Kıbrıs
2000 yılından 2010 yılına kadar Kıbrıs’ta hem Rum kesiminde hem de Türk kesiminde önemli gelişmeler yaşandı. Cumhurbaşkanları değişti, iktidarlar değişti. 18 Nisan 2010 tarihinde yapılan cumhurbaşkanlığı seçimini Derviş Eroğlu’nun kazanmasıyla Kıbrıs’ta yeniden “yeni bir dönem”in başladığı söylenebilir. Cumhurbaşkanlığın Rauf Denktaş’tan Mehmet Ali Talat’a; Mehmet Ali Talat’tan Derviş Eroğlu’na doğru el değiştimesi Kıbrıs ve Türkiye için neyi ifade etmektedir? Bu değişimin dinamikleri neler olmuştur? Yeni dönemde Kıbrıs Türklerinin talep ve beklentileri nelerdir? gibi sorulara verilebilecek cevaplar Kıbrıs’ın geleceği ile ilgili fikir edinmemize yardımcı olacaktır.
“Kıbrıs’ta her şey yolunda!
Kıbrıs’ta 18 Nisan’da gerçekleşen Cumhurbaşkanlığı seçiminin sonucunda yeni bir dönem başladı. Bu değişimi anlamak ve geleceğe dönük bir perspektif kurmak için son on yılın dinamiklerini doğru irdelemek gerek. Statüko sarkacının bir o yana, bir bu yana döndüğü bu on yıllık fasıl, 1974 sonrasının en kritik dönemi olmuştur. Kıbrıs meselesi hiçbir zaman sadece Kıbrıs’tan ibaret düşünülemez. Uluslararası konjonktür her zaman Kıbrıs meselesinin seyri üzerinde etkindir. Aslında bir Soğuk Savaş ürünüdür, ‘yeni dünya düzeni’nde ve hatta 11 Eylül sonrası ‘terörle savaş’ döneminde de devam etmiştir; ama ciddi değişimlere uğrayarak. Ayrıca, Avrupa Birliği süreci başlı başına bir eksen kayması yaratmıştır Kıbrıs’ta. Bir de hukuk ile politikanın kesiştiği nokta olan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ile Avrupa Birliği Adalet Divanı’nda alınan kararlar vardır. İşte bütün bu iç ve dış faktörlerin birleşme noktalarının doğru analizi, son on yılda Kıbrıs meselesinde yaşanan evrimin de nedenleri ile açıklanmasını sağlayabilecektir.
Statükonun çözüldüğü yıllar
Milenyumun ilk yılında önce bankalarda başlayan, ekonomik hayatı sarmalayan ve siyasal yaşama sirayet ederek statükonun çözülmesi sürecine dönüşen bir dönemle karşılaşmıştık. Bu çalkantılı dönemin ilk emarelerinden biri batan bankaların toplumsal bir isyana dönüşmesidir. Meclis işgali ile işler ayyuka çıkmıştır. Elbette iç politikada yaşanan sosyo-ekonomik deprem, dış faktörlerden bağımsız değildir. Önce 1994’de Avrupa Adalet Divanı’nın kararı ile Kıbrıs Türk ihraç mallarının en önemli kalemlerine konulan ticaret yasağı, ardından AİHM’nin Kuzey Kıbrıs’ta kalan Rum mülkleri ile ilgili Loizudu kararı dışarıdan içeriye doğru yayılan dalgalar yaratmıştır. Bunlara Kıbrıs Cumhuriyeti adı altında Rumların AB üyeliği eklenince, Adanın temel kurucu ve eşit aktörleri arasında oluşan iktisadi, sosyal ve politik uçurumlar, Kıbrıs Türkleri üzerinde Rum tarafına imrenmeye yol açmıştır. Bu gelişmelerin siyasal hayata yansıması eskinin radikal solcusu Cumhuriyetçi Türk Partisi (CTP) ve sosyal demokrat Barış ve Demokrasi Hareketi (BDH) gibi partilerin tercih edilmesine dönük tutumdur. 1998 seçimlerinde sağın iki partisi olan Ulusal Birlik Partisi (UBP) ve Demokrat Parti’nin (DP) toplam oyları, yüzde 65’i bulmaktaydı. Ancak sağ ve solun 25’er milletvekili çıkardığı 2003 Aralık seçimlerinde gelindiğinde politik tahtıravalli denge posizyonuna gelmişti.
