Ekosistemin unsurları büyükten küçüğe çok çeşitlidir. Ekosistem evrenin ekosistemi, dünyanın ekosistemi, karaların ve suların, toprağın ve kayanın, ağacın ve yaprağın ekosistemi gibi en büyük alandan en dar alana kadar bölümlere ayrılan ama bir bütünün parçası olan bir dengedir. En genel ekosistem sınıflandırması için buraya tıklayın.
Başka bir bölümde suların, karaların ve havanın ekosistemine değinmiştik. Bu bölümde ekosistemin biraz daha dar alanlarından bahsedeceğiz.
Ekosistemin bu bölümünde ormanlar, akarsu ve göller, bitkiler ve hayvanlar, ayrıştırıcılar, insanlar başlıklarını ele aldık. Bunlar ekosistemin unsurlarıdır. Ancak ekosistemin büyüklü küçüklü çok fazla unsuru olduğunu unutmayın. Burada bahsedilenler bir alt unsurlarıdır.
Ormanlar karasal ekosistem içinde canlı çeşitliliği bakımından en zengin ekosistemlerdir. Canlıların yaşam alanları olan ormanlar onların beslenme ve barınma gibi temel ihtiyaçlarını karşılayan ortamlardır. Sadece bu ihtiyaçlar için değil dünyanın oksijen kaynağı da yine ormanlardır. İnsanlar için de dinlenme alanları olan ormanlar aynı zamanda kereste ve yan ürünleri için ekonomik faaliyet alanıdır ormanlar.
Ormanların varlığı iklimlere de etki eder. Aslında ormanları oluşturan şey iklim olsa da ormanın varlığı bölgenin nemli olmasına katkı sağlar. Ormanlar yağmur çeker söylemi gerçek olmasa da ormanlık alanların nemli olması ayrı bir mikroklima alanı oluşturur.
Ormanlar uzun ve kısa boylu ağaçlarıyla diplerindeki ot topluluklarıyla ve köklerindeki işlevlerle önemli ekosistem öğesidir. Birçok canlının birlikte yaşadığı mükemmel ekosistemlerdendir.
Orman yangınları ve orman tahribatı bu ekosistemi ve buna bağlı birçok alt ekosistemi bozuyor. Hatta orman tahribatı küresel ısınmayı hızlandırıyor. Dolayısıyla dünya ekosisteminin bozulması bile ormanlara bağlı. Ormanlar deniz ekosistemi kadar önemli olup tahribatı çok kolay olan bir ekosistemdir.
Ormanlar birçok ekolojik döngünün merkezidir. Su döngüsünün okyanus ve denizlerden sonraki en büyük kaynağıdır. Toprak döngüsünde ayrışmanın en hızlı olduğu alanlardır. Oksijen döngüsünün ilk unsurudur. Ayrıca en fazla ayrıştırıcı mikroorganizmaların olduğu yerlerdir.
Karasal ekosistem içinde su ekosistemi oluşturan tatlı su kaynağı göl ve akarsular çevresine göre tamamen farklı ekosistemlerdir. Su içinde yaşayan balık türü canlıların sınırları vardır bu ekosistemde. Timsah gibi canlılar sadece bir adımda tamamen farklı bir ekosistemin içine girebilir. Bu ekosistem karasal ekosistem içinde oluşmuş su ekosistemidir.
Akarsu ekosistemleri göllere göre daha hızlı değişim gösterir. Hem suyun hareketli oluşu hemde yataklarını sürekli aşındırıp yeni akış sistemleri oluşturması bu ekosistemi biraz değişken yapar.
Akarsuların yukarı çığırları ile denize döküldükleri ağız kısımlarının ekosistemleri tamamen farklı olabilir. Tuzlu sularda yaşayan bazı balık türleri yumurtalarını akarsuların ağız kısmı dediğimiz aşağı çığırlarına bırakırlar. Yani akarsuyun aşağı çığırında rastladığımız bir balık türüne yukarı çığırında rastlayamayabiliriz.
Akarsuların bazı yerleri diğer yerlerine göre çok daha fazla eğimli olabilir. Eğimli ve eğimsiz yerlerinde ekosistemler farklı olacaktır.
Akarsuların geçtikleri iklim bölgeleri de akarsu ekosistemini etkiler. Nil nehrini düşünün, ekvatorun nemli yağışlı iklim bölgelerinden doğup Mısır'ın çöllerinden geçer ve nihayet Akdeniz'e dökülür. Doğal olarak geçtiği iklim bölgelerine göre farklı özellikler kazanan nehirin ekosistemide değişecektir.
Akarsuların su sıcaklıklarıda bölgeden bölgeye değişir ve ekosistemi farklılaşır. Hem akarsuyun aşındırma özellikleri hem de içindeki canlı türleri değişecektir.
Göller akarsulara göre daha sakin sucul ekosistemlerdir. Gölün tabanındaki kayaçların türü, gölün bulunduğu coğrafyanın iklimi, gölün insan etkisinde olup olmaması göl ekosistemini etkileyen en önemli unsurlardır.
Göller suları bakımından tatlı, tuzlu, sodalı ve kireçli olarak sınıflandırılabilir. Bu özelliklerin her biri farklı bir ekosistem ortaya çıkarır.
Göllerin yüzeyi ile derini farklı özellikler ve buna bağlı farklı ekosistemler gösterebilir. Ayrıca gölün tabanı tamamen apayrı bir ekosistem gösterebilir. Bazı canlılar tamamen gölün tabanında yaşamını sürdürür.
Gölün kıyısı ile açıkları da farklı özellikler gösterip farklı ekosisteme sahip olabilir. Gölün açıkları ile kıyısı arasındaki sıcaklıkta farklı olup farklı özellikler gösterir.
Ormanlardan ayrı olarak bitkilerin kendi ortamlarında ekosistemleri vardır. Bu bitkiler kırsal bir alanda yada şehirlerde olabilir. Her birinin kendisi ile birlikte bir ekosistemi ve bu sistem içinde başka varlıklarla uyumu vardır.
Meyve ve sebzeler, tahıl ve baklagiller, çeşitli ot ve çiçekler ve daha birçok bitki ekosistemin önemli parçalarıdır.
Arıların ekosistemdeki önemini bilmeyen yoktur. Çiçeklerden öz toplayıp insanlara bal yapayım derken ilaveten bitkilerin döllenmesini ve çoğalmasını sağlıyorlar. Bitkilerin döllenip çoğalması için polenlerinin taşınması lazım ki bunu en çok arılar ve rüzgarlar sağlar.
Bitki ve hayvanlar arasındaki besin piramidinin bir besin zinciri vardır. Ayrıştırıcılar, otçullar ve etçiller bunlar birbirlerine zincirleme döngü halindedir. Otla beslenen otçullar ve bu otçulları yiyen etçil hayvanlar. En sonunda da ölümle birlikte ayrıştırıcıların faaliyetleri ile toprağa humus olan bu organik maddelerin bitkileri ortaya çıkarması. Bu döngü doğada muhteşem bir ekosistem oluşturur.
Ayrıştırıcılar ölen tüm canlıların kalıntılarını parçalarlar ve dönüştürürler. Bu görevleriyle ekosistemin vazgeçilmez kahramanları onlardır. Ayrıştırıcılar olmasaydı dünya ölmüş canlıların kalıntılarıyla oluşmuş bir çöplük haline gelirdi.
Ekosistemin tek olumsuz etki yapan unsuru insanlardır. En bilindik özelliği çevreyi kirletmek ve ekosisteme zarar vermektir. Arıları öldürüp bitkilerin azalmasına ve beslenemeyen otçulların ölmesine, av hayvanı bulamayan avcı hayvanların ölmesine sebep olabilir insanlar.
Dünyanın en büyük tehlikesi olarak bilinen küresel ısınmanın en büyük etkeni insanlardır. Özellikle kurdukları fabrikaların bacalarından çıkan sera gazları ile küresel ısınmayı hızlandıran etkileriyle insanlar ekosistemin en büyük parçası olan dünya ekosistemini bile bozabilirler.
İnsanların çevreye fayda sağlamak için yaptıkları çalışmalar elbette var. En popüler olanı ağaçlandırma çalışmaları olan bu fayda bile bazen yanlış uygulanabiliyor. Yanlış coğrafik bölgeye yanlış ağaç dikmek günümüzde karşılaşabileceğimiz iyi niyetli yanlışlardan biridir. Yanlış uygulamalar istisna durumdadır, çoğu zaman ağaçlandırma çalışmalarını doğru yapabiliyorlar.
İnsanların ekosistemi bozan yanlış uygulamalarından biri de daha fazla alan kazanmak için bataklıkları kurutmaktır. O hoş görmedikleri bataklıkların bile kendine has ekosistemi vardır. Bu ekosistemi bozmak zincirleme başka ekosistemlere de zarar verebiliyor. Neyse ki dünyanın pek çok bilinçli ülkesinde bataklıkları kurutma uygulaması yapılmıyor.
ÖNERİLEN MAKALE
Editörlerimiz tarafından önerilen makaleleri aşağıda listeledik. Önerilen makaleler güncel konulardan, en çok okunan makalelerden ya da haberlerden seçilmektedir.