ORTA VADELİ KREDİ
Krediler vade bakımından üç gruba ayrılır Kısa, orta, uzun vadeli krediler. Vade konusunda tam bir görüş birliği olmamasına rağmen genellikle vadeleri;
Bir yıla kadar olan krediler “kısa vadeli”,
Bir ilâ 10 yıl arasında olan krediler “orta vadeli” ve 10 yıldan daha uzun olanlar ise “uzun vadeli” sayılmaktadır.
Kredi vadelerinin farklı olması bunların özelliklerini, kullanış alanlarını ve ödeme şekillerini etkilemektedir.
Orta vadeli kredinin zaman sınırı kesin değildir. Hangi uzunluktaki sürenin orta vadeli sayılması gerektiğine dair tam bir birlik yoktur. Bir ilâ 3 yılı ya da süresi 5 yılı aşmayan veya 2 7 yıl süreli kredileri orta vadeli kredi kapsamına alanlar vardır.
B ORTA VADELİ KREDİLERİN ÖZELLİKLERİ
Orta vadeli kredinin iktisadi hayatta oynadığı rol, İkinci Dünya Savaşından beri gittikçe artan bir önem kazanmıştır. Yani bu krediler, tarihi gelişim yönünden yenidir ve özelliklerini şöylece sıralayabiliriz
1) Vade
En az bir yıl en çok 10 yıldır. Genellikle bu kredilerin vadeleri 5 ilâ 10 yıl arasında değişmektedir.
2) Ödeme
Orta vadeli krediler önceden hazırlanmış itfa veya ödeme plânına göre çoğunlukla periyodik taksitler halinde ödenir. Taksitler 3 ay, 6 ay veya yıllık olarak tesbit edilmektedir. Taksit tutarları ve vade saptanırken kredi alanın, gelecek dönemlerdeki borç ödeme kabiliyeti ve bankanın ihtiyaçları gözönünde tutulur.
3) Teminat
Orta vadeli krediler genellikle teminatlıdır. Alacaklılardan maddi sabit değerlere kadar tüm iktisadi varlıklar teminat olarak gösterilmektedir. Bina, makine ve tesisat gibi
gayrimenkulier teminat olarak ipotek verilmektedir. Hisse senetleri, tahviller de istis naen teminat olarak gösterilmektedir.
4) Kredi şartları
Bankalarla, kredi isteyen işletmeler arasında doğrudan doğruya yapılan görüşmeler sonunda saptanmaktadır. Orta vadeli krediler kısa vadelilere göre daha büyük risk taşıdığından bankalar ihtiyatlı olarak özel koruyucu şartlar ileri sürerler. Bu özel şartlarla işletmenin; yönetimi, kâr dağıtımı konularına sınırlamalar getirilmekte, gelir sağlama kapasitesi üzerine olumsuz etkiler yapabilecek işlemleri önlenmektedir.
5) Kredinin değerlendirilmesi
Orta ve uzun vadeli krediler, kredi alan işletmenin normal olarak gelecek yıllarda yaratacağı mali imkân ve kaynaklarla geri ödeneceğinden, bu tür kredi isteklerinin değerlendirilmesi önemli ayrılıklar gösterir.
ORTA VADELİ KREDİ KULLANILIŞI ;
İşletmelerce orta vadeli kredilerin başlıca kullanılış alanları
1) Sabit sermaye yatırımlarını finanse etmek
İşletme; üretim kapasitesini arttırmak, tesislerini modernize etmek veya üretim maliyetlerini düşürmek için sabit değerlerine yeni ilâveler yapabilir. Özellikle küçük ve orta büyüklükteki işletmeler için yeni ortaklar bularak sabit sermaye yatırımlarını öz kaynaklarla finanse etmek çok güç ve hatta imkânsızdır.
2) Net işletme sermayesini kuvvetlendirmek
Bir teşebbüsün döner değerleri ile kısa vadeli borçları arasındaki olumlu fark (ki biz buna net işletme veya çalışma sermayesi diyoruz.) Yetersiz olursa orta vadeli kredi imdada yetişir.
