Reel Kesim Güven Endeksi Mart 2019’da aylık 4,9 puan artışla 102,1 seviyesine yükseldi, mevcut mal stoku dışında sipariş, sabit sermaye yatırımları, üretim hacmi, istihdam miktarı alt endekslerinde iyileşme var; üretim maliyetleri ve satış fiyatı beklentileri arttı.
Perakende ticaret sektörü endeksi Mart 2019’da aylık %0,1 azalışla 90,7 olurken hizmet sektörü güven endeksi Mart 2019’da aylık %2,6 artışla 81,6’ya ve inşaat sektörü güven endeksi %4,4 artışla 54,1 seviyesine yükseldi.
İmalat sanayi genelinde kapasite kullanım oranı Mart 2019’da aylık 0,3 puan artışla %74,3 oldu.
ABD ve Euro Bölgesi’nde imalat sektörü 2019 yılı ilk üç ayında ardı ardına zayıflarken çeyrek bazda bakıldığında 2018 yılı 4. çeyreğine göre daha zayıf bir performans ortaya koydu.
ABD Markit imalat sektörü PMI endeksi Mart 2019’da aylık 0,5 puan gerileyerek 52,5 olduğu tahmin edildi. Endeksin 50 ve yukarısındaki değerler sektörde büyümeye, altındaki değerler ise daralmaya işaret ediyor.
Hizmet sektörü tarafında ise ABD’de 2019 yılı ilk çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre daha iyi bir performans ortaya konsa da Mart ayında sektörün aylık 1,2 puan düşüşle 54,8 seviyesine yavaşladığı tahmin edildi.
Euro Bölgesi’nde ise hizmet sektörü PMI verisi ise aylık 0,1 puan düşüşle 52,7 olarak tahmin edilerek büyüme bölgesinde kalmayı sürdürdü.
Hizmet ve imalat sektörlerinden oluşan kompozit PMI endeksi ise Mart ayında ABD’de aylık 1,2 puan düşüşle 54,3 seviyesine zayıflarken Euro Bölgesi’nde aylık 0,6 puan kayıpla 51,3 seviyesine zayıfladı.
Genel olarak her iki ekonomide de enflasyon, istihdam ve üretim tarafında zayıflık sinyalleri var. Avrupa Merkez Bankası 2019 yılında %1,1 GSYH büyümesi tahmin ederken geçen hafta ABD Merkez Bankası Fed reel büyüme beklentisini 0,2 puan düşüşle %2,1 seviyesine çektiğini duyurmuştu.
Türkiye için anlamı ise en büyük ticaret ortağımız olan Euro Bölgesi’nden (özellikle Almanya’dan) ithalat talebinin zayıflamaya devam edecek olması.
Endeks değerlerinin 50 seviyesi ve üzerinde olması sektörlerin büyüme eğiliminde olduğunu gösteriyor. Ancak özellikle ABD kaynaklı korumacılık eğiliminin arttığı 2018 yılı ile birlikte başta imalat sektörü daralma bölgesine doğru aşağı yönünü korurken hizmet sektörü gücünü korumaya devam ediyor.
İmalat sektöründe 2018 başlarından bu yana zayıflama sürüyor öyle ki 2018 sonunda zayıflama daha da hızlandı. Alt detaylarda tüketim malları imalatı gücünü korurken yatırım malları ve ara malların üretimi 2018 yılı başından bu yana düşüş eğilimini koruyor.
Hizmet sektörü ise 2018 yılındaki dalgalanmaya rağmen gücünü koruyor. Detaylara baktığımızda ise işletme hizmetleri ve finansal hizmetler gücünü korurken, tüketici hizmetlerinde güç kaybı var.
Ticaret savaşları ve Brexit belirsizliğine ek olarak ABD ve Avrupa merkez bankalarının para musluklarını kapatması tüketici güvenini dolayısıyla da tüketici talebini zayıflatıyor.
