5. BÖLÜM:YABANCI DİL ÖĞRETİMİNDE METİN TÜRLERİ
5.3. AMAÇ ODAKLI METİN TÜRLERİNİN SEÇİMİ
anlayıp özümsemesi için metnin orta uzunlukta olması gerekmektedir. Buradan hareketle dil öğrencilerinin temel dil becerilerini geliştirmeleri için metin uzunluğu seçimi ortalama 1-3 sayfa olmalıdır.
Daha önce de değinildiği gibi dil öğretiminde kullanılacak metinlerin dersin amacına uygun olması gerekmektedir. Bununla birlikte seçilen metinler hedef kitlelerin seviyesine ve hedef dilin kültürüne uygun olmalıdır (Demir ve Açık, 2011, s. 57). Dil öğretiminin daha kolay ve kalıcı olması, öğrencilerin motive olması için bunlara dikkat edilmesi büyük önem taşımaktadır. Hedef dilin kültürünün yansıtılmasına dikkat edilirken metinlerin öğrencilerin anlayacağı düzeyde olması büyük önem arz etmektedir. ‘‘Metin seçiminde kültür aktarımı önemlidir. Çünkü bir dili öğrenmek demek, bir milletin kültür yapısını da kavramak demektir’’ (Kalfa, 2013, s. 168). Dil öğretiminde seçilen metinlerin hedef kültürü içermesi, kültür ve dil birbiriyle sıkı sıkıya bağlantılı olduğu için, dil öğrenimini/ öğretimini kolaylaştıracaktır.
Hedef dili öğrenmeye çalışan kişinin hangi dil becerilerinin geliştirilmesinin amaçlandığı da metin seçiminde etkilidir. Geliştirilmesi hedeflenen beceriye uygun malzeme ve metin seçmek dil öğrenmeyi hem kolaylaştıracak hem de etkili hale getirecektir. Duman da bu görüşe katılarak, ‘‘Seçilen materyaller amaca uygunluk yanında, dersin içeriği ile örtüşmelidir. Hangi temel becerinin öğretimi amaçlanıyorsa bu doğrultuda materyal seçimine gidilmelidir’’ (2013, s. 5) malzeme seçimi konusunda titiz davranılması gerektiğini ve dil öğretimi için geliştirilecek becerilere uygun malzeme seçilmesinin önemli olduğunu vurgulamıştır.
Okuma becerisini geliştirmede amaç; metni anlayarak okuma, verilen mesajı doğru algılama olmalıdır. Demirel’e göre okuma öğretiminin amacı; doğru, sürekli ve anlayarak okuma becerisini kazanmak, sözcük dağarcığını geliştirmek, okumanın bilgi kazanma yollarından biri olduğunu anlamak, doğru ve güzel dille yazılmış metinleri okuyarak anlatım gücünü zenginleştirmek, okumayı alışkanlık haline getirip okumaktan zevk almaktır. Ayrıca okumada asıl amaç yazarın vermeye çalıştığı mesajın ne olduğunu anlamaktır (2014, s. 110). Yabancı dil öğrencilerinin okuma becerisini geliştirirken sözcük hazinesini zenginleştirmesi, yeni bilgi edinmesi, anlatımda daha iyi bir seviyeye gelmesi ve okumayı eğlenceli bir uğraş olarak görmesi için seçilebilecek en uygun malzemenin edebi metinler olduğu düşünülmektedir. Bunun sebebi edebi
metinlerin özgün ve anlamlı malzemeler olmasıdır. Malzemenin gerçek ve anlamlı olması, öğrencileri okumaya teşvik edip onların okuduğunu anlama becerilerinin gelişmesine katkıda bulunacaktır. Yabancı dil öğrencisinin çok yönlülüğünü ve sözcük bilgisini artırmak için edebi metinlerin okunması faydalı olacaktır. Edebi metinleri okumak dil öğretiminin kavrama yoluyla olmasını sağlayacaktır. Ayrıca edebi metinlerin okuma becerisini geliştirme amacıyla kullanılması, öğrencilerin hedef dile maruz kalmasına, dili anlayarak ve zevk alarak öğrenmesine yardımcı olacaktır.
‘‘Konuşmada amaç en genel haliyle düşüncenin aktarımıdır ve kelimelerin düşünceleri açan anahtarlar olduğunu varsayarsak; düşüncemizi en iyi açan kelimeyi bilmek, bulmak ve kullanmak, iletişimimizin nihai amacına ulaşmasını sağlar’’ (2014, s. 298) diyen Köksal ve Dağ Pestil, verilen mesajı alabilmek ve verilmek istenen mesajı doğru bir şekilde aktarabilmenin iletişimin anahtarları olduğunu belirtmektedir. Özellikle konuşmada amaç duygu ve düşünceleri doğru bir şekilde karşıya aktarabilmek olduğu için bu aktarım esnasında kullanılan sözcükler oldukça önemlidir. Hedef dildeki günlük kullanımlar ve bağlam içinde öğrenilen sözcükler aracılığıyla konuşma ve dinleme becerisinde kişinin ihtiyacı olan işitsel doygunluğa ulaşması mümkün olacaktır. Bunun için de daha önce bahsedildiği gibi doğrudan yöntemde de kullanılan diyaloglar ve okuma metinleri tercih edilebilir. Diyaloglar ve okuma metinleri aracılığıyla öğrencilerin işitme duyularına hitap edilir ve bu da konuşma ve dinleme becerilerinin gelişimine katkı sağlamaktadır. Karşılıklı konuşmaların ve okuma metinlerinin yer aldığı edebi metinlerin dil öğretim malzemesi olarak seçilmesi de dersin amacına uygun olacaktır.
