Kalıtımsal Ve Doğmalık Hastalıklar « Kalıtımsal ve Doğmalık Hastalıklar
Kalıtımsal karakteristik ne demektir?
Bir nesilden diğerine geçen vücut veya davranış özelliğidir. Bu özellik ya da karakteristik, tohum hücrelerin çekirdeğindeki özellik veya karakteristiği tarafından tayin edilmektedir. Bunlar kromom ya da genler olarak adlandırılır.
Doğmalık hastalık nedir?
Doğumla gelen bir özellik veya vücutta bulunan bir niteliktir. Bu genellikle ceninde, gelişmekte olduğu zaman doğuşta gerçekleşen bir olay nedeniyle meydana gelmektedir. Örneğin anne, gebeliğinin ilk haftalarında kızamıkçık hastalığına yakalanırsa; bu, gelişmekte olan cenine tesir edecek ve onda körlük, kalp hastalığı ya da başka bozukluklar geliştirebilecektir. Bu gibi hallerde bu hastalıklar irsi olmayıp, ceninin gelişme süresinde meydana geldiklerinden doğmalık hastalıklar kategorisine gireceklerdir.
Kalıtımsal karakteristikler nesilden nesle geçer mi?
Evet. Kalıtımsal karakteristikler, Mendel adlı bilginin keşfettiği yasalara göre nesilden nesle intikal eder.
Dominan ve ressessif karakteristikler arasındaki fark nedir?
Çocukta dominan karakteristiğin meydana gelme ihtimali, ressessif karakteristikten daha fazladır. Örneğin, anne-babadan biri kahverengi diğeri mavi gözlü ise, doğacak çocukların çoğunluğu kahverengi gözlü olması ihtimali daha fazladır. Bir çocuğun anne ve babası siyah saçlı ise ve doğan bir çocuk kızıl saçlı ise, bu kızıl saçlar ressessif karakteristik taşımaktadır.
Kalıtımsal kusur, eksik ve sakatlıkların çoğunluğu dominan veya ressessif karakterinde midir?
Bunların çoğunluğunun ressessif karakteristiği olacaktır ve vakaların az bir yüzdesinde meydana çıkacaktır.
Kalıtımsal karakteristikler bazen nesil atlayarak sonra gelen nesillerde meydana çıkabilir mi?
Evet.
Bir kişide kalıtımsal bir sakatlık varsa, çocuklarında da bu sakatlık olacak mıdır?
Evet. Ama şu unutulmamalıdır ki, kalıtımsal sakatlıklar doğacak çocukların ancak küçük bir yüzdesinde bulunacaktır. Ancak, bilinen kalıtımsal sakatlıkları olan bir aileden, kalıtımsal anormallikleri görülmemiş bir aileden, çok daha fazla sakat çocuklar gelmesi ihtimali vardır.
İki ayrı kişinin, ikisinin de ailelerinde kalıtımsal sakatlıklar olduğu bilinmekteyse, evlenmeleri emniyetli olur mu?
Evet, ancak anormalliklerini çocuklarına geçirmemek için durumlarını dikkatle düşünmeli ve çocuk sahibi olmaya karar vermeden önce bir doktora danışmaları yerinde bir hareket olur.
Bir akraba ile evlenmek emniyetli midir?
Bir akraba ile evlenmek emniyetli ise de, akrabalık çok yakınsa bu çiftin çocuk sahibi olması emniyetli değildir. Bu gibi evliliklerden doğacak çocuklarda aşırı ressessif özelliklerin bulunma ihtimali fazladır.
Fertleri arasında akıl hastası olan bir ailenin bir ferdi ile evlenmek emniyetli midir?
Evet. Delilik irsi değildir; ancak bazı ailelerde şahsiyet düzensizliklerinin kalıtımsal olması eğilimi görülmektedir. Çevre faktörleri genellikle çok daha fazla önem taşımaktadırlar.
Bazı genel kalıtımsal özellikler ve anormallikler hangileridir?
Renk körlüğü, cilt rengi, göz rengi, saç rengi, yarık dudak (tavşan dudağı), yumru ayak, yarık damak, ikiz ve fazla çocuk doğurma Bu konu, irsi hastalıklar ile ilgili önleyici ilaçların genel problemi muhtevası içerisine girmektedir. İlk önce, irsi hastalıkları olduğu bilinen bir ailenin bir ferdi ile evlenmekten kaçınmak çaresi vardır. İkinci olarak akrabaları ile evlenen çocuk sahibi olma isteğini ciddi olarak tartışmalı ve düşünmelidirler. Böyle bir birleşme -ki buna aynı kandan olma denir- uyumakta olan zararlı irsi özellikleri ortaya çıkarabilir. Bunun dışında, ailelerinde bilinen genetik hastalık olanlar, çocuk sahibi olmaya karar vermeden önce bir uzmana danışmalıdırlar. Geleceğin anne-babaları günümüzde orak-hücreli kansızlık özelliği ve Tay-Sachs hastalığını başkasına geçirmek eğilimi için teste tabi tutulabilinmektedirler. Geleceğin anne ve babasından her ikisi de bu eğilimleri gösteriyorlarsa en doğrusu bunların çocuk sahibi olmaktan kaçınmalarıdır.
