Küçük Ev Akımı
Yüzyıllardır insanlığın “daha çoğuna” sahip olma hevesinden ötürü mutluluktan uzaklaşıyor, doğal kaynakları tüketiyor ve tüketim toplumunun birer ferdi haline geliyoruz. Oysa dünyada 10 metrekareye kocaman bir dünya sığdıran “tiny house” yani küçük ev sakinleri var.
Her zaman geniş evlerimiz yoktu. Tarih boyunca küçük ve taşınabilir evlerde yaşadık. M.Ö. 1000’de Moğolistan’da pratik, küçük mobil evler olan “yurt” veya “ger” adlı çadırlar kullanılıyordu. M.Ö. 500’de yerli Amerikalılar sadece taşınabilir değil, aynı zamanda su geçirmez ve ısıya dayanıklı küçük çadırlar olan “tepee”leri kullandılar. Amerikan İç Savaşı’nın sonlarına doğru ortaya çıkan, oldukça düşük karbon ayak izine sahip ve New Orleans eyaletine ait ev tipi olan “Av tüfeği evleri” (Shotgun Houses) adını genellikle arkaya yerleştirilmiş odalar ve evin her bir ucundaki kapılarla birlikte 3,5 metreden oluşan dikdörtgen şeklinden alıyordu. 1970’lere gelindiğinde, sanatçı Allan Wexler sanatsal bir yaklaşım olarak kompakt bir alanda yaşama fikrini ortaya koydu. 1973 yılında ise yazar Lloyd Kahn ve Bob Easton, kitlelere daha küçük bir alanda yaşama fikrini sunan “Barınak” (Shelter) adlı kitabı yayımladı. Henry David Thoreau ve Lester Walker gibi diğer yazarlar da küçük ev hareketinin savunucularındandı.
1990’lı yıllarda Andrea Zittel adlı sanatçı, çalışmalarında ilham kaynağı olarak küçük ev kavramını kullandı. 1997’de ise mimar Sarah Susanka, küçük evlerin çevresel faydalarına dikkat çekmek amacıyla “The Not So Big House”(Çok Büyük Olmayan Ev) isimli kitabı yazdı. Günümüzde yaygınlaşan şekliyle “tiny house” akımının ortaya çıkışı ise 2000’lerin başına dayanıyor. 2002 yılında Greg Johnson, Shay Salomon, Nigel Valdez ve Jay Shafer “Küçük Ev Hareketi” adlı bir topluluk kurdu. 2012 yılında küçük evleri kitlelere kabullendirmek isteyen Jay Shafer tarafından Tumbleweed Tiny House adlı şirket kuruldu. Shafer, daha sonra küçük ev hareketini ileri taşıyan Four Lights Tiny House adlı ikinci bir şirketi daha hayata geçirdi. Küçük ev tasarımlarına tekerlekleri ekledi ve mobil “tiny house”lar ortaya çıktı.
Evler küçülüyor, umut büyüyor
Son yıllarda küresel iklim değişikliği tehdidinin ve doğal hayatın hızla yok olmasıyla, “Sürdürülebilir bir ekosistem için neler yapabiliriz?” tartışmaları arttı. Kendine yeten evler, yeşil enerjinin dönüşümü ve düşük emisyon gibi konular da bu tartışmaların büyük bir kısmında kendine yer edindi. Küçük ev akımının geniş kitlelerce sahiplenilişinin başlıca nedenlerinden biri de düşük karbon ayak izi ve sürdürülebilir sistemleri. Çevrecilik, evler henüz inşa aşamasındayken kendini gösteriyor; evlerde çoğunlukla geri dönüştürülmüş malzemeler kullanılıyor. Müstakil tanımına girdikleri için sebze yetiştiriciliği ve kompost kullanımı mümkün oluyor, yağmur sularının tuvalet ve banyoda kullanıldığı veya mutfak sularının gri su sistemine dahil edildiği sistemlerle kaynak tüketimi minimuma indiriliyor.
