Doğumsal olan çarpık ayak, yaklaşık her bin çocuktan birinde gelişen bir sorun. Çarpık ayak bazı bebeklerde tek ayakta görülürken, bazılarında ise çift taraflı olarak ortaya çıkıyor. Tedavi edilmediğinde kemiklerde biçim bozukluğuna yol açan çarpık ayak sorunu erkekleri daha fazla ekiliyor.
Tek ayak çarpık olduğunda bir ayak karşı bacağa dönük duruyor. Her iki ayak da etkilenmişse bu durumda ayaklar birbirlerine dönük şekilde bakıyor. Erkeklerde kızlara oranla iki kat daha sık görülüyor, ancak bunun nedeni bilinmiyor. Çarpık ayak sorununa erken dönemde müdahale edildiğinde fonksiyonel olarak normale fazla yakın ayaklar elde edilebiliyor. Geç kalındığında ise alçıyla rötuş daha uzun ve zahmetli oluyor, bazı bebeklerde ek ameliyatlar gerekebiliyor. Tedavi edilmediği takdirde kemiklerde biçim bozukluğu gelişebiliyor, ameliyatlar daha zorlaşabiliyor.
Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Doç. Dr. Salih Marangoz, çarpık ayağın kati nedeninin bilinmediğini ancak fazla farklı ihtimallerin öne sürüldüğünü söylüyor:
“Eskiden ebeveyn karnında sıkışma nedeniyle geliştiği sanılıyordu, ancak artık öyle olmadığı biliniyor. Mümkün nedenler arasında nörolojik, damarsal ya da bağ dokusunu ilgilendiren sorunlar belirtiliyor. Çarpık ayağın yüzde 25’i ise kalıtımsal nedenlerden kaynaklanıyor. Çoğu bebekte kalıtımsal olmayan bir genetik durumun laf konusu olduğuna işaret eden araştırmalar da mevcut.”
ANNE KARNINDA YAKALANABİLİYOR
Çarpık ayak günümüzde genellikle bebek ebeveyn karnındayken 16. haftadan itibaren yapılan ayrıntılı ultrasonda tespit edilebiliyor. Problemin ebeveyn karnındayken anlaşılması, doğum sonrasında yapılacak olan tedaviler hakkında önceden araştırma yapılabilmesine imkân sağlıyor. Dr. Marangoz, çarpık ayakların ultrason muayenesinde fazla nadiren gözden kaçabildiğini söyleyerek, “Böyle bir durumda doğum sonrasında sıhhat personeli veya aile tarafından kolaylıkla anlaşılabiliyor. Çarpık ayağı normal bir ayaktan veya ayağın hafif içe dönük olduğu durumlardan ayırt eden en esas özelliği ise ayağın gaza basma yönünün tersi yöndeki esnekliğinde azalma görülmesi veya ayağın yukarı doğru hiç esnetilememesi” diyor.
ERKEN DÖNEMDE ALÇIYLA TEDAVİ EDİLEBİLİYOR
Özellikle yenidoğan döneminde çarpık ayak probleminin güncel tedavisi Ponseti tekniğine müsait yapılan alçı tedavisi olduğunu aktaran Ortopedi Uzmanı, sorunun tedavisinde izlenen süreç hakkında şu bilgileri veriyor:
“Doğuştan çarpık ayak sorununun tedavisi için en ülkü vakit doğum sonrasındaki vasat 10. gün civarı oluyor. Ayağı esneten haftalık düzeltici alçı tedavisiyle ayağa biçim veriliyor. Ardından bu şeklin korunması için diz bükük bir şekilde, hususi bir teknikle, kasıklara kadar alçı uygulanıyor. Alçı tedavisine çocuğun ayağında gözle görülür bir şekilde düzelme olana kadar devam ediliyor. Bu tedavi de vasat 4 – 6 hafta arasında tamamlanıyor. Alçı tedavisinin bitiminde ayağın art kısmından topuk gevşetme olarak da bilinen aşil tendonunun kesilerek uzatılması işlemini (aşilotomi) yapmak da gerekebiliyor. Bu işlem göreceli olarak basit atlatılan ve tedavinin bir sonraki aşamasına geçmeyi sağlayan bir basamak. İşlem sonrasında 3 hafta süreyle alçı tedavisi yapılıyor. Ardından, ayakları düzeltilmiş ve omuz hizasında aleni pozisyonda tutan, arası demirli pabuç olarak da bilinen ortez kullanılıyor.”
ORTEZ TEDAVİSİNDE SABIR GEREKİYOR
Ortez tedavisine geçildikten sonra, ortezin ülkü olarak 3 ay süreyle, günde 23 saat takılması gerekiyor. Bu süreyi tamamladıktan sonra günlük ortez giyme saatinin azaltıldığını belirten Doç. Dr. Salih Marangoz, “Bu, hem çocuğun emekleme ve gündüz yaptığı öbür aktivitelerini kısıtlamamak, hem de ayağı serbest bırakarak gelişimini iyi yönde etkilemesi için lüzumlu bir durum. Sonrasında vasat 4 yaşına kadar geceleri ve şayet uyuyorsa gündüz uykularında ortez kullanılıyor. Çarpık ayaklarda nüksün en mühim nedeni ortezlerin düzenli olarak kullanılamaması olmasına rağmen, tedavi harfiyen yerine getirilse bile çocukların az bir kısmında nüks yaşanabiliyor” ifadesini kullanıyor.