Dünyadaki yoksulluğu sona erdirmek amacı ile 194 hükümet tarafından 2000 yılında karar altına alınan BM Milenyum Kalkınma Hedefleri kapsamında sağlanan ilerlemeler, Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) Dünya Sağlık İstatistikleri raporunda ortaya konuldu.
BM Milenyum Kalkınma Hedefleri için belirlenen süre, 2015 yılında sona eriyor. WHO, hedeflere ilişkin ne kadar ilerleme sağlandığına ilişkin veriler içeren raporunu yayınlarken, 2015 sonrası dönemde, Eylül ayında BM’de yapılacak toplantıda yeni hedeflerle kurgulanacak.
Rapora göre, eğer ilerlemeler yılsonuna kadar aynı şekilde sürerse HIV, sıtma ve tüberküloz salgınlarının önlenmesi ve güvenilir içme suyuna erişimin artırılması konusunda küresel hedeflere ulaşılmış olacak. Ayrıca çocuklarda yetersiz beslenme ile anne ve çocuk ölümlerinin azaltılması ve temel temizliğe erişimin artırılması konularında da ciddi iyileşme sağlanmış olacak.
WHO Genel Direktörü Dr. Margaret Chan yaptığı açıklamada, Milenyum Kalkınma Hedeflerinin toplum sağlığını iyileştirdiğini söyledi. Hedeflerin politikacıların dikkatini konuya çekerek ihtiyaç duyulan fonların toplanmasını sağladığını belirten Chan, ilerlemelerin umut verici olmasına rağmen halen bazı ülkelerde ve ülkeler arasında geniş uçurumlar olduğunu kaydetti.
Çocuk ölümleri yarıya indi ancak hedefe ulaşılamayacak
Raporda en zor durumda olan insanların sağlık hizmetlerine erişiminin sağlanabilmesi için çabaların sürdürülmesi gerektiğinin altı çizilirken, dünya çapında çocukların yaşayabilmesindeki ilerleme, uluslararası kalkınmanın en büyük başarı hikayelerinden biri oldu. 1990’dan 2013’e çocuk ölümleri (her bin canlı doğumda 46 ölüm) neredeyse yarı yarıya düştü.
Ancak bu büyük ilerlemeye rağmen ölümlerin üçte iki oranında azaltılması hedefine ulaşılamadı. Tüm ülkelerin üçte birinden azı bu hedefe ulaşabildi ya da bu yılın sonunda ulaşacak. 5 yaşından küçük çocuk ölümlerinde en büyük sorumlular erken doğum komplikasyonları, zatürree, doğum sırasında boğulma ve ishal şeklinde sıralandı.
Daha fazla anne kurtuluyor
Hamilelik ve doğumda ölümler ise 1990-2013 arasında neredeyse yarı yarıya düştü. Yine de bu düşüş, %75 hedefinin gerisinde kaldı.
Anne ölümleri tüm bölgelerde düşüş gösterdi, ancak en fazla anne ölümünün yaşandığı 13 ülkede büyük oranda önlenebilir anne ölümleri konusunda fazla ilerleme kaydedilemedi.
WHO Afrika bölgesinde gebelik önlemek ya da geciktirmek isteyen her dört kadından birinin doğum kontrol yöntemlerine erişimi yok. Her iki kadından sadece biri çocuğunu bir doğum uzmanı eşliğinde dünyaya getirebiliyor. Dünya çapında kadınların üçte ikisinden azı (%64) önerilere uygun şekilde en az 4 kere doğum öncesi kontrollere girebiliyor.
HIV yayılımında gerileme
Dünya, HIV yayılımını yavaşlatmayı da başardı. 2001 yılında 3,4 milyon kişiye teşhis konulmuş iken, 2013 yılında yeni enfeksiyon sayısı 2,1 milyon kişi oldu.
HIV tedavisine erişim konusunda yenilenen hedefe ulaşmak ise daha zor olacak. Mevcut eğilim devam ederse düşük ve orta gelir düzeyindeki ülkelerde 15 milyon kişinin antiretroviral tedavi (ART) görmesi hedefi 2015’te geçilecek. 2013’te dünya çapında yaklaşık 13 milyon kişi tedavi gördü. Bunlardan 11,7 milyonunun yaşadığı düşük ve orta gelir düzeyindeki ülkelerde, HIV taşıyan bireylerin %37’si tedavi imkanı buldu.
Güvenilir içme suyu ve temizliğe erişim
Güvenilir içme suyu açısından küresel hedeflere 2010’da ulaşılmış olsa da WHO Afrika ve Doğu Akdeniz bölgelerinde, özellikle fakir nüfus ve kırsal kesimde yaşayanların erişiminde büyük sıkıntılar var.
Rapora göre, dünya temel temizliğe erişim alanında kalkınma hedeflerine ulaşamayacak gibi görünüyor. Halen 1 milyar civarında kişinin temel temizliğe erişimi yok ve bunlar tuvalet ihtiyaçlarını açık alanlarda, su kaynaklarının yakınlarında gidermek zorundalar. Temizliğe yönelik işletmelerin olmaması bu insanları kolerayı da içeren ishalli hastalıklar, trahoma ve hepatit gibi hastalık riskleri ile karşı karşıya bırakıyor.
Dünya sağlığında iyileşmeler ve belirlemeler
– Doğum tarihinde yaşam beklentisi 1990’dan beri kadınlar ve erkekler için 6 yıl uzadı.
– Dünyadaki ölümlerin üçte ikisi bulaşıcı olmayan hastalıklardan kaynaklanıyor.
– Bazı ülkelerde doğumların üçte birinden fazlası sezaryen yöntemi ile gerçekleşiyor.
– Düşük ve orta gelir düzeyinde ülkelerde HIV taşıyan hamile kadınların sadece üçte ikisi çocuğa bulaşmayı engellemek için antiretroviral tedavi görebiliyor.
– Yetişkin erkeklerin üçte birinden fazlası sigara tüketiyor.
– Zatürree şüphesi olan her üç Afrikalı çocuktan sadece biri antibiyotik alabiliyor.
– Dünya genelinde kadınların %15’i obez.
– Düşük gelirli ülkelerde yaşayanların yaş ortalaması 20 iken, yüksek gelirli ülkelerde bu sayı 40.
– Erkeklerin dörtte birinde yüksek tansiyon var.
– Bazı ülkelerde sağlık harcamaları, devlet harcamalarının sadece %5’i düzeyinde kalıyor.
2015 sonrası Eylül’de görüşülecek
Eylül’de New York’ta yapılacak Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda tüm ülkeler, 2030 için yeni küresel hedefler belirleyecekler. Milenyum hedefleri takviminin sonlandırılmasıyla 2015 sonrası takvimin ortaya çıkan zorlukların aşılmasını hedeflemesi gerekiyor. Bunlar arasında diyabet, kalp hastalıkları gibi bulaşıcı olmayan hastalıkların giderek artan etkisi ve sağlığı etkileyen sosyal ve çevresel etkenler bulunuyor.
2015 sonrasını ele alan takvim taslağında 17 hedef yer alıyor. Bunlar arasında sağlıklı yaşamın garantilenmesi, her yaşta herkes için sağlığın desteklenmesi de var.