Akıl ve zeka kalıtımsal mıdır?
Bu konuda irsiyet ve çevrenin rolünü tespit etmek çok zordur. Ancak şu bilinmektedir ki, zeki olan kişilerin çocuklarının da zeki olma eğilimi fazladır. Bunun ne derecede çevreye bağlı olduğunu bilmemekteyiz. Geri zekalılığın çok hallerde kalıtımsal olduğu, doğuşta bir zedelenmeden veya enfeksiyondan ileri gelebileceği bilinmektedir.
Anormal çocukları olmuş olan anne-babalar, ikinci bir çocuğu dünyaya getirmek riskini göze almalı mıdırlar?
Bugün artık bilinmektedir ki birçok anormallik gebelik sırasında veya doğumda meydana gelen anormal durumlardan ileri gelmektedir. Böylece bundan sonra doğacak olan çocuklarla herhangi bir ilişkisi olmayacaktır. Kalıtımsal bozuklukların çoğu ressesiftir ve sonradan gelecek çocuklarda da bu durumların bulunma şansı azdır. Bu gibi hallerde uzman kişilere danışılmalıdır.
Kalıtımsal sakatlıkları olanlar evlenmeli ve çocuk sahibi olmalı mıdırlar?
Evlenebilirler; fakat çocuk sahibi olmadan iyice düşünmeleri gerekmektedir. Bu hususta uzman doktorlara danışmaları muhakkak surette gereklidir. Bazı kalıtımsal bozukluklar ressesif olup, aile ağacında yalnız birkaç kişide tesirini gösterecektir. Başka kalıtımsal sakatlıklar dominan kategorisinde olurlar ki, bunların çocuklarda da görülme ihtimali yüksektir. Bu gibi hallerde bir çiftin çocuk sahibi olacağı yerde bir çocuğu evlatlığa kabul etmeleri daha yerinde bir hareket olur.
Yumru ayak veya çatlak dudak vb. sakatlıkları olan kişiler kendileri ne bir eş seçecekleri zaman olağanüstü dikkat etmeli midirler?
Evet. Aynı aile hastalıkları karakteristikleri olan kimseler ile evlenmekten kaçınmalıdırlar.
Uzun ömürlülük kalıtımsal mıdır?
Hayır ama, uzun ömürlülük eğilimi kalıtımsal olabilir.
Birçok sara veya akli bozukluk vakaları olduğu bilinen bir aile ferdi ile evlenmekte ihtiyatlı olunmalı mıdır?
Evet.
Şişmanlık ve uzun ya da kısa boyluluk karakteristikleri irsi midir?
Uzun ya da kısa boyluluğun şişmanlık veya zayıflıktan daha fazlı irsi olma eğilimi vardır. Şişmanlık genellikle kişinin yemek yemi alışkanlıkları ile ilgilidir. Bunlar çevre ile ilgili ve irsi değildir. Ancak, bazı ailelerde aşırı şişmanlama eğilimi de görülebilmektedir.
Gebe bir kadının kızamıkçık olması tehlikeli midir?
Evet. Bir kadın gebeliğin ilk aylarında bu hastalığa tutulursa, bu doğacak olan çocukta körlüğe, sağırlığa veya kalp yetersizliğin neden olabilecektir.
Kişilik özellikleri kalıtımsal mıdır?
Irsiyet kişiliğin gelişmesinde ancak küçük bir rol oynayabilir. Bir çocuğun kişiliğinin gelişmesinde şüphesiz en büyük faktör yetişmekte olduğu çevredir.
Ailenin kara koyunu" diye adlandırılan kişinin, cetlerinin birinden kötü karakteristikleri kalıtımsal olarak almış olduğu iddiası bir ger çek payı taşımakta mıdır?
Hayır.
Cinai eğilimler kalıtımsal mıdır?
Hayır.
"Zayıf karakter" kalıtımsal olabilir mi?
Hayır.
Birçok hastalık kalıtımsal mıdır?
Hayır. Doktorunuz size irsi olabilecek hastalıklar hakkında geniş bilgi verebilecektir. Bunların sayısı oldukça azdır.