... konulu sunumlar: "ÖNLEME İnsanların madde kullanmasını ve eğer kullandıysa bağımlı hale gelmesini engellemeye yönelik koruyucu sağlık hizmetleridir."— Sunum transkripti:
1 MADDE BAĞIMLILIĞINDA ÖNLEYİCİ ÇALIŞMALARIN KAPSAMI SOSYAL HİZMET UZMANI ERCAN MUTLU
2 ÖNLEMEİnsanların madde kullanmasını ve eğer kullandıysa bağımlı hale gelmesini engellemeye yönelik koruyucu sağlık hizmetleridir.
3 ÖNLEME ÇALIŞMASININ YÖNTEMLERİ Toplumda madde talebini azaltmak.Maddenin arzını yani bulunabilirliğini azaltmak
4 BİRİNCİL ÖNLEMEBurada hedef henüz hiç madde kullanmamış ama risk taşıyan gruplardır.
5 İKİNCİL ÖNLEMEBu aşama erken tanı koymayı ve bağımlılık gelişmeden önlemlerin alınmasını içerir.
6 ÜÇÜNCÜL ÖNLEMEBu aşamada amaç madde kullanan kişilerin madde kullanmayı bırakması ve bıraktıktan sonra tekrar bu maddeleri kullanmaya başlanmasının önlenmesidir.
7 OKUL TEMELLİ ÖNLEME STRATEJİLERİ BilgilendirmeFarkındalık geliştirmeSosyal becerilerAkran eğitimleriYönlendirme ve danışmanlık
8 ÖĞRENCİ EĞİTİMİNDE TEMEL İLKELER Öğrencileri özendirmemeye dikkat edilmelidir.Merakın artırılmamasına özen gösterilmeliBaskıcı ve yasaklayıcı olmak çözüm getirmez
9 Kimler, nasıl eğitilmelidir ? Madde ile ilgili konuları konuşmaktan kaçınmamalıdır.Diğer derslerin arasında madde ve zararlarından bahsetmek çok etkilidir.Küçük yaştaki öğrencilere ayrıntılı bilgi vermek sakıncalar doğurabilir.
10 GENÇLERLE MADDE ÜSTÜNE KONUŞMA İLKELERİ Onların konuyla ilgi tartışmasına, soru sormasına ve gerektiği zaman sizinle çatışmalarına olanak verin.Alkol ve madde kullanımının sonuçları hakkında gençleri bilgilendirin.Konuştuğunuz konuların saklı kalacağına ilişkin ona güvence verinOnunla konuşmaya istekli davranın ve düşüncelerinden dolayı onu yargılamayın
11 ÖNLEMENİN İLKELERİNIDA(National İnstitute On Drug Abuse) Çocuklar ve Ergenler Arasında Madde Kullanımını Önleme adlı kılavuzunda madde kullanımını önleme araştırmaları sonucunda önleme konusunda önleme ilkeleri geliştirmiştir.
12 Önleme ilkeleri ebeveynlere, eğitimcilere ve toplum liderlerine madde kullanımını önleme konusunda nasıl düşünebileceğini, plan ve seçim yapılacağını ve programların nasıl uygulanacağını anlatmaktadır (Ögel, Barşah, 2007).
13 1.İLKEÖnleme programlarının öncelikli amacı koruyucu faktörleri arttırıp risk faktörlerini azaltmaktır. Belirgin risk faktörlerinin ve koruyucu faktörlerin madde kullanımı üzerindeki etkisi yaşa bağlı olarak değişkenlik gösterir.Risk faktörleri ve koruyucu faktörler her kesimden insanları etkilemekle birlikte kişinin yaşına, cinsiyetine, ırkına, kültürüne ve çevresine göre etkileri değişkenlik gösterir.
14 Risk Etkenleri. Ailede ruhsal sorunu olan veya madde kullanan ebeveynlerin varlığı.Doğru olmayan yetiştirme yolları.Ebeveyn ve çocuk arasında bağlanma ve ilgi eksikliği.Sosyal becerilerin zayıf olması.Okul, iş ve aile ortamlarında madde kullanımın onaylanması
15 Koruyucu Etkenler .Güçlü ve pozitif aile bağları .Ebeveynlerin çocuklarının arkadaşlarından ve neler yaptıklarından haberdar olması.Aile içi kuralların açık olması ve herkesin bunlara uyması.Maddelerle ile ilgili doğru bilgilendirme.Ebeveynlerin çocuklarının yaşamlarıyla ilgili olmaları
16 2.İLKEÖnleme programları, sigara ve alkol gibi yasal olan maddelerin reşit olmadan kullanılması, esrar ve eroin gibi yasadışı maddelerin kullanımı, uçucu maddeler gibi yasal olarak satılan maddelerin kötüye kullanımı ve reçeteyle satılan ilaçların doktor tarafından verilmeden kullanılması gibi her çeşit madde kullanımına yönelik ve kapsamlı bir şekilde hazırlanmalıdır.
