Sivil İtaatsizlik Kavramı Bağlamında Las Tesis Eylemlerinin Değerlendirilmesi
Giriş
Şili’de ortaya çıkan ve kadınların hayatın her alanında maruz kaldıkları ötekileştirme, şiddet ve ayrımcılık gibi hususlara dikkat çekmeyi amaçlayan danslı protesto olan Las Tesis[1], ortaya çıktığı günden itibaren dünya çapında birçok ülkeye yayılmıştır.[2] Söz konusu danslı protesto gösterisi ve sözleri feminist antropolog Rita SEGADO’nun söylemlerine dayanmaktadır.[3]Bu danslı protesto gösterisi, esasında devlet güçleri tarafından göz yumulan tecavüzler nedeniyle yine ilgili devlet güçlerini (polis, yargıç ve başkan) suçlamaktadır.[4]
Anahtar Kelimeler: kadın cinayetleri, kadına yönelik şiddet, las tesis, türkiye, sivil itaatsizlik
1. Türkiye’de Gerçekleştirilen Las Tesis Eylemleri
Şilili feminist kadınlar ile fikir birliği içinde olan Türkiyeli kadınlar da son dönemde artan kadın cinayetlerine ve devlet kurumları ile kolluk kuvvetlerinin kadına yönelik şiddet ve kadın cinayetlerini önlemek konusunda yasaları ve sözleşmeleri uygulamak konusundaki isteksizliklerini protesto etmek amacıyla ilkin eş zamanlı olarak Ankara Kuğulu Park’ta ve İstanbul Kadıköy’de ‘Las Tesis Türkiye’ konseptiyle ‘‘Suç bende değil, her nerede isem, ne giydiysem suç bende değil!’’sloganıyla ilgili danslı protesto gösterisini sergilemişlerdir. Ancak tüm dünyada yankı ve destek bulan dans gösterisi, sözlerinde devlet kurumlarını suçlayıcı ibareler barındırdığı gerekçesiyle sadece İstanbul’da polisin müdahalesine maruz kalmıştır.Polisin göstericilere müdahalesinin ardından ‘‘Kadınları değil katilleri durdurun!’’ diyen Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu Genel Sekreteri Fidan ATASELİM ile Kadın Meclisleri Üyesi Ayşen Ece KAVAS ile birlikte 7 kişi gözaltına alınmıştır.[5] Adli kontrol şartıyla serbest bırakılan göstericilere yöneltilen suçlamalar arasında ‘devlet kurumlarını aşağılama’, ‘devlet başkanına hakaret’ile‘gösteri ve yürüyüş kanununa muhalefet’ yer almaktadır.[6] Kadıköy ve Kuğulu Park’taki protestoların ardından Ankara Güvenpark’ta bir kez daha yapılmak istenen danslı protesto gösterisi yine bir polis müdahalesine sahne olmuştur.[7] Bu müdahaleleri takiben İzmir Alsancak’ta ve İstanbul Beşiktaş’ta toplanan çok sayıda kadın protestocu aynı danslı protesto gösterisini sergilerken herhangi bir polis müdahalesi söz konusu olmamıştır.[8] 14 Aralık’ta ise Türkiye Büyük Millet Meclisi’ndeki (TBMM) görüşmeler sırasında Las Tesis danslı protesto gösterilerine yönelik polis müdahalelerini gündeme getiren Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) ve Halkların Demokratik Partisi (HDP) kadın milletvekilleri İçişleri Bakanı Süleyman SOYLU’ya karşı söz konusu eylemi gerçekleştirmişlerdir.[9] Meclis’teki eylem öncesi söz alan CHP Milletvekili Saliha Sera KADIGİL SÜTLÜ ‘‘Sayın İçişleri Bakanım Şili’de başlayan ve dünyanın her yerinde kadına karşı şiddete dikkat çekmek için yapılan bir dans var: Las Tesis. Bu eylemi yapmak için dokunulmaz olmamız gereken tek ülke sayenizde Türkiye oldu. Şimdi kadın milletvekilleri olarak şiddet gören, öldürülen tüm kadınlar adına size iki çift lafımız olacak.’’ diyerek eylemi başlatmış ve ülke çapındaki eylemlere yönelik polis müdahalesini protesto etmiştir.[10]
2. Sivil İtaatsizlik Kavramı Çerçevesinde Las Tesis Eylemlerinin Meşruluğu
Bireysel veya kitlesel haksızlıklara karşı her türlü yasal yolla mücadele eden ama bir sonuç alamayan insanlar şiddet unsuru içermeyen[11] ve tamamen barışçıl stratejilerin ürünü olan[12] sivil itaatsizlik edimlerine başvururlar. Sivil itaatsizliği oluşturan felsefi, sosyopolitik ve kültürel kodlardan yola çıkılarak Las Tesis danslı protesto gösterilerinin analizinin yapılacağı bu bölümde Türkiye özelinde gerçekleştirilen eylemler ile bu eylemlere yönelik polis müdahaleleri değerlendirilecektir.
Kadıköy’de ve Güvenpark’ta gerçekleştirilen danslı protesto gösterilerine yönelik polis müdahalesinin esas gerekçesi olarak öne sürülen ‘gösteri ve yürüyüş kanununa muhalefet’ bizzat Türkiye Cumhuriyeti (T.C.) Anayasası tarafından T.C. vatandaşlarına tanınan ‘barışçıl toplanma, gösteri ve yürüyüş hakkı’na aykırıdır. Nitekim Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu Madde 3’te ‘‘Herkes, önceden izin almaksızın, bu Kanun hükümlerine göre silahsız ve saldırısız olarak kanunların suç saymadığı belirli amaçlarla toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahiptir.’’ şeklinde bir ibare bulunmaktadır.[13] Aynı şekilde T.C. Anayasası’nın 38. Maddesi de hiçbir vatandaşın, kanunen suç sayılmayan fiillerin gerçekleştirilmesi gerekçesiyle cezalandırılamayacağını açık bir şekilde belirtmektedir.[14]
Son zamanlarda artan kadın cinayetleri ile kadına yönelik şiddete karşı Türkiyeli feminist örgütler, devletin Kadına Yönelik Şiddet ve Aile İçi Şiddetin Önlenmesi ve Bunlarla Mücadeleye Dair Avrupa Konseyi Sözleşmesi (İstanbul Sözleşmesi)[15] ile Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun’u (6284)[16] etkili, somut ve istekli adımlar atarak uygulamadığını dile getirmektedir.[17] Bu noktadan bakıldığında esasında kadına karşı her türlü şiddet unsuru ve eylemi ile mücadele etmesi ve kadın cinayetlerinin önlenmesi konusunda etkili ve somut adımlar atması gereken devletin kendi anayasası ve uluslararası geçerliği olan sözleşmeler ile zıt düştüğü dolayısıyla da söz konusu barışçıl protesto gösterilerinin gerçekleştirilmesine kapı aralayan bir tutum sergilediği görülmektedir.
Sivil itaatsizlik eylemlerinin kamusal ve politik meşruiyetini tesis eden ana unsurlardan birisi de bu eylemlerin uzun vadede toplumsal iyi oluş haline hizmet etmelerine dair gerekliliktir.[18]Nitekim Türkiye’de gerçekleştirilen Las Tesis danslı protesto gösterileri uzun vadede toplumun iyilik haline katkıda bulunacak bir yapıya sahiptir çünkü bir insan hakkı ihlâli ve suç olan kadına yönelik şiddete karşı çıkmaktadır. Nihayetinde buradan çıkarılacak sonuç ise eylemlere yönelik polis müdahalesi ile devlet yetkililerinin muhalefetinin temelsiz olduğu ve meşru olmadığıdır.
Türkiye’de gerçekleştirilen Las Tesis danslı protesto gösterileri, temelde demokratik hukuk devletlerinde bireylerin yasal otoriteye karşı sorumluluklarının birer ifadesi şeklinde gerçekleşen diğer çeşitli sivil itaatsizlik eylemlerinde olduğu gibi[19] halk kitlelerinden gelen muhalif tepki ve taleplerin siyasal iktidar erkine yönlendirilmesinde sivil toplum olgusundan yararlanarak[20] ülke çapında bir kamuoyu oluşturmuştur.
