Beşeri açıdan en geniş anlam ve sembolik evren olan din kurumlarının geçerliliklerini sağlama konusunda deneysel olarak araştırılabilirse medeni toplumun geçirmekte olduğu sarsıntının nedenlerinin anlaşılıp açıklanmasında büyük ilerlemelere zemin teşkil edebilir.
Berger'e göre üzerinde hassasiyetle durulması gereken bir konu en temel dini saikin aşkın varlık hakkında teori geliştirmek yerine ona ibadet etmek olmalıdır. Dini inanç ve ameller farklı biçimlere bürünebilir ama bir dini biçim var ki o insanın dini tabiatının gereği durmadan tezahür eden ibadettir. Yalnızca ibadetle dinin beşer üzerinde etkileşimi varlık sahnesinde önem arzetmektedir. Yine özenle üzerinde durduğu diğer bir hususta: din ile çağdaşlık ve din ile dünyevileşme arasındaki ilişki sorunudur.
Dünyevileşmenin kökenleri ile çok farklı izahlar bulunmaktadır. Dini, felsefi sosyolojik olarak tanzim eden düşünce ekolleri tanrı anlayışını kutsal kitaplardan, felsefi açıdan bilimsel akılcılıktan sosyolojik açıdan ise sanayileşme şehirleşme ve toplumsal düzlemin çoğulculuğu ile izah etmektedir.
Muhafazakâr söyleme göre, toplum bireylerin sözleşmeleri sonucu oluşan yapay bir birlik olmayıp aksine bireyin toplum, toplumun ise tanrı tarafından şekillendirildiği idi. Toplum din gelenek otorite ve birey arasında organik bir ilişkinin olduğunu ifade ediyorlardı.
Dinin sosyal hayattan dışlanması demek olan dünyevileşmenin belli bir süre sonunda zorunlu olarak evrensel karşı durulamaz yahut geri döndürülemez bir süreç ile toplumun belli alanlarında dinin çökeceği veyahut hükümsüz kılınacağı tezi ağırlıkta idi.
Görünmeyen din sivil din ve özelleştirilen din kavramları ile dine modern ve laik bir toplumda süs kabilinden bir yer açılmaya özen gösterilmiştir. Aksini savunanlar ise bu kavramlar ile din aleyhine gelişen karşı durulamaz ve tehlikeli bir sürecin işlevselliğinden bahseder.
Netice olarak dışarıdan bakarak din kavramının muhtevasına nüfuz etmeyi ve onun özünü kavramayı ilke edinenlerle içerden bir bakışla gizli ve kapalı bir din anlayışının kendini aşıp aşikâr kılması ve toplum nezdinde iadeyi itibarına kavuşturulmasını arzu edenlerin aynı eksende aynı dili kullanarak dinini modern hayatın ihtiyaçlarına cevap vermediğini ileri süren din üzerinden toplumun sırtında tufeyli bir hayat sürenlere gereken örnekliği göstereceğini umalım...
Ayşe Yıldız