Baş dönmesi neyin belirtisidir? Hangi durumlarda baş dönmesi görülür, sebepleri ve alınması gereken önlemler, tedavisi nedir?
Baş Dönmesinin Nedenleri Nelerdir?
Baş dönmesi
Baş dönmesi genellikle beynin kan akışındaki azalmadan kaynaklanırken, baş dönmesi iç kulağın rahatsızlıklarından ve beynin denge merkezlerinden kaynaklanabilir. Doktorun, hastanın yaşadığı şikayeti anlaması önemlidir. Bu, ilk önemli adımdır, böylece bir teşhis bulmak ve tedaviye başlamak için doğru yön alınabilir.
Baş dönmesine ne sebep olur?
Düşük Tansiyon Baş Dönmesine Neden Olabilir
Baş dönmesi, sersemlik ve bayılma hissi, tansiyonu düşük olanlarda sık görülen şikayetlerdir. Kan basıncı çok düşük olduğunda, beyine oksijen bakımından yeterince zengin olmayan kan iletilir ve işlevi etkilenebilir. Eğer beynin kan akımı çok azalırsa, kişi bayılabilir. Semptomlar, uzanma yada yatma pozisyonundan, ayağa kalkmaya geçilince kötüleşebilir.
Baş dönmesi hissine ek olarak, ilişkili semptomlar şunları içerebilir:
- Terlemek
- zayıflık
- Mide bulantısı ve kusma
- Nefes darlığı
- Göğüs ağrısı
Düşük tansiyon, altta yatan bir hastalığın sonucu veya normal fizyolojik bir durum olabilir. Düşük tansiyonun bazı yaygın nedenleri arasında şunlar vardır:
- ***Azalmış üretim veya kırmızı kan hücrelerinin artan yıkımı nedeniyle anemi (kırmızı kan hücresi sayısında azalma)
- ***Kanama kırmızı kan hücresi kaybına bağlı anemiye neden olabilir
- ***Dehidrasyon (vücuttaki su kaybı) sıklıkla kusma ve ishale neden olan enfeksiyonlarla ortaya çıkar. Ateş aynı zamanda, vücudun kendisini soğumaya çalıştığı sırada artan metabolik hız ve aşırı terleme nedeniyle önemli miktarda su kaybına neden olabilir.
- ***Sıcak çarpması (tıbbi acil durum) gibi su kaybı ile ilişkili ısı ile ilgili hastalıklar.
- ***Kan basıncını ve kalp hızını kontrol etmek için kullanılan bazı ilaçların yan etkileri.
- ***Dehidratasyona neden olabilen diüretikler
- ***Kalp hızını yavaşlatan ACE inhibitörleri ve
- ***Kan damarlarını dilate edebilen erektil disfonksiyon için ilaçlar.
- ***Alkol kullanımı
- ***Gebelik
Postural veya ortostatik hipotansiyon
Susuz veya anemik olan bireylerde, kan basınçları düz uzanırken normal olabilir; Ancak, hızlı bir şekilde ayağa kalktıklarında sıvı eksikliği ortaya çıkar. Beyne kan gitmemesi baş dönmesine neden olabilir. Bu his, vücut uyum sağladığında birkaç saniyede geçebilir. Bununla birlikte, dehidratasyon veya ilaçlar (örneğin, beta blokerleri), kan damarlarını daraltarak ve kalp atış hızını artırarak vücudun reaksiyona girmesini önlerse, baş dönmesi hastanın bayılmasına kadar devam edebilir.
Bazı hastalıklar vücut pozisyonundaki değişiklikleri telafi edememe ile ilişkilidir (otonomik disfonksiyon). Normalde bir kişi durduğunda, kan damarları kan basıncını hafifçe arttırır ve kalp atış hızı, yerçekimine karşı beyne kan pompalamak için artar. Otonom disfonksiyonda, bir kişi oturma pozisyonundan otururken veya ayağa kalktığında baş dönmesi yaşayabilir. Bu hastalıkların örnekleri arasında diyabet, Addison hastalığı veya Parkinson hastalığı bulunur.
Ortostatik hipotansiyon, Shy-Drager sendromu ile sık görülen bir semptomdur. Shy-Drager sendromu, otonom sinir sisteminin dejenerasyon yaptığı ve kalp hızı, kan basıncı, bağırsak ve mesane fonksiyonu dahil olmak üzere vücut için rutin kontrol mekanizmalarını sağlayamayan nadir bir hastalıktır.
