Bu hafta elektriğin tehlikelerine kaldığım yerden devam ediyorum.
Su, metal ve toprak iletkendir, elektriği iletirler. Elektriğin tehlikelerinden korunmak için topraklamalar çok önemlidir. Bu yüzden tüm elektrik tesisatları, metal borular, metal ekipmanlarda topraklama iletkeni ile irtibatlandırılması gerekir, aksi takdirde elektrik akımı bulunabilecek muhtemel yüzeylere temas edilmesi durumunda elektrik akımına kapılınabilir. Elektrik akımı daima düşük direnç gösteren iletkenlerden akar, bu prensipten yola çıkarak, insan vücudunun direncinden daha düşük bir hat oluşturarak bu hattı toprakla irtibatlandırmak topraklamadır. Topraklama, elektriksel bakımdan iletken bir parçayı bir topraklama hattı üzerinden toprağa bağlamaktır. Topraklamalar, Elektrik akımına kapılmamızı, Yangın, patlama, Ekipman, cihazların yanmasını engeller. Topraklama direnci uygun olması gerekir. Bu direnç bina topraklama hattı üzerinde özel bir ölçüm cihazı ile ölçülür. Bu değer 5 ohm değerini geçmemelidir. Topraklamalar, en büyük elektrik kaçağını iletecek kapasitede olması gerekir. Birçok topraklama çeşidi vardır. Yıldırıma karşıda topraklama yapılır. Yıldırım düşmesi durumunda, işletme gereği gerilim altında bulunan iletkenlere atlamaları geniş ölçüde önlemek ve yıldırım akımını toprağa iletmek için, işletme akım devresine ilişkin olmayan iletken bölümlerin topraklanmasıdır.
Yıldırım, Rüzgârın etkisi, ısınan havanın yükselmesi bulutlardaki su zerreciklerinin patlaması gibi olaylar sonucu bulutların üzerinde elektrik yükleri birikir. Bulutlar arasındaki elektrik akımına şimşek, bulutlar ile yer arasındaki elektrik akımına yıldırım denir. Yıldırım yüksek noktalardaki sivri noktalara düşer, bu prensiple yüksek binalar, cami minareleri, endüstriyel bacalar vb. yerlere yapılır. Paratoner sistemi sayesinde yangın, patlama, elektrik ve elektronik cihazların korunması, elektrik akımına kapılma gibi tehlikelerden korunmuş olur.
Elektrik akımının üretildiği, iletildiği ve kullanımı için voltajın düşürüldüğü trafolarda yüksek gerilim vardır. Yüksek gerilim 1000 V’ un üzerindeki elektr
ik akımıydı. Bu tür tesis ve enerji nakil hatlarına dokunmak değil yaklaşmak elektrik akımının üzerimize atlama tehlikesi doğurur. Bu sebeple, bu tür hatlardan mutlaka uzakta bulunulmalı, asla temas edilmemelidir. Özellikle vinç, beton pompası, iskele çalışmalarında bu tür enerji nakil hatlarına temas edilerek kazalar yaşanmaktadır.
Elektrik akımından korunmak için 50 V’ un altındaki gerilimler ile çalışan elektrikli el aletleri kullanmak muhtemel elektrik kazasında yaralanmayı engeller. Özellikle ıslak, patlayıcı, yanıcı ortam, kapalı ve dar alanlarda mutlaka düşük voltajlı elektrikli ekipmanlar ve düşük voltajlı aydınlatmalar kullanılmalıdır.
Bazı zamanlar metal yüzeylere temas ettiğimizde veya kişiler ile tokalaşma esnasında elektrik çarpması yaşarız, buna statik (durağan) elektrik denir. Statik elektrik, iki cismin birbirine sürtünmesiyle, iki yalıtkan malzeme veya bir iletken bir yalıtkan malzemelerin birbirine sürtünmesi sonucunda bu iki cisim arasında pozitif ve negatif elektronların serbest bırakılması ve işaretlerinin değişmesi ile kendiliğinden meydana gelir. Statik yükün voltajı çok fazla olmasına karşın, akımı çok zayıftır. Acı verir fakat hayati tehlike oluşturmaz. Statik elektrik yangın, patlama, elektronik devrelerin bozulmasına neden olur. Bu nedenle özellikle parlayıcı, patlayıcı ortamlarda, elektronik sistemlerin bulunduğu alanlarda çok tehlikelidir. Parlama, patlamaya sebebiyet verebilir, elektronik cihazların bozulmasına sebebiyet verebilmektedir. Statik elektriğe karşı önlem topraklama ve sürtünmenin azaltılması, sürtünme varsa hızın düşürülmesidir. Akaryakıt tankerleri sıvı maddeleri taşırken tankın iç yüzeyinde sıvının yüzeye sürtünmesi nedeniyle tankın iç yüzeyi statik elektrik oluşturur, bu nedenle tankerlerin alt kısmında toprağa temas eden iletken zincir bulunur. İnsan vücudu statik elektrik oluşturur, bu nedenle toprakla uğraşmak insanı rahatlatır.
Elektrik tesisatlarının uygun ve yeterli olmaması, elektrik kablolarında izolasyon hataları sonucu kaçak akım meydana gelmesi, elektrik hatları arasında kısa devre meydana gelmesi, statik elektrik, gaz kaçakları ve elektrik kablolarının yanlış bağlantıları sonucunda yangın ve patlamalar meydana gelebilmektedir. Elektrik yangınlarında su kullanılmaz. Köpük içinde su olması nedeniyle köpüklü cihazlarda elektrik yangınlarında kullanılmaz. Elektrik yangınlarında öncelikle elektrik akımını ana şalterden kesmek gerekir. Daha sonra öncelikle varsa gazlı söndürme cihazları ile müdahale edilir. HFC gazlı, Karbondioksitli yangın söndürücüler kullanılır. Eğer ilgili ortamda bu tür söndürücüler yoksa normal olarak her ortamda bulunabilecek ABC tip kuru kimyevi tozlu cihazlar kullanılarak yangın söndürülür, fakat bu cihazın içindeki toz madde tüm panoyu tozla kaplayarak kirletecektir. Elektrik yangını riski taşıyan yerlere pano içi otomatik yangın söndürme sistemleri kurulabilmektedir. Bu tür yangın sistemlerinde FM 200 cinsi gazlı söndürme cihazları yerleştirilir. Sistemin boruları aleve maruz kaldığında eriyerek içindeki gazı aleve doğru boşaltmakta ve yangını boğarak söndürmektedir.
Elektrikçinin işini elektrikçiye bırakılmalı, elektrik tesisatları üzerinde yetkisiz müdahale edilmemelidir. Elektrikli cihazların kablolarını zaman zaman kontrol etmeli, kablosu sıyrık, ezik, yanık kablolar, içindeki renkli kablolar görünecek şekilde açılmış kablolar, açık uçlu kablolar asla kullanılmamalıdır. Prizlerde yanık olmamalıdır. Prizler yerine tam olarak oturmuş olmalı, gevşek priz kaza oluşturur. Elektrikçiler, elektrik hatları üzerinde yapacakları çalışmaların öncesinde elektrik akımını kesmeli, şalterleri özel kilitleme ekipmanları ile sabitleyerek kilitlemeli ve “Elektrik Hattında Çalışma Var” şeklinde uyarı levhası asmalıdır. Tüm ana pano ve diğer elektrik panolarında mutlaka kaçak akım rölesi bulunmalı, belirli aralıklarla test edilmelidir. Elektrik hatları ile yapılan çalışmalarda izoleli el aletleri, izoleli merdiven kullanılmalı, elektrikçiler elektrik işlerini izole paspas üzerinde gerçekleştirmelidir. Topraklama hatları yılda bir defa yetkili elektrik personellerine ölçümleri yapılarak kontrol ettirilmelidir. Elektrik prizlerine çok fazla cihaz bağlanmamalı, uzatma kablolarına çok akım çekecek cihazlar takılmamalıdır. Isınma amaçlı radyant ısıtıcıların yerine daha emniyetli olan yağlı radyatörler kullanılmalıdır. Elektrik kabloları suyun içinden geçirilmemelidir. Çocukların elektrik tehlikelerinden korunması için çocuk korumalı prizler veya prizlerin için koruma kapakları takılmalıdır. Sulu alanlarda prizler mutlaka yaylı kapaklı olmalıdır. Sulu alanlardaki aydınlatmalar mutlaka etanj tipte koruma kapaklı olmalıdır.
Elektriğin şakası olmaz. Bu nedenle mutlaka önlem alınması gerekir.