"ikisi de
" ve "her ikisi de
" farklı anlamlara gelirler.
"her ikisi de
" sanılanın aksine, ingilizcede sıfat ve zamir olarak kullanılan "both
" sözcüğünün bire bir karşılığı değildir. "both" sözcüğünün bire bir karşılığı yalnızca "ikisi de
" kalıbıdır. bugün itibariyle bu terkibi kullanan kimselerin tahminimce ezici çoğunluğu ne anlama geldiğini tamamen bilmeden kullanıyorlar. evet, kastettikleri durum anlaşılıyor ancak bu, işbu kullanımın doğru olduğu anlamına gelmez. basit örneklerle teşrih etmek gerekirse:
on kişiden mürekkep bir takım düşünün. bu takımdaki kişilerden her birine bir top verilirse, toplamda kaç top verilmiş olur?
on kişi, her birine bir top
; toplamda on top
verilmiş olur.
on kişiden mürekkep bu takımdaki kişilerden her ikisine bir top verilirse
, toplam kaç top verilmiş olur?
on kişi, her ikisine bir top; toplamda beş top
verilmiş olur.
neticeten, "her ikisi de
" kalıbı iki sayısının birden daha çok olan katlarını ilgilendirir. bu kalıp ile iki kişiyi birbirine bağlarsınız. peki bir takım yalnızca iki kişiden oluşuyorsa, "her ikisi
" kalıbı niçin kullanılmamalıdır? çünkü burada ikinin birden daha çok olan katlarını ilgilendiren bir durum yoktur; toplamda iki unsurdan bahsederken "her ikisi de
" denemez. ya "ikisi de
" denmeli, ya da "her biri
" denmelidir. "her ikisi de" ve "ikisi de" aynı anlama gelmez zira ilkinde fazladan bir sözcük vardır (her) ve bu sözcük işbu sözcük terkibine başka bir anlam katar. "her biri" kalıbı ise, tıpkı "her ikisi" kalıbında olduğu gibi ihtiva ettiği sayının katlarıyla ilgilidir; yâni bir sayısının birden daha çok olan katlarıyla ilgilidir. takım iki kişilik de olsa "her biri" denebilir çünkü iki sayısı bir sayısının iki katıdır. mamafih, bir kişiden oluşan bir takımdan bahsederken "her biri" denemez.
örneklerle devam edelim:
(toplamda beş kişi var)
bu insanların beşi de
çok güzel. (doğru)
bu insanların her biri
çok güzel. (beş insan, her biri güzel, beş insan da güzel. doğru)
bu insanların her beşi
çok güzel. (kulağınızı tırmaladı diye tahmin ediyorum çünkü yanlış kullanımdır. bu örnekte beşin katlarıyla işimiz yok.)
şimdi hemen üstteki örnekte beş unsurdan bahsederken "her beşi" demek ne kadar mantıklı ise, iki unsurdan bahsederken "her ikisi" demek de ancak o kadar mantıklıdır; yâni mantıksızdır.
(şimdi, toplamda iki kişivar)
bu insanların ikisi de
çok güzel. (doğru)
bu insanların her biri
çok güzel. (iki insan, her biri güzel, iki insan da güzel. doğru)
bu insanların her ikisi de
çok güzel. (yanlış)
ezcümle, gün itibariyle türkçenin konuşurları ekleri ve kökleri tanımaz hâle geldiği için böyle ağır hatalar dahi kimsenin kulağını tırmalamaz olarak günlük konuşmalara eklenmiştir. vâka, insanlar arzu ettikleri ehemmiyetli ve anlam yönünden ağır cümleler kurabilecek yeterlilikte olmadıklarından ötürü ettikleri kelâma yerli yersiz bir yığın sözcük ekleyerek mevzubahis arzularını gerçekleştirdiklerini zannediyorlar. nitekim, türkçeyi en iyi derecede konuşması lazım gelen siyasetçilerin ve haber sunucularının konuşmaları söz konusu lafugüzaf ile dolu beyanatlara en iyi örnekleri teşkil eder. dikkat ederseniz, ne vakit "ikisi de" kalıbı kullanmak gerekse, insanlarımız vacipmiş gibi "her ikisi de" diyorlar ve dinleyiciler bunun yanlış olduğunu anlamıyorlar. bu gariplik, bir galatımeşhurun dilimize yerleşmesi gibi sıradan bir hadiseyi değil, ana dili türkçe olan kimselerin türkçe anlamak, konuşmak ve yazmaktaki yetersizliklerini gösterir.
"yâhu, ne olacak, ha her ikisi de demişim, ha ikisi de." demeyiniz. bu türden farklar dilin az sözcükle çok şey anlatabilmek yeterliliğini sağlayandır. bu farkları belli muğlaklıklar içine atıp yitirirseniz, ol dil bir yığın sözcükle azıcık şeyi ancak anlatabilen yetersiz bir dil hâline gelir.
arzıhürmet ederim.