Ülkelerin sağlık sistemi; seyahat eden, yurt dışında iş bulmak isteyen veya yurt dışına yerleşmek isteyenler için merak edilen bir konu olmuştur. Özellikle halihazırda dünyada devam eden korona virüs salgını da insanlarda ülkelerin sağlık sistemlerine ilişkin bilgi edinme merakı uyandırmıştır. Biz bu yazımızda İngiltere’de Sağlık Sistemi ve bu konuyla ilgili bazı başlıklardan bahsedeceğiz.
Sağlık hizmeti alan insanların çoğu için birinci basamak sağlık hizmetleri, insan sağlığı açısından önemli bir yere sahiptir. Birinci basamak sağlık hizmeti, adından da anlaşılacağı üzere sağlık sistemine ilk giriş noktası olarak ifade edilebilir. Birinci basamak sağlık hizmetleri; acil müdahale gerektirmeyen genel muayene alanı ve sağlık hizmeti sunulan temel bir birimdir. Birinci basamak sağlık hizmetlerinin temelini; 10-12 Eylül 1978 tarihinde Kazakistan’ın Alma-Ata şehrinde gerçekleşen Alma-Ata Konferansı’nın oluşturduğu söylenmektedir. 70 ülkeden temsilcinin katıldığı bu konferansta ana tema “2000 yılında herkese sağlık” olarak ifade edilmiştir. Konferansta vurgulanan bir başka husus ise sunulan sağlık hizmetlerindeki eşitsizlik ile mücadele edilmesi gerektiğidir. Sonuç olarak bu paragraftan da anlaşılacağı üzere birinci basamak sağlık hizmeti uygulaması ya da buna benzer uygulamalar birçok ülkede bulunmakta ve ülke halkına eşit bir şekilde sağlık hizmeti sunmak önemsenmektedir. Şimdi biraz İngiltere’deki sağlık sistemine yoğunlaşalım.
İngiltere’de sağlık hizmetlerinin büyük bir kısmı, sorumluluğu Sağlık Bakanlığı’na ait olan Ulusal Sağlık Hizmeti (National Health Service – NHS) kapsamında sunulmaktadır. Bununla birlikte, özel sektör kuruluşları da sağlık hizmeti sunmaktadırlar. Dolayısıyla birçok ülkede olduğu gibi İngiltere’de de karma bir sağlık sistemi bulunmaktadır. Bu karma sistemin kamu temelli olan kısmı toplumun tamamını kapsamaktadır. Yani; çalışanlar, emekliler, işsizler kısacası İngiltere’de ikamet eden tüm İngiltere vatandaşları istisnai durumlar hariç hiçbir ücret ödemeden NHS’nin sunmuş olduğu sağlık ve bakım hizmetlerinden faydalanma hakkına sahiptir. Sağlık hizmetlerinin finansmanının ise genellikle halktan toplanan genel vergiler ile sağlandığı belirtilmektedir. Vergilerle yapılan bu finansmana ek olarak az da olsa sağlık hizmeti alan vatandaşın cebinden yapılan ödemeler ve kullanıcı katkıları ile de sağlık hizmetlerinin finansmanına destek verilmektedir. Cepten yapılan ödemeler; özel sağlık kuruluşlarında ve reçetesiz ilaç alımında yapılan ödemeler, kullanıcı katkıları ise; bazı reçeteli ilaçlar ve diş sağlığı hizmetleri için yapılan ödemeler olarak belirtilebilir. 2020 yılı Haziran ayı OECD verilerine göre İngiltere’de yapılan sağlık harcamalarının GSYH içindeki payı %9,8 olarak, bu rakamın %7,5’inin ise devlet tarafından finanse edildiği belirtilmektedir. Aynı OECD verilerinde; devletin sağlık harcamalarındaki payının %77,1 olduğu, cepten yapılan ödemelerin payının ise %16 olduğu belirtilmektedir.
