Avrupa Komisyonu, Türkiye’nin son bir yılda AB yolunda attığı adımları ve devam eden eksikliklerin değerlendirdiği 2012 İlerleme Raporu’nu yayınladı. Yargı süreçlerine ilişkin eleştirilere yer verilen raporda, Balyoz ve Ergenekon davaları hakkında savunma hakları, uzun tutukluluk süreleri ve aşırı derecede uzun ve geniş kapsamlı iddianamelerle ilgili kaygıların sürdüğü belirtilerek, “Tüm bunlar bu davaların meşruluğuyla ilgili kamuoyunun sorgulamasının önemli ölçüde artmasına neden oldu” ifadeleri kullanıldı.
Avrupa Komisyonu’nun, Türkiye’nin son bir yılda AB yolunda attığı adımları ve eksikliklerini değerlendirdiği raporda artan ifade özgürlüğü ihlallerinin “ciddi kaygı” yarattığı belirtilirken medya özgürlüğü pratikte daha da kısıtlandı” eleştirilerine yer verildi. Raporda; “Artan ifade özgürlüğü ihlalleri, ciddi kaygıları yaratıyor ve medyanın ifade özgürlüğü üzerindeki kısıtlamalar pratikte devam ediyor. Giderek artan biçimde gazetecileri, medya çalışanlarını ve dağıtıcılarını tutuklama eğilimi, bu kaygıları körüklüyor.” denildi. Avrupa Komisyonu, raporunda AGİT verilerine dayanarak Nisan 2012 itibariyle Türkiye’de 95 gazetecinin cezaevinde bulunduğunu belirtirken bu sayın geçen yılın eş ayında 57 olduğuna dikkat çekiliyor.
2 bin 800’den fazla öğrenci tutuklu
İlerleme Raporu’nda Kürt sorununa ilişkin yazan veya üzerinde çalışan yazarlar, akademiyseler ve gazeteciler haklarında çok sayıda dava açıldığına, çoğu terörizm ile ilgili suçlamaların nedeniyle 2 bin 800’den fazla öğrencinin tutuklu olduğuna vurgu yapılıyor.
Raporda “Türkiye, şiddeti kışkırtma ile şiddet içermeyen fikirlerin ifadesi arasındaki net bir ayrım yapılabilmesi için ceza kanunu ve terörle mücadele kanununu değiştirmeli” deniliyor.
İlerleme Raporu’nda Kürt sorunu, “Türk demokrasisi için hala kilit bir meydan okuma” olarak nitelendirilirken, 2009 demokratik açılımının da sürdürülmediğine işaret ediliyor.
“Türkiye, AB’nin terörist örgütler listesinde yer alan PKK tarafından gerçekleştirilen terörist saldırılarda önemli bir artışla karşı karşıya kaldı. Saldırılar, AB tarafından kuvvetle kınandı” diyen Komisyon, KCK hakkındaki soruşturmanın ise önemli ölçüde genişletildiğini, artan sayıda BDP’li politikacılar, seçilmiş belediye başkanları ve belediye meclis üyelerinin tutuklanmasının da “bölgesel ve yerel demokrasiyi olumsuz etkilediği” görüşü dile getiriliyor.
2012 İlerleme Raporu, askeri uçaklarca gerçekleştirilen operasyon sonucunda 34 sivilin hayatını kaybettiği Uludere olayına değinirken de “Olaylar ile ilgili şeffaf bir kamu soruşturmasının olmaması da güveni zedeledi. Siyasi sorumluluğu tartışılmadı” değerlendirmesine yer veriyor.
KCK’ye karşı soruşturmalarda hukuk üstünlüğüne saygı gösterilmesi ve Uludere operasyonu konusunda “etkin ve şeffaf” bir soruşturmanın yürütülmesi için gerekenlerin yapılması istendiği raporda “Anayasa’yı gözden geçirme çalışmaları, başta Kürt sorunu olmak üzere, Türkiye’de uzun bir süreden beri devam eden bazı sorunları çözüme yönelik bir fırsat sunuyor” denildi.
Komisyon ayrıca, 2009 yılında yapılan Alevi açılımının somut bir devamının olmadığına vurgu yaparak, Alevilerin ayrıcılıklarla karşı karşıya kaldığına dikkat çekti.
Raporda, din hakkında bilgilerinde yer aldığı nüfuz cüzdanı gibi kişisel belgelerin bazı ayrımcı eylemlere ve İslam’dan başka bir dine geçen kişilerin yerel yetkililer tarafından “rahatsız edilmesine” neden olduğu ifade edilerek nüfuz cüzdanlarında dini üyeliklerin belirtilmesinin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin ihlali olduğu belirtildi.
Müslüman olmayan toplulukların durumuna da değinen Komisyon, yerel yetkililer tarafından imar yasalarının uygulanmasında tutarsızlıkların olduğunu ve ibadet yerlerinin yapı ve yenileme izinlerinin keyfi olarak reddedildiğini kaydetti.
Raporda ayrıca, Müslüman olmayan toplulukların sorunlarla karşı karşıya kalmaya devam ettiklerine vurgu yapılarak mülk hakkı, adalete erişim, iş bulma kabiliyeti gibi konularda zorluklar yaşamayı sürdürdüğüne dikkat çekildi.
Avrupa Komisyonu son bir yılda Türk ekonomisine ilişkin gelişmeleri de değerlendirdi. Raporda cari açığın azalmakla birlikte büyük olmayı sürdürdüğüne dikkat çekilirken büyük dış dengesizlikler nedeniyle ekonominin yeni küresel finansal şoklara karşı kırılgan olmaya devam ettiği vurgulanıyor. İlerleme Raporu’nun “Ekonomik Kriterler” bölümünde Türk ekonomisi için “büyük dış dengesizlikleri var ve yeni küresel finansal şoklara kırılgan olmayı sürdürüyor” deniliyor.
Kadınlara yönelik şiddet eleştirildi
İlerleme Raporu’nda kadınlara yönelik şiddet, kadınların iş gücüne katılımı, erken yaşta ve zorla yaptırılan evlilikler ve lezbiyen, gay, biseksüel ve transeksüellere yönelik ayrımcılık konusunda da eleştirilere yer verildi.
Komisyon, kadın nüfusun iş gücüne katılımının düşük olmasına rağmen kadınların işsizlik oranının erkeklerinkinden daha fazla olduğuna dikkat çekerek, kadınların üçte birinin tarım sektöründe ücretsiz aile işçisi olduğunu ve bu oranın çalışan kadınların oranından düşüldüğünde çalışan kadınların para kazanma oranının yüzde 15’in altında kaldığını belirtti.
Bu arada raporda, kadınlara yönelik şiddet davalarının kaygıları arttığı vurgulanarak, bazı davalarda polis memurlarının aile içi şiddet kurbanlarına yardım etmek yerine kendilerine kötü davranan kişilere dönmeleri için ikna etmeye çalıştıkları ifade edildi. Komisyon ayrıca, erken yaşta ve zorla yaptırılan evlilikler sorununda de kaygıların devam ettiğine vurgu yaptı.
Öte yandan raporda, homoseksüelliğin Türkiye’de suç olmadığı ancak lezbiyen, gay, biseksüel ve transeksüellere yönelik ayrımcılık ve tehditlerin devam ettiği ve bu kişilerin şiddet suçu kurbanı oldukları kaydedildi.