Kara delikler evrendeki en ilginç ve en etkileyici yapılardan biridir. Çok fazla yoğunluğa ve çok güçlü çekim gücüne sahiptirler. Yakın mesafelerinde bulunan her şeyi yutabilirler. Albert Einstein, ilk kez 1916’da görelilik kavramı ile kara delikleri öngördü. ‘Kara Delik’ terimi, 1967’de Amerikalı gökbilimci John Wheeler tarafından ilk kez kullanıldı ve ilk kara delik 1971’de keşfedildi.
Kara delikler, yıldız kaynaklı kara delikler, devasa kütleli kara delikler ve orta seviye kara delikler olmak üzere 3 çeşittir.
1. Yıldız Kaynaklı Kara Delikler
Bir yıldızın ömrü bittiğinde söner veya kendisini yok eder. Küçük yıldızlar söndüğünde farklı kozmik maddelere dönüşebilir. Büyük yıldızlar söndüğünde ise, yıldız kaynaklı kara delikleri oluşturabilirler. Yıldızların sönmesiyle oluşan kara delikler, son derece yoğundurlar. Olağanüstü çekim kuvvetlerine sahip olan bu kara delikler, yakınındaki galaksilerden çektikleri toz ve gaz ile boyutlarını büyütürler. Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi’ne göre Samanyolu’nda birkaç yüz milyon dolar var.
2. Devasa Kütleli Kara Delikler
Küçük boyutlu kara deliklerin uzaydaki sayıları çok fazla olsa da, devasa kütleli kara deliklerin etkisi kat kat daha fazladır. Kütleleleri Güneş’ in kütlesinin milyarlarca katıdır. Bu kara deliklerin Samanyolu dahil her galaksinin merkezinde olduğu düşünülmektedir. Bilim insanları bu kadar büyük kara deliklerin nasıl ortaya çıktığı konusunda emin değiller. Etraflarında bol miktarda bulunan toz ve gaz gibi materyallerin, bu kadar muazzam boyutlara ulaşmalarına olanak sağladığı düşünülüyor. Devasa kütleli kara delikler, bir araya gelen yüzlerce veya binlerce minik kara delikten kaynaklanıyor da olabilir. Üçüncü seçenek ise, bir yıldız kümesinin sönmesi, hep birlikte sönen bir yıldız grubu.
3. Orta Seviye Kara Delikler
Bilim insanları bir zamanlar kara deliklerin sadece küçük veya büyük boyutlarda olduklarını düşünmüşler, ancak son araştırmalar orta büyüklükteki kara deliklerin var olma ihtimalini ortaya çıkardı. 2014 yılında gökbilimciler bir spiral galaksi kolunda orta seviye kütleye sahip kara deliğin varlığını keşfettiler. Böylece orta büyüklükteki kara deliklerin varlığı ispatlanmış oldu.
Kara Delik Nasıl Oluşur: Teoriler
Kara delikler inanılmaz derecede büyük kütleye ve çekim gücüne sahiptir. Hiçbir şey onların çekim gücünden kaçamaz. Klasik fiziğe göre ışık bile bir kara delik tarafından yutulabilir. Bu kadar güçlü bir çekim gücü kara delikleri gözlemleme konusunda sorunlar ortaya çıkarmaktadır. Bilim insanları bir yıldızı gözlemledikleri gibi bir kara deliği gözlemleyememektedir. Bunun yerine toz ve gazlardan yayılan radyasyonun doğruluğuna inanmak zorunda kalırlar. Bazen de bir madde kara deliğe doğru çekilirken kara deliğin olay ufku denilen dış çevresinden merkeze doğru ani bir hızla seker ve bu da parlayan bir enerji oluşturur. Kara deliğin kendisi görülmemesine rağmen , bu enerji çok uzak mesafelerden bile görülebilir.
Kara Delikler Hakkında İlginç Gerçekler
- Uzun zaman önce ortaya atılan bir teoriye göre, bir kara deliğe düşerseniz, çekim gücünün sizi bir spagetti gibi uzatabileceği ancak kara deliğin merkezine ulaşmadan öleceğiniz düşünülmekteydi. 2012’de Nature’ de yapılan araştırma, bunun böyle olmayacağını, kara deliğin çevresinin bir ateş duvarı gibi hareket ettiğini ve yaklaşıldığı anda kişiyi yakacağını ileri sürdü.
