Anadolu’da Camcılık
Anadolu’da camcılık özellikle Hitit Uygarlığı Dönemi’nden itibaren önem kazanmıştır. Bununla birlikte ilk olarak Anadolu topraklarında ortaya çıkmamıştır. Keşfedildiği dönemden bu yana çok çeşitli teknikler geliştirilerek üretilen cam eşyaların Anadolu’daki sürecine gelin birlikte bakalım.
Anadolu’da Camcılık: Ortaya Çıkışı
Bilindiği gibi camın ilk defa madde ve obje olarak ortaya çıkışı, İ.Ö. 3.binde Mezopotamya ve daha sonra da Mısır topraklarında olmuştur, ancak bu erken dönemde Anadolu’da camın varlığını kanıtlayacak sağlam tarihsel ya da arkeolojik veriler bulunmamaktadır. Anadolu topraklarında camın ilk örnekleri, 2.binyılda Anadolu’nun güneydoğusunda ve kuzey Suriye’de hüküm süren Mitanni aracılığıyla görülmektedir. Mitanni Bölgesi sadece ilk defa camın Anadolu topraklarına girmesine ön ayak olması bakımından değil aynı zamanda, özellikle 2. Binyılın ortalarında, önemli cam üretim merkezlerini barındırması bakımından da dikkat önemlidir. 14.yy. da Hitit Devleti’nin Mitanni topraklarını ele geçirmesi ile Hititler, hem bu cam üretim merkezlerini ele geçirmiş hem de artık Anadolu’daki tek ciddi siyasi güç haline gelmiş olması dolayısıyla, dönemin ünlü cam üretim merkezlerinden Mısır ile yakın ilişkiler içerisine girmiştir. Nitekim bu dönemlerde Hattuşaş’ın, Anadolu’daki en yoğun ve en erken cam buluntuların ele geçtiği merkez olduğu görülmektedir.
Anadolu’da Camcılık: İlk Örnekler
İ.Ö. 1700’lere, yani Assur Ticaret Kolonileri Dönemi’ne tarihlenen cam boncuklar, Anadolu’da şimdiye kadar bilinen en erken cam boncuklardır. Bunlardan Büyükkale IV Evresi’ne ait olan dikdörtgen formundaki cam boncuk ise en Anadolu’daki en erken cam buluntu olarak bilinmektedir. Büyük Kale III Evresi’ne tarihlenen sarı, kırmızı opak camdan yapılmış bir vazoya ait dört küçük parça, Nuzi, Assur, Tell el Rimah ve Alalah’ta bulunan en erken iç kalıp teknikli vazolarla büyük benzerlik göstermektedir. Bu örnek, Hititlerin en erken dönemden beri cam malzemeyi tanıdıklarını bir kez daha kanıtlamaktadır.
Boğazköy’den ele geçen diğer bir dikkat çekici eser ise mavi camdan, pandantif şeklinde yapılmış çıplak bir kadın figürüdür. Söz konusu eserin benzerleri, İ.Ö. 2.binyılda Mezopotamya, Suriye-Filistin, Kıbrıs, Mykenai ve Yunanistan başta olmak üzere çok geniş bir yayılım alanı göstermektedir. İ.Ö. 14.yy. a tarihlenen Boğazköy örneği, Suriye-Filistin buluntularına benzediği için bu bölgeden ithal edilmiş olduğu düşünülmektedir. Elleriyle göğsünü tutar pozisyonda betimlenmesi nedeniyle bunun tanrıça Astarte olabileceği ileri sürülmektedir.
Boğazköy’deki buluntular bunlarla da sınırlı kalmamaktadır. 2002 kazı sezonunda yapılan kazılarla, Anadolu’daki cam üretimi konusunda önemli bir belge niteliğini taşıyan bir kalıp bulunmuştur. Kalıp dikdörtgen prizma formundadır ve kum taşından yapılmıştır. Kalıbın üzerindeki hiyeroglif yazıdan, bunun cam dökümünde kullanılmak üzere hazırlandığı anlaşılmaktadır. Üzerinde Hitit tanrı betimleri ve iki yanında “Babylon” kelimesi görülmektedir. Babylon, Hititler’de kullanılan bir taşı (babiltaşı-cam) ifade etmektedir. Bu kalıp ve buna ilaveten 2003 yılında, Erken İmparatorluk Dönemi’ne ait bir tabakada bulunan işlenmemiş cam kütle parçası, bu dönemde Anadolu’da bir üretim olabileceğini göstermektedir. Nitekim birtakım Hitit metinlerinde cam yapımı ve cam bileşenleri konusunda bilgilerin yer aldığı görülmektedir.
Bunlar dışında Aandolu’daki pek çok merkezde özellikle mezarıklarda ele geçen cam buluntular çoğunlukla boncuklardan oluşmaktadır. Mezarlara bırakılan boncukların bir süs eşyasından ziyade kötülüklerden koruyucu tılsım olarak kullanıldığı düşünülmektedir.