Alzheimer Hastalığının Nedenleri
Alzheimer Hastalığı Nedir?
Alzheimer hastalığı, demansa neden olan beyin hücrelerine ilerleyici hasar veren beynin fiziksel bir hastalığıdır. Alzheimer hastalığı, en yaygın demans şeklidir ve vakaların yaklaşık üçte ikisini oluşturmaktadır. Çevresel, genetik ve sağlık faktörleri de dahil olmak üzere hastalığın gelişimine bir dizi faktör katkıda bulunur.
Alzheimer hastalığında meydana gelen beyin dejenerasyonu hafızayı, düşünme becerilerini, duyguları, davranışları ve ruh halini etkiler. Sonuç olarak, bir kişinin günlük aktiviteleri gerçekleştirme yeteneği bozulur. Hastalık ilerledikçe semptomlar kötüleşir.
Alzheimer hastalığının belirtileri
Alzheimer hastalığı tipik olarak yavaş başlar ve semptomlar erken aşamalarda çok hafif olabilir. Hastalık ilerledikçe, semptomlar daha belirgin hale gelir ve günlük yaşama müdahale eder. Hastalık her kişiyi farklı şekilde etkiler ve semptomlar değişir.
Yaygın semptomlar şunları içerir:
-kalıcı ve sık hafıza kaybı, özellikle son olaylar
-günlük konuşmada belirsizlik
-mantıksal olarak daha az planlama, problem çözme, organize etme ve düşünme becerisi
-doğru kelimeyi bulmak ve konuşmaları anlamak gibi dil zorlukları
-önceden zevk alan aktiviteler için açık bir coşku kaybı
-rutin görevleri yapmakta zorlanma
-tanınmış yerlerde bile yönünü kaybetmek
-soru ve talimatları işleyememe
-sosyal becerilerin bozulması
-duygusal öngörülemezlik
-davranış, kişilik ve ruh hali değişiklikleri.
Semptomlar hastalık ilerledikçe ve beynin farklı bölgeleri etkilendikçe değişir. Bir kişinin yetenekleri günden güne, hatta bir gün içinde dalgalanabilir ve stres, yorgunluk veya sağlıksız zamanlarda daha da kötüleşebilir.
Alzheimer hastalığının evreleri, hafif Alzheimer hastalığından orta Alzheimer hastalığına ve daha sonra şiddetli Alzheimer hastalığına ilerler. Şiddetli Alzheimer hastalığı sırasında, insanların sürekli bakıma ihtiyacı vardır. Bu aşamalar arasındaki ilerleme oranı insanlar arasında farklılık gösterir.
Alzheimer hastalığının nedenleri
Araştırmacılar, Alzheimer hastalığında beyin hücrelerine zarar veren kimyasal değişiklikler hakkında hızla daha fazla şey öğreniyorlar. Ailesel Alzheimer hastalığı olan azınlık dışında, bazı insanların neden Alzheimer hastalığı geliştirdiği, bazılarının ise gelişmediği bilinmemektedir. Çevresel, genetik ve sağlık faktörleri de dahil olmak üzere hastalığın gelişimine bir dizi faktörün katkıda bulunması muhtemeldir.
Alzheimer hastalığı, beyinde amiloid plakların (lifli lekeler) ve nörofibriler düğümlerin (protein ipliklerinin) oluşumunu içeren spesifik değişikliklerle karakterizedir. Beta-amiloid adı verilen bir proteinin anormal birikmesi, beyin hücrelerinin dışında amiloid plakların oluşmasına neden olur. Beyin hücrelerinin içinde tau adı verilen başka bir protein birikir ve nörofibriler düğümlere neden olur.
Bu protein birikimleri beyin içindeki mesajları bozar, çünkü beyin hücreleri arasındaki bağlantılara zarar verirler. Beyin hücreleri sonunda ölür ve beyin hacmi küçülür. Bu beyin değişiklikleri yavaş yavaş meydana gelir ve aslında Alzheimer hastalığının semptomları ortaya çıkmadan yıllar önce (ortalama 15 yıl civarında) başlar. Beyin erken hasarı telafi edebilir, ancak sonunda hasar çok büyük hale gelir ve beyin fonksiyonu etkilenir.
Alzheimer hastalığı türleri
Alzheimer hastalığı her iki cinsiyetten yetişkinlere de vurabilir. Alzheimer hastalığı vakalarının büyük çoğunluğuna belirli genlerde bilinen değişiklikler neden olmaz – bu tip sporadik Alzheimer hastalığı olarak adlandırılır. Ailesel Alzheimer hastalığı belirli genlerdeki değişikliklerle ilişkilendirilebilir, ancak nadirdir.
Sporadik Alzheimer hastalığı
Sporadik Alzheimer hastalığı vakaların yüzde 90’ından fazlasını oluşturmaktadır. Çoğu vaka 65 yaş üstü kişilerde görülür ve nedeni bilinmemektedir. Bu duruma yakın bir aile üyesine sahip olmak riski az miktarda artırır.
