Dürzi
Dürzi , eklektik bir doktrin sistemi ve üyeleri arasındaki (bazen siyasi açıdan önemli) bir uyum ve sadakat ile karakterize edilen ve yüzyıllar boyunca birbirine sıkı sıkıya bağlı kimliklerini ve farklı inançlarını korumalarını sağlayan küçük Orta Doğu dini mezhebi . Dürzilerin sayısı 21. yüzyılın başlarında 1.000.000’dan fazlaydı ve çoğunlukla Lübnan, Suriye ve İsrail’de yaşıyor, diğer ülkelerde ise daha küçük topluluklar bulunuyordu. Kendilerine muvaḥḥidūn (“üniteryenler”) diyorlar .
Kökenler ve uygulama
Dürzi inancı, Mısır’da İsmaili Şiiliğinin bir kolu olarak ortaya çıktı; altıncı Fatımi halifesi olan eksantrik el-Hakim bi-Amr Allah (996-1021 yılları arasında hüküm sürdü) döneminde , bazı İsmaili ilahiyatçılar el-Hakimlik’i ilan eden bir hareket örgütlemeye başladılar. Hakim ilahi bir figür. Her ne kadar bu fikir muhtemelen el-Hakim’in kendisi tarafından teşvik edilmiş olsa da, el-Hakim ve seleflerinin ilahi olarak atandığını ancak kendilerinin ilahi olmadığını savunan Fâtımî dini kurumu tarafından sapkınlık olarak kınandı . 1017’de doktrin ilk kez halka açık bir şekilde vaaz edildi ve Kahire’de isyanlara neden oldu.
El-Hakim’in ilahiliği doktrininin önde gelen savunucusu Hamza ibn `Alī ibn Aḥmad al-Zūzanī, kendisini eski bir mürit olan Muhammed ed-Darazi ile otorite ve takipçiler için rekabet halinde bulduğundan, ortaya çıkan hareket içinde de çatışmalar vardı. Ancak Hamza, el-Hakim tarafından tercih edilmiş gibi görünüyor ve el-Darazi, hareket içinde mürted ilan edildi ve daha sonra ortadan kayboldu (el-Hakim’in onun öldürülmesini emrettiğine inanılıyor). El-Darazi’nin ölümüne rağmen, yabancılar onun adını harekete El-Daraziyyah ve El-Durûz olarak eklemeye devam ettiler .
El-Hakim 1021’de gizemli bir şekilde ortadan kayboldu ve hareket, halefi el-Zahir’in yönetimi altında zulüm gördü. Hamza saklanmaya başladı ve Dürzi’nin liderliğini ona bıraktı.Bir süre iletişim halinde kaldığı anlaşılan el-Muktana Bahaeddin (aynı zamanda el-Semûkî olarak da anılır). Dürzi inancı Mısır’da yavaş yavaş yok oldu, ancak misyonerlerin önemli topluluklar kurduğu Suriye ve Lübnan’ın izole bölgelerinde varlığını sürdürdü. El-Muktana 1037’de kamusal yaşamdan çekildi, ancak 1043’e kadar Dürzi doktrinini detaylandıran pastoral mektuplar yazmaya devam etti. Bu noktada din propagandası sona erdi ve Dürzi, din değiştirmeyi tanımayı bıraktı.
Dürziler hâlâ kendi dinlerinden uzaklaşmaya veya dinlerine dönmeye izin vermiyor . Dürzi inancının dışında evlilik nadirdir ve şiddetle tavsiye edilmez. Birçok Dürzi dini uygulaması, toplumun tamamından bile gizli tutuluyor . Sadece seçkin bir inisiye olarak bilinen,Ukkal (“bilen”), din hizmetlerine tam olarak katılırlar ve kutsal yazıların gizli öğretilerine erişebilirler,El-Hikmet-i Şerif .
Tarih ve sosyal ilişkiler
Topluluklarının küçüklüğüne rağmen Dürziler, Orta Doğu tarihinde önemli bir yere sahip olmuşlardır. Haçlı Seferleri sırasında Dürzi askerleri, Lübnan sahilindeki Haçlı ilerlemelerine direnerek Eyyubi ve daha sonra Memlük güçlerine yardım ettiler. Dürziler, Osmanlı İmparatorluğu altında hatırı sayılır bir özerkliğe sahipti ve anavatanlarının dağlık arazisi nedeniyle doğrudan Osmanlı kontrolünden korunarak sık sık ona isyan ettiler. 16. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar bir dizi güçlü feodal beyler, Dürzi siyasi yaşamına egemen oldu. Bunların en ünlülerinden biri, Lübnan Dağları’ndaki Maruni Hıristiyanlarla koalisyon kuran ve Toskana ile ittifak kurarak Osmanlı otoritesine meydan okuyan, 17. yüzyıl Ma’n hanedanının hükümdarı II. Fahreddin’di .
