Bu haftaki yazımı Yavuz Taner Bey’in bir sosyal medya hesabından yapmış olduğu paylaşımdan yararlanarak hazırladım. Mesajlarını kullanmak üzere kendisiyle de görüştüm. Bir şablon ve önemli bilgi notlarıyla meyve-sebze üretim ve perakende satış sürecinde maliyeti etkileyen faktörleri özetlemiş. Benim de amacım bu paylaşımı, köşe yazısı ile biraz daha fazla kişiye ulaşmasına katkı sağlamak.
Gıda Mühendisi Yavuz Taner; meyvecilik sektöründe yenilik, üretim, planlama, yatırım, girişimcilik, ihracat vb. konularda ülkemize önemli katkılar sağlamış ve halen de sağlamakta olan birisi. Katkılarını unutmamak gerekir. Kendisine teşekkür ediyorum.
Üretim yapılan yerden, tüketiciye ulaşana kadar farklı aşamaların analizinde 27 farklı kalem ele alınmış. Enerji odaklı bir inceleme yapılmış. Ancak maliyet üzerine etkili bazı konular da önemle vurgulanmış. Sebze ve meyve maliyeti üzerine etkili faktörleri Yavuz Bey’in notları üzerinden inceleyelim.
Üretim aşamasında:
1-Üretim safhasında arazide traktör kullanımı, sulama, gübreleme, ilaçlama, toprak işleme gibi faaliyetler sırasında enerji kullanımı vardır.
2-Bahçe sorumlularının araziye gidiş-dönüşlerinde araçlar kullanılıyor.
3-Bahçelerde çalışmak üzere işçilerin nakillerinde değişik araçlardan yararlanılıyor.
Hasat aşamasında:
4-Hasat dönemlerinde meyve bahçelerinde traktör vb. araçlar kullanılabiliyor.
5-Meyvelerin haşatında yararlanılan işçilerin nakillerinde, minibüs vb. araçlar kullanılıyor.
6-Hasatta kullanılan ambalajların taşınmasında kamyonetlerden yararlanılıyor.
7-Hasat edilen ürünlerde ön inceleme ile kalite sınıflaması yapılıyor.
8-Bahçelerin bulunduğu yörelerde paketleme veya yükleme alanına ürünlerin nakliyesi sağlanıyor. Traktör, kamyon, kamyonet vb. araçlar kullanılabilir.
9-Soğuk hava depolarında muhafaza edilebilecek ürünler için başta elektrik olmak üzere depo içerisi ve yakınlarında kullanılabilen araçlarda enerji kullanımı söz konusudur.
Satışa hazırlama aşamasında:
10-Bölgesel paketleme yerlerinde aydınlatmada, boylama makinesinde, ambalaj nakliyesinde ve ambalajlamada enerji tüketiliyor.
11-Ambalaj fiyatının ürün maliyetine bir etkisi elbette oluyor. Verilen örnekte 1 kg ürün için ambalajdan dolayı 0.30 TL fiyat eklendiği belirtiliyor.
12-Ürünlerin ön soğutması ve soğuk zincir uygulamasında da enerji kullanılıyor.
13-Pazara sunulmak üzere hazırlanan ürünlerin yüklenmesi ve satış yapılacak illerdeki hallere nakliyeden kaynaklı maliyetler var. Burada paralı otoyolların olduğunu ve bunların maliyet üzerine etkili olduğunu belirtmek gerekiyor.
14-Ürünleri taşıyan araçlar hallerin otoparkına yerleşir. Burada da bir maliyet mevcut.
İstanbul Hali’nde:
Burada İstanbul Hali’ndeki maliyet unsurlarını diğer haller içinde düşünebiliriz.
15-Halin aydınlatması ve işçilerin nakillerinde kullanılan araçlardan gelen masraflar var.
16-Müşterilern hale gidip gelirken kullandıkları araçları düşünmek gerekir.
17-Ürünlerin kamyonlardan indirilip komisyoncuların depo ve mağazalarına taşınması sırasında ücret ödeniyor.
18-Ürünlerin teşhiri sırasında oluşan maliyetleri göz ardı edemeyiz.
19-Satış sonrasında faturalama yapılıyor.
20-Satılan ürünler halden alıcının araçlarına ücret ile taşınıyor.
Pazara sunma aşaması:
21-Halden ürünü alanların perakende satış yerlerine nakliyelerinde masraflar ortaya çıkıyor.
22-Hallerde kalite ön inceleme aşamasında çok fazla ürün imha edilebiliyor.
23-Ürünlerin uzun mesafeler kat ederek ulaşması sırasında, su kayıpları meydana geliyor. Bu sırada %3-5 aralığında kayıplar olur. Halden ürünü alanlar, haldeki ağırlığı dikkate aldığından bir maliyet artışı oluşur.
24-Halde yapılan satışlardaki tek kullanımlık ambalajların fiyatını da ekliyoruz.
25-Meye-sebzeler manavlarda ve marketlerde teşhir edilirken aydınlatma yapılır.
26-Marketler tarafından teslim alınan ürünlerin depolanmasında da enerji kullanılır.
27-Manvlarda, marketlerde veya pazardan pazara taşınan ürünlerde kalite kayıpları ortaya çıkıyor. Bunun telafisi için ürünlerin fiyatı üzerine ekleme yapılmaktadır.
Bahçede üretim aşamasından pazara sunulduğu safhaya kadar örnek 27 kalem ürünlerin maliyetini etkilemektedir. Meyve-sebzenin 1 kilogramı üzerinde etkili başka maliyet unsurları da elbette var. Ancak Yavuz Bey’in somutlaştırdığı bu kalemler önemli. Destekleme veya teşvikler sağlanırken bu kalemlerin mutlaka dikkate alınması gerekiyor.