Dinleme becerisini geliştirmedeki amaç; dil öğrenen kişinin hedef dilde konuşulanları doğru bir şekilde anlamasını, yaşamlarını kolaylaştıracak iletişim becerilerine sahip olmasını ve amaç dilde hayatta kalabilmeyi öğrenmesini sağlamaktır. Bu çerçevede:
Eğitim çalışmalarında günlük hayattan örnekler üzerinde durmak da son derece önemlidir. Ancak bu şekilde yapılan bir dinleme eğitimi, okul hayatının ve günlük hayatın bütününü kapsayacak şekle dönüşebilir. Böylelikle verilen eğitim öğrenciler açısından daha anlamlı hale gelecek ve bu eğitim amacına ulaşacaktır (Doğan, 2010, s. 266)
yorumuyla yabancı dil derslerinde gerçek malzemeler kullanarak gerçek hayatın sınıfa taşınması gerektiğini, böylece öğrencilerin günlük hayattan duyduklarını daha kolay ve etkili bir şekilde öğreneceklerini belirtmektedir. Bu sayede de dinleme eğitimi
öğrencilerin yaşamına yayılmış olacak ve dinleme becerisi öğrencilere daha doğal yollardan kazandırılacaktır. Bahsedilen şekilde yapılan bir dinleme eğitimi olması ve amaca ulaşılabilmesi için daha önce de değinildiği gibi günlük hayattan alınan diyaloglar ve okuma metinleri dinleme becerisini geliştirme etkinliklerinde kullanılabilir.
‘‘Öğrencilerin yazma becerilerini geliştirmek, onlara öğretici yazılar yazdırmanın yanında dış dünyayı algılamaları ve anlatımlarında kendi görüş, düşünce ve hayal güçlerini kullanmalarına da imkân tanımaktadır’’ (Göçer, 2010, s. 179). Böylece yabancı dil öğrencileri kendilerini ifade ederken daha zengin bir sözcük dağarcığı, daha gelişmiş ve yaratıcı bir anlatım yeteneğine sahip olacaklardır. Dolayısıyla yazma becerisini geliştirmedeki amaç öğrencilerin kendilerini ifade yeteneklerini geliştirmenin yanında, onların ufkunu açarak dış dünya ile kendileri arasında köprü yani iletişim kurmalarını sağlamaktır. Bunun için de iletişimsel yaklaşımda da bahsi geçen doğal okuma metinleri üzerinden öğrencilerin alıcı dil becerileri, buna bağlı olarak da kendilerini ifade edebildikleri yazma ve konuşma becerileri gelişmektedir. Yazma becerisini amacına uygun olarak geliştirmek için öğrencilere otantik okuma metinleri üzerinden kısa öykü yazma çalışmaları yaptırılması uygun olacaktır.
Görüldüğü gibi dil öğretiminde metin seçerken dikkat edilmesi gereken pek çok unsur bulunmaktadır. Dil öğretiminin faydalı olabilmesi ve amacına ulaşabilmesi için metin türlerini seçerken bahsedilen konulara önem verilmelidir. Yabancı dil öğretimi için metin seçiminde amaç, öğrenciye dili özgün malzemelerle ve kültürüyle birlikte işlevsel olarak öğretmek ve iletişim kurmasını sağlamak olmalıdır. Dil öğretiminde benimsenen en güncel yaklaşımlardan biri olan iletişimsel yaklaşıma göre dil öğrenenler hedef dili hem anlama hem kullanabilme yeteneğine sahip olmalılardır. Öğrencilerin hedef dilde iletişim kurabilmeleri için o dildeki günlük olaylara hâkim olmaları gerekmektedir.
Bunun için de seçilen metinlerin yabancı dilin kültürünü ve o dildeki günlük olayları, insanlar arasındaki iletişimi yansıtması dil öğretiminde bir zorunluluk haline gelmiştir.
Öğrencilerin gerçek durumlarda dili kullanmayı öğrenebilmesi için sınıftaki öğrenme ortamının mümkün olduğunca gerçek hayattakine benzer olması gerekmektedir. Bu da sadece iletişim odaklı özgün malzemelerle mümkün olmaktadır (Mugimu ve Sekiziyivu, 2016, s. 62). Yabancı dili yerinde öğrenmenin mümkün olmadığı durumlarda, hedef dildeki günlük olaylara aşina olmak ve o dildeki gibi iletişim kurabilmek adına iletişim
odaklı otantik metinler kullanılmalıdır. Bu çalışmada ise amacın tüm bunların yanında dört dil becerisini geliştirme olması nedeniyle; özgün ve iletişimsel bir edebi metin türü olan tiyatro metinlerinin, dört beceriye hitap etmesinden dolayı, yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde dil becerilerini geliştirme etkinlikleri yoluyla derslerde otantik malzeme olarak kullanılması hedeflenmektedir.