okul fobisi nedir, okul fobisi belirtlieri, okul fobisi nedenleri, okul fobisi sebepleri, okul fobisi sonuçları, okul fobisi tedavisi
Okul fobisi, çocuklarda okula gitme konusunda yoğun bir şekilde panik, kaygı ve korku duyguları yaşama şeklinde görülen bir durumdur ancak derslerden kurtulmak amacıyla gerçekleştirilen bir tutum değildir.
“Okul fobisi yaşayan çocuklar, hayatlarının öngörülebilirliğinin kontrolünü kaybetme korkusu yaşarlar. Okul dışında kontrolü sağlar, öngörülebilirliği olur ve böylece kendini huzurlu hisseder.”(Sayan, 2010).
Yaşadığımız dönemde okul fobisi ile okul reddi aynı anlamı ifade etmemektedir. Çocuklarda görülen okul reddi, uygun davranışlar sergilenmediği takdirde okul fobisi olarak ortaya çıkabilmektedir yani okul reddi, okul fobisine sebep olmaktadır.
“ Okul reddi ya da okul korkusu; çocuğun kuvvetli bir endişe ile okula gitmek istememesi ve okula karşı ilgisiz, isteksiz olmasıdır.”(Yavuzer, 2007).
Okul reddi, çocukların yaşamış oldukları depresyon ve kaygı şeklinde ortaya çıkan duygu durum bozuklukları sebebiyle okula gidememeleridir ve her iki cinsiyette de aynı oranda ortaya çıkmaktadır.
“Okul fobisi, Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabının dördüncü basımında (DSM-IV), özgül fobiler sınıfı içinde yer almakta ve çocuğun ebeveyninden ayrılma korkusu olarak değil özgül olarak okul ortamından korkma olarak tanımlanmaktadır. Yalnızca okula gitme sırasında yaşanan ayrılma ile ilişkili anksiyete daha çok okul fobisi, buna karşın okul ve ev dışı herhangi bir yerde ayrılma ile ilgili anksiyetenin yaşanması ayrılma anksiyetesi bozukluğu olarak değerlendirilmektedir.” (Bahalı, Tahiroğlu, 2010:364).
Okul Fobisi Hangi Çocuklarda Daha Sık Görülüyor?
* Tedirgin ebeveynlere sahip çocuklarda,
* Anne babasıyla kırıcı bir ilişkiye sahip olan çocuklarda,
* Ebeveyn yoksunluğu olan çocuklarda,
* Babasından ayrı yaşayan çocuklarda,
* Aile içerisinde geri planda olan, söz hakkı olmayan babalara sahip çocuklarda,
* Anaokula ve ilkokula yeni başlamış çocuklarda,
* Ailesinde ağır hastalığa sahip kişilerin bulunduğu çocuklarda
* Yeni bir kardeşin olması durumunda,
* Erkek çocuklarda, tek ya da ilk çocuklarda daha çok görülmektedir.
Belirtileri Nelerdir?
* “Ergenler panikli bir korku yaşar ve çoğu zaman okula geç kalırlar.
* Yataktan geç kalkmalarının nedeni tembellik değildir, kendilerini gerçekten iyi hissetmiyorlardır.
* Çocuğun okulu reddetmesi ile akut başlayabilir ya da yavaşça artan bir isteksizlik olabilir.
* Tipik bir şekli vardır; pazar akşamından ya da pazartesi sabahı çocuk korku ve gerginlik içeren davranışlar sergiler.
* Birtakım bedensel rahatsızlıklar oluşur: karın ağrısı, baş ağrısı, mide bulantısı, kusma, iştahsızlık, uyku problemi, bayılma hissi gibi… Okula gitme vakti yaklaştıkça bu şikayetler fazlalaşır.
* Anne ve baba baskı yapmaya başlayınca çocuk korkudan panikler ve agresif olabilir. Ancak aile çocuğu okula götürmekten vazgeçtiği an, çocuktaki şikayetler hızla azalır ve kısa bir süre sonra çocuk son derece rahat ve sakince oynamaya başlar.
* Akut gelişen okul fobisi kronik olandan daha çabuk düzelir.
* Kronik okul fobisinde, çocuk uzun süre okuldan uzak kalmıştır ve okul fobisi dışında başka sorunlar da mevcuttur.” (Sayan, 2010:76).
Nedenleri Nelerdir?
* Okula karşı ne gerçekleştirmesi gerektiğini bilemediğinden dolayı çocuk için okul tehdit edici bir unsur olarak görülür ve çocuk güvenli bir ortamda olmadığını düşünür.
* Okulda yaşamış olduğu herhangi bir durumdan dolayı( alay, azarlanma vs.) okul fobisi yaşayabilir.
