KABIZLIK
Kabızlık; tuvalete gidişlerin en az dörtte birinde şu özelliklerden en az ikisinin birlikte olmasıdır. Bunlar; ıkınma ve fazla gayret gösterme, sert ve katı dışkılama, rahatlayamama duygusu, tıkanıklık hissi, laksatif kullanmadan nadiren normal dışkılama yapılabilmesi ve haftada üçten az dışkılamadır. Mide dolunca ve karın içi basınç artınca gelen uyarılar sonucu bağırsak hareketleri başlar. Feçes çıkışa doğru itilir. Feçes bağırsak çıkışında biriktirilir. Burada lümen için basınç değeri sınır değeri aşınca kişi dışkılama ihtiyacı hisseder. Ikınma ile birlikte sfinkterler açılarak feçes dışarı atılır.
Kabızlık için risk faktörleri; ileri yaş, bayan cinsiyet, liften fakir beslenme ve hareketsizliktir. Yaşla birlikte kalın bağırsaktaki kasların elastikiyeti, duyu hissi ve dinlenim durumundaki anal basınç azalması kabızlığa yol açmaktadır. Ayrıca; hipotiroidi, diyabet, makattaki ağrılı hastalıklar, depresyon, dehidratasyon, aşırı zayıflık, hiperkalsemi, hipokalemi ve parkinson hastalığında kabızlık sık gözlenmektedir. Antiasitler, demir ilaçları,antikolinerjikler ve antidepresanlar ise kabızlığa yol açan başlıca ilaçlardır.
Kabızlık varlığında, hastada ciddi bir nedeni düşündüren durumların olup olmadığı araştırılmalıdır. Kilo kaybı, kramp tarzı olan karın ağrısı, kanama, bulantı, kusma, ateş yüksekliği, gayta şeklinde belirgin değişiklik ve ailede bağırsak kanseri varlığında ileri tetkik yapılması gerekmektedir. Bunun için direkt karın grafisi, kolonoksopi ve gereğinde karın tomografisi yapılmalıdır.
Kabızlığı düzeltmek için öncelikle ilaçsız tedavi denenir.Su ve lif tüketimini arttırma, hareketsizliğin azaltılması, hergün aynı saatte tualete gitme önerilir. Yemek sonrası tuvalete giderek; yemek sonrası olan kolonik motilite artışından faydalanabilir. Bu etki sabah en yüksektir. Kabızlık tedavisinde kullanılan iki grup ilaç vardır. Laksatif olanları feçesi yumuşatırken, purgatif olanlar atılım hızını(motilite) arttırılar. Bu ilaçlar şunlardır:
– Kütle oluşturan laksatifler: polisakkarit veya selülöz yapıdadırlar. Su emerek fekal kitleyi arttırırlar. Bağırsak motilitesini hızlandırırlar. Bu ilaçlar bol su ile birlikte alınmalıdır.
– Osmotik laksatifler: emilmeyen karbonhidrat ve tuzlardır. Bunlar osmotik basınç farkı oluşturarak bağırsak içine su sekresyonuna yol açarlar. Sorbitol ve laktuloz gibi şekerler ve magnezyum içeren tuzlar ile polietilen glikol bu gruptaki ilaçlardır.
– Stimulan(prokinetik) ilaçlar: bağırsak mukozasında elektorit transportunu değiştirip bağırsaktaki motor aktiviteyi arttırırlar. Bisakodil, senna, sodyum pikosülfat ve gliserin bu gruptaki ilaçlardır. Diğer ilaçlar fayda etmesse kurtarıcı ilaç olarak verilebilir.
-5HT4 reseptör antagonistleri(tegaserod): barsak motilitesini ve sekresyonunu artırarak visseral hipersensitiviteyi azaltırlar.
– Opiat antagonisleri:metilnaltrekson gibi
– Lubiproston: bağırsaktaki klor kanalı aktivitörüdür. Bağırsak hareketlerini uyarır. Sıvı geçişini arttırır. İlaç alırken gebelikten korunmak gerekmektedir.
– Linaklotid: guanilat siklaz c reseptör agonistidir.