Yüksek tansiyon
Yüksek tansiyon ya da hipertansiyon, “sessiz katil” olarak bilinir, çünkü kan basıncı ölçümleri belirgin şekilde yükselse bile çoğu kez hiçbir semptomu yoktur. Zaman zaman, bir kişi baş ağrısı, bulantı veya baş dönmesi şikâyetleri olabilir, ancak şikayetler mutlaka kan basıncı yükselmesi derecesi ile ilişkili değildir.
Bununla birlikte, kan basıncı yükselirse ve kişinin semptomları varsa, kan basıncını nispeten hızlı bir şekilde kontrol altına alması gerekir. Semptomlar ne kadar şiddetli olursa, daha hızlı tansiyon kontrolü sağlanmalıdır. Örneğin, bir kişi yüksek tansiyona bağlı göğüs ağrısı veya inme semptomları geçiriyorsa, kan basıncının derhal kontrol edilmesi gerekir (hipertansif acil durum).
Baş dönmesi nedeni olarak diyabet
Baş dönmesi şeker hastalığı olan kişilerde sık görülen bir şikayettir ve düşük kan şekeri (hipoglisemi), yüksek kan şekeri (hiperglisemi) veya otonomik disfonksiyona bağlı olabilir (önceki bölüme bakınız).
Hipoglisemi veya düşük kan şekeri (hipo = düşük + glis = şeker = emia = kan) kanda yetersiz miktarda glikoz konsantrasyonu tanımlamaktadır. Diyabetli bir kişi, gıda alımındaki azalmadan veya düşük kan şekeri seviyelerine yol açan çok fazla ilaç (insülin veya oral tablet) almaktan hipoglisemi geliştirebilir. Bu durumda, kişi baş dönmesi yaşar, çünkü beynin düzgün çalışmasını engelleyen glikoz eksikliği vardır. Diyabetli bireyler ve aileleri, baş dönmesi, terleme, kafa karışıklığı ve potansiyel olarak koma gibi hipoglisemi semptomlarını tanımalıdır. Hemen tedavi gereklidir. Kişi uyanıksa ağızdan verilen şekerler veya glukagon enjeksiyonu hasta için hayat kurtarıcı olabilir.
Hiperglisemi (hiper = yüksek + glis = şeker + emia = kan) dehidratasyona bağlı olarak baş dönmesine neden olabilir. Yüksek kan şekeri seviyeleri, hücrelerin enerji metabolizması için glikoz kullanmasına izin verecek yeterli insülinin bulunmadığı için ortaya çıkar. (İlginçtir ki, beyin hücreleri glikoz kullanmak için insüline ihtiyaç duymaz.) Yüksek kan şekeri, vücutta dehidratasyona, anaerobik metabolizmaya ve asit-baz dengesindeki değişikliklere yol açan çeşitli metabolik tepkilere neden olur. Bu diyabetik ketoasidoz ve nonketotik diyabetik asidozu içeren hayatı tehdit eden bir duruma neden olabilir.
Baş dönmesine neden olan endokrin hastalıkları
Diyabet iyi kontrol edilmezse baş dönmesine neden olabilecek ana endokrin hastalıklardan biridir.
Tiroid hastalığı: Tiroid anormallikleri bir semptom olarak baş dönmesine neden olabilir.
Hipertiroidizm (çok fazla tiroid hormonu) çarpıntılara, nefes darlığına ve baş dönmesine neden olabilir.
Hipotiroidizm (çok az tiroid hormonu) düşük tansiyona ve baş dönmesi, halsizlik, uyuşukluk ve üşüme yol açan azalmış kalp hızına neden olabilir.
Addison hastalığı: Adrenal bezler vücudun ihtiyaçlarını karşılamak için yeterli kortizol üretmediğinde Addison hastalığı oluşur. Kortizol, vücut tarafından üretilen doğal bir steroiddir ve stres yanıtının bir parçasıdır. Kortizol seviyeleri düşükse, bir hastada zayıflık, yorgunluk, baş dönmesi, düşük kan şekeri ve düşük tansiyon görülür.
Baş dönmesi nedeni olarak hiperventilasyon
Vücut asit-baz dengesine yardımcı olmak için hiperventilasyon veya hızlı solunumu kullanırken, aynı zamanda duygusal olarak stresli bir duruma yanıt olarak da ortaya çıkabilir. Hiperventilasyon sendromunda, hızlı nefes alma, vücudun karbondioksitin bir kısmını elimine eder, bu da eller ve ayaklarda ve ağız çevresinde bir karıncalanma hissine neden olur. Baş dönmesi, eşlik eden semptomlardır. Semptomlar algılanan duygusal stresi artırabilir ve daha fazla hiperventilasyona neden olabilir. Şiddetli hiperventilasyonda, karbondioksit seviyeleri, ellerin ve ayakların pençe benzeri ve hareket etmesi zor olan spazmlara neden olacak kadar düşer. Solunum hızı normale döndüğünde, hiperventilasyon belirtileri nispeten hızlı bir şekilde giderilir.
Hiperventilasyon her zaman duygusal bir cevap değildir. Astımı olan kişiler, KOAH alevlenmeleri, konjestif kalp yetmezliği ve pnömoni de kan dolaşımındaki oksijen düzeylerinin korunmasına yardımcı olmak için hızlı bir şekilde nefes alabilir. Vücut asidik hale geldiğinde hiperventilasyon da mevcuttur; Hızlı solunum, vücudun asit-baz dengesini düzenlemek için kullandığı bir düzeltme yöntemidir.
Baş dönmesine neden olan kalp rahatsızlıkları
Kalp bir elektrik pompasıdır ve bunun çalışması için, elektrik iletim sisteminin koordineli bir şekilde sıkışması ve kanı vücuda pompalamak için kalp kasını harekete geçirecek şekilde çalışması gerekir. Kalp kasının kendisi kan pompalamak için yeterince güçlü olmalıdır ve kalp kapakçıkları, kasılma sırasında istenilen yönde kan akışını sağlamak için uygun şekilde çalışmalıdır.
İletim Bozuklukları: Elektrik iletimi bozuklukları kalp atışını çok hızlı (taşikardi) veya çok yavaş (bradikardi) atabilir ve bu durumların her ikisinde de beyne yetersiz bir şekilde baş dönmesine veya baş dönmesine neden olabilir.
Kardiyomiyopati: Baş dönmesi aynı zamanda kardiyomiyopatinin bir semptomudur (kardiyo = kalp + myo = kas + pathy = hastalık), kalp kasının bir hastalığıdır, bu da etkili bir şekilde sıkışmayan kaslara neden olur. En yaygın olarak zayıflık aterosklerotik kalp hastalığı veya iskemik kardiyomiyopatiden kaynaklanır (iskemik = azalmış kan akımı). Diğer iskemik olmayan kardiyomiyopatiler diyabet, alkol kullanımı ve viral enfeksiyonlara bağlı olabilir.
Baş dönmesi nedeni olarak Vazovagal Senkop
Vazovagal Senkopta baş dönmesi, sersemlik ve bayılma sık görülen bir nedendir. Vagus siniri aşırı uyarılır ve vücudun kan damarlarının genişlemesine ve kalbin yavaşlamasına neden olur. Bu anti-adrenalin etkisi, kalbin beyne doğru kanı pompalama yeteneğini azaltır. Kan akışı olmadan, beyin kapanır.
Bazı insanlar kan görmeye dayanamazlar. Bazı ebeveynler çocukları aşılandığında bayılıyor. Bazı tıp öğrencileri ilk otopsisinde bayılırlar. Birçok duygusal ve fiziksel stresör, vagus sinirini aşırı tahrik edebilir, baş dönmesine, sersemlik hissine ve bazen bayılmaya neden olabilir.
Baş dönmesi ve Vertigo
Vertigo sıklıkla baş dönmesi hissi veya eğirme hissi olarak tanımlanır. Bir kişi, odanın etrafta dönmekte olduğu konusunda özellikle söz edebilir. Bazen şikayet, denge kaybıdır. Bu genellikle iç kulağın tahrişinden (kulağın dengeyi içeren, işitmeyen kısmı) bağlı olarak ortaya çıkar.
İç kulak, vücudun yerçekimine göre uzaydaki konumunu belirlemesine yardımcı olan iki bölüme sahiptir; 1) semisirküler kanallar ve 2) giriş kapısı.
