En sevdiğim yazarlardan biridir Khaled Hosseini, “Uçurtma Avcısı” kitabından çok etkilenmiştim. Geçtiğimiz günlerde Afganistan ile ilgili haberleri dinlerken ve okurken, sosyal medyaya ve tanıdığım insanların tepkilerine bakarken bir anda Hüseyni’nin dünyaya mesajını okudum; Hüseyni; Batı Afganistan’ın Herat şehrinde bir birinci dereceden kuzeni olduğunu, 1970’lerde birlikte büyüdüklerini anlatan, 45 RPM plak çaldıklarını ve birlikte dans ettiklerini hatırlayarak, neredeyse elli yıldır birbirlerini görmediklerini ve o küçük kızı her zaman yeşil gözlü, çilli, sıcak, bulaşıcı bir gülümsemeyle parlak bir genç kadın olarak hatırladığından bahsediyordu. Kuzeniyle yaptığı korkutucu telefon görüşmesinin ardından, sözleri adeta gözyaşlarına dönüşüyordu. Bugünlerde, 2021’den bir gün, Ağustos.
“Adaletsizce olabilir ama birkaç günde, hatta bazen tek bir günde olanlar, bütün bir ömrün gidişatını değiştirebilir….”
Bugün şeriatı günlük yaşama uydurmaya çalışan Afganistan, kendisini tekrar edecekmiş gibi radikal bir şekilde tarihine geri dönüyor. Şeriat tarihinde yaşananlar, çoğu Orta Doğu ülkesinde olduğu gibi, kanayan bir rahim gibi metaforlaştırılabilir. Her zaman herkese karşı savaş vardır ve bedelini her zaman insanlar öder. Yoksulluk, değersizlik, terör, bozuk sağlık sistemi, kültür ve medeniyetin, eğitimin kaybolan değerleri yüzyıllarca geriye götürür toplumu. Kadınların çalışması, kızların okula ve her türlü yaşam alanına girmesi, kadınların başörtüsü, erkeklerin takke ve sakal giymesi yasaklanmıştır. Altı aydan başlayan cezalar, cezaevleri, infazlar, alenen cezalar (farklı nedenlerle ellerin kesilmesi) Bilgi, medya, basın, her türlü yayın, internetin yasaklanması ve karanlığa dönüşüm. Resim yok, fotoğraf yok, kitap yok – camiye, medreseye gitmeyenler için ağır yaptırımlar uygulanabilir. Şeriat kurallarına uymayan herkes düşmandır.
“Gözler insanın ruhuna açılan penceredir.”
Platon (MÖ 428-348) bir mağara benzetmesi yapar; Yeraltı mağarasında yaşayan bir grup insan elleri ve ayakları bağlı, mağaranın girişine sırtlarını dönmüş halde mağaranın karanlık taş duvarına bakmaktadırlar. Baktıkları soğuk koyu taş duvarlarda bazı görüntüler görürler. Sonuçta bunlar girişin yarattığı gölgelerdir ve bazı görüntüler de duvara yansır. Bu görüntüler onların tek gerçekliğidir. Kendilerini tanıdıklarından beri inandıkları sistemde böyle oturan, var olan tek gerçeğin kendi gerçeklikleri olduğunu düşünen, sadece bir yöne bakan bir inanç sistemi. Bu inanç sistemi kolaylıkla korku ve öfke üretebilir. Seçim özgürlüğünü ve yaşamın doğasını devre dışı bırakır, inananlarını kendi hayatlarından fedakarlık yapmaya yönlendirir, varoluş ve yaşamın, yaşam coşkusunun hiçbir değeri yoktur. Bu mağarayı insanın kendisi yaratmıştır ve insan ancak ve sadece mağarada var olabilir. Hiçbir şey bu mağaradan önemli değildir.
“Kendimi bu yerden, bu gerçeklikten koparmak, bir bulut gibi yükselip süzülmek, bu nemli yaz gecesinde erimek ve uzaklarda, tepelerin ötesinde bir yerde erimek istiyorum. Ama buradayım, bacaklarım beton yığınları, ciğerlerim havasız, boğazım yanıyor. Uçup gitmek olmayacak.”
Milyonlarca insan iç savaşlar sonucu mülteci durumuna düştü. Pek çok düşünür, yazar, besteci, sanatçı ve insan, gittikleri ülkelerde, eğer yapabilirlerse, yaşadıkları psikolojik travmaları edebi eserlerinde dile getirdiler. Şairlerin, film yapımcılarının, fotoğrafçıların çoğu onlarca yıldır bu travmalarla ilgili hikayeler anlatıyor. Bu dramları dünyadaki kanayan ülkelerden yansıttılar, tüm gerçekliğiyle. Yaşanan acı olayları anlattılar. Bu acıları bir çocuğun gözünden tüm gerçekliğiyle ve en çok da acıyla yansıttılar. Bu insanların eserlerinde temas ettikleri konular ayrımcılık, insan hakları ihlalleri, katliamlar, tecavüz, şiddet, insanlardan alınan özgürlükler ve umutsuzluk gibi konulardan oluşuyordu. Her türlü savaş, modern çağın mağarasını yeniden canlandırdı. Geçmişte olduğu gibi ve şimdi de dünya ve bir bütün olarak Afgan halkı bundan çok daha iyisini hak ediyor.
“ Çok korkuyorum’ dedi. Ben de ‘neden?’ dedim, o da ‘Çünkü çok mutluyum Dr. Rasul’ dedi. Böyle bir mutluluk korkutucu.’ Ona nedenini sordum ve ‘Bu kadar mutlu olmana ancak senden bir şey almaya hazırlanıyorlarsa izin veriyorlar’ dedi…”
Bu makaledeki tırnak içindeki tüm sözler Khaled Hosseini, The Kite Runner kitabındandır. https://en.wikipedia.org/wiki/The_Kite_Runner
Yurtta barış ve dünyada barış da benim duamdır.
Sevgiyle,
Ca