2017 yılının son günlerinde “Jane’s Defence” adlı dünyaca tanınmış savunma sanayi dergisi 2018 yılı için dünyadaki askeri savunma harcamalarının soğuk savaş sonrası rekor olan 1.67(*) trilyon dolara çıkacağını haber yapar. En son 2010 senesinde kırılan rekor olan 1.63 trilyon doların bayağı üstünde bir rakama ulaşan askeri harcamalar, dünyada ciddi bir barış sorunu olduğunu gösteriyor. Dünya savunma harcamalarının 2018 yılı için son 10 yılın en yüksek artış oranı olan %3.3 oranında artacağını iddia eden dergi, son 5 yıldır bu tip harcamalarda kesintisiz artış gözlemlemiş. Askeri malzeme alımında ise 2017’de gözlemlenen 295 milyar dolarlık harcama, 2018’de beklenen 315 milyar dolarlık harcama ile artık uzak bir rekor olacak.
ABD başkanı Trump, ABD’nin artık dış ülkelere askeri müdahale yapmasını istemediğini böyle şeylere para harcamak istemediklerini söylese de ABD savunma harcamaları Trump döneminde tam tersine artmış. ABD askeri harcamaları 2008’den beri ilk defa yıldan yıla artışta bu kadar büyük bir artış yaşamış. Dünya savunma harcamalarının %40’ından sorumlu olan ABD, bu son hareketi ile bütün dünya savunma harcamalarının toplamının artışında en çok etkili olan ülke durumunda şu an. 11 Eylül “İkiz kule” saldırılarından sonra ABD, toplamda 10 trilyon Dolar harcamış savunma bütçesi olarak.
Batı Avrupa ülkeleri 2009-2015 arası ortalama %1 civarında savunma bütçelerinde kesinti yapmış iken bu trend şimdilerde tersine dönmüş ve Rusya tehdidi, bölgesel sorunlar bahanesi ile 2018 için ortalama %1.3 artış planlamışlar. Doğu Avrupa ülkeleri ise bölgedeki en büyük artıştan sorumlu. Gayri safi yurt içi hasılalarının %2’si kadar savunma bütçelerinde artış düşünen bu ülkelerden özellikle baltık ülkeleri Estonya, Latvia ve Litvanya 2014 yılındaki askeri harcama tutarlarının tam iki katı kadar harcamayı planlamışlar 2018 yılı için.
Avrupa’da zırhlı araç satışlarında görülen artış liderliğinde giden bu askeri harcama çılgınlığı için uzmanlar, Ukrayna ile Rusya arasındaki çatışmaların bölge ülkelerine sıçrama korkusu nedeni ile orduların modernizasyona gitmelerini sebep olarak gösteriyor. Kısaca Rusya korkusu diyebiliriz. Ama Rusya ise son 2 senedir ülkedeki ekonomik ve mali yapının bozukluğu nedeni ile askeri harcamalarını kısmış ve kısmaya devam edecek gibi.
Asya tarafında ise askeri harcamalar önceki 10 yılda artmış iken son zamanlarda çok düşük artışlar görülmüş. Ama yine aynı uzmanlar, Kuzey Kore tehdidinin büyümesi neticesinde önümüzdeki 2 yılda bölge ülkelerinin askeri harcamalarında artış bekliyorlar. Orta Doğu ve Kuzey Afrika’da 2016 yılında görülen düşüş sonrası özellikle Suudi Arabistan’da görülen ciddi savunma harcamaları artışı ile bölgede savunma harcamalarında iyi artış bekleniyor.
Peki bu askeri malzemeleri kim satıyor? 1.69 trilyon dolarlık piyasanın sadece silah satış miktarı 375 milyar dolar. Ve bu satışlardan sorumlu en büyük oyuncularına bakalım. 2016 yılı için İlk 10’da 7 ABD şirketi var iken, 1 AB, 1 İngiliz, 1 de İtalyan şirketi yer alıyor. İlk sırada Lockheed Martin firması 40.8 milyar dolarlık silah satmış ve şirket olarak tüm satışlarının %86’sı silah satışı olmuş. İkinci sırada meşhur uçak firması Boeing. Silah satış miktarı 29.5 milyar dolar ve toplam satışlarının (ki ticari uçak satıyor normalde bu firma) %31’i kadar. ABD silah firmaları dünya silah satışının %58’inden sorumlu (217.2 milyar dolar). Geçen seneye göre %4 artış sağlamış satışlarda ABD firmaları. Sebebi Ukrayna krizi mi? yoksa Suudi Arabistan mı? veya Kuzey Kore olabilir mi? Savaş makinesi kendi kendini besliyor diyebilirim.
(*)Not: 2016 yılı için Jane’s Defence ve SIPRI rakamları arasında fark bulunmaktadır. SIPRI açık kaynakta bulunan rakamları kullanıyor…