* yrılık anksiyetesi büyük oranda etkilidir ve daha çok anaokulu ile ilkokula başlamış olan çocuklarda gözlemlenir. Bununla birlikte sosyal anksiyete, performans anksiyetesi ve düşük özgüven yaşanmasının da etkisi olduğu görülmektedir.
* Okul fobisinin birçok sebebi vardır, tek bir duruma bağlamak doğru değildir.
* Okula karşı korkuları olan ebeveynlerin (öğretmenin çocuklarına karşı olan tutumu, arkadaş çevresi vs. gibi) bu korkularını istemeden de olsa çocuklarına fark ettirmeleri.
* Aşırı koruyucu aileler.
* Çocuğun yaşamında meydana gelen değişimler; göç, ölüm, hastalık, kardeşin doğumu vs.
* Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, özel öğrenme güçlüğü, zeka engeli, davranım bozukluğu, depresyon, sosyal fobi gibi durumları olan çocuklarda okul fobisi yaşanabilir
Neler Yapılabilir?
* “Korkutma, tehdit, şiddet, yargılama kullanılmamalıdır.
* Çocuk, onu rahatsız eden bir duruma karşı duygusal bir tepki vermektedir. Bunu fark edip, onu anlamaya çalışmak en doğru yaklaşımdır.
* Çocukla empati kurmak, onu anlamaya çalışmak gerekir.
* Okul reddine hangi durum ve duygunun neden olduğunu bulup, bu sorunun çözülmesi için çalışılmalıdır.
* Bunun için aile, bir psikiyatri merkezinden yardım almalıdır. Psikiyatrik yaklaşım ve psikoterapi birlikte götürülmelidir.
* Ailenin, çocuğun okula devamıyla ilgili kararlı olması gereklidir. Fakat çocuğa, bu sorunun tüm aileyi ilgilendirdiği, sadece çocuğun sorunu olmadığı hissettirilmelidir.
* Öğretmen ve ailenin sıkı işbirliği içinde olması gereklidir. Öğretmenin güven verici ve zorlayıcı olmayan tarzı önemlidir.”(Sayım,2008).
Okul fobisiyle ilgili Yapılmaması Gerekenler!!!
* Ebeveynler yaşamış oldukları olumsuz okul anılarını çocuklarının yanında dile getirmemelidir.
* Anne babalar çocuklarının ağlama, kusma vs. gibi meydana getirdikleri davranışlar karşısında (eğer gerçekten önemli bir sorunu yoksa) okula göndermeme gibi bir davranış sergilememelidirler.
* Ebeveynler çocuğu ödüller vererek okula gitmeye alıştırmamalıdırlar.
* Okul konusunda çocuğa verilen sözler tutulmalıdır aksi halde çocukta güvensizlik meydana gelir bu da okul fobisini arttırıcı bir durumdur.
Tedavisi Nasıldır?
* “Okul reddi tedavisi ebeveyn ve okul personeli ile işbirliği içinde yürütülmelidir.
* Tedavide temel amaç çocuğun kısa sürede okula dönmesini sağlamaktır.
* Çocuklarda okul reddi ve anksiyete bozuklukları sağaltımında genel kabul gören yöntem, çok eksenli bir tedavi yaklaşımı uygulamaktır.
* Psikososyal ve psikofarmakolojik yaklaşımlar tedavinin önemli ayaklarını oluşturur.
* Okul reddi yönetimine ilişkin psikososyal yaklaşımlar oyun terapisi, psikodinamik psikoterapi, aile terapisi ve bilişsel davranışçı terapiyi (BDT) içermektedir.
* Günümüzde BDT ve ilaç tedavisi okul reddi tedavide en sık kullanılan yaklaşımlar olarak öne çıkmaktadır.
* Tedavide uygulanan yöntemin etkili olmaması durumunda, alternatif psikososyal yaklaşımlar tek başına ya da ilaç tedavisiyle birlikte kullanılabilir. Bu özellikle BDT’ye ya da ilaç tedavisine yanıt vermeyen çocuklarda gerekli olabilir.” (Bahalı, Tahiroğlu, 2010:374).
Kaynakça:
Yavuzer, H.(2007). Çocuk Psikolojisi, İstanbul: Remzi Kitabevi
Sayan, S.(2010). Nedenleri ve çözümleriyle okul fobisi. Female Dergisi, (71), 76.
Bahalı, K., Tahiroğlu, A. Y.(2010). Okul reddi: klinik özellikler, tanı ve tedavi. Psikiyatride güncel yaklaşımlar-current approaches in psychıatry, 2(3),362-383.
Sayım, A.(1 Eylül 2008). Okul fobisi nasıl yenilir?. 4 Aralık 2016,http://www.hurriyet.com.tr/okul-fobisi-nasil-yenilir.
Aylin TUFAN
Osmangazi Üniversitesi - Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bölümü / 3.sınıf
İlgili Galeriler