Zeka, psikolojide en çok konuşulan konulardan biri olsa da, zekayı tam olarak neyin oluşturduğuna dair standart bir tanım yoktur. Bazı araştırmacılar zekanın tek ve genel bir yetenek olduğunu öne sürmüşlerdir. Diğerleri, zekanın bir dizi yetenek ve beceriyi kapsadığına inanır.
Zeka Nedir?
Zeka, psikoloji tarihi boyunca tartışmalı bir konu olmuştur. Konuya olan büyük ilgiye rağmen, zekayı hangi bileşenlerin oluşturduğu konusunda hala önemli bir anlaşmazlık var. Zekanın tam olarak nasıl tanımlanacağı sorularına ek olarak, doğru ölçümlerin mümkün olup olmadığı konusundaki tartışmalar bugün de devam etmektedir.
Yakın tarihin çeşitli noktalarında, araştırmacılar zekanın bazı farklı tanımlarını öne sürmüşlerdir. Bu tanımlar bir teorisyenden diğerine önemli ölçüde farklılık gösterebilse de, mevcut kavramsallaştırmalar zekanın aşağıdakileri yapabilme yeteneği olduğunu önerme eğilimindedir:
Deneyimden öğrenin : Bilginin edinilmesi , saklanması ve kullanılması , zekanın önemli bir bileşenidir.
Sorunları fark edin : Bilgiyi kullanmak için, insanlar çevrede ele alınması gereken olası sorunları tanımlayabilmelidir.
Sorunları çözün : İnsanlar, çevrelerindeki dünyada fark ettikleri bir soruna yararlı bir çözüm bulmak için öğrendiklerini kullanabilmelidir.
Zeka, mantık, akıl yürütme, problem çözme ve planlama dahil olmak üzere bazı farklı zihinsel yetenekleri içerir. İstihbarat konusu en geniş ve en yoğun araştırılan konulardan biri olsa da, aynı zamanda en büyük tartışma yaratan konulardan biridir.
Psikologlar genellikle zekanın tanımı ve nedenleri konusunda fikir ayrılığına düşerken, zeka üzerine yapılan araştırmalar birçok alanda önemli bir rol oynamaktadır. Bu alanlar, eğitim programlarına ne kadar fon verilmesi gerektiğine ilişkin kararları, işe başvuranları taramak için testlerin kullanımını ve ek akademik yardıma ihtiyacı olan çocukları belirlemek için testlerin kullanımını içerir.
İstihbaratın Kısa Tarihi
"İstihbarat bölümü" veya IQ terimi ilk olarak 20. yüzyılın başlarında William Stern adlı bir Alman psikolog tarafından icat edildi. Psikolog Alfred Binet , Fransız hükümetinin ekstra akademik desteğe ihtiyaç duyan okul çocuklarını belirlemesine yardımcı olmak için ilk zeka testlerini geliştirdi. Binet, zihinsel yaş kavramını veya belirli bir yaştaki çocukların sahip olduğu bir dizi yetenek kavramını tanıtan ilk kişiydi.
O zamandan beri, zeka testi, diğer birçok beceri ve yetenek testinin geliştirilmesine yol açan yaygın olarak kullanılan bir araç olarak ortaya çıkmıştır. Bununla birlikte, bu tür testlerin kullanımı, kültürel önyargılar, zeka üzerindeki etkiler ve hatta zekayı tanımlama şeklimiz hakkında tartışmaları teşvik etmeye devam ediyor.
Zeka Teorileri
Farklı araştırmacılar zekanın doğasını açıklamak için çeşitli teoriler önerdiler . İşte son 100 yılda ortaya çıkan belli başlı zeka teorilerinden bazıları.
Genel zeka
İngiliz psikolog Charles Spearman (1863–1945), genel zeka veya g faktörü olarak adlandırdığı bir kavramı tanımladı . Spearman, bazı zihinsel yetenek testlerini incelemek için faktör analizi olarak bilinen bir tekniği kullandıktan sonra, bu testlerdeki puanların oldukça benzer olduğu sonucuna vardı.
