret unvanı kullanamazlar
- Hapis hakkına sahiptirler
- İşletme adı kullanmaları zorunlu değildir
- Ücret isteme hakkına sahiptirler
- Ticari İşletme Rehini Kanunu hükümlerine göre işletmelerini rehin verebilirler.
Ticari İşletmenin Yapısı
Ticari işletme insan ve malvarlığı unsurlarından oluşur. İnsan unsuru taciri ifade ederken malvarlığı unsurları maddi ve gayri maddi unsurları ifade eder.
- Maddi unsurları: Tesisat (işletmeye tahsis olunmuş gayrimenkuller, makine, alet, edevat, kamyon, otobüs, gemi gibi menkul tesisatı)
- Gayri maddi unsurlar; ticaret unvanı, işletme adı, marka, patentler, fikir ve sanat eserleri, peştemaliye, sınai model ve resimler üzerindeki haklar
- İşletme değeri
TİCARİ İŞLETMEDE MERKEZ VE ŞUBE
MERKEZ
Her ticari işletmenin bir merkezinin bulunması gerekir. Her tacir ticari işletmesinin açıldığı günden itibaren 15 gün içinde belli hususları işletme merkezinin bulunduğu yer ticaret siciline tescil ve ilan ettirmekle yükümlüdür.
Merkez; işletmenin idari, hukuki ve ticari faaliyetlerinin toplandığı ve yürütüldüğü yeri ifade eder.
Gerçek kişilerce işletilen ticari işletmelerde merkez ikametgahtan farklı bir adres olabilir, tüzel kişilerde dernek tüzüğü veya şirket sözleşmesinde gösterilen yerdir.
ŞUBE
Tacirin işlerini yerinden yürütmek için oluşturduğu birimlerdir.
Şubenin Unsurları
- Merkeze bağlı olma; şubenin kar ve zararları merkeze aittir. Hakların ve borçların sahibi merkezdir.
- Dış ilişkilerde bağımsızlık; Şubenin merkezin yaptığı işlemleri üçüncü kişilerle kendi başına yapma yetkisi vardır.
- Yer ve Yönetim Ayrılığı; Şube farklı bir şehirde de kurulabilir. Şube merkezle aynı bina içinde de olabilir. Merkezden ayrı bir yönetimi, muhasebesi, ticari defterleri olmalıdır.
Ticaret ve Usul Hukuku Yönünden Şubenin Durumu
- Tescil Bakımından; TTK Madde 40/3’e göre Merkezi Türkiye’de bulunan ticari işletmelerin şubeleri bulundukları yer ticaret siciline tescil ve ilan olunur. Tescil talebinde süre şubenin açıldığı tarihten itibaren 15 gündür.
- Ticaret Unvanı Bakımından; Şubeler kendi merkezlerinin ticaret unvanını, şube olduklarını belirterek kullanmak zorundadır.
- Temsil Yetkisinin Sınırlandırılması; Ticari temsilcinin temsil yetkisi belli bir şubenin işlemleri ile sınırlandırılabilir. Bu tür sınırlandırmaların üçüncü kişilere karşı geçerli olabilmesi için bunların ticaret siciline tescil ve ilan edilmesi gerekir.
- Ticari işletmenin devri halinde devrin kapsamına, işletmenin bir parçası olan şube de girer.
- Usul Hukuku Bakımından; Şubenin yaptığı işlemlerle ilgili olarak şubenin bulunduğu yerde de dava açılabilir. Ancak iflas yoluyla takip ve iflas davası ancak merkezin bulunduğu yerde açılabilir. Merkezi yurt dışında bulunan ticari işletmeler hakkında iflas davası Türkiye’deki şubenin bulunduğu yerdeki ticaret mahkemesinde açılabilir.
TİCARİ İŞLETMENİN DEVRİ
- İşletilmeye başlanmış bir işletme olmalıdır
- İşletme unsurlarının topluca bir başkasına devredilmesidir
- Devredilen unsurlarla işletmenin aynen ve kaldığı yerden devamı mümkün olmalıdır
- Parça parça yapılan devir işlemleri işletmenin devri değildir.
- Ortağın şirketteki payını başkasına devretmesi ticari işletmenin devri değildir.
- TBK Madde 202’ye göre «Bir malvarlığını veya bir işletmeyi aktif ve pasifleri ile birlikte devralan, bunu alacaklılara bildirdiği veya ticari işletmeler için Ticaret Sicili Gazetesinde, diğerleri için Türkiye genelinde dağıtımı yapılan gazetelerden birinde yayımlanacak ilanla duyurduğu tarihten başlayarak, onlara karşı malvarlığındaki veya işletmedeki borçlardan sorumlu olur.
- İki yıl boyunca önceki borçlu da devralanla birlikte devirden önce doğmuş olan borçlardan müteselsil borçlu olarak sorumlu kalır. Bu süre muaccel borçlar için, bildirme veya duyuru tarihinden, daha sonra muaccel olacak borçlar için ise, muacceliyet tarihinden işlemeye başlar
- İşletmeye dahil unsurlardan hangilerinin devir işleminden hariç tutulduğunun sözleşme ile belirlenmesi gerekir. Aksi takdirde bütün varlıklar devredilmiş sayılır. Devir bir gayrimenkuldeki kiracılık hakkını da kapsar.
- İşletme aktif ve pasiflerle birlikte devredilmelidir.
- İşletme devri yazılı şekil şartına bağlıdır. Bu sözleşme tasarruf işlemi niteliğindedir. Ticaret siciline tescil olunur.
Devrin Sonuçları
- Ticari işletmeyi devreden kişi, ticareti terk etmiş olur ve buna bağlı olarak, tacir sıfatını kaybeder
- İşletmeye daimi şekilde tahsis edilmiş olunan tüm unsurlar devralana geçer.
- Devrolunan işletmedeki bazı unsurlar 3. kişiye ait ise, iyi niyetli devralan bunlar üzerinde de mülkiyet hakkını kazanır
- Müşteri çevresi de alıcıya geçer. Sözleşmede öngörülmemiş olsa bile devreden rekabet etmeme borcu altındadır.
- Kiracılık hakkı da devralana geçer
- Devrolunan ticari işletmenin borçlar, devrin alacaklılara bildirilmesinden veya Ticaret Sicil Gazetesiyle ilanından itibaren devralana geçer. Alacaklılara bildirme yükümlülüğü devralana aittir. Şekle tabi değildir.
- Devralan kendisi tarafından bilinmeyen borçlardan da sorumludur.
- Taraflar sadece iç ilişkilerinde geçerli olmak üzere devralanın bazı borçlardan sorumlu olmayacağına ilişkin anlaşma yapabilir.
- Devredenin 2 yıl müteselsil sorumluluğu devirden önceki borçlar için söz konusudur. Devirden sonraki borçlar için herhangi bir sorumluluğu yoktur.
- Ticari işletmenin devri sonucunda tacir sıfatını kaybeden kişi, ticareti terk ettiğini İİK Madde 44’e göre ilan ettiği tarihten itibaren 1 yıl daha iflas yoluyla takip edilebilir
- İşletme devrinde devralan ticaret unvanını aynen kullanabilir.
TİCARİ İŞLETMENİN REHNİ
- Ticari işletme rehini kredi kurumları ve kredili satış yapan gerçek ve tüzel kişiliği haiz müesseseler ve kooperatifler ile ticari işletme işletenler arasındaki kredi sözleşmeleri kapsamında, alacağı teminat altına almak için yapılır.
- Rehin için önce noter tarafından resen hazırlanmış rehinin kapsamına giren unsurların tümünün gösterildiği bir sözleşme yapılır. Daha sonra ticaret sicili müdürlüğünce tutulan özel sicile tescil edilir ve rehin kurulmuş olur.
- Tescil kurucudur. Tescili talep süresi sözleşmenin yapıldığı tarihten itibaren 10 gündür.
- Gayrimenkuller, kiracılık hakkı, müşteri çevresi, hammadde ve stoklar döner varlıklar grubundan olduklarından rehin edilemezler.
Menkul işletme tesisatının ( sabit yatırım malvarlığının), ticaret unvanının ve kullanılıyorsa işletme adının rehine dahil edilmesi zorunludur.
- Diğer unsurların rehine dahil olup olmayacağı sözleşme ile belirlenir.
- Ticari temsilci özel olarak yetkilendirilmedikçe bu sözleşmeyi yapamaz.
