Çocuklarda Çölyak Hastalığı Nedenleri
Çöl hastalığı nedir?
Çölyak, tahıllarda bulunan “Gluten” adlı proteinin ince bağırsakta alerji yaratması ve sindirilememesi sonucu ömür boyu süren bir gıda alerjisidir. Buğday, arpa, yulaf, çavdar gibi tahılların yenmesi ince bağırsakta emilimi sağlayan villus tabakasına zarar vererek deforme olmasına neden olur, bunun ardından gıdalar düzgün sindirilemediği için yetersiz beslenme ve başka diğer hastalıklar meydana gelir.
Çocuk beslenmesinde yaşamın ilk 6 ayında sadece anne sütü ile beslendikten sonra ek gıdalarla bebeğin tanışma dönemini takiben belirti vermeye başlayan Çölyak hastalığı yaşam boyu devam eden tek gıda alerjisidir. Gluten hassasiyeti olan bebek ilk 6 ay yalnız anne sütü almayıp gluten içeren mamalardan kullanırsa şikayetler daha erken(6. Aydan önce) başlayabilir.Bu nokta da unutulmamalıdır.
Çölyak hastalığı özellikle çocukluk çağı kronik ishal nedenleri arasında ilk sıralarda yer almaktadır. Çölyaklı hastaların en sık başvuru semptomu(çocukluk çağında) ishal(uzamış,kronik)sonra sıklık sırasına göre büyüme gelişme geriliği,boy kısalığı ve karın ağrısıdır.
Çölyak artık hastalık değil bir yaşam biçimidir. Diyete uymak koşulu ile çölyak hastalığında kişi normal yaşamını sürebilir. Ancak çölyak hastalığının üstesinden hayat boyu diyete uymakla gelinebilir.
(Bu metabolik hastalıklar için şanstır).
Çölyak hastalığı olan çocuklarda, ince bağırsak emilim yüzeyinde hasar meydana gelir. Bu durumda ince bağırsağın anatomik yapısı bozulur ve emilim yüzeyi azalır.
Çölyak hastalığı genetik bir hastalıktır. Aile bireylerinden birinin daha önce bu hastalığa yakalanmış olması riski artırır. Çölyak hastalığı olan çocuklar çelimsiz, kansız olurlar. Sindirim problemleri yaşarlar. Bu çocuklarda büyüme geriliği, kabızlık gibi sorunlar olmaktadır.
Çocuğumunda çölyak hastalığı olduğunu nasıl anlarım?
Çölyak, çok sinsi seyreden bir hastalıktır. Uzun yıllar çocuğunuzun bu hastalığa yakalandığının farkına varmayabilirsiniz. Bazen bir belirti ile anlaşılırken bazen birçok belirti ile anlaşılmaktadır. Bunlardan bazıları; kilo kaybı, şiddetli karın ağrıları, geçmeyen kabızlık yada ishal, büyüme geriliği. Önce kan testi, daha sonra biyopsi yapılarak çölyak tanısı net bir şekilde konulur.
Bebeklerde çölyak hastalığı, genellikle anne sütünün ardından mamalara geçiş döneminde kendini gösterir. Başlıca belirtileri kilo alımının azalması ve yaşa göre düşük kiloda olma, kronik kusma ve ishal, karında şişlik, kansızlık, sürekli gaz ve karın ağrısıdır. Kesin teşhisi kan testleri ve ince bağırsak biyopsisi ile yapılmaktadır.
Çölyak Hastalığın Tedavisi
Hastaya ÖMÜR BOYU glutensiz ( içerisinde gluten olmayan) diyet uygulanmasıdır. Yani buğday, arpa, çavdar ve yulafın diyetten çıkarılması ve yerine mısır, pirinçunu ile yapılmış ekmeklerin verilmesidir. Mercimek unu, kestane unu, nohut unu ve soya unu da hastanın beslenmesinde buğday unu yerine kullanılabilir.
Pirinç, mısır, patates ve soya unundan yapılmış ürünler yenilebilir. Meyve, sebze, yumurta ve et ürünlerinin yenmesinde sakınca yoktur.
Gluten içermeyen bir diyetin uygulanması normal beslenmeye göre daha pahalı, güç ve sıkıcı olabilir. Bu nedenle kesin tanı konulmadan bu tür bir diyetin uygulanması tavsiye edilmez. Bu hastalarda laktoz eksikliği (laktoz intoleransı) de olabildiğinden başlangıçta süt ve sütlü gıdaların alınmaması önerilir.
Beslenmede sadece bu gıdaları almak yetmiyor. Gluten birçok gıda maddesinin içerisine koruyucu olarak ta yapımı sırasında girdiği için, içerisinde gluten bulunan her türlü gıda maddelerinin de diyetten çıkartılması gerekiyor.
Doğal olarak glutensiz gıdalar;
-Pirinç
-Mısır(bunlardan yapılan unlar)
-Pirinç ve mısırdan yapılmış kahvaltılık gevrekler
-Patates
-Et ve kümes hayvanları
-Balık
-Yumurta
-Süt,yoğurt,peynir
-Meyve
-Fındık,fıstık
-Margarin,yağ,tereyağı
-Çay,kahve,meyve suları(evde yapılan)
Glutensiz alternatifler
-Glutensiz;ekmek,un,makarna(normalde ekmeklerin çoğunda,makarnada gluten mevcuttur)
-Glutensiz bisküvi ve krakerler
Kontrol edilmesi gereken gıdalar
-Hazır patetes püresi,patetesli gofretler
-Köfteler,burgerler ve işlenmiş etler(taze kesilmiş, işlenmemiş kırmızı ette gluten yoktur)
-Soslu balık,işlenmiş peynir
-Kuru kavrulmuş/kaplı fındık fıstıklar
-İç yağı
-Hazır yemekler,işlenmiş gıdalar
-İlaçlar
-Bitkisel çaylar,gazlı içecekler,milk shake(soğuk süt, dondurma, çeşitli meyveler ve şurupların blenderde karıştırılması ile hazırlanan besleyici içecekler)
Sakınılması Gereken Gıdalar
-Buğday,arpa,çavdar ,yulaf ve bunlardan yapılan unlar
-Buğday,arpa,çavdar ve yulaftan yapılmış ekmek,kek,bisküvi ve kahvaltılık gevrekler
-Makarna ve irmik
-Etli börekler,sosis
-Balık köfteleri
-Una veya galeta ununa bulanmış balık
-Yumurtalı köfteler
-Müslili yoğurt
-Mayalı sütlü içecekler
-Arpa suyu