Geleceğin süper gücü olacak olan Çin’in yönetim şekli halinde detaylı bilgi sahibi olanların sayısı çok az. Zira Çin’deki yönetim şekli genel hatlarıyla birçok ülkeden ayrılıyor.
Çin, alan bakımından Dünya’nın en büyük üçüncü ülkesi. Ekonomik açıldan bakıldığında ise şimdilik ekonomisi en büyük olan ikinci ülke. (bkz. Çin Hakkında Genel Bilgi) Hal böyle olunca Çin’in Dünya üstünde farklı bir öneme sahip olduğunu söylemek mümkün. Birçok kişinin Çin ile ilgili iyi kötü çeşitli fikirleri olsa da, Çin’in yönetim şekli hakkında gerçek bilgi sahibi olanların sayısı gerçekten çok az.
Farklı tarzda bir başkanlık sisteminin bulunduğu Çin’de devlet yönetiminde tek bir parti bulunuyor. O da Çin Komünist Partisi(CPC). Çin Komünist Partisi, ülke geneliyle ilgi konulardan eyaletler ile ilgili konulara, hatta ve hatta en küçük yerleşim biriminin yönetimi ile ilgili her konuda tek söz sahibi. Çin’de Çin Komünist Partisi’ne yasal olarak muhalefet eden başka bir parti bulunmuyor.
Sıradan halkın herhangi bir oy verme işlemine katılmadığı Çin’de yöneticiler parti üyelerinin verdikleri oylarla belirleniyor. Devletin zirvesindeki devlet başkanı da aynı şekilde partinin delegeleri tarafından seçiliyor. Kendi içinde de olsa bir seçim mekanizmasının olması nedeniyle bazı kaynaklar Çin’deki yönetim şeklinin Sosyalist Danışıcı Demokrasi(socialist consultative democracy) olduğunu belirtiyorlar.
Çin Komünist Partisi (CPC)
Devlet yönetiminde tek yetkili parti olan CPC’nin Çin genelinde yaklaşık 100 milyon üyesi bulunuyor. Ekonomik, endüstriyel ve kültürel alanlar dahil olmak üzere birçok alanda çalışan CPC’nin en önemli görevlerinden biri doğru kişilerin yönetimin doğru yerinde görev almasını ve doğru zamanda terfi almasını sağlamak.
Partinin en tepesinde parti meclisi bulunur ve parti meclisi her beş yılda en az bir kere toplanır.
Çin Devlet Başkanı
Çin’de devlet yönetiminin en üst düzey yetkilisi olan devlet başkanı, Çin Komünist Partisi mensubu delegeler tarafından seçilir. Devlet başkanı, yaptıklarından ve yapmadıklarından Ulusal Halk Meclisi(NPC)’ne karşı sorumludur. Şu an Çin’in devlet başkanı olan Xi Jinping, başkanlık görevine 2013 yılında başlamıştır. Şu an başkanlığında ikinci dönemini geçiren Xi Jinping’e, alınan bir kararla sınırsız sürede başkanlığa devam etme hakkı verilmiştir.
Çin’de devlet başkanı olmak isteyen kişinin Çin vatandaşı olması ve en az 45 yaşını tamamlamış olması gerekmektedir.
Devlet başkanlığına aday olan kişinin Ulusal Halk Meclisi(NPC) üyelerinin verdikleri oylarla seçilmesi gerekir.
2018 yılının öncesine kadar devlet başkanının iki dönemden fazla başkan olamama koşulu vardı; ama Mart ayında bu koşul kaldırıldı. Artık devlet başkanları istedikleri kadar başkanlığa devam edebilecek.
Çin Hükümeti
Ulusal Halk Meclisi, yılda iki kere toplanır ve yeni politikaları, kanunları, bütçeleri ve diğer muhtemel değişiklikleri gözden geçirir.
Çin Yerel Hükümetleri
Yerel hükümetler sözkonusu olduğunda hiyerarşik bir düzenin söz konusu olduğu görülüyor. Kasabalar ilçe hükümetlerine, ilçeler il hükümetlerine, iller de eyalet hükümetlerine bağlıdır. Hiyerarşinin her basamağında bulunan yönetim birimi altındaki birimlerin çalışmasından sorumludur. 1978’de devlet başkanı olan Deng Xiaoping ile beraber, eyalet hükümetlerine kendi ekonomik programlarını yapma, kendi eğitim ve ulaşım sistemlerini geliştirme hakkı verildi.
Çin Eyaletleri
Türkiye’den 13 kat daha büyük bir alana yayılmış olan Çin’de 23 eyalet, 4 adet herhangi bir eyalete bağlı olmayan şehir ve 2 adet özel yönetim bölgesi bulunur. Eyalet hükümetleri genel konularda merkezi hükümete bağlı olsa da eyalet içi konularda kendi kararlarını alna yetkisine sahip. Bu da bazı konuların bazı eyaletlerde yasal bazılarında ise yasa dışı olması anlamına gelebiliyor. (bkz. Yaşam Standardı En Yüksek Çin Eyaletleri)
Nüfus kütüklerinin kayıtlı olduğu eyalette yaşayan Çinliler’e, dışarıdan gelip aynı yerde yaşayanlara oranla birçok konuda daha fazla hak ve öncelik veriliyor. Bir Çinli’nin başka bir eyalette yaşama ve çalışmasının önünde herhangi bir engel olmasa da, taşınılan yerdeki özel haklardan yararlanmak isteyenlerin kütüklerini taşıması gerekiyor. Bunun için de taşınılacak eyaletteki birtakım yasal zorunlulukları yerine getirmeleri gerekiyor.