Cebir ve Kader problemi
Girift meseleler vardır. Kader meselesi gibi. Kader konusunda neşredilen eserler çok az. Birçok gerekçesi olmak ile birlikte esas bir iki gerekçe az eser neşredilmesine sebep olmaktadır. Bu konuda derinlere inmenin hadisler ile men edildiği düşüncesi ve derinlemesine konuya girildiğinde sapma ihtimalinin yüksek olduğu düşüncesi.
Bu konuda neşredilen Türkçe tercüme eserlerden biri olan "Cebir ve Kader" eseri, 1933 yılında Mevdudi'ye sorulan bir soruya verilen cevabın kitaplaştırılmış şeklidir. Yaklaşık 80 sene önce yazılmış olmasına rağmen bugünlere ışık tutan, bugün sorulan birçok soruya cevap verecek mahiyette bir eser.
Eserin adından da anlaşıldığı gibi kader konusunda iki ana damar olan Kaderiye ve Cebriye ekollerinin görüşleri delilleri ile masaya yatırılıyor. Meselenin çıkış noktası ve çözümü ile ilgili olarak görüşler beyan ediliyor. Çözüm olarak bu konuda sağlam görüş sahibi olmak için Kur'an ayetleri üzerinden gidilmesi gerektiğine vurgu yapılıyor.
Özellikle irade konusu üzerinde derinlemesine analizler yapılıyor. Kulun fiillerini yapmaya mecbur mu olduğu yoksa özgür iradesi ile fiilleri icra etme meselesinde geleneksel yaklaşımın dışına çıkarak, her iki durumun dışında orta bir görüş ortaya koyuyor.
Mevdudi bu konuda çelişkilerden ve tıkanmalardan kurtulmak için güzel bir yöntem ortaya koyuyor. Kader ile ilgili konularda toptancı yaklaşımın yanlış olduğunu kader ile ilgili olan her konunun bağımsız ele alınarak ilgili ayetlere başvurmak sureti ile ele alınması gerektiğine vurgu yapılıyor. Eserde konuları bağımsız ele alma yöntemi ayetler ışığında okuyucu ile paylaşılıyor. Eserde tek tek ele alınan konulardan birkaçı şunlar: Bütün fiillerin Allah'a bağlanması, iyi fiillerin Allah'a bağlanması, iyi fiillerin kullara bağlanması, kötü fiilin Allah'a bağlanması, kötü fiilin Şeytana bağlanması, kötü fiilin kullara bağlanması, kulun meyletmesi Allah'ın yaratması.
Bu konular dışında kalan kader ile ilgili konular tek tek ele alınarak Kur'an'dan ilgili ayetler merkeze alınarak anlaşılmaya çalışılması kader konusundaki birçok soru ve soruna çözüm olacaktır.
Dalalet ve hidayet konusunda bazı açık ve net ayetler bulunmaktadır. Bunlarda nur ve zulmet, iman ve küfür, hidayet ve dalalet yollarını seçmenin insanın kendi irade ve çabasına bağlı olduğu kaydedilmiştir: dolayısı ile bu konuda var olan sorular bu ayetler vesilesi ile cevaplandırılabilir. Bu durum diğer bütün konular içinde aynı ile geçerlidir.
Kader konusu ele alınırken tarihsel süreç içinde biriken bilgilerin toptan kabulü ya da inkarı kişiyi hakikate yönlendirmeyecektir. Ayetlere uyan kısmı hangi ekolden olursa olsun kabule şayandır. Çünkü nihayetinde ekolün görüşüne değil ayete göre bir bakış açısı oluşmuş olacaktır.
Kader konusu ile ilgili son dönemlerde ortaya konulan zorlama yorumlara da dikkat edilmesi gerekir. Tıkandığımız içinden çıkamadığımız bir durum söz konusu olduğunda en doğrusunu Allah (cc) bilir diyerek susmayı da bilmek gerekir. Nihayetinde bize bu konuda ulaşan naslar dışında bir bilgimiz mevcut değildir.
Cebir ve Kader problemi
Mevdudi
Hilal yay
Ferhat Özbadem - 12.12.2014