Lübnan’daki Dürzi
Günümüzde Dürzilerin en büyük yoğunluğu Lübnan’dadır . Topluluklar Lübnan Dağları’nın batı kenarları boyunca ve ülkenin güneydoğu kesiminde yer almaktadır ve toplam Dürzi nüfusu 300.000’in üzerindedir. Dürziler, bağımsızlığından bu yana ülkede önemli bir siyasi güce sahip oldu. Tanınmış bir Dürzi lideri olan Kamal Canbolat, karizmasıyla geniş bir ilgi gördü . 1958’de kendisine karşı bir ayaklanmayı kışkırtması da dahil olmak üzere Camille Chamoun’a karşı muhalefeti , Arap milliyetçileri arasında yaygın saygı kazanmasına da yardımcı oldu . Jumblatt’a siyasi kariyeri boyunca birçok kabine görevi verildi; çeşitli topluluklarla olan ilişkisi onu ülkenin iç işlerini yönetme konusunda benzersiz bir konuma getirdiği için içişleri bakanı olarak atandı.
Canbolat’ın 1977’deki suikastından sonra oğlu Velid, Lübnan’daki Dürzi topluluğunun siyasi liderliğini devraldı. Babası gibi o da çoğu zaman ülkede karar verici konumuna getiriliyordu. Suriye’nin Lübnan’a müdahalesine karşı çıkması ona belirgin bir şekilde Batı yanlısı bir yönelim verme eğilimindeydi. Ancak 2011’de Lübnan’daki siyasi krizde Suriye yanlısı Hizbullah’a destek verdi. Bunu yaparken, Batı yanlısı veya Suriye yanlısı yönelimler yerine Arap birliğine olan bağlılığını gösterdi .
Dürzilerin liderliğinde Canbolatlar’la rekabet eden, genellikle Lübnan siyasetinin karşı tarafında yer alan Arslan ailesi oldu. Camille Chamoun döneminde savunma bakanı olarak görev yapan Majid Arslan, Kamal Canbolat’ın rakibiydi. Üstelik Canbolatlar’ın aksine Arslanlar’ın Suriye’yle güçlü ilişkileri var. Ancak rekabete rağmen iki aile zaman zaman farklılıklarını bir kenara bırakıp ortak çıkarlarını korumak için ittifaklar kurmuşlardır.
Suriye’deki Dürzi
Lübnan en büyük Dürzi yoğunluğuna sahipken, çok daha büyük olan Suriye ülkesi en büyük toplam Dürzi nüfusuna sahiptir (600.000’den fazla). Suriye’deki Dürzilerin çoğu 18. yüzyılda Lübnan’dan geldi ve Suriye’deki Dürzilerin büyük çoğunluğunun bugün yaşamaya devam ettiği Cebel el-Duruz (Dürzi Dağları) bölgesindeki Al-Suwaydā’ çevresine yerleşti. 1925’te Dürzi lideri Sulṭān al-Aṭrash, Fransız yönetimine karşı bir isyan başlattı . Yerel başarının ardından Dürzi toplumu dışındaki Suriyeli milliyetçiler de isyana katıldı ve isyan 1927’de bastırılmadan önce tüm bölgeye ve Şam’a yayıldı. Suriyeliler arasında bu isyan, ülkenin ilk milliyetçi ayaklanması olarak hatırlanıyor.
Dürziler, önümüzdeki on yıllar boyunca siyasi açıdan öne çıkan figürler olarak kaldı. Başka bir Dürzi isyanı ulusal bir ayaklanmaya ve Pres’in devrilmesine yol açtı. 1954’te Adib el-Şişaklı . Ayrıca Sultan el-Aṭān el-Aṭān’un oğlu Manṣūr el-Aṭrash, Suriye Baas Partisi’nin kurucu üyelerinden biri oldu . Daha sonra 1965’te, 1966’da tutuklanana kadar kısa bir süre parlamento sözcüsü olarak görev yaptı.
İsrail’deki Dürzi
İsrail’de ayrıca tamamı ülkenin kuzey kesimlerinde yerleşik, yaklaşık 150.000 kişilik oldukça büyük bir Dürzi topluluğu var. Dürziler, İsrail’deki Arap toplulukları arasında devlete olan bağlılıklarıyla tanınan benzersiz bir halktır. Kudüs’teki Sünni liderliğin 1942’de Tiberya’daki Jethro’nun (Dürziler tarafından Şuayb olarak anılır) mezarının kontrolünü ele geçirme tehdidinden sonra , Dürziler 1948 savaşında Yahudi güçlerinin yanında yer aldı. Dürzi askerleri o zamandan beri her Arap-İsrail savaşında İsrail adına savaştı . Onlar, İsrail Savunma Kuvvetleri’ne katılan tek Arap grubudur ve İsrail’in sınır güvenliği ve kordiplomasisinde görev alırlar. Temmuz 2018’de İsrail Knesset’i , İsrail’i bir Yahudi devleti olarak kutsallaştıran anayasal ağırlığı olan bir yasayı yürürlüğe koyduğunda , tepkiye Dürziler öncülük etti; yasanın kendilerini ikinci sınıf vatandaş yaptığını ve ülkeye olan bağlılıklarına ve hizmetlerine ihanet olduğunu iddia ettiler.