1TUZ TÜKETİMİNİN AZALTILMASI Antalya Halk Sağlığı MüdürlüğüBulaşıcı Olmayan Hastalıklar ve Programlar Şubesi
2TUZ NEDİR? Kimyasal formülü NaCl2 (sodyum klorür) dür. Sofra tuzu; doğrudan tüketiciye sunulan, ince toz haline getirilmiş, iyotla zenginleştirilmiş, rafine edilmiş veya edilmemiş yemeklik tuzlardır mg/kg potasyum iyodat katılması zorunludur.Deniz tuzu Rafine edilmemiş, doğal mineral zenginliğini koruyan tuzdur. Gıda sanayi tuzu; gıda sanayinde kullanılan yemeklik tuzlardır. İyot eklenmesi zorunlu değildir.
3Kalp hastaları için bu miktar ¾ çay kaşığıdır. TUZUN BİLEŞENİ1 gramında 400 mg Na(sodyum)600 mg Cl2 (klorür) bulunur.1 çay kaşığında ,75 gram tuz“ “ “ mg NaGüvenli Na ihtiyacı mg’dırEtiketteki sodyum(sembolü na) miktarı 2,5 ile çarpılarak alınantuz miktarı saptanabilir.Günlük tuz tüketimi 1 çay kaşığını(5gr) geçmemeli.Kalp hastaları için bu miktar ¾ çay kaşığıdır.
4VÜCUDUMUZDA SODYUM (Na): %60’ı hücre dışı sıvı%30-40’ı kemik kristallerinin yüzeyi%10’u plazma(kan), sinir ve kas dokusu
5TUZUN VÜCUDUMUZDAKİ İŞLEVLERİ Vücutta elektrik akımını iletir.Sinir-kas çalışmasında elektro-kimyasal uyarıları sinir hücresi boyunca taşıyarak uyarının kasa iletilmesini sağlar.Hücre içi ve dışı sıvıların dengesini sağlar.(sodyum-potasyum dengesi)Sıvı dengesini sağlar.(damarlarda sıvı hareketi)Sodyum karbonhidratın basit yapıtaşı glikozun emiliminde yardımcı olmaktadır.
6TUZUN BESİN SAKLAMADAKİ YERİ Antiseptik Besin nemi↓ Bakteri aktivitesi ↓Besin içindeki suyu çeker Bakteri ve çürümeye yol açan enzim aktivitesi durur.Sebzeler tuzlu suda mayalanma olmaz korur.Ekmeklere kendine has doku verilmesinde (ör: mayalı ekmekler)Bugün besinleri korumak içindaha iyi seçenekler var.
7ÜLKEMİZDE GÜNDE 18 GRAM TUZ (7200 mg sodyum) TÜKETİLİYOR SAĞLIKLI OLMAK İÇİN GÜNDE EN FAZLA 5 GRAM (1 ÇAY KAŞIĞI) TUZ YETERLİDİR ! ¼ ÇAY KAŞIĞI TUZ İYOT İHTİYACIMIZI KARŞILAMAK İÇİN YETERLİDİR.
8GÜNLÜK ALINAN TUZUN KAYNAĞI Doğal Besinler%5Sofra Tuzu%15RestaurantKantinİşlenmiş GıdaFast-food Ürünler%80
9GIDA ENDÜSTİRİSİ YÜKSEK TUZLU ÜRETİLMİŞ BESİNLER Tuzlu Tada BağımlılıkEt Ürünlerinde Su Tutma ÖzelliğiSusamaHissiİçeceklerMineralli Sular ↑AğırlıkArtışıTalep ↑
10AŞIRI TUZ TÜKETİMİNE BAĞLI HipertansiyonFelçKardiyovasküler hastalıklar(Kalp yetmezliği, kalp krizi, damar sertliği)Kronik böbrekhastalıkları/yetmezliğiBöbrek taşıOsteoporozGastrit, Mide KanseriPankreas hastalıklarıObezite
12Periferik Vasküler Hastalık FelçRetinopati-KörlükTansiyon12/8olmalıdır.Kalp YetmezliğiProteinüri,Böbrek YetmezliğiAort DiseksiyonuPeriferik Vasküler HastalıkDamar sertliği
13HİPERTANSİYON TEDAVİSİ DeğişiklikÖneriSistolik KB AzalmaKilo vermek (10 Kg)BKİ: 18,5-24,95-20 mm HgHipertansiyon Diyeti(DASH)Sebze-meyve↑Az yağlı süt ürünleri ↑Yağ içeriği↓8-14 mmHgTuz kısıtlamasıGünde ≤ 6gr tuz2-8 mmHgFiziksel AktiviteGünde en az ½ saat yürüyüş (4gün/hft)4-9 mmHg
14Türk Hipertansiyon ve Böbrek Hastalıkları Derneği 2004 TÜRK HİPERTANSİYON PREVALANS ÇALIŞMASITürk Hipertansiyon ve Böbrek Hastalıkları Derneği 2004
15Hipertansiyon Prevalansı Bu çalışmada, Türkiye’de 18 yaş üstü erişkinlerde hipertansiyon prevalansı % 31.8 olarak saptanmıştır. Bu prevalansa göre ülkemizde 15 milyon civarında hipertansif birey olduğu söylenebilir. Hipertansiyon prevalansı kadınlarda erkeklerden anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur.
16Hipertansiyonun Farkında Olanlar Ülkemizde mevcut 15 milyon civarında hipertansif bireyin sadece 6 milyonunun hipertansiyonun farkında olduğu söylenebilir.
17Hipertansiflerde Diabetes Mellitus Değerlendirme anamneze göre yapılmıştır.
192008 SaltTURK Çalışmasına Göre Ülkemizde günlük tuz tüketimiortalama 18 mg/günAkdeniz bölgesi günlük tuz tüketimi ile Türkiye ortalamasının üstünde ve 1. sıradaÇalışmaya katılan katılımcılardan, hipertansiyon hastalığı saptananların yarısından çoğu (%64’ü) hipertansiyon hastası olduklarının farkında değil.
202008 SaltTURK Çalışmasına Göre Her 100 mEq/gün Sodyum Alımı (~6 gr. Tuz) Kan Basıncında; Sistolik KB 3,5 mmHg Diastolik KB 2,5 mmHg
21GÜNLÜK TUZ (SODYUM) ALIMINDASKİ AZALMA Avrupa Bölgesinde Tuz Alımında Azalmanın İskemik Kalp Hastalıklarından ve İnmeden Ölümlerdeki Azalmaya EtkisiGÜNLÜK TUZ (SODYUM) ALIMINDASKİ AZALMA3 gr/gün6 gr/gün9 gr/günSKBDKBKan Basıncındaki Ortalama Düşüş (mmHg)2,51,45,02,87,54,2Ölümlere Bağlı Ölümlerde Azalma (%)121423253236İskemik Kalp Hastalıklarına Bağlı Ölümlerde Azalma (%)910161927SKB: Sistolik Kan Basıncı (Büyük Tansiyon)DKB: Diastolik Kan Basıncı (Küçük Tansiyon)
22Aşırı Tuz Tüketimi ve Böbrek Doğrudan etkiKan BasıncıTuz Tüketimi(Sodyum ↑ Alımı)Böbrek HasarıProteinüri(idrar ile protein atılması)Renal Hemodinami(Böbrek Damarlarında Basınç)
23TUZ TÜKETİMİNİ AZALTMAK İÇİN Tadına bakmadan yemeklere tuz atmayın.Besin alırken daima taze ve aşırı tuz içermeyen besin alın:Hazır gıda ↓Konserve Gıda ↓İşlenmiş gıda ↓Tuzlu kuruyemişler ↓Tuzsuz veya tuzu azaltılmış besin tercih edin. (tuzsuz zeytin, tuzsuz peynir, suyunda tuzu az limonu bol olan turşu vb…)Yemeklerin tatlandırmak için maydanoz, kekik, dereotu, rezene, fesleğen gibi aroma vericileri kullanın.
24TUZ TÜKETİMİNİ AZALTMAK İÇİN Ciddi hipertansiyon sorununuz varsa tuzsuz ekmek tüketiniz veya yemekleri tuzsuz tüketiniz.Peynir ve zeytini tuzunu salsın diye tüketmeden bir gün önce suda bekletiniz.Şişe suyu ve maden suları sodyum içerebilir.Etiketine bakın.Tuzdan(sodyumdan) zengin besinlerden kaçının.Besin etiketlerine bakın.
25SODYUMUN EN ZENGİN KAYNAKLARI Sofra Tuzu, Kabartma TuzuBulyon Küp, Toz Et TabletleriSoya sosuSürülebilir Maya EkstratıSalam, Sosis, Sucuk,Marine EtlerKurutulmuş DomatesPeynirKrakerTurşuTuzlu Kuruyemişler
26SODYUMUN DİĞER KAYNAKLARI Hazır çorba, hazır köfte, hazır mezeHazır pilav/makarna harcıRaf ürünleri (kraker, bisküvi, cips, kek, çikolata vb…)Sucuk, salam, sosis, pastırmaKonserve ürünler (salça, bezelye, sebze...)Tuzlu kuruyemişler (fıstık, leblebi vb…)Tütsülenmiş ürünlerSalamura ürünler (Peynir, zeytin, turşu, yaprak vb)Soslar (ketçap, soya sosu, hardal, mayonez…)