- İlk keşfedilen kara delik Cygnus X-1’dir. 1971’de bilim insanları Cygnus X-1’den gelen radyo dalgalarını tespit ettiler ve kara delik olarak tanımladılar.
- Cygnus X-1, Stephen Hawking ile diğer bir fizikçi olan Kip Thorne arasındaki dostça bir bahis oyununun konusuydu ve Hawking, kaynağın kara delik olmadığını iddia etti. 1990 yılında ise yenilsini kabul etti.
- Big Bang’den hemen sonra minyatür kara delikler oluşmuş olabilir. Hızla genişleyen uzay, bazı bölgeleri Güneş’ten daha küçük bu kara deliklere sıkıştırmış olabilir.
- Bir yıldız bir kara deliğin çok yakınından geçerse, parçalanabilir.
- Bilim insanları, Samanyolu’nda 10 milyondan milyarlarca fazla kara delik bulunduğunu ve Güneş’in kütlesinin yaklaşık üç katı büyüklüğünde kütlelerinin bulunduğunu söylüyorlar.
Editör / Yazar: Merve GÖKTAŞ
Kaynak: https://www.space.com/15421-black-holes-facts-formation-discovery-sdcmp.html
Einstein’ı Ünlü Yapan Güneş Tutulması
İmkansız gibi görünüyor fakat Albert Einstein’ ın ölümünün üzerinden altmış yıl geçmesine rağmen beyaz dağınık saçlarından, gür bıyıklardan ve çizgili yüzünden hemen tanınabilmesi, onun sanki doğduğundan beri bizim için ünlü olduğu izlenimini oluşturuyor. Aslında, Alman doğumlu dahinin tam teşekküllü bir fizikçi olmadığı bir dönem elbette ki vardı. İşte bu dönemde, Bern (İsviçre)’de patent müfettişliği yapıyor ve çalışma saatleri dışında bilimsel araştırmalarıyla uğraşıyordu. Yıl 1905, Einstein henüz 26 yaşındayken, uzay ve zaman arasındaki ilişkiyi yeniden tanımlamamıza yardımcı olan Özel Görelilik Kuramı (İzafiyet Teorisi) ile fizikte devrim yapmaya başladı. Dünyanın en ikonik matematiksel denklemlerinden biri olan – E = mc2 – özel görelilik kuramından çıkmadır.
Bu çalışma Einstein’ı akademik açıdan güvenceye aldı ancak onu ünlü yapmadı. Keza 1915’te yayınladığı genel görelilik teorisi de o an için büyük dehaya herhangi bir ün katmadı. Çalışmalarına büyük bir hırsla devam eden Einstein, yerçekimi olarak anladığımız şeyin aslında uzay ve zamanın eğriliğinden dolayı olduğunu savundu. (O zaman fizikçiler arasında bu çok tartışılan bir konuydu)
Bunlardan sonra 1919’da Güney Amerika’dan Afrika’ya uzanan yol boyunca altı dakikadan fazla süren bir karanlık (güneş tutulması) çöktü yeryüzüne ve Einstein’ın ünsüz hayatını değiştirdi. Bazı insanlar 29 Mayıs 1919’a “Einstein’ın tutulması” diyerek tarihe atıfta bulundu.
Yaklaşık bir asır sonra, 21 Ağustos’ta, ülke tarihinde en çok beklenen astronomik olaylardan birinde, bir güneş tutulması Amerika Birleşik Devletleri’ni çevreleyecekti. Bu olay bilim insanlarına güneşin buharlaşan koronasını (gaz yuvarı/taç küre), yıldızın etrafında dalgalanan veya patlayan plazma parçacıklarını inceleme fırsatı verecekti.
1919’da Sir Arthur Eddington liderliğindeki İngiliz gökbilimciler tutulmayı incelerken, yıldızlardan gelen ışığın, güneşin kütle çekim alanı tarafından saptırıldığını kanıtlamak için Einstein’ın teorisini kullandılar. Dünyanın dört bir yanındaki gazeteler Einstein’in bu başarısını kutladı. New York Times, 10 Kasım 1919 tarihinde ön sayfasından “Einstein Teorisinin Zaferleri” başlığıyla okuyucularına seslendi.
Einstein’ın etkili bir şekilde yaptığı şey, dünyanın uzay hakkındaki görüşlerini, insanların bu görüşleri nasıl anladıklarını ve bunlarla nasıl ilişki kurduklarını değiştirmekti. Einstein’in yaptığı en önemli şey, bilimsel atılım önerileriyle yaklaşık 17 milyon insanın hayatına sahip çıkarak, insanlara I. Dünya Savaşı’ndaki yıkımdan kurtuluş imkanı sunmasıydı.
“Fizikçi ve Filozof: Einstein, Bergson ve Zaman Anlayışımızı Değiştiren Tartışma”nın yazarı Jimena Canales, yıllar sonra yazdığı kitabında “Avrupa o gittikten sonra derin bir yastaydı” dedi. İnsanlar, kendilerinden milyonlarca kilometre uzakta olup bitenlerle ilgili haberlere aç kalmıştı.
Einstein, 1921’de Nobel Ödülü’nü kazandı. Daha sonra dünya turuna çıktı, kraliyet aileleri ve Hollywood yıldızlarıyla dolu dolu vakit geçirdi. Charlie Chaplin, 1931’de yeni filmi “Şehir Işıkları”nın galasına Einstein’ı davet etti. Söylentiye göre Chaplin orada Einstein’a “Kimse seni anlamıyor ama herkes beni anlayabiliyor. Ona rağmen ikimizi de alkışlıyorlar” diyor. Yani Einstein artık kitlelerce tanınan ünlü bir fizikçi olmuştur.
Daha sonraları Einstein, 1933’te Nazilerin iktidara gelmesinden ve ülkenin üniversitelerinden Yahudi bilim insanlarının kovulmaya başlanmasından dolayı Almanya’dan kaçtı. Einstein, 3 Ekim 1933’te Londra’da bulunan Royal Albert Hall’daki büyük konuşmasında, Hitler’in yarattığı tehlikeler konusunda halkı ve otoriteleri uyardı.
“Entelektüel ve bireysel özgürlüğü bastırmakla tehdit eden bu güçlere direnmek istiyorsak, tehlikede olanı zarar gelmeden önce korumalıyız” dedi ve “Bugünkü özgürlüğümüzü zamanında zorlu mücadeleler veren atalarımıza borçluyuz” cümlesiyle konuşmasını sonlandırdı.
Dört gün sonra Amerika Birleşik Devletleri’ne gitti ve Princeton’da bulunan İleri Araştırmalar Enstitüsü’nde önemli bir görev üstlendi ve ününe ün kattı. W.E.B.Du Bois’e eşlik ederek, NAACP(Siyahi İnsanların Gelişmesi İçin Ulusal Birlik)’ye kurucu üye olarak katıldı. Barışçıl – açık sözlü bir insan hakları koruyucusu olarak global bir şöhrete kavuştu.
İngiliz bilim adamı Stephen Hawking ’in 2016 yılında New York’taki konuşmasından bir kare. Albert Einstein’ın fotoğrafı ise arkasındaki ekranda duruyor. (EPA / JASON SZENES)
Canales, “Einstein, o zamanlar, bir kamu bilimcisinden daha fazlası olmuştu. Kehanetçi oldu ve bilim adına bir şeyler yapılırken asla geride durmadı. Yeni yarattığı bu rol, Stephen Hawking ve Carl Sagan gibi bilim insanları tarafından sürdürülmeye devam edildi”dedi. Her şey 1919′ da ayın kısa bir süre güneşi engellemesiyle başlayıp 1955’te büyük bir hüzünle bitmişti.76 yaşında öldüğü zaman, Einstein’ın adı dahi kelimesiyle eş anlamlı olmuştu.
Editör / Yazar: O.Can CANİKLİ
Kaynak: https://www.washingtonpost.com/news/retropolis/wp/2017/08/15/the-solar-eclipse-that-made-einstein-famous
Karanlık Madde Gerçekten Belirsiz Mi?