Küçük evlere yönelimdeki artışın bir başka sebebi ise sürekli ödenmek zorunda kalınan yüklü kiralardan, ev kredilerinden, elektrik-doğalgaz faturalarından, şehrin bunaltıcı kalabalığından ve betonlaşmadan sıkılan insanlar. Çoğu küçük ev sahibi azalan masraflardan ve minimalist hayatın kolaylığından, hem maddi hem mental ferahlamadan bahsediyor. Yaşam alanı daraldıkça kafa yormanız gereken eşya sayısı, yeni eşyalarla doldurmak istediğiniz odalar ve evde problem çıkartan ekstra alanlar azalıyor, üstelik çoğu akıllı ve ergonomik küçük ev tasarımıyla hayat kalitenizden, zevklerinizden ve ihtiyaçlarınızdan feragat etmek zorunda kalmıyorsunuz. Daha azıyla daha mutlu bir hayat mümkünken, daha fazlası için neden daha stresli bir yaşam seçelim ki?
Türkiye’deki küçük evler
34 yaşındaki sınıf öğretmeni Ezgi, eşi ve oğluyla birlikte yaşadığı küçük evi ailesiyle birlikte sıfırdan inşa etti. “Gerçekte ne istediğimizi bulmak zaman alsa da, kalabalıktan ve gürültüden uzak, sadece bize ait bir yerde yaşama isteği bizi bu yaşam şekline yöneltti” diyor ve ekliyor: “Doğaya verdiğimiz zararı en aza indirerek minimal bir yaşam alanı yaratmaya çalıştık ve minik evimizi kendimiz yapmaya karar verdik. Nefes aldığımız yerin tam bir permakültür örneği olmasını istiyorduk. Yaşayan, hikâyesi olan, bizim diyebildiğimiz bir yer, bir ev… Geçtiğimiz yazın haziran ayında başladığımız küçük evimiz daha azla daha çok mutlu olduğumuz, doğayla iç içe, küçülerek daha da özgürleştiğimiz bir yer artık.” Küçük evlerin boyutları ve işlevleri tasarımına göre değişiklik gösteriyor olsa da ülkemizde de pek çok kişi tarafından yaşam alanı olarak tercih ediliyor. Ortalama 10 ila 30 metrekare arasında değişkenlik gösteren küçük evlerde yaşamak kulağa biraz marjinal geliyor olabilir, ancak pratik, konforlu ve çevre dostu olmalarıyla her geçen gün sayıları artacak gibi görünüyor; yerel minik ev üreticilerindeki ivme de bunu kanıtlar nitelikte. Evini beton binalar ve hava kirliliğinden uzak, yemyeşil bir alana taşımayı, üstelik istediği zaman yer değiştirebilmeyi hangimiz istemeyiz ki? Üstelik hayatımızdaki konfordan taviz vermeden. Türkiye’de bu küçük evler karavan tarzında ve taşınmaz konut olmak üzere iki farklı şekilde üretilebiliyor. Ancak mobil evlerin ülkemiz sınırları içinde seyahat edebilmeleri için bazı kanunlara uymaları gerekiyor. Taşınabilir küçük evler, yönetmelikte “karavan” olarak geçiyor ve bu kapsamdaki yasalardan mesul oluyor; yani kanunlara göre evinizin genişliği maksimum 2.55 metrekare olmalı ve belirlenen maksimum ağırlık koşulunu karşılamalı. Kendinize ait araziniz varsa veya arsa kiraladıysanız, plakalı ve ruhsatlı karavan statüsündeki mobil evinizi buraya park edebilirsiniz. Bir diğer seçenek ise sipariş üzerine size özel yapılan küçük evi arazinize kurdurabilir ve sabit ev işlevinde kullanabilirsiniz.
Türkiye’de minimalist yaşam tarzını seçip tiny houselarda yaşama kararı alan çoğu kişi evlerini karavanlar için ayrılan özel bölgelere yerleştiriyor. Böylelikle atık gider suları için bu alanlardaki kanalizasyon sistemlerini kullanmak mümkün olabiliyor. Bunun dışında kiraladığınız veya satın aldığınız arazinize atık su için kanalizasyon gideri açtırmak bir diğer çözüm. Temiz su içinse çiftliklerde ve bağ evlerinde kullanılana benzer su deposu edinmek kolay ve işlevsel bir seçenek.
Stressiz, doğayla iç içe ve sürdürülebilir bir hayat sürmek ne zor ne de imkânsız. Hayatınızdaki stres yaratan fazlalıklardan arındıkça, nefes aldığınız her anın tadını çıkartabilmeniz mümkün olacak. Unutmayın ki, eviniz ve eşyalarınız sizi mutlu etmek için var, mutluluğunuzu engelleyen her şeyi hemen bugün hayatınızdan çıkartabilirsiniz. İhtiyacımız olan tek şey özgürlük, doğa ve sevgi.
Yazı: Hüma Kaya