6 Eylül 1955 günü öğle saatlerinde Galata'da, Eski Gümrük Sokak'taki bir ofisin telefonu çalar...
“Toplumun bir kesimi nasıl olur da toplumun başka bir kesimini bu kadar düşman olarak algılama ve ona yapılacak her türlü zulmü hak olarak görme durumuna gelir. Bunu anlayabilirsek, dünü doğru tahlil edebilirsek ancak, benzeri olayların vuku bulmasını engelleyebiliriz.”
Ekümenik Patrik Bartholomeos’un kitabın I. Cilt’inin tanıtımında yaptığı konuşmadan
AYKIRI AKADEMİ
6 Eylül 1955 günü öğle saatlerinde Galata'da, Eski Gümrük Sokak'taki bir ofisin telefonu çalar. Alınan beklenmedik haberle Patriklik Fotoğrafçısı ve gazeteci Dimitrios Kalumenos fotoğraf makinesini kaptığı gibi sokağa fırlar.
...ve iki gün boyunca soluğu kesilse de aralıksız sürdüreceği, hayatının en zor ve en acı belgeleme faaliyeti başlamış olur...
Yağmanın, şiddetin ortasında kalan Kalumenos; bildiği dünyanın, yüzyıllardır ayakta duran ibadethanelerin, mezarlıkların, manastırların ve bir halkın, kadim bir kültürün tarumar edilişinin tanığı olur.
Kalumenos'un iki gün içinde 1500 kare fotoğraf çeker. Ama maruz kalınan saldırıyı belgelemesinin bedelini de ağır öder. Çektiği fotoğraflar nedeniyle önce hapis, sonra da vatanı diye bildiği tek yerden kovulmayla cezalandırılır. İstanbul'u bir daha hiç göremez.
İstanbul Rum topluluğunun parçası kurucularının kişisel inisiyatifiyle 2011 yılında kurulan İstos yayın tarafından yayımlanan kitapta 6/7 Eylül’le ilgili Türkiye’de bugüne kadar yayımlanmamış 61 fotoğraf yer alıyor.
Patriklik fotoğrafçısı Dimitrios Kalumenos’un yaklaşık 1500 fotoğraflık arşivinden, 61. yıldönümüne özel olarak seçilen bu 61 fotoğraf, kızı Marina Kalumenos’un izni ve gazeteci-fotoğrafçı Nikolaos Manginas’ın katkılarıyla kitap haline dönüştürüldü. Azınlık Vakıfları’nın ilk temsilcisi Laki Vingas’ın danışmanlığında, gazeteci Serdar Korucu tarafından hazırlandı.
Geçtiğimiz yıl yayımlanan I.Cilt’te o gece pogromun sadece ticarethaneleri yani ‘zengin azınlıkları’ vurmadığı, hedef alınan yerler arasında kiliseler ve mezarlıklar olduğu da fotoğraflarla gözler önüne serilirken; II. Cilt’te saldırı dalgasının sadece mekanlarla sınırlı kalmadığını, Rum toplumunun bireylerinin de hedef alındığı belgeleniyor.
6/7 Eylül gecesinin en az konuşulan konularından biri de bu fotoğraflara eşlik ediyor: Tecavüzler. Çocuklar ve kadınların hedef alındığı bu cinsel saldırı dalgası anlatılar üzerinden yansıtılıyor.
Nikolaos Manginas I. Cilt’in tanıtımında yaptığı konuşmada;“Amacımız o kara günün acısını günümüze taşımak değildir. Ancak toplumların bilinçli bir şekilde gelişmesi için yüzleşmesi gerektiği bazı gerçekler vardır. Bu realite istisnasız her toplum için geçerlidir.” demişti.
Evet, 6/7 Eylül 1955 yüzleşmemiz gereken tarihlerden biridir...
‘Konstandinupolitis’ Dimitrios...
‘Konstandinupolitis [İstanbullu]’ lakabıyla tanınan Dimitrios Kalumenos, Tinoslu bir ailenin çocuğu olarak, 1912 yılında İstanbul’da dünyaya geldi. Fotoğrafçı bir ailenin çocuğuydu. 1940’ta, Patrik Veniamin’in talebiyle Ekümenik Patriklik fotoğrafçısı olarak işe alınmış; Patrik I. Athinagoras döneminde (1940-1958) ise Patriklik’in resmi foto-habercisi olarak görev yapmıştı.
Dimitris Kalumenos’un en büyük tarihsel belgesi, 6-7 Eylül 1955’te İstanbul’a yapılan, 22 kişinin ölümüne, 37 kilisenin yanmasına, 67’sinin zarar görmesine, okulların, binlerce hanenin ve dükkânın tahrip olmasına sebep olan olayları belgelemesidir.
Kalumenos, fotoğraf çekmeyi yasaklayan askeri yasağa rağmen –ailesinin halen hatıra olarak sakladığı– Leica makinesini alıp sokaklara çıkmış ve binlerce fotoğraf çekmiştir: “O kadar idmanlıydım ki, fotoğraf makinesini gözüme yerleştirmesem dahi, inanılmaz bir hızda fotoğraf çekebiliyordum.”
Türk yetkililer, Kalumenos’un 6-7 Eylül 1955’teki fotoğrafçılık faaliyetinden çok rahatsız oldu. Dimitrios Kalumenos, 1957’de tutuklandı ve üçüncü kez hapse atıldı. İşkence gördü ve “Türkiye Cumhuriyeti Düşmanı” suçlamasıyla sınırdışı edildi.
Yazı kitabın tanıtım bülteninden derlenmiştir.
Dimitrios Kalumenos ile ilgili bölüm www.kulturservisi.com adresinden alıntılanmıştır.