Doğru planlanmış bir kariyer, mutlu ve tatminkar bir hayat sağlamakta en önemli unsurlardan biridir. Bu süreci geçirmiş olan aileler, çocuklarının kariyer seçiminde bir hata yapmamaları için yardımcı olmalıdır. Aileler bu süreci kolaylaştırmalı, ancak kariyer seçimini etkilememelidir. Bir yandan ailelerin tecrübeleri bu süreçte olumlu etki yaratsa da, diğer yandan çocuklarının kariyer seçimini aksamasına yol açabilirler. Her ne kadar aileler daha önce kariyer seçimi sürecini yaşamış olsalar da, artık çocuklarının içinde bulunduğu dünya, maruz kaldıkları teknoloji ve hatta meslekler dahi değişmiş durumda. Bu yüzden de çoğu zaman ailelerin çocukları için uygun gördüğü kariyer ile çocuklarının aslında seçmek istediği kariyer birbirinden farklı olabiliyor.
AİLELERİN KARİYER SEÇİMİNDE DEĞİŞEN ROLÜ
İçinde bulunduğumuz şartlarda, aileler artık sadece bir otorite figürü değil. Bunun ötesinde, onlar aynı zamanda çocuklarının arkadaşı, gözlemcisi ve yol göstericisi rollerini de üstlenmiş durumdalar. Türkiye’de eğitim sistemi buna çok izin vermese de, dünyada pek çok ülkede ve farklı eğitim sistemlerinde, öğrencinin kendi kararlarını alması ve bağımsızlığı desteklendiği için, ailelerin bu konudaki etkileri de gittikçe azalmakta. Çocuğu ile meşgul olan aileler, onu tanımakla kalmayıp, küreselleşen dünyada ortaya çıkmış olan ve belki de kendi çocukluklarında var olmamış olan kariyer yolları hakkında önemli bilgilere de sahiptir. Bu bilgiler, çocuklarının kariyer seçiminde gerekli desteği onlara vermelerinde de yardımcı olur.
AİLELERİN DİKKAT ETMESİ GEREKEN UNSURLAR
Kariyer seçimi sürecinde dikkat edilmesi gereken çok önemli bazı unsurlar vardır. Çocuklarının kariyer seçimini kolaylaştırabilmek için, ailelerin bu unsurları anlaması ve dikkate alması gerekmektedir. Bunların bazıları şöyledir:
Uygunluk (yetenek): Bir çocuğun yetenekleri; kişiliğinin ve güçlü-zayıf yönlerinin yansımasıdır. Profesyonel olarak uygulanacak olan bir yetenek testinin değerlendirilmesi, kariyer seçimini yaparken çok önemli bilgiler sağlayacaktır.
İlgi: Çalışılacak olan alan eğer çocuğunuzun ilgisini çekmiyor ise, hayat çok zorlaşabilir. Bu yüzden, çocuğunuzun kariyer seçimine yardımcı olurken mutlaka onun ilgi alanları ve yapmaktan zevk aldığı aktiviteler de dikkate alınmalıdır.
Sürü psikolojisine yenilmek: Öğrencinin, kendi istediği ya da kendisine daha uygun olabilecek bir kariyer yerine, yaşıtlarının/arkadaşlarının oluşturduğu çoğunluğun tercih ettiği bir kariyere yönelmesi oldukça sık görülen bir durumdur. Hatta bazen aileler bile o sırada güncel olan bir kariyeri çocuğu için benimsemekte ve bu da maalesef öğrencinin performansını olumsuz olarak etkilemektedir. Bu yüzden, aileler tüm kariyer seçeneklerine hakim olmalı ve bunların arasından çocuğuna en uygun olanı bulmalıdır.
Kapsam: Kariyer kapsamı belirli dersleri aldıktan sonra izlenebilecek olan kariyer yolunu belirleyen alan ve mesleklerle ilgili bilgiyi içerir. Bu ne kadar geniş olursa, öğrenciye en uygun olanını bulmak o kadar kolaylaşacaktır.
Ödül: Her ne kadar en önemli faktör olmasa da, seçilecek olan kariyerin getireceği finansal karşılık kişinin hayatını etkileyecektir. Çocuğun yaşamını rahat ve mutlu geçirmesi için, çocuğun istediği kariyerin maddi ve manevi ödülünün ne olacağını önceden kestirebilmek gereklidir.
AİLELERİN YAPMASI VE YAPMAMASI GEREKENLER
Yapması gerekenler:
- Çocuğun kişiliğinin, güçlü ve zayıf yönlerinin doğru değerlendirilmesi,
- Çocuğun kendi istek ve tutkularını keşfetmesine yardım edilmesi,
- Çocuğun istek ve tutkusunun peşinden gitmesi için motive edilmesi,
- Çocuğa kariyer alanında tüm gereken bilgilerin verilmesi,
- Çocuğun seçtiği kariyerde deneyimleyeceği iş hayatını, o konudaki profesyoneller ile de görüştürerek anlamasının sağlanması,
- Çocuğun çevreden/arkadaşlarından etkilenip, kararlarını ona göre vermesinin engellenmesi,
- Çocuğun güveninin kazanılarak her türlü sorusunu rahatça tartışılabileceği bir ortam sağlanması,
- Gerektiğinde profesyonel yardım almaktan çekinilmemesi
Yapmaması gerekenler:
- Çocuğa doğru bilgileri sağlayarak kendi kararını vermesini teşvik etmek yerine, seçeceği kariyerin dikte edilmesi,
- Gerçekçi olmayan beklentiler ile çocuğun ruhsal durumunu olumsuz etkilemek,
- Çocuk ile ilgilenirken sabırsız davranmak,
- Genişleyen kariyer kapsamını göz ardı ederek, kendi bildiğiniz kariyere yönlendirmekte ısrarcı olmak,
- Çocuğu, aslında kendi istediğiniz kariyeri seçmesi konusunda yanlış yönlendirmek,
- Çocuğun sorduğu sorunun cevabını bilmeden, araştırmadan ve/ya bir profesyonele danışmadan yanlış cevaplamak,
- Diğer kişilerin (aile, akraba, arkadaş gibi) çocuğun kariyer seçimini etkilemesine izin vermek.