3) Mevcut bir borcun ödenmesini sağla inak
Bir işletme, şartları elverişsiz olan bir borcun ödenmesi amaciyle orta vadeli krediye ihtiyaç duyabilir. Röfinansman (takviyeli finansman) denilen bu mali işlemle, işletme eski bir borcun yerine yeniden borçlanmış olur ama yeni borç vade, ödeme şartları ve faiz oranı yönlerinden eski borca göre avantajlı ise mali durumunu ferahlatabilir.
4) Mevcut sabit tesislerin ekonomik değerini artırıcı onarım
Bakım giderlerini ve yenilemeleri karşılamak için işletme orta vadeli kredi imkânlarından yararlanabilir.
D VADELİ KREDİLERİN İŞLETMELER YÖNÜNDEN ÜSTÜNLÜKLERİ
İşletmeler genellikle vadeli kaynak ihtiyaçlarını karşılamak için ya öz sermaye ile finansman veya işletme dışı kaynaklardan borçlanma ya da özel finnsman yollarına başvururlar.
1) Öz sermaye ile finansman
Bir işletme, uzun vadeli fonlara ihtiyaç duyduğu takdirde işletme mülkiyetini daha genişletmek yani ortaklıklar kurmak, yeni ortaklar almak, işletmenin bünyesini, hukuki şeklini, organizasyonunu değiştirmek, Anonim Şirketler hisse senedi çıkarmak yolu ile öz sermayelerini arttırabilirler.
2) İşletme dışı kaynaklardan borçlanma
Ya orta ve uzun vadeli kredi sağlamak veya tahvil çıkarmak ya da ortaklar, kurucular tevdiatından yararlanmak suretiyle işletme bünyesi takviye edilebilir.
3) Mutad olmayan özel finansman usulleri
İle de bir işiteme uzun vadeli fon sağlayabilir. Bunun için;
Sabit değerlerin satışı ve kiralanması yoluna gidilebilir, yani bir işletme sabit değerlerinin tamamını veya bir bölümünü kiralamak şartiyle satmaktadır. Bu şekilde işletme üretim kapasitesinde herhangi bir azalış olmadan, sabit değerlerin satış bedeliyle yıllık kira tutarı arasındaki fark kadar
bir kaynak sağlamış olur,
Personelden borçlanma,
Vergi borçlarının ertelenmesi,
İşletmenin bir kısmının satışı,
ile de kaynak sağlamak yoluna gidilebilir.
Orta vadeli krerilerin, bu çeşit finansman imkânlarına kıyasla üstünlüğüne gelince;
Vadenin, fonlara ihtiyaç duyulan süre ile uyumlu olması; İşletmeye kredi durumu ve kârlılığı üzerinde olumsuz etkileri olabilecek mali baskılardan kaçınabilmek imkânını sağlar.
Orta vadeli kredi imkânının sağlanmasın da, diğer kaynak yollarına kıyasla kolaylık vardır. Gerekli teminatı vermek ve şartlara uymak suretiyle bu tür kredi daha kolay açı lır.
Maliyet düşük olabilir Orta vadeli kredilerin işletmelere maliyeti, özkaynak sağlanmasına kıyasla daha ucuz olabilir. Gerçekten işletmeye ortak olanlar, daha büyük risk altına girdiklerinden normal olarak yatırımlarından, riski karşılayacak ölçüde daha yüksek oranda bir gelir beklerler.
Orta vadeli kredi formalitelerinde sadelik vardır Sermaye piyasasının gelişmiş olduğu ülkelerde dahi tahvil ve hisse senedi ihracı büyük külfetleri ve masrafları gerektirdiği gibi bazı formalitelere bağlıdır. Aynı zamanda işletmeler, sır niteliğindeki mali ve teknik durumlarını kamuya ilân etmek durumunda kalmaktadırlar. Halbuki, orta ve uzun vadeli kredilerde böyle bir durum sözkonusu değildir.
Vergi tasarrufu da olur. Orta vadeli kredilerle finansmanda, ödenen faizler gelir ve kurumlar vergisi matrahından düşülmektedir.
Kârın öz sermayeye oranını yani mali fantabiliteyi arttırma olanağı da vardır. İşletmeler, faaliyetleriyle yabancı kaynaklara ödedikleri faiz oranından yüksek olarak kâr lılığı arttırabilirler.
