BİTKİLERİN DİLİNDEN
Çankırı’da genellikle İç Anadolu ya özgü iklim etkisi görünmektedir. Merkez, Ilgaz ve Yapraklı ilçelerinde kışlar serin, yazlar ılık geçerken, “Çerkeş, Orta ilçelerinde” kışlar soğuk, yazlar ise serin geçmektedir.
Acizane ben Orta kazası kanlıca ‘da yaşadığım için, daha çok yakın köylerimizde gördüğüm bitkilere değinmek istedim. Bu işin uzmanları bölgede ciddi araştırmalar yaparak, bitki örtüsüyle alakalı bir “BİTKİ HARİTASI” çıkartırlar ümidindeyim.
Bitkilerin dilinden azda olsa anlayan birisi olarak, bu yaz yaylalarda topladığım birkaç adaçayı ve kekik ten yapılmış bitki çayını içince etkisini ve tazeliğini yaşayıp bu toprakların değerlerini siz dostlarımla paylaşma gereği duydum.
Bizim bu bâkir topraklarımız dağı, taşı, yaylası, ovasıyla, egzoz gazı girmemiş, ayak basılmamış, dokusu bozulmamış kendine özgü toprak yapısı ve dünyanın en temiz nemsiz havasıyla ve kendine has bitkileriyle meşhurdur.
Bizim buralarda Sığır kuyruğu, deve dikeni, papatya, dağ kekiği, adaçayı, Karahindiba, sarı kantaron, kuzu kulağı, çoban çırağı, sütleğen, ayrık otu, hatmi çiçeği, karabaş otu, ökse otu, yonca, çoban çantası, ebegümeci, nane, ısırgan, pıtrak, kalkan, mantar çeşitleri, yaban nohutu, mürdümük, burçak, yulaf, fiğ, Pelit ağacı, kuşburnu, alıç, kavak ağacı çam ağacı, ardıç, ahlat, döngel, karamuk, Akasya, ıhlamur, erik, elma ve söğüt gibi, daha pek çok bitki ve ağaç türleri yetişmektedir.
Bitkiler bugün dünyada ve ülkemizde ilaç yapımında, alternatif tıpta, gastronomi, yemek, tatlılar ve pek çok alanda kullanılmaktadır.
İşin erbapları tarafından ciddi çalışmalar yapılır, halk bu konuda bilinçlendirilip bu bitkiler zamanında, usulüne uygun ve bilinçli olarak toplanırsa, hem ülke ekonomisine ve pek çok aile bütçesinede katkı sağlanmış olur.
Allah (CC) her hastalık için bitkileri yaratmıştır. Bitkileri bilinçli olarak zamanında ve yerinde kullanırsak onlardan güzel sonuçlar elde etmiş oluruz. Unutmayalım ki, bitkilerde bilinçsiz kullanılırsa veya uyuşmayan bitkiler arasında yan etkiler meydana gelebilir. Bitkileri, kafamıza göre gelişi güzel değil, bu işin erbabı kişilerin tavsiyeleri ve doktor gözetiminde kullanırsak, çok güzel sonuçlar elde edebiliriz.
Bitkilerin her yerlerinden istifade edebiliriz. KÖKÜ, YAPRAĞI, DALLARI, ÇİÇEKLERİ, kullanılabilir. Bunlar kaynatma, demleme, losyon, damla, şurup, yastık vs gibi hazırlanılarak çok yönlü olarak kullanılır.
Bu işler için evimizde bitki kürlerinden oluşan mini bir dolabımız bulunmalıdır. Öncelikle işe kan temizleyici bitkilerden başlamalıyız. Örneğin ısırgan otu, papatya, ayı sarımsağı, sinir otu, karahindiba, çıban otu gibi. (Zencefil de hemen hemen her hastalıkta veya önleyici bitki olarak kullanabiliriz.) Böylece vücut dengemizi bozan, yan etkisi olan ilaçları almaktan da kurtulmuş oluruz.
Birkaç bitkinin faydalarını da sizinle paylaşmak isterim. Bitkileri mümkün oldukça tek olarak içmekte fayda vardır. Karışım yapılan bitkiler mümkünse üç bitkiyi geçmemelidir. Birde birbiriyle uyumlu bitkiler kullanılmalı, Zakkum, ökse otu meyveleri gibi bitkiler zehirlidir, asla kullanılmamalı mutlaka Doktor tavsiyesine uyulmalıdır. Hamileler her türlü bitki kullanmaktan uzak durmalıdır.
Gelin “ADAÇAYINI” birlikte inceleyelim;
Adaçayı içildiğinde bedeni güçlendirir, kalp krizi tehlikesini, felçi önleyici özelliği vardır. Gece ve aşırı terlemelerde, lavanta çiçeği gibi, faydalı olabilecek bitkidir. Hastalık sonrası güçsüzlüğe karşı faydalıdır.
