Dört yıl önce, Protestan Brezilyalıların yüzde 70’i Başkan Jair Bolsonaro’ya oy verdi. Ancak son anketlere göre, destekleri değişti. Brezilya’yı yeniden fethetmek için yürüttüğü seçim kampanyası tüm hızıyla devam ederken, eski cumhurbaşkanı Luiz Inacio Lula da Silva, Brezilya siyasetinin en büyük ödüllerinden biri olan ve bir sonraki seçimin galibini belirleyebilecek bu oylama bloğuna hevesle kur yapıyor.
Rio de Janeiro’nun şehir merkezindeki hareketli Floriano Meydanı’nda sakinler, sokak satıcılarının ve tramvayların yanından geçen arabaların sesine hızla eşlik ediyor. Bu yoğun ortamda, Tanrı’nın Krallığının Evrensel Kilisesi neredeyse fark edilmeyebilir. Ancak öğle saatlerinde ibadet etmek için yaklaşık 50 kişi kapılarından geçmiştir. Çoğu kadın, bazıları hala iş üniformalarında ve bazıları transa girmiş gibi görünüyor. Papaz, elinde mikrofon, çatıda yankılanan çınlayan bir konuşmada, “Kendinizi kötü alışkanlıklardan kurtarın, Tanrı’ya dua edin” diye böğürüyor.
Brezilya’da seçimlere üç ay kala, kiliseye siyasi müdahale konusu gündeme geldiğinde – ve bunun tersi – inananların çoğu tedirgin oluyor. “Kilisede siyasete yer yok. Burada sadece İsa önemlidir,” diye ısrar ediyor, tapınmaya gelen 40’lı yaşlarında bir kadın.
Bununla birlikte, 1977’de kurulan Mesih’in Krallığı Evrensel Kilisesi, Brezilya Cumhuriyetçi Partisi (PRB) ile yakından bağlantılıdır. 2020’de Bolsonaro’nun iki oğlu Flavio (bir senatör) ve Carlos (Rio’da bir belediye meclisi üyesi) ve eski karısı Rogéria Braga partiye yeniden katıldı.
“İbadet sırasında siyaset konuşmak beni rahatsız etmiyor. Papaz kampanya sorunlarını gündeme getiriyorsa, bence bu kesinlikle sorun değil, ”diyor kiliseden ayrılan 36 yaşındaki tamirci Thiago. O zamanki evanjeliklerin yüzde 70’i gibi, Thiago da 2018’de mevcut cumhurbaşkanına oy verdi. Bu Ekim ayında da aynı şekilde oy vermeyi planlıyor. “Burada aile hakkında bir tartışma buluyorum, Bolsonaro hakkında da sevdiğim bir şey” diyor.
Muhafazakar evanjelik seçmen, başkan Katolik olduğunu iddia etse de Bolsonaro’nun başkanlığı kazanmasında belirleyici bir rol oynadı. Hatta bazı ünlü evanjelik papazlar onu bir “mesih” figürüne dönüştürdüler.
Dini Araştırmalar Enstitüsü (ISER) araştırmacısı Magali Cunha, “Jair Bolsonaro, evanjelik fikirler etrafında inşa edilmiş çok güçlü dini retorik kullandı” diyor. “Bir imaj yarattı. İsrail’de evanjelik bir papaz tarafından vaftiz edildi ve kendi karısı da evanjelik. Ayrıca ülkenin en önemli kilise liderleriyle de ilişkiler kurdu.”
‘Evanjelik oy diye bir şey yok’
Bolsonaro’nun seçilmesinden bu yana kamuoyu, evanjelikleri aşırı sağ ve muhafazakar değerlerle ilişkilendirmeye başladı. Cunha için bu topluluğun tek bir homojen blok oluşturmadığını, çoklu ve çelişkili gerçekleri kucakladığını hatırlamak önemlidir. “Evanjelik oy diye bir şey yoktur. Bu bir efsane. Evanjelikler Lula’ya oy verdi ve [former president] Dilma Rousseff, yıllardır tekliflerinde kendilerini fark ettikleri için. Şimdi bir kısmı Bolsonaro’ya sadık kalmaya devam ediyor ama önemli ölçüde azaldı.”
Rua Carioca’daki Floriano Meydanı’na sadece 10 dakikalık yürüme mesafesindeki siyah korkuluklar, Brezilya Baptist Kilisesi’nin müzik dükkanları arasındaki girişini tamamen gizlemektedir. İçeride, dekor temeldir. Rio’da bu Cuma sabahı birkaç düzine plastik sandalye boş. Papaz Marco Davi de Oliveira, dudaklarında geniş bir gülümsemeyle bile heybetli bir figür. Onun kilisesi ilerici olduğunu iddia ediyor. Her Pazar, tüm sosyal geçmişlerden ve tüm cinsel yönelimlerden ibadet edenleri ağırlıyor. Kilise üyelerinin yaklaşık yüzde 80’i Siyahtır.
