Ukrayna’nın kriz derinleşirken uluslararası diplomasi de hareketlendi. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres Ankara ve Moskova’da yüksek düzeyde görüşmelerinin ardından Kiev’e gidecek. İsveç ve Finlanda NATO başvurularını hazırlarken Rusya Dışişleri Bakanı Sergei Lavrov’dan “Üçüncü Dünya Savaşı” uyarısı geldi, Rusya Polonya’ya gaz arzını kesti. Türkiye ise krizde “itidalli yaklaşım” mesajını yineliyor ve diplomatik çözüm için liderler düzeyindeki toplantı için görüşmelerini sürdürüyor. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile görüşen Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan, İstanbul’da yapılacak liderler toplantısı için teklifini tekrar etti. Almanya’daki NATO Üssünde düzenlenen toplantıya katılan Milli Savunma Bakanı Hulusi Akar da “belki iki liderin bir araya gelmesi mümkün olacak” dedi.
Akar: “Gelişmeleri endişe ile izliyoruz”
Milli Savunma Bakanı Hulusi Akar 27 Nisan’da Almanya’daki Ramstein NATO Hava Savunma Üssü’nde düzenlenen “Ukrayna’ya Yönelik Savunma ve Güvenlik İstişare Grup Toplantısı”nın ardından yaptığı değerlendirmede, Ukrayna krizinde “diplomasi yolunun açılması gerektiği”ni söyledi.
40’tan fazla ülke temsilcisiyle toplantı yaptıklarını belirten Akar, başta Ukrayna Savunma Bakanı Oleksii Reziknov olmak üzere pek çok temsilciyle görüştüğünü aktardı.
Akar, “Gelişmeleri endişe ile izliyoruz. Alınan haberlere göre bazı sıkıntılı durumlar var. Bunların giderilmesi için tüm ülkeler olarak çeşitli gayretler sarf ediyoruz. Genel olarak baktığımızda diyalog ve itidalli yaklaşım önemli. İtidalli bir yaklaşımla diplomasi yolunu açmamız gerekiyor. Böylece daha kolay barışçıl çözümler bulunabileceğini değerlendiriyoruz,” dedi.
Akar, Türkiye’nin ateşkes için diplomatik çabalarını sürdürdüğünü belirterek “Birtakım sıkıntılar olmakla birlikte umutluyuz, önümüzdeki günlerde Sayın Cumhurbaşkanı’mızın teklifleri ile belki de iki liderin bir araya gelmesi mümkün olacak,” dedi.
Karadeniz’deki mayınlar
Mart ayında Karadenizde sürüklenen ve ardından imha edilen mayınlarla ilgili soruya cevap veren Akar, Montrö Anlaşması çerçevesinde Boğazlardan herhangi bir şekilde savaş gemisi geçişi olmaması isteklerini ilettiklerini, şu ana kadar bir savaş gemisi geçişi olmadığını belirtti.
Akar, “Herhangi bir şekilde Karadeniz’in stratejik rekabet alanına dönmemesi lazım. Aksi halde bunun ciddi birtakım yansımaları olabilir. Orada maksadı ne olursa olsun yapılacak bir hareket, alınacak bir tedbir yanlış anlaşılmalara sebebiyet verebilir. Yanlış algı da süratli bir tırmanmaya ve gerilimin artmasına neden olabilir. Buna meydan vermemek gerektiğini tüm taraflara anlattık” dedi.
Akar şimdiye kadar üç mayının emniyetli bir şekilde imha edildiğini, “herhangi bir süprizle karşılaşmamak için ilave tedbir alındığını” söyledi.
Erdoğan Putin Görüşmesi
Akar’ın toplantısı öncesinde Cumhurbaşkanı Erdoğan, Rusya Devlet Başkanı Putin ile 26 Nisan’da telefonla görüştü. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı’ndan yapılan açıklamaya göre iki liderin görüşmesinde Erdoğan, İstanbul sürecini liderler düzeyine taşıma teklifini de yineledi.
Erdoğan bir önceki gün de Ukrayna Devlet Başkanı Zelensky ile görüşmüş, liderlerin İstanbul’da bir görüşme planlayabileceklerini ve Türkiye’nin bu süreçte arabuluculuk yapabileceğini ifade etmişti.
