II. Dünya Savaşı sonrasında Amerika Birleşik Devletleri’nin bazı Batı Avrupa ülkelerine yaptığı ve ABD’nin o dönemdeki Dışişleri Bakanı George Marshall’ın adı ile anılan yardımdır.
Marshall, II. Dünya Savaşı’ndan etkilenen Avrupa ülkelerinin ekonomik kalkınmalarını sağlamak için bir araya gelmelerini istemiş ve ABD’nin yardım yapmaya hazır olduğunu bildirmişti. Bunun üzerine 12 Temmuz 194l’de İngiltere, Fransa, Belçika, İtalya, Portekiz, İrlanda, Yunanistan, Türkiye, Hollanda, Lüksemburg, İsviçre, İzlanda, Avusturya, Norveç, Danimarka ve İsveç’in katılması ile Paris’te toplanan 16’lar konferansında, Amerika Birleşik Devletleri’ne sunulmak üzere bir Avrupa ekonomik kalkınma programı hazırladılar. Konferansa katılan ülkeler hazırladıkları programla ihtiyaçlarını belirlediler. Amerika Birleşik Devletleri bu rapor doğrultusunda Dış Yardım Kanunu kabul etmiş, Yunanistan ve Türkiye’ye yaptığı yardımı da bu Kanun içine almıştır. Amerika Birleşik Devletleri’nin yardım kararı üzerine aralarında Türkiye’nin de bulunduğu 16 Avrupa devleti, 16 Nisan 1948’de Avrupa Ekonomik İşbirliği Teşkilatını (OEEC) kurmuşlardır.
Paris’te hazırlanan ihtiyaç raporlarını inceleyen Amerikalı uzmanlar yardımın esas olarak II. Dünya Savaşı’ndan etkilenen devletlerin ekonomilerinin düzeltilmesine yönelik olduğunu, Türkiye’nin ise savaştan doğrudan etkilenmediğini bu nedenle yardım çerçevesine alınmasını kabul etmemişlerdir. Ancak daha sonra ortaya çıkan siyasal değişmeler sonucunda, Türkiye de yardım kapsamına alınarak Marshall Planı çerçevesinde yardım yapılmıştır.
Marshall Planı ve Truman Doktrini, Sovyetler Birliği’nin Orta Doğu ve Avrupa’da girişmiş oldukları yayılma faaliyetlerini durdurmak için Amerika B irle şik Devletleri’nin aldığı ilk önlemlerdir. Amerika Birleşik Devletleri’nin Truman Doktrini ve Marshall Planı’nı uygulamaya başlaması üzerine Sovyetler Birliği faaliyetlerini artırmış, etkisi altındaki ülkelerle birlikte Cominformu (Kominformu) kurmuştur. Milletlerarası bir komünizm teşkilatı olan Kominform, Sovyetler Birliği’nin liderliğinde Yugoslavya, Bulgaristan, Romanya, Macaristan, Polonya, Çekoslovakya, Fransa ve İtalya komünist partilerinin bir araya gelmesiyle kurulmuştur. Bu kuruluş Sovyetler Birliği’nin savunulmasını, Amerikan emparyalizmi ile mücadeleyi ve bütün dünyayı kapsayacak Sovyetler Cumhuriyeti’nin kurulmasını amaçlıyordu.
Sovyet Birliği, Amerika Birleşik Devletleri’nin Marshall Planı’na karşılık kendisine bağlı olan devletlerle ekonomik ilişkileri ve işbirliğini geliştirmek için Molotof Planı adını verdikleri ikili ticaret sistemini kurdular.
Böylece dünya, Sovyetler Birliği’nin başını çektiği doğu bloku ve Amerika Birleşik Devletleri’nin temsil ettiği batı bloku olarak ikiye ayrılmıştır. Dolayısıyla komünizm ile demokrasi arasında soğuk savaş dönemi başlamış oluyordu. Amerika Birleşik Devletleri’nin ortaya attığı Marshall Planı’na Sovyetler Birliği’nin etkisi altında bulu¬nan ülkelerden bazıları ve özellikle de Çekoslovakya katılmak istemiştir. Fakat Sovyetler Birliği’nin buna fırsat vermemek için bu ülkede darbe yapmıştır. Orta Avrupa’da batılı manada demokrasinin en ileri öncüsü olan Çekoslovakya’da Sovyetler Birliği’nin yaptığı darbe ile komünizmin egemen olması, batı demokrasisini öldürmüş olmaktaydı. Bu sebeple Çekoslovak’ya darbesi ile komünistlerin ülkede yönetimi ele geçirmeleri gerek Avrupa’da, gerek dünyada endişe uyandırmıştır.
kategori: