Genel Çerçeve:
Türkiye’nin anayasa yapım süreçlerinin genel olarak dünyanın başka yerlerinde olduğu gibi muhataralı geçtiği geçmiş tecrübelerle sabittir. Özellikle Türkiye’nin ilk anayasası dışında yapılan tüm anayasalarda toplumsal dinamiklerin devrede olmasından ziyade birtakım güç odaklarının ve çoğu zaman da askeri otoritelerin etkili olduğu bilinmektedir. Türkiye mevcut durumda ülkenin tarihine damgasını vurmuş bir askeri darbe sonrası yapılan bