YAŞANILABİLİR BİR DÜNYA İÇİN
Yıllardır hiç çöp atmayan restaurant ya da bir yıl boyunca hiçbir şey satın almadan yaşayabilen bir insan duyduğunuzda tepkiniz nasıl olurdu? Çoğumuzun gerçekleşmesi imkansız olarak nitelendirip kulak arkası edeceği bu örnekler, tüketim çılgınlığına tepki olarak yapılamayacak türden değil.
Tüketim çılgınlığı günümüzde hiç olmadığı kadar hızlı bir şekilde büyümekte ve gelecek nesilleri tehdit etmektedir. Bu durumdan en fazla etkilenen de şüphesiz çocuklardır. Tüketmek hayatımıza ve alışkanlıklarımıza o kadar yansımıştır ki, anne ve babaların bu alışkanlıkları çocukların etkilenerek bu kültür atmosferine sürüklenmelerine neden olmaktadırlar. Çocuklar anne ve babayı gözlemleyerek hayatı öğrenirler. Özellikle okul öncesi dönemde ailenin hayat tarzı, eğlenme ve harcama alışkanlıkları çocuğun zihnine yerleşir ve onun bir parçası haline gelir. Eğer aile bu dönemde tüketim merkezli bir hayat sürüyorsa, birlikte geçirilen vakitler tüketim çılgınlığının yaşandığı yerlerde oluyorsa haliyle çocukla da paylaşmayı bilmeyen, üretmenin kıymetini bilmeden, faydalandığı şeyin zevkine eremeden tüketen bireyler haline dönüşür. Onların sağlıklı bireyler olmaları ve sağlıklı toplumda yaşamaları için bilinçli tüketici değil, bilinçli kullanıcı olmalarını sağlamak gerekir. Bunun için ebeveyn olarak kendi hayatımızı gözden geçirip alışveriş, eğlenme ve vakit geçirme tarzımızda bazı değişiklikler yapmalıyız. Öncelikle tüketebileceğimiz kadar ürün almak yerine ihtiyacımız kadar ürün alarak işe başlayabiliriz. Eğer aldığımız ürünler bittikten sonra geri dönüştürülebiliyorsa geri dönüşümünü sağlamalıyız.
Çocuklarımızla geçirdiğimiz vakitleri çoğu kez alışveriş merkezlerinde geçiriyorsak, tüketim kültürünün yerleşmemesi adına beraber müzelere, parklara, mesire alanlarına, hayvanat bahçeleri vb yerlere götürebiliriz.
Evdeki eskiyen eşyaları atmak yerine farklı amaçlarla kullanım alanları oluşturabiliriz.
Birey olarak anne, baba, arkadaşlarımızı ve çocuklarımızı, daha çok ürün tüketicisi olmalarını sağlamak yerine tekrar kullanıma teşvik etmeliyiz. Bunun için de tüketimlerini ihtiyaçları kadar yapan örneklerin önümüzde olması gerekir. Bu bağlamda yazının başında verdiğim örnekler, kulak arkası edilemeyecek ve imkansız olmayan, aykırılığı ile gezegene yarar sağlayan en güzel örneklerdendir.
Yıllardır hiç çöp atmayan restaurant! Tüm insanlığın çöpünün en büyük kaynağı gıdayken iki yıldır tek bir çöp bile atmamış bir restaurant düşünün. Chicago’da böyle bir restaurant tam iki yıldır restaurantın kapısından dışarı çöp çıkarmamış. Gıda atıklarını kompost ediyor, kağıt ve plastiklerin tamamını geri dönüştürüyor ve restaurantta kullanılan her şeyin geri dönüştürülerek kazanıldığının garantisini veriyor. Açıldığından bu yana geçen iki yılın sonunda restauranttan toplamda 30 kilo (sıradan bir restaurantın 1 saatte ürettiği çöp miktarı) geri dönüştürülemez çöp çıkmış ve restaurant sahibi bu çöpleri de yeni yaptığı bir heykel projesinde kullanması için yerel bir heykeltraşa bağışlamış. Bu uygulamayı evlerimizde de yaparak çöp miktarımızı azaltabiliriz. Ambalaj atıklarımızı geri dönüşüme kazandırarak ve gıda atıklarımızıda kompost haline getirip bitki yetiştirmede kullanabiliriz.
Bir yıl boyunca gıda ve ilaç gibi temel ihtiyaçların dışında hiçbirşey satın almadan yaşayan Selma Hekim; bir yıl önce başladığı hiçbir şey satın almama deneyimini şu cümleleriyle sonlandırdı;‘Sanıyordum ki bir yıl bitince birçok şeyi eskitmiş olurum ama çok az şeyi elden çıkaracak kadar eskittim; bir iki çorap, bir çanta, bir kemer, bir sandalet. Bitirdiklerim, bir buçuk kutu şampuan, yaklaşık 4 sabun, bir kutu duş jeli, bir buçuk tüp diş macunu. Bunlar zaten başladığımda elimde olanlardı, bazıları da doğumgünü hediyesi olarak gelmişti. Saçlarımı daha uzun aralıklarla yıkadım, diş macununu leblebi tanesi kadar sıktım. 3 kutu ekolojik çamaşır deterjanı, bir kutu da ekolojik bulaşık makinesi deterjanı aldım, yumuşatıcı yerine sirke kullandım. Ev temizlik malzemesi almadım; evde biraz vardı ve bir kere de ev arkadaşım aldı. Eskiden yarım yarım kalmış olan kremler, parfümler ve makyaj malzemeleri tükendi. Pet, tuvalet kağıdı, ilaç aldım. Yiyecek, içecek ve çok az da resim malzemesi ( işim bu olduğu için) aldım. Bir telefon şarjı, bir cilt ürünü ( cilt uzmanı aldırdı), bir bileklik, bir sabun ( dalgınlıktan alındı) ve bir de beyaz şal ( İran sıcağıyla mücadele için) satın aldım. İşte bir yılın dökümü.’
Doğal kaynaklarımızın kısıtlı olduğu dünyamızda bu örnekleri bütünüyle uygulayamayabiliriz. Fakat tüketim hızımızı gözden geçirmemiz gerektiği kaçınılmaz son.
Sema Erata Küçükdağ
Çevre Mühendisi