Las Tesis danslı protesto gösterilerinin “Suç bende değil her neredeysem ne giydiysem. Suç bende değil her neredeysem ne içtiysem. Suç bende değil. Tecavüzcü sensin, öldüren sensin. Polisler, hâkimler, devlet ve başkan. Dünyada her yerde direnen kadınlar. Asla yalnız yürümeyeceksin.” şeklindeki sözleri[21] temelde devlet kurumlarını ve devlet yetkililerini, kadına yönelik şiddete ve kadın cinayetlerini önlemeye yönelik etkili politikalar yürütmedikleri gerekçesiyle suçlamaktadır. Nitekim Türkiye gündeminden düşmeyen ve her gün artarak devam eden kadına yönelik şiddet ile kadın cinayetlerine karşı ilgili yasa ve sözleşmeleri uygulamamakta ısrar eden devletin bu konudaki karnesi zayıflarla doludur.
Las Tesis danslı protesto gösterilerinde dikkati celbeden bir diğer husus ise bu gösterilere katılan eylemcilerin gözlerini siyah bir tül ile çevrelemesidir. Metaforik bir temsil yapısallığında kendini bulan söz konusu bu siyah tül; her gün artan kadına yönelik şiddete ve kadın cinayetlerine karşı ‘Türk aile yapısına ve geleneklerimize aykırı’ olduğunu öne sürerek önleyici politikaları, yasaları ve sözleşmeleri uygulamayan, öldürülen ve hayatta kalan kadınları suçlayan ve failleri ‘iyi hal indirimleri’ ile adeta ödüllendiren devletin, siyasal iktidarın, iktidar yandaşı medya kuruluşlarının ve basın yayın organlarının adeta üç maymunu oynayan tutum ve söylemlerinin çoklu ilişkiler ağına yönelik eleştirileri simgelemektedir. Las Tesis danslı protesto gösterilerinde eylemci feminist kadınların gözlerini çerçeveledikleri siyah tül aynı zamanda, sivil itaatsizlik eylemlerini gerçekleştiren direnişçilerin içinden geldikleri kültürel bağlama da atıfta bulunarak yeniden modelleme stratejilerinin[22] adeta gözle görülür bir örneğini teşkil etmektedir.
Sonuç
Kadın cinayetleri ve kadına yönelik şiddet son yıllarda artan oranlarda seyrederken devlet kurumlarının ve devlet yetkililerinin bu konuya yönelik etkili, somut ve sürdürülebilir politikalar üretmek konusunda gösterdikleri isteksiz ve gönülsüz tavır özellikle Şilili feminist bir grup kadının başlattıkları Las Tesis danslı protesto gösterileriyle birlikte dünyanın gündemine oturmuştur. Şilili kadınların son derece haklı isyanına Türkiye de dâhil olmak üzere dünyanın birçok yerinden kadınlar karşılık vermiştir. Tüm dünyada barışçıl bir atmosfer altında hak talebi iddiasıyla gerçekleştirilen ve patriyarkal iktidar erkleri ile bu iktidar erklerinin toplumsal cinsiyet eşitliğini tesis etmekten uzak eril hegemonyayı dayatan edimlerini hedef alan eylemler sadece Türkiye’de polis müdahalesine maruz kalmıştır.
Sivil itaatsizliğin bahsi geçen yapısal tüm kodlarıyla uyumlu ilerleyen Las Tesis danslı protesto gösterileri temelde; devlet kurumlarının ataerkil yapılanmasının kadın cinayetlerini ve kadına yönelik şiddeti önleme, toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlayarak kamusal ve özel addedilen alanlarda kadının görünürlüğünü arttıracak politikalar üretme ve erkek egemen anlayışın şiddet üreten toplumsal inşacı kodlarını mutasyona uğratma konusundaki başarısızlığı ile patriyarkal hegemonik siyasal iktidar erk edimlerini sürdürme konusundaki çabasına dönük bir post-modern eleştirel tutumun söylemsel ve eylemsel yansımasına karşılık gelmektedir.