Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde Başkan Recep Tayyip Erdoğan liderliğinde gerçekleşen mart ayının son kabine toplantısı sonrası alınan karaların açıklanmasıyla önlemler için bir kez daha düğmeye basıldı ve esnaf umduğunu bulamadı. Gerek KOSGEB kredi geri ödemelerinde gerek ertelenen vergi ve diğer borç ödemelerinin 31 mart itibarı ile sona ermesinden sonra ödemelerini gerçekleştiremeyeceği endişesini yaşayan ve asıl sıkıntılarının bundan sonra başlayacağının öngörüsünde bulunan esnaf, vergi ve SSK yapılandırmalarının son bulduğunu anımsatarak, “Çoğu esnaf arkadaşımız ödemeleri yapamadı. Bu ödemelerin 2021 sonuna kadar ertelenmesi lazım” diyerek, hizmet sektörünün ciddi desteklerle finanse edilmediği takdirde iflasların kaçınılmaz olacağını ve dolayısıyla işsizlik sorunu ile karşı karşıya kalacaklarını ileri sürüyor.
Haber: Songül DURSUN
Geçtiğimiz günlerde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından açıklanan destek paketi esnafı memnun etse de beklentilerini tam olarak karşılayamadı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Kabine Toplantısının ardından yaptığı açıklamada koronavirüs salgınından en çok etkilenen meslek grupları arasında yer alan esnaf için destek paketi açıkladı. Açıklanan pakette 5 milyar TL’yi bulan kira desteği ve kira stopajının indirim sürelerinde süre uzatma gibi destekler yer alsa da esnaf ve sanatkârlar vadesi gelen ödemelerde erteleme, vergi borcu yapılandırmalarında da uzatma istiyor. Sektör temsilcileri, pandeminin seyrine göre ek destek taleplerini de yineleyerek, 31 aralıkta süresi dolacak olan vergi borcu yapılandırmasında da yine süre uzatımının esnafı rahatlatacağını ifade ediyor.
ESNAFIN FEDAKÂRLIK YAPACAK TAKATİ KALMADI
HİZMET SEKTÖRÜ, PANDEMİNİN BUZDAĞININ GÖRÜNEN YÜZÜ
Kabine Toplantısının ardından açıklama yapan Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Ramazan ayında hep birlikte biraz fedakarlık yapacağız” diyerek alınan tedbir kararları açıklarken, “ Ücretsiz izin uygulaması kapsamında sigorta desteğinden yararlanamayan lokanta kapsamında prim uygulamasını üstlenecek ve bunlara bin 500 lira nakdi yardım yapılacaktır” dedi. Ancak esnafın fedakârlık yapacak takati kalmadı. Süresi belirsiz, giderek kötüleşen ve etkileri derinleşen küresel bir krizle karşı karşıya olan esnafların, tablosu her geçen gün daha da kötüye gidiyor. İlk koronavirüs vakasının görüldüğü 11 mart 2020’den sonra, Türkiye’de ekonomik veriler giderek kötüleşti. 2020 yılı sonu ve 2021 yılı başı itibari ile giderek kötüleşen bir ekonomik tabloyla karşı karşıya kalındı. Her gün değişen şartlara ve kısıtlamalara karşın eli taşın altında olan hizmet sektörü, pandeminin buzdağının görünen yüzü olarak ifade ediliyor
ASIL SIKINTI, 31 MARTTAN SONRA …
İlimizdeki yeni şirket kayıtlarına bakıldığında terk işlemi 3/1’e düşerken, yeni kayıt sayısı da bir önceki yılın aynı dönemine göre 3/1 oranında artmış durumda. İŞ-KUR tarafından geçtiğimiz günlerde yapılan açıklamada ise iş arayanların sayısı geçen yılın aynı dönemine göre %24 azalmış durumda. Öte yandan Elazığ’da 6 bin 626 SGK prim yapılandırması başvurusu yapıldı. Bu sayı da ilimizdeki SGK’ya olan toplam borç miktarının yüzde 80’inin yapılandırıldığı anlamını taşıyor. Tüm veriler iyiye işaret ama asıl sorun gerek KOSGEB kredi geri ödemelerinde gerek ertelenen vergi ve diğer borç ödemeleri 31 mart itibarı ile sona erdi. Ancak bu tarihten sonra sıkıntılar başlayacak gibi görünmekte. Çünkü yapılandırma gerçekleştiren vatandaşlar ödemesi gereken taksitlerden ilk ikisini süresinde ödememesi ya da eksik ödemesi, bir takvim yılında birden fazla taksitin süresinde ödenmemesi veya eksik ödenmesi halinde yapılandırma hakkını kaybederek eski, yüksek faizli borcunu ödemek durumunda kalacak. Bu bakımdan asıl sıkıntı 31 Mart tarihinden itibaren başlayabilir.
Ayrıca pandemiyle birlikte yeniden bir kapanma başlar ise başta eğitim olmak üzere tüm hizmet sektörünün çok ciddi boyutlarda iflaslarla karşı karşıya gelebileceği söz konusu olabilir. Kısacası pandeminin buzdağı, hizmet sektörü…
DEPREMDE KULLANILAMAZ HALE GELEN İŞYERLERİNİN YERİNE, HENÜZ YENİSİ YAPILMIŞ DEĞİL!
Öte yandan depremle birlikte Elazığ il merkezinde çeşitli sektörlerde faaliyet gösteren bina altlarındaki 5 bin 400 işyeri kullanılamaz hale gelmişti. Bu işyerlerinin yerine henüz yenileri yapılmış değil. Bu işletmelerden yüzde 40’ının yeni bir yere taşındığı ancak diğerlerinin bekleme sürecinde olduğu ileri sürülüyor. TÜİK tarafından yapılan açıklamada il nüfusumuzun da azalma ile yılı kapadığı göz önünde bulundurulursa, yani hem nüfusumuz küçüldü hem üniversitemizin kapalı olması, okulların kısmi olarak açılması dolayısı ile iç ticareti canlandıracak her hangi bir gelişme olmadı. Bundan dolayı perakende sektörünün aynı ekonomik sıkıntıları devam etmekte…
EĞİTİM SEKTÖRÜ GİBİ BİRÇOK SEKTÖRE DESTEK VERİLMEDİ
Devletin üç aylık kısmi destekleri ise ancak işletmelerin kendi ihtiyaçlarının çok küçük bir kısmına katkı sağladı. Basit usulde çalışan işletmeler için bu destekler can suyu oldu. Fakat tacir sıfatını taşıyan hiçbir işletme için bu destekler bir anlam ifade etmedi. Kısacası destek paketi esnafa “merhem” bile olmadı. Bin TL ile bir faturasını dahi ödeyemeyen, yüksek kira veren işletmeye ayda bin TL desteğin bir anlamının olmadı. Yine örnek verecek olursak, eğitim sektörü gibi birçok sektöre destek verilmedi. Bu işletmeler, bir yılı aşkın süre kapalı kalmak durumundaydı. Kısmi açılma döneminde ise kapasitesinin ancak yüzde 25 oranında müşteri bulabildiler. Oysa giderlerini %20’ye düşürme şansları olmadı.
İNŞAAT SEKTÖRÜ DE DURMUŞ DURUMDA
Yine ilkbahar ile canlanan inşaat sektörü ise yüksek faiz oranları nedeniyle konut kredilerinin cazibesini yitirmesiyle birlikte ülke genelinde %40 oranında durmuş durumda. Şu an Elazığ için çok önemi bir istihdam sağlayan ve en az 250 sektörü hareketlendiren inşaat sektöründe konut satışlarının bu haliyle devam etmesi halinde bu sektörde de çok ciddi sorunlar ve iflaslar başlayacaktır.
PANDEMİ SÜRÜYOR AMA DESTEKLER SONA ERDİ; GERİ ÖDEMELER BAŞLAYINCA PİYASALAR ZOR DURUMDA KALACAK
2020 yılı mart ayı gibi başlayan pandemi süreci dolayısı ile tüm olumsuz etkilerini daha ağır koşullarda devam ettiriyor. 2020 yılında kullandırılan KOSGEB Acil Destek Kredisi ve Pandemi destekleriyle kısmen nefes alan piyasalar, bu desteklerin sona ermesi ve geri ödemelerin başlayacak olmasına rağmen pandemi sürecinin bitmemesi ve hayatın normalleşmemesi sebebiyle daha ciddi boyutlarda sıkıntıyla karşı karşıya kalma riski içinde.
ESNAF: DÖNDÜ DOLAŞTI, FATURA BİZE KESİLDİ!
Ancak asıl büyük tehlike hizmet sektöründe görünüyor. Bu alan ciddi desteklerle finans edilmez ise iflaslar kaçınılmaz olacak. Kabine toplantısından çıkacak kararlardan bir takım beklentileri olan yeme içme sektörü işletmecileri, açıklanan tedbirler sonrasında umduklarını bulamadılar. Zaten gelirlerinin pek olmadığını söyleyen esnaf, “Döndü dolaştı fatura yine bize kesildi. Tamamen kapatalım biz de kurtulalım onlar da kurtulsunlar” ifadelerinde bulunarak, kısa çalışma ödeneğinin devam etmesini beklediklerini dile getiriyor.
RAMAZAN AYI ESNAF İÇİN BİR KÂBUS AYI OLACAK GİBİ GÖRÜNÜYOR
Kabineden yeni gelen kısıtlamalar ve Ramazan ayında 81 ilde tüm restoranların müşteriye kapanma kararı çıktı. Esnaf 13 nisan tarihinde yeniden, paket servise dönmek zorunda. Alınan kararın tam bir kapatma ile eşdeğer olduğunu dile getiren esnaf, son yılların en zorlu ve en sıkıntılı Ramazan ayını geçirecekleri öngörüsünde bulunurken, zaten yasaklar saat kısıtlamaları derken aylardır iş yapamadıklarını söyleyerek, maddi kayıplarının daha da artacağından dolayı şimdi kara kara düşünmeye başladı.
ÇAREYİ KEPENK İNDİRMEKTE BULAN BİNLERCE ESNAFLA BİRLİKTE BİNLERCE İNSAN DA İŞİNİ KAYBETME KORKUSU YAŞIYOR
Kira gelir desteği, kısa çalışma ödeneğinin uzatılması gibi, gelir kaybı desteği gibi desteklerin de kesileceğinden Ramazan ayı esnaf için bir kâbus ayı olacak gibi görünüyor. Açıklanan bin 500 TL’lik destekten de herkesin faydalanamayacağını aktaran esnaf, mayıs ayında da işten çıkarma yasağının bitmesiyle işsizliğin çığ gibi büyüyeceğine dikkat çekerek, endişelerini dile getiriyor. Ülke genelinde çareyi kepenk indirmekte bulan binlerce esnafla birlikte binlerce insan da işini kaybetme korkusu yaşıyor.
ÇALIŞAN VE İŞVEREN İÇİN TEHLİKE KAPIDA
Türkiye’de ilk covid-19 vakasının ortaya çıktığı 11 mart 2020 tarihinden sonra istihdamı korumak amacıyla hükümet tarafından devreye alınan ve 31 martta sona eren Kısa Çalışma Ödeneği ise endişeleri de beraberinde getirdi. Salgın süreci ile birlikte her geçen gün tükenen ve dayanacak gücü kalmayan esnaf pandemi devam ederken mali dengesini sağlaması zaman alacak gibi görünüyor. Bu bakımdan Kısa Çalışma Ödeneğinin tam normalleşme başlayana kadar devam etmesi gerektiğini belirten esnaf, normal çalışma düzenine geçilecek ortamın henüz oluşmamışken Kısa Çalışma Ödeneğinin son bulacak olmasının, çalışanı da işvereni de endişelendirdiğini belirterek, yetkililerden Kısa Çalışma Ödeneği başta olmak üzere teşvik ve istihdam artırıcı desteklerin salgın süreci tamamıyla son buluncaya kadar devam etmesi hem çalışanlara hem işverene fayda sağlayacağını belirterek, pandemi sürecinde sağlanan teşvik ve desteklerin ekonomiye can suyu kattığını ifade ediyorlar.
“KISA ÇALIŞMA ÖDENEĞİ DEVAM ETMELİ”
“YAPILANDIRMA ÖDEMELERİ YIL SONUNA KADAR ERTELENMELİ!”
“SGK PRİMLERİ VE VERGİ BORÇLARI DEVLET TARAFINDAN KARŞILANSIN”
“PANDEMİ SÜRESİNCE VERİLEN KREDİLERİN ÖDENMEYEN BORÇLARINDAKİ FAİZLERİ SİLİNSİN”
“TEŞVİK VE İSTİHDAM ARTIRICI DESTEKLER, SALGIN SÜRECİ TAMAMIYLA SON BULUNCAYA KADAR DEVAM ETMELİ”
Salgın sürecinde alınan tedbirlerin yanı sıra, çok büyük sıkıntı içine girdiklerini söyleyen esnaflar, “Yaptığımız cirolarla bırakın vergi ve kredi borçlarını, kirayı ödemeyi, elektrik, su ve doğalgaz faturalarını bile ödeyemiyoruz ” diye dert yanıyorlar “Ya tam açılalım ya da tam kapanalım. Bu açılma hiçbir yaramıza derman olmuyor. Esnafı destekleyici paketlerin açıklanması lazım… Vergi ve SSK yapılandırmaları son buldu. Hiçbir esnaf arkadaşımız ödemeleri yapamadı. Bu ödemelerin 2021 sonuna kadar ertelenmesi lazım. Siyasi partiler lebalep kongreler yaparken biz kapanmayı asla kabul etmiyoruz. Kapanmaktansa neredeyse ölmeyi tercih eder hale geldik diyerek tüm esnafın kredi borçlarına yapılandırma imkanı sunulsa da, esnafın beklentisi; SGK primleri ve vergi borçları devlet tarafından karşılanmasını ve pandemi süresince verilen kredilerin ödenmeyen borçlarındaki faizlerin silinmesini ve tekrar uzun vadeli bir ödeme planı belirlenmesi talebinde bulunuyor. Devam eden icraların da durdurulması gerektiğini ileri süren esnaflar, fatura ve kira konusunda acilen nakit desteği sağlanmasını istiyor.