O dönemde AB üst hedefinde halk uyandırılmış, hatta bu ilginin çok yükselmesi, “AB ve Çözüm Partisi” adıyla bir oluşuma dahi hayat verebilmişti. Statüko’nun temel partisi UBP, iktidarı CTP’ye kaptırırken, çözüm ve barış, politik değişimin temel hedefi haline gelmişti.
Türkiye’de 2002 Kasım’ında iktidara gelen AK Parti’nin AB konusundaki yapıcı ve istekli yaklaşımı ve Kıbrıs konusundaki açılımı, Rumların “Kıbrıs Cumhuriyeti” adı altında AB üyeliğini kısa bir süre sonra realize edecek olmaları, KKTC içindeki ekonomik-siyasi sorunların ağırlaşması gibi olgular halkı çözüm ve AB üyeliği hedeflerini en örgütlü ve güçlü biçimde dile getirenlere yaklaşmaya sevketti. Neticede kendisini Soğuk Savaş sonrasında yeni liberal eğilimlerle Kıbrıs milliyetçiliğinin ortak paydasında başarıyla harmanlayarak CTP-Birleşik Güçler adını alan oluşum, önce 2003, sonra 2005 ve en sonunda 2006 seçimlerinde başarılı sonuçlar alarak yerel yönetimler, hükümet ve en önemlisi Cumhurbaşkanlığı’ndan müteşekkil üç sacayağında neredeyse mutlak bir iktidar kurmayı başarabilmişti. Kısacası 2000’lerin birinci yarısında 1974 Barış Harekatı sonrası ortaya çıkan yapıya tekabül eden statükoya karşı başlatılan isyan, AB ile mutlak kurtuluş amacına yönlendirilen Kıbrıs Türk toplumunun CTP’yi iktidara getirmesine yol açmıştı. Artık Kıbrıs’ta Denktaş-UBP dönemi bitmiş, Talat-CTP dönemi başlamıştı.
Buna karşılık, 24 Nisan 2004’de Türkler tarafından desteklenen ve Kıbrıs’ta çözüm öngören Annan Belgesi’nin Rumlarca reddedilmesi, 23 Nisan 2003’te kapıların açılmasıyla başlayan diyalog sürecinde yaşanan bireysel negatif tecrübeler, AB’nin Kıbrıs Türklerine verdiği sözleri tutmaması gerçeği ile birleşince belli bir negatif atmosfer ortaya çıkmıştı. Tüm bunlar CTP’nin politik zemimini zayıflatırken, Talat’ı asıl yıpratan, çözüm için başlatılan kapsamlı müzakere sürecinin başarısızlığı olmuştur. Uzunca bir süre Talat’ın barış için uzattığı el, Annan Planı’nı gözyaşları içinde reddeden Papadopulos tarafından havada bırakılmıştır.
Denktaş’ın Rum muadili
Dahası Papadopulos, Türk tarafının istediği çözüm modeli yerine Kıbrıs Türklerini zamanla Rumlar içinde eritecek “ozmosis” modelini tercih ettiğini açık açık beyan etmekte sakınca görmemiştir. 2008’de Papadopulos seçimleri kaybetmiştir. Buna karşılık, işbaşına gelmesi çözüm için büyük bir umut olarak lanse edilen Hristofyas’ın Papadopulos’tan çok da farklı olmadığını gören kitlelerin, Kıbrıs sorununun çözümlenemeyeceğine olan inançları pekişmiştir. Öyle ki; 2000’lerin başında Kıbrıslı Türkler arasında çözümün önündeki tek engelin Ankara olduğuna dair etkin bir hava yaratılmıştı. Ancak, Ankara’nın çözüm lehine değişen yeni politikasına karşın, Rumların, çözümsüzlük konusunda takındıkları tutum, tam bir soğuk duş etkisi yaratmıştır. 2000’lerin ikinci yarısında Kıbrıslı Türkler, çözümün önündeki engelin Rum idaresi olduğu gerçeğiyle karşılaştılar. Dolayısıyla, Denktaş’la özdeşleştirilen “çözümsüzlük çözümdür” yaklaşımının aslında Rum tarafının da yaklaşımı olduğunu anladılar.
Hiç kuşkusuz uluslararası konjontür açısından da 2005’ten 2010’a büyük değişim yaşanmıştır. AB’nin izolasyonları kaldırma, Doğrudan Ticaret Tüzüğü’nü uygulama gibi sözlerini tutmaması süreci etkileyen olumsuzlukların dış ayaklarıydı. Reel ve algısal düzeylerde AB, Kıbrıslı Türkler için ulaşılması hayal edilen nihai politik hedef olmaktan çıkmıştır. Bütün bunlara Kosova’nın bağımsızlık ilanının yarattığı yeni dış ortam ve CTP’nin 2003-2009 dönemindeki başarısız performansı eklendiğinde, Talat’ın temsil ettiği politik fikirlerin niçin revaçtan düştüğü daha iyi anlaşılabilir. UBP’nin tek başına iktidara gelmesi ile sonuçlanan 2009 seçimleri, CTP-BG açısından iktidar rüzgarının artık terse döndüğünün ilk işareti olmuştur.
Müzakerelere devam
18 Nisan seçimleri yukardaki etkenlerin ışığında sonuçlanmıştır. Sonuç, Eroğlu’nun kazanması kadar Talat’ın kaybetmesidir. Temsil edilen görüşler açısından da bakıldığında Kıbrıs Türk halkının herşeyi çözüm ve AB üyeliğine bağladığı dönem artık sona ermiştir. Kaldı ki son seçimlerin en güçlü iki adayının da merkezde buluştuğu bir propaganda dönemi yaşanmıştır. Eskiden “Türkiye benim anavatanım değil” diyen, anılarında KKTC kurulduğunda ağladığını ifade eden Talat, Türkiye’nin en çok kendisini desteklediğini ön plana çıkaran bir söylemle propaganda yapmıştır. Buna karşılık Eroğlu da muhakkak masada kalacağını, müzakerelere bırakılan yerden devam edeceğini açıkça beyan etmiştir. İşte bu sebeple Türkiye, seçimlerden hemen önce hangi adayın kazanacağının önemli olmadığını, neticede Türk tarafının müzakerelere devam edeceğini açıklayabilmiştir.
İç ve dış faktörlerle harmanlamış umutların boşa çıkmasının ardından doğan umutsuzluğun Kıbrıslı Türkleri ne şekilde etkilediğini görmek için kahin olmaya gerek yoktur. KKTC’de vatandaş, gündelik sorunlarını artık iş, aş, sağlık, eğitim gibi somut konulara yöneltmiştir. ‘Çözüm’ ve ‘AB üyeliği’ gibi büyük beklentilere burun kıvrılmaya başlanmıştır. Bunu Annan Planı’ndan önce söylenenlerle sonradan yapılmayanların yarattığı güvensizlik duygusuyla açıklamak mümkündür. Sonuçta, KKTC’de 9 yıldır yaşanan olağanüstü koşullar artık normalleşmeye başlamıştır. Kıbrıslı Türkler açısından bütün parametrelerin Kıbrıs sorununun çözümüne endekslendiği politik yapının yerini daha çok gündelik sorunların çözülmesinin talep edildiği bir süreç almıştır. Kıbrıs sorununu çözmek iddiası yerine trafik, alt yapı, sağlık, eğitim, sosyal sigortalar, işsizlik gibi temel sorunlara eğilen politik oluşumların destek bulduğu artık bir vakadır.
Kıbrıslı Türklerin egemen iradesi ve kendi kendilerini yönetme haklarının bir tezahürü olarak ortaya çıkan, ancak dış tanınmanın olmayışı kadar kendi iç politikasından kaynaklanan sosyal, siyasi ve ekonomik sorunlarla bir türlü rüştünü ispat edemeyen KKTC, bu noktadan itibaren zihinlerde daha kuvvetli bir gerçek olarak karşımıza çıkacaktır.”
MEHMET HASGÜLER & MURAT ÖZKALELİ
Doç. Dr. & Yard. Doç. Dr. Lefke Avrupa Üniversitesi
Kaynak: 25 Nisan 2010 Star Açık Görüş