Türkçülüğün Fikir Adamı Akçuraoğlu Yusuf-I
Osmanlı Devleti’nden Türkiye Cumhuriyeti’ne geçişte Tanzimat’la birlikte başlayan ve günümüze kadar süregelen fikir akımlarının büyük önemi vardır. Bu fikir akımları sonradan ortaya çıkan oluşumların temellerimi atmışlardır. Türkçülük fikri de bu akımlardan biridir. Türkçülük fikrini bilimsel bir temelde ilk olarak ele alan bilim adamı ise Yusuf Akçura’dır. Bu çalışmada, Yusuf Akçura’nın hayatı, etkilendiği ortamlar ve fikirlerinin gelişimi ele alınacaktır.
HAYATI
Türkçülük akımının ve ‘Bütün Türkçülük’ ülküsünün en güçlü ve en çalışkan temsilcilerinden olan büyük fikir ve ilim adamı Yusuf Akçura, 1876 yılında Kazan’ın Simbir kasabasında doğmuştur. Babası bölgenin tanınmış çuha fabrikatörlerinden olan Akçura ailesinden Hasan Efendi, annesi ise Kazan’ın tanınmış ailelerinden biri olan Yunusoğlularından Bibi Kamer Banu Hanım’dı.
İki yaşındayken babasını kaybeden ve annesi tarafından büyütülen Yusuf Akçura, daha yedi yaşını doldurmadan fabrikalarına haciz konması üzerine eşyalarını satan annesiyle önce Stavropal’ a, oradan da İstanbul’a geldi. İstanbul’da ilköğrenime başlayan Akçura, önce Mahmut Paşa, sonra da Kara Hafız İlkokullarında okudu. Bu arada annesinin romatizma tedavisi için sık sık Bursa’daki Çekirge kaplıcalarına gittiler.
Osmanlı Devleti’nin bu ilk başkentine yapılan seyahatler sırasında ilk büyük Türk kahramanlarına ait dinlediği destan ve hikâyeler, Yusuf Akçura’da küçük yaşta Türk milliyetçiliği şuurunu uyanmasını sağladı. Akçura, ilköğrenimini tamamladıktan sonra Askeri Rüştiye’ye girdi. Bu arada annesi, Dağıstanlı Osman Bey ile evlendi. Ona esas terbiyeyi veren ve dini bilgileri öğreten Osman Bey oldu. Ayrıca onun Harbiye Mektebi’ne girmesini sağladı.
Yusuf Akçura’nın mahalli bir Türkçü olmayıp, kendi deyimiyle ‘Bütün Türkçü’ olmasında ailevi ilişkilerinin az çok etkisi oldu.Askeri Rüştiye’nin üçüncü sınıfındayken baba yurdunu ziyaret eden Akçura, orada Şeyh Şamil’in Galatasaray Sultanisi mezunu olan torunu Zahit Şamil’den Fransızca ve Türkiye Coğrafyası dersleri aldı.
Rusya’dan döndükten sonra Askeri Rüştiye’yi bitirdi ve Harbiye Mektebine girdi. Harbiye’nin ikinci sınıfındayken, Genç Türklerin fikirlerine katılmak ve onlara hizmet etmek suçuyla 45 gün pranga hapsine mahkûm edildi. Cezasını tamamladıktan sonra, sınıfın en çalışkan öğrencilerinden olduğu için ikinci defa aynı suçu işlememek kaydıyla öğrenimine devam etmesine izin verildi.
1897’de Erkan-ı Harb sınıfına ayrılan Yusuf Akçura, birkaç ay sonra ikinci defa tutuklandı ve Yıldız Sarayı’nda sorgusu yapıldıktan sonra Taşkışla Divan-ı Harbi’ne gönderildi. Divan-ı Harb, ciddi bir sebep olmadığı halde, onu askerlikten uzaklaştırdı.