bilindiği üzere, kalp denilince iki şey anlaşılır. ilki, fiziki olarak, sol göğsümüzde bulunan kozalak biçimli organdır ki, buna kalb-i sanevberi
veya yürek
denilir. bunun hasta olması halinde müracaat edilecek tabipler bellidir. bu konumuz dışında.
mevzubahis olan "kalp", işte o yukarıdaki maddi organın yardım ve yataklık yaptığı nurdan kuvvettir ki, buna kalb-i hakiki
veya gönül
adı verilir. işte bu kalbin hasta olması çok büyük bir sıkıntıdır. nitekim bütün semavi dinler de, şöyle veya böyle, o kalb-i hakikinin hastalıklardan kurtulması ve o şekilde kalması için çabalamıştır.
peki nedir bu hastalık; kalbin sahibinden başkasına tutulması, bağlanması, nefsine tâbi olmasıdır. bu hal, bakara suresi
nin onuncu ayetinde mealen; "kalplerinde hastalık vardır
(şek ve nifak)" şeklinde bildirilir. öyle olur ki, bu hastalık sonsuz ölüme, bitmek tükenmez azaplara sürüklediği halde, o kalbin sahibi bu hastalıktan kurtulmayı hiç düşünmez. dolayısıyla bu marazı gidermeye çalışmak, en az beden arızalarını gidermeye çalışmak kadar önemlidir. çünki kalbin islamiyet
e teslim olması için bozuk olmaması, manevi hastalığı bulunmaması lazımdır.
kalb hasta ve bozuk olunca, kalbin inanması için, akıl ile düşünmek, incelemek gerekir. mesela safra
sı bozuk kimse yemeklerin tadını alamaz, her şey ona acı gelir. şeker gibi bir şeyin tatlı olduğunu ona anlatmak, bin dereden su getirmek lazım olur. fakat safra hastalıktan kurtulunca, bunlarla uğraşmaya lüzum kalmaz.
insanlarda bulunan nefs-i emmare
, tabiatı gereği din bilgilerine inanmak istemez. bunun için islamiyete uymak, nefse acı gelmektedir. kalp ise, yaratılışında temizdir. fakat, nefsin islamiyete uymak istememesi hastalığı, kalbe sirayet ederek, kalb de islamiyete uymak istemez. islamiyete inanıyor ise de, uyması acı gelmektedir. islamiyetin doğruluğunu isbat için, ne kadar uğraşılırsa uğraşılsın, hasta olan kalpte buna yakîn
hasıl olması, çok güç olur. kalb, şu üç düşmanın (nefis, şeytan
, kötü arkadaş
) şerrinden, hücumundan kurtulunca, tasfiye
bulur, yani haram
ları sevmek hastalığından kurtulur. allah sevgisi, kendiliğinden oraya yerleşir. suyu boşalan şişeye havanın dolması gibi olur. bir kimse, nefislerinin esiri olmuş olan insanlardan uzaklaşırsa ve nefsi "tezkiye
" olursa, yani inkar etme hastalığından kurtulursa, içerideki ve dışarıdaki düşmanlardan kalbe hastalık gelmez. mevcut hastalık da, islamiyete uyarak ve istigfar
okuyarak tasfiye edilince, kalp hakiki imana kavuşur. buna kavuşmanın en etkili yolu da, daha evvel nefsini tezkiye etmiş birisine tabi olmaktır (sohbet
le veya en azından kitaplarını okuyarak).