Manevi hayatımızın kayyum değeri olan ihlâsı dakik bir nazarla mütalaa nevinden bir çalışma olması arzusu ile istifadenize sunarak, Rabbimden tesir ve maksadına nail eylemesini niyaz ediyorum..
Üsdat hazretlerinin lâakall her on beş günde bir tekrarını tavsiye ettiği ihlâs risalesinde bahse konu olan ihlâsın ehemmiyetine medar tatbik ve tanzimde ki muvaffakiyetimizi anlama noktasından, özetle ihlâsın izahını yapacak olursak, ihlâs risalesinin başında şöyle bir ibare geçer " bu dünyada hususan uhrevî hizmetlerde en mühim bir esas ihlâstır."
Uhrevî hizmetlerin yanı sıra bu dünyada, ticaret hayatında, içtimaî rabıtaların tesis ve tekmilinde, afakî işlerin tanziminde, umur-u dünyeviyenin tertibinde ve aslında heryerde ihlâs geçerli bir akçedir..
Şimdi bugün insanlar üzerinde halis, hasbi, muhlis ve emin bir Müslüman olmanın her yerde geçerli bir kredisi vardır. Demek dünyevi işlerimizin kemâlinde ve devamında da insan muhatabını muhlis, müstakim ve doğru görmek istiyor. Dünyada üç aşağı beş yukarı dünyevi işlerin tanziminde eksik, nakıs, noksan dahi olsa dünyevî işler bir cihette dünyada kalır.
Ama uhrevî hizmetler, hayat-ı bakiyeye medar dinin kudsiyeti ile ilgili işlerde ve ahirete ait işlerde işin esası özü ihlâstır. Dünyevî işlerde hatta en batıl meselelerde dahi ihlâsın tesiri ve semeratı oluyor ise, uhrevî işlerde ve hizmetlerdeki mukabili ne olur tahmin etmek pekte zor olmasa gerek..
Üstad hazretleri yirmibirinci lem'a bölümünde dokuz vechiyle ihlâsı anlatmış. İhlasla ilgili bir çerçeve çizmiş ve bir formül koymuş önümüze. Zannediyorum bu mezkûr cümle ( dünyada ve hususan uhrevî hizmetlerde en mühim bir esas ihlâstır) konunun ana metnidir.
Nedir ihlâs?
Muhlis olmanın nitelik ve vasıfları ne?
Şimdi belâgat ve mantık noktasından bakınca esas demiyor, mühim esas da demiyor pekiştirerek üzerinde durarak te'kid ve te'yitle dini hizmetlerde en mühim bir esas ihlâstır diyor.
Nedir esas?
Olmazsa olmaz sırrıdır..
Meseleyi tahlil noktasından misallendirecek olursak benzin olmadan araba yürümez, demek arabanın esası benzidir. Direk olmazsa çadır kurulmaz, demek çadırın esası direktir. Ruh olmazsa beden yıkılır ve yok olur, demek bedenin esası ruhtur. Esas, olmazsa olmaz sırrıdır..
Dinin en mühim esası da ihlâstır. Maneviyat yollarında esassız yürünür mü? İmkânsız..
Devamında ne diyor en büyük bir kuvvet ihlâstır. Yine te'kid ve te'yitle ifade ediyor kuvvet demiyor en büyük bir kuvvet ihlâstır diyor. Meselâ bir insan bir meseleyi çok iyi bilebilir, doğru. Çok güzel de konuşabilir oda doğru. Belâgat noktasında fevkalâde bir hatip de olabilir tamam fakat kuvvet beyanda, lisanda, edebiyatta ve belâgatta değildir.
Kuvvet ve müessiriyet ihlâstadır..
Demek dine hizmetin en mühim esaslarından biri de ihlâsta ki kuvvettir. Şimdi bu asırda insanlar dinden, İmandan, mukaddesattan ve maneviyattan kopmuş. Kalbleri betonlaşmış ruhları çölleşmiş taşa dönmüş. Sadece lisanla, beyanla, belâgatla o insanlar üzerine müessir olma imkanı yoktur. Gafleti izale edecek tesirde bir kuvvet bir ihlas lâzımdır ki o taşlaşmış ruhlara istikamet olsun..
Bir insan hakiki ve samimi dine hizmet etmek istiyorsa önce o dinin esası ve kuvvetini elde etmesi lâzım. Esası tutup o kuvvetle yürümesi lâzım. Esas ne? ihlas. Kuvvet ne? Hasbilik, samimilik ve fıtrilik. Tasannu ve riya yok. Kendini begendirme hisside yok.
Yapılan hizmetin esasına ve Kuvvetine muvaffak olunursa işte o zaman ettiği mücadele küfür meydanlarında tesir ve semresini gösterir.
Tahta kılıçla zafere gidilmez..
Din'in esası ve kuvveti olan ihlâs ile zafer mümkündür.
İhlas, icinde halk ve teveccüh olmayandır. Yaptıgı hizmette halkın teveccühü ve takdirini beklemek, işte tahta kılıçla savaşa gitmek gibi abesle iştigaldir.
İhlâsı kazanmanın ve muhafaza etmenin düsturlarını yazmayacağım elbette. Bu Konuda yirmi birinci lem'a muazzam bir ders ve rehberdir. Dine hizmette muhlis ve hasbi olmak isteyen orada ki hakikati dakik bir nazarla tetkik ve tahlil ederse, maksadına muvaffak olur inşaallah..
Hulâsa ihlâs, dünya ve ahiret hayatımız noktasında mesel-i mühimmedir. Üzerinde ciddiyetle durulması lâzım gelen bir meseledir. yazımız ihlâsın 'i' sini bile anlatmaya muvaffak olamadı belki fakat çok uzun tutmamak için şimdilik bu kadarla iktifa edip, içtimai ve manevî hayatımızda tatbikini Rabbimizden niyaz ederek yazımızı bitirelim. Cenab-ı Hak cümlemizi ihlâsın hakikatine nail ve müyesser eylesin..