Bilim insanları yıllardır karanlık maddeyi anlamaya ve evrenin 4’ te 1’ ini kaplayan bu gizemli maddenin sırlarını çözmeye çalışıyor. Görünmezlik pelerininin mantığını kavramamızı sağlayacak fikri arıyorlar. Devasa tek bir parçaymışçasına hareket eden binlerce küçük parçacığı inceliyorlar. Maalesef 28 Şubat’ta, Journal of Cosmology and Astroparticle Physics dergisinde yayınlanan makaleye göre karanlık maddeyi elde etme girişiminden elleri boş ayrıldılar. Sonuçlara göre karanlık madde eğer gerçekten çok küçük maddelerden oluşuyorsa elde edilmesi çok zor ve diğer maddelerle etkileşime girmeyen bir madde olabilir. Karanlık madde evrenin en büyük sırlarından biri. Işıkla etkileşime girmiyor ama diğer maddeler üzerinde kütlesel çekim kuvveti uyguluyor. Evrendeki enerji ve maddenin dörtte birini oluştursa da bilim insanları onu henüz ne bulabildiler ne de neyden oluştuğunu çözebildiler.
Karanlığın Kalbi
Pek çok bilim insanı, karanlık maddenin zayıf etkileşimli büyük parçacıklardan (WIMP) oluşuyor olabileceğini düşünüyor. Ama bu teori karanlık maddeyi tam olarak açıklayamıyor. Örneğin, bu parçacıklar, galaksiler ağında astronomların henüz göremediği yapılar oluşturmalıydılar. Bu yüzden bilim insanları karanlık maddeyi farklı bir yönde aramaya başladılar, ultralight parçacıklarında. Araştırmanın yazarlarından Sergey Troitsky, “ Bir çok teori olsa da hiçbirinin destekleyici bir kanıtı yok, bu yüzden her ihtimali tek tek araştırmalıyız.” dedi. Bazı teorilerse ultralight karanlık maddenin diğer adıyla belirsiz karanlık maddenin elektrondan 10^28 kat daha hafif olduğunu ve bir dalgadan ziyade bulanık sınırları olan bulaşmış parçacık gibi hareket ettiği için “belirsiz” karanlık madde olarak adlandırıldığını iddia ediyor. Son araştırmalarla aktif galerilerdeki ışıkla bu maddeyi bulmanın bir yolu olup olmadığı araştırılıyor.
Karanlık madde evrenin çoğunluğunu kapladığından, eğer ultralight parçacıklarından yapıldıysa onlardan çok sayıda var olmalı. Durum böyleyse parçacıklar Bose-Einstein Yoğuşması gibi ultra soğukta birbirleriyle yapışık halde bulunuyor olmalılar, mesela bir saha gibi . Parçacıklar ışıkla etkileşime girmediğinden (ki zaten bu yüzden onları bulamıyoruz) bu saha hareket ettikçe polarize ışıkta etki bırakıp, ışığın hareketi sırasında ışınların yönünü değiştiriyor olmalı. Teoriye göre bu etki karanlık maddenin 325 ışık yılı kadar karşısındaki alanlarda görülebiliyor. Bu alanın salınımı da ultralight karanlık maddenin kütlesine bağlı. Bilim insanları bunu kullanarak karanlık maddenin kütlesini ölçmeyi umuyorlar. Karanlık maddenin etkisinden dolayı ışığın kutuplaşmasındaki değişiklikleri araştırmak için bilim insanları 10 teleskopun birleşimiyle oluşan Very Long Baseline Array isimli radyo-teleskopunun arşivlerini taradılar. Uzak galaksilerden ulaşan ışık ayrıntılı bir şekilde araştırıldığı için elimizde yeterli bilgi mevcut.
“Genellikle astrofizik alanında önceden yayınlanmış belgeleri inceleyerek araştırma yaparız ama bu kez araştırmacılardan kendi çalışmaları üzerinde incelemeler yapmalarını istedik ve çalışma taslağımız için gözlemsel verileri kullandık.” Dedi Troitsky.10 yıllık araştırmaları taradıktan sonra bilim insanları salınımları buldular ama bu bekledikleri türden değildi. Galaktik nükleuslar(çekirdekler) normalde belli bir frekans olmadan salınım yapar ama karanlık maddede durum böyle değildi. Bilim insanları galaksiler arası yapıları açıklayacak ultralight karanlık maddenin varlığına dair herhangi bir kanıt bulamadı. Yine de bu yokluğunun kanıtı olamaz. “Karanlık maddenin yer çekimi dışında bir kuvvetle etkileşime geçeceğinin garantisi yok, böyle bir maddeyi bulmak çok zor olsa da en basit açıklama bu.” Dedi Troitsky. “Karanlık madde hakkında emin olduğumuz tek şey, bilinen parçacık fiziğinin dışında kalması. karanlık maddenin yapısına ilişkin gözlemsel kanıtlara sahip olana dek tahminlere ve spekülasyonlara dikkat etmeli ve açık fikirli olmalıyız.” Dedi Telaviv Üniversitesi’nde gökbilimci olan Rennan Barkana.