Ticari İşletme Rehinin Hükümleri
- Rehin konusu mallar ve haklar rehin veren tarafından kullanılmaya devam edilir. Ancak izinsiz ve kötüniyetli işlemler sonucunda malın telef olması sebebiyle alacaklı alacağını kısmen elde edemezse borçluya şikayet üzerine hapis ve para cezası verilir.
- Rehinli bir ticari işletmeyi devralanın bu hususu bildiği kabul edilir ve iyiniyet iddiasında bulunamaz.
- Aynı işletme üzerinde birden çok rehin kurulabilir. Ancak tescil sırası gözetilerek satış bedeli üzerindeki haklar tespit edilir.
- Rehinden habersiz rehin bölgesi dışındaki münferit unsurları üzerinde mülkiyet veya diğer bir ayni hak kazananın bu kazanımları geçerlidir.
- Rehine dahil unsurlar için tazminat veya sigorta tazminatı ödenirse rehin alan bu tazminat üzerinde de rehin hakkına sahip olur.
- Borcun ödenmesi ile rehin sona erer. Ancak rehinin sicilden terkini için alacaklının başvurması veya bu doğrultuda mahkeme kararı gerekir.
- Rehin veren ticaret sicilindeki kaydını terkin ettirirse sicil memuru bunu derhal alacaklıya bildirir. Alacaklı bu bildirimin kendisine ulaşmasından itibaren 2 ay içinde rehinin paraya çevrilmesi yoluyla takibe başvurmazsa rehin hakkı son bulacaktır.
- Doğan uyuşmazlıklara, tescilin gerçekleştiği sicil çevresindeki Asliye Ticaret Mahkemeleri bakar.
TİCARİ İŞLER VE TABİ OLDUKLARI HÜKÜMLER
Tanım
TTK’da düzenlenen hususlarla bir ticarethane veya fabrika yahut ticari işletmeyi ilgilendiren bütün muamele, fiil ve işler ticari iştir.
- TTK’da düzenlenmekle birlikte herhangi bir ticari işletmeyi ilgilendirmeyen iş ve hususlar da ticari iş sayılır. Ör: Çek bir ticari iştir.
Ticari İş Karinesi:
TTK madde 19/1 uyarınca bir tacirin borçlarının ticari olması asıldır. Tacirin her türlü iş, işlem ve fiili ticaridir. Ancak gerçek kişi tacirler işlemi yaptığı anda bunun ticari işletmesiyle ilgili olmadığını karşı tarafa bildirdiği ya da somut olayın özelliklerinin, işin ticari sayılmasına uygun olmadığı hallerde borcun adi sayılacağı belirtilmiştir.
Örnek: Bir fabrikatörün evinde kullanmak için koltuk takımı alması.
- Bir taraf için ticari sayılan işler, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, diğeri için de ticari iş sayılır.
Örnek: Bir tacir ile normal bir vatandaş arasında yapılan satım sözleşmesi sözleşmenin diğer tarafı içinde ticari niteliktedir.
- Haksız fiilden veya sebepsiz zenginleşmeden kaynaklanan borçlar için ticari iş karinesi uygulanmaz.
BİR İŞİN TİCARİ OLMASININ SONUÇLARI
- Birlikte bir ticari borcu üstlenen kişiler, sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça müteselsil olarak sorumlulardır. Ticari bir borca kefil olan da müteselsil kefildir.
- Ticari işletmesi gereği bir iş veya hizmet gören tacir, sözleşmede öngörülmemiş olsa bile ücret isteme ve verdiği avanslar, yaptığı masraflar için de ödeme tarihinden itibaren faiz talep etme hakkına sahiptir..
- Ticari iş sayılan cari hesaplarda ve borçlu bakımından ticari iş niteliğinde olan ödünç sözleşmelerinde ve kambiyo senetlerinde müracaat hakkının kullanılması dolayısı ile temerrüt faizine faiz yürütülmesi (bileşik faiz) mümkündür.
- Taraflar ahlak kuralları, aşırı yararlanma hakkındaki hükümlere aykırı olmamak üzere kapital faiz oranını belirlemede serbesttirler.
- Temerrüt faizi TC Merkez Bankasının önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli avanslar için uyguladığı faiz oranında talep edilebilir.
