Elazığ Özel Mediline Hastanesi Cildiye Bölüm uzmanlarımız halk arasında kurdeşen olarak bilinen, tıp alanında kullanılan adıyla ürtiker hastalığı hakkında bilgiler verdi.
Kurdeşen (Ürtiker) Nedir?
Halk arasında kurdeşen adıyla bilinen ürtiker farklı koşullar nedeniyle ciltte görülen reaksiyonlardan kaynaklanan kabarık, kaşıntılı ve kızarık lekelerle karakterize edilen bir cilt hastalığıdır.
Bu kızarık lekelerin boyutları bir kaç milimetreden bir kaç santimetreye kadar farklılık gösterebilir ve yaygın olarak birbirleri ile birleşip ten üzerinde çok geniş bir alanı kaplayabilir. Lekeler hastalık seyrettiği süre zarfında 24 saat içerisinde belirip kaybolabilir. Kurdeşen hastalığı bulaşıcı değildir.
Akut Kurdeşen: Hastalığın bu türü en fazla 6 hafta kadar devam etmektedir. Akut kurdeşenin en önemli nedenleri gıda, ilaç ve enfeksiyonlardır. Özellikle balık, yumurta, çilek, çikolata, süt, soya gibi alerjik ihtimali yüksek gıdalar akut kurdeşeni tetikleyebilir. Hastalığın bu türüne böcek sokmaları, çeşitli iç hastalıklar da neden olabilmektedir.
Kronik Kurdeşen: Kronik kurdeşen, akuttan farklı olmak üzere 6 haftadan daha uzun sürebilmektedir. Hastalığın nedenleri akut kurdeşen ile hemen hemen aynıdır. Ancak kronik kurdeşene ayrıca hormonal hastalıklar, otoimmünite, güneş ve sıcak da neden olabilmektedir.
Dermatolojik Kurdeşen: Cildin sert hareketlere maruz kalması neticesinde oluşur. Derinin sert ve sıkı bir şekilde kaşınması, deri üzerinde çizik oluşması hastalığa neden olabilir.
Fiziksel Kurdeşen: Hastalığın bu türünde cildin doğrudan etkilenmesi söz konusudur. Aşırı sıcağa ya da soğuğa maruz kalmak, yanlış saatlerde güneş ışınlarını almak, basınç ve terleme gibi birçok nedenden fiziksel kurdeşen oluşabilir. Etkene maruz kaldıktan yaklaşık bir saat sonra hastalık belirtileri görülmeye başlanır.
Genetik Kurdeşen: Aile aracılığıyla yayılma gösteren bu türde aile bireyinden birinde kurdeşen görülmüşse genetik olarak diğer aile bireylerinde de risk vardır. Bu tür kurdeşende ağrı ve şişlik söz konusudur.
Kurdeşen (Ürtiker) Belirtileri Nelerdir?
Kurdeşen hastalığı belirtileri genel olarak şu şekildedir:
• Geçmeyen kaşıntı ve yanma hissi
• Ciltte kızarıklık, leke ve şişlikler
• Dudak çevresi ve göz kapaklarında şişlik
Bu belirtiler arasında cilt yüzeyinde kızarıklık, leke görünümü ve pembe ya da kırmızı döküntüler oluşması en yaygın olarak görülen belirtilerdir. Deri döküntülerinin ve kaşıntının genel olarak 24 saat içinde geçmesi beklenir. Bu süre sonunda belirtiler tekrar ortaya çıkabilir. Bazı durumlarda kızarık görünüme şişlikler ve kaşınma da eşlik eder. Bu şiş ve kabarık deri görünümü gün içinde kaybolup yeniden ortaya çıkabilir. Bu belirtiler bazı vakalarda vücudun çok küçük bir bölümünde görülürken bazı hastalarda ise geniş bir alana yayılabilir. Anjioödem durumunda vücudun farklı bölgelerinde de şişlikler ortaya çıkar. Dudaklar, boğaz ve göz kapaklarında oluşan şişlikler anjioödem belirtileridir. Aşırı sıcak havada, egzersiz yaparken ya da bireyler çok yorgun ve stresli durumdayken bu belirtiler daha da şiddetli hale gelebilir.
Kurdeşen (Ürtiker) Nedenleri Nelerdir?
Kurdeşen, vücut içinden ya da dışarıdan gelebilecek çeşitli uyaranlarla tetiklenmektedir. Bu uyaranların bir kısmı alerjik mekanizmalar yoluyla, bazıları iltihabi enfeksiyonlar sırasında veya sonrasında, diğerleri ise soğuk, sıcak, basınç ve efor gibi fiziksel etkiler yoluyla kurdeşeni tetikler. Bununla birlikte, çoğu durumda tetikleyici faktör bulunamamaktadır. Fakat tetikleyicilerden bağımsız olarak vücutta kurdeşene yol açan mekanizmalar her hastada büyük ölçüde aynıdır:
Vücudun çeşitli nedenlerle tetiklenmesi sonucunda bağışıklık sisteminin savunma hücrelerinden biri olan mast hücrelerinden histamin ve PAF (trombosit aktive edici faktör) olarak adlandırılan haberci ajanlar salınır.
Salınan bu haberci ajanlar ciltte bulunan kan damarlarında genişlemeye yol aça ve damarları plazma adı verilen kan sıvısı için geçirgen hale getirir.
