Akarsular taşıdıkları materyali biriktirirler veya bazı yerleri aşındırırlar. Akarsular eğimin fazla olduğu yerlerde aşındırma yaparken, eğimin az olduğu yerlerde ise biriktirme yaparlar. Akarsu Aşındırma ve Biriktirme Şekilleri konu anlatımını aşağıdaki yazıda bulabilirsiniz.
Akarsu Aşındırma Şekilleri
Vadi: Akarsuların yardığı bir taban ve iki yamaçtan oluşan doğal geçitlerdir.
Çentik Vadi: Yüksekliğin fazla olduğu yerlerde V şeklinde oluşan vadilerdir.
Boğaz Vadi: Yüksekliğin fazla olduğu yerlerde oluşan U şeklindeki vadilerdir. Doğal geçitler oluşturur. Gülek geçidi buna örnektir.
Asimetrik Vadi: Aşınıma direnci az olan yerlerden fazla, direncin fazla olduğu yerlerden az aşındırıldığı vadilerden oluşan akarsu aşındırma şeklidir.
Kanyon Vadi: Karsitk arazilerde sıkça bulunan vadi çeşididir. Basamak şeklindedir.
Geniş Tabanlı Vadi: Düz olan yerlerde bulunur. Taşkın yapma riski fazladır. Marmara ve Ege’de bulunur. Menderes oluşturur.
Not: Menderesler hem aşındırma hem de biriktirme şekline örnektir.
Çağlayan (Şelale): Akarsuyun yüksekten dökülmesiyle oluşan aşınım şeklidir.
Dev Kazanı: Şelalenin oluşturduğu çukurlara verilen addır.
Plato: Akarsuların yarmasıyla çevresine göre yüksekte kalan düzlüklere denir.
Kırgıbayır (Badlands): Aşınım şekli olan Kırgıbayır yerleşmeye ve tarıma uygun olmayan, verimsiz topraklardır.
Peribacası: Sel suları ve rüzgarın aşınmasıyla oluşan aşınım şeklidir. En fazla Ürgüp’te bulunur.
Peneplen (Yontukdüz): Aşınım sonucu ortaya çıkan düz arazilere verilen addır.
Taraça (Seki): Akarsuların önce aşındırdığı daha sonra biriktirme yaptığı merdiven şeklinde oluşan şekillerdir. Hem aşındırma hem de biriktirme şeklidir. Taraçaların üst tarafta kalan kısmına seki denir.
Akarsu Birikim Şekilleri
Birikinti Konisi: Akarsuların malzemeyi dağın eteğine biriktirmesiyle oluşur.
Birikinti Yelpazesi: Birikinti konilerinin birleşmesiyle oluşan biriktirme şekline denir.
Dağ Eteği Ovası: Dağ eteğinde meydana gelen koni ve yelpazelerin birleşmesi sonucu oluşan ovalardır. (Bursa Ovası – Uludağ
Dağ İçi Ovası: Materyalin dağın içine birikmesiyle oluşan birikim şeklidir. Erzincan Ovası buna örnektir.
Taban Seviyesi Ovası: Materyalin kıyının gerisine birikmesiyle oluşan ovalardır. Antalya ve Sakarya buna örnektir.
Delta Ovası: Akarsuların denize döküldükleri yere taşıdıkları malzemeyi biriktirerek oluşturdukları geniş düzlüklerdir. Bafra, Çarşamba, Meriç, Çukurova, Silifke gibi ovalar delta ovasıdır. En çok delta ovası Ege Bölgesinde görülür.
Irmak Adası: Eğimin az olduğu yerlerde bulunan, akarsunun ortasında oluşan ada şeklindeki birikim şeklidir.
Akarsu Aşındırma ve Biriktirme Şekilleri konusu burada sona ermiştir.
Bir önceki konu olan Türkiye’deki Ovalar ve Platolar konusu için tıklayınız.