Kanı temizler, karaciğere dosttur.
Kramplarda, omurilik rahatsızlıklarında, beze hastalıklarında ve organ titrekliklerinde büyük bir başarıyla kullanıyorlar. Yukarda belirtilen hastalıklarda, günde 2 su bardağı çay yudumlanarak içilmelidir. Adaçayı, hasta karaciğeri de çok olumlu etkiler, bununla ilgili tüm rahatsızlıkları giderir ve gazları yok eder. Kan temizleyici etkisi vardır. Solunum organlarını ve mideyi balgamdan temizler, iştah açıcıdır. Mideyi ve bağırsakları rahatlatır, gazların dışkılanmasını sağlar. Kramp çözücü etkisi sayesinde, ishalde çok rahatlatıcıdır. Böcek sokmalarında, sokulan bölgeye adaçayı yaprağının tozu uygulanır. Adaçayı, dıştan uygulandığında, yaprağın tozu uygulanır.Bademcik iltihaplarına ve ülsere yardımcı;
Adaçayı dıştan uygulandığında (Çalkalama ve Gargara), bademcik iltihabı, boğaz hastalıkları, diş iltihaplanmaları, yutak ve ağız boşluğu iltihaplanmalarında veya ülserlerinde özellikle önerilir. Eğer zamanında adaçayı kullanılmış olsaydı, pek çok çocukta ve yetişkinde bademcik ameliyatına gerek kalmayabilirdi. Bedenimizin polisleri olarak, zehirli maddeleri yakalayan ve zararsız hale getiren bademcikler alındığında, ağızdan giren zararlı maddeler doğruca böbreklere ulaşırlar. Adaçayı, sallanan dişlere, diş eti çekilmesine ve kanamasına karşı da (Çalkalama ve Gargara) başarıyla kullanılabilir veya bitki çayına batırılan pamuk hasta bölgelere uygulanır. Ayrıca dıştan kullanımda da, gargara ve çalkalamaların yanı sıra yara kompresi olarak da kullanılabilir. Sinirli ve yorgun olan kişiler ve döl yatağı (rahim) hastalığı çeken kadınlar arada sırada adaçayı oturma banyoları almalıdırlar. Zayıf ve güçsüz çocuklara balla tatlandırılarak içirilir. Bu çay, tahriş kaynaklı öksürüklerde de başarılıdır. Şifalı bitki olarak kullanılmasının yanı sıra, adaçayının çok değerli bir baharat olduğunu ve böylece mutfaklara girdiğini de unutmamak gerekir.Kullanış şekilleri
Çay hazırlamak : Yarım veya bir tatlı kaşığı dolusu ince kıyılmış kuru yaprak, bir su bardağı dolusu kaynar suyla haşlanır ve üstü kapalı olarak 10 dakika demlendikten sonra süzülür. Günde 2-3 bardak içilir. Taze bitki kullanılması durumunda 4-5 dakika demleme süresi yeterlidir.
Çalkalama/Gargara: 2-3 tatlı kaşığı kurutulmuş ve ince kıyılmış yaprak, 2 bardak soğuk suya eklenir ve ateşe konur. kaynamaya başlayınca ocaktan indirilir ve üstü kapalı olarak 15 dakika demlendikten sonra süzülür. Günde pek çok kere 5-10 dakika süreli gargaralar yapılır.
Tentür Kullanımı : Günde 3 kere, 15-20 damla kadar D2 inceltisindeki tentür, yarım kahve fincanı suya eklenerek alınır. Çay olarak kullanılabildiği her yerde tentür de kullanılabilir.
Karışımlar: Gargaralarda ve çalkalamalarda kekikle, sindirim sorunlarında ise Mayıs papatyası ile eşit oranda karıştırılır.
Adaçayı Sirkesi : Geniş ağızlı bir şişe, çayır adaçayı çiçeği ile doldurulur, çiçeklerin üstüne çıkacak kadar doğal üzüm sirkesi eklenir ve şişe 14 gün güneşte veya sıcak bir ortamda, arada bir çalkalanarak bekletilir ve süzülür.
Oturma banyosu : İki avuç dolusu yaprak soğuk suda gece boyunca bekletilir. Ertesi gün kaynama derecesine kadar ısıtılır, 5-6 dakika demlendikten sonra süzülür ve banyo suyuna eklenir.
Bu uyarılara dikkat! Adaçayının aşırı kullanımında kan basıncı (tansiyon) yükselebilir. Dölyatağı (Rahim) kaslarını uyardığı için, gebelik sürecinde kullanılmaz. Annelerin süt üretimini durdurur. Önerilen dozajlara uyulduğunda, bilinen başka bir yan etkisi yoktur.
Velhasıl; Kıymetli okurlarımız bölgelerindeki bitkilerden ve faydalarından yorumlarda bahsederlerse memnun olurum.
Ahmet Ali Canbaz 04/09/2021