Her ne kadar küresel bazda (mevcut işlerin tamamlanması veya yeni siparişlerdeki artışa paralel olarak) istihdam artışları yaşansa da girdi maliyetleri ve çıktı fiyatlarındaki artış tüketicinin alım gücünü aşağı çekiyor.
Daralan talep kapsamında tüketiciye yönelik hizmetlerde zayıflık sürüyor.
İşletmeler ise kısmen talep artışı kısmen mevcut işleri tamamlamaya ek olarak finansal sektörün desteği ile ayakta kalmayı sürdürüyor.
Markit PMI verilerine göre, ABD’de ekonomik aktivite Ocak ayında imalat sektöründe hızlanırken hizmet sektöründe geriledi. Üretim ve istihdamdaki artışın kaynağı imalat sektörü oldu. Yavaşlayan ihracat siparişlerinin aksine iç talepteki artış imalat sektöründeki büyümenin tetikleyicisi oldu. Girdi maliyetleri zayıflarken çıktı fiyatları yükseldi.
Böylece ABD ekonomisi 2018’de kaydettiği hızlanmanın ardından 2019 yılına hafif vites düşürerek girdi. Ocak ayı tarım dışı işsizlik oranı %4 seviyesine hafif yükselirken, çıktı fiyatlarındaki artışa rağmen, enflasyon üzerinde baskılar girdi maliyetlerindeki ve ortalama saatlik ücretlerdeki düşüşe bağlı olarak azaldı. 2018 ortalamasına yakın bir performans sergileyen Ocak ayı PMI verileri, 2019 yılında %2,9 büyümesi beklenen ABD ekonomisinin 2019 yılında %2,5 seviyesine yavaşlayacağı beklentisine paralel bir performansa işaret ediyor. Dolayısıyla Fed’in faiz artırımında sabırlı olunacağı söyleminin de Ocak ayı istihdam ve PMI verileriyle doğrulandığını düşünüyoruz.
Dünyanın en büyük varlık yönetim şirketi olan Blackrock’ın Sabit Getirili Varlıklar Yatırım Direktörü Rick Rieder ise Reuters ile yaptığı röportajda bir adım öteye gidiyor ve birçok yatırımcının 2020 yılında ABD ekonomisinin resesyona gireceğini bu sebeple Fed’in faiz düşüreceğini beklediklerini ifade etti. Rieder piyasanın bu beklentisini aşırı bulurken Fed’in 2019 yılı ikinci yarısında güçlü ekonomik performansla birlikte bir veya iki faiz artırımı yapabileceği ihtimalini ortaya koyuyor.
Görüldüğü üzere beklentiler farklılık gösterebiliyor ancak asıl olan açıklanan ekonomik veriler. Fed’in veri bazlı hareket edecek olması Rieder’i veya resesyon bekleyen diğer yatırımcıları da haklı konuma getirebilir. Hükümet kapanmasını da dikkate aldığımızda, şimdilik ABD ekonomisinin vitesi hafif düşürdüğünü söyleyebiliyoruz.
Gelelim detaylara…
İmalat ve hizmet sektörleri PMI endekslerinin ağırlıklı ortalamasından oluşan ABD Kompozit PMI Üretim endeksi Ocak 2019’da Aralık ayına göre değişmeden 54,4 değerini aldı. Hizmet sektörü PMI endeksi Ocak ayında 0,2 puan düşüşle 54,2 değerine gerilerken, imalat sektörü PMI endeksi aylık 1,1 puan artışla 54,9 değerine yükseldi.
. Toplam sektörde yeni siparişler, imalat sektöründeki hızlı artışın etkisiyle yükseldi. . İmalat sektöründe yeni ihracat siparişleri yavaş bir hızda artarken hizmet sektörü yeni ihracat siparişlerinde düşme yaşandı. Böylece toplam sektörün yeni ihracat siparişleri Ekim 2018’den bu yana en yavaş artışını kaydetti. . Her iki sektörde girdi maliyetlerindeki azalmaya bağlı olarak fiyat baskıları azaldı. . Güçlü müşteri talebinin etkisiyle şirketler çıktı fiyatlarını daha hızlı bir oranda artırdılar. . İmalat sektöründe yaşanan istihdam artışına karşılık hizmet sektöründe istihdam zayıfladı. Böylece toplam istihdam artışı Haziran 2017’den bu yana en zayıf artışını gerçekleştirdi. . Gelecek 12 aya yönelik beklentilerde güçlü artış yaşansa da 2018 yılı ortalamasının altında kaldı.
