Blog
Halikarnas Balıkçısı ve Mavi Anadoluculuk..
Yazan: Burak Baş Tarih: 13 Ekim 2016
Halikarnas Balıkçısı olarak da bilinen Cevat Şakir Kabaağaçlı, yaptığı incelemeler, yazdığı kitaplar ve mitoloji üzerine çalışmalarıyla Edebiyatımızda ve geçmişe bakış açımızda önemli bir yere sahip. Özellikle ortaya koyduğu Mavi Anadoluculuk düşüncesi, başta arkeologlar ve tarihçiler olmak üzere birçok insanın fikir dünyasını, tarih okumasını derinden etkiledi.
Mavi Anadoluculuk Düşüncesi
Mavi Anadoluculuk düşüncesi en yalın hali ile Yunan ve Roma medeniyeti olarak görülen kültürün temelinin Anadolu olduğunu öne sürer. Grek mitolojisinin, Homerosun, Sapphonun, Anadolunun antik kentlerinin Yunan kültürüne mal edilmesine karşı çıkar ve tüm bunların Anadolunun kültürü olduğunu söyler. Mavi Anadoluculuk düşüncesi Anadoluya yapılan kültürlerin geçiş köprüsü benzetmesini kabul etmez, Halikarnas Balıkçısının mimarı olduğu bu düşünce Anadoluyu kültürlerin çekirdek bölgesi olarak kabul eder, Yunan uygarlığının, Anadolu uygarlığının öncüsü değil izleyicisi olduğunu savunur.
Azra Erhat, Sabahattin Eyüboğlu, Derman Bayladı, Vedat Günyol, Bedri Rahmi ve Cengiz Bektaş gibi birçok aydın bu fikrin savunucusudur. Günümüzde mitoloji ile ilgilenen hemen herkesin tanıdığı, başta Homerosun İlyada ve Odysseiası olmak üzere birçok eseri dilimize kazandıran Azra Erhat, kaleme aldığı Mitoloji Sözlüğünün ön sözünde (1972) Mavi Anadoluculuk fikrini ve Halikarnas Balıkçısını şu şekilde anlatıyor;
mitoloji deyince akla Yunan-Roma mitolojisi diye bir kavram gelir. Bu anlayış da hatalıdır. Aslında bir Akdeniz çevresi efsaneler topluluğu vardı .Yunanistan ve Romaya mal etmemiz, bu efsanelerin Yunanistan ve Roma uyruklu yazarların kalemiyle Yunanca ve Latince olarak yazılmış olmasından ileri gelir. Oysa bu efsanelerin çıkış yeri ne Yunanistandır, ne de İtalya, Anadoludur, Girittir, Mezopotamyadır
Son yıllara dek Yunan mucizesi diye bir balon uçup durdu. Batı dünyası insan değerlerinin dile geldiği ve büyük sanat yapıtları ile ölümsüzlük kazandığı tek kaynağın Yunan-Roma uygarlığı ve kültürü olduğuna inanırdı. Bu dar görüşlü açıdan bakılınca Yunan mucizesi yaratan asıl kaynak ve etkenlerin ne olduğu araştırılmaz Arkeolojinin son buluşları tarihle ilgili bilim kollarını göz kamaştırıcı bir ışıkla aydınlatmaktadır ama Anadolu arkeolojisi yenidir, Hititlere ancak son on, on beş yıl içinde yazılmış kitaplarda yer verilir Apollon ya da Artemisi Ege bölgesinde topraktan çıkarılan anıtların ışığında yorumlamak, değerlendirmek daha hiçbir derli toplu mitoloji kitabında erek ve görev olmamıştır. İlk çağın yazılı kaynaklarıyla günümüzün buluşlarını bir araya getirerek çok yönlü bir görüşle toplamaya pek az bilgin girişmektedir. Bu yolda Halikarnas Balıkçısı çığır açıcı, yol göstericidir, yani Yunanı , Türkü olmayan, uluslar arası tek bilimsel gerçeği aramaya koyulan gerçek bir bilgindir.
Cevat Şakir Kabaağaçlının Hayatı
1890 Girit doğumlu Halikarnas Balıkçısı, ilköğrenimini Büyükadada tamamlar. Özel hocalardan dersler alır, çocukluk yıllarının bir kısmını Babası Şakir Paşanın elçi olarak bulunduğu Atinada geçirir. Arkasından orta öğrenimini Robert Kolejinde, yüksek öğrenimini ise Oxford Üniversitesinde Yeni Çağlar Tarihi bölümünde yapar.
Oxford Üniversitesinde bulunduğu sırada İngiltereden İtalyaya giderek Romada Güzel Sanatlar Akademisine kaydolur. Daha sonra 1908 yılında İstanbula dönerek Güzel Sanatlar Akademisine burada devam eder. Minyatür sanatıyla ilgilenir.
1914 yılında hayatını etkileyen bir olay yaşar, Babası ile yaşadığı bir tartışma sonucu onun ölümüne sebep olur. 14 yıla mahkum olan Cevat Şakir Kabaağaçlı hayatının 7 yılını hapiste geçirir. 1925 Nisanında yayınladığı Hapishanede İdama Mahkûm Olanlar Bile Bile Ölüme Nasıl Giderler başlıklı yazıdan dolayı İstiklâl Mahkemesi tarafından 3 yıl Bodruma sürgüne yollanır. Sürgün sırasında Bodruma tutukluyla bağlanan yazar hayatının 25 yılını burada geçirir.
Bodrum, Cevat Şakiri çok etkiler ve yazı hayatına Bodrumun antik dönem adı olan Halikarnassosu kullanıp Halikarnas Balıkçısı mahlası ile devam eder. Bu dönemde yaptığı yayınlar ile Cevat Şakir Kabaağaç ismini unutturur ve Halikarnas Balıkçısı olarak tanınır.
Kendi hayatını şu sözlerle aktarıyor; On yıl, Birinci Dünya Savaşı, Mütareke yıllarında karamsarlığa kapıldım; kendimi Nakşibendî dervişliğine adadım. On yıla yakın bir süre de gazetecilik yaptım toplam olarak. Sonra Mavi Sürgüne gittiğimde on yıl balıkçılıkla uğraştım; bunun üstüne on yıl daha ekleyip kendimi narenciye fasilesine verdim. Sonracığıma efendim, di mi ya! Bir on yıl da mitolojiye merak saldım; hala da bu merakım geçmemiştir. Anadolu uygarlığını incelemeye başladım. Bu arada bu on yılların arasına bir de edebiyatçılığı kat Yıllar hayda geldi geçti
Halikarnas Balıkçısı çok yönlü kimliği ile 1971 yılında Devlet Kültür Armağanına layık görülür.
13 Ekim 1973te ise İzmirde vefat eder.
Cengiz Bektaş. Akdenizli Ozanlar.
Azra Erhat Mitoloji Sözlüğü
Halikarnas Balıkçısının Hikayesi ve Romanlarında Mitolojik Unsurlar. Yüksek lisans tezi. Ayşe Gül Kılıçaslan.
İ. Hatice Orman. Merhaba Halikarnas Balıkçısı.-Arkeofili.com