Osmanlı Yelkenli Gemilerinden: Kalyon Gemisi
Kalyon Gemisi, üç direkli yelkenli savaş gemisidir. Kelime, Latince’den Türkçeleştirilmiş olup, söylenişi Italyanca’daki “galion” kelimesine daha yakındır. Kalyonlar 16. yüzyılın başlarından 17. yüzyılın ortalarına kadar daha çok nakliyede kullanılmış, nihayet Girit seferinin başladığı sıralarda tekâmül etmiş ve savaş gemisi olarak donanmaya katılmıştır. Kâtib Çelebi Osmanlıların kullandığı kalyon çeşidinin burtun olduğunu kaydetmektedir. Kadırga, Osmanlı donanmasının belkemiğini oluştursa da, kalyonun kullanılması oldukça eski dönemlere kadar gitmektedir.
Gerek donanmada savaş gemisi, gerekse ticaret gemisi olarak kalyon veya kalyon türü gemilerden yararlanılmış, ama bu durum hiçbir zaman yaygınlık kazanmamıştır. Kalyonların donanmada ilk kullanılışlarına ait bilgiler oldukça sınırlıdır. Bununla beraber, savaşta kullanılan kalyonlara örnek olarak 1498’de İskenderiye’ye gitmek üzere İstanbul’dan ikmal yapan kalyon ile Sinop’ta Kemal ve Barak Reisler tarafından inşa edilerek İnebahtı, Moton ve Koron seferlerinde (1499-1500) kullanılan Barça/Göke cinsi kalyonlar gösterilebilir.
1554’te Mısır’a giden büyük türdeki kalyon ve barçanın ise nakliyede kullanılan birer ticaret gemisi oldukları anlaşılmaktadır. 1568’de Mısır’da bulunan üç nakliye kalyonundan her biri beş yüz yolcu taşıyabilmektedir.
Kaynakça
BOSTAN, İDRİS., “Osmanlılar ve Deniz”, (İstanbul, Küre Yayınları, 2018).
Kapak Görseli: Yelkenli gemilerden oluşan Osmanlı donanmasını 1247’de (1831) Akdeniz’de seyrederken gösteren bir resim (Hüsnü Tengüz Albümü, İstanbul Deniz Müzesi)