Keşke Bugün Kendimle Karşılaşmasaydım. Üzerine, Ömer Erdem'den: O Gizli ve Silinemez Acı.
Henry Miller'ın yüz kitaplık okuma listesi. Grimm Masalları'ndan Huckleberry Finn'e varan, klasiklerle Miller'ın çağdaşlarını buluşturan, yazarın beslendiği yüz güzel eser.
Orhan Pamuk: Anselm Kiefer'in Stüdyosunda Geçen Günüm. Kara Kitap düşkünleri için: 25. Yıl edisyonu. Bir de şöyle bir güzellik vardı, bu vesileyle yeniden hatırlatalım: Kara Kitap'ın Sırları.
Londra hakkında haftaya daha detaylı yazacağım, ama şimdilik, kimi görselleri paylaştığım Instagram hesabının bağlantısını vermek ve ekteki Brick Lane yazısına geçit açmakla yetiniyorum. Bir de bonus: Fanakapan ve muazzam icraatları.
Kapanış, biraz geç keşfettiğim şahane bir kitap ile, Kırlangıç Oyunu ve müthiş çizeri/yazarı Zeina Abirached ile olsun.
İyi tatiller!
22 Nisan 2015 Çarşamba
16 Nisan 2015 Perşembe
(Bu ay, Istanbul Art News Edebiyat'ta çağın furyalarından, reklamlarından ve kesif karanlığından bahsettim... Yaşar Kemal dosyasıyla IAN Edebiyat arşivlik, bir göz atın.)
(...) İçinde yaşadığı çağdan ziyade sonsuzluktan ilham aldığı söylenebilecek olan Borges, eşsiz eseri “Ficciones”de Don Quixote’nin Yazarı Pierre Menard’ı kaleme alırken, yüzyıllar sonra Cervantes’in büyük eserini satır satır yeniden yazan bir kahramanın portresini çizmişti. Ona kalırsa, Pierre Menard’ın, yaşadığı çağ itibariyle Nietzsche’den ya da Bernard Shaw’dan etkilenmiş olması gerektiğinden, metin Cervantes’inkiyle satır satır aynı olsa da, bu iki metnin aynılığından bahsedilemezdi. 1925’i bugün yeniden icat etmenin veya yüzyıllardır kayıp olan bir mezarın bulunduğunu iddia etmenin, burada ima edileni çağrıştırır biçimde, yaşadığımız çağa hakim çöl iklimini ortaya koyan bir tarafı var: Mevcut olan, herhangi bir vesileyle allanıp pullanmadan görünmez halde. Bugünün karanlığında her birimiz, birer Pierre Menard gibi, kendi yaşam öykülerimizi günbegün yeniden kaleme almakla ve kendimizi görünür kılmaya çabalamakla yükümlüyüz, fakat nafile, karanlık pek kesif. Bu noktada çağın karanlığına ayna tutan bir sanatçının, Tim Youd’un yüz kitaplık daktilo projesine[i] uzanmak, hal ve duruma dair daha yerinde bir özet sunacak sanırım: Youd, Hemingway’in “Silahlara Veda”sından Faulkner’in “Ses ve Öfke”sine uzanan yüz çağdaş klasiği, yazıldıkları yerlere giderek, yazarların kullandığı daktilo modellerini kullanarak yeniden yazmakta şimdi; proje kapsamındaki otuz ikinci metin olan Kingsley Amis’in Şanslı Jim’ini satır satır daktilo etmekle ile meşgul bugünlerde. Topluma hâkim yazar fetişinin altını onların kullandığı daktilolarla çizmek arzusunda olduğunu belirten ve kullandığı daktiloyu da ürettiği metinlerle birlikte sergileyen Youd’un yeniden yazdığı eserler, orijinalleriyle birebir aynı, yalnızca bir fark var: Youd, metinlerin tamamını aynı sayfanın üzerine yazıyor. Öyle ki karşılarına geçip baktığınızda üst üste binmiş satırlardan, daktilo mürekkebinden oluşan kapkara bir lekeden fazlasını göremiyorsunuz.[ii] (...)
15 Nisan 2015 Çarşamba
O günden beri Albu’nun elimi öperken bana söylediklerini ya da şuradan şuraya kadar kaç tane parke taşı, çit tahtası, telefon direği bulunduğunu o hesap defterine yazıyorum. Yazmak hoşuma gitmiyor, çünkü yazılanlar bulunabilir, ama yazılmalı. Çoğu kez aynı yerdeki aynı şeylerin sayısı bugünden yarına değişiyor.
Görünüşe göre her şey olduğu gibi kalıyor, ama sayarsanız öyle olmuyor.
(Herta Müller, Keşke Bugün Kendimle Karşılaşmasaydım. Çeviren: Mustafa Tüzel. Görselde, Kyu Seok Oh'a ait bir yerleştirme: Koyunları Saymak.)
14 Nisan 2015 Salı
İlk kocam da dövme yaptırmıştı. Askerden döndüğünde göğsünde bir kalbi delip geçen bir gül taşıyordu. Gülün sapının altında da benim adımı. Yine de terk ettim onu.
Niye bozdun tenini, bu kalp-gül ancak mezar taşına yakışır.
Çünkü günler uzundu ve seni düşünüyordum, dedi, herkes de yaptırıyordu. Donuna yapanlar dışında, her yerde olduğu gibi orada da onlardan birkaçı vardı.
Sandığı gibi başkasıyla beraber olmak değil, ondan uzaklaşmak istemiştim. O, bütün nedenleri içeren bir yanıt istedi benden. Tek bir neden bile söyleyemedim.
Seni hayal kırıklığına mı uğrattım, dedi, yoksa değiştim mi ben.
Hayır, birbirimizi nasıl bulduysak öyle kalmıştık...
(Keşke Bugün Kendimle Karşılaşmasaydım, Herta Müller. Çeviren: Mustafa Tüzel. Görselde, eski bir Loteria kartı: Yürek.)
13 Nisan 2015 Pazartesi
"Okudukça, gelişigüzel kesilmiş fotoğraflardan oluşan bir kolaj beliriyor gözümün önünde. Çok kısa sahnelerden oluşmuş bir montaj izlemiş gibiyim. Herta Müller’in birbirini takip etmeyen cümleleri var: Senfoni başlamadan önce, orkestradaki her bir enstrümanın akort edilirken kendi sesini çıkardığı ana benziyor. Kusursuz bir uyuma çok yakın ama başkaldırmaya her an hazır. Müller’in her cümlesi İrene için yeni bir algıya, yeni bir fark edişe gebe. Her cümle ile İrene, diğer ülkeden şimdiki zamana göçüyor. Bu nedenle, Tek Bacaklı Yolcu, yazıldığı tarihte sıkışıp kalmayan, sürekli yol alan, okurdan okura göç eden bir roman."
(Alıntı, yazılarını büyük beğeniyle takip ettiğim Aysu Önen'in Herta Müller'in Tek Bacaklı Yolcu'su hakkındaki Sabit Fikir yazısından - görselde Herta Müller'in kolaj şiirlerinden biri. Önen'in yazısının tamamı için buraya.)
10 Nisan 2015 Cuma
Cuma notları Nick Cave ile başlasın:
Kusmuk Torbası Şarkısı. Üzerine, Nick Cave ve Warren Ellis, film müziği: Far From Men. Cave'in Türkçe yayımlanan kitapları derseniz Ve Eşek Meleği Gördü burada, Bunny Munro'nun Ölümü ise burada.
Wim Wenders ve Toprağın Tuzu. Üzerine, Tüm Zamanların En İyi Stop Motion Animasyonları - Keret'in Sadece 9.90'a adlı öyküsünden uyarlanan Tatia Rosenthal filmi de burada. Son olarak, Hal Hartley Dünyasından On Unutulmaz Karakter; kişisel favorim: Henry Fool.
Salman Rushdie, kimi klasikleri sevmiyormuş. Internet'in oyununa gelmek? Rushdie'nin pek şahane web sitesi için buraya.
