İzmir’i, tünellerde, dehlizlerde tanıdım
İzmir’i, daha çocuk yaşlarımda tünellerde, dehlizlerde tanıdım.. Nasıl mı?.. Anlatayım..
Migros’tan bir demet çıra alalım.. Demetin üzerinde barbekü, şömine, ocak çırası yazılıdır.. Bir karış uzunluğundadır bunlar.. Yandığı zaman 3 dakika kadar yanmasını sürdürür.
Bizimkiler ise, daha uzundu, ince bir sopa gibiydi ve yandığı zaman 15 dakika kadar yanardı. Bizim zamanımızda yani çocukluğumda, çuval çuval çıraları, Büyük Yamanlar'dan katır üstünde inen yörükler Karşıyaka'ya getirirdi. Pazarda satarlardı. Pazar ise şimdiki Kemalpaşa Camii avlusunda idi. O zaman bize kocaman gelirdi, şimdinin küçücük cami avlusu.
Neden bunları anlatıyorum?.. 1950'ler.. 1951'ler.. 52 ve 53'ler.. Beş altı yaşındaydım. Annem yaktığı çırayı elime tutuştururdu, Kadifekale'den şehre giden dehlizlere hepbirlikte girerdik. Hepimizin ellerinde çıralar yanardı. Ablalar, abiler hepsi önlerini çıra ile aydınlatırlardı. O zaman pilli el lambalarımız yoktu.. Annem Zehra Aksoy tarih öğretmeniydi, her hafta sonu Karşıyaka Lisesi öğrencilerini Kadife-kale'ye, Agora' ya, Bayraklı kazılarına götürür, sürekli İzmir tarihini anlatırdı onlara. Beni evde bırakacak kimsesi yoktu, çünkü tarım teknisyeni babam, tatil günleri köylünün yanına gider, tarlalarda haşare (zararlı böcek) mücadelesi için Ege'yi dolaşırdı.. .
İzmir tarihinin derinliklerine ilk kez elimde yanan çıralar olduğu halde adım attım. Kadifekale'de bir tümseğin yanından girdiğimiz büyük bir tünel bizi aşağı doğru götürürdü.. Anamın eteğine yapışmış halde korkudan titreyerek karanlıklarda ilerlerdik.. Bazen korkan öğrenciler Dağ Başını Duman Almış'ı okumaya başlarlardı.
Kadifekale'den büyük tünele girince, daha aşağılarda bizi, yani kentin altında büyük bir tüneller galerisi bekliyordu. Yer yer çökmeler olmuş, tünellerin çıkış ağızlarının nicesi kapatılmıştı. Hristiyan Şövalyeler, İzmir kaleden kuşatıldığında bu tünellerden Liman Kalesi'ne, İzmir başka zamanda denizden kuşatıldığında aynı tünellerden Kadife-kale'ye kaçarlarmış.. Rivayet böyleydi..
Tünelimizin çıkış noktaları vardı.. Basmane'de şimdiki Şifa Hastanesi avlusunda, yıkılan Lale Sineması altında, yine Konak'ta eski hapishanenin altından geçerek denize ulaşan, bir tane de Karataş dağlarında çıkışı vardı. Şimdi hepsi kapalı.. Ama nice Namazgah-Agora evlerinin bodrum katlarındaki dehliz-geçitlerden bu tünellere giriş vardır. Ben çoğu evde gördüm bunları, bu dehlizler bu şehrin gizemini hep hatırlattı bana....
Elimizde çıralarla bir tünel gezimizde, tünelin içinde büyük bir sarhoş ve esrarkeş kalabalığı ile karşılaşınca nasıl da gerisin geri kaçtığımızı hatırlıyorum. Çocuk halimle, elimde yanan çıralarla İzmir'in derinliklerinde gezinmek bayağı maceralı ve heyecanlı bir şeydi, tünelden gerisin geri çıkıp Kadifekale avlusunda bohçalarımızı açıp piknik yapardık.. O günleri, Agora'yı, Kadifekale'yi, eski Namazgah'ı, Bayraklı Kazılarını annemin öğrencileri, ablalarım ve abilerimle gezdiğim günleri özlemle anıyorum. O günlerin, İzmir yazarı olmamda katkısı olduğunu sanıyorum. İnanır mısınız, o eski çıraları güncel araştırmalarımda hayalimden hiç eksik etmedim, edemezdim. İzmir Araştırmaları'nda meraklıların elindeki çıraların hiç sönmemesini dilerim..
İzmir bir tarih hazinesidir.. İşte Bayraklı-Smyrna Kazıları.. İşte Agora kazıları.. İşte Yeşilova Höyüğü ve çevre kazıları.. İşte yeni başlayan Kadifekale kazıları.. Bu dediklerimizi işaret etmiyor mu?.. (10 Aralık 2009 günü, Ege Üniversitesi MÖTBE Anfisi’nde çalışmalarına başlayan Eren Akçiçek’in başkanlığındaki İzmir Araştırma Uygulama Merkezi’nin düzenlediği İzmir Araştırmaları Sempozyumu’nun açılış konuşmasını yaptım, konuya girerken bunları söylemiştim.)
*******
YAŞAR AKSOY KİMDİR?
İstiklal Savaşı ve Atatürk araştırmacısı olarak tanınan Yaşar Aksoy, İzmir’de doğdu. İstanbul Teknik Üniversitesi ve Ege Üniversitesi’nden mezun oldu. İki ayrı dalda yüksek mühendistir.
Mühendislik mesleğinin yanı sıra, 1965’ten itibaren, Akşam, Demokrat İzmir, Yeni Asır, Star ve Hürriyet gibi gazetelerde tam 53 yıl, sanat muhabiri, kültür sanat yönetmeni, araştırmacı ve köşe yazarı olarak sürekli çalıştı. Halen Gözlem Ekonomi gazetesinde sanat sayfası hazırlıyor. Ege Kültür Vakfı ve Ege Turizm Derneği üyesi.
Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi’nde “İktisadi Devrim Tarihi” dersleri verdi.
Uluslararası İzmir Araştırmaları Merkezi’ni kurdu ve genel yönetmenliğini sürdürdü. İzmir’i, öncelikle Paris, İsrail, Yunanistan, Yunan adaları ve ABD’de sanat etkinlikleriyle (sergi ve konferanslar) tanıttı..
İzmir Ödülleri’ni ilk kez oluşturdu.
İzmir Kültür Gezileri’ni ilk kez başlattı.
İzmir Akademisi kurmaya dönük İzmir Seminerleri’ni ilk kez oluşturdu.
Sayısız kurumda. okullarda gönüllü olarak İzmir Konferansları’nı sundu.
12 Haziran 1997 günü Karşıyaka Belediyesi tarafından Karşıyaka’da çocukluğunun geçtiği 1850 numaralı sokağa törenle ismi verildi.
Konak Belediyesi tarafından, 28 Mart 1997 günü İzmir-Asansör Parkı’na yine törenle ismi verildi. Bu isim verilme törenleri 50 yaşında iken gerçekleşti.
Türk Arkeolojisi’nin simge ismi Ord.Prof.Ekrem Akurgal, kendisinden “Ege Kültürünü Dirilten Yazar” diye söz etti.
Bazı resmi ve özel okullarda daimi “Yaşar Aksoy Köşeleri” yapıldı.
Yazarlığının 40.Yılı sebebiyle Konak Belediyesi tarafından Türkan Saylan Kültür Merkezi’nde, 28 Nisan 2011 tarihinde “Ustaya Saygı” töreni ile onurlandırıldı.
2012 yılında TÜYAP İzmir Kitap Fuarı’nın “Onur Yazarı” seçildi.. Tarih, kültür ve edebiyat alanlarında 50 kitap yazdı. Son kitabı Nisan 2019 yılında yayınlanan ve arka arkaya baskı yapan “Hasan Tahsin – Yürekler Selanik” isimli kitabıdır.
Ulusal ve yerel çapta 45 ödül kazandı. Sadece 2019 yılının ilk 9 ayında İzmir Gazeteciler Cemiyeti Hasan Tahsin Ödülü başta olmak üzere 5 ödül kazandı.. Bir kız evladı var ve üç erkek torun sahibi.