GENELEVİN SINAGOGU
19-20 yy da fuhuşun en yaygin olduğu kentlerden biridir İstanbul. Liman bölgesi olması nedeniyle Galata adeta genelevlerin merkezi durumundadır. Sektörün hakim figurleri Yahudiler başta olmak üzere Rum ve Ermeniler’diir. Yahudilerin İstanbul’da genelev sahibi olması ve kadınların bu evlerde çalışması Polonyalı Yahudiler’in, ülkelerindeki baskılardan kaçarak Osmanlı topraklarına sığınmasıyla başlar. Kaçan Yahudiler’in yanlarında getirdikleri sermaye ile satınaldıkları genelevler, göç ile gelen ve yoksulluk çeken yahudi kadınlara gelir kapısı olur. Bu genelevlere müşteri çekenler gene 3-5 dil bilen ve Galata Limanı’na gelenlere rehberlik yapan Yahudiler olur. Bir anda piyasanın hakimi olan Polonya Yahudisi (Eskenaziler) muhabbet tellalları ve fahişeleri ibadetleri için bir sinagoga ihtiyaç duyarlar. Zira, diğer sinagoglarda kendilerine yer bulamazlar. 1896 yılında çıkarılan bir irade ile fotografta görülen “Yeni Işık” anlamındaki Or Hadaş Sinagogu inşa edilir. Alt katı geleceklerini garanti altına almak isteyen hayat kadınlarının katkısıyla İhtiyarlar Yurdu olarak hizmet verir. Fuhuşla iştigal eden 200 kadar aileye hizmet veren Sinagog halk arasında “Kal de Los Pezevengos” diye anılır. Kal de Los ifadesinin Sinagog anlamına geldiğini biz söyleyelim, gerisini siz tahmin edin. Sinagog genelevlerle birlikte anıldığından bu utanca son vermek için Eskenazi Cemaati tarafından satınalınmak istenir. Ancak, 11 genelev sahibinin ibadetine izin verilme şartı kabul edilmediğinden satış gerçekleşmez. Sonra bir süre ibadete kapatılsa da, etrafının duvarlarla örülmesi şartıyla yeniden hizmete girer. Sinagogun başındaki kişi Michael Paşa adıyla maruf, Osmanlı casusu olduğu iddia edilen fuhuş çetesi reisidir. 1915 yılında İstanbul Emniyet Müdürü Osman Bedri bey I Dünya Savaşı nedeniyle kendisine verilen geniş yetkileri kullanarak ve cemaatin de yardımıyla fuhuş çetesi mensuplarını tutuklar ve sınırdışı eder. Dönemin ABD sefiri bu durumu rapor ederken“Çete faliyetlerini sahte bir sinagog altında gizliyordu” diye yazar. 1956 yılında Gürcü Seferadlar’ın ibadetine tahsis edilen sinagog 1987 yılında cemaat tarafından satılır.
Bugün terkedilmiş halde geneleve komşuluğunu sürdürmektedir.