Birbirine dik açılarla hizalanmış üç yarım daire kanalı vardır. Bu kanallar sıvı ile doldurulur ve beyinciklere (beyni dengeyi ve koordinasyonu kontrol eden kısmı) ileten sinir dolu kristal kaplı bir zar ile kaplıdır. Beyincik, vücudun bir parçası hareket ettiği her yerde yerçekimiyle ilişkili olduğu yerde değerlendirmede beyine yardımcı olmak için gözlerden gelen bilgileri (görsel uyarıcı) ve propriosepsiyonla (hareket algısı) ilişkili kaslardaki sinir uçlarını toplar.
Normalde, kafa hareket ettiğinde, yarım daire şeklindeki kanallardaki sıvı değişir ve bu bilgi beyne iletilir. Kafa hareket etmeyi bıraktığında, sıvı da durur ve bu bilgi beyne iletilir.
Bazı durumlarda bu bilginin beyne iletilmesinde kısa bir gecikme olabilir. Örneğin, bir kişi bir atlı karıncaya binerken veya çevrelerde hızla dönerken, kanallardaki sıvı momentumu geliştirir ve vücut dönmeyi durdursa da, yarım daire şeklindeki kanallardaki sıvı hareket etmeye devam edebilir. Bu, vertigoya veya eğirme hissine neden olur ve kişinin düşmesine neden olabilir. Ayrıca kusma ile ilişkili olabilir.
Enflamasyon:
Vertigo hastalarında, sıvının iltihaplanması veya zar üzerindeki kristallerin tahriş olması, yarım daire şeklindeki kanalların duvarlarını çizer, çok fazla kafa hareketi olmaksızın eğirme hissine neden olabilir. Çoğunlukla, sadece bir kanal dahil edilir ve hareket etmediklerinde hasta semptomsuz olabilir.
Benign paroksismal pozisyonel vertigo (BPPV):
İç kulaktaki kristaller yerinden çıktığı ve yarı dairesel kanalları tahriş ettiği zaman BPPV ortaya çıkabilir. Genellikle neden bulunmaz, ancak sıra dışı konumlandırma veya kafanın hareketi ile bir ilişki olabilir. Örnekler, bir bilgisayarda çalışırken başın yukarı ve aşağı hareket ettirilmesi veya kafanın seviyesinin üzerinde bir şeylerin tozlanmasıdır. Genellikle 60 yaşından büyüklerde görülür.
Labirentit:
Labyrinthitis (labirent = iç kulak + itis = iltihap) orta kulakta iltihaplanmaya neden olan viral bir enfeksiyonu takip edebilir.
Meniere hastalığı:
Bu durum iç kulağın sıvı akışının bir bozukluğudur. Genellikle birlikte bulunan üç semptom vertigo, işitme kaybı ve kulak çınlaması vardır.
Akustik nöroma:
Bu, vertigo ile mevcut olabilen kulağın iyi huylu bir tümörüdür.
Nörolojik:
Çok daha az sıklıkla, vertigo nedeni beyinden kaynaklanabilir. İnme, tümörler, nöbetler ve multipl skleroz vertigo ile ilişkili olabilir.
Travma:
Vertigo sarsıntı ve minör kafa travması belirtisi olabilir
Baş dönmesi nasıl tedavi edilir?
Baş dönmesi tedavisi
Baş dönmesi bir semptomdur, bir hastalık değildir ve tedavi altta yatan nedene yönelik olacaktır. Örneğin, gastroenteritden kaynaklanan dehidratasyona bağlı baş dönmesi ya da baş dönmesi, intravenöz sıvılar ve kusma ve ishali durdurmak için ilaç gerektirebilirken, bir kalp ritmi durumundan baş dönmesi ya da baş dönmesi, hastaneye ve özel test ve tedaviye başvurmayı gerektirebilir.
Vertigo tedavisi
İç kulak problemlerinden Vertigo, genellikle yarım daire şeklindeki kanallardaki kristalleri ve kalıntıları yeniden konumlandırmak için manevralarla tedavi edilebilir. Yardımcı olabilecek teknikler arasında Epley ve Semont manevraları yer alır ve hastalara evde kullanmaları öğretilebilir.
İç kulak iltihabı nedenine bağlı olarak, bu enflamasyonu azaltmak için oral steroid ilaçlar reçete olabilir.
Meniere hastalığı veya akustik nöroma olan hastalar, daha fazla değerlendirme ve bakım için genellikle kulak, burun ve boğaz uzmanı (kulak burun boğaz uzmanı, KBB hekimi) ile başvurulur.