Irak Kürdistanı’nı referandum coşkusu sararken petrol zengini bölgenin iki ana iktidar partisine meydan okumaya hazırlanan tanınmış Kürt siyasetçi Berham Salih muhalif solcu, laik ve İslamcı isimlerle bir ittifak kurmakla meşguldü.
Demokrasi ve Adalet Koalisyonu çok farklı kesimlerden gelen isimlerden oluşuyor, daha iyi bir yönetim ve temiz siyaset istiyor. Yeni oluşumun hedefi, Uluslararası Şeffaflık Örgütü’ne göre dünyanın en yolsuz siyasal sistemine sahip olan Irak Kürdistanı’nda mevcut düzene meydan okumak. Koalisyon’un lideri Berham Salih mayısta Financial Times gazetesine yazdığı makalede “Kürt liderliği Kürdistan’daki siyasi, ekonomik ve idari krizi çözmek için ciddi bir şekilde çalışmalı.” demişti.
İngiltere’de eğitim gören ve 10 yıl boyunca Washington’da Kürt davasının savunuculuğunu yapan Salih Batı’yla iyi ilişiklere sahip. Yürüttüğü önemli görevler arasında Irak hükümetinde başbakan yardımcılığı ve Kürdistan bölgesinde başbakanlık var.
Salih, eylül 2016’da Celal Talabani’nin Kürdistan Yurtseverler Birliği’nde (KYB) ikinci başkan yardımcısı olarak görev yaparken partinin kontrolünü en büyük rakibi ve Talabani’nin eşi olan Hero Talabani’den almaya çalışmış fakat kendisiyle birlikte hareket edenler geri adım atınca başarısız olmuştu. Salih’in şansı şimdi yeniden dönüyor olabilir. Tartışmalı referandumun ardından Washington, Ankara ve Tahran Kürdistan Bölgesi’nde güvenilir bir ortak arayışında. Bunun yanında Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nde (KBY) yaşanan ekonomik kriz ve siyasi tıkanma halkta derin bir hoşnutsuzluk yaratmış durumda.
Düşen petrol fiyatları, Bağdat’la yaşanan anlaşmazlıklar, bölgeye gelen yaklaşık 2 milyon sığınmacı ve ekonominin kötü yönetimi son üç yılda Kürt bölgesini ciddi bir mali krize sürükledi. Mesud Barzani’nin tartışmalı başkanlığı nedeniyle Kürt partileri arasında yaşanan çatışmanın doruk noktasına ulaşması ve koalisyon ortaklarından birinin hükümet dışına itilmesi sonucu siyasal sistem de ekim 2015’ten bu yana krizde. Bu durum iktidar partilerine karşı öylesine büyük bir hoşnutsuzluk yarattı ki yoğun Kürt milliyetçiliğine rağmen bazı kesimler bağımsızlık referandumuna açıkça kafa tuttu.
Saddam Hüseyin dönemindeki kimyasal saldırılarda 41 akrabasını kaybeden Rewas Mehdi Al-Monitor’a şöyle diyor: “Bir petrol denizinin üstünde oturuyoruz ama halk bunun faydasını görmüyor. Yoksulların hiçbir gücü yok. Sistem yozlaşmış.”
Referandumun yarattığı büyük coşkuya rağmen Irak Kürdistanı’nda pek çok kişi siyasi iktidara güvenini yitirmiş durumda. Bu ortam, Salih gibi deneyimli bir siyasetçinin iktidar mücadelesi için ideal koşullar yaratıyor. Hoşnutsuz halk kesimleri 2009 da Değişim Hareketi’ni (Goran) Kürt parlamentosuna taşımıştı. 111 sandalyelik parlamentoda 25 sandalye kazanan Goran bölgenin ikinci büyük partisi olmuştu.
Ancak görünen o ki Salih o günden bu yana siyasetten bazı dersler almış ve istenen değişimi Goran dâhil başka muhalefet partileriyle geniş bir koalisyon kurarak sağlayabileceğine inanıyor. Salih’e yakın bir kaynağın Peregraf’a verdiği bilgiye göre Salih hâlihazırda Goran’la ittifak için görüşmeler yapıyor.
Türkiye, İran ve ABD referanduma sert bir şekilde karşı çıkmış olmakla birlikte Kürt siyaseti üzerindeki etkinliklerini koruyorlar. Irak Kürdistanı’nın başlıca gelir kaynağı olan petrol boru hattı Türkiye üzerinden geçiyor. İran ise önemli bir ticari ortak olmanın yanında KYB başta olmak üzere kuzey Irak’taki Kürt partilerle yakın bağlara sahip.
Salih’in Batı’yla ve özellikle ABD yönetimiyle sıcak ilişkileri var. Kendisiyle Irak başbakan yardımcısı olduğu dönemde sık sık görüşmüş olan ABD Ulusal Güvenlik Ajansı’nın eski başkanı Michael Hayden, Salih’i anılarında “güneybatı Asya’nın en zeki adamı,” “cana yakın” ve “profesyonel” bir kişi olarak anlatıyor. 2010’da Erbil’de konsolosluk açması için ABD’ye çağrı yapan da Salih olmuştu. Ağustos 2014’te İslam Devleti Erbil’in 30 kilometre yakınına geldiğinde Obama yönetiminin militanları bombalama kararında konsolosluğun varlığı etkili olmuştu.
Salih’in Amerikalılarla yakınlığı nedeniyle İran Salih’i desteklemekten geri durdu. 2014’te KYB içindeki ana kanat, Kürdistan Demokratik Partisi (KDP) ve Bağdat’taki Şii partilerle el altından iş birliği yaparak Irak cumhurbaşkanlığına aday olan Salih’i engellemiş ve İran buna sessiz kalmıştı.
Ancak Salih’in son aylarda İran’la temas halinde olduğu görülüyor. Tahran’a giderek üst düzey yetkililerle görüşen Salih’in ilişkilerde ilerleme sağladığı ve İran’ın kaygılarını yatıştırmayı başardığı anlaşılıyor. Eylül 2016’da Salih’in KYB yönetimini ele geçirme hamlesine tepki gösteren İran, Salih’in seçim ittifakı açıklamasına olumsuz herhangi bir tepki vermedi.
Tahran Salih’in önemli bir halk tabanına sahip olduğunun farkında. KYB’deki ana kanadın referandum sürecinde KDP ile yakınlaşarak iş birliği yaptığı dikkate alındığında referanduma karşı çıkan İran’ın KYB’deki başka isimlerden çok Salih’e yatırım yapması sürpriz olmaz. Nitekim Al-Monitor’un Iraklı Kürt kaynaklardan edindiği bilgiye göre hem Tahran hem de Ankara KYB’den bağımsız olarak doğrudan Salih’le temas kurmaya başlamış durumda.
İleriye bakıldığında tablo henüz net değil. Irak Kürdistan siyasetinde Salih’i nasıl bir gelecek beklediği belirsiz. İktidar partilerini ciddi sıkıntıya sokan siyasi ve ekonomik krizler, Salih’in muhalif sesleri bir araya getirerek iktidar hedefine yürümesi için mükemmel bir fırsat sunuyor. Ancak Kürt siyasetine kişilikler yön verir. Barzani’nin referandum sürecinde kusursuz bir performans sergilediği düşünülürse Salih’in bu yeni siyasi girişiminde hem ölçülü hem cesur olması gerekiyor.
ANOTHER STORY