Ülkemizdeki Aile Sağlığı Merkezlerinde olduğu gibi İngiltere’de de birinci basamak sağlık hizmetler sunan yerler bulunmaktadır. Bu yerler; acil olmayan durumlarda görev alan, fiziksel ve psikolojik sağlık hizmeti sunan ilk temas noktaları olarak ifade edilebilir. Bu yerler, hastane ortamı dışında ve hizmet kullanıcılarına yakın bir şekilde yerleştirilmiş sağlık hizmeti sağlayıcılarıdır. Birinci basamak sağlık hizmetlerinin iki temel görevi; sağlık sorunu hakkında danışmanlık sağlayarak öneride bulunmak ve sürekli erişime açık olarak tedavi süreçlerindeki ilk karşılaşmayı üstlenmek olarak belirtilebilir. Ülkemizdeki Aile Hekimlerinin muadili olarak İngiltere’de görev yapan Genel Pratisyenler (General Practitioner – GP) gösterilebilir. Birinci basamak sağlık hizmetlerinin büyük oranda GP’ler üzerine kurulu olduğu ifade edilebilir. GP’lere ek olarak toplum sağlığı hizmeti sunan diğer temel hizmet sağlayıcıları olarak aşağıdakiler gösterilebilir.
- Sağlık Ziyaretçileri (Health Visitors): 5 yaş altı çocuklar ve yaşlılar gibi risk arz eden grupların sağlık takibini yapan kişiler.
- Alan Hemşireleri (District Nurses): Çoğunlukla yaşlılar olmak üzere evde bakım ihtiyacı olanlara sağlık hizmeti sunan hemşireler.
- Ebeler (Midwives): Doğum öncesi, doğum sırası ve doğum sonrası dönemlerde anne ve bebek sağlığından sorumlu sağlık hizmet sunucuları olarak belirtilmektedir.
İngiltere’ye Taşınmanın Ardından Doktor Kaydı, Randevu Sistemi ve Maliyetler
Şimdi konumuzu biraz daha daraltalım ve İngiltere’ye yerleşmeyi/taşınmayı düşünen Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarını sağlıkla ilgili olarak neler bekliyor onlardan bahsedelim.
NHS’nin bu sayfasında İngiltere’ye taşınmayı veya İngiltere’yi ziyaret etmeyi düşünenlerle ilgili açıklamalar yer almaktadır. Şimdi burada yazan açıklamalara biraz değinelim. Buradaki açıklamalar; AB ülkelerinden veya Norveç, İzlanda, Lihtenştayn veya İsviçre’den taşınanlar ile Avrupa Ekonomik Alanı (European Economic Area – EEA) dışından taşınanlar olarak ayrı ayrı yazılmıştır. Ülkemiz, Avrupa Ekonomik Alanı’na (AEA) dahil olmadığından biz AEA’ya dahil olmayanlar kısmına bakalım.
NHS hizmetlerinin çoğu, ikamete dayalı sağlık sistemi işletmektedir yani bu şekilde çalışmaktadır. NHS hizmetlerinin çoğu, Birleşik Krallık’ta normal olarak ikamet eden (being ordinarily resident) diğer bir deyişle oturan kişilere ücretsizdir. Normal olarak ikamet etmek (being ordinarily resident) konusunu biraz açalım. Normal olarak ikamet etmek; milliyete (uyruğa), Birleşik Krallık vergilerinin ödenmesine, Ulusal Sigorta (National Insurance – NI) katkılarına, bir Aile Hekimine (GP) kayıt olmaya, NHS numarasına sahip olmaya veya Birleşik Krallık’ta mülk sahibi olmaya bağlı değildir. Normal olarak ikamet etmek; şu an için yasal ve uygun bir şekilde Birleşik Krallık’ta yaşamaktır. Sizden bu durumu kanıtlamanız istenecektir.
Eğer, göçmenlik kontrolüne tabiyseniz, ancak size göçmen statüsünde süresiz oturma izni (burada kalıcı olarak yaşama hakkı) verildiyse normal ikamet eden kişi olarak kabul edilebilirsiniz. Fakat, Birleşik Krallık’ta ikamet eden bir AEA vatandaşının aile üyesiyseniz, kendiniz AEA dışından olsanız bile göçmenlik kontrolüne tabi olmayabilirsiniz. Birleşik Krallık’ta kalıcı olarak yaşayan bir aileye katılma başvurusu hakkında daha fazla bilgi için bu sayfayı ziyaret edebilirsiniz.
Bir GP Muayenehanesine Kayıt Olmak (Bir Aile Sağlığı Merkezine Kayıt Olmak – To Register With A GP Surgery)
İngiltere’deki herkes bir GP Muayenehanesine kayıt olabilir ve kayıt olmak ücretsizdir. Adres, göçmenlik statüsü, kimlik veya NHS numarası kanıtına ihtiyacınız yoktur. Ayrıca yaşadığınız bölgede olmayan bir GP muayenehanesine de kayıt olabilirsiniz. Yaşadığınız bölge dışında bir GP muayenehanesine kayıt olma ile ilgili daha detaylı bilgiyi bu sayfada bulabilirsiniz.