- TTK Madde 6’ya göre ticari işlere ilişkin olarak kanunlarda öngörülen zamanaşımı sürelerinde değişiklik yapılamaz. Ancak taraflar yapacakları bir sözleşme ile muaccel olmuş bir alacağın muacceliyet tarihini daha sonraya bırakabilirler.
TİCARİ HÜKÜMLER
Bir ticari uyuşmazlık olduğunda sırasıyla şu hükümler uygulanır.
- Emredici hükümler
- Sözleşme hükümleri
- Ticari örf ve adet
- Genel hükümler
TİCARİ YARGI
Mutlak Ticari Davalar
TTK Madde 4/1’de gösterilen hususlardan doğan davalar
- TTK’da düzenlenen hususlardan doğan davalar
- Rehin karşılığında ödünç para verme işi nedeniyle doğan davalar
- Bir malvarlığı veya bir işletmenin devralınması ve işletmelerin birleşmesiyle ilgili davalar
- Hizmet sözleşmesiyle ilgili olarak rekabet yasağından doğan davalar
- Yayım sözleşmesinden doğan davalar
- İtibar mektubu (mektubu elinde bulunduran kişinin talep edeceği miktarda para veya benzeri şeyin ona verilmesini belirten mektup)
- Marka ve patent konusundaki uyuşmazlıklardan doğan davalar
- Ticarete mahsus yerlere ilişkin özel hükümlerde düzenlenen hususlardan doğan davalar
- Bankacılık ve ödünç para verme işleri kanunlarında düzenlenen hususlardan doğan davalar
Özel Kanun Hükümleri Gereği Mutlak Ticari Sayılan Davalar
- Finansal kiralama sözleşmesinden doğan davalar
- Kooperatifler Kanun’da düzenlenen hususlardan doğan davalar
- İflas davası
- Ticari İşletme Rehini Kanununda düzenlenen hususlardan doğan davalar
Havale, Vedia (Emanet) ve Telif Hakkından Doğan ve Bir Ticari İşletmeyi İlgilendiren Davalar
- Taraflardan birinin ticari işletmesi ile ilgili olması
NİSPİ TİCARİ DAVALAR
Her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili olan karz (ödünç borç alıp verme), istisna, kira gibi sözleşmelerden doğan davalar ticaridir.
TiCARİ DAVALARIN GÖRÜLECEĞİ MAHKEMELER
Malvarlığını ilgilendiren davalara asliye hukuk mahkemesinde bakılır. Ayrı bir ticaret mahkemesinin kurulu olduğu yerlerde ticari davalara asliye ticaret mahkemesinde bakılır.
TACİR SIFATI VE TACİR OLMANIN HÜKÜMLERİ
- Bir ticari işletmeyi kısmen dahi olsa kendi adına işleten kişiye tacir denir.
- Bir ticari işletmeyi kurup açtığını, sirküler, gazete, radyo, televizyon ve diğer ilan araçlarıyla halka bildirmiş veya işletmesini ticaret siciline tescil ettirerek durumu ilan etmiş olan kimse, fiilen işletmeye başlamamış olsa bile tacir sayılır. Bir ticari işletme açmış gibi, ister kendi adına, ister adi bir şirket veya her ne suretle olursa olsun hukuken var sayılmayan diğer bir şirket adına ortak sıfatıyla işlemlerde bulunan kimse, iyiniyetli üçüncü kişilere karşı tacir gibi sorumlu olur.
Küçük ve kısıtlılara ait ticari işletmeyi bunların adına işleten yasal temsilci, tacir sayılmaz. Tacir sıfatı, temsil edilene aittir. Yasal temsilci ceza hükümlerinin uygulanması yönünden tacir gibi sorumlu olur.
- Kişisel durumları ya da yaptığı işlerin niteliği nedeniyle yahut meslek ve görevleri dolayısıyla, kanundan veya bir yargı kararından doğan bir yasağa aykırı bir şekilde ya da başka bir kişinin veya resmi bir makamın iznine gerek olmasına rağmen izin ve onay almadan bir ticari işletmeyi işleten kişi de tacir sayılır.
- Şirketleşme bir tüzel kişi organizasyonuna dönüştüğünde, tacir sıfatı ortaklara değil şirket tüzel kişisine ait olur.
TÜZEL KİŞİLERİN TACİR SIFATI
- Kollektif, komandit, anonim, limitet şirketler ile kooperatifler başka herhangi bir şart aranmaksızın tacirdirler.
- Ticari işletme işleten dernek ve vakıflarda tacir sayılır. Ancak kamuya yararlı dernekler ve vergi muafiyetinden yararlanan (kamuya yararlı) vakıflar ticari işletme işletseler de tacir sıfatına sahip sayılmazlar.
- Devlet, il özel idaresi ve belediye gibi kamu tüzel kişileri doğrudan işlettikleri ticari işletmeler nedeniyle tacir sayılmazlar.
- Kamu kaynaklı İktisadi Kurumlar özel hukuk hükümlerine göre yönetilmek veya ticari şekilde işletilmek üzere teşekkül veya müesseseler kurması halinde bu teşekkül ve müesseseler tacir sayılır.
- Donatma iştiraki birden çok kişinin müşterek mülkiyet esaslarına göre sahip oldukları bir gemiyi, aralarındaki anlaşmaya göre deniz taşımacılığı faaliyetinde kullanarak işletmeleri biçiminde ortaya çıkan ortaklıktır. Tüzel kişiliği yoktur. Fakat tacirlere ilişkin TTK madde 17 hükmü donatma iştiraki hakkında da uygulanır.
- Hakim teşebbüsler tacir sayılır.
TACİR SIFATINI SONA ERDİREN HALLER
- Gerçek kişi tacirlerin tacir sıfatı ticareti terk etmeleri ile sona erer. Ticareti terk eden tacir bu durumu 15 gün içinde Ticaret Sicil Gazetesi ve diğer gerekli yerlerde ilan eder. 1 yıl içinde, ticareti terk eden tacir hakkında iflas yoluyla takip yapılabilir.
- Tüzel kişi tacirlerde tüzel kişiliğin son bulması ile tacir sıfatı sona erer.
TACİR OLMANIN SONUÇLARI
- Tacirin basiretli bir işadamı gibi davranma yükümlülüğü vardır. (Ör: Basiretli bir işadamı kredi faiz oranlarının her an değişebileceğini öngörmelidir)
- Ticari örf ve adete tabi olma (bilsinler veya bilmesinler mutlaka uygulanır)
- Tacir ücret ve cezai şartlardan indirim hakkından mahrumdur. İstisnası ekonomik açıdan mahvına sebep olacak derecede olması
- Tacirin ticari defter tutma zorunluluğu vardır.
- Tacir iflasa tabidir. Tacirin sadece ticari değil her türlü borçlarından dolayı iflası istenebilir.
- Tacirin ticaret unvanı seçme ve kullanma zorunluluğu vardır
- Tacir ticari işletmesini ticaret siciline kaydettirmek zorundadır.
- Tacir ticaret veya sanayi odasına kaydolmak zorundadır.
- Tacirin fatura düzenleme zorunluluğu vardır. Faturayı alıp 8 gün içinde itiraz etmeyen kişi bu fatura muhteviyatını kabul etmiş sayılır.
- Tacirin teyit mektubu verme zorunluluğu vardır. Teyit mektubu telefon veya telgrafla yapılan sözleşmelerin veya beyanların içeriğini doğrulamak amacıyla yazılan mektuptur. Kişi aldığı bu teyit mektubuna 8 gün içinde itiraz etmezse mektup içeriğinin sözleşmeye uygun olduğunu kabul etmiş sayılır.
- Tacir kararlaştırılmamış olsa bile ücret ve faiz isteyebilir
İKİ TARAFIN TACİR OLDUĞU İLİŞKİLERDE UYGULANACAK ÖZEL HÜKÜMLER
Karşı tarafı temerrüde düşürmek, sözleşmeyi feshetmek, sözleşmeden rücu amacıyla gönderilecek ihbar ve ihtarlar kanundaki özel şekillere uygun olarak gönderilmelidir. (Noter vasıtasıyla, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli elektronik imza gibi) Bu şekil geçerlilik şekli değil bir ispat şeklidir.
- Tacir hapis hakkını kullanmakta kolaylıktan yararlanır. Hapis hakkı için kanuni şartlar
Rıza ile zilyetlik
Muaccel Alacak
Eldeki mal ile alacak arasındaki tabii bağdır.
