Lale Devri - (1718 - 1730)
Osmanlı tarihinde batılaşma yönünde ilk adımların atıldığı Lale Devri, adını sanatta lâle motifinin işlenmesi ve dönemin yaşam biçimi sebebiyle lale çiçeğinden almıştır.
Lale Devrine damgasını vuran kişi Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa olmuştur. İbrahim Paşa 1718de sadrazam olur olmaz ağır koşullar altında imzaladığı Pasarofça antlaşması ile 1714ten beri Avusturya ve Venedike karşı sürdürülen savaşa son vermişti.
Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa
Avrupa ülkelerinin gittikçe güçlenmekte olduğunu ilk fark eden kişilerden olan İbrahim Paşa, barışçı bir ortam yaratmak ve batıyı daha yakından tanımak istiyordu. Bu amaçla İstanbuldaki batılı ülke elçileriyle yakın ilişkiler kurdu, bir yandan da Avrupa ülkelerine elçiler göndererek buralardaki toplumsal ve ekonomik yaşamı tanımaya çalıştı. Bu elçiler arasında 1720de Parise giden Yirmisekiz Mehmet Çelebi, İbrahim Paşayı en çok etkileyen kişi oldu.Yirmisekiz Çelebinin 1721de dönüşünde sunduğu bilgiler ve belgeler İbrahim Paşada Avrupa tarzı yaşamı Osmanlı Devletinde de egemen kılma isteği uyandırdı.
Yirmisekiz Mehmet Çelebi -(1660'ların sonu - 1732)
İlk kez padişah 3.Ahmedin de onayıyla geniş bir bayındırlık etkinliğine girişilerek İstanbulda batıdaki örneklerine benzer birçok bina ve bahce yapıldı. Boğaziçi ve Haliç kıyıları yalılarla, köşklerle, kasırlarla donatıldı.
Saray çevresinden başlayarak birçok yüksek devlet görevlisi ve halkın varlıklı kesimi buralarda eğlence dolu bir yaşam sürmeye başladı. Bu o zamana kadar içe kapalı bir yaşamı olan bütün halk kesimlerinin görmediği bir şeydi. Her vesileyle düzenlenen kitlesel eğlencelerle bu yaşam biçimi giderek yaygınlaşmaya başladı. Döneme adını veren lale çiçeğinin en güzelini yetiştirmek için herkes birbirleriyle yarışır oldu. Bu amaçla başta Hollanda olmak üzere çeşitli avrupa ülkelerinden ve İrandan lale soğanı bile getirildi.
Lale Devri: Sadabad'da Av Sahnesi
Savurganlığa varan bu harcamalar yüzünden birçok tüketim maddesininde fiyatı aşırı biçimde yükseldi. Öte yandan Lale Devrinde bazı önemli yenilik girişimleride oldu. Bunların arasında en kalıcı olanı matbaadır.Ayrıca dönemin ünlü şairi Nedimin başkanlığında oluşturulan bir kurul batı ve doğu dillerinden çeviriler yapmakla görevlendirildi.
***
Zamanın Sairi Nedim, Lâle Devri'nin günlük hayatını ve İstanbul'un tasvirini aşağıdaki unutulmaz mısralarla yapmıştır
Bu şehri İstanbul kî, bî misl ü behâdir;
Bir sengine yekpare Acem mülki fedadır.
Bazari hüner madeni ilm ü ulemadır.
Hurşîd-i cihan-tâb ile tartılsa sezâdır
Altında mı üstünde midir cenneti â'lâ
Elhak bu ne hâlet bu ne hoş âb u havadır.
İzmitte bir kağıt fabrikasının yapımına başlandı. Önemli bir girişimde İstanbulu sık sık kasıp kavuran yangınlarla mücadele için tulumbacılık örgütünün kurulmasıdır. İstanbul dışında Anadolu ve Rumeli halkı geleneksel yaşam biçimini korudu.
3.Ahmedin hazine gelirlerini artırmak amacıyla iltizam usulünü (vergileri aracılar eliyle toplama) yaygınlaştırması ve paranın değerini düşürmesi halkın daha çok ezilmesine yol açtı. İstanbuldaki esnafa ve zanaatçılara konulan agır vergiler de kentte hoşnutsuzluk yarattı. Damat İbrahim Paşanın birçok devlet görevlisini kendine bağlı kişilere vermesi ve onları uzun süre aynı yerde tutması yükselme bekleyen birçok memurun tepkisini çekiyordu. Bütün bunlara 1723te başlayıp aralıklarla süren İran Savaşı dolyısıyla konulan olağanüstü vergiler eklenince halkın hoşnutsuzluğu doruk noktasına vardı. 28 Eylül 1730da Damat İbrahim Paşaya karşı olanların başını çekenlerden Kaptan-ı Derya Mustafa Paşanın kışkırtmasıyla eski bir denizci olan Patrona Halil İstanbulda ayaklanma başlattı.
Patrona Halil Ayaklanması
***
Üç gün içerisinde İstanbulu eline geçiren ayaklanmacılar 3.Ahmedden Damat İbrahim Paşa ve yakın adamlarının idamını istediler. 3.Ahmed bu istegi terine getirdiyse de tahtını kurtaramadı. Patrona Halille hareket eden devlet adamları 3.Ahmedin yerine 1.Mahmudu padişah yaptılar. Ayaklanma sırasında Lale Devrinde yapılan binalar yakılıp yıkıldı. Yenilik simgesi sayılan birçok şey yok edildi. Damat İbrahim Paşaya yakınlığıyla tanınanlar ya öldürüldü ya da sürgüne gönderildi. Osmanlı tarihinde 12 yıl süreyle değişik bir çığır yaratan Lale devri böylece kanlı biçimde sonlandı.
Sultan III. Ahmet -(30 Aralık 1673 01 Temmuz 1736)
***
Sultan III. Ahmet Sebili ve Çeşmesi
Sultan III. Ahmet tarafından 1728 - 1729 yıllarında başmimar Kayseri'li Mehmet Ağa'ya yaptırılmıştır. Lale Devri'nin ve Osmanlı mimarisinin en güzel ve en önemli eserleri arasındadır. 10 x 10 metre plan üzerine inşa edilmiştir. Mimarisi ve bezemeleriyle ünlüdür.