Maria Rainer Rilke'nin tek romanı olan Bridge Notları, yazarın kendi yaşantısından esinlendiği ve kitabı yazmak için pariste uzun zaman yaşadığı bilinmektedir. Ne var ki benim konum, onun yaşantısını alintilamak ya da kendi gereksiz bilgilerimize bir önsöz oluşturmak degildir. Benim gayem hakikatimizi oluşturan o gizli realiteyi - var ise eger- Rilke'nin konumlandığı noktayi az da olsa aydinlatmak ve onun deneyimlerinin keskin gözlemsel izlenimlenimlerini konu edinmektir.
Her bir yapıtı okumaya başladığımda merhum Delleuze'nin düşünürleri anlamak için önermiş olduğu anahtar deliğini kullanırım ( görmek için ) Bir yazarın ritmini bulun, der. Bu adamın derdi ne ve ne yapmak istiyor? Rilke için de girişilecek nokta budur. En azından benim asıl gayem bundan ibarettir. Aksi takdirde herhangi bir sözdizimsel retoriğe kendimi kaptıracak kadar çıldırmadım. Bunu yapsa yapsa retorik aşıkları yapar. Gerçeğin ne olduğuna yönelik herhangi bir arayışta olmayan kişilerin bu türden yöntemlere kendilerini kaptirmalari olsa olsa edebiyatın onlar için gundelik haz nesnesine dönüştüğünü gösterir. Bu da bir anlamda ağzından meme alınmış çocuğun sizlanmalarina benzer. Dolayisiyla ben de bu memeyi birilerinin agzindan almaya calismayacagim. Amacın her daim çocuk kalmak ve her daim o bilincsizlik haliyle meme emme ( haz nesnesi ) isteği olması, kişinin libidinal doygunluk noktasını olanaksız kılsa da ben yine de bu fetişsel karakter için olabildiğince kötümser olduğumu söyleyeceğim.
Tekrar Rilke'ye geçersek ilk olarak söyleyeceğimiz ya da soracağımız soru ne olurdu? Evet, ritm ve Rilke'nin derdi ! Peki Rilke'nin ritmini ve bu ritimsel uyumun kaynağını nerede aramak gerekir?
Ilkine cevap verilirse, bu ritmin asli noktasının kendi yaşamsal içgüdülerinin uzuvlarını oluşturan ve arayıp da o büyük yapı arasında keşfetmeyi başaramadığı ancak sezgisel olarak hissettiği özgünlük noktasıdır, denilebilir. Bu ritmin özgünlük noktası nerededir ? Bu nokta, Rilke'nin kendi parçalı çocukluk anılarındadır. Kendisi de ifade eder bunu: Tamamlanmamişlik hissi !
Rilke anlatıya ilk başlarken parçalı ve karamsar bir tablo çizer. Örneğin ilk paragrafa şu şekilde başlar:" Demek buraya yaşanacak yer diye geliyorlar; burası ölünecek yer, desem daha doğru. Sokağa çıktım. Gördüğüm şey: hastaneler. Bir adam gördüm, sallandı ve yıkıldı. Halk çevresini sardı; bu da beni sonrasını görmekten kurtardı. Gebe bir kadın gördüm. Yüksek, sıcak bir duvar boyunca, kendini ağır ağır sürüklüyor, ara sıra duvara dokunup emin olmak istiyordu, hala duruyor mu, durmuyor mu diye. Evet, duvar hala duruyordu."
Daha kitabın başlangıcında hızlı bir girişin kötücül tasviri bize, Savaşı işleyen bir tablonun - daha çok savaş sonrasını- karşınıza konulup tablonun dehşetini anımsatır. Sokağa çıkar çıkmaz karşılaştığınız şeyin bir hastane olması, gebe bir kadının varlığı ve en önemlisi şehrin yaşanılası değil, ölünülmesi gereken bir yer olması, tabloyu daha da korkunçlastirmaktadir. Nitekim ölümün kötürüm olarak sunulma gibi bir katkı payı yoktur. Ölüm muhteşem bir olaydır. Olay içten içe canlı birer örnek olarak Bridge'nin babasında duyumsadigi bir durumdur. Ölümle ilgili şöyle bir benzetmede bulunur: "Eskiden insan biliyordu (ya da belki de seziyordu) ki, meyvenin çekirdeğini taşıması gibi, ölümü kendi içinde taşımaktadır. " Hegel'in şeyin kendisinin karşıtını içinde barındırması dediği çatışkı diyalektiginin canlı birer örneğidir bu dizeler.
bütün bu karmasa içerisinde Rilke, Paris bulvarını katteden Baudlaire'in Paris izlenimlerini zamansal form değişikliğiyle tekrardan başka bir formda yaşayıp gözlemler gibidir; ikisinde ortak olanın Korkunç'u ( Baudlaire'nin Leş şiirine gönderme) ve akış içindeki durağan değişmezliği onlari ortak yazgıda yıllar sonra farklı zamansal formda buluşturmuş izlenimi verir.
Gelgelelim Rilke'nin Eşya ile olan ilişkilerine;
Rilke, ilk tasvirlerinden kitabın ortalarına kadar eşyaları tasvir ederken bir özne-nesne ikiliğinin katı ayrımını koymaz. Onun olağanüstü gözlem ve kavrayış gücü yeni bir görü oluşturmuştur. Fenomenlerin özünü görünür kılan yeni bir çift gözün yeni bir kulağa hitap etmesini berkitir. Bakışınımı eşyalara temas eder gibi eşyaları temaşa eder. Platonios'un( Yeni Platoncu Filozof ) temaşa algısını akıllara getirir. Nesneyi görmek, onları duyumsamak ve nesnenin de gören özneyi duyumsama hali neredeyse romanda canlı birer tablo gibi sunulmuştur. Nitekim gören ve nüfus eden öznenin duyumsama hali henüz yenidir. Oluşa yeni yeni gelmiş ve onu kavramak için henüz acemidir. Burada ikinci noktada ise Ben'in yaratıcı vurgusunun hakim olmasıdır. Kendini yeniden yaratan Ben, bakışınımını ve duyumsamalarini yeni acemi bir formda sunar: " Görmeyi öğreniyorum. Bilmiyorum neden, her şey
içimde daha derinlere işliyor, her zamankinden daha derinlere. Bir iç dünyam varmış da bilmezmişim. Her şey şimdi oraya gidiyor. Orada neler olup bittiğini bilmiyorum." Rilke'nin çocukluk evrelerindeki parçalanmış ılişkiler ve Bridge'nin ölüme yakın durması, anıların taş gibi ağır bir yük biçimine dönüşümü Rilke'de yeni bir görünün erken halini yansıtır. Bu yeni gören Ben'lik gücünü neye dayandırmaktadır? Tabi ki düşüncenin kendisine: " Gülünç şey, ufacık adamda, işte oturuyorum, hakkında kimsenin bir şey bilmediği ben, yirmi sekizindeki Brigge. İşte oturuyorum ve bir hiçim. Yine de bu hiç, düşünmeye başlıyor" Burada adeta varlık hiçliğe dönüşse bile yine de düşünmektedir der gibidir. Başka bir yerde de şunları söylemektedir: Bu ayartışlara kapıldım ve sonuçta karakterimde değilse bile dünya görüşümde ve ne olursa olsun hayatımda bazı değişmeler oldu. Bu etkiler altında bende nesneleri tamamen başka türlü bir kavrayış belirdi; beni öbür insanlardan şimdi eskisinden daha çok ayıran bazı farklar var. Değişmiş bir dünya. Yeni anlamlarla dolu yeni bir hayat. Her şey çok yeni olduğu için şu anda biraz zorluk çekiyorum. Kendi ilişkilerimde acemiyim henüz: Ama bununla beraber bir süreden beri sanıyorum ki, henüz bize büyük gelen, kendi kuvvetimizdir, bütün kuvvetimizdir. Onu tanımıyoruz, bu doğru, ama hakkında en az bilgimiz olan şey, asıl bize özgü olan şey değil midir?"
Rilke'nin realitesi de bu türden bir kudret özgunlugunden kaynaklanır. Modernizmin yapıtaşlarından olan Malte Bridge, Rilke'nin keskin gözlem gücünü, varoluşsal duyarlılığını ve kadınların yüce bir merkeze konumlandirmasindan oluşur. Ben'in hakikat öznesinin modernizm de dil ile ifade edilen kuvveti, bizim yeni bir görü ile şeylere bakmamızı salık verir.
Tüm bunlardan çıkaracağımız sonuç, yeni bir görünün ihtiyacının bugün de duyumsanmasıdır. Bu duyumsama hali görmenin ve duymanın ötesindedir. Denilebilir ki beş duyu algısının toplamından altıncı bir duyumsama hali oluşturmasıdır. Spinoza'nın şeyleri daha iyi görebilmek için gözlük camını daha da parlak hale getirmesi sanırım böylesi bir göndermede bulunmamizi olanaklı kılar. Rilke'nin sunmuş olduğu da böylesi bir arayış çabasının toplumsal olarak bizde bir görü düzlemi oluşturmasıdır. Ancak o zaman gerçek anlamda realitiden bahsedilebilir ve anıların o ağır yükünün olumsuzluğu olumlanabilir.