Bir bilişsel testte iyi performans gösteren kişiler diğer testlerde de iyi performans gösterme eğilimindeyken, bir testte kötü puan alanlar diğerlerinde kötü puan alma eğilimindeydi. Zekanın ölçülebilen ve sayısal olarak ifade edilebilen genel bir bilişsel yetenek olduğu sonucuna varmıştır.
Birincil Zihinsel Yetenekler
Psikolog Louis L.Thurstone (1887–1955) farklı bir zeka kuramı önerdi. Zekayı tek bir genel yetenek olarak görmek yerine, Thurstone'un teorisi yedi farklı birincil zihinsel yeteneğe odaklandı.
İlişkisel bellek : Ezberleme ve hatırlama yeteneği
Sayısal yetenek : Aritmetik problemleri çözme yeteneği
Algısal hız : Nesneler arasındaki farklılıkları ve benzerlikleri görme yeteneği
Akıl yürütme : Kural bulma yeteneği
Mekansal görselleştirme : İlişkileri görselleştirme yeteneği
Sözlü anlama : Kelimeleri tanımlama ve anlama yeteneği
Kelime akıcılığı : Kelimeleri hızlı bir şekilde üretme yeteneği
Çoklu Zeka Kuramı
Ortaya çıkan daha yeni fikirlerden biri, Howard Gardner'ın çoklu zeka kuramıdır. Gardner, IQ testine dayanan geleneksel zeka fikrinin, bir kişinin yeteneklerini tam ve doğru bir şekilde tasvir etmediğini öne sürdü. Teorisi , farklı kültürlerde değer verilen beceri ve yeteneklere dayalı sekiz farklı zeka önerdi:
Bedensel-kinestetik zeka : Vücut hareketlerinizi kontrol etme ve nesneleri ustaca kullanma becerisi
Kişilerarası zeka : Başkalarının ruh hallerini, motivasyonlarını ve arzularını tespit etme ve bunlara uygun şekilde yanıt verme kapasitesi
İçsel zeka : Kendinin farkında olma ve içsel duygular, değerler, inançlar ve düşünme süreçleri ile uyum içinde olma kapasitesi
Mantıksal-matematiksel zeka : Kavramsal ve soyut olarak düşünme yeteneği ve mantıksal veya sayısal kalıpları ayırt etme kapasitesi
Müzikal zeka : Ritim, perde ve tını üretme ve takdir etme yeteneği
Doğal zeka : Doğadaki hayvanları, bitkileri ve diğer nesneleri tanıma ve kategorilere ayırma yeteneği
Sözel-dilsel zeka : İyi gelişmiş sözel beceriler ve kelimelerin seslerine, anlamlarına ve ritimlerine karşı duyarlılık
Görsel-uzaysal zeka : Görüntü ve resimlerde düşünme, doğru ve soyut olarak görselleştirme kapasitesi
Üçlü Zeka Teorisi
Psikolog Robert Sternberg, zekayı "kişinin yaşamıyla ilgili gerçek dünya ortamlarının bilinçli olarak uyarlanmasına, seçilmesine ve şekillendirilmesine yönelik zihinsel etkinlik" olarak tanımladı.
Zekanın tek bir genel yetenekten çok daha geniş olduğu konusunda Gardner ile hemfikir olsa da, Gardner'ın bazı zeka türlerinin bireysel yetenekler olarak daha iyi görüldüğünü öne sürdü. Sternberg, üç farklı faktörü içeren "başarılı zeka" olarak adlandırdığı şeyi önerdi:
Analitik zeka : Bilgileri değerlendirme ve sorunları çözme yeteneğiniz
Yaratıcı zeka : Yeni fikirler üretme yeteneğiniz
Pratik zeka : Değişen bir ortama uyum sağlama yeteneğiniz
Kaynak:
https://www.verywellmind.com/theories-of-intelligence-2795035