- Satış ve trampalarda özel hükümlere tabi olmak
Tacirler arasındaki ticari satışlarda malın ayıplı olduğu teslim sırasında açıkça belli olduğu hallerde alıcının durumu 2 gün içinde satıcıya bildirmek yükümlülüğü vardır. Satılan malın teslim sırasında ayıplı olduğunu anlamak mümkün değilse alıcı 8 gün içinde malı muayene etmek ve malın ayıplı çıkması halinde bunu satıcıya bildirmek zorundadır. Aksi takdirde malı ayıbı ile birlikte kabul etmiş sayılır.
Ayıp dolayısıyla açılacak davalar malın teslim tarihinden itibaren 6 ay geçmekle zamanaşımına uğrar.
Gizli ayıp varsa zamanaşımı süresi 2 yıldır.
- Tacirler aralarındaki uyuşmazlıklarda tutulan ticari defterlere göre ispat kolaylığından yararlanırlar.
Ticari defterler sahibi aleyhine ve lehine delil teşkil eder.
TACİR YARDIMCILARI
BAĞIMLI TACİR YARDIMCILARI
- Ticari temsilci, ticari vekil ve pazarlamacı tacire bağlı olarak çalışan tacir yardımcılarıdır. Tacirle rekabet etmeme borcu altındadırlar.
TİCARİ TEMSİLCİ
- İşletmenin işlerini idare etmek ve işletmeyle ilgili hukuki işlemleri ticaret unvanına vekaleten ibaresini ekleyerek müessese sahibi yerine imza atmak suretiyle yapmaya yetkili kılınan kişiye ticari temsilci adı verilir.
- Ticaret siciline tescili zorunludur. Tescil kurucu değil bildiricidir.
- Esnaf işletmesi için ticari temsilci atanmaz
Merkezi Türkiye’de olmayan işletmelerin ticari temsilci ataması zorunludur.
- Devlet memurları ticari temsilci olarak atanamaz.
- İşletmenin konusuna dahil olan olağan ve olağanüstü bütün işleri yapabilir.
- Olağanüstü işlerden ayrıca bir yetkilendirmeye ihtiyaç duymadan kambiyo senetleri imzalayabilir, borç alıp verebilir, personel alıp çıkarabilir, taciri davada temsil edebilir, ticari vekil atayabilir, gayrimenkul satın alabilir.
- Ancak şu işlerde özel bir yetki verilmedikçe;
- İşletmeyi devredemez, rehnedemez
- Gayrimenkul satamaz, ipotek edemez
- Tacirin iflasını isteyemez
- Kendi yerine geçecek başka bir kişiyi ticari temsilci olarak atayamaz.
- Tacirin temsil yetkisi sicile tescil yoluyla ancak iki şekilde sınırlandırılabilir.
- Yetkinin şube işlemleriyle sınırlandırılması
- Çift imza şartının getirilmesi
Bunun dışında miktar veya konu bakımından sınırlandırma mümkün değildir.
Temsil yetkisini sona erdiren haller
- Temsilcinin istifası
- Temsilcinin azli
- Temsilcinin ölümü
- Tacirin iflası
- Ticari işletmenin devri
Temsil yetkisinin sona erdirildiğinin ticaret siciline tescil edilmelidir. Aksi takdirde iyiniyetli 3. kişilere bu durum ileri sürülemez. Sonuç olarak ticari temsilcinin temsil yetkisinin alınmasında tescil kurucu bir etki yapmaktadır.
TİCARİ VEKİL
Tacir işlerini yürütürken dar yetkili (sadece olağan işlerde yetkili) temsilci de atayabilir. Bunlara ticari vekil denir.
- Tacir ve ticari mümessil tarafında atanabilirler.
- Şekle tabi değildir.
- Sicile tescil edilmez.
- Tacir temsil yetkisin dilediği gibi belirler.
Yetkili olduğu olağan işler
- İşletmenin alışılmış bütün satış işlemlerini yapmak
- Yetkili oldukları işlemler hakkında faturaları imzalamak
- Alışılmış işlemlerden doğan borçların ifa edilmesine veya bunların hiç ya da gereği gibi ifa edilmemesine ilişkin ihtar veya diğer açıklamaları işletme adına yapmak, bu nitelikteki ihtar veya ayıp bildirimlerini ticari işletme adına kabul etmek
- Kendilerine yazılı yetki verilmedikçe işletme dışında veya özel bir kasa görevlisi varsa işletme içinde satış bedellerini isteyip alamazlar. Satış bedelini almaya yetkili olanlar faturaları kapatmaya ve makbuz vermeye de yetkilidir.
