Bundan önceki bazı köşe yazılarımda, Avrupa’nın en eski kıta oluşu ve dünya lideri olduğuna değinmiştim. Bugünkü yazımda ise bir başka bakış açısı ile bu konuyu irdelemek istiyorum.
On dördüncü yüzyılda Avrupa’nın ileri gelen ülkeleri, dünyada hala keşfedilmemiş yerler ve kıtaların bulunduğunu tahmin ediyorlar; ancak başarılı keşiflerin gerçekleştirilebilmesi için de belirli ekonomik güce, yani krediye sahip olma gereğine de inanıyorlardı. Halktan toplanabilecek vergilerle bunun gerçekleşemeyeceği de ortadaydı; zira Avrupa halklarının vergi ödemeye pek yaklaşmadığı da bir gerçekti. Bu durumda kredi çekerek, böylece gerekli kapitale kavuşmadan başka da çare yoktu. Dünyanın tanıdığı ünlü Kaşif Kristof Kolomb 1484 yılında Portekiz Kralından yapmak istediği keşif için gerekli gemi ve mürettebatı elde etmek için kredi istiyor; bu kredinin ileride geri ödenmesinin şüpheli gördüğüne inanan Portekiz Kralı bu talebi red ediyor. “Bu çok pahalıya mal olan bir girişim ve sonucu da belirsiz” diyor. Kristof Kolomb bu keşif fikrinden vaz geçmiyor; İtalya, Fransa ve İngiltere Krallarına da kredi için baş vuruyor; onlardan da bir yeşil ışık alamayınca, son şansını İspanya’da deniyor. O zamanın İspanya Kraliçesi İzabella ve Kral Ferdinand Kaşif girişimci Kristof Kolamb’u, dikkatle dinliyorlar ve Kral Ferdinand bu teklife pek sıcak bakmasa da, daha girişimci bir yapıya sahip olan Kraliçe İzabella’nın pozitif değerlendirmesi keşfedilecek kıtaların zenginlik kaynaklarından büyük pay almak üzere gerekli harcamaları yapmayı üstleniyorlar; böylece ileriyi çok iyi gören ve vizyonu olan Kraliçe İzabella bununla adeta lottoda 6 bilmek gibi büyük bir kazanç sağlıyor sonunda.
Kristof Kolomb’un keşfettiği ülke ve kıtaların altın, gümüş gibi zenginlik kaynakları, artı o yerlerin İspanya tarafından sömürge ülkesi olması da üstüne üstlük başka bir gelir kaynağı oluşturuyor İspanya için. Böylece İspanya o yılların Avrupa’sının en güçlü ülkesi konumuna geliyor.
O zamanın Hollanda’sı, Avrupa’da önemli bir güce sahip değil; ama Hollandalıların çok iyi bildiği bir konu var ki; kredi elde etmenin tek yolu ve koşulu, geleceğe olan sonsuz güvenden geçiyor. Eğer geleceğe güven varsa, alınacak kredi de o ölçüde yüksek oluyor. Hollandalılar önce halktan topladıkları gönüllü vergilerle elde ettikleri ana kapitalle geleceğe olan güveni artırıyorlar; böylece de yüksek miktarda kredi çekerek, dayanıklı keşif gemileri inşa ederek, keşifleri büyük ölçüde gerçekleştiriyorlar. Bununla hem saygın duruma geliyorlar hem de keşfettikleri ülkeleri, sömürge haline getirerek, dünyanın sayılı sömürgelerine sahip oluyorlar. Bugünkü güçlü Hollanda’nın temelleri işte o zaman atılıyor. Bundan yaklaşık 15 yıl kadar önce, Almanya’nın rehber öğretmenleri olarak, Hollanda’nın en büyük şehri Amsterdam’a bir seminere gittiğimizde oradaki
“Anna Frank Enstitüsü”nü ziyaretimizde oranın yetkilisi bize şöyle demişti: “Hollandalılar olarak biz sömürge ülkelerimizin sadece yer altı zenginliklerini sömürmedik; ayrıca onların beyin güçlerini ve fizyolojik güçlerini de birlikte sömürdük. Nasıl mı? Onları Hollanda’ya getirdik; vatandaşlık başta olmak üzere tüm olanakları sağladık; bunun dışında, fiziksel güçlere de çok önem verdik; örneğin: Milli takımımızın nerdeyse tamamı onlardan oluşuyor.”
Bir çoğunuz belki şöyle düşünebilir; Hollanda gibi küçük bir ülke nasıl oluyor da, dünyada çok önemli sömürgelere sahip olabiliyor? İşte bunun temelinde esas olan akılcılık ve geleceğe olan güvenin artırılması sonucu yüksek miktarda kredi çekebilme olanağı. Geleceğe güven varsa, kredi çekmede sorun yoktur. Bu ekonomik gerçeği anlayabilmek çok akılcı ve geçerli bir iştir. Güven, Güven, Güven… İşte bütün mesele burada düğümleniyor. Yazımın başında değindiğim gibi, Avrupa’nın dünya liderliğinin ana nedenlerinden birisi de: Keşifler, icatlar, güven, rönesans, reform, sanayi devrimi, aydınlanma dönemleri ve gayet tabii ki eğitim ve öğretime verilen önem ve uygulamalar diyorum. Umarım Türkiye’miz de dünyada gerekli güveni sağlar.
Kalın sağlıcakla saygı değer okuyucularım; bir sonraki köşe yazımda buluşmak ümidiyle.