"Yeşil" Sanat
18.yy romantik dönem ressamlarından günümüzün çağdaş sanatçılarına kadar uzanan süreçte, pek çok sanatçının yapıtlarında, üzerinde yaşadığımız gezegene karşı duydukları yoğun hayranlığı ve saygıyı görebiliriz. Bu sanatçıların, teknolojik olanaklardan da faydalanarak, yaratıcılıklarıyla ortaya koydukları enstalasyonlar “Küresel Isınma”, “İklim Değişikliği” gibi çevreci konuların kültürel tartışmalarda ön sıralara taşınmasında önemli rol oynamaktadır.
İşte “Çevre Sorunları”nı çalışmalarında öncelik olarak kabul eden 18 ‘Aktivist” proje: (*)
1. Olafur Eliasson'un Buz Dağları
Olafour Eliasson “Your Waste of Time” isimli projesinde İzlanda’nın en büyük buzulu Vatnajökull’dan kırılan parçaları, güneş panellerinin ürettiği enerji ile soğutulan bir salonda sergiledi. Dünya üzerindeki 800 yıllık bir yaşam biçimini/varoluşu temsil eden “Buz Heykeller” Küresel Isınma’nın doğa üzerindeki yıkıcı etkisini çarpıcı bir şekilde gözler önüne sermekte.
2. David Maisel’in Maden Fotoğrafları (Open Mining)
David Maisel, The Mining Project (Butte, Montana 9), 1989, Courtesy of the artists and Haines Gallery
David Maisel bu mükemmel fotoğrafında, ilk bakışta, başka bir gezegenin doğal güzelliğini kutsuyormuş gibi görünse de; fotoğraftaki derin mavi girdaplar ve kraterler aslında ABD’deki askeri testler, ağaç kesme, madencilik ve ıslah projeleriyle çevresel olarak etkilenen toprakların/alanların havadan çekilen görüntüsünü oluşturmakta.
3. Luzinterruptus'un Çöp Labirenti
Luzinterruptus Avrupa’da politik ve sosyal konularda ‘aktivist’ projeler üreten bir sanat kolektifi. Plastik Çöp Labirenti çalışmalarından yalnızca biri. Günlük olarak üretilen plastik çöp miktarını ‘şiirsel’ bir yöntemle göstermenin yolunu arayan Luzinterruptus, çalışmasında gelişen ülkelerdeki devasa plastik şişeleme işletmelerine dikkatimizi çekiyor.
4. Amanda Schachter and Alexander Levi'nin Hasat Kubbesi (Harvest Dome)
Mimar Amada Schachter ve Alexander Levi tarafından 450 şemsiye ve 128 şişe kullanılarak inşa edilen heybetli “Harvest Dom/Hasat Kubbesi” Newyork / Inwood Hill Park Körfezi’nde sergilendi. Hasat Kubbesi “Performans Mimarisi”nin estetik örneklerinden biri olarak kabul edilmesinin ötesinde, dünyadaki atıkların/çöpün ‘beklenmedik’ pek çok değişik şekilde yeniden değerlendirilebileceğini de kanıtlıyor.
5. John Sabraw'un Toksik Atık Boyamaları (Toxic Sludge Paintings)
Sanatçı ve Profesör John Sabraw bu resimleri Ohio Nehri çevresinde bulduğu toksik atıklardan kendisi ürettiği pigmentlerle boyuyor. Terkedilmiş kömür madenindeki oksitlenmiş atıklardan ürettiği boyalarla!
Sabraw Çin’den ithal edilen demir oksidi kullanmak yerine, terkedilen kömür madenini, suya bıraktığı ağır metalleri kullanarak bölgedeki kirlilik problemine dikkat çekiyor. “Sanatçının, bilim insanı gibi, toplumumuzda çok önemli bir rolü vardır: olaylara farklı bakmak, bu öngörü ile hareket etmek, başarısızlık ve başarıları rapor etmek” diyor Sabraw.
6. Naziha Mestaoui'nin Sanal Ormanları (Virtual Forests)
Naziha Mestaoui “One Beat One Tree” projesiyle, doğal dünyamız ile gelişen teknoloji arasındaki sınırları bulandırarak, ormanları şehir alanlarına taşıyor. Dijital ağaçlar insanların kalp atışları ile büyüyor. İzleyiciler akıllı telefonlarındaki alıcı ile projeye katılabiliyorlar. Ve her bir sanal ağaç ile Avrupa’dan Latin Amerika’ya, Afrika’dan Asya’ya dünyadaki çeşitli bölgelerde gerçek olan bir ağaç büyüyor. Projenin başlangıcından bu yana 13.000’den fazla ağacın büyümesini teşvik ettiğini hatırlatalım.
7. Rachel Sussman'nın “En Yaşlı Şeyler” Projesi (Oldest Things)
Fotoğraf sanatçısı Rachel Sussman geçtiğimiz on yılını dünyanın çeşitli bölgelerine yaptığı seyahatlerde “Yaşayan En Eski Organizmalar”ı bulup, fotoğraflayarak geçirdi. Mojave Çölü’nden Orta Avustralya’ya, oradan Grönland’ın buzlu enginlerine seyahat eden Sussman, 80.000 yıldan bugüne yaşama becerisi gösteren organizmaların portrelerini çekerek; insan ırkının tüm olumsuz müdahalelerine rağmen direnen gezegene dikkat çekiyor.
“Tabi Gezegenin bu direnci bizi rehavete sürüklememeli” diyor Sussman, “zira çok uzun süredir var olmaları ölümsüz oldukları anlamına gelmiyor.”
8. Barry Underwood'un “Elektrikli Tabiat Manzaraları” (Electric Landscapes)
Barry Underwood fotoğraf, resim, performans, sinema ve arazi sanatı gibi elementleri biraraya getirerek, yapıtlarında yapay ışık kirliliği, ormansızlaştırma gibi çevresel sorunları betimliyor. Sanatçı doğadaki ahenk bozukluklarına ‘sert’ yöntemler yerine ‘hoşa giden’ görüntülerle dikkat çekmeyi başarıyor.
9. Paulo Grangeon'un 1.600 Pandası
Fransız heykeltraş Paulo Grangeon alışılmadık bir yöntemle Dünya’daki hayvan neslinin karşı karşıya olduğu tehlikeye ışık tutuyor. Grangeon gezegenimizde yaşayan gerçek panda sayısını temsil etmek için, kağıt hamurundan 1.600 adet panda yaptı. (halihazırda gezegende yaşayan pandaların sayısı 1.596’nın biraz altında)
Grangeon’un “Pandas on Tour” projesi, 2008 yılında Vahşi Yaşam Fonu işbirliği ile dünyada 20’den fazla ülkeyi dolaştı.
10. Daan Roosegaarde'in Vakum Projesi
Hollandalı tasarım sanatçısı Daan Roosegaarde Beijing’in hava kirliliği sorununa kendi geliştirdiği “elektronik vakumlu hava temizleyici”si ile çözüm olabilecek mi?
Tasarımcı Beijing’de kaldığı otelin penceresinden CCTV binasına bakıp hava kirliliğinin görüş açısını ne kadar azalttığını düşünürken aklına geliyor “Smog” projesi. “Smog” nedir? Vakumlu temizleyici ile aynı prensiple çalışan, elektrostatik alan kullanarak havada uçan partikülleri içine çeken/emen bir yeraltı bakır bobin sistemi.
11. Aida Sulova's “Çöp Konteynerleri”
Kırgız sokak sanatçısı Aida Sulova, Bişkek’de, aşırı boyutlara ulaşan çöp sorununa, çöp konteynerlerini tuval gibi kullanarak dikkat çekiyor. Çöp konteynerleri, üzerine resmedilen ağzı açık insan figürleri, şehrin sakinlerine “Dünyaya atılan çöpün yolculuğu neticede içimizde sonlanıyor” mesajı veriyor.
12. Chris Jordan'ın Tüketim Portreleri
Fotoğraf sanatçısı Chris Jordan “Tahammül Edilmez Güzellik: Amerikan Kitle Tüketiminden Portreler” isimli çalışmasında “Tüketim Çılgınlığı”nı değerlendirmeye alıyor. Çalışmaları, bir topluluk olarak arkamızda bıraktığımız enkaza dikkat çekmeyi amaçlıyor. “Manzara karşısında dehşete düştüm, aynı zamanda adeta büyülenerek içine çekildim” diyor Jordan. “Uçsuz bucaksız boyuttaki tüketimimiz; terk edilmiş, ölümcül, ironik ve tuhaf şekilde komik ve bir anlamda esrarengiz bir güzellikte ortaya çıkıyor.” Bunun istikrarlı özelliği ise sarsıcı şekilde karmaşık olması.
13. Gabriel Orozco'nun Bulunan Objeleri (Found Objects)
2012’de “Sandstars” Enstalasyonu için Gabriel Orozco Meksika Çöp Alanı/Deposu Isla Arena’dan topladığı 1.200 den fazla objeyi (herbir objeyi stüdyo kurgusunda tasvir eden bir düzine grid fotoğrafla birlikte) Guggenheim Müzesi’nde sergiledi. “Bulunan hazineler” göz ardı edilen devasa çöplükleri, şehrin içindeki galerilere taşıyarak, izleyicilerin endüstriyel ve ticari atıkların etkileri ile yüzleşmelerini sağlamayı amaçlıyor.
14. Random International’ın Yağmur Odası
Bardaktan boşalırcasına yağan yağmurun altından hiç ıslanmadan geçmek!
2013 yılının fenomeni MoMA’da sergilenen “Yağmur Odası” projesi idi. Müzenin sergi için için hazırladığı tanıtımda “Bu çalışma, ziyaretçileri, bilimin, teknolojinin ve insanın pratik zekasının çevremizi dengede tutmadaki rolünü keşfetmeye davet ediyor” ifadesi kullanıldı.
15. Agnes Denes'in Buğday Tarlaları
Agnes Denes, Wheatfield, 1982
Agnes Denes ‘arazi sanatçıları’ içinde çok önemli bir yere sahiptir. En bilinen projesi ise muhtemelen 1982 yılında yaptığı “Wheatfield -- A Confrontation/Buğday Tarlası -- Yüzleşme" isimli çalışmadır. Bu projede Denes, Wall Street ve World Trade Centre yakınlarındaki atık gömülen arazilerde buğday yetiştirmiştir. Sanatçı bir atık arazisini otlardan temizleyerek, sulayarak, toprağı işleyerek; kırsal Amerika ruhunu kentsel merkez üssüne getirmiştir. Yüzleşme doğa ile sanat/ustalık arasındadır.
16. Christo and Jeanne-Claude'un Çevrilmiş Adaları
Gezegenimizin çeşitli yerlerine dağılmış doğal harikalarına dikkatimizi çekmeyi amaçlayan ‘devasa’ arazi enstalasyonları ile ünlü iki sanatçı Christo ve Jeanne-Claude.
Christo ve Jeanne-Claude çifti 1980 yılında Florida, Miami’deki Biscayne Körfezi’nde 11 adanın etrafını 6.5 milyon metrekarelik pembe renkli polipropilen bir örtü ile çevrelediler. Örtü adaların etrafında çepeçevre su üzerinde kalırken, adalar ‘su üzerindeki nilüfer çiçekleri’ gibi göründüler. Çalışma esnasında adalardan 40 ton çöp temizlendiğini de not edelim.
17. Mathilde Roussel'in Yaşayan Heykelleri
Fransız sanatçı Mathilde Roussel ‘hareket halinde’ çim insanlardan oluşan bir enstalasyona imza attı. Geri dönüştürülmüş malzeme, toprak doldurulan kumaş ve çim tohumlarından oluşturulan parçalar gıdanın merkeziyetini sembolize ediyor. Doğayı gözlemleme, neyi/nasıl yediğimizin farkına varma, bizi dünyadaki gıda döngüsüne (bolluk ve kıtlık) karşı daha duyarlı hale getiriyor ve global gerçekliğe fiziksel, zihinsel ve ruhsal olarak bağlanmamıza olanak sağlıyor.
18. Daniel Canogar: Vortices
'New media art'ın önemli sanatçısı Daniel Canogar’ın çalışmalarında en çok kullandığı materyaller çöpler ve atıklar. Hatta ‘Çöp sanatçısı’ olarak da adlandırılıyor Canogar. Sanatçı Vortices sergisindeki fotoğrafları oluşturuken de ‘Great Pacific Garbage Vortex’den (Büyük Pasifik Çöp Yaması) ilham almış. Canogar’ın Vortex Sergisi’ndeki fotoğraf çalışmasındaki amacı, bu çevresel katastrofa dikkat çekmek. Plastik ağırlıklı çöp yığını içinde devinen insan vücutları, fotoğrafları ilk gördüğünüz andan itibaren tüm dikkatinizi okyanusun ortasındaki bu insan yapımı plastik ‘kıta’ya çekiyor.
(*) Huffington Post Gazetesi’nden Katherine Brooks’un 28.8.2014 tarihli haberi esas alınarak hazırlanmıştır.