İNTERNET BAĞIMLILIĞI VE ERGEN- AİLE İLİŞKİSİ
İngilizce “international” ve “network” kelimelerinden meydana gelen internet,
bireylerin, devlet kurumlarının ya da özel kuruluşların ürettikleri, derledikleri bilgileri
yayınlayabilecekleri ve aynı zamanda gereksinim duydukları her türlü bilgiye kolayca
ve hızlı bir biçimde erişebilecekleri bir araçtır. (Tsai, Lin ve Tsai, 2001; Gürol ve
Sevindik, 2002).
Temelleri ABD ile Sovyetler Birliği arasında yaşanan soğuk savaş dönemlerinde atılan internet olası bir nükleer savaşta askeri iletişim kurmak ve ana bilgisayardaki bilgileri diğer bilgisayarlara aktarmak amacıyla gündeme gelen internet ortaya çıktığı günden itibaren küresel anlamda çok hızlı bir gelişim göstermiştir. ABD Savunma bakanlığı’nın bir kuruluşu olan ARPA (Advanced Research Projects Agency) ‘nın desteği ile çalışmalara başlamış ve 1969 yılında dört ayrı şehirdeki bilgisayar arasında bilgi transferi gerçekleştirilerek sistemin ilk adımı atılmıştır.Ardından ARPANET adı verilen askeri bilgisayar ağı kurulmuştur.(Çağıltay ,1994)
196o larda temelleri atılan internet fikri 1984-1995 yılları arasında tüm dünyayı kapsayacak şekilde genişlemeye başlamıştır.Türkiye de ise ilk geniş ağı 1986 yılında tesis edilen EARN (Europen Academic and Research Network) BITNET (Because it’s Time Network) bağlantılı TÜVEKA (Türkiye Üniversiteler ve Araştırma Kurumları Ağı) ‘dır.
Gelişen dünyada internetin ortaya çıkış amacı iletişimi kolaylaştırmak ve bilgi paylaşımını sağlayarak,araştırmacıların imkanlarını arttırmaktı.Ancak internet tahmin edilenden çok daha hızlı yayılarak temel amacının dışında birçok amaca hizmet etmiştir.Bu durum Patolojik aşırı kullanıma bağlı sorunları da beraberinde getirmiştir.Bunlardan biri Internet bağımlılığıdır. Yapılan çalışmalarda Internet bağımlılığı, problemli internet kullanımı, patolojik internet kullanımı, internet davranış bağımlılığı ve cyber bağımlılığı gibi pek çok kavramın kullanıldığı görülmektedir.
Sağlıklı internet kullanımı ise,düşünsel,davranışsal herhangi bir rahatsızlık duymaksızın uygun bir zaman diliminde,istendik amaca ulaşmak için internet kullanımı olarak tanımlanmıştır.(Davis,2001) Young (1996) internet bağımlılığı terimini tercih ederek,internet bağımlılığını,akademik,sosyal ve mesleki zararlara yol açmasıyla,madde ve alkol bağımlılığına benzetmiştir.Daha sonraki çalışmalarında Young (1998) “Patolojik kumar oynama” kriterlerini temel alarak “Problematik internet kullanımını” tanımlamıştır.Kandel (1998),internet bağımlılığını,bir psikolojik bağımlılık olarak tanımlamış ve özellikle gençleri bu bağımlılık açısından riskli grup olarak değerlendirerek ,aşırı internet kullanımının sağlık,ilişki ve zaman yönetimiyle ilgili sorunlara neden olabileceğini vurgulamıştır.
Avrupa Birliği'nin yayınladığı bir rapor da İnternet bağımlılığı kavramını destekliyor. AB araştırmasında, günde 4 saatten fazla sanal alem de sörf yapan kişilerde tıpkı kumar bağımlılarında olduğu gibi, beyinde insanın kendisini iyi hissetmesini sağlayan adrenalin benzeri bir kimyasal olan dopamin birikmesi meydana geldiği tespit edildi.
Son dönemlerde internette geçirilen sürenin artması ile beraber, internet kullanımının insan üzerindeki etkileri daha fazla sorgulanmaya başlanmıştır
Yapılan araştırmalar bireylerin bir kısmının interneti ihtiyaçları doğrultusunda kullandıkları, bir kısım kullanıcının ise ihtiyacının dışında zaman kontrolü olmadan interneti kullandıkları için iş ve sosyal hayatlarında kayıplarla karşılaştıkları sonucuna ulaştırmıştır.