Belirli genlerde bilinen herhangi bir genetik değişiklik olmamasına rağmen, apolipoprotein E4 (ApoE4) adı verilen bir genin bir veya iki kopyasına sahip olmak, Alzheimer hastalığına yakalanacağınızdan emin olmamasına rağmen, Alzheimer ile sözleşme yapma riskinizi artırabilir. ApoE4’ü olan bazı insanlar asla Alzheimer hastalığı geliştirmez.
Ailesel Alzheimer hastalığı
Ailesel Alzheimer hastalığı, Alzheimer vakalarının yüzde beşinden azını oluşturmaktadır. Bu nadir Alzheimer hastalığına, belirli genlerdeki değişiklikler neden olur. Başlangıç yaşı sporadik Alzheimer hastalığından daha erken olup, kişi genellikle 40 ila 60 arasında olduğunda semptomlar ortaya çıkar
. Genetik değişiklikler presenilin 1, presenilin 2 ve amiloid öncü protein (APP) genleridir. Bu üç gendeki değişiklikler, amiloid plaklarında bulunan protein beta-amiloid üretiminde bir artışa neden olur.
Genetik test, ailesel Alzheimer hastalığına neden olan gen değişikliklerinin varlığını tanımlayabilir. Bu test, bir kişinin ailesel Alzheimer olup olmadığını ve bir çocuğun değişen geni bir ebeveynden miras alıp almadığını ve gelecekte hastalığı geliştirip geliştirmeyeceğini söyleyebilir. Test, semptomların ne zaman başlayacağını belirleyemez, ancak genellikle başlangıç yaşı ebeveynlerininkine benzer.
Down sendromu ve Alzheimer hastalığı
Down sendromlu insanlar, normal iki kopya yerine, kromozom 21’in üçüncü bir kopyasına sahiptir. Bu genetik değişiklik, zihinsel engellilik ve bazı ortak fiziksel özellikler de dahil olmak üzere bir dizi özellik ortaya çıkarmaktadır.
Alzheimer plaklarında bulunan beta-amiloid proteininin üretimine yol açan APP geni, kromozom 21’de bulunur. Bu, Down sendromlu kişilerin APP miktarının bir buçuk katını ve sonuç olarak daha fazla beta- amiloid. Bu, Down sendromlu kişilerde Alzheimer hastalığına özgü beyin değişikliklerinin daha erken ortaya çıkmasının nedeni gibi görünmektedir.
Alzheimer hastalığı için risk faktörleri
Alzheimer hastalığını geliştirmek için risk faktörlerini anlamak, riskinizi azaltmak için potansiyel stratejiler hakkında karar vermenize yardımcı olabilir. Risk faktörleri bir dizi türe ayrılabilir.
Yaş
Yaş kontrol edilemeyen bir risk faktörüdür (değiştirilemez risk faktörü olarak da bilinir). Alzheimer hastalığının görülme sıklığı yaşla birlikte artar; 70-74 yaş arası 30 kişiden birinin Alzheimer olduğu, 80 ila 84 yaş arasındaki sekiz kişiden biri ve 90 ila 94 yaş arasındaki üç kişiden biri olduğu tahmin edilmektedir.
Genetik
Genetik, kontrol edilemeyen başka bir risk faktörüdür. Alzheimer hastalığının genetiği tam olarak anlaşılamamıştır, ancak ailesel Alzheimer hastalığı ve Down sendromunda genetik değişiklikler ve sporadik Alzheimer için duyarlılık genleri vardır.
Beyin risk faktörleri
Kontrol edilebilen beyin risk faktörleri şunları içerir:
Zihinsel aktivite – beyninizi düzenli olarak eğitim, meslek veya boş zaman yoluyla zihinsel olarak uyarıcı aktivitelerle zorlamak, düşük bilişsel risk (akıl yürütme ve hafıza dahil nasıl düşündüğümüz) düşüş ve bunama ile ilişkilidir.
sosyal etkinlik – sosyal etkinliklere katılmak ve topluluğunuzla, ailenizle ve arkadaşlarınızla bağlantıda olmak daha düşük demans riskiyle ilişkilidir.
Vücut risk faktörleri
Kontrol edilebilen vücut risk faktörleri şunları içerir:
alkol – çok fazla alkol beyninize zarar verebilir ve demans gelişme riskini artırabilir
diyet – mevcut kanıtlar sağlıklı bir diyetin beyin sağlığını geliştirmede rol oynayabileceğini göstermektedir
fiziksel aktivite – düzenli fiziksel egzersiz, daha iyi beyin fonksiyonu ve düşük bilişsel düşüş ve bunama riski ile ilişkilidir.
Kalp risk faktörleri
Kontrol edilebilen kalp riski faktörleri şunları içerir:
kan basıncı – tedavi edilmeyen yüksek tansiyon, Alzheimer geliştirme riskiyle bağlantılıdır. Etkili uzun süreli tedavi demans riskini azaltabilir
vücut ağırlığı – orta yaştaki obezite, bilişsel bozukluk ve Alzheimer hastalığı geliştirme riski ile bağlantılıdır
kolesterol – yüksek kolesterol öyküsü, Alzheimer hastalığı geliştirme riskinde artış ile ilişkilidir
diyabet – orta yaş ve sonrası tip 2 diyabet, bilişsel bozukluk ve Alzheimer hastalığı geliştirme riski ile ilişkilidir.
sigara içmek – Alzheimer hastalığı için bir risk faktörüdür ve bazı çalışmalar pasif sigara içimi öyküsünün de riski artırabileceğini göstermiştir.
Alzheimer teşhisi
Erken bir aşamada bir doktora danışmak önemlidir. Sadece bir doktor Alzheimer hastalığını teşhis edebilir.
Beyin tümörleri, depresyon veya bazı kötü beslenme türleri gibi Alzheimer hastalığının semptomlarını taklit edebilecek diğer durumların varlığını ekarte etmek önemlidir. Tam bir tıbbi değerlendirme, tedavi edilebilir bir durumu tanımlayabilir ve doğru şekilde tedavi edilmesini sağlayabilir veya Alzheimer hastalığının varlığını doğrulayabilir.
Alzheimer hastalığının evreleri
Alzheimer olan insanlar yaşadıkları problemlerin örüntüsü ve yeteneklerinin bozulma hızı bakımından farklılık gösterir. Yetenekleri günden güne, hatta aynı gün içinde değişebilir. Kesin olan şey, kişinin yeteneklerinin kötüleşeceğidir. Bu bazen birkaç ay içinde hızlı bir şekilde, bazen de yavaş bir şekilde bir yıl içinde olabilir.
Alzheimer hastalığının bazı özellikleri üç aşamada sınıflandırılır. Bu özelliklerin hepsinin her insanda mevcut olmayacağını ve her kişinin her aşamadan geçmeyeceğini hatırlamak önemlidir. Ancak bu aşamalar hala Alzheimer hastalığının ilerlemesinin yararlı bir açıklamasıdır.
Alzheimer hastalığının tüm aşamalarında, tedavi ve destek hizmetleri mevcuttur. Bunları Alzheimer hastalığından etkilenen herkes için mümkün olan en iyi yaşam kalitesinden emin olmak için kullanın.
Hafif Alzheimer
Bazen, Alzheimer hastalığının bu aşaması gözden kaçabilir. Semptomlar hafif olduğu için yaşlılığa ve yorgunluğa bağlandığı için fark edilmez. Demansın başlangıcı çok kademelidir ve başladığı kesin zamanı belirlemek genellikle imkansızdır.
Orta derecede Alzheimer
Bu aşamada, kişinin sorunları daha belirgin ve dikkat çekicidir. Orta derecede Alzheimer olan bir kişi bağımsız olarak yaşayamaz ve günlük önemli destek gerektirir.
Şiddetli Alzheimer
Alzheimer hastalığının bu üçüncü aşamasında, kişi ciddi şekilde özürlüdür ve tüm günlük aktiviteler için sürekli bakıma ihtiyaç duyar.
Hareketsizlik kalıcı hale gelecek ve son aşamalarda kişi yatalak olacak ve bağımsız olarak oturamayacaktır. Ölümcül bir hastalık olarak, Alzheimer hastalığı yaşamın sonuna kadar ilerler ve kapsamlı bir dikkat gerektirir.
Alzheimer hastalığının tedavisi
Bu aşamada, Alzheimer hastalığının ilerlemesini durdurabilecek hiçbir tedavi yoktur.
Kolinesteraz inhibitörleri ve memantin gibi bir süreliğine hafıza ve düşünme yeteneklerindeki azalmayı stabilize etmeye veya yavaşlatmaya yardımcı olabilecek ilaçlar mevcuttur. Depresyon, anksiyete ve uyku bozuklukları gibi ikincil semptomlara yardımcı olabilecek başka ilaçlar da mevcuttur.
Tüm ilaçların yan etkileri olduğunu hatırlamak önemlidir. Alzheimer hastalığı olan insanlar birkaç ilaç alabilir ve doktorunuz farklı ilaçların birbirleriyle nasıl etkileşime girebileceğini anlamanıza yardımcı olabilir.
Stres yönetimi kadar aktif ve sosyal olarak bağlı kalmak gibi ilaçsız tedaviler, Alzheimer olan kişilere yardımcı olabilir. Eğitim ve profesyonel destek, Alzheimer hastalığı olan insanlar, aileleri ve bakıcıları için önemlidir.