İnsanlar tepkilerini genelde 4 farklı davranıştan biri ile gösterirler. Bunlar saldırganlık, boyun eğme, yönlendirme ve atılganlıktır. Bu davranışlardan biri olan boyun eğmede kişiler otoriteye ve onun kurallarına uygun davranır, düşüncelerini karşısındakinin isteğine göre şekillendirir ve bu şekilde yaşamaya çalışır.
Hayır diyemeyen insanlarda başkalarını kırmama, incitmeme, insanları memnun etmeye çalışma, iyilik yapmayı sevme, istemediği durumları dile getirememe ve kendi haklarını savunamama özellikleri bulunur.
Hayır diyememe ve uyum davranışları aynı gibi gözükse de aslında farklı iki davranıştır. En önemli ayırıcı özelliği uyum davranışında kişiler bağımsız karar verebilir ve kendi iradelerine saygı gösterirler fakat boyun eğicilikte karşısındaki insanın talimatlarına hayır diyememe söz konusudur.
Neden Hayır Diyemiyoruz?
Kültürümüzde boyun eğicilik ve saygı birbiri ile karıştırılan iki kavramdır. Çoğunlukla saygılı yetiştirilmeye çalışılan bireyler boyun eğici olarak ve özgüvensiz yetiştirilirler.
Hepimizin etrafında hayır diyemeyen insanlar bulunmaktadır. Bu durumun nedeni herkes için farklı olsa da kendini değersiz ve önemsiz görme, çekingen olma, kendini suçlama, sevilmeme ve kötü değerlendirilme korkusu bulunmaktadır. Bu insanlarda reddedilmeye duyarlılık ve aidiyet ihtiyacının oldukça yüksek olduğu bilinmektedir.
Yapılan araştırmalara göre hayır diyememe davranışının 3 temel faktörü ve nedeni vardır. Birinci faktör düşük benlik algısıdır. Düşük özgüvenli insanlar kendi fikirlerini söylemekte zorlanır ve diğer insanların neredeyse her söylediğine ve her isteğine evet deme davranışında bulunurlar. İkinci olarak boyun eğici davranışta bulunan kişiler kusurlarının görülmesinden korkmaktadır. Son olarak kendini düşük statüde gören insanların boyun eğici davranışlar sergilediği görülmektedir.
Otoriter, disiplinli ve baskıcı aileye sahip bireylerde ve saygı kültürünün hakim olduğu bireylerde boyun eğici davranışlar daha sık görülmektedir.
Bu Durumu Nasıl Değiştirebiliriz?
Hayır diyememe davranışını değiştirebilmek için öncelikle özgüven konusunda çalışmak gerekir. Özgüveni yüksek kişilerin haksızlıklara karşı çıkma ve fikrini belirtme derecesi oldukça yüksektir. Kişinin kendine ve etrafındaki insanlara bakış açısı değiştiğinde kendi için ses çıkarabilmeye ve fikirlerini güvenle söyleyebilmeye başlar. Herkesin hata yapabileceği gerçeği ile tanışmak ve her durumda kendine saygı duymak boyun eğiciliği değiştirecektir. Aynı zamanda herkesin saygısını kazanma ve herkes tarafından sevilme ihtiyacının sebebi araştırılmalı ve bu durum değiştirilmelidir.
Bu tek başına başarılabilecek bir durum değildir çünkü kişinin kendi ile ilgili düşünceleri oldukça olumsuzdur. Bu sebeple düşük özgüven ve boyun eğicilik için terapiye gitmek çok önemlidir. Özellikle işlevselliği bozduğu anda hayatın daha kötü etkilenmemesi için terapiye başvurulmalıdır.
Aynı zamanda uyum, saygı ve boyun eğiciliğin farkını bilmek, uyum ve saygı adı altında boyun eğici davranışlara yönelmemek önemlidir. İnsanın kendi fikrinin olması veya bir durumdan hoşlanmamış olmak insanı saygısız veya uyumsuz yapmaz. Herkesle aynı fikirde olmamak oldukça olağan ve doğal bir süreçtir. Karşıdakinin fikirlerine saygı duyarak da farklı fikirler dile getirilebilir.
Uzman Klinik Psikolog Tilbe Çankaya
Tutar, H., Başpınar, N., Güler, S. (2018). Benlik Saygısı ve Boyun Eğici Davranışlar Arasındaki İlişki Üzerine Bir Çalışma. Journal of Social And Humanities Sciences Research, 5:1039-1052.
Mamırova, C., Yılmaz, H. (2019). İtaatkarlar Daha mı Mutlu? “Pozitif Psikoloji Perspektifinden Boyun Eğicilik”. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8:1153-1169.
Etiketler: