Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) gizlilik derecesine sahip asker, polis, hakim savcı güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasına ilişkin düzenlemeyi iptal kararı 28.04.2020 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlandı. Anayasa Mahkemesi güvenlik soruşturmasıyla ilgili kanun hükmünü özel hayatın gizliliğine aykırı olduğu gerekçesiyle iptal etti. Asker güvenlik soruşturması ilgili maddesi bu şekilde kaldırıldı.
4045 sayılı Güvenlik Soruşturması, Bazı Nedenlerle Görevlerine Son Verilen Kamu Personeli İle Kamu Görevine Alınmayanların Haklarının Geri Verilmesine ve 1402 Numaralı Sıkıyönetim Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun 1. maddesine 18/10/2018 tarihli ve 7148 sayılı Kanun ile “güvenlik soruşturması/arşiv araştırması yapmaya yetkili birimler, bu soruşturmayı yaparken ilgili bilgi ve belgeleri toplayabileceği, hükmün açıklanmasının geri bırakılması, dava açılmasının ertelenmesi, adli soruşturma sonuçları, takipsizlik ve kesinleşen mahkeme kararlarına elektronik ortamda yahut arşivlerden ulaşabileceği” eklenmiştir. Fakat 28.4.2020 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Anayasa Mahkemesi kararında, 4045 sayılı Yasanın 1. Maddesine eklenen bu hükmü İPTAL etmiştir.
Kararın tamamına buradan ulaşabilirsiniz. http://kararlaryeni.anayasa.gov.tr/Karar/Content/e5428a6f-0727-4c17-abb1-42297699f13d?excludeGerekce=False&wordsOnly=False
Asker Güvenlik Soruşturması Kaldırıldı
4045 sayılı Güvenlik Soruşturması, Bazı Nedenlerle Görevlerine Son Verilen Kamu Personeli İle Kamu Görevine Alınmayanların Haklarının Geri Verilmesine ve 1402 Numaralı Sıkıyönetim Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun askerler için güvenlik soruşturması yapılmasını düzenleme altına almıştır. Gizlilik dereceli kurumlar bu kanun kapsamında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasına tabi tutulur.
İlgili kanun kapsamında; “Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapmakla görevli birimler, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması kapsamında bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşları arşivlerinden ve elektronik bilgi işlem merkezlerinden bilgi ve belge almaya, 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Mahkemesi Kanununun 171 inci maddesinin beşinci ve 231 inci maddesinin onüçüncü fıkraları kapsamında tutulan kayıtlara ulaşmaya, Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından yürütülen soruşturma sonuçlarını, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlar ile kesinleşmiş mahkeme kararlarını almaya yetkilidir”. hükmü iptal edilmiştir.
Asker Güvenlik Soruşturması Neden İptal Edildi?
Anayasa Mahkemesi asker güvenlik soruşturması iptal kararının iptal gerekçesi, daha önce güvenlik soruşturması konusundaki kararlarıyla uyumluluk göstermektedir. Nitekim 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda yer alan devlet memuru olabilmek için aranan şartlardan biri olan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması olumlu olmak şartını da aynı gerekçelerle iptal etmiştir.
Anayasa Mahkemesinin güvenlik soruşturması bendini iptal etmesindeki gerekçe idarelerin memur adaylarını alırken uyguladıkları bu prosedürün hiçbir spesifik ayrıma tabi tutulmamış olmaması idi. Bu değişiklik sonucunda güvenlik soruşturmasının tüm devlet memurları hakkında değil sadece gizlilik derecesi yüksek olan kurumlarda uygulanacağı belirtilmiştir. Kişiler hakkında elde edilen bilgilerin ise belirli süreler sonunda imha edilmesi gerekliliği hüküm altına alınmıştır.
Güvenlik soruşturması ile ilgili tüm sorularınızın cevabını bu makalede bulabilirsiniz. https://kadimhukuk.com.tr/makale/guvenlik-sorusturmasi-ve-arsiv-arastirmasi-nedir-nelere-bakilir-ne-yapmaliyim/
Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı gerekçesi; “Kamu görevinde çalıştırılacak kişiler bakımından güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılması yönünde düzenlemeler getirilmesi kanun koyucunun takdir yetkisindedir. Ancak bu alanda düzenleme öngören kuralların kamu makamlarına hangi koşullarda ve hangi sınırlar içinde tedbirler uygulama yetkisi verildiğini açık olarak göstermesi ve kötüye kullanmalara karşı yeterli güvenceleri sağlaması gerekir. Bu nedenle güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda kişisel veri niteliğindeki bilgilerin alınmasına, kullanılmasına, işlenmesine yönelik temel ilke ve güvencelere kanunda yer verilmeksizin bunların alınmasına ve kullanılmasına izin verilmesi Anayasa’nın 13. ve 20. maddeleriyle bağdaşmamaktadır.”
Özel hayatın gizliliğini ihlal gerekçesiyle iptal edilen hüküm 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu 48. Madde hükmüyle benzer niteliktedir. Bu nedenle verilen aynı doğrultuda karar yerinde ve isabetli olmuştur.
Anayasa Mahkemesi bu kararında da devletin güvenlik soruşturması yapabileceğini ancak bunu yaparken “bu alanda düzenleme öngören kuralların kamu makamlarına hangi koşullarda ve hangi sınırlar içinde tedbirler uygulama yetkisi verildiğini açık olarak göstermesi ve kötüye kullanmalara karşı yeterli güvencelerin sağlanması gerektiğini” belirtmiştir.