Waitomo Mağaraları: Biyolüminesan Sivrisinek Larvalarının Şölene Çevirdiği Bir Doğa Harikası!
Yılda yarım milyondan fazla insan tarafından ziyaret edilen Waitomo Mağaraları, Yeni Zelanda'da, Auckland'ın yaklaşık 220 km güneyinde bulunuyor. 1888'de Maori halkının Kawhia Kabilesi'nin reisi olan Tane Tinorau tarafından keşfedilen mağaraların ismi, Maori dilinde wai ("su") ve tomo ("oyuk") sözcüklerinden geliyor. Elinde meşaleyle mağarada ilerleyen Tinorau, tavanın gece gökyüzündeki gibi ışıldadığını görünce çok beğenmiş ve eşi Huti'yle beraber 1889 yılında turistler için mağara keşif gezileri düzenlemeye başlamış. Günümüzde hala mağaradaki rehberlerin büyük bir çoğunluğu Tinorau ve ailesinin soyundan geliyor.
Aşağıdaki videoyu izleyerek Waitomo Mağaraları'nda bir tura çıkabilirsiniz.
Tinorau'yu büyüleyen ışımalara sebep olan böcekler, fungus ile beslenen küçük mantar sivrisineği (İng: "fungus gnat") larvaları. Larvalar yumurtadan çıktıktan hemen sonra mağara tavanından aşağı sarkan parlak, küre şeklinde yapışkan ağlar örmeye başlar. Bu böceklerin kuyruğunda bulunan özelleşmiş Malpighi Kanalcığında ise mavi renkte ışık üretilir.
Mağarada yaşayan diğer böcekler, karanlıkta mantar sivrisineği tarafından kurulmuş yapışkan tuzakları fark edemez, fakat mavi ışığı görür. Işığa yönelen av, yapışkan ağa yakalanır ve mantar sivrisineğine sadece tuzağını yukarı çekip avının tadını çıkarmak kalır. Bu iplikler, böceklere verilen “parlak örümcek-solucan” anlamındaki Latince isme de (Arachnocampa luminosa) ilham kaynağı olmuş.
A. luminosa Avını Cezbetmek İçin Kullandığı Mavi Işığı Nasıl Üretiyor?
Mantar sivrisinekleri, kimyasal reaksiyon sonucu açığa çıkan ışığı kullanır; yani biyolüminesans yapar. Biyolüminesans yapan ("biyolüminesan") canlılar, genelde lüsiferin molekülünün lüsiferaz enzimi tarafından katalize edilen yükseltgenme reaksiyonu sayesinde ışık üretir. Bilinen kırktan fazla biyolüminesans sistem, lüsiferinin yapısal ve lüsiferazın reaksiyon mekanizmasındaki değişikliklere dayanıyor.
Yeni Zelanda’daki Otaga Üniversitesi’nden bir grup araştırmacı tarafından yürütülen araştırmada, mantar sivrisineğinin kullandığı lüsiferin ve lüsiferaz moleküllerinin belirlenmesi amaçlandı. Ekip, A. luminosa’da ışık üretimine yarayan organı izole ederek çeşitli biyokimyasal ve kütle spektrometresi analizleri uyguladılar. Çalışmalar sonucunda böcekte bulunan lüsiferazın ateş böceğine benzer şekilde ANL süperailesine ait olduğu, lüsiferinin ise tirozin (Tyr) ve ksantürenik asit (XA) gruplarını içeren yeni tip bir lüsiferin olduğu belirlendi. Araştırmacılar şöyle yazıyor:
Mantar sivrisineklerinin ve ateş böceklerinin kullandığı biyolüminesans sistemleri de evrimsel olarak farklı kökenlere sahiptir. Diptera takımından olan mantar sivrisinekleri ve Coleoptera takımından olan ateş böcekleri yaklaşık 330 milyon yıl önce birbirinden ayrılmıştır.
A. luminosa’nın Tuzak Olarak Kullandığı Ağın Özelliği Nedir?
Arachnocampa cinsine ait böcekler, nemin yüksek ve hava hareketinin düşük olduğu yerlerde yaşar. Bu özelliklere sahip habitatları tercih etmelerinin bir nedeni de av yakalamak için kullandıkları ağın yapısıyla ilgilidir.
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.Kreosus
Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.
Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.Patreon
Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.
Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.YouTube
YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.Diğer Platformlar
Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın!
Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.
Waitomo Mağaraları'ndan toplanan A. luminosa ağ örneklerinin, örümcek ağlarından farklı olarak iki katlı bir yapıya sahip olduğu saptandı. Bu ipliklerde, tuz ve üre gibi çeşitli bileşenlere sahip bir katman ve onu çevreleyen bir su tabakası bulunuyor. İpliklerin katmanlı yapısı mantar sivrisinek larvalarının diğer böcek ağlarından daha yapışkan bir ağa sahip olmasını sağlıyor. Nemin az olduğu ortamlarda ise dışta bulunan su tabakasının büyük bir kısmı buharlaşıyor. Bu nedenle yüksek nem, larvaların avlanması için gerekli bir koşuldur.
Keşfinden bu yana yılın her döneminde ziyaretçi kabul eden Waitomo Mağaraları, sadece etkileyici doğasıyla değil aynı zamanda A. luminosa’nın büyüleyici ışık oyunlarıyla da turistleri cezbetmeye devam ediyor.
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
İlginizi Çekebilecek Sorular
- Eskiden 20'lik dişlere ihtiyaç duyup da şimdi yitiriyor olmamız, tersine evrim örneği mi?
- Maymun çiçeği hastalığı nedir?
- Neden güvercinler her seferinde iki yumurta yumurtlar ve hep yumurtadan çıkan yavruların biri dişi diyeri ise erkek olur?
- 4
- 3
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- J. Fox-Skelly. New Zealand's Waitomo Cave Is Illuminated By A Strange Light. (30 Ağustos 2016). Alındığı Tarih: 16 Aralık 2020. Alındığı Yer: BBC Earth | Arşiv Bağlantısı
- L. Marcus. Glowworms In Real Life. (23 Kasım 2018). Alındığı Tarih: 16 Aralık 2020. Alındığı Yer: CNN Travel | Arşiv Bağlantısı
- Nomadic Matt. Waitomo’s Glow Worm Caves. (1 Eylül 2018). Alındığı Tarih: 16 Aralık 2020. Alındığı Yer: Nomadic Matt | Arşiv Bağlantısı
- O. C. Watkins, et al. (2018). New Zealand Glowworm (Arachnocampa Luminosa) Bioluminescence Is Produced By A Firefly-Like Luciferase But An Entirely New Luciferin. Nature Scientific Reports. | Arşiv Bağlantısı
- J. von Byern, et al. (2019). Biomechanical Properties Of Fishing Lines Of The Glowworm Arachnocampa Luminosa (Diptera; Keroplatidae). Nature Scientific Reports. | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/05/2022 09:42:31 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9747
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.