Editör / Yazar: Şeyma SÜRÜCÜ
Kaynak: https://www.space.com/fuzzy-dark-matter-evidence.html
Çekilen İlk Karadelik Fotoğrafı Einstein’ın Görelilik Teorisini Kanıtlıyor
Kara delik her zaman bilim kurgunun megastarları olmuşlardır. Ancak onların Hollywood’daki ünleri -şu ana kadar kimse gerçeğini görmediğini düşünürsek- biraz farklıdır. Eğer bir tanesini görmeden inanmam diyenlerdenseniz Event Horizon Teleskobu’na(EHT) teşekkür edin. Çünkü o bu güne kadarki ilk karadelik fotoğrafını çekti. Bu inanılmaz adım, tüm Dünyayı koca bir teleskoba çevirerek ve trilyonlarca kilometre ötedeki bir resmi çekerek gerçekleşti. Her ne kadar görkemli ve devrim yapıcı bir proje olsa da sadece bununla sınırlı kalmıyor. Bu aynı zamanda Albert Einstein’ ın uzayın ve zamanın doğası hakkındaki fikirlerinin, ekstrem koşullarda geçerli olup olmadığını araştıran ve kara deliklerin evrendeki rolüne ilişkin şu ana kadarki en bol bilgiyi sunan eşi görülmemiş bir araştırmadır. Uzun lafın kısası: Einstein başından beri haklıymış.
Görüntülenemeyeni Görüntülemek
Karadelikler, kütlenin çok yoğun ve sıkışmış olduğu, ışığın bile yer çekiminden kaçamadığı uzay bölgeleridir. Bir mürekkep kadar karanlık bir arkaplanda bir tanesinin fotoğrafını yakalamak neredeyse imkansız bir görev. Ancak Stephen Hawking sayesinde biliyoruz ki bu devasa kütleler sadece siyah uçurumlardan oluşmuyor. Yüksek hızda plazma yaymalarının yanında, buna karşın inanılmaz kütle çekimi yakaladığı maddeyi merkezine doğru çekiyor. Ne zaman madde karadeliğin eventhorizon*(olay ufku-olayları son olarak gözlemleyebildiğimiz, ışığın bile kaçamadığı yer)a geldiği zaman karadeliğin etrafında dönen bir disk oluşturuyor. Bu diskteki maddeler birbirleriyle temas ettikleri zaman enerji ortaya çıkartıyorlar. Bu enerji diski ısıtıyor, aynı bizim soğuk bir günde ellerimizi birbirine sürterek ısındığımız gibi. Maddeler birbirlerine yaklaştıkça sürtünme daha da fazla oluyor. Eventhorizon*(olay ufku) na yakın olan bölge yüzlerce güneş akısında parlıyor. İşte EHC karadeliğin siluetinde bu ışığı gözlemliyor. Bu resmi oluşturmak ve veriyi analize etmek inanılmaz zor bir görev. EHT ekibi bize en yakın 2 süperbüyük karadeliği hedeflediler, bunların ikiside eliptik şekilli galaksi olan M87 ve Sagittarius A* bizim Samanyolu Galaksimizin merkezindeydi.
