'Set bitti, bir de hastalıkla uğraşıyoruz işte'
Bu her zamankinden farklı bir söyleşi, çünkü biri hasta yatağından konuşuyor, anlatmak istiyor. Bitkin, cümleleri kesik kesik, soru sormak zor. Yayınlanmakta olan bir dizinin reji koordinasyonunu yapıyor. 10 yıldır sektörde. Ateşi çıkmaya başladığında, onun yüzünden çekim durmasın diye kendini bir odaya kapatarak günlerce çalışmaya devam etmesi, sektöre dair sarsıcı bir manzara doğrusu. Sonra o odadan ambulansla çıkarmışlar. Set durmuş. Şimdi iyileşmeye çalışıyor.
Yardımcı yönetmenlik yapıyorum ben, dizilerde reji koordinasyonu… Yaklaşık on yıldır. Yakın zamana kadar setteydim. Yayınlanmakta olan bir dizi. Bu hastalıktan dolayı ara verildi. Dizilerin çoğuna ara verildi zaman içinde. Ama ücretsiz izin aldık. Başka sektörler gibi. Ne kadar süreceğini de bilmiyoruz.
Bir hafta önce ateşlenmeye başladım. O andan itibaren setten uzaklaştım, bir odadan çıkmadım. İşleri oradan hallediyordum. Çok zor geçti. Bir taraftan setle ilgilenmek zorundaydım. Bir taraftan da hastalıkla uğraşıyorum. Acile gidip gelmek durumunda kaldım. Odadan çalışmaya devam ettim. Sonra ambulans geldi, Kartal’a (İstanbul Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi) götürdü beni. Tetkikler yapıldı, korona şüphesiyle aldılar. Hastanede fazla yoğunluk olduğu için evde karantinaya geçtim. Daha çok yaşlı insanları hastanede tutmak istiyorlar. Ben de süreci evde atlatmaya çalışıyorum. Test yapıldı. Şu anda test sonucumu bekliyorum. Bitkin düşürüyor, ateş özellikle çok rahatsız ediyor.
Hastalanmaya başladıktan sonra, odada da olsa çalışmaya devam ettim evet. Buna mecbur muydum? Mecbur kalmadım. Biraz da işkolik bir adamım. Ben olmasam set devam etmezdi. O sebepten bir hafta kadar idare ettim. Sonra da ara verildi zaten.
32 yaşındayım, evli değilim, kendimi geçindiriyorum. Ama bu dönem kimsenin kimseyi geçindirebileceği gibi bir dönem değil galiba. Bu süreç uzun sürecek gibi geliyor bana. Ara, ama ne kadar bir ara?
Set hayatının riski yüksek. Set insanları, figürasyon, oyuncular, ana kast, yüzlerce insanın bulunduğu yerlerdir setler. Kapalı bir ortam vardır. Yakın temasta çalışılır. Risk büyüktür. Birçok set onun için ara verdi. Arada takip edemedim ama illa ki hâlâ devam eden de vardır.
Şu an iyileşme çabasındayım. İyileşmem lazım. Sonra da tekrar çalışmak zorundayım. Zaten genel olarak bizim sektörde sıkıntılarımız var. Mesleki tanımımız olmadığı için çok zorlanıyoruz. Ben Sinema-TV okudum iletişim fakültesinde. Ama sokaktan geçen biri benim yaptığım işi yapmak için mesleğe girebiliyor. Sektörde çok fazla vasıfsız çalışan biriktiği için, bazı yapımcılar da bunu kullanıyor. İşin yasal güvencesi yok. Zor… Set bitti, bir de hastalıkla uğraşıyoruz işte.
Konuştuğumuz gün 1529 vaka, 37 ölüm açıklanmıştı. Neden hemen yayınlamadık? Testin sonucunu beklemeye karar verdik. Sonra kendisine ulaşmak mümkün olmadı. Covid-19 negatif ise dahi, ağır hastalığına rağmen çalışmaya devam etmesi, kendini buna mecbur hissetmesi sektöre dair çok şey söylüyor. Pozitif ise durum zaten açık. Ve ne yazık ki hâlâ devam eden setler var.
*Gezegeni saran bir virüsün birkaç ay içinde yarattığı bu öngörülemez olağanüstü halin, kapitalizmin hâlihazırdaki eşitsizliklerini görünür kıldığından, derinleştirdiğinden ve bundan sonra hiçbir şeyin aynı kalamayacağından konuşuyor çok insan. Kalamayacak mı gerçekten? Neden kalmasın ki? Varlığını, her veçhesiyle sömürgeciliğe, cinsiyetçi iş bölümüne ve tam da derin bir eşitsizliğe borçlu bu düzen kötücül bir virüs gibi ruhlarımızı ve bedenlerimizi sarmışken “iyileşmek” nasıl mümkün? Kadınlar, erkekler, işçiler, memurlar, işsizler, beyaz yakalılar, mavi yakalılar, “yaka” devri değişti diyenler, serbest çalışanlar, evde çalışanlar, hâlâ çalışanlar, zorla çalıştırılanlar, karantinadakiler, geleceği göremeyenler, gördüklerinden yorgun düşenler anlatıyor. Neden bu uzun yazı dizisine başladık? Çünkü birbirimizin sesini, derdini duymaya, diğerinin dermanında kendimizinkini aramaya ihtiyaç var.
İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Uluslararası İlişkiler mezunu. 1997 yılından beri çeşitli gazete ve dergilerde muhabir, editör, köşe yazarı olarak çalışıyor. Jet Rejisör (söyleşi, İletişim Yay.), İnce İş (söyleşi, İletişim Yay.), Asker Doğmayanlar (söyleşi, Hrant Dink Vakfı Yay.), Aksi Gibi (hikâye, İletişim Yay.), Beterotu ((hikâye, İletişim Yay.), Cotturuk Defterleri (çocuk, CanÇocuk) kitaplarının yazarı.
YAZARIN DİĞER YAZILARI
Öyle de olabilirdi, ama yerli yerine koymak açısından söylemeli, bu yazı dizisi bir gazetecilik refleksiyle doğmadı. İlk vakaların açıklandığı günlerde evde kalabilmenin utancı ve ona eşlik eden öfke, ne yapabilirim diye sordurdu. Bu öfkeyi yazmak yerine, onu işlemeyi, iki ay süresince erişebildiğim kadar kişinin korona virüsüyle temas hikâyesine aracılık etmeyi istedim.
En son bir kavga oldu yine, “S.ktir git, ben de senden bıktım” dedi. Virüs başlamıştı o zaman, evdeyiz. 10 gün böyle evde sürekli hakaret, kavgayla geçti. Sonunda dayanamadım, toparlanıp çıktım. Bir ay ablamgilde kaldım. Neredeyse bir ay olacak, sonra da başka bir ev bulduk, taşındık. Çocuklar da benimle.
En büyük derdimiz hekim olduğumuzu, canla uğraştığımızı anlatamamak. Bir kulak burun boğaz doktoru, kulak burun boğazla uğraşırken ben yedi ayrı hayvanın anatomisini öğrendim. Her şeyin çok yüzeysel algılanması herkesin sorunu. Veteriner mi, ha kediye köpeğe aşı yapıyorsunuz değil mi, bu kadar...
Salgında işçiler hep çalıştı. Normal işçiler, işçinin normali anormali yok aslında da halk ağzıyla söylüyorum, normal işçilerin canı kimsenin umrunda değilken, seks işçilerine öyle bir bakış açısı tabii ki yok. Bakış açısı değil, bize gelince açı bile yok. Biz varsayılmıyoruz, hele translar hiç yokuz.
Başta insanlarda büyük panik vardı. Haberlere gelen yorumlarda hep bir inanmama eğilimi görüyorduk. İddiaları da yazdık, kurumların açıklamalarını da. Bilgi kirliliği had safhada. Bu, gazeteciler kadar toplumun da ihtiyacı. Veriler en azından şu işe yarıyor, insanlar rehavete kapıldığında “Samsunlular dikkat, şu kadar vaka var. Böyle giderse ikinci dalgayı da görürüz” diye haber yapıyorum hemen.
Hastane içi toplantılarda erkekler sahnede olma eğilimindedir hep. Zaten yönetim de yüksek oranda erkek. Ama işte sahne ile saha arasında büyük fark var. Bir yandan bu süreçte kadınlar açısından evdeki bakım emeği de sürüyordu. Temiz bir eve, dolapta düzgün çamaşırlara hasret geçiyor benim de günlerim, yetişemiyorum.
Evde çalışmaya geçince kendi cebimden yapmaya başladım aramaları, çünkü programı ona yüklediler. Normalde iş yerinde sabit hattan arıyorduk. Şöyle bir şey oluyor şimdi de, mesai 6'da bitse de insanlar numaramı bildikleri için akşam beni yine arayabiliyor. Kafalarına göre...
Bundan sonra ne olacak? Umarım hâlâ çeviriyle geçinme ihtimali vardır. Yayıncılık sektörü salgından etkilendi ama bu daha çevirmenlere yansımadı. Benim mesela bir ödeme tarihim denk gelmedi daha. Elimdeki kitapları yıl sonuna kadar bitirecektim, onlara devam ediyorum. Anladığım, yeni telif alma şu anda durdurulmuş durumda.
Şubat sonuyla mart ortası arasını kabus gibi yaşadık. Eldiven takmamıza bile çok geç müsaade edildi. Neden? Çünkü üniforma bütünlüğünü korumamız gerekiyordu! Maske takmak istediğimizde, yolcu bizim hasta olduğumuzu düşünür mü, diye yorumlar yapıldı.
Türkçem fazla yok, 12 yaşındayım, tek başıma çıktım yola. Sınırı kaçak geçtim. Kilis, sonra Antep, oradan İstanbul. Soruyorsun, bunları nasıl becerdim, ben de bilmiyorum şimdi. Bu kadarını bulmuşum ama otogardan sonra atölyeye nasıl gidilir bilmiyordum. Zor vardım Güngören'e. Kimse tek başıma geldiğime inanmadı.
Salgınla birlikte, burada birçok kişi, turist gelmeyecek, nereye satacağım diyerek ekmiyor. Bu yörede en iyi çilek olur, bu sene yapılamayacak mesela. Birçok sebze ekilmedi. Ben öyle bakmadım, 69 yaşındayım, sokağa çıkma yasağı da olunca, belki on senedir ekmediğim kadar ektim.
Salgınla danışan sayısında düşüş oldu. Zaten psikiyatri ülkemizde lüks sayıldığından, aciliyeti olan bir alan sayılmıyor. Tabii önceden başka dertlerle gelinirken, şimdi panik atak, kaygı vesaire öne çıkıyor. Sonuçta devam ediyoruz çalışmaya.
Kötü düşünmek istemiyorum. Kronik hastalığım var mı bilmiyorum. 2017'de bir iş kazası geçirdim, on yedi ay raporlu kaldım. Ama ağırlıklı olarak karbonmonoksite maruz kaldığımız için ciğer rahatsızlığını her madenci yaşar. Yedi saat bilfiil yeraltındasın sonuçta. Bu hastalık da en çok ciğerleri zorluyor.
Bütün seyircilerin, oyuncuların maskeli olduğu bir salon... Aslında artık bu sahneyi gözümde canlandırabiliyorum. Sadece, mesela bir oyuncu özellikle maskeyle oynamıyorsa, yüzünü görmeden izleyemem diye düşünüyorum. Ama seyirciler açısından sanırım yaşanacak olan bu.
Düşünüyorum, bu kadar yakın temas gerektiren bir iş yapıyorum, bundan sonra bizim işimizde de değişimler olacaktır. Her tür hastalığı taşıma riskim yüksek. Hem kendim dikkat etmeliyim, hem de dikkat ettiğimi müşterilere hissettirmem, göstermem lazım. Belki daha çok tek kullanımlık malzemelere döneceğiz, bilemiyorum şu an.
PTT başından beri koronanın ciddiyetini anlamadı. Bire bir müdürlerimize söyledik, ben sendikalıyım (İletişim-İş), sendika da uyarılarda bulundu. 50 metrekarelik bir odada neredeyse 50 kişi posta ayırıyoruz sabahları. Herkes iç içe, hiçbir koruma yok. Ancak 15-20 gün sonra maske ve eldiven almaya başladık.
İki ay boyunca bize hiç tarama yapılmadı. Test için belirti gerekiyor deniyor, belirti göstermeksizin var olabilse de. İlk üç-dört hafta daha serbestti, kimin nereye dokunduğu belli değil, hasta yakınları her yerde, ki hasta yakınına neredeyse yüzde 100 pozitif gözüyle bakılıyor. Bize de tarama yapılsa diyordum. Bu, işten kaçmak değil. Yapılmadı.
Şu an herkesin birbirine mesafesi yüksek. Kağıtçılar olarak bizim halkla pek samimiliğimiz hiç olmadı ablacım. İnsanların bize hep bir sosyal mesafesi vardı yani. Şimdi de hastalık getireceğiz diye korkuyorlarmış ama gine aynı, normalde de bize söylemiyorlar, şimdi de söylemiyorlar. Geçen bir zabıta arkadaş halk sizden şikayetçi falan fistan dedi. Halkta bize karşı da bir tedirginlik var yani.
Eşimle bazı işleri paylaşmaya çalışıyorum. Adı konmuş sorumluluklar yok, hani çamaşır onundur, yemek bunundur gibi bir şey değil. Ben yemek hazırladıysam masayı, mutfağı toplamayı o yapabiliyor. Bazen kızımın eğitim programıyla o ilgileniyor. Ama bunları hep birinin düşünmesi ve söylemesi gerekiyor.
Şantiyeden sadece çıkış yasaklanmış, içeri girip çıkanlar var. Şantiye şefleri, mühendisler, patronlar, yeni alınan işçiler... O yüzden biz içeridekiler risk altındayız hepimiz. Kendini koruyamazsın, 200-250 işçinin ortak olarak kullandığı banyolardan, tuvaletlerden, yemekhaneden bahsediyorum. Zaten kimse sosyal mesafe falan dinlemeden hareket ediyor.
Uzaktan eğitimi bizim durumumuzda uygulayamayacağımızı öğretmen arkadaşlarımla en baştan biliyorduk. Bir taraftan Milli Eğitim ya da müdür kontrol ederse endişesi yaygındı bütün öğretmenlerde. Özel okullarda çalışan arkadaşlarımdan daha ilk hafta zoom'la online sınıf kuran vardı. Ben eğitimi, EBA'yı (Eğitim Bilişim Ağı) geçtim, çocuklara ulaşmak, en azından hallerini öğrenmek derdindeydim. Tek tek denemeye başladım. Birinin amcasını buluyorum, birinin başka bir yakınını.
İlk dönemde dezenfektan yoktu, inanın kendi cebimden dezenfektan hediye ettim 30 cc'lik şişelere koyup. Şimdi maske soruyorlar, bedava birer ikişer veriyorum ihtiyacı olana. Biz hayata böyle bakan insanlarız. Bildiğim birçok eczacının da mantığı budur. Sahtekâr gibi gösterilmek bizi üzüyor, bunu hak etmiyoruz.
Ben 29 yaşındayım, iki çocuğum var. Eşim özel bir anaokulunda öğretmendi, kreşi kapandı. Ben karantinadaydım, işe döneceğiz, sonra ne olacak belli değil. Bir çukurun, bir meçhulün içindeyiz işçi sınıfı olarak. Çalışan biziz, her şey bizden bekleniyor ama en son planda olan yine biziz.
Nasıl diyeyim size, Kapalıçarşı Türkiye'nin darphanesidir; borsasıyla, kuyum sektörüyle, mülk zenginliğiyle, marka imitasyon sektörüyle... Hiçbir şey imal etmeden ülkeye para kazandırır. İnsanlara çok ciddi para kazandırdığı için de bu sevdadan kolay kolay vazgeçilmez.
İşin garibi beni 25 Mart'ta çıkardılar, 26'sında pazarlama müdürümüzün ve eşinin testlerinin pozitif çıkmasıyla alelacele home-office'e geçilmiş. Biz zaten ofis işi yapıyoruz, böyle bir altyapımız da var, sistem çok kolay oturmuş yani. Başta inatla geçmemeleri tuhaftı. Biz de o müdürümüzle birlikte aynı yerde çalıştık sonuçta.
Evde kal demesi en kolayıdır. Vallahi gülesim geliyor. He ben de diyeyim, evde kal. Ben evde kalsam ne yiyeceğiz? Yarın markete neyle gideceğiz? Nereden baksan dört yüz bin lira doğal gaz geliyor. Borcum da var, kredi ödüyorum. Ödeyemezsem takacak faizi banka. Bir insan değerli olsa idi önlemini alırlardı.
Virüslü gibi davranan çok, “Yere bırakın gidin” diyorlar paketleri, üstüne dezenfektan sıkanlar... Absürtlük de burada. Madem bu kadar tedirginsin, niye kargo istiyorsun evine. Dolap diye bir uygulama var, ikinci el satış yeri, oraya yüklenmiş bir sürü kişi. Medikal malzeme taşısak hastanelere, evet derim insanlık için bir şey yapıyorum.
Her defasında korkarak eve geliyorum. Aileme en az zarar verecek şekilde davranmaya çalışıyorum. Daha kapı önünde kıyafetlerimi çıkarıp poşetliyorum. Sonra çamaşır makinesine. Her gün 60 derecede yıkanıyor. Sonra duşa giriyorum. Ateşim yoksa, kendimde öksürük bir şey hissetmiyorsam, bir yoklayıp ondan sonra çocuğumun eşimin yanına geçiyorum her gün. Beş aylık ufak bir çocuğum var, eşim de bebek dolayısıyla çalışamıyor.
Herkese “evde kal” deniyor. Herkesin en son böyle topluca evde kalışı son nüfus sayımıydı ve ben onda bile dışarıdaydım, çalışıyordum. Herkes evde kalsa bile evde kalamayacağın bir iş yapıyorsun. Ne yapsam da bugün kapmasam diye düşünüyorsun.
Şu da oldu, bu ay performans sormayacağız, dediler. Evet, teşekkürler yani, çok da umrumdaydı! Kimsenin psikolojisi önemli değil gözlerinde. Üst yönetimin hepsi evde, şubedekiler sanki köle. Durum bu.
“Yapanlar var. Neden depo komple bir dezenfekte edilmiyor” diye sordum genel müdüre. “Onlar şov amaçlı yapıyor” diye cevap verdi bana. Önlem alanlar onlara göre şov yapıyor yani. Lavabolara dair de sordum. Bilmiyorum bunları sordum diye mi beni işten çıkarttılar...
Para her zaman pistir evet, ama inanır mısınız hiç o yönden düşünmemiştim ta ki bu zamana kadar. Ben sonuçta iş gözüyle baktığım için, reyon olsun, kasa olsun çok fark etmiyordu. Bütün gün paraya dokunuyorum, başıma şu gelir mi, diye düşünmemişim hiç. Şimdi para sayarken havaya uçuşanların bile hasta edebileceğini biliyorum.
Ben sterilizasyon personeliyim. Ne yapar sterilizasyon personeli? Hastanede genelinde kullanılan aletlerin dezenfeksiyon ve strelizasyon aşamalarını gerçekleştirir, kontrollerini ve bakımlarını yapar. Sağlık-İş üyelerinin çoğu, taşerondan kadroya geçen temizlik işçileri, hastabakıcılar, huzurevi çalışanları, üniversite hastanelerinde çalışan hemşireler, laborantlar...
Bazen 35 değil, 50 yaşımdaymışım gibi hissediyorum. Krizle uğraşırken, Avcılar'da oturduğumuz için deprem yüzünden de tedirgin olmuştuk, üstüne de bu çıktı. Çocuklarımın da psikolojisi bozuluyor, bana soruyorlar: Hep böyle mi olacak? Biz bir daha okula gitmeyecek miyiz? Senin maaşın yatacak mı? Yarın ne olacak?
Bu virüs olayı Türkiye'de patlak vermeden önce bir önlem alınmamıştı, sonra da sadece müşterinin kendi bardağına kahve uygulamasını kestiler. Maske, eldiven, dezenfektan talebinde bulunmuştuk. Temizlik için verilen eldivenleri mağaza dışına çıkartamazsınız diye mail geldi. O kadar.