Sonuç olarak kan plazması damar dışına çıkarak deriye yayılır, bölgesel olarak birikir ve kurdeşen adı verilen döküntülere sebebiyet verir.
Kurdeşen hastalığı için tetikleyici çok sayıda olası ajan vardır. Bu da sıklıkla hastadaki tetikleyici faktörün bulunmasını oldukça zahmetli hale getirmektedir. Ürtikere neden olabilecek tetikleyicilerden bazıları;
Alerjenler. Özellikle fındık ve kabuklu deniz ürünleri
Enfeksiyonlar. Virüs, bakteri ya da parazitlerin neden olduğu enfeksiyonlar
Çeşitli hastalıklar. Tiroid hastalıkları, romatizmal hastalıklar
Böcek zehiri. Arı sokması ve bazen sivrisinek ısırması
Fiziksel etkenler. Soğuk, sıcak, güneş ışığı, ter, basınç gibi fiziksel faktörler
Bazı ilaçlar. Bazı antibiyotikler, tansiyon ilaçları ya da ağrı kesici ilaçlar şekilde sıralanabilir.
Kurdeşen (Ürtiker) Hastalığı Tedavisi
Ürtikerde tedavinin amacı semptomların giderilmesidir. Tetikleyici faktörlerin tespit edilmesi, olası tetikleyicilerden uzak durulması ve ilaç tedavisi hastalıkta tedavi basamaklarını oluşturur.
Ürtiker aktivite skoru: Ürtiker hastalarında tedavinin değerlendirilmesi için ürtiker aktivite skoru kullanılır. Ürtiker aktivite skoru kabarıklık sayısı ve kaşıntı şiddetini içeren bir değerlendirmedir.
Ürtikerin (kurdeşen) ilaç tedavisi : İlaç tedavisinde ilk basamak sedasyon göstermeyen antihistaminlerin (cetirizine, desloratadine, fexofenadine, levocetirizine, loratadine, ebastine, rupatadine, bilastine) kullanılmasıdır. (Histamin; kişinin alerjik olduğu madde ile karşılaştığında veya iltihap durumlarında ortaya çıkan önemli bir kimyasal ajandır)
2-4 hafta boyunca günde 1 antihistamin alınımı ile şikayetleri gerilemeyen hastalarda bu ilaç grupların4 katına kadar kullanılması önerilmektedir.
2-4 hafta süresinde dört kat antihistamin kullanılmasına rağmen şikayetleri gerilemeyen hastalarda omalizumab (Anti-IgE) enjeksiyonunun ayda 1 kez 300 mg subkutan olmak üzere 6 ay kullanılması önerilmektedir. Hastaların yaklaşık %80’inde omalizumab tedavisi ile etki gözlenirken bir bölümünde ise omalizumab tedavisi de etkisiz kalmaktadır. Bu durumda siklosporin tedavisi 4. basamak tedavi de önerilmektedir.
Lökotrien reseptör antogonistlerinin ürtikerde etkisi ise tartışmalı olup, monteluksat içeren ilaçların daha etki olabildiği belirtilmektedir.
Tedavin her basamağında şiddetli ürtika lezyonlarının olması ve anjioödemin eşlik etmesi durumunda tedaviye sistemik steroid tedavisi eklenebilir.
Ürtiker tedavisinde topikal uygulanan kortizonlu kremlerin yeri yoktur. H2- antagonist ve dapson kullanımı eski tedavi kılavuzlarında yer alırken, sulfasalazin, metotreksat, intreferon, plasmaferez, fototerapi ve intravenöz immunglobulin tedavilerinin ise yararlı olduğuna dair olgu raporları yer almaktadır.
Kurdeşen hastalarına öneriler;
Çok gerekli olmadıkça kendi kendinize ağrı kesici, antibiyotik gibi ilaçları kullanmayın
Aşırı egzersiz, sıcak ve soğuk ortamlardan kaçının
Aşırı dar kıyafet, sıkan kemer, sıkan çorap, dar ayakkabı gibi basınç yaratan durumlardan kaçının
Katkı maddeleri içeren, boyalı, ya da daha önce alerji yaşadığınız gıdalardan uzak durun
Aspirinden kaçının (sadece doktor önerisi ile kullanılabilir)
Aşırı stres ve gerginlik yaratan durumlarda ilgili hekimden yardım isteyiniz
Tansiyon ilaçlarını (özellikle ACE inhitörleri içeren) doktorunuza danışarak alın
Daha önce kurdeşen yaşadıysanız ve neden belli ise buna ait alerji kartınızı yanında taşıyın
Hastaneye uzak tatil yöresine gitme durumunda ve daha önceden şiddetli kurdeşen ve anjioödem yaşadıysanız mutlaka yanınızda çocuk ve erişkin için özel hazırlanan adrenalinli iğneleri (bunların nasıl yapıldığını doktorunuz size gösterecektir) ve alerji ilaçlarınızı yanınızda bulundurun.
Kurdeşen (Ürtiker) hastalığı tedavisi hakkında merak ettiğiniz konuları Mediline Hastanesi Cildiye (Dermotoloji) Bölümü Uzman ekiplerine sorabilir, sorunuzla ilgili öneriler isteyebilirsiniz. Hekimlerimizden online randevu alabilir veya +90 (424) 237 11 11 nolu Çağrı Merkezimizi arayarak bilgi ve Randevu alabilirsiniz.
Önemli Not: Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için mutlaka hekimlerimize başvurunuz.