Lider bir grubu ortak hedefe ulaşmak için harekete geçiren kimse
Lider ve liderlik kavramları farklı anlamları içermektedir, liderlik yönetme sürecini anlatırken, lider grup üyeleri üzerinde en fazla etkisi olan kişiye işaret eder. Bir grubun gerçek lideri liderlik pozisyonunu işgal eden kişi olabileceği gibi grup üyelerinden biride olabilir.
Liderlik Kuramları
1-Büyük Adam Yaklaşımı
Büyük Adam Yaklaşımı’na göre Lider olarak doğulur, liderlik öğrenilmez ne zaman gerçekten büyük bir ihtiyaç çıksa o zaman lider ortaya çıkar (Thomas Carlyle 1795-1881). Bu görüş lider olan kişileri inceleyerek ortaya çıkmış. O dönemde sıradan kişiler lider olamadığından, liderler sadece asillerden olduğu için bu söylemi ortaya atıyor. Kadınların liderliği de söz konusu olmadığından büyük adam yaklaşımı deniyor.
2-Özellikler Yaklaşımı
Sosyal Psikologlar başarılı liderlerin ortak özellikleri var mı sorusu üzerinde duruyorlar, ilk başlarda ortak özellik bulunmuyor, (çete lideri ile ülke lideri farklı özelliklere sahip) araştırmalar duruyor. Daha sonra başarılı ve etkili liderler inceleniyor ve hırslı, zekâ düzeyleri yüksek, güç sahibi olma ihtiyacı, enerjik, güvenli, esnek olabilmek ortak özellikler olarak saptanıyor.
3-Transaksiyonel Yaklaşım (İşlemsel Yaklaşım)
Bu tür liderlik yaklaşım tarzını benimseyen kişiler, denetiminde çalışan kişileri ceza ve ödül yoluyla etkilemeyi ve onlardan optimal performans almaya çalışırlar, değişimden çok grubun mevcut durumunu gelenekleri muhafaza etme gerekliliğine inanırlar. Örgütün belirli kurallarının olması ve bu kurallara bağlı olarak yönetmeyi öneren bir bakış, statükocudurlar. (kökenini Max Weber)
4-Karizmatik, Dönüşümsel Liderlik
Grubu dönüştüren, değiştiren liderler (karizmatik lider) bu liderler izleyicilerin üzerinde olağandışı etki yapan liderler olarak kabul edilir. Grup, liderliğini yaptığı toplumlar dikkatlerini bu liderlere odaklarlar, Atatürk gibi ülkeleri, toplumları dönüştüren liderlerdir. Karizmatik liderlik Treat yaklaşımına benzer gibi görünür ama sadece liderlerin ortak özelliklerinin üzerinde durmazlar, liderlerin topluluklar üzerinde etkiyi hangi yolla nasıl gerçekleştirirler onun da üzerinde dururlar.
Bass karizmatik liderlerin, özelliklerini, topluluklara nasıl etki ettiklerini şu şekilde açıklıyor.
“Bu liderler takipçilerinin gereksinimlerini değiştirmeye, düşüncelerini yeniden örgütlemeye çalışıyorlar. Takipçilerinde güçlü duygular, güven ve saygı uyandırıyor, özdeşleşiyorlar olağanüstü özellikleri olduğuna inanıyorlar, takipçilerini ortak bir dava için kişisel ihtiyaçlarını aşmalarını sağlıyorlar. Cazip vizyonlar geliştiriyorlar, mevcut değerlerini ve varsayımlarını yeniden gözden geçirmelerini teklif ediyorlar tüm grup üyelerine özel ilgi gösteriyorlar”.
5-Liderlik Davranışları Yaklaşımı
Bu yaklaşımda diğer yaklaşımlar gibi liderliği kişide, liderde aranıyor ancak liderler hangi kişisel özellikler açısından farklılaşır sorusu yerine etkili bir lideri etkili olmayan bir liderden ayıran davranışsal özellikler nelerdir sorusuna cevap aranıyor.
Demokratik yönetim tarzını benimseyen bir liderle otokratik lider arasında fark kararları alma biçiminde, otokratik liderler kararları kendi başına alırlar bu iki yönetim tarzında üyelerin mutluluğu araştırılıyor, demokratik liderde üyeler daha mutlular. Demokratik ile otokratik liderler arasında başarı açısından bir ilişki olmamasının nedeni pek çok belirleyici etken olması Başarı ve performansı belirleyen çok sayıda etken var maddi, ilişkiler, yapılan görevin türü.. Diğer bir boyut iş yönelimli, çalışan yönelimli boyut, insan yönelimli, görev yönelimli… Adlandırılıyor. Görev yönelimli olanlarda liderin tüm dikkatini iş verimliliğinde,.
6-Ortamsal Liderlik Yaklaşımı
Bu görüşe göre ne liderin davranışı, nede kişilik özellikleri önem taşır. Buna göre bir liderin ortaya çıkıp çıkmayacağı, çıkacaksa kimin lider olacağı ne tür liderlik tarzı benimseyeceğini ve etkili olup olmayacağını tamamen ortam, zaman, yer ve koşullar belirler. Liderlik özellik ve davranışları ile şu an etkili olan kişi farklı bir koşulda etkili bir lider olmayabilir. Bunu toplumun içinde bulunduğu koşullar belirler.
7-Duruma Bağlı Liderlik Modeli (Durumsal Liderlik)
Bu görüşe göre ise bir liderin etkili olup olmayacağı ortamın özellikleri ile liderin özellikleri ortak belirler. Özellikleri uygun ve birbirine uyuyorsa lider başarılı olur.
Fiedler’ in durumsal liderlik modeline göre bir liderin ne kadar başarılı olacağı 4 etkene bağlıdır.
1.liderin özelliği
2.ortamın etkisi (ortama ilişkin özellikler)
3.lidein özelliği ve ortamın birbirine uyması, birbirini ne kadar tamamladığı
4. Lidere ilişkin gördüğü güdüsel yapı
Bu bağlamda fiedler liderin yönetim biçimi üzerinde durur ve yönetim biçimini 2 ye ayırır.
1- üyelerle iyi ilişki kurma (kişi yönelimli lider)
2- görevi tamamlama eğilimi (görev yönelimli lider)
Fiedler yönetim tarzını belirlemek amacıyla en az tercih edilen iş arkadaşı olarak adlandırılan bir teknik geliştirerek (EATÇ) yöneticileri çalışan yönelimli, iş yönelimi yönetici olarak ayırıyor.
En Az Tercih Edilen Çalışan (EATÇ) yöntemi; yöneticilere birlikte çalışmayı en az tercih ettikleri iş arkadaşını düşünüp bu kişiyi en olumlu ve en olumsuz sıfatlarla değerlendirmeleri isteniyor. En az tercih edilen iş arkadaşını daha olumlu nitelendiren yöneticiler çalışan yönelimli, olumsuz değerlendiren ise iş yönelimi yönetici olarak adlandırıyor.
Fiedler ayrıca liderin özelliği ile etkileşime giren ortamsal özelliklere Ortamsal Kontrol adı vererek özelliklerini tanımlıyor.
Ortamsal Kontrol Özellikleri
1- Lider üye ilişkisinin niteliği
2-Görevin yapısı: Her bir üyenin görev ve sorumluluklarını açık ve net biçimde belli olduğu durumlar
3- Liderin pozisyon gücü: Liderin ne ölçüde yasal olduğu
Bu modele göre EATÇ sonucunda görev yönelimli olarak çıkan lider, ortamsal kontrolün çok yüksek olduğu ya da çok düşük olduğu durumlarda çok başarılı, EATÇ sonucunda yüksek Kişi yönelimli çıkan lider ise ortamsal kontrolün normal olduğu durumlarda daha başarılı olacağı öngörülüyor.
Liderlik ve Cinsiyet
Neden kadın yönetici az?
-kadınlar kariyer basamaklarında yükselmek yerine aile ile ilgileniyor.
-kadınlar kendilerini hiyerarşik yükselme yerine insana yardıma yönelik mesleklere yöneliyor.
-toplumsal kalıp bakış açısı kadınları liderden çok izleyici olarak tanımlıyor
-kadınlar görev yönelimli bir liderlik benimsediklerinde rahatsızlık yaratıyor.
-kadınlar kendilerine üst yönetime taşıyacak ilişkilerden yoksunlar
-üst düzey yönetici pozisyonu, seyahat gerektirdiği için kadın tercih etmiyor (aile rol çatışması).
Liderlikte cinsiyet farklılıkları
Acaba benimsedikleri yönetim tarzı açısından kadınlarla erkekler arasında bir farklılık var mı, kadınlar daha çok ilişki erkekler görev yönelimli liderlik mi benimsiyor.
Yapay gruplarda bu beklenti doğrulanıyor. Kadınlar daha çok ilişki yönelimli yönetim tarzını benimsiyor, ancak gerçek yöneticilerle araştırma yapıldığında kadınla erkek arasında bir fark bulunmuyor. Kadınlar da daha çok görev yönelimli liderlik tarzı benimsiyor. Bu durum şöyle açıklanıyor.
- ortamsal şartlar onu gerektiriyor
- seçim ona göre yapılıyor yani görev yönelimli kadınlar üst düzey atanıyorlar.
Ancak kadınlar daha çok demokratik, erkekler ise otokratik yönetim tarzını benimsiyor