Bireyin yaşı, cinsiyeti ve içerisinde bulunduğu fizyolojik duruma göre gereksinimi olan bütün besin öğelerini yeterli miktarda sağlayabilmesi beslenmenin amacıdır. Yeterli beslenme, vücudun yaşamı ve çalışmasını sürdürebilesi için gerekli olan enerjinin sağlanması anlamına gelir. Dengeli beslenme ise, alınan enerjinin yanında bütün besin öğelerini gereksinimi kadar sağlamasıdır. Yeterli ve dengeli beslenme deyimi işte buradan gelmektedir. Doğumdan ölüme kadar sağlığın korunması ve sürdürülmesi için yeterli ve dengeli beslenme şarttır.
Tüm besinlerin bileşiminde farklı miktarlarda olmak üzere ‘ besin öğesi ’ dediğimiz kimyasal bileşikler bulunur. Yapılan tüm çalışmalar insanın büyüme, gelişme ve sağlıklı olarak yaşamını sürdürebilmesi için 50’ den fazla farklı türde besin öğesine gereksinimi olduğunu göstermiştir.
Bu besin öğelerini gruplara ayırırsak;
- Proteinler: Vücuda enerji sağlar, büyüme, gelişme, yıpranan hücrelerin yenilenmesi için gereklidir, besin öğelerinin vücutta kullanılmasında görev alan enzimlerin ve bazı hormonların yapısını oluşturur.
- Yağlar: Vücuda enerji sağlar, elzem yağ asidi ve yağda eriyen vitaminler vücuda yağ ile alınır, vücut ısısını korur, midenin boşalmasını geciktirerek – tokluk hissi yaratır.
- Karbonhidratlar: Vücuda enerji sağlar, su ve elektrolitlerin vücutta tutulmasını sağlar, proteinlerin enerji için kullanılmasını önler.
- Mineraller: Bazıları vücudun yapıtaşıdır bazılarıda vitaminlerle beraber düzenleyici olarak görev alır.
- Vitaminler: Bazıları minerallerle beraber düzenleyici olarak etki eder, bazıları da hormonlara benzeyen etkiler gösterir.
- Su: Besinlerin sindirimi, emilimi, hücrelere taşınması, metabolizma sonucu oluşan zararlı öğelerin atılması, vücut ısısının denetimi, eklemlerin kayganlığının sağlanması ve elektrolitlerin taşınmasını sağlar.
İlk beş grupta farklı özelliklerde ve vücut çalışmasında farklı işlevleri olan değişik türde besin öğeleri vardır. Bu besin öğelerinden bir veya bir kaçının eksik olması bir çok sağlık bozukluğuna neden olur.
Besinlerin bazıları proteinlerin bazıları vitaminlerin zengin kaynağı olabilirken bazı besinlerde birden fazla besin öğesinin kaynağı olabilir. Besinlerin bu içerik farklılıklarından ve benzerliklerinden yararlanılarak 5 besin grubu oluşturulmuştur.
- Süt ve süt ürünleri grubu
- Et, tavuk, balık, hindi,yumurta,kurubaklagiller grubu
- Ekmek, pirinç, bulgur, makarna gibi tahıllar grubu
- Sebze ve meyveler grubu
- Yağ, şeker, pekmez vb. grubu
Yeterli ve dengeli beslenmenin sağlanması, sağlığın korunması ve sağlıklı yaşamın devam edebilmesi için öğünlerimizde bu 5 besin grubu yeterli miktarda bulunmalıdır. Tek çeşit beslenme tarzı bir çok besin öğesinden eksik kalınmasına neden olarak çeşitli sağlık sorunlarına zemin hazırlayacaktır. Bu nedenle günlük diyetimizde ve öğünlerimizde 4 yapraklı yonca modelini esas almamız gerekmektedir.