Moskova’dan yapılan açıklamaya göre görüşmede iki lider Ukrayna’nın güneydoğusunda yoğun çatışmaların yaşandığı Mariupol kentindeki durumu ele aldı. Rusya, kentte zaferini ilan etti ancak Azovstal Demir Çelik Fabrikası’nı ele geçiremedi. Ukrayna güçleri 25 Nisan’da Rusya’nın fabrikanın girişini bloke etmeye devam ettiğini duyurdu. Putin görüşme sırasında Erdoğan’a Kentin ele geçirildiğini, Mariupol’de herhangi bir askeri operasyon yürütülmediğini söyledi ve Ukrayna’nın Fabrikasından çekilmesi gerektiğini belirtti.
BM Genel Sekreteri Liderlerle görüşüyor
Mariupol’de yaşananlar Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guaterres’in liderlerle yaptığı görüşmelerin de ana gündem maddesini oluşturuyor. 25 Nisan’da Erdoğan ile görüşen Genel Sekreter, ardından Moskova’ya giderek Putin ve Lavrov ile görüştü.
Guterres, Azovstal çelik fabrikasından sivillerin tahliyesi için Rusya’yla koordineli çalışmaya hazır olduklarını da ifade etti.
Guterres, Lavrov ile görüşmesinde Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin BM tüzüğünü ihlal anlamına geldiğini ve savaş suçu işlendiği iddialarının endişe yarattığını belirtti. Lavrov ise “Biz Ukrayna’daki sivil nüfusa yardım sağlama konusunda BM ile işbirliği yapmakla ilgileniyoruz. BM Genel Sekreteri ile Ukrayna’daki sivillere insani yardım sağlanmasında olası bir işbirliğinin güçlendirilmesini görüştük,” dedi
Guterres’in 28 Nisan’da Kiev’e geçerek Ukrayna Başkanı Zelensky ile bir araya gelmesi bekleniyor. Ukrayna Hükümeti, Guterres’den Azovstal Fabrikasına sığınan sivillerin tahliye edilebilmesi için bir insani koridor açılması konusunda yardım istemişti.
İsveç, Finlandiya NATO başvurusu
İsveç ve Finlandiya basınında çıkan haberlere göre iki ülke Mayıs ayının ortasında NATO üyeliği için resmi dilekçelerini iletecek.
İki ülke başbakanları ay başında Rusya’nın Ukrayna işgali sonrası ülkelerinin NATO’ya üyeliğini tartışmaya açacaklarını açıklamıştı. Finlandiya Başbakanı Sanna Marin Rusya ile 1.300 km sınır paylaşan ülkesinin ittifaka katılma başvurusu kararını “hızlı” bir şekilde vereceklerini duyurmuştu.
Rusya Dışişleri Bakanlığı daha önce yaptıkları açıklamada İsveç ve Finlandiya’nın olası NATO üyeliği durumunda Moskova’nın nükleer silahları konuşlandırmak da dahil olmak üzere Baltık’taki savunmasını güçlendireceği uyarısında bulunmuştu.
Lavrov: Üçüncü Dünya Savaşı “gerçek bir risk”
Rusya Dışişleri Bakanı 25 Nisan’da yaptığı açıklamada NATO’nun Ukrayna’yı silahlandırmasının “Üçüncü Dünya Savaşı” başlatabileceğini söyledi.
Lavrov, NATO’nun Ukrayna’ya silah vererek Rusya’ya karşı bir vekalet savaşı yürüttüğünü belirtti ve “Bu silahlar, Ukrayna’da özel harekat kapsamında hareket eden Rus ordusu için meşru bir hedef olacak savaş savaş demektir” dedi ve “nükleer savaş riskine” dikkat çekti. Lavrov, “Tehlike gerçek, ciddi. Bunu hafife almamalıyız” dedi.
Rusya Polonya’ya Gaz Arzını Kesti
Polonya kamu enerji şirketi PGNİG SA, Rus enerji şirketi Gazprom’un 27 Nisan itibariyle gaz tedariğini durduracağını açıkladı. Şirketten yapılan açıklamada, Gazprom’un 27 Nisan sabahında Yamal sözleşmesi kapsamında teslimatları tamamen askıya alma niyetini PGNiG’ye bildirdiği aktarıldı.
Polonya ve Bulgaristan’a yönelik Rus gaz tedarikinin kesilecek olması, Moskova ile Avrupa arasında enerji arzı ve Ukrayna’daki savaş konusunda yaşanan anlaşmazlıklarda bir tırmanış olarak değerlendirildi.