İmalat ve hizmet sektörlerini kapsayan Euro Bölgesi Kompozit Üretim PMI Endeksi Ocak 2019’da son 5 aylık düşüşünü koruyarak aylık 0,1 puan düşüşle 51,0 olarak sonuçlandı ve son 5,5 yılın en düşük değerine geriledi.
Hizmet sektörü PMI endeksi ise Ocak ayında aylık 0,4 puan artışla 51,2 seviyesine yükseldi.
İmalat ve hizmet sektörlerini baz alan Kompozit PMI verilerine göre; . Üretimdeki zayıflık imalat sektöründeki yavaşlamadan kaynaklandı. . İmalat sektörü küçülme bölgesine doğru gerilerken, hizmet sektörü son dört yılın en düşük performansını kaydetti. Böylece talep tarafı 2013 yılının ortalarından bu yana en zayıf noktasına ulaştı. . Ekonomik aktivitede en sert düşüşler Fransa ve İtalya’da yaşandı. Almanya ve İspanya en iyi performans gösteren ülkeler oldular. . İmalat sektöründe yeni siparişler son 6 yılın en sert düşüşünü yaşaması toplam yeni siparişlerdeki düşüşün ana sebebi oldu, hizmet sektöründe yeni siparişler yataya yakın kalarak durgunluk işareti verdi. . İtalya’da yaşanan istihdam kaybı dışında Bölge genelinde istihdam zayıflayarak da olsa arttı. . Girdi maliyetleri Ocak ayında artışını korudu. Ücret ve maaş artışları hizmet sektöründe işletme maliyetlerini artırdı, imalat sektöründe ise düşen petrol ürünleri fiyatları girdi maliyetleri üzerindeki baskıyı azalttı. . Artan işletme ve girdi maliyetleri çıktı fiyatlarının son üç ayki en yüksek artışı kaydetmesine sebep oldu. . İş güveni konusunda uluslararası ticaret, Brexit ve bölgesel ve küresel olarak artan politik belirsizlikler beklentilerin bozulmasına sebep oldu.
Raporda yer aldığı üzere PMI göstergeleri GSYH’nin ilk çeyrekte %0,1’lik artışa işaret ediyor. 2018 yılında çeyrek bazda ortalama %0,3’lük artış yaşanmış, en son 2013 yılında %0,1’lik artış kaydedilmişti. Aralık 2018’de yayınlanan beklentilerine göre Avrupa Merkez Bankası (AMB) Euro Bölgesi 2019 yılı 1. çeyreği için GSYH’de dönemlik %0,3-0,7 aralığında bir büyüme öngörüyor. Yıllık bazda bakıldığında AMB, Euro Bölgesi’nin 2018 yılında %1,9 büyümesinin ardından 2019 yılında %1,7 büyüyeceğini tahmin ediyor. 2020 ve 2021 yılları için tahminleri ise sırasıyla %1,7 ve %1,5. IMF ise Euro Bölgesi’nin 2019 ve 2020 yıllarında sırasıyla %1,6 ve %1,7 büyüyeceğini öngörüyor.
AMB 4 Şubat tarihli “Euro Bölgesi’nde iç talep ve buna bağlı riskler” başlıklı raporunda ise, önümüzdeki birkaç yıl boyunca ekonomik aktivitenin iyileşen istihdam piyasası ve hanehalkı gelir artışının desteğiyle iç talep kaynaklı olarak ılımlı bir hızda büyüyeceğini tahmin ediyor.