Klasik demişken: Charles Dickens'ın yazı masası. Üzerine, çağdaş yazarların çalışma alanları. Ve dahası...
Panda Bear ve Yengeç Dönencesi. Üzerine, eskilerden gelsin, edebiyattan yola çıkan şarkılar.
Son olarak, hazır bahar da gelmişken, kamu hizmeti niyetine: Günlük Tavşan Dozunuz. Almadan güne başlamayın!
İyi tatiller.
Kusmuk Torbası Şarkısı. Üzerine, Nick Cave ve Warren Ellis, film müziği: Far From Men. Cave'in Türkçe yayımlanan kitapları derseniz Ve Eşek Meleği Gördü burada, Bunny Munro'nun Ölümü ise burada.
Wim Wenders ve Toprağın Tuzu. Üzerine, Tüm Zamanların En İyi Stop Motion Animasyonları - Keret'in Sadece 9.90'a adlı öyküsünden uyarlanan Tatia Rosenthal filmi de burada. Son olarak, Hal Hartley Dünyasından On Unutulmaz Karakter; kişisel favorim: Henry Fool.
Salman Rushdie, kimi klasikleri sevmiyormuş. Internet'in oyununa gelmek? Rushdie'nin pek şahane web sitesi için buraya.
Klasik demişken: Charles Dickens'ın yazı masası. Üzerine, çağdaş yazarların çalışma alanları. Ve dahası...
Panda Bear ve Yengeç Dönencesi. Üzerine, eskilerden gelsin, edebiyattan yola çıkan şarkılar.
Son olarak, hazır bahar da gelmişken, kamu hizmeti niyetine: Günlük Tavşan Dozunuz. Almadan güne başlamayın!
İyi tatiller.
9 Nisan 2015 Perşembe
Geçen yaz Paul, işten sonra yine yalınayak ve belden yukarısı çıplak halde, ödünç bir pantolonla binmek zorunda kalmıştı motosikletine. Üstünde neyi var neyi yoksa o duştayken ortadan kaybolmuştu - gömlek, pantolon, külot, çoraplar, sandaletler. Soyunma odası ilkbahardan bu yana izlendiği halde, bu, Paul’un bu yaz duştan sonra dördüncü kez anadan doğma kalışıydı. Fabrikada
hırsızlık kötü bir şey olarak görülmüyordu. Fabrika halkın malı olduğu ve insanlar da halkı oluşturduğu için halka ait olan demir, teneke, tahta, vidalar ve tel gibi şeyler oradan alınıyordu.
Sonra:
Gündüz alınır, gece çalınır, deniyordu.
(Keşke Bugün Kendimle Karşılaşmasaydım, Herta Müller. Çeviri: Mustafa Tüzel; görseller: Karl Blossfeldt.)
8 Nisan 2015 Çarşamba
Sırf en sevdiklerim, tam da onlara tahammül edemediğim anlarda kendi mutsuzluklarıyla yüzleşmesinler diye ne çok yalan söylemem ya da çenemi tutmam gerekmişti. Duyduğum nefretin sonsuza dek sürmesini dilediğimde tiksinti onu yumuşatıyordu. Bir gıdım sevgi ile kendime yönelttiğim onca suçlamanın arasında yeni bir nefreti buyur ediyordum. İş başkalarını sakınmaya geldi mi sağduyum her zaman yetmişti.
Kendi mutsuzluğum söz konusu olduğundaysa, asla.
(Keşke Bugün Kendimle Karşılaşmasaydım, Herta Müller. Çeviren: Mustafa Tüzel. Fotoğraf: Elif Suyabatmaz.)
7 Nisan 2015 Salı
Vatmanın başının etrafında diklemesine daireler çizen iri bir sinek vızıldıyor. Vatmanın koluna konuyor, adam ona vuruyor. Adamın boynuna konuyor, adam ona vuruyor. Vatman ensesine gürültülü bir şaplak atıyor. Sinek kaçıyor, pencere kenarına konuyor. Vatman sineği açık camdan caddeye doğru kovalamaya çalışıyor. Sinek dışarıya uçuyor ve vızıltısı duyulmaz oluyor, raylar sesi bastırıyor. Ne oldu, diyor yaşlı kadın, canın çok sıkkın. Sinek, diyor vatman. Ah, evet, gözlüğümü takmayınca öyle küçük şeyleri göremiyorum. Birazdan sana da konar, diyor vatman. Niye öldürmedin, diye soruyor kadın. Yakalayamaz ki, diyor evrak çantalı adam, onun işi tramvayı sürmek, sinek avlamak değil. Sinek yüzünden raydan çıkarsak fena olur. Bana konmaz, diyerek gülüyor yaşlı kadın, titriyorum böyle. Ne güzel işte, diyor vatman, sineklerden kurtuluyorsun. Hayır, diyor yaşlı kadın, hiç de güzel değil. Yaşlanınca anlarsın. Sivrisinekler gelir yine de, bir de pireler. Benim kanım A grubu, pireler için en iyi kanmış, öyle dedi doktor. Benim kanım AB grubu, diyor evrak çantalı adam. Peki ya hanımefendi, diye soruyor yaşlı kadın, ağzını aralayıp bekliyor. Sıfır, diyorum. Sıfır, çingene kan, diyor yaşlı kadın. Sıfır herkese kan verebilir, ama yalnızca sıfırlardan kan alabilir. Vatman şakağına vuruyor. Leş kargası, diye bağırıyor, git başkasına musallat ol, ben daha gebermedim, bok yığını da değilim. Sineği bize doğru kovalıyor. Biz de daha gebermedik. Burada en genç benim, gebermek söz konusuysa sıra bana en son gelir. Benim de sıfır, diyor vatman. Vızıldayan sinek gözün önünde kayan bir benek gibi camın üstünde dolanıyor. Koca karnı, tıpkı yaşlı kadının kulaklarındaki titrek taşlar gibi yemyeşil parıldıyor.
(Keşke Bugün Kendimle Karşılaşmasaydım, Herta Müller. Çeviren: Mustafa Tüzel. )
6 Nisan 2015 Pazartesi
İnsan neyle yaşar? Herta Müller, Keşke Bugün Kendimle Karşılaşmasaydım’da, sorguya çağrılı bir kadın kahramanın yolculuğu ekseninde ezici bir devlet düzenini ve düzenin tahakkümü altında verilen yaşama uğraşını sayfalara döküyor. Umudun olmadığı, renklerin tümden griye çaldığı ve her iki kişiden birinin muhbirlik yaptığı bir ülkede delirmeden yaşamak, kahramanın yegâne temennisi haline geliyor.
Keşke Bugün Kendimle Karşılaşmasaydım, anlatıcının onu sorguya götürecek olan tramvaya binişiyle başlıyor ve inişinden az sonra, bir çıkmazın orta yerinde sona eriyor. Görünürde kısa bir yolculuk bu, bir duraktan diğerine, tramvayın içinde... Ancak manzara, kahramanın geçmişi, kayıpları ve cılız kaçış umutlarıyla şekilleniyor, koca bir yaşamın dökümü kısacık bir tramvay yolculuğuna sığıveriyor. Sevginin nefrete, nefretin şiddete, şiddetin işkenceye, işkencenin bağlılığa dönüştüğü çıkmazlardan oluşan bu coğrafyada atılan her adım, akla düşen her resim kuşkuyu artırıyor, mantığın sınırlarını zorluyor.
Müller’in Romanya’daki yaşamından belli belirsiz izler taşıyan Keşke Bugün Kendimle Karşılaşmasaydım, adsız bir kadın kahramanın, bitimsiz bir gözaltı sürecinde verdiği yaşam mücadelesini ortaya koyarken bir devrin deliliğini gözler önüne seriyor.
Dosdoğru ilerlermiş gibi görünen bir tramvayın içinde, rayından çoktan çıkmış bir dünyanın üzerinde...