Sportif Aktivitelerin Kalp ve Dolaşım Sistemine Olumlu Etkileri
Sportif çalışmalar esnasında dolaşım sisteminin görevi, aktif dokulara enerji için gereken kanı temin etmektir. Bu sayede kasın görevini yapabilmesi için gerekli olan oksijen ve diğer besin maddeleri temin edildiği gibi, metabolizma artıkları da kan yoluyla temizlenmiş olur.
Normal koşullar altında, istirahat halinde kalbin bütün organizmaya pompaladığı kan miktarı dakikada 5–6 litre civarındadır. Sportif çalışmaya başlandığı zaman, kalbin sisteme gönderdiği kan miktarı (kalbin dakika volümü) ihtiyacı karşılayacak tarzda artar. Diğer yönden iç organlara ve dokulara giden kan miktarında azalma olur. Ancak beyine giden kan miktarı değişmez.
Kan, kalp gibi tabiatın insan vücudunda yarattığı mükemmel pompa sayesinde her gün 1.000 defa civarında devreder. İnsan vücudunda 5–6 litre kan vardır. Bu da günde 6.000 litre civarında kanın pompalanması demektir.
Bilimsel yapılan sportif aktivitelerde kalp yorulmaz, daha yararlı çalışır.
Genelde 40 yaşlarına kadar önce kaslar sonra kalp yorulur. Kırklı yaşlardan sonra ise, önce kalp sonra kaslar yorulur. Bu da kırklı yaşlardan sonra egzersiz yaparken kalbin önce yorulması sebebiyle, çalışmacı tarafından kalp yorgunluğunun anlaşılamayacağı sonucunu doğurur. Bu yüzden, ileri yaşlarda bilimsel dozlar ayarlanmalı ve vücudun yorulması beklenmemelidir.
Nabız ise; çalışmanın yükü arttıkça belirli bir oranda artar. Ağır yüklenmeli çalışmalarda, nabzın normale dönüş süresi daha uzun zaman alır. Kondisyonu yüksek olan sporcuda, ayni çalışma yükünde, kondisyonsuz olana veya hiç spor yapmayana göre nabzın geri dönüşü daha çabuk olur.
220 sabit sayısından yaş çıkarıldıktan sonra çıkacak rakamın %65- 85 arasında bulunan formül sportif çalışmada tayin edilecek kalp atım sayısını hesaplayan yararlı bir formüldür. Bunun standart sapması artı veya eksi yüzde on kadar bir değer olabilir.
Sportif çalışmaların dolaşım sistemine etkileri ve kalp hakkındaki bazı bilgiler:
- Sporla maksimum enerji kullanma kapasitesi (VO2) artar. Bu da daha büyük yüklenmelerde, daha uzun zaman, yorgunluk duymaksızın güç sarf edilebilmesi demektir.
- Egzersiz sırasında, kanın aktif olan ve olmayan dokular arasındaki dağılımı, düzenli spor yapanlarda daha mükemmeldir.
- Düzenli spor yapanların kalbinde, spor yapmayanlara nazaran kalp kaslarında kuvvetlenme ve buna bağlı olarak da "Hipertrofi" denilen, sağlıklı bir büyüme meydana gelir.
- İstirahat halindeki kalp atım sayısı sporla düşer. Kalbin normal kişilerdeki atım sayısı 60–75 civarındadır. Kadınlarda bu sayı birkaç atım daha fazladır.
- Kalp kendi sinir sisteminin özellikleri nedeniyle, diğer bütün sinir sisteminden bağımsız olarak çalışır. Ancak diğer sinir sistemlerinden de etkilenir. Sempatik yöndeki uyarılara kalp atım sayısını arttırarak cevap verir. Vücudun bu uyarılarıyla kalp hızı değişir…
- Yapılan araştırmalarda kalp hastalığının en önemli etkeni olarak hipertansiyon, sigara içimi, oturgan hayat (spor yapmamak), şişmanlık ve şeker hastalığı gösterilmiştir. Türkiye´de bu oran artmaktadır.
- Kalp krizi geçirip sağ kurtulanların %85´ini spor yapanlar oluşturmaktadır.
Yazar: Özer Baysaling