Pek çok İsrailli, özellikle de Yahudi çoğunluk, bugün bir kıyamet kıyameti hissediyor. Yahudi takvimindeki en üzücü gün olan ve Kudüs’teki iki kutsal tapınağın yıkılışını anan Tisha B’Av’a sayılı günler kaldı. Aynı zamanda İsrail’de muazzam bir siyasi belirsizliğin olduğu bir dönem.
Hükümet kararlarının değerlendirilmesinde “aşırı mantıksızlık” standardının kullanılmasını yasaklayan yasa tasarısının Pazartesi günü Knesset’te kabul edilmesi, herhangi bir anlamlı yargı denetimini ortadan kaldıracak bir dizi yasa tasarısının ilkidir.
Sonuç – ve bazı politikacılar için gerçek niyet – İsrail’deki yasama ve yürütme organlarının kontrolünü ele geçiren aşırı sağcı hükümeti yargının uygulamaya çalışabileceği herhangi bir kısıtlamadan kurtarmaktır.
Başbakan Binyamin Netanyahu’nun iktidardaki koalisyonu şimdiden İsrail’in demokratik kurumlarına ağır hasar verdi. Buna yanıt olarak, yüzbinlerce İsrailli, “Dem-o-krat-yah!”
Aynı zamanda yabancı yatırımcılar, yüksek teknoloji yöneticileri ve son günlerde önde gelen şirketler ve bankalar hükümetin eylemlerini İsrail siyasetinin ve ekonomisinin refahı için tehlikeli olarak etiketleyerek protesto hareketine katıldılar. En önemlisi, binlerce yedek asker – 1.000’den fazlası dahil yedek hava kuvvetleri personeliİsrail askeri personelinin en prestijlileri arasında yer alan 24 yaşındaki İsrail askerleri, hükümetin önerilerini sürdürmesi halinde göreve gelmeyi reddedeceklerini belirtti.
İsrail devleti tarihinde hiçbir zaman bu ölçekte veya sürede bir iç protesto olmamıştır. Hukukun üstünlüğüne yönelik hiç bu kadar ciddi bir tehdit olmamıştı. Yine de, İsrail’in demokrasi krizinin derin yapılarıyla yüzleşmek için hiç bu kadar ciddi bir fırsat olmamıştı. Bu, Vladimir Lenin’in rezil atasözünün bir versiyonunu kabul etmeyi gerektirir: “ne kadar kötü, o kadar iyi.”
Netanyahu son anda geri çekilip hükümetinin yargı devrimi girişimine bir ara vermiş olsaydı, bu, İsrail’de her zamanki gibi işleri alt üst eden olağanüstü “halkın gücünü” dağıtmaya pekâlâ hizmet edebilirdi. Yargı yasasının Pazartesi günü kabul edilmesi, protesto hareketine yeni bir enerji verebilir ve Netanyahu’nun, koalisyonunu ve her şeyden önce kendi siyasi hayatını korumak için bile olsa, ülkesindeki demokratik kurumları devre dışı bırakmaya tamamen hazır olduğunu açıkça ortaya koyabilir.
Elbette demokrasi krizi, Netanyahu’nun bir önceki hükümette başbakan olarak değiştirildikten sonra yeniden seçildiği Kasım ayında başlamadı. Aslında, 2009’dan 2020’ye kadar başbakan olarak görev yaptığı sırada demokrasinin altını oymaya çoktan başlamıştı; bu uzun on yıl boyunca, bir dizi yasama ve yürütme eyleminin yanı sıra zorlu sosyal medya makinesi aracılığıyla insan hakları gruplarını, siyasi muhalifleri, sanatçıları ve yazarları hedef aldı. Yahudi üstünlüğü ilkesinin Avrupa’da kutsanması için ajitasyon yaptı ve bunu kutladı. Ulus-Devlet Hukuku 2018’de, başkaları için demokrasi veya eşitlikten bahsetmeden Yahudilerin üstün haklarını savunan yarı anayasal bir Temel Kanun.
Ve aslında demokrasi krizinin kökleri 1948’e, devletin kuruluşuna kadar uzanıyor. İsrail’in kuruluşu Bağımsızlık Bildirgesi “demokrasi” kelimesinden bahsetmiyor. Elbette, yeni devlet farklı kaynaklardan demokratik ilkeleri ve uygulamaları ithal etti ve uyguladı, ancak o zamandan beri İsrail’in nasıl hem bir Yahudi devleti olabileceği hem de hükümet yetkilileri arasında bir denge kontrol sistemi, hukukun üstünlüğüne, azınlıklar için haklar ve tüm vatandaşlar için eşitlik gibi demokrasi değerlerine bağlı kalabileceği konusunda netlik yoktu. Bağımsızlık Bildirgesi, tüm vatandaşlar için eşit haklardan bahseden tek bir paragraf dahil ederken, Yahudi halkının anavatanına muzaffer dönüşünün öyküsünü uzun uzadıya anlatarak gerilimi örnekliyor.
Netanyahu, sarkacı etnokratik bir Yahudi devletinin yanına itti ve arkasında demokrasiye gerçek bir bağlılık bıraktı. Bu itibarla, barışçıl, sivil itaatsizlik ruhuyla işleyen güçlü bir protesto hareketine kapıları açmıştır.
Son birkaç aydaki bu hareket, İsrail’de hukukun üstünlüğünün yeniden tesis edilmesini ve şu anda rüşvet ve dolandırıcılık suçlamalarıyla yargılanmakta olan Netanyahu’nun görevden alınmasını talep ederek önümüzdeki yıllarda gerçek bir değişim gücü haline gelebilir.
Ancak bu eylemlerde içerik dinlenmemelidir. İsrail demokrasisinin herkes için eşitlik ilkesine dayanmasını talep ederek daha da ileriye gitmeli – Eşitliğe ilişkin yeni bir Temel Yasa çıkarmaktan daha iyi olamaz. Böyle bir yasa, İsrail’de yaşayan herkesin – Yahudi ve Arap – şiddetli nefret, sürekli çekişme ve etnik üstünlük yerine karşılıklı saygıya dayanan bir demokraside yaşadığını iddia edebileceği bir temel sağlayabilir.
David N. Myers, Luskin Tarih ve Politika Merkezi ve Nefreti İnceleme Girişimi’nin direktörü olarak hizmet verdiği UCLA’da Yahudi tarihi öğretiyor.