17 3.İLKEÖnleme programları hitap ettikleri yerel toplulukların yaşadıkları madde kullanım sorunlarına özgün yaklaşımda bulunmalı, belirlenmiş koruyucu faktörler güçlendirilmeli ve hedeflenen risk faktörleri değiştirilebilir olmalıdır.
18 4.İLKEÖnleme programları etkinliklerini arttırmak için hedef aldıkları kitlenin yaş, cinsiyet ve ırk gibi özellikleri göz önünde bulundurularak hazırlanmalıdır.
19 5.İLKEAileye yönelik önleme programları aile içi bağları güçlendirmeyi,ilişkileri geliştirmeyi ve ebeveynlik yetilerini kazandırmayı hedeflemelidir.Bu programlar özellikle madde kullanımıyla ilgili aile içi politikaların belirlenmesi, kuralların koyulması ve konuya yönelik sorunların tartışılması için eğitim ve bilgilendirmeyi içerir.
20 Aile içi bağların oluşturulması ebeveynler ve çocuklar arasındaki iletişimin temel taşıdır. Bu bağlar, ebeveynlerin çocuklarına destek olmayı öğrenmeleri, ebeveyn çocuk arasındaki iletişimin güçlenmesi ve aile bireyleri arasındaki güven ilişkisinin oluşması ile güçlenir.
21 Madde kullanımını önlemede en önemli etkenlerden biri, ailelerin çocuklarını gözlemlemeleri ve onlara yön göstermeleridir.Bu yetiler, ailelere kural koyma eğitimleri, olumlu davranışı takdir etmenin öğretilmesi ve disiplin sınırlarının belirlenmesi yoluyla kazandırılır. Madde kullanımı ile ilgili ailelerin eğitilmesi aileleri maddelerin zararlı etkilerini çocuklarıyla tartışmakta yetkin kılmaktadır.
22 Bu eğitimler ile aileler, kullandıkları maddelerin zararlarını akranlarından duydukları kadar bilen çocuklarını doğru yönlendirebilirler.Aile odaklı müdahalelerle ebeveynlik davranışlarının olumlu şekilde değiştirilmesi gelecekte çocukların madde kullanım risklerini azaltacaktır.
23 6.İLKEÖnleme programları okul öncesi eğitim programları gibi tasarlanabilir.Böylelikle, madde kullanımı, agresif davranışlar, zayıf sosyal beceriler ve akademik başarısızlıklar gibi risk faktörlerinin önüne geçebilir.
24 İLKE 7İlkokul çocukları için yapılan önleme programları akademik, sosyal ve duygusal öğrenme üzerine yoğunlaşmalıdır. Bu programlar erken yaşta madde kullanımına başlama, erken yaşta agresif davranışlar, akademik başarısızlık, okuldan kaçma ve uyumsuzluk gibi risk faktörlerine yönelik olarak uygulanmalıdır.
25 EĞİTİM BAŞLIKLARI ÖZDENETİM DUYGUSAL FARKINDALIK İLETİŞİM SOSYAL PROBLEM ÇÖZMEAKADEMİK DESTEK
26 8.İLKEOrtaokul ve lise öğrencileri için önleme programları akademik ve sosyal yetkinliği arttırma üzerine yoğunlaşmalıdır.
27 EĞİTİM BAŞLIKLARI ÇALIŞMA ALIŞKANLIKLARI VE AKADEMİK DESTEK İLETİŞİM AKRAN İLİŞKİLERİÖZYETERLİLİK VE DIŞA DÖNÜKLÜKMADDEYE KARŞI KOYABİLME YETİSİMADDE KARŞITI TUTUMLARIN DESTEKLENMESİMADDE KULLANIMINA KARŞI KİŞİSEL BAĞLILIĞIN GÜÇLENDİRİLMESİ
28 9.İLKEÖnleme programlarının önemli geçiş dönemlerinde uygulanması, sonuçların daha etkili olmasına neden olur.Örneğin ortaokuldan liseye geçiş dönemi öğrenciler için yaşları ve aldıkları eğitim seviyesi bakımından önleme programlarının en etkin olunacağı dönemlerden birisidir.
29 Okul odaklı önleme programları bu dönemde öğrencilerin okulla olan bağlarını güçlendirmede, madde kullanımına eğilimlerini azaltmada ve akranlar arası uyum sorunlarını gidermede etkili olmaktadır.
30 10.İLKEAile odaklı ve okul odaklı toplum programlarının birlikte yürütülmesi ayrı ayrı yürütülmesinden daha etkin olmaktadır.
31 11.İLKEToplum programları okul, faaliyet kulüpleri, dini kurumlar ve medyayı da kapsayan geniş bir kesime hitap etmelidir.Bu programların etkin olabilmesi ve amaçlarına ulaşabilmesi için, her kesimde uygulanan programın içeriğinin benzer olması ve tutarlı olmaları çok önemlidir.
32 12.İLKEÖnleme programlarının her toplumun ihtiyaçlarına, kültürel gereksinmelerine ve toplumsal normlarına uyarlanması gerekir. Bu uyarlamayı yaparken dikkat edilmesi gereken unsur müdahalenin temel öğelerini değiştirmemektir.
33 Araştırma odaklı bir müdahalede olması gerekenler YAPI: Programın nasıl yapılandırıldığı ve düzenlendiğiİÇERİK: Bilgi, beceri ve programın stratejisiUlaşım: programın nasıl uyarlandığı, uygulandığı ve değerlendirildiği
34 13.İLKEÖnleme programları tekrarlanan müdahalelerle birlikte uzun süreli olmalıdır. Uzun bir süre boyunca tekrarlanan bilgilendirmeler ve eğitimler amaçlanan önleme hedefine ulaşmayı kolaylaştırır.Araştırmalar, ortaokulda başlayıp lisede devam etmeyen önleme programlarının istenilen etkinlikte olmadığını göstermiştir.
35 14.İLKEÖnleme programları öğretmenlerin eğitimini de kapsamalıdır. Öğretmenlere sınıf içi disiplinin kurulması, sınıfı yönlendirebilme becerileri ve başarılı ve olumlu davranışları olan öğrencileri takdir edebilme gibi yetiler kazandırılmalıdır.Eğitim alan öğretmenlerin öğrencileri daha başarılı, daha olumlu davranışları olan ve okulla bağları güçlü olan öğrencilerdir.
36 15.İLKEÖnleme programları interaktif (etkileşimli) uygulandıklarında daha etkin olmaktadır. Örneğin akranlar arası münazaralar ve ebeveyn rolü oynama oyunları çocukların madde kullanımı ile ilgili bilgi sahibi olmalarını ve madde kullanıma karşı tutum geliştirmelerini kolaylaştırır.
37 16.İLKEÖnleme programları maliyet etkinliği olan programlardır. Araştırmalara göre önleme için yatırılan her dolar, alkol ve diğer maddelerin tedavisi için 10 dolar kazanç sağlanmasına neden olmaktadır.
39 1.BİLGİLENDİRMEBunlardan birincisi ve belki de en sık kullanılanı ‘‘Caydırıcı’’ yöntemdir. Burada amaç, kişiyi uyuşturucu madde kullanımının tehlikelerine karşı uyarmak, olumsuz bir tutum geliştirmek ve madde kullanmaktan korkmasını sağlamaktır. Bu yönteme örnek olarak ‘‘uyuşturucu öldürür’’ sloganı verilebilir. Uyuşturucu kullananların yakalandıkları zaman yasal olarak cezalandırılmaları ve cezaevlerine gönderilmeleri de bir tür caydırma amacını taşır.
40 Gerçekçi bilgilendirme yöntemi ise madde kullanımının etkileri ve sonuçları hakkında insanları bilgilendirmek, merakı gidermek, yanlış inanışları düzeltmek ve madde kullanan insanlara karşı olumsuz tavrı gidermek amaçlarını taşır.
41 2. EĞİTİMProgramlı eğitim yaklaşımı, standart biçimde hazırlanmış paket eğitim programlarının uygulanmasını içerir.Birleştirilmiş eğitim yaklaşımı, diğer dersler içinde bağımlılık yapıcı maddeler hakkında bilgi verilmesidir. Örneğin kimya, biyoloji, yurttaşlık derslerinde uyuşturucu ile ilgili bilgilerin yeri geldikçe ulaştırılmasıdır. Madde bağımlılığı konusunda eğitimin genel sağlık eğitimi içinde yer almasının çok daha etkili olduğu bildirilmektedir.
42 Bireysel geliştirme yaklaşımında amaç bireyin kendine olan güvenini ve sosyal becerilerini arttırmak, karar verme yetisini geliştirmek, sorunları ile başa çıkmasını öğretmek, insanlar arası ilişkilerini düzenlemektir.
43 3.TOPLUMSAL ÇALIŞMALARToplumsal çalışmalar tüm topluma yönelik etkinlikleri kapsamaktadır.Bunlar içinde kamuoyuna yönelik bilgilendirme ve eğitim çalışmaları, kamuoyunda madde karşıtı bir değer geliştirmek sayılabilir.Danışma merkezlerinin kurulması da toplumun bilinçlendirilmesinde büyük önem taşır.
44 Özel kuruluşların, sivil toplum örgütlerinin desteğinin sağlanması, yardım ve bakım evlerinin oluşturulması, bilgi ve alternatif aktivitelerinin geliştirilmesi bağımlılığın toplumda yayılmasını önleyecek çalışmalardır.
45 Toplumsal Mücadele Programı Oluşturulurken Ulaşılması Gereken Bireyler Toplumsal Liderler: Politikacılar, basın ve yayın kuruluşu temsilcileri, sporcular, sanatçılar.Yandaşlar: mesleki yaşamları dolayısıyla birçok alanda mücadeleye katkıda bulunabilecek kişilerden seçilmelidir. Doktor, sosyal hizmet uzmanı, psikolog, hemşire avukat, öğretmen vs.Gönüllüler:Etkinliklerle birebir uğraşacak, planlamada bulunacak, yürütmeyi sağlayacak, kullanıcılarla ilgilenecek, organizasyon yapacak gönüllüler başarılı bir mücadelenin ayrılmaz parçalarıdır.