Mübarek Harameyn’e armağanlar götüren Sürre Alayları
Türklerin gayet narin, nazik ve nazenin bir İslam anlayışı ve yaşamı vardır. Mübarek Mekke-i Mükereme ve Medîn-i Münevvere topraklarına da ayrı muhabbet ve baplılık gösterilmiştir. Bu idrak ve iz’ân, Aziz Milletimizin akl-ı seliminin, zevk-i seliminin ve kalb-i selîmınin tezahürü olarak yaşattığı uygulama örneklerinden birisi de, “ Sürre Alayları”dır. Doğrusu “Surre” olan ve Arapça “ kese “anlamına gelen, “Sürre “ şeklinde telâffuz edilen bu, Osmanlı İmparatorluğu’nun “Hilâfet”ve “taht” şehri olan İstanbul’dan, her yıl hac mevsiminde Haremeyn halkına gönderilen üzerleri “Mekke”, “Medine yazılmış meşin torbalardaki para ve hediyeleri taşıyan alaya denilirdi. Para ve hediyeler, “keseler” içinde yola çıkarıldığı için bu deyim meydana gelmiştir. Sürre, 1864 yılından öncesinde, bu geleneksel iş için, Sultan’ın “Has Ahırı”ndan seçilerek hazırlanılan katır ve develerden oluşturulan kervanlar, vapura yükletilerek gönderilirdi. Sultan Abdülhamit zamanında ise, gerçekleştirilmeye muvaffak olunan “demiryolu”nda trenle sevk edilmeye başlanılmıştır. Mübarek topraklara olan derin sevgi, saygı ve bağlılığın tezahürü olarak mukaddes bir anane durumuna gelen bu içtenlikli gelenek, Birinci Dünya Savaşı sebebiyle Türkiye’nin 1918 yılı mağlubiyetine, yani Hicaz’ın bizden ayrılmasına kadar sürmüştür. “ Sürre Alayı”, para ve nadide hediyeler yüklü kervanın, vapura ( daha sonraki dönemde trene) bindirilerek yola çıkarılan süslü alayın adıdır. Hazırlanılan ve merasimlerle saraydan uğurlatılan kervan, ramazanın on beşinde yola çıkardı. Kervanda, bir grup görevli de bulunurdu. Bu armağanları Haremeyn’e ulaştıran padişah memuruna , “ Sürre Emini” denirdi. Son sürre emini, ünlü Enver Paşa’nın babası Ahmed Paşa’dır. Meşin torbalar içindeki Sürre paralarını Hazine kâhyası birer birer teslim alıp sayar, bir heyet huzurunda sandıklara yerleştirilirdi. Torbalar, yeşil kurdelelerle bağlanılır, padişahın mührü, mabeynci tarafından gülsuyuna batırılmış tülbentle ıslatılarak mühürlenilir, ondan sonrada üzerlerine pirinç tapalar vurularak ağızları sicimlerle bağlanılırdı. Mekke şerifi’nin bir yıllık tahsisatı ve maiyetine dağıtılacak hediyeler de, Sürre ile gönderilirdi.
Kervanın taşıdığı para ve eşyalar çok kıymetli ve zengin idi. Bunların başında, Hicaz valisine, Mekke Şerîfıne, Harem müdürüne kıymetli kumaşlardan dikilmiş kaftanlar, meşin torbalar içinde onbiner altın lira buylunurdu. Ayrıca Mekke ve Medine fakirlerine dağıtılmak üzere, sayısı her defasında değişen bol miktarda paralar, alayla birlilkte yola çıkarılırdı.1915 yılındaki son Sürre Alayı için yalnız İstanbul’dan iki milyon kuruş tahsisat verilmişti. Şam’dan, Bağdad’dan gelen paralarla her yıl devlet tarafından yapılan masraf altı-yedi milyon kuruşu bulurdu. Kervanın, çölde herhangi bir saldırıya uğramaması için, beraberinde, birkaç tabur askerle, bir iki batarya top bulundurulurdu. Bu önlemlere rağmen çöl bedevileri, kervana saldırmaktan geri durmaz ve bedevîler ile muhafızlar arasında saatlerce süren çatışmalar olurdu.
Kervan Mekke’ye varınca, Mekke şerifi ve vali, Sürre Emini’ni karşılar, şerefine şenlikler, cirit oyunları tertip ettirirlerdi. Mekke isyanından sonra, bir daha Sürre çıkmamış ve bu gelenek tarihe karışmıştır.