Kullanıcılarını kendisine bu denli bağlayan ve bağımlı hale getiren İnternet ortamını bu kadar cazip hale getiren nedir? İnternet ortamında iletişim ortamı nasıldır ve hangi özellikler sahiptir. Genel olarak bu özellikleri sıralayacak olursak;
- İnternette zaman konusunda bir sınırlama olmadığı gibi mekan sınırı da yoktur.Yani insanlar günün istedikleri saatinde internete girerek coğrafi sınırları aşarak dünyanın herhangi bir yerinde yaşayan herhangi bir kişiyle iletişim kurabilir.
- Bireylerin internet ortamında kendilerini tanıtmaları tamamen kendi kontrollerindedir. Kişinin günlük hayatta yüz yüze iletişime geçtiğinde yaşadığı sıkıntılar bu ortamda minumum seviyededir. Hatta kişi yeni bir kimlik oluşturabilir.King bu durumu,iletişimde “hyperpersonal aspect” yani kişinin kendisini sunarken seçici olduğu bir yol olarak tanımlamıştır.İnternet bağımlılarının asosyal bir kişilik yapısına sahip olduklarını göz önünde bulundurursak bu durumun anlamlılığı da ortaya çıkacaktır.
- Uzun süre ucuz iletişim imkanı sağlayan İnternet çift yönlü bir iletişim aracıdır ve herkes internette duygu ve düşüncelerini sohbet ortamında risk almadan ifade eder ve başka insanların duygu ve düşüncelerine şahitlik yapma fırsatı elde eder.
- Sosyal ilişkilerde zorlanan bireyler bu grup içinde onaylandıklarını, bir gruba dâhil olduklarını, kabul edildiklerini hisseder
- Kolay iletişim kuramayan çocuk ve ergenlere birçok kişi ile tanışma olanağı sunar.
İnternet bağımlılığında dünyada ve Türkiye’de durum
İnternet bağımlılığı, son özellikle son yıllarda ulusal ve uluslararası birçok araştırmaya konu olmuştur.Uluslararası alanda yapılan çalışmaların büyük bölümü ABD de yapılmaktadır.
ABD ‘de her üç boşanmanın birinde boşanma nedeni internet bağımlılığı olarak gösterilmektedir.Yapılan çalışmalarda internet kullanıcılarının %29’u ile %50’sinin internet bağımlısı olduğunu ortaya çıkarmaktadır.Bu oranlar deneklerin yaşadıkları ülkeye,toplumsal statülerine göre değişim göstermektedir.
Chien Chou,Ming-Chun HsiauTayvan’da 12 üniversite ve 910 kolej öğrencisi üzerinde yaptıkları araştırmada grubun internet kullanım oranının haftada 20-25 saat olduğunu bulmuşlardır.
Türkiye’de Mehmet Aksüt ve Zekerya Batur’un” İnternet Perspektifinde Ergenlerin Sosyalleşme ve İletişim Kurma Süreci” adlı 300 ergen üzerinde yaptıkları çalışmalarında şu bulgulara ulaşılmıştır.
- Çalışmaya katılan deneklerden erkeklerin kızlara nazaran daha fazla internet kullandıkları görülmüştür. Erkekler haftada ortalama olarak 12 saat kullanırken kızların ortalama 9 saat internet kullandıkları tespit edilmiştir.
- Erkekler internet ortamında genel olarak oyun oynarken kızların zamanın çoğunu “Chat” yaparak geçirmektedir.
- Ergenlerin yüzde yüzüne yakını, internet kullanımının zarardan çok fayda getirdiğini belirtmişlerdir. İnternetin bilinçli olarak kullanılması hem bilgi açısından hem de zamanı doğru olarak değerlendirme açısından önemli olduğuna inanmaktadırlar.
- İnternetin şiddeti körükleyip körüklemediği sorusuna ergenlerin %72’sinin bunun daha çok aile ve kişisel özelliklerine bağlı olduğunu belirtmişlerdir. Problemli ergenlerin şiddete daha eğilimli oldukları, internettin doğrudan etkili olmadığı görüşü hâkim olduğu görülmüştür.
- En çok ne zaman stres ya da mutsuz hissedersiniz sorusuna ergenlerin %87’sinin dershane giderken ya da sınavlara hazırlanırken yaşamdan koptuklarını belirtmişlerdir.
- Ergenlerin sınava girme sıklığı arttıkça internet kullanımı da aynı sıklıkta artmıştır. Ergenlerin yaklaşık % 11’i (33 kişi) on tane önemli sınava girdikleri ve bu sınavların hayatlarında oldukça önemli olduğunu belirtmişlerdir.
- Ergenlerin % 40’ı sınavlara hazırlanırken ailesinin güvenini kaybetme korkusu yaşadığını, % 60’ı başaramam korkusunu yaşadığını, % 20’si başaramam kaygısından dolayı utandığını, % 75’i sınav sonrası ailesinin baskı uygulayacağı ve % 10’u sınav sonrasında yaşamın anlamsız olacağını belirtmiştir.
- Yaklaşık on sınava giren ergenlerin haftalık ortalama 9 saat internet kullandıkları görülmüştür. Bu sınavlardan gerek psikolojik gerekse sosyolojik olarak olumsuz etkilendikleri görülmüştür.
- Daha önceki dönemlerde, çocukluk döneminde, zamanın çoğunu oyun oynayarak geçirmesi gerekirken sürekli bir yarış halinde olmaları gerek toplumsallaşma gerekse yaşının gerektiği ihtiyaçları karşılayamayası şiddete yönelten asıl sebep olduğu görülmektedir.
- Bilgisayar, televizyon ve internet gibi iletişim araçlarının aile ile iletişimi olumlu ya da olumsuz etkileyip etkilemediği sorusuna öncelikle anne ve babaların kendilerinden çok bu nesnelere zaman ayırdıkları bu nedenle iletişim çatışmalarının yaşandığı görüşü egemen olmuştur (% 70). Ailenin, ergenden uzaklaşması ergenin de aileden uzaklaşmasına neden olmaktadır.
- İnternetin hangi yönü etkileyicidir? Sorusa ergenlerin % 60’ı istendiği zaman bilgiye ulaşma, % 48’i oldukça büyüleyici bir ortam olmasını etkileyici bulmaktadır.
Ergen ve Aile İletişimi
Ergenlik dönemi, kişinin hayatında fiziksel ve ruhsal olarak yeniden yapılanmanın olduğu bir nevi ikinci doğuş olarak kabul edilmektedir. Bu dönem bireyin çocukluktan çıkmaya yetişkinliğe doğru adım atmaya başladığı ve bu süreçte birçok zorlukla karşılaştığı bir dönemdir. Fiziksel,duygusal,cinsel ve sosyal alanlarda yaşanan bu değişimler ergen ve ailesi üzerinde bir stres kaynağı oluşturur.Bu stres daha önceki yıllarda gelişim dönemlerinin niteliği ile de ilgilidir.Yani ergenlik dönemi hasat dönemi gibidir.Daha önceki dönemler nasıl geçmişse ergenlik döneminde de onların sonuçları yaşanır.Sıkıntılı geçen bir çocukluk sıkıntılı bir ergenliğin habercisidir.Bu bağlamda belli zorluklar olsa da ergenlik dönemi bir fırtına dönemi olmak zorunda değildir.İşte tam bu noktada anne babalar çocuklarının ergenlik dönemini nasıl geçirdikleri ile ilgili kendilerini sorgulayabilirler.Yani iletişimde çok ciddi sıkıntıların yaşandığı bir ergenlik dönemi aslında o zamana kadar yaşananlar ve sonrasında yaşanacaklar hakkında bir alarm verir.Köprüden önce son çıkış olarak nitelendirilen ergenlik döneminde bu alarmlara kulak vermek oldukça önemlidir.
Erikson ergenlik için “ Aileden duygusal bağımsızlığın kazanılması, cinsiyete uygun sosyal rollerin geliştirilmesi, kendine özgü bir değerler sisteminin oluşturulması, toplumsal rollerin belirlenerek bunların geliştirilmesine yönelik kararların oluşturulmasını gerektiren yıllardır.” Şeklinde bir tanımlama getirmiştir. Bu tanım üzerinden gidecek olursak öncelikle aile çocuğunun artık büyüdüğünü ve bağımsızlaşma isteği içinde olduğunu kabullenmeli.Yani artık aileden çok akranlar ergenin dünyasında anlam taşımaya başlamıştır.Kendisiyle aynı dönemi yaşayan akranlarıyla yaşadığı paylaşımlar onun kendisini tanıması ve sosyalleşmesi için çok değerlidir.Ergen için yaşadığı bu paylaşımlar gerçek yaşamda olduğu gibi sanal yaşamda da kendisini gösterir.Belli oranda sıkıntı oluşturmayan bu paylaşımlar aile içi ilişkileri etkilediğinde bir problem olarak karşımıza çıkmaktadır.İletişim ortamını aile ya da çevresinde bulamayan ergenler, “Sanal Oda”larda iletişim kurma çabasına girmektedir. Bu durum aile-ergen ve ergen-çevre arasında kopan iletişim ağının giderek derinleşmesine neden olmaktadır. Olumsuz birtakım olayların meydana gelmesi bu noktadan itibaren ortaya çıkmaya başlamaktadır. Ergenlerin, gerek şiddet eğilimleri gerekse olumsuz sosyalleşme durumları bu tür ortamların etkili olduğu görülmüştür.