- Kendisine özel yetki verilmemişse, ticari vekil ödünç veremez, kambiyo senedi imzalayamaz, taciri davada temsil edemez.
- Genel yetkili ticari vekilin temsil yetkisi üçüncü kişilere mektup, sirküler gönderilmek suretiyle sınırlandırılabilir
- Temsil yetkisinin sona ermesi aynen ticari mümessil de olduğu gibidir. Sadece burada ticaret siciline tescil durumu yoktur.
PAZARLAMACI
Sürekli bir şekilde ticari işletme sahibi işveren hesabına ve işletmesinin dışında, her türlü işlemin yapılmasına aracılık etmeyi veya yazılı anlaşma varsa bu anlaşmada belirtilen işlemleri yapmayı üstlenen kişidir.
- İşletme dışında sipariş alma, mal teslimi ve bedel tahsili gibi hizmetleri ifa etmekle görevli ve sürekli temsil yetkisine sahip kişidir.
- İşletmenin içinde taciri temsil yetkileri yoktur.
- Seyyar tüccar memurları, işletmenin olağan işlemlerini yapmaya yetkilidirler.
- Mal teslim edip, bu malların bedellerini tahsil edebilirler veya vade uzatıp, makbuz verebilirler.
- Yetkilerini belirten ve uygulamada sirküler denen bir belge ile birlikte görevlendirilirler. Sicile tescil gerekmez.
BAĞIMSIZ TACİR YARDIMCILARI
Bağımsız tacir yardımcıları aslında kendi işletmesini işletmekle beraber, faaliyetleri başka bir tacire yardımcı olmak şeklindedir.
Kural olarak taciri temsil yetkileri vardır. Acente, ticaret işleri tellalı (simsar), komisyoncu, taşıma işleri komisyoncusu bağımsız tacir yardımcılarıdır.
ACENTE
Bağımlı bir sıfatı olmaksızın bir sözleşmeye dayanarak, belli bir yer veya bölge içinde, sürekli şekilde ticari bir işletmeyi ilgilendiren sözleşmelerde aracılık etmeyi veya bunları o işletme adına yapmayı meslek edinen kimseye acente denir.
- Aracılık yapan acente ve işletme adına sözleşeme yapan acente olmak üzere iki türde olabilir.
- Acentelik ilişkisi, tacir ve acente arasında yapılan bir sözleşmeye dayanır. Bu sözleşme herhangi bir şekli bağlı değildir. Ancak acenteye sözleşme yapmak yetkisi verilmek isteniyorsa, yetkinin yazılı verilmesi ve bu belgenin acente tarafından tescil ve ilan edilmesi gerekir.
- Gerçek veya tüzel kişi acente olarak atanabilir.
- Acente sadece yapılacak sözleşmelerin türü, içeriği ve şartları yönünden tacire bağımlıdır.
- Bu faaliyet süreklidir. Aksi takdirde tellallık hükümleri geçerli olur.
-
- Acentenin borçları
- Tacirin işlerini görme, menfaatlerin koruma
- Bilgi verme
- Verilen talimatlara uygun hareket etme
- Önleyici tedbirleri alma
- Müvekkile ait parayı zamanında ödeme
- Rekabet etmemedir
- Acentenin hakları
- Ücret talep etme
- Olağanüstü masraflarını istmee
- Hapis hakkı
- Acente yetkisi olmaksızın yetkisini aşarak müvekkili adına sözleşme yaparsa tacir bu durumu öğrenir öğrenmez bu sözleşmeye icazet verdiğini üçüncü kişiye derhal bildirmelidir.
- Acente ihtar, ihbar ve protesto gibi her türlü hakkı koruyan beyanları yapabilir ve kabul edebilir
- Malların bedelini kabz edebilir ve malları teslim alabilir
- Müvekkilini mahkemede temsil edebilir.
- Acenteliği sona erdiren haller
- Belirli sürelilerde sürenin sona ermesi
- Belirsiz sürelilerde taraflardan birinin 3 ay önceden feshi ihbarı ile
- Ölüm, iflas veya taraflardan birini hacir altına alınması
- Haklı nedenle fesih
- Acentelik sözleşmesinden doğan tüm talep hakları 5 yıllık zamanaşımına tabidir.
