AYAK
bileği, kendisini oluşturan kemiklerin ve bağların düzeninden dolayı yapısal olarak çok güçlüdür. Buna rağmen, spor yapan kişilerde veya günlük hayatta ayak bileği vücudun tüm yükünü taşıması nedeniyle yaralanan başlıca bölgedir. Ayak bileği topuğun bulunduğu nokta referans alınarak içe doğru veya dışa doğru burkulabilir. Burkulma sırasında topuk içeride kalıyorsa içeri doğru burkulma adını alır ki, en sık burkulma tipi bu tiptir. Ayak bileği yaralanmaları yaygın olarak görülmesine rağmen tedavisi ve rehabilitasyonu maalesef hafife alınır.
BURKULMA ÇEŞİTLERİ
Ayak bileği burkulmaları; basit adale zorlanmalarından kırılmalara kadar uzanan geniş bir alanı kapsar. Burkulmalar en sık rastlanan yaralanmalardır ve aşırı derecede içeri doğru ters dönme sonucu oluşur. Başka bir ayak üzerine düşülmesiyle oluşan burkulmalar bu duruma örnek verilebilir. Ayak bileği yaralanmalarının yüzde 80'inden fazlası bu tiptedir. Böyle bir burkulma sonrasında ayak bileğini dış yandan destekleyen bağlarda yaralanma olur. En çok yaralanan bağ ise "ön talofibular" denilen bağdır. En sık rastlanan burkulmalar içe doğru olan ters dönmeler sonucu olduğu için bandajlama bu çeşit burkulmaları önleyecek şekilde yapılmalıdır.
YARALANMA TİPLERİ
1. DERECE BURKULMALAR: Bir veya daha fazla bağın ve çevre dokunun gerilmesi sonucu oluşur. Hafif bir ağrı ve hassasiyet vardır, şişme çok azdır veya yoktur. Eklemin sabit olmadığına dair herhangi bir anormal hareket mevcut değildir.
2. DERECE BURKULMALAR: Bir veya daha fazla bağın bir bölümü zedelenmiştir. Ağrı, hassasiyet ve şişme vardır. Bununla birlikte birkaç dakika veya daha fazla süren, eklemde fonksiyon kaybı görülür. Eklemde hafif bir hareket anormalliği görülebilir.
3. DERECE BURKULMALAR: Bir veya daha fazla bağın tümüyle zedelenmesi sonucu oluşan, eklemin sabitliğini yitirip esnek hale gelmesi durumudur. Aşırı derecede ağrı, hassasiyet, fonksiyon kaybı ve hızlı gelişen şişme görülür.
AYAK BİLEĞİ YARALANMALARININ TEDAVİSİ
İyileşme süreleri burkulmanın tipine göre değişir. Normal şartlarda 1’inci derece burkulmada kişi ilk hafta içerisinde, 2’inci derecede 2 - 3 hafta içerisinde, 3’üncü derecede ise 4 - 6 hafta arasında güvenle günlük hayata dönebilir.
Eğer kırık veya daha ciddi bir durum oluşmamışsa tedavi aşağıdaki şekildedir;
A) KORUMA: Etkilenen bölgenin hareketsiz hale getirilmesi iyileşmeyi hızlandırır ve ayrıca oluşabilecek yaralanmaları önler. Hava yastıklı ayak bileği atelleri, elastik bandajlar kullanılabilir.
B) DİNLENME: Doku iyileşmesinin en önemli bölümüdür. Ağrı, rahatsızlık ve şişme yaratabilecek her türlü aktiviteden kaçınılmalıdır. Koltuk değnekleri, kısmi ağırlık alma durumlarında kullanılabilir.
C) BUZ TEDAVİSİ: Ağrıyı, adale spazmını, şişmeyi ve dokudaki hasarı azaltmak için kullanılır. Böylece iyileşme çok daha hızlı gerçekleşir. İlk 24 - 72 saat içinde günde 5 - 6 kere 15 - 20 dakika boyunca uygulanır.
D) KOMPRESYON: Kompres tedavisi şişmeyi azaltmak ve önlemek için gereklidir. Çünkü uzun süren şişlikler bağ doku ve yara oluşumu ile eklemde hareket kısıtlılığına yol açar. Şişlik sona erene kadar sargılar, buz bandajları ve kompres bandajları kullanılmalıdır.
E) YÜKSELTME: Etkilenen tarafın yükseltilmesi şişme miktarını azaltır. Gece yatarken olmak üzere mümkün olan zamanlarda şişen uzvun kalp seviyesinin üzerine yükseltilmesi gerekir.
İyi bir tedavi planının amaçları, yaralanma sonrası gelişen ödem ve şişmeyi, yaralanan alandaki kanamayı ve ağrıyı azaltmak, iyileşme döneminde yarayı korumak olmalıdır.
Bir sonraki aşamada ise hareket sınırlarını açıcı egzersizler ve güçlendirme programı uygulanmalıdır. Güçlendirme programına hızlı bir şekilde başlanmalı, programlar kişiye özel olmalı ve ağrı sınırını aşmadan uygulanmalıdır.