Tüm zamanların en önemli filmleri arasında sayabileceğimiz, Jacques Tati imzalı Playtime’ı mercek altına alan video, bu komedi başyapıtının komplike yapısını gözler önüne seriyor.
Sinema tarihinin en önemli komedi filmleri arasında 1967 yapımı Oyun Vakti – Playtime sıklıkla karşımıza çıkar. Fransız komedyen ve sinemacı Jacques Tati’nin imzasını taşıyan bu eşsiz başyapıtın bu mertebeye ulaşmasına vesile olan birçok nedenden söz edebiliriz: Film için özel olarak tasarlanan göz alıcı ve devasa setler, teknolojinin etkisine girmiş modern topluma getirilen incelikli eleştiriler ya da Tati’nin yarattığı ve tüm zamanların en özgün komedi figürlerinden biri olan Mösyö Hulot karakteri. Bunlar, Playtime’ın komedi türü için taşıdığı önemi yaratan etmenlerden bazıları. Tüm bunların ötesinde, bir komedi filminde görmeye pek alışık olmadığımız düzeyde teknik ustalık içerir bu yapım. YouTube’daki The Royal Ocean Film Society kanalında yer alan bir video, Playtime’ın başyapıt düzeyine ulaşmasının yolunu açan komplike yapısını detaylı bir şekilde inceliyor.
Playtime: Komplike Bir Komedi Yaratmak
Tati’nin başyapıtı, her anı en ince ayrıntısına kadar detaylı bir şekilde tasarlanmış bir filmdir kesinlikle. Bu yaklaşımın etkisini en net görebileceğimiz örnek, filmin 48 dakikalık “Royal Garden” sekansıdır. Toplumun uğradığı bozulmayı ve mevcut delilik hâlini müthiş bir alaycılıkla ele alan bu sekans, sayısız karakter ve olay içerir. Tati, tüm filmi olduğu gibi, bu sekansı da eşsiz bir ustalıkla kontrol eder.
Bu başarı elbet tesadüf değildir. Yine Tati’nin yönettiği, 1958 yapımı Amcam – Mon oncle, birçok açıdan Playtime’ın öncülü niteliğindedir. Playtime’ın bahsettiğimiz bölümünün daha minimal yapılı bir benzerini bu filmde görebiliriz. Bir bahçe partisini odağına alan bu sekansta gördüğümüz üzere, partiye davetli olan hemen herkesin belirgin özellikleri vardır; kıyafetleri, jestleri ya da davranışlarıyla karakterleri kalabalık içinde ayırt edilebilir hâle getirir Tati. Bu yöntemi Playtime’daki karakterlere de uygulayarak karmaşık olay akışını takip etmemizi kolaylaştırır.
Bu epik sahnede şahit olduğumuz sayısız olay arasında kaybolmamızın nedenlerinden biri de kamera hareketleridir. Bu “cümbüş”ün içinde cereyan eden bir olayı ya da herhangi bir karakteri takip eden kamera, aniden odağını bir başka olay ya da karaktere çevirebilir. Böylelikle seyirci de bu kaos içinde kolaylıkla ve keyifle -yani tam da Jacques Tati’nin arzuladığı şekilde- kaybolur.
Tati’nin filmleri, özellikle de Playtime; ustaca ayarlanmış tempolara sahiplerdir. Olaylar çığırından çıktıkça, bir tür kartopu gibi büyüyen bir kaos görürüz bu yapımlarda. Fakat yönetmen, bu tempoyu yaratmak için kolaya kaçmaz; sık kesmelere başvurmaz. Bunun yerine, aşağı yukarı aynı uzunluktaki planların içine daha çok karakter, daha çok aksiyon, daha çok olay sığdırır. Tabii bu kaosun kontrol edilmesinde ve hâlâ izlenebilir olmasında Tati’nin bahsettiğimiz tercihlerle sağlam bir temel inşa etmesi çok ama çok önemlidir.
Playtime, modernite ve teknoloji çılgınlığına getirdiği güçlü eleştirilerin yanında, teknik becerileriyle de sinema tarihinin en büyük komedi filmlerinden biri olmayı aradan geçen 50 yıla rağmen sürdürüyor.