TELLAL
- Taraflardan hiçbirisine ticari temsilci, ticari vekil, satış memuru ve müstahdem veya acente gibi sıfatla daimi surette bağlı olmaksızın, ücret karşılığında, ticari işlere aracılık yapmayı meslek edinen kimsedir.
- Sözleşme herhangi bir şekle tabi değildir. Ancak taşınmaz simsarlığına ilişkin sözleşmenin yazılı olarak yapılması zorunludur.
- Çoğu zaman tellalın kendisi tacirdir ve bu durum kararlaştırılmasa da ücret almasını gerektirir.
Tellalın Borçları
- Tacirin menfaatlerini dengeleyerek gözetmek
- Aracılık yapılan iş dolayısıyla hazırlanan sözleşmenin esaslarını belirten bordroyu düzenleyerek, her iki tarafa vermek
Hakları;
- Ücret talep etmek
Ancak ücretin talep edilmesi için aracılık yapılan sözleşmenin kurulmuş olması gerekir. Birden fazla tellal aracı olmuşsa sözleşmenin kurulmasını kim sağlamışsa o ücrete hak kazanır.
Tellallık ücretinin kim tarafından ödeneceği, sözleşme veya kanun hükümlerine veya mahalli ticari teamüle göre belirlenir.
Ücret hakkı 5 yılda zamanaşımına uğrar.
- Tellal yapmış olduğu masrafların ödenmesini kural olarak isteyemez. Ancak sözleşme ile masrafların müvekkil tarafından ödenmesi kararlaştırılabilir.
Tellallığı sona erdiren haller;
- Azil, istifa
- Taraflardan birinin ölümü, medeni hakları kullanma ehliyetini kaybetmesi, iflas etmesi
KOMİSYONCU
Üret Karşılığında kendi adına müvekkil hesabına hukuki işlem yapmayı üstlenen kişiye komisyoncu denir.
- Kendi adına müvekkili hesabına işlem yapar
- Sözleşmenin konusu menkul eşya veya kıymetli evrak alım satımıdır.
- Komisyoncu ile müvekkil arasındaki ilişki kural olarak sürekli değildir
- Ücret karşılığında faaliyet gösterir.
- Bu faaliyeti meslek şeklinde yapması şart değildir.
Borçları;
- Tacirin talimatlarına uygun hareket etmek zorundadır
- Tacire bilgi vermek zorundadır
- İktisap olunan hak ve borçları tacire devretmeli ve hesap vermelidir.
Hakları;
- Ücret talep etme; bu hak işlemin tamamlanmasından sonra doğar
- Masraf ve verilen avansları faizi ile isteme
- Hapis hakkı
- Bizzat taraf olma
- Komisyon sözleşmesi verilen emrin ifası ile son bulur. Çünkü komisyon ilişkisi sürekli bir ilişki değildir.
- Azil ve istifa da diğer sona erme sebepleridir.
- Komisyon sözleşmesinden doğan tüm talepler 5 yılda zamanaşımına uğrar.
TAŞIMA İŞLERİ KOMİSYONCUSU
Taşıma işleri komisyonculuğu sözleşmesi ile komisyoncu eşya taşımayı üstlenir. Gönderen ise ücret ödeme borcu altına girer.
- Kendi adına, müvekkili hesabına eşya taşıtmayı taahhüt eder
- Gönderenin menfaatlerini gözetmekle ve onun talimatlarına uymakla yükümlüdür.
- Taşıma araçlarını ve taşıma yolunu belirlemek
- Taşıma işini fiilen gerçekleştirecek taşıyıcıyı seçmek, eşyanın taşıtılması için gereken taşıma, ardiye ve taşıma işleri komisyonculuğu sözleşmelerini yapmak
- Taşıyıcıya gerekli bilgi ve talimatları vermek
- Gönderenin tazminat haklarını teminat altına almak yükümlülüklerini kapsar.
- Eşyanın zıyaı ve hasarından sorumludur
- Tüm talepler bir yılda zamanaşımına uğrar. Zarar, komisyoncunun kastından veya pervasız davranışından kaynaklanmış veya ihmalinden doğmuşsa zamanaşımı süresi 3 yıl olur.