Size bu işin ne kadar zor olduğunu şöyle anlatalım. Samanyolunun karadeliği 4.1 milyon güneş kütlesindeyken ve çapı 60 milyon kilometreyken dünyaya uzaklığı 250,614,750,218,665,392 kilometre uzak. Bu da Ankara İstanbul arasını 558 trilyon kere gitmek anlamına geliyor. EHT ekibi tarafından da söylendiği gibi New York’ ta olup Los Angles’ daki bir golf topundaki çıkıntıları görmek gibi bir şey. ( İstanbul’ dan Dubai’ deki yeri görmek gibi bir şey) Bu kadar uzakta olan bir şeyi fotoğraflamak için ekibin bir dünya kadar büyük bir teleskoba ihtiyaçları vardı. Bu kadar büyük bir teleskop olmadığı için EHT ekibi dünyanın her yerinden gelen verileri bir arada topladılar. Bu kadar uzaktaki bir maddenin doğru resmini çekmeleri için bütün teleskopların sabit olmaları ve senkronize hareket etmeleri gerekiyordu.
Bu zorluğu yenmek için ekipler atomik saatler kullandılar. Bu saatler o kadar doğrudur ki her yüz milyon yılda 1 saniye hata payları vardır. Toplanan 5000 terabitlik veri o kadar büyük olmuştu ki yüzlerce hard diskte taşınmak zorunda kaldı ve fiziksel olarak bir süper bilgisayara takıldı. Bu süper bilgisayar bu verileri arasındaki zaman farkını sildi ve son olarak elimizdeki görüntüyü oluşturdu.
Genel göreliliğin kanıtlanması
Bu buluştan aldığımız en önemli mesaj, Einstein’ ın tekrardan haklı çıkmasıydı. Son birkaç yıldır yapılan testlerde Einstein’ ın genel görelilik teorisinin evrenin en ekstrem yerlerinde bile doğru çıktığını bir kere daha gördük. Burada, Einstein’ ın genel görelilik teorisi M87 den gelen bilgileri şaşmaz bir şekilde doğru tahmin etti. Görünen o ki uzayın, zamanın ve yerçekiminin en doğal açıklaması bu. Karadeliğin merkezinin etrafındaki maddenin hızı sabit ve ışık hızına yakın hızlarda. Bu resimden EHT bilim insanları, M87 karadeliğinin güneşin 6.5 milyar katı kütleye sahip olduğu ve 40 milyar kilometre uzak olduğunu çıkarttılar. Bu Neptün’ün 200 yıllık güneş etrafında dönüşünden daha fazla demek oluyor. Samanyolu’nun karadeliğini bu zamanlarda değişen ışık çıktısından dolayı doğru gözlemlemek biraz zordu. Umarız ki daha fazla teleskop EHT’ye eklenir ve bu inanılmaz maddelerin resmini çekebiliriz.
Editör / Yazar: Uzay TEMEL
Kaynak: https://www.sciencealert.com/the-first-black-hole-photo-confirms-einstein-s-theory-of-relativity?perpetual=yes&limitstart=1
Einstein’ı Ünlü Yapan Güneş Tutulması
Neandertaller Hakkında Bilmediğimiz 10 Gerçek
Genetik Analizler Stonehenge ‘i Asıl Kimin Yaptığını Ortaya Çıkardı
Vücudunun Yanlış Tarafındaki Organlarla 99 Yıl Yaşayan Kadın: Rose Bentley ile Tanışın
Evinizdeki Bir Örümceği Neden Hiçbir Zaman Öldürmemelisiniz
Gökbilimciler Tüm Dünya Genelinde Çığır Açacak Bir Kara delik Açıklaması Yapmak Üzere
Matematikçiler Büyük Sayıların Çarpımında Yeni ve Şaşırtıcı Bir Yol Keşfetti!
Günümüzde Yaşayan Türk Bilim İnsanları ve Akademik hayatları
Bilim İnsanları Alarm Verdi, Ölümcül Mantar Dünyaya Yayıldı
Evinizdeki Bir Örümceği Neden Hiçbir Zaman Öldürmemelisiniz
Öne Çıkanlar
-
Yaşam2 gün ago
Matematikçiler Büyük Sayıların Çarpımında Yeni ve Şaşırtıcı Bir Yol Keşfetti!
-
Bilim1 hafta ago
Günümüzde Yaşayan Türk Bilim İnsanları ve Akademik hayatları
-
Ekoloji21 saat ago
Evinizdeki Bir Örümceği Neden Hiçbir Zaman Öldürmemelisiniz
-
Arkeoloji5 gün ago
Çocuklarını Kurban eden 10 Uygarlık