Yirminci yüzyılın hemen başlarında, Rusya’daki emekçi kitlelerin içinde bulunduğu korkunç yoksulluk ve sefalet Maksim Gorkiy’e derin bir acı veriyordu. Yazar duyduğu büyük acı yüzünden soyadını dilimizde “acı” anlamına gelen Gorkiy olarak değiştirdi.
soL Kültür'ün Notu: 1929 yılında Lunaçarskiy’nin ‘Iskustvo i molodyoş’ (Sanat ve Gençlik) derlemesinde yayımlanan makalesi, 27 Şubat 1927'de Beethoven’ın ölümünün yüzüncü yıl dönümü dolasıyla düzenlenen konserin açış konuşmasının gözden geçirilmiş steno tutanağıdır. Makalenin kısaltılmış bir metni, “Beethoven” başlığıyla, 20 Mart 1927’de, “Komsomolskaya Pravda”nın 64.
Şimdi anlatacağım yaşantının gerçek kişilerle ve kurumlarla doğrudan ilgisi vardır. Bu yazıyı okuduktan sonra süslü kitapevlerinin raflarına ve kitaplara daha uzun bakacaksınız. En azından tanıdıklarınıza…
Yaşamının erken yıllarında şiir okuma mahareti nedeniyle yerel bir ün kazandı. Bu bilinirlik, onu daha okul sıralarındayken takip edilen biri yaptı.
İki yüz küsur yıl önce, Berlin’de yayımlanan Berlinische Monatschrift dergisi, ülkenin düşünürlerine bir soru yöneltir: “Aydınlanma Nedir?”
Cevap verenler arasında dönemin merkezî figürlerinden olan Alman filozof Kant da vardır. Kant’ın yanıtı, Aydınlanma’yı somut bir şekilde tanımlayan şu çarpıcı paragrafla açılır:
Köy Enstitülerinin romanı ve öyküsü yazıldı, şiiri söylendi, bu özgün uygulama ile ilgili onlarca araştırma yapıldı ve tez hazırlandı. Elimizde Köy Enstitüleri uygulamasının zengin müktesebatı var.
Bu yazının amacı, Köy Enstitüleri uygulamasıyla insanımızın yaratıcı gücünün ve dar zamanlarda problem çözebilme becerisinin bir kez daha altını çizmektir.
Alışıldık örneklerine benzemese de, şu an dinlediğiniz aslında bir senfoni. Notalara dökülmemiş olan, mekanik sesleri ve devrimci marşları aynı anda içeren, bütün bir kenti enstrüman olarak kullanan bir senfoni...
İngiliz Dışişleri Bakanı Sir Edward Grey, 1914 Ağustos’unun başında ofisindeki pencereden dışarı bakıp, “Avrupa’nın dört bir yanında ışıklar sönüyor. Bir daha ömrümüz boyunca onları yanarken göremeyeceğiz,” derken pek haksız değildi. Friedrich Engels’in 1887 yılında yazdığı peygambervari kehanet doğru çıkmış ve on milyonlarca insanın birbirine kırdırıldığı emperyalist savaş nihayet başlamıştı.
“Devrim sanata bir şeyler verebilir mi ve sanat devrime bir şeyler verebilir mi? Eğer devrim sanata ruh verebilirse sanat da devrimin ağzı olabilir.”
Bu sözlerin sahibi, Lenin’in sanat koruyucusu olarak nitelendirdiği Anatoli Lunaçarski’dir.
Modern tarihçiler tarafından tanımlandığı biçimiyle toplumsal devrim bir toplumu dönüştürmenin ya da yeni bir topluma geçişin zorunlu aşaması olarak ele alınabilir. Meydana gelişi, sosyalizmin gelişiminin genel yasalarıyla da uyumludur ve önkoşulu Marksist-Leninist partinin ön ayak olduğu siyasal devrimdir.
Yüz yıl önce Rusya, Şubat ayında içine yuvarlandığı devrimci krizin sonuna yaklaşıyor, Lenin’in önderliğindeki Bolşevikler iktidara zorla el koymaya hazırlanıyorlardı.
Elveda Güzel Vatanım adlı çizgi romanın çizeri Bartu Bölükbaşı, çizerlerin durumuna, İttihat ve Terakki'ye ilişkin soL'a açıklamalarda bulundu.
Merhabalar Bartu. Yakın zamanda yayınlanan çizgi romanının hikayesi Ahmet Ümit'in "Elveda güzel vatanım" romanından alıntı... Neden bu roman?
Çevirmenin notu: [Svetlana N. Uturgauri’nin bu makalesini 2007 yılında YKY kitap-lık için çevirmiştik. Çeviri Kasım ayı sayısında yayımlanmıştı. Bu çeviri sırasında makalede romandan yapılan alıntılar için Adam Yayınları’nın 1987 baskısını kullanmıştık.
Hristiyan kültürünün en katı şekliyle egemen olduğu Rusya’da 1917 öncesi kadın ve erkeklerin cinsel rolleri ve alanları katı bir şekilde çizilmiştir. Rus toplumu aşırı derecede gelenekseldir. Çarlık yasaları örneğin erkeğin karısını dövmesine açıkça izin vermektedir. Kadın ve erkek arasında katı bir toplumsal hiyerarşinin egemen olduğu Rus toplumunda nüfusun %80’i kırsal kesimde yaşamaktadır.
Yüzüncü yılında, ortalık Ekim Devrimi etkinliklerinden geçilmiyor. İlginç.