Söz konusu raporda anket verileri ve modellemelerin ortaya koyduğu sonuçlara göre AMB, küresel ekonomiye yönelik belirsizliklerin özel tüketimden daha çok yatırım ortamını olumsuz etkileyeceğini belirtiyor.
Anket verileri küresel belirsizliklerdeki artışın yatırım kararlarının ötelenmesine sebep olduğunu ortaya koyarken, AMB çok ülkeli tahmin modeline göre artan küresel belirsizlikler sonucunda yatırımlarda meydana gelen kaybın yarısının belirsizliğin azalmasını takip eden yaklaşık 2,5 yıl sonra telafi edilebildiği sonucu elde edilmiştir.
İç talepteki daralmanın derinleştiği Türkiye özelinde baktığımızda en büyük ticaret ortağımız olan Euro Bölgesi’nde iç talebin korunması ihracat hacmimiz açısından yukarı potansiyel taşımasa da ümitli kalmamıza sebep oluyor.
Japonya’da talep artışına bağlı olarak hizmet sektörü PMI endeksi Ocak ayında aylık 0,6 puan artışla 51,6 seviyesine yükseldi. İmalat sektörü PMI endeksi ise Temmuz 2016’dan bu yana ilk düşüşünü yaşadı, aylık 2,3 puan düşüşle Ocak ayında 50,3 seviyesine geriledi. Böylece Nikkei Kompozit PMI endeksi Aralık ayındaki 52,0 seviyesinden Ocak ayında 50,9 seviyesine gerilemiş oldu. Detaylarda şu noktalar dikkatimizi çekti:
. İç pazar müşterilerinin yeni siparişleri artarken ihracat siparişleri düştü. . 12-aylık dönem için beklentilerde iyileşme sürüyor. . Beklentilerdeki iyileşme istihdamda artış getirdi. . Artan kapasite kısıtlarına bağlı olarak bekleyen işler son 15 ayın en yüksek seviyesine yükseldi. . Girdi maliyetlerindeki yumuşamaya rağmen çıktı fiyat enflasyonu hızlandı.
Ocak ayında ABD-Çin ticaret görüşmelerinde iyileşme yaşandı ve PMI verileri Çin ihraç mallarına talebin arttığına işaret etti. Japonya ihracat pazarında Ocak ayında yaşanan düşüşün devamlılığını takip edeceğiz. Öte yandan AB ile devam eden ticaret görüşmeleri ve dün Almanya Başbakanı Angela Merkel’in Japonya’ya yaptığı ziyaretin ticaret işbirliği açısından önemli olduğunu düşünüyoruz.
Çin’de imalat ve hizmet sektörlerini kapsayan Caixin kompozit PMI endeksi Ocak ayında bir önceki aya göre 1,3 puan düşüşle 50,9 seviyesine geriledi. Endeks Mart 2016’dan bu yana büyüme bölgesi olan 50 seviyesinin üzerinde performans gösteriyor.
Çin ekonomisi Ocak ayında şu gelişmelere sahne oldu:
. Hizmet sektörü büyümeye devam ederken imalat sektörü zayıflıyor… Hizmet sektörü PMI endeksi aylık 0,3 puan düşüşle 53,6 değerini alırken imalat sektörü PMI endeksi aylık 1,4 puan düşüşle 48,3 seviyesine geriledi. Tarihsel olarak bakıldığında hizmet sektörünün Çin GSYH’sine katkısının imalat sektöründen daha fazla olduğunu ekleyelim.
. Toplam yeni siparişler hafif arttı… Hizmet sektöründe yeni siparişler son 7 ayın en hızlı artışını yaşarken imalat sektöründe düşüş yaşandı.
. Son 10 ayda ilk kez yeni ihracat siparişleri her iki sektörde de arttı… Hizmet sektöründe yeni ihracat siparişleri son 1 yıldaki en hızlı artışını kaydetti.
. Son 7 aydır gerileyen istihdam, Ocak ayında hizmet sektörünün katkısıyla iyileşti.
. Girdi maliyetlerindeki artış hizmet sektöründe zayıflarken, imalat sektöründe hammadde fiyatlarındaki düşüşe paralel olarak geriledi.
