Allah, bu sorumluluklar hususunda seni hesaba çekecek, yaptıklarının ve yapmadıklarının karşılığını (mükâfatını veya cezasını) sana verecektir. Onlar için anlayışını, aklını ve basiretini bu sorumlulukları yerine getirmeye tahsis et. Hiçbir meşguliyet seni bundan alıkoymasın. Çünkü bu senin temel görevindir ve Allah seni ilk olarak bunlardan sorumlu tutacaktır.
Sonra Hz. Peygamberin sünnetine uy, onun ahlakı ile bezen ve ondan sonra gelen salih insanların yolunu takip et. Bir işle karşılaştığında istihare ile (en hayırlısı ne ise onun olmasını dileyerek) Allah'tan yardım iste. O’nun kitabında indirdiği emir ve yasaklara, haram ve helallere riayet et. Bu hususların tamamlayıcısı olarak Hz Peygamberden gelen hadisleri göz önünde bulundur ve sonra da Allah için ve doğrulukla o iş hususunda yapılması gerekeni yap.
Sevdiğin veya sevmediğin şeyler ya da insanların sana yakın ve uzak oluşları seni adaletsiz davranmaya sevk etmesin. Bir söz verdiğinde onu tut, bir vaatte bulunduğunda onu yerine getir ve insanlara güzellikle muamele et. Yalan ve iftiradan şiddetle kaçın. İnsanlar arasında söz taşıyıp fitnecilik yapanlardan (koğuculardan) uzak dur.
İşlerinin bozulmasına sebep olacak şeylerin başında yalancıları kendine yaklaştırmak ve yalan söylemeye cüret etmek gelir. Çünkü kötülüklerin başı yalan, sonu ise iftira ve koğuculuktur. Koğuculuk yapanlar kötülüklerden emin olmaz ve işleri de yolunda gitmez.
Âlimlerle çok fazla birlikte ol ve onlarla istişare et. Arzularını Allah'ın kanunlarına tabi kıl ve onları tatbik etmeye yönel. Güzel ahlaktan ayrılma. En fazla beraber olduğun seçkin ve özel adamların öyle kişiler olsun ki, sende bir kusur ve eksiklik gördüklerinde, senin heybetin, bunu sana söylemelerine ve senden gidermelerine engel olmasın. İşte bu kişiler sana doğruyu gösteren gerçek dostların ve yardımcılarındır.
Bil ki Allah'ın takdir etmesinin (kazasının) üzerinde hiçbir şey yoktur. Çünkü o, Allah'ın yeryüzünde insanların durumlarını ölçtüğü adalet terazisidir. Bu yüzden adaletle hükmeder ve iş görürsen tebaanın durumu düzelir, yollar güvenilir hale gelir, mazlum adalet bulur, insanlar haklarını alır, yaşam güzelleşir ve bu da halkın itaat etmesini sağlar. Böylece Allah insanları sıhhatli ve güvenli bir yaşam rızıklandırır, dinin hükümleri uygulanır ve işler Allah'ın kanunlarına göre yürür.
Bütün bu hususlarda niyetini halis tut. Kendini, yaptığın şeylerden sorumlu olacağının, iyilik yaptığında mükâfat alacağının, kötülük yaptığında hesaba çekileceğinin bilinci ile düzeltip ıslah et. Yüce Allah, dini, insanı kötülüklerden korumanın ve yüksek derecelere ulaştırmanın yolu kılmıştır. Bu yüzden kim onun dinine tabi olursa Allah onu yüceltip yükseltir.
İnandığımız onurlu yolda hayırlara vesile olması dileğiyle.
Yaşar Ayazoğlu
(Kaynak: Mukaddime, İbni Haldun, Cilt 1, Sahife 405 )