Modernizmin başlangıç evrelerinden günümüze değin öne çıkan bir kaç temel öğeden biri, “kalabalık”tır. Bu yüzden modern siyaset kalabalıkların yoğunluğu, hızı, ilişkiselliği ve yönelimselliği üzerinde durur. Onu hem ontolojik hem de epistemolojik ölçütlerle anlaşılır kılmaya çalışır. Dolayısıyla modern siyaset kendi meşruluğunu kalabalıkların ruhunda arayarak, yolunu çizer. Çok haklı olarak modern siyasetin kalabalıklar üzerine düşünmeden, kalabalıkların kavramsal dağarcığına ve ilgilerine aşina olmadan, kalabalıkların içselleştirme ve dışlaştırma pratiklerine müdahil olmadan ne gerçekçi tahayyüller ne de somut örgütlenmeler yaratabildiği gösterilebilir. Bir başka ifade ile toplumsal ve tarihsel alanda kendi varoluşunu görünür kılmak isteyen her modern siyasal çaba, kalabalıklarla içiçe geçen kitlesel bir dolayıma muhtaçtır. Ahmet Murat Aytaç’ın çalışması [Kitlelerin Ruhu: Siyasal ve Sosyal Kuramda Kalabalık Tahayyülleri, (Ankara: Dipnot Yayınları, 2011)] tam da modern siyasetin bu muhtaç olduğu dolayımın incelenmesine yönelik bir çabadır.
Aytaç doktora tezini gözden geçirip, bazı eklemeler yaparak yayınladığı bu çalışmasında temel olarak dört bölüm bulunmaktadır: i) “Kalabalık ve Siyaset”, ii) “Bir Siyasal Teknoloji Olarak Kitle Söylemi”, iii) “Kalabalık ve Kitle Arasında Siyasal Simgeler”, iv) “Modern Siyasal İmgelemin Sorunlarına Kuramsal Yanıtlar”. İlk bölümde daha çok felsefi bağlamda özne, kalabalık, hükümdar ve güç ilişkilerinin düzenlenmesi açısından toplum sözleşmesi tartışmalarına, ikinci bölümde doğrudan kitlenin halet-i ruhiyesini deşifre etmek açısından psikanaliz, teknolojik yeniden üretim ve iktidarın konumlanışına, üçüncü bölümde insan, yurttaş ve seçmen olarak kalabalıkların uyruk olma, kamuoyunun parçası olma gibi imgelerin mekanizmasına, dördüncü bölümde ise yakın dönem siyasal düşüncesinin daha fazla tartıştığı istisna hali, çokluk, popülizm, istisna hali gibi çözümlemelerine değiniyor. Aytaç bütün bu değinileri temel olarak üç sorunun açığa kavuşturulması açısından önemli görüyor: “Uluslararası göç”, “savaş”, “demokrasi”.
Gerçekten de Aytaç’ın işaret ettiği sorunları çözümlemek ve anlaşılır kılmak açısından kalabalıkların ve/veya kitlelerin ruhunu çözümlemek, gerçekleştirilecek her tür siyasal örgütlenmenin ufkunu kurmayı sağlayacaktır. Modern siyasetin imgelerinin, tahayyül güçlerinin ve mekanizmalarının “uluslararası göç”, “savaş” ve “demokrasi” tartışmalarında eşitlikçi ve özgürlükçü bir yolun yaratılması ya da güçlendirilmesi için, kalabalıkların ve/veya kitlelerin egemenlik biçimlerinin sorgulanmasına ihtiyaç vardır: “Ne var ki, okuduğunuz bu çalışma, bu tarz imgeler oluşturma iddiasında olmayıp sadece imgelerin oluşturulmasıyla kitle ve kalabalıkları temel alan siyaset arasındaki bağlantıları göstermek gibi mütevazi bir hedefi gerçekleştirmeye yönelmiştir. Siyasal hak ve özgürlük arzusunu dile getiren kalabalıkların oluşmasında ve siyasete dâhil olmasında imge üretiminin kuramsal önemini gösterebilmişse, bu çalışma amacına ulaşmış sayılır” (335).
Her çalışma gibi bu çalışma da bazı eksiklikleri barındırıyor olmasına rağmen, modern siyasetin temel kavram ve pratiklerini anlamaya çalışan okur için kolayca takip edilecek ve sistemli olarak okunabilecek tartışmalar içeriyor. Belki yazar çalışmasının daha sonraki baskıları için özellikle 20 yüzyılın ilk yarısında yaşamış bazı Alman yazarların görüşlerini de yer verir. Böylece kalabalıklar/kitleler üzerine olan çözümlemelerin tarihsel arkaplanı tam anlamıyla çözümlenmiş olur.