03.02.2004 - 01:00 | Son Güncelleme: 03.02.2004 - 01:00
Yeni TL ile enflasyon ilişkisi
Amerikada bir talk showda sunucu konuğuna milyoner olmak istermisin diye soruyor.
Amerikada bir talk showda sunucu konuğuna milyoner olmak istermisin diye soruyor. Evet cevabını alınca da cebinden 1 milyon TLlik bir banknot çıkarıp veriyor. Konuk, elindeki paranın bir dolar bile etmediğini anladığında da kahkahalar patlıyor. Bol sıfırlı Türk Lirasının trajik durumuna hazin bir örnek değil mi. Son 35 yılını enflasyon ve devalüasyonlarla, durmaksızın değer kaybederek geçiren bir ülkenin para biriminin varacağı nokta bu. Hükümet bir yasa ile TLnin altı sıfırını 2005 başında atacak. Bu durumu, ülkenin para birimi değerlenecek diye düşünüp sevinenler olduğu gibi, beyhude bir iş gibi düşünenler de var. Doğruluk payları var mı ? Bakış açısına bağlı. Yıllardır banknotların üzerinde biriken sıfırlar, değersizleşmenin rakamsal bir ifadesidir sadece. Paranın satınalma ve yatırım yapma gücü azaldığı için, yani mutlak değeri düştüğü için nominal (itibari ) değeri değişmektedir. O halde, sıfırlar azalınca paranın değeri artmaz. Lakin, beyhude bir iş de değil tabii ki sıfır azaltmak. Parayı sürekli aşındıran enflasyon ve enflasyona yol açan makro sebepler etkisini yitirdikçe, sıfırlardan kurtulmak bir sonuç işlemi şeklinde tezahür ediyor. Geçiş nasıl olur? Az sıfırlı bir paranın psikolojik ve itibari fayda sağlayacağını aşağı yukarı herkes bekliyor. Bilhassa, sıfır saymaktan anası ağlamış bankacılar ve muhasebeciler. Diğer yandan, Yeni Liraya geçişte, yeni fiyatların hep bir üst değere yuvarlanacağını, bunun ilk birkaç ay önemli bir enflasyon etkisi ne yol açabileceğini savunanlar da var. Mesela, 1.850.000 TL olan bir fiyat, yeni durumda 1,85 TL olmalı değil mi ? Halbuki fiyatın 2 TLye yuvarlanacağını, birçok üründe böyle yüzde 5 ile 20 artışlar olması durumunda, 2005 ilk yarısında bir enflasyon artışı (geçici de olsa ) yaşanabileceğini düşünüyorlar bu tezin sahipleri. Paradan sıfır atılması çokça rastlanan bir durum değil. Bilimsel bir tahmin yapmakmümkün değil. ABde Euroya geçiş, Rusyada rubleden sıfır atılması, Brezilyada para biriminin değiştirilmesi gibi örnekler var ama çok farklı şartların sonuçları hepsi de. Bizler de yaşayacağız ve göreceğiz.