Vites nedir, kaça ayrılır?
En temel tabirle vites bir dizi dişliler serisidir. Motordan gelen hareketi diferansiyele iletmek asıl görevidir. Bu mekanizmaya Şanzıman ya da vites kutusu ismi verilmektedir. Motordan alınan hareketi belli oranlarda belli hızlarda ileri ya da geri şekillerde diferansiyele ileterek aracın hareket etmesini sağlayan en önemli parçalardan birisidir. Vites olmadan araçların hareketlerini kontrol etmek mümkün değildir.
Vites genel anlamda Manuel ya da otomatik olarak 2'ye ayrılır.
Normal ya da manuel vites olarak adlandırılan mekanizma da bir şanzıman bir debriyaj ve bir vites kolu bulunur. Kullanıcı motor devrine göre vitesin şanzımandaki hangi dişliye gelmesi gerektiğine karar vererek önce debriyaja basar bu anda dişliyi kavraması gereken mekanizma açılır istenilen vites seçilir ve debriyaj bırakılır mekanizma kapanarak vites geçişi sağlanmış olur. Her ne kadar karmaşık olsa da artık günümüzde manuel şanzımanlar kullanımı bakımı onarımı üretimi açısından çok basit görülecek kadar üzerinde uzmanlaşılmış bir konudur.
Burada bir çok malzeme var dişli, volan dişlisi, bilezik çıkış mili vs ama hepsi teknik detay bu kadar detaya gerek yok. Kısaca burada bilinmesi gereken bir debriyaj vasıtası ile vitesi kişinin kendisi değiştirmesi. Manuel vites halen dünyada en tercih edilen vites modelidir. Üretimi kolay ve ekonomiktir, bakım maliyetleri düşüktür, kullanıcıya fazlaca bir hareket alanı sunar.
Manuel vites bu kadar basit ama ya otomatik?????
Otomatik Vites ve Otomatik Vites Çeşitleri
Otomatik vites deyince benim aklıma tek bir şey gelir ama piyasada otomatik vites diye satılan tam 4 (Dört) farklı vites modeli vardır.
1. Tork Konvertörlü klasik otomatik Vites (Tam otomatik)
2. CVT (Sürekli değişken oranlı şanzıman)
3. Tek kavramalı otomatikleştirilmiş şanzıman (dualogic, easy tronic vs)
4. Otomatikleştirilmiş Çift Kavramalı şanzıman. (DSG, EDC vs)
Bunları sırayla inceleyelim bakalım
1. Tork Konvertörlü Otomatik Şanzıman
Otomatik vitesin atası ve ilk temsilcisi olan tork konvertörlü şanzıman çalışma prensibi olarak manuel şanzumanlardan çok farklı ve karmaşık bir yapıda olsa da diğer otomatik viteslere kıyasla en eski ve uzun ömürlü vites tipi olarak karşımıza çıkıyor. Motordan dişlilere bir tork konvertörü vasıtası ile hareket iletiliyor. Otomatik vites çok yakar sözünün kaynağı bu vitestir, sebebi tork konvertörün çalışma prensibi ile alakalıdır. Tamiri ve üretimi konusunda deneyimin çok fazla olması ve ömrünün uzun olması nedeni ile tercih edilir eskiden bahsedilen çok yakar ve ağır kalır denilen özellikleri yeni nesillerde artık düzeltilmiştir daha az yakan daha seri tork konvertörlüler mercedes, bmw, psi gurubun özellikle son yıllarda yatırımlar yapması ile yeniden eski günlerine kavuştu diyebiliriz. Bir çok marka çift kavramalı ya da otomatikleştirilmiş ler yerine yeniden tork konvertörlü şanzımana dönüş yapmaya başladı.
