Cumhurbaşkanlığı Kararı’yla 2 Temmuz’da, Türkiye’nin elektrik şirketi Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi’nin (TEİAŞ) özelleştirme kapsamına alınacağı öğrenildi. Karar, Resmi Gazete’de yayımlandı. Özelleştirme Yönetimi Başkanlığının (ÖİB) kararına nazaran, Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi’nin özelleştirme kapsamına alınması ve halka arza yönelik olarak özelleştirmeye tabi tutulmasının hazırlık süreçlerinin, Güç ve Olağan Kaynakları Bakanlığı ile ÖİB tarafından yürütüleceği belirtildi.
Karara nazaran, özelleştirme hazırlık süreçleri 31 Aralık 2022 tarihine kadar tamamlanacak.
Lakin bu karar, muhalefetin sert yansısıyla karşılaştı. Muhalefet partileri ‘şirket stratejik değere sahip’ diyerek kelam konusu özelleştirme kararına şiddetle karşı çıkıyor.
Sözcü’den Aytunç Erkin’e konuşan Petrol Mühendisleri Odası Güç Siyasetleri Kümesi Lideri Necdet Pamir, TEİAŞ’ın kıymetine, kararın mümkün sonuçlarına ve manaya geldiğine dair transferlerde bulundu.
Petrol Mühendisleri Odası Güç Siyasetleri Kümesi Lideri Necdet Pamir
‘ENERJİDE BAĞIMLILIK ÜLKELERİN ULUSAL GÜVENLİKLERİNİ DE TEHDİT EDER’
Pamir, sırf elektrik alt dalının değil, onu da kapsayan güç dalının, her ülke için stratejik ve yaşamsal ehemmiyet taşıdığını belirtiyor. Bunun nedenini ise şöyle açıklıyor:
“Güç güvenliği, ülkelerin ekonomik güvenliklerinin ve ulusal güvenliklerinin temel taşıdır. Güçte bağımlılık, ülkelerin ekonomilerini olduğu kadar, ulusal güvenliklerini de tehdit eder. Bu nedenle de güç (ve elektrik) bölümünün, yüklü olarak kamunun denetim, idare ve kontrolünde olması gerekir. TEİAŞ da şebeke verimliliğini, planlamasını, talep projeksiyonlarını, gerekli ikili mutabakatları yapan ve elektrik sistemine dair her türlü altyapı ve ikincil mevzuattan da sorumlu olan kamu kuruluşu.”
‘BU ÖZELLEŞTİRMEDE BAŞKALARINDA OLDUĞU ÜZERE ULUSAL ÇIKAR YOK’
Kelam konusu özelleştirmenin ne manaya geldiğini açıklayan Pamir, “TEİAŞ’ın özelleştirilmesinde ısrar edilmesi durumunda, enerji/elektrik güvenliğimizin yanı sıra, ulusal güvenlik riski de kelam konusu olacak. İşin finansal boyutunda, yerli şirketlerin yetersiz kalması ve direkt ya da perde gerisinden kimi Avrupalı şirketlerin ve/veya Katar’ın devreye girmesi sürpriz sayılmamalıdır. Yerli şirketlerin ise burada taşeron pozisyonunda kalmaları beklenmelidir. Bu özelleştirmede, güç kesimindeki öteki özelleştirmelerde olduğu üzere, ulusal çıkar ya da kamu faydası yok” dedi.
DÜNYADA NASIL İŞLİYOR?
Dünyada bu durumun nasıl işlediğine dair soruyu yanıtlayan Pamir, “Dünyanın birçok ülkesinde, elektrik iletimi kamu şirketleri tarafından yürütülmektedir. Örneğin… Fransa’da 106 bin kilometrelik yüksek ve ultra yüksek tansiyon sınırını, kamu şirketi olan RTE (Reseau de Transport d’Électricite) yüksek kârlılık ile işletmektedir. RTE’nin 2020 yılı kârı 4.7 milyar Euro. 50 farklı noktadan, Avrupa’nın başka ülkelerine enterkonneksiyon (bağlantı) sağlamaktadır. Avusturya, İtalya üzere ülkeler de misal başarılı örnekler” diyerek örnekleri sayılarla açıkladı.
‘SEKTÖR BÜSBÜTÜN YERLİ VE YABANCI ŞİRKETLEİN İNSAFINA TERK EDİLMİŞ DURUMDA’
Necdet Pamir, elektrik üretiminde kamunun yükünün yıldan yıla nasıl azaltıldığını “Elektrik üretiminde kamunun tartısı 1984 yılında yüzde 87 iken, 2000 yılında yüzde 60, 2020 yılında ise ne yazık ki yalnızca yüzde18.7’ye düşürüldü. Dal, büsbütün yerli ve yabancı şirketlerin insafına terk edilmiş durumda. Elektrik üretiminde dışa bağımlılık oranımız, 1984’te yüzde 23 iken, 2020’de yüzde 43.3 oldu. Yandaş şirketlere ‘iş yaratmak’ ve ‘rant sağlamak’ maksadı ile (sadece bu periyotta değil) doğalgaz ve elektrik talep iddiaları abartılmış ve yıllar içinde gereksiz ve çok yüksek bir santral konseyi güç kapasitesi yaratıldı. Bunlar, son on yılların, bölümde süratle yaygınlaşan özelleştirme furyasının kaçınılmaz sonuçlarıdır. TEİAŞ özelleştirmesi gerçekleşirse, elektrik dalı büsbütün yerli-yabancı monopollerin rant sevdasına teslim edilmiş olacak” cümleleriyle açıkladı.
‘BİRİNCİL GÜÇ TÜKETİMİNDE DIŞA BAĞIMLILIK YÜZDE 69.1’
Necdet Pamir’in birincil güç tüketiminde dışa bağımlılığa dair verdiği sayılar ise iç açıcı değil. “Ülkemizde birincil güç tüketiminde dışa bağımlılık; 1990 yılında yüzde 52, 2000 yılında yüzde 67 iken, Kovid ve global ekonomik sakinlik tesirinde düşen güç tüketimine rağmen, 2019 sonunda yüzde 69.1 oldu” dedi.