Paslanmaz çelik
Bir demir alaşımı olan paslanmaz çelik, içerisinde % 10,5 -1,2 oranlarında krom barındıran çelik grubudur. Diğer çelik gruplarından paslanmazlık özelliği ile ayrılan paslanmaz çelik içerisinde bulunan krom elementi, yüzeyde oluşturduğu oksit tabakası ile malzemenin yüzeyini kaplayarak oksijenden korunmasını sağlamaktadır. Su geçirmezlik özelliği de bulunan oksit tabakası, gözle görülemeyecek kadar inceliğe sahiptir.
Paslanmaz çelikler yapı ve özellik bakımından beş gruba ayrılmaktadır.
1- Ferritik paslanmaz çelikler: Bu gruptaki çeliklerin karbon oranı düşük olup, korozyon dayanımı orta düzeydedir. Kolay şekil verilmeyen ferritik paslanmaz çeliklerin dayanımları ısıl işlemlerle artırılamaz ve manyetik özellik göstermektedirler.
Ferritik paslanmaz çelikler genelde dekoratif uygulamalar ile sıcak su tanklarında, egzoz parçaları ile otomobil şasi parçalarında ve mutfak araç gereçlerinde kullanılan çelik grubudur.
2- Martenzitik paslanmaz çelikler: Mukavemeti yüksek olan bu grup çeliklerin sertliği de aynı derecede yüksek olup, kırılganlığı da fazladır. Bu çeliklerin kırılganlığını asgariye indirmek için imalat aşamasında tavlama yapılarak sertliği düşürülebilir ve istenilen dayanım düzeyine getirebilir. Isı uygulanabilen martenzitik paslanmaz çeliklerin korozyon dayanımları ise orta düzeydedir. Bu grup çelikler genelde bıçaklar, ameliyat aletleri gibi kesici ve delici malzemelerde kullanılmaktadır.
3- Östenitik paslanmaz çelikler: İçerisine nikel elementi katılan paslanmaz çelikleri oda sıcaklığında östenitik yapıya dönüştüğünden şekil verme işlemi kolaylaşır. Yüksek dayanım ve yüksek korozyon dayancı bulunan bu grup çeliklerin mekanik dayanımları soğuk şekil verme ile artırabilmektedir, aynı zamanda kısmi manyetik özellik de kazandırılabilir. Isıl işlem uygulanamayan bu çelik grubunun kullanım alanı ise makine imalat sanayi, gıda işleme ekipmanları ile mimari uygulamalardır.
4- Dubleks paslanmaz çelikler: Ferritik ve östenitik yapıyı birlikte bulunduran bu çelik grubu hem yüksek mukavemet hem de yüksek sertlik sağlamaktadır. Tokluk özellikleri de sağlayan dubleks paslanmaz çeliklerin kolay şekil verme özellikleri bulunmaktadır. Yapı itibariyle tuza dayanıklı olan bu çelikler deniz ve tuzlu su ortamlarında, eşanjör imalatında ve petrokimya sektöründe kullanılmaktadır.
5- Çökelme ile sertleştirilmiş paslanmaz çelik: Alüminyum, titanyum, bakır gibi çökelti sertleşmesi sağlayan elementleri içeren krom-nikel alaşımı ve ısıl işlem gören çelik grubuna verilen isimdir. Mukavemeti, ısıl işlem özelliği ve talaş kaldırtma özelliği gibi birçok özelliğe ve türe sahi olan paslanmaz çeliklerin kullanım alanları oldukça geniş olup hayatın her anında insan karşısına çıkabilmektedir.