Eğer İngiltere’de yaşıyorsanız veya oraya yeni yerleştiyseniz bir GP muayenehanesine başvurabilir ve kayıt yaptırabilirsiniz. Bir sağlık sorununuz olması durumunda GP muayenehanelerini ilk başvuru noktanız olarak kullanabilirsiniz. GP muayenehanelerinde birçok sağlık sorunu tedavi edilebilir ve sağlık tavsiyesi verilebilir. Ayrıca bu muayenehaneler sizi diğer NHS hizmetlerine yönlendirebilirler.
Eğer bir GP’nin kayıtlı hastası olmak istiyorsanız, yani kısaca aile hekimi kaydı yaptırmak istiyorsanız, öncelikle ihtiyaçlarınıza uygun GP’yi bu sayfadan bulunuz. Bazı GP muayenehaneleri diğer muayenehanelerden daha fazla hizmet sunmaktadır. Halihazırda Covid-19 salgını devam ettiğinden kayıt olmak için bir GP muayenehanesine gitmemenizi tavsiye ederiz. Kayıt işlemi için;
- Online kayıt olup olamayacağınızı görmek için kayıt olmak istediğiniz GP muayenehanesinin web sitesine bakın,
- Kayıt olmak istediğiniz GP muayenehanesini arayın ya da e-posta gönderin ve hasta olarak kayıt olmak istediğinizi belirtin.
Bir GP’nin kayıtlı hastası olabilmek ya da diğer bir ifadeyle bir GP muayenehanesine kayıt olabilmek için kimliğinizin yanında olmasına gerek yoktur ancak aşağıdakilerden bir veya daha fazlasının yanınızda olması gerekebilir;
- Pasaport,
- Doğum sertifikası (Birth Certificate),
- HC2 sertifikası,
- Evsizler için evsiz olduğunu kanıtlayan belge (Rough Sleepers’ Identity Badge),
- Pansiyon (hostel) veya konaklama kaydı ya da posta iletme mektubu (mail forwarding letter).
Eğer bir evsizseniz; bir arkadaşınızın adresi, bir gündüz bakım ya da günlük yatma yeri (a day centre) veya GP muayenehanesi adresi gibi geçici bir adres verebilirsiniz. Eğer bir GP muayenehanesine kaydolurken sizden istenen formu doldurmayla ilgili yardıma ihtiyacınız varsa GP muayenehanesini arayın ve onlardan yardım isteyin. Ya da eğer evsizseniz bir yerel kuruluşa örneğin evsizlere yardım eden bir yerel kuruluşa sorabilirsiniz.
Kayıt olmak için başvuruda bulunduğunuz GP muayenehanesi sizi aşağıdaki durumlarda reddedebilir;
- Yeni hasta kaydı yapmıyorlarsa (hasta kontenjanları dolmuş olabilir),
- Başvurduğunuz muayenehanenin sınırları (bölgesi) dışında yaşıyorsanız ve bu muayenehane kendi bölgesi dışından hasta kabul etmiyorsa,
- Başvurduğunuz muayenehanenin kaydından daha önce çıkarıldıysanız,
- Başvurduğunuz muayenehane evinizden çok uzakta ve sizin evde bakım ya da muayene gibi ekstra bakıma ihtiyacınız varsa.
Yukarıda anlatılanlardan anlaşılacağı üzere, İngiltere’ye taşınmayı düşünüyorsanız ve evsiz biri olsanız bile, ücretsiz olarak temel sağlık hizmeti alabilirsiniz. Yeter ki bir GP muayenehanesine başvurun ve sizden istenenleri yerine getirin. GP muayenehanesindeki GP’ler sizi muayene edecek ve gerektiğinde uygun bir hastaneye sevk edeceklerdir. Kayıtlı olduğunuz GP tarafından sevk edildiğiniz hastanede, muayene giderlerinizin çoğunluğu ya da hepsinin NHS tarafından karşılanacağı belirtilmektedir. Ancak, herhangi bir hastalığa yakalanmanız durumunda GP’ye başvurmadan direk hastaneye (yani ikinci ya da üçüncü basamak sağlık kuruluşuna) giderseniz, NHS tarafından muayene ya da tedavi giderlerinizin karşılanmayacağı ve bu ücretleri kendinizin ödemesi gerekeceği belirtilmektedir.