

Nobel Ödüllü Prof. Muhammed: "Çöküşün Sebebi, Doyumsuz Kar Hırsıdır"


Bangladeşli Nobel Barış Ödüllü ekonomi uzmanı Prof. Dr. Muhammed Yunus.
Nobel Barış Ödüllü, "mikrokredi modeli"nin mucidi Bangladeşli ekonomi profesörü Muhammed Yunus, global krizin, zenginlerin ihtiraslarından ve doyumsuzluklarından kaynakladığını belirterek şunları söylüyor:
"Dünya'nın yaşadığı mali ve ekonomik krizin temel nedeni, zenginlerin her türlü sosyal ve ahlaki değerlerle, piyasa koşullarını görmezden gelerek daha fazla kâr elde etme şeklindeki ihtirasları, doyumsuzlukları ve artık bir hastalık halini almış aşırı kazanç istekleridir. Para ile reel ekonomi arasındaki köprüleri yıkıp, adeta kağıttan şatolar inşa eden bir mali sistemi benimseyen Amerikan finans sistemine sarılmak, dünya piyasalarının çöküşüne davetiye çıkardı."
1940 yılında Bangladeş doğumlu Muhammed Yunus, altın ticaretiyle uğraşan zengin bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. ABD'de ekonomi üzerine doktorasını tamamlayan Yunus, akademik ve sosyal çalışmalarını sürdürmek üzere ülkesi Bangladeş'e döndü.1979 yılında yoksul insanlara yardımcı olmak ve onları çaresizlik ve açlıktan kurtarmak için, Grameen Bank'ı kurdu.
Muhammed Yunus, dünyayı kasıp kavuran mali ve ekonomik krizin nedenleri ve çözüm önerileri konusunda, ünlü Alman "Der Spiegel" dergisine konuştu.
Soru: Sayın Yunus, uzun yıllardır ekonomik çalışmaların sosyal bilinç ve dayanışma duygusu gözetilerek icra edilmesi gerektiğini söylüyor, daha fazla kar elde etmeyi tek gaye edinmenin toplum için inanılmaz zararlı olduğuna dikkat çekiyorsunuz. Acaba yaşadığımız bu mali kriz, sizin bu düşüncenizde haklı olduğunuz anlamına mı geliyor?
Cevap: Mevcut kötüye gidiş beni gerçekten üzüyor. Bu durum kesinlikle beni mutlu etmiyor. Bu çöküş tüm insanlara zarar veriyor. Belki de bu durum dünyada ciddi bir istikrarsızlığa neden olacaktır. Burada üzerimize düşen bu mali krizin bir daha olmaması için tedbir almaktır...
Soru: Peki bu kurtarma operasyonundaki yanlış ne sizce?
Cevap: Bence çözüm krizin zararlarını asgariye indirmek ve piyasalardaki problemleri çözmek için piyasa mekanizmalarına bir an önce geri dönmemizdir. Çözümler, piyasanın içinden çıkmalı, hükümetlerden değil.
Soru: Ancak siz kendiniz piyasanın kendi imkanlarıyla bu krizi aşacak gücü olmadığını söylediniz.
Cevap: Şu anda ihtiyaç duyduğumuz şey bu. Piyasada temel amaç daha fazla kar ve daha büyük bir büyüme hızıydı. Ancak bu durum şimdiki krize neden olduğunu görüyoruz. Bir yerde hızlı bir büyüme varsa ve bu büyüme zararlıysa anında müdahale etmeliyiz. Doğal olmayan hızlı bir büyüme varsa, bu büyümeyi durdurmalıyız. Bu tür kontrolsuz büyümelerin büyük felaketlere yol açtığını biliyoruz. Bu tür felaketlerde de en büyük bedeli ödeyenler, her zaman olduğu gibi yine fakirlerdir.
Soru: Bir yandan piyasa kendi sorununu kendisi halletmesi lazım diyorsunuz, bir yandan da hızlı büyümeyi eleştiriyorsun. Tüm bu belanın sorumlusunun, kapitalizm olduğuna inanıyor gibisiniz.
Cevap: Hayır tam olarak demek istediğim bu değil. Kapitalizm tüm piyasa mekanizmalarıyla yaşaması lazım. Bunda tartışılacak bir şey yok. Ancak şu an benim eleştirdiğim şirketlerin her türlü kural ve etik değeri bir kenara iterek büyük karlar elde etmeye çalışmasıdır. Bir parça sosyal sorumluluk anlayışının olması gerektiğine inanıyorum. Olabildiğince yüksek kar elde etmeyi amaçlayan şirketlerden ziyade insanlığın yararı için çalışan şirketlere ihtiyaç vardır. Daha açık bir ifadeyle toplumun ihtiyaçlarını gözetmeksizin, gece gündüz astronomik karlar kovalayan şirketler yerine sosyal sorumluluk yönleri kuvvetli serbest bir ekonomik modele ihtiyaç duyuyoruz.
Soru: Sizce bu iki faktörden başka faktör yok mu? 2006'da Nobel Ödülü'nü kazanmanıza neden olan Grameen Bank adlı bankanızın, insanlara yardım ettiğini ve insanların sağlam kazançlar sağladığını görüyoruz.
Cevap: Kurduğumuz banka, sosyal sorumluluk yararına çalışan ve aşırı kar yerine sınırlı oranda kar sağlamayı amaçlayan bir şirkettir. Kar amacıyla kurulmuş olan tüm şirketler yalnızca sosyal işlere yönelsin demiyorum. Bu ikisi farklı iki şirket türüdür. Daha fazla para kazanmayı hedefleyen şirketler olacaktır. Buna bir şey diyemeyiz. Ancak daha fazla para kazanmak amaç değil araç olmalıdır. Amacın kendisi olmamalıdır. Kişi parasını anlamlı bir işte değerlendirmelidir. Tüm insanlar için daha iyi bir yaşam sağlamak gibi. Kapitalist zenginler, daha fazla kar elde etmek için o kadar vahşi ve hastalıklı bir istek noktasına ulaştılar ki, sahip oldukları paranın değerinin farkında bile değiller. Buna rağmen hala vahşi bir şekilde kar peşinde koşuyorlar...
Soru: Peki finansal sistemin çöküşünden kim sorumlu?
Cevap: Kendisine yeterince çeki düzen vermeyen piyasanın kendisi, bu durumun baş müsebbibidir. Mevcut kapitalist sistem bir kumarhane mantığıyla işler hale geldi. Mali piyasaların daha fazla kar elde etme mantığıyla harekete geçtiğini biliyoruz. Spekülatif operasyonların trajik seviyelere ulaştığına tanık oluyoruz. Bütün bunların bir an önce sona ermesi lazım. Önüne aldığı her şeyi yakıp yıkan bu doyumsuz isteklere derhal son vermek gerek.
Soru: Mevcut finans krizi ilk başta bir kredi krizi olarak başladı. Zira krediyle ev sahibi olanlar taksitlerini ödeyemez hale geldi. Sizin bankanız global anlamda dünya için bir finans modeli olabilir mi?
Cevap: Bizdeki esas fark, işimizin reel ekonomiyle çok ciddi bir ilişkisinin olmasıdır. Örneğin 200 dolarlık bir kredi verdiğimizde bu parayla gidip bir inek satın alıyorlar.100 dolarlık bir kredi verdiğimiz kişi gidip bu parayla birkaç tavuk alıyor. Yani şunu demek istiyorum. Verdiğimiz paralar maddi değeri olan bir şeye dönüşüyor. Finans ile reel ekonomi arasında bir bağ olması gerekir. ABD ise mali sistemin reel ekonomiden tamamen kopup olduğunu görüyoruz. Kağıttan inşa edilmiş şatolar gibi. İnsanlar birden bu şatoların esasında hiç inşa edilmediğini fark ettiler. İşte ABD finans sisteminin çöktüğü nokta da burada başladı...
Güncelleme: 17/10/2008
timeturk, 16/10/2008