Peki bu durumu yaşayan aileler ne yapmalıdır? Öncelikle sorunun sadece çocuklarından kaynaklanmadığını bu durumun karşılıklı iletişimde yaşanan aksaklıkların bir sonucu olduğunu kabullenmelidirler. Özellikle erkek çocuklarda rol model olarak baba çok önemlidir. Ergen kimlik arayışında ilk olarak babayı örnek alacaktır.O dönemde babanın çocuğuyla kuracağı bağın yeterliliği çatışmaları ciddi ölçüde azaltacaktır.Tabi bu bağ sadece baba ile değil başka erkek modellerle de kurulmaktadır.Bu dönemde gencin sosyalleşmesine ve aktivitelerde bulunmasına izin verilmelidir.Hatta teşvik edilmelidir.Çünkü gerçek ortamda kuracağı insan ilişkilerinin sağlayacağı doygunluk sanal ortamın kullanımında aşırılığı engelleyecektir.Yani gerçek yaşamda var olmayı başaran genç sanal ortamın sahte varlık alanından keyif almayacaktır.
Sonuç olarak internet bağımlılığı tek başına bir sorun değil. Aslında bir takım problemlerin sinyalini veren göstergedir. Önemli olan bu sinyallerin doğru şekilde değerlendirerek ilerde çözümü çok daha zorlaşacak olan sorunlara ergenlik döneminde müdahale etmektir. Ortada bir bağımlılık varsa o bağımlılığı kişinin elinden aldığınızda oluşacak bir boşluk var demektir.Öncelikle o boşluğun başka şeylerle doldurulmasına yönlendirilmesi gerekir.Bunu çocuğunuza yaptırmak birden kolay olmayacaktır.O nedenle başlangıçta davranışçı yöntemlerle bazı değişiklikler yapılabilir.
1-Okuldan eve gelen çocuğun hemen bilgisayarın başına geçmesi yerine ilerleyen zamanlarda belli süre girmesi.
2-İnternetten çıkmayı hatırlatacak gerçek bir alarm kullanmak.
3-İnternet kullanımı ile ilgili hedefler belirlemek; örneğin haftada 30 saat internete giriyorsanız bunu kademeli olarak azaltmak. İlk seferinde 30 dan 25 saate inmek ve bu kullanımı da bir çizelge ile düzenlemek.
4- İnternete her gün girilen saatlerin değiştirilmesi hatta tam zıt saatlerde internete girmek.
5- İnternetin yoğun olarak kullanılan bazı uygulamalarını kullanmamak; Örneğin çocuğunuz internetteki oyun sitelerine bağımlı ise onunla bir anlaşma yaparak sadece diğer sitelere girmesi yönünde anlaşma yapılabilir.
6- Alternatif etkinlikler bulma; internete bağlanmayı düşündüğü zamanlarda yapabileceği kitap okumak, arkadaşlarla buluşmak, yürüyüş yapmak, bisiklete binmek vb. gibi aktiviteleri gerçekleştirme.
7-Haftalık internet kullanımı hedefi çizelgeleri yapıp bunları kaydetmek.Çizelgeye uyulduğunda ödül vermek.
Bu uygulamalarla beraber çocuğunuzu aktiviteler yönlendirmeniz onun farklı şeylerden tat almasını ve ilgili alanlarını zenginleştirmesini sağlayacaktır. Sanat ve spor alanına yapılacak olan yönlendirmelerde dikkat edilmesi gereken bir noktada bu çalışmaları yaptıracak kişilerin çocuğunuzla kurduğu iletişimdir. Amaç bir şeyi öğrenmek değil keyif alarak öğrenmek olmalı. Aksi halde problem çözmek isterken farkında olmadan çocuğunuzla olan ilişkinize yeni problemler ekleyebilirsiniz.Tüm bu çalışmalara karşın çocuğunuzun bilgisayarla ilişkisi işlevselliğini bozacak noktada devam ediyorsa profesyonel bir yardım almak faydalı olabilir.
Esma AYDIN
Psikolojik Danışman ve Rehber Öğretmen
YARARLANILAN KAYNAKLAR
İlköğretim II.Kademe ve ortaöğretim ikinci kademe öğrencilerinde internet bağımlılığı A.İNAM 2010
Lise Öğrencilerinin internet bağımlılığı düzeylerinin bazı değişkenlere göre yordanması
Ö.TAÇYILDIZ 2010
İnternet Siteleri