Orta vadeli kredi, ihtiyaç duyulduğu zamanlarda kullanılabileceğinden peşin sağlanan diğer finansmanlara göre işletmeye bir esneklik kazandırır. Faiz oranı düşebilir. Halbuki bir tahvil ihracında sağladığı finansmanı ya tamamen kullanacak ya da ilerdeki ihtiyaç için elinde bir süre atıl bekletmek zorunda kalacaktır.
Kredinin periyodik taksitler halinde ödenmesi de işletmeye bir kolaylık sağlar.
E ORTA VADELİ KREDİLERİN İŞLETMELER YÖNÜNDEN SAKINCALARI
Orta vadeli kredilerde göze çarpan en önemli sakınca, işletmenin vadede çoğu kez ödeme imkânına sahip olmamasıdır. Borçlu işletme, ana para taksidi dışında faiz ödemede de mali güçlüklerle karşılaşabilir.
İşletmenin normal faaliyetinden sağlanan kâr, orta vadeli için ödenen faiz oranından daha aşağı düşmesi halinde kârlılık oranı azalır.
Kredi sözleşmesinde Bankalarca konulan şartlar, işletmenin idaresindeki esnekliği, serbestliği büyük ölçüde kısıtlayabilir.
Kredinin vadesi, tahvil çıkarmak suretiyle sağlanacak fonların vadesine göre daha kısa olabilir.
Borç taksitlerinin zamanında ödenmemesi, bütün kredinin muaccel olması gibi işletme için sert, katı sonuçlar doğurabilir.
F VADELİ KREDİ TALEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ
Vadeli kredilerde, genellikle süre uzun ve kredi tutarı büyük meblağlara ulaştığından bu tür kredi taleplerinin incelenmesi ve değerlendirilmesi büyük önem taşır. Gerçekten kısa vadeli kredilerin incelenmesinde kredi istiyenin bugünkü mali gücüne ve kudretine büyük önem verildiği halde orta vadelilerin incelenmesinde, kredi istiyenin gelecek yıllarda yaratacağı mali kaynaklar ve yaratılacak gelirin istikrarı ön plânda yer alır.
Bankalar, vadeli kredi taleplerinin değerlendirilmesinde mali analistlerin yanı sıra mühendis, yönetim müşaviri ve ekonomistlerin teknik bilgi ve hizmetlerinden yararlanmak
zorundadırlar. Bu uzmanlar değerlendirme yaparken gerçek faktörlere daha fazla önem vermekle beraber, teknolojik gelişmeleri, piyasadaki rekabet durumunu, sanayinin özelliklerini dikkate alırlar. Ayrıca uzun vadede, normal şartlar altında bir işletmenin başarısı büyük ölçüde yöneticilerine bağlı kalacağından; bunların nitelikleri, ehliyetleri, etkenlik dereceleri incelemede ağırlık verilen önemli birer faktör olmaktadır.
Bankalar, genellikle vadeli kredi taleplerini değerlendirirken faktörlere göre inceleme yapmaktadırlar
1) Ön inceleme
Kredi talep eden işletmenin finanse edilmesi için;
Öngörülen sanayi kollarında faaliyet gösterip, göstermediği,
İşletmenin ve yöneticilerinin bankalarca önceden saptanan asgari şart ve nitelikleri taşıyıp taşımadıkları,
Kredi talebinin tutarı ve verilebile
cek limit dahilinde olup olmadığı,
Kredi talebinin dayanağını oluşturan
bilgi ve belgelerin yeterli ve tamam olup olmadığı hususları önceden tesbit edilir. Buna “ön inceleme” denir.
2) Son incelemede de;
Piyasa analizi,
Sanayi analizi,
Kuruluş yeri ve kapasitesi,
Mühendislik,
Yatırım tutarı,
Yatırım finansman plânı,
İşletmenin geleceğine ait mali projeksiyon,
İşletme yönetiminin etkenlik derecesi,
İşletmenin geçmiş faaliyet sonuçları ve mali durumu,
gibi konular incelenir ve ona göre karara varılır.