“Brezilya’da aşağılayıcı hale gelen ‘evanjelik’ kelimesini yeniden tanımlamalıyız” diyor. “Burada evanjelistiz ama aynı zamanda adalet, eşitlik ve kapsayıcılık için de savaşıyoruz. Bu aynı zamanda evanjelik olmaktır.”
Bolsonaro’ya destek erozyonu
Dört yıl sonra, aşırı sağcı başkana yönelik evanjelik destek azalıyor. Haziran ayında yayınlanan bir Datafolha anketine göre, evanjeliklerin sadece yüzde 36’sı bu yıl tekrar ona oy vermeyi planlıyor.
Cunha, bu kampanyanın bağlamının farklı olduğunu söylüyor. “2018’de Jair Bolsonaro bir bilinmezdi. Artık Brezilyalılar onun kim olduğunu biliyor. Ona sadık olan dini liderler, seçmeni aynı kolaylıkla ikna edemezler.”
Araştırmacı, Bolsonaro’nun görev süresinin evanjelik topluluğun bir kısmı için öfke ve hayal kırıklığı yarattığını söylüyor.
“Brezilya’daki Evanjelikler çoğunlukla fakir, büyük şehirlerin marjinal mahallelerinde yaşayan Siyah kadınlar. Bu hükümetten en çok zarar görenler bunlardır. İnsanlar enflasyondan, açlıktan, işsizlikten muzdarip. Çoğu, pandemi nedeniyle çok sayıda yakınını kaybetti.” Covid-19, Amerika Birleşik Devletleri’nden sonra dünyanın en yüksek ikinci ölüm oranı olan Brezilya’da 675.000’den fazla insanı öldürdü.
Liberal papaz de Oliveira, oy verme niyetindeki bir değişikliğin “solun harika çalışmasının değil, insanların aç kalmasının bir sonucu” olduğunu söylüyor.
Dörtnala yükselen enflasyon ve ekonomik kriz, Bolsonaro hükümeti için on milyonlarca Brezilyalıyı etkileyen zorluklar olmaya devam ediyor. Yaklaşık 33 milyon insan açlıkla karşı karşıya ve nüfusun yarısından fazlası ya da 125 milyonu gıda güvencesizliği durumunda yaşıyor. Brezilya, Rousseff’in İşçi Partisi hükümeti altında yaygın gıda güvensizliğiyle başarılı bir şekilde mücadele ettikten sonra 2020’de bir kez daha BM’nin “açlık haritasında” yer aldı.
Sol gözler evanjelik oy
Şu anda anketlerde önde olan Lula, ne pahasına olursa olsun seçmenleri yeniden fethetmek istiyor. İşçi Partisi lideri özellikle Tanrı’nın Meclisi kilisesinden Paulo Marcelo Schallenberger gibi etkili papazlarla birkaç toplantı düzenledi. Muhafazakarlar ve evanjeliklerle iyi ilişkileri olan ılımlı sağcı bir Katolik olan Geraldo Alckmin’i aday arkadaşı olarak seçen Lula, bu topluluğa giriş yapıyor.
Kürtaj gibi tartışmalı konulardan kaçınıyor ve bunun yerine enflasyon ve işsizlik gibi ekonomik konulara odaklanıyor. İşçi Partisi’nin evanjelik seçmenleri çekmeyi amaçlayan kısa ömürlü bir podcast’i bile vardı (parti içindeki anlaşmazlıklar nedeniyle proje rafa kaldırıldı).
Lula, 2002 ve 2006’daki iki kazanan kampanyasında, tıpkı Rousseff’in 2010 ve 2014’te yaptığı gibi başarılı bir şekilde evanjelik seçmenlere kur yaptı. Ancak de Oliveira’ya göre, diğer Evanjeliklerin kazanılması kaçınılmaz bir sonuç değil.
“Uzun süredir solun hatası, evanjeliklerin hiçbir şeyi temsil etmediğini düşünmek oldu” diyor.
Seçimden üç ay önce, evanjelikler çeşitli siyasi partiler tarafından flört ediliyor. Topluluk, seçmenlerin yüzde 30’unu temsil ediyor ve ülke genelinde kök saldı. Cunha, “Lula ve Bolsonaro evanjeliklerle konuştuğunda, bütün Brezilya ile konuştuklarını biliyorlar” diyor.
Papaz de Oliveira bu oylama bloğunun belirleyici olacağına inanıyor. Evanjelikleri fethetmeyi başaran bu seçimi kazanacak” diyor.
Bu makale şuradan uyarlanmıştır: orijinali Fransızca.