Benzinli araba motorlarında olan buji nedir? Ne işe yarar? Araçlarda buji arızası nasıl anlaşılır? Temizlenmesi için ne yapılır?
Araçlarda basit görünse de sorumluluğu büyük öneme sahip birçok parça bulunur. Küçük bir parça olan buji de bunlardan biridir. Peki buji ne demek, buji ne işe yarar?
Buji Nedir ve Ne İşe Yarar?
Bu motor parçası küçük de olsa bir göreve sahiptir. Yanma bölümündeki yakıt ve hava karışımının yanmasına neden olan buji, bu işlemi sağlarken gerilim farklarından kaynaklı kıvılcım oluşturur. Bujinin elektrotlarında doğan kıvılcım için ateşleme bobininden iletilen 20-100 bin volt arasında bir gerilim kullanılmakta.
Dizel otomobil motorundaki yakıt-hava karışımı ateşleme değil de sıkıştırma yöntemiyle yakıldığından, buji sadece benzinli motora sahip araçlarda kullanılmaktadır. Bu durumda en çok merak edilen, benzinli otomobil motorunda buji hangi zaman aralığında ateşleme yapar sorusunun cevabını verelim. Bujiler, benzinli motorlarda ateşlemeyi pistonların yukarı doğru hareket ettiği sıkıştırma zamanının sonunda yapar.
Buji Nasıl Çalışır?
İlk olarak arıza durumunun bujiden mi kaynaklandığını anlamamız gerekir. Bunun için de bujinin yapısını ve çalışma prensibini kavramalıyız. Bujiler porselen gövdeyle yalıtılırlar ve ortasında nikel alaşımlı, bakır çekirdeğe sahip bir orta elektrot bulunur. Ateşleme bobininden iletilen yüksek voltajlı pozitif gerilim, orta elektrottan sonra negatif yüklü topraklama elektrotunda kıvılcım yaratır. Buji tırnağı veya şasi elektrotu dediğimiz topraklama elektrotu ise negatif yüklü bir parçadır. Negatif ve pozitif yüklerle yüklü elektrotlar arasında oluşan gerilim farkıyla kıvılcım yapan buji, yakıt-hava karışımını yakma olayını bu işlemlerle gerçekleştirir. Bu göreviyle güvenli bir marş sağlamanın yanında sürüş güvenliği ve motor performansı konularına direkt etki eder.
Buji Arızası Nasıl Anlaşılır?
Bujiler, ateşlemeden sorumlu olduğundan aracın performansına doğrudan etki eder. Hava-yakıt karışımının ateşlenme kalitesi, aracın verimlilik ve performansını etkilemenin yanında, emisyon değerlerinde de ciddi rol oynar. Motorda fazlaca bulunan bujilerin biri bile arıza yaptığında birçok problem oluşturabilir. Bu nedenle buji arızasını önemsemek gerekiyor. Yüksek sıcaklıklar altında binlerce kilometre aktif olan bujiler, her ne kadar dayanıklı maddelerden üretilseler de bir zaman sonra aşınarak görevini yerine getiremeyebiliyor.
Peki buji arızasını nasıl anlarım derseniz işte cevabı. Pistonlar yüksek hızlarda hareket halinde oldukları için yanlış zamanda ateşlenen bujiler, araçta tekleme ve sarsıntılara neden olur. Bunların yanında:
- Marşa basıldığında araç geç çalışıyor ya da çalışmıyorsa,
- Motordan vuruntu sesi geliyorsa,
- Birden yapılan hızlanmada gaz yememe, patlama ve tekleme sorunları oluyorsa,
- Araç performansında düşüş ve yakıt tüketimindeki artış görülüyorsa,
Aracınızın bujisinde arıza meydana gelmiş olabilir.
Buji Temizliği Nasıl Yapılır?
Bujiler, araçların çalışmaya başlamasında önemli bir göreve sahip. Bu nedenle düzenli bir şekilde kontrol edilmeli. Pürüzsüz ve atak kalkışlar, yakıtta tasarruf ve düşük gaz salımı sorunu olmayan bujilerin faydaları olarak sayabiliriz. Buji fiyatları yüksek olmasa da olağan bir arıza durumunda diğer parçaların bozulmasına neden olabileceğinden, buji bakımını ve temizliğini araç kontrollerinizde yaptırmalısınız.
Buji Bakımı Nasıl Yapılır?
Bujiler sökülmeden önce silindir kapağı temizlenmeli. Bu yapıldığında yağ kalıntısı ve silindire yabancı madde girişi engellenir. Bujiler çıkartılırken lokma anahtar kullanılır. Bujileri çıkardıktan sonra öncelikle tırnak aralıkları kontrol edilir. Bunu yaparken sentil çakısına ihtiyaç duyulur. 0,05-1 mm arasında değişen bir kalınlığa sahip farklı uçları bulunan sentil çakısını orta elektrot ve buji tırnağı arasına geçirerek otomobilinize ait kullanım kitapçığında bulunan orijinal değeri bulmalısınız.
Diyelim ki arabanız için ideal buji tırnak aralığı 0,6 mm, bu değerde olan sentil çakısı, tırnak aralığından elektrotlara hafifçe sürterek geçmelidir. LPG’li otomobillerde yüksek voltaj için tırnak aralıklarının normal aralıklardan daha küçük olması lazım. Tırnak aralığını genişletmek veya daraltmak için nazikçe kuvvet uygulayarak milimetrelik değişimler yapılabilir. Elektrotlar üzerinde bulunan karbonlaşma ve kurumlar, fırça ile nazikçe temizledikten hemen sonra bujiler yerlerine takılır.