. Çıktı fiyatları imalat sektöründe son üç aydır düşüşünü hızlandırırken hizmet sektöründe arttı.
. İş güveni endeksi son 5 ayın yükseğini gördü, hizmet sektörü imalat sektörüne göre daha iyimser.
Çin resmi verilerine göre imalat sektörü PMI endeksi Aralık 2018’de 49,4 değerine düşerek Temmuz 2016 yılından bu yana ilk kez daralma bölgesi olan 50 seviyesinin altına geriledi.
Alt endekslere bakıldığında üretim Kasım ayındaki 51,9 seviyesinden 50,8’e, yeni siparişler 50,4’ten 49,7’ye, yeni ihracat siparişleri 47’den 46,6’ya, istihdam 48,3’ten 48, satın alımlar 50,8’den 49,8’e, mevcut siparişler 44,3’ten 44,1’e, girdi fiyatları 50,3’ten 44,8’e, çıktı fiyatları 46,4’ten 43,3’e, iş güveni 54,2’den 52,7 seviyesine geriledi.
Resmi hizmet sektörü PMI endeksi ise Kasım ayında kaydettiği 15 ayın en düşük seviyesi olan 53,4 seviyesinden Aralık ayında 53,8 seviyesine yükseldi ki bunda yeni siparişlerin 50,1’den 50,4 seviyesine yükselmesi etkili oldu. Alt endekslere bakıldığında yeni ihracat siparişleri 50,1’den 49’a, istihdam 48,7’den 48,5’e, çıktı fiyatları 49,4’ten 47,6’ya geriledi.
Çin’de hizmet sektörü toplam Çin ekonomisinin yarısından fazlasına tekabül ediyor.
2018 yılı ilk üç çeyreğinde sırasıyla %6,8, %6,7 ve %6,5 büyüyen Çin ekonomisinin son çeyrekte %6,5 büyümesi bekleniyor.
TÜİK tarafından açıklanan sektörel güven endeksleri verilerinde Kasım ayında dayanıklı tüketim mallarına (gayrimenkul, mobilya, beyaz eşya ve otomotiv) yılsonuna kadar uygulanacak vergi indirimlerinin ve TL’de azalan dalgalanmanın hizmet ve perakende sektörlerinde güven artışı olarak yansıdığını gördük.
Mart ayında yapılacak yerel seçimlere kadar tüketimi artırıcı müdahalelerin devam etmesi muhtemel.
Petrol fiyatlarındaki düşüşün maliyetleri azaltıcı yönü etkisi açısından güven endekslerine olumlu yansıdığını/yansıyacağını da ekleyelim.
İnşaat sektörünü dikkate aldığımızda gayrimenkulde vergi indirimlerinin stoku azaltmakta etkili olduğunu söyleyebiliriz ancak olumsuz likidite şartlarının yeni/tamamlanmayan projeler açısından sektörü olumsuz etkilediğini düşünüyoruz.
Çin’de resmi NBS imalat sektörü PMI endeksi Mayıs ayında 0,5 puan artışla 51,9 oldu; üretim, yeni sipariş ve ihracat siparişleri, satın almalar ve beklentilerde güçlenme kaydedildi.
Resmi imalat dışı PMI endeksi ise Mayıs ayında yeni siparişlerdeki artışın etkisiyle aylık 0,1 puan artışla 54,9 seviyesine yükseldi. İmalat sektörünün aksine yeni ihracat siparişleri son üç ayda ilk kez düşüş kaydetti.
Sanayi üretimi Ocak-Nisan döneminde ortalama %6,85 ile 2017 yılının Eylül-Aralık döneminde kaydedilen %6,28’lik performansın üzerinde bir artış sergilemişti. Çin’de GSYH ise son üç çeyrektir yıllık %6,8 büyüme kaydediyor. Mayıs ayında ekonomik aktivitede canlanma işaretleri Çin’de büyümenin 2. çeyrekte hız kesmediğine işaret etti.