2- CVT şanzuman (Sürekli Değişken Şanzıman)
Aslında en basit ve en farklı şanzuman tipi. CVT şanzımanda bir dişli gurubu yok. Birbirine kayış ya da zincirle bağlı iki kasnak var. Özellikle japonlar çok sever bunu çok performanslı değildirler yüksek torku sevmezler uzun süre kullandığım için cvt yi iyi biliyorum. Yavaş yavaş hızlanan özellikle şehir içerisinde çok avantajlı bir sistem avrupada pek sevilmedi ama denemenizi öneriyorum. CVT şanzımanda 1. 2. 3. vites yoktur bazen 6 ileri 7 leeri falan yazarlar ama aslında vites yoktur sadece kullanıcıya hoş görünsün diye numaralandırılmış aslında CVT'de vites yoktur, bu yüzden vites geçişi diye bir şey yok. sarsıntı zorlanma vs yok o açıdan çok konforludur. Turbo beslemeli yüksek torklu araçlarda cvt biraz daha sorun çıkarmaya meyilli ama sakin kullanır gaza yüklenmezseniz sorun çıkarmaz.
3- Otomatikleştirilmiş Tek Kavramalı Şanzıman
Baştan söyleyeyim eğer mecbur değilseniz önermiyorum:) Piyasada karşımıza easytronic, duologic gibi isimlerle çıkıyor genelde
Aslında bildiğimiz manuel şanzıman tamamen manuel şanzıman ancak burada şanzımanın üzerine konulan bir robot debriyaja sizin yerinize basıyor aslında arabada debriyaz var ve baskı balatası var ama siz debriyajı görmüyorsunuz. Manuel vites gibi baskı balata zamanla biter ve değişim gerekir. En az tercih edilen otomatik vites türüdür. Aslında otomatik değil otomatikleştirilmiştir. Yokuşlarda kaçırma yapar, vites geçişleri sarsıntılı ve gürültülü olabilir fakat yakıt olarak manuel den daha az yakatığı durumlar var çünkü robot vites değişikliğini optimum seviyede yapmaya çalışır.
4- Otomatikleştirilmiş Çift Kavramalı Şanzıman
Son zamanların en sevilen otomatik vitesi. DSG, EDC, Powershift gibi isimlerle karşımıza çıkan bu şanzıman tipi. Sorun çıkarmaya en yatkın şanzıman tipi budur.
Aslında burada yine bir otomatik vites yok. 2 tane normal manuel şanzıman var 2 tane robot var 2 tane debriyaj var.
Birinci robot 1. viteste iken 2. robot 2. viteste hazır bekliyor ve sizin yerinize çok seri bir şekilde vites değiştiriyor. O kadar seri ve hızlı vites değişimleri var ki normalde daha hızlı daha konforlu ve daha az yakıt harcayan bir sistem fakat çok komplike bir sistem oldugu için bakım ve tamir maliyetleri biraz yüksek. Biraz değil bayağı yüksek.
Kıyaslama ve Tavsiye
Bütün vites tiplerini uzun uzun denemiş birisi olarak tercihim tork konvertörlü otomatik vites
Manuel kullanmak zorunda değilseniz otomatik öneriyorum.
Eğer ben fazla gaza basan biri değilim ağır sakin kullanırım şehir içinde çok gezerim diyorsanız kesinlikle CVT öneririm.
Ben konfor performans arıyorum maddi durumumda iyi di Çift kavramlı tipleri öneririm gerçekten vites geçişleri çok iyi.
Ve eğer mecbur değilseniz tek kavramalılardan uzak durun. Az yakar ama deli eder.
Aşağıdaki video konuyu net şekilde size izah edecek.
ve buradan çıkan sonuçlar ve bazı yanlış bilgiler.
Otomatik vites çok yakar. Hayır otomatikler artık manuellerden bile az yakar saece tork konvertörlüler bir miktar çok yakar fakat o da konforla kıyaslandıgında önemsiz kalır.
Otomatik vites seri olmaz. Hayır otomatikler manuelden cok daha seri olabilir sadece cvt şanzımanlarda gaza çok yüklenirseniz araba birden hareket etmez biraz daha yavaş kalkar fakat bunu fark etmek yinede zordur.
Otomatik vites masraflıdır. Evet bu doğru konforun bir maliyeti var fakat artık ilerleyen teknoloji ve yaygın servis noktaları işleri kolaylaştırıyor. Bu noktada en eski olan ve artık firmaların en uzman oldugu vites tipi tork konvertörlü olanı öneriyorum.
O kadar para veriyorum birde vites mi değiştireyim :)) onuda kendisi yapsın..
Video sizin için çok faydalı olacaktır. Keyifli sürüşler dilerim.