Anavatandan Atavatana; ADİGEY GEZİSİ
2012 Ekim ayının başında Adigey Cumhuriyetinin kuruluş kutlamaları için Kafkas Dernekleri Federasyonunun organizasyonu ile 84 kişi Adigey Cumhuriyetindeydik. Önce Krasnador a oradan da otobüslerle başkent Maykop a geçtik. Adıge Cumhuriyeti, 27 Temmuz 1922'de "Adıge Çerkezleri Özerk Bölgesi" (Oblast) adıyla kuruldu. 5 Ekim 1990 ‘da özerk bölge statüsünden cumhuriyet statüsüne yükseltildi. “Adigey Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti” adını aldı. SSCB ‘nin dağılması ile Rusya Federasyonunun federal bir birimi olarak” Adigey Cumhuriyeti” olarak tekrar kuruldu. Bu nedenle 5 Ekimde kuruluş yıldönümü törenlerle kutlanmaktadır. Adigeler (cumhuriyete adını verenler) Kuzey Kafkasya'nın eski halklarındandır. Avrupa'da ve Doğuda 13. yüzyıldan itibaren Çerkesler olarak bilinirler. Onların ataları yazılı kaynaklara göre Kasog, Zih ve Meot olarak bilinirler
İşte Adige’ye, anavatana gelmiştik. Uzak ama yakın, içinde ama dışında olduğum bir yer gibi geldi bana burası… Otel sahibi çerkes hanımın sıcak ilgisi ve nefis yemekleriyle güne başladık. Çerkes peyniri, armut suyu, haluj kahvaltımızın gözdelerindendi. Türkiye’de yaşamış, daha sonra vatana dönmüş soydaşlarımızın ziyaretiyle şehir gezimize başladık. Maykop yaklaşık 155.000 nüfuslu, iki yanı ağaçlı, geniş caddeleri ve büyük düzenli parkları ile temiz, düzenli ve yeşillikler içinde bir şehirdi. Maykop’ta ilk olarak Adigey Milli Müzesi’ni gezdik. Burada bize müze rehberliği yapan hanımın güzel anlatımıyla keyifli dakikalar geçirdik. Çerkeslerin tarih sahnesindeki seyrini izliyorduk sanki. Bu kültürün bir parçası olmama rağmen zengin ve akıcı anlatım tüm bildiklerimin üzerindeydi. Müze anlatımını içeren bir cd hazırlanması düşünülüyormuş. Umarım en kısa zamanda izleme imkânımız olur. Gitmek isteyip de gidemeyenler için de anlamlı bir hediye olurdu.
Adigey müzesi yakınındaki mavi kubbeli Maykop Camii ise şehirdeki tek cami.
Daha sonra Staş YURİ’nin Kafkas Giyim ve El Sanatları Sergisini gezdik. Her ne kadar sergilenenler giysi olsa da felsefi teması olan bir sergi burası. Sanatçı çeşitli yerlerde ve Türkiye’de de giysileri sergilemiş.
Yürüyerek süren şehir turunda grubumuzla birlikte Türkiye’den dönüş yapan soydaşlarımızın cafesinde takıldık. Ondan sonraki günlerde ise burası bizim buluşma yerimiz olmuştu. Adı da Çerkesce “Bizim Kafe” idi zaten.
Sokaklarda gezerken yaya geçitlerinden yola ayak basar basmaz araçlar duruyordu. Türkiye’de geçitten bile geçmeye çalışsanız “Geçme “ işareti vermek için selektör yapan şoförler olduğu için birkaç kez işaretle teşekkür ettim. Ancak daha sonra öğrendim ki burada “yaya geçidinde önce yaya geçer” kuralına herkes uyarmış, bu geçiş üstünlüğü oldukça hoşuma gitti. Ee yollardaki geçiş üstünlüğümüzle yaya olarak Maykop’u keşfe devam ettik tabi. Lenin Meydanındaki parlamento binasından geçerek birkaç alışveriş mağazasını gezdik. Ancak beğendiğimiz ürünler el emeği olması sebebiyle oldukça pahalıydı. Çerkes Kıyafetleri, el yapımı bebekler, tablolar, kılıçlar hediye olarak alınabilecek ürünler arasındaydı Ancak bebeklere yaklaşık 750 tl vermeye kıyamayınca buradan elimiz boş olarak çıktık. Zaten tüm dükkânlar saat 6 deyince kapanırmış.
Maykop’ta tüm yollar şehrin kocaman parkına çıkıyor. İnsanlar parka doğru ve park boyunca yürüyor hep. Bu parkın ‘ilk son noktası’ derince ve geniş bir nehir yatağının da başlangıcı. İnsanlar yazın bu nehri kumsalı olmadığı halde plaj olarak kullanırlarmış. Parkın içinde bir de dönme dolap var. Biz de dönme dolaba bindik ve seyreyledik Maykop’u kuşbakışı.
Akşam ise otelimizde eğlence düğünümüz vardı. Maykoptaki Çerkez gençlerinin bizler için düzenlediği düğün oldukça coşkulu ve eğlenceli idi. Gençler arasında Türkiye’den gidip yerleşmiş Çerkez (Adıge)ler ile yüksek okullarda okuyan öğrenciler de vardı. Nalmesin dansçılarının da katılımı ile değme bir düğün izledik, sağ olsunlar…
Maykoptaki 2. gün programında ise Flarmoni ve Lago Naki gezisi-pikniği vardı. Filarmoni, resmi küçük bir programdı. Bizler de bu programın davetlileri olarak törene katıldık. Marş dinletilerinden sonra Cumhurbaşkanı Aslan Thakuşinov’un konuşmasını dinledik. Program oldukça renkli ve akıcı idi. Zevkle izledik. Değişik şarkıların seslendirildiği programda bizim için en ilgi çekici olanı Adigey ve Rusya dışına bile ünü yayılmış olan halk dansları topluluğu Nalmesin gösterileri ve müzik ve dans ekibi olan İslemey’in müzik performansı idi. Gösteriden sonra Lago Nakiye doğru yola çıktık. Kafkasın muhteşem dağları, Lago-Naki'nin en güzel çayırları, mağaraların çokluğu, karlı tepeler, geniş yamaçlar, yüzyıllık ormanlar, şelaleler ve dağ nehirleri, sessiz göller… Bunlar Adigeyi gezdiğiniz zaman göreceğiniz güzelliklerden bir kaçı. Yumuşak iklimi, mineral suları, egzotik doğası ile tam bir dinlenme ve tedavi merkezi. Çeyrek yüzyıldan beri Lagonaki kayak yapmak isteyen turistlerin uğrak yeri haline gelmiş. Burada kar haziran ayına kadar kendini göstermekteymiş. Bu cumhuriyette bulunan at yolu Rusya'da bilinen en eski At yoluymuş. Şhaguaşe'nin üst kısımları uzun zamandan beri su sporları düşkünlerini ilgisini çekmekteymiş. Bu nehir farklı bölgelerinde bulunan zorluk derecesi ile hem yeni başlayanlar için hem de zorluğu sevenler için vazgeçilmezmiş. Bunun için her yıl Rusya genelinde yapılan rafting yarışları 1-3 mayıs tarihleri arasında Maykop'ta yapılmaktaymış. Maykop'da 125 tane maden ve mağara olduğu bilinmekte ve mağaralara geziler düzenlenmekteymiş. Her ne kadar bu bilgileri size iletsem de biz de kısıtlı zaman sebebiyle bunların hiç birini yapamadık. Ancak ömrümüz yeter de nasip olursa anavatanıma daha geniş zamanda tekrar ziyarete gitmek isterim inşallah… Lagonakide panaromik fotoğraf molasından sonra yemek yiyeceğimiz mekâna doğru yola çıktık. Otelimizin sahibesi hanım yine iş başındaydı ve sofralar donatılmıştı. Afiyetle yemeklerimizi yedikten sonra Çerkezce yaptığımız sofra duası ile yemek faslını tamamladık. Kafkas dağlarının eşsiz manzarasını katık yapıp sohbetlerimizi koyulaştırdık.
Artık akşam oluyordu ve biz dönüş için yola koyulduk. Grubumuzda bazı kişiler Mafehable’ye uğramak için oldukça isteklilerdi. Adıgelerin (Çerkeslerin) Tahtamukay, Tevçoj, Şovgen, Koşehabl ve Krasnogvardeyski rayonlarında 44 köy yerleşimi vardır. Bir de 1998 yılında Kosova’dan dönüş yapmış bir Çerkes grubu için Maykop’a 8 km mesafede Mafehabl köyü kurulmuştur (200 kadar nüfuslu) Mafehabl, geri dönüşün en anlamlı sembolüydü. Dolayısıyla otobüsümüz Mafehable’ye doğru yola çıktı. Ancak akşam olması ve bizim habersiz ziyaretimiz sebebi ile köyden kimse ile görüşemedik ve camisine uğrayıp döndük.
O akşam otelimizdeki menüde tam bir Çerkez ziyafeti vardı. Kaçamak-şıpsı ve yanındaki çeşitler ile lezzetli bir akşam daha geçirdik.
Ertesi gün Maykoptaki son günümüzdü. Cumhuriyet kutlamaları için caddeler hazırlanmış ve girişler için güvenlik noktaları belirlenmişti. Bu noktalardan geçerek Lenin Meydanına geldik. Sanki şehir birden kalabalıklaşmış ve canlanmıştı. Kutlamaların yanı sıra “peynir festivali” de oldukça renkli görüntülere neden olmuştu. Biz de vakit kaybetmeden festivale katıldık. Yer yer tezgâhlar kurulmuş, müzikler çalınıyor, bir yandan gençler dans ediyordu. Peynirler, hamur işleri, muhteşem sofralar, el işleri, kitaplar tezgâhlarda görücüsünü bekliyordu. Tam cümbüş yeri yani… Cümbüşe katılmak var tabii. İnsanlar, Çerkes peynirinden sanat eserleri yapmışlar. Peynirlerden evler, tablolar, hayvanlar görülmeye değerdi.
Gelgelelim bu cümbüşün içinde kon yani kişniş bulamamıştım. Eniştem İsmail ile Nuri abinin yardımıyla Maykop’taki sabit pazara gittik ve kişniş aldık. Bir de bal. Türkiye’de yok mu diyeceksiniz, söyleyeyim: Var ama bu başka. Bunda vatan kokusu, tadı, hasreti var…
Akşam Lenin meydanındaki gösteriler devam etti. Bir grup misafir gösterilere katılırken bir kısmı da dinlenmek için otele döndü. Otelde aldığımız akşam yemeğinden sonra dönüş için yola çıktık. Uçağımızın gece saatinde olması sebebiyle uzun ve yorucu bir yolculukla geri döndük Türkiye’ye, ata vatandan ana vatana… Giderken götürdüğüm heyecan ve merak yerini, soru işaretleri ve hüzne bırakmıştı. Hani uyurken rüya görürsünüz. Sanki uzun uzun görmüşçesine anlatırsınız, Hâlbuki görülen birkaç saniyedir. Benimki de o hesap… Yolculuk bir uyku, Adigey’de olmak ise bir rüyaydı sanki…
Karşılaştığımız ve küçük sohbetler yapma imkanı bulduğumuz insanların çoğu biz diaspora Çerkeslerine dedelerimizin vatanına dönme çağrısı yapıyorlardı. Varın siz de düşünün…
Şimdilik sizlerle paylaşacaklarım bu kadar… Ömür yeter de kısmet olursa daha geniş bir zamanda daha uzun soluklu, Gürcistan ve Abhazya’yi içine alan bir gezi torunlara anlatılacak uzun bir hikâye olabilir…
Tüm dost ve soydaşlarımıza diasporadan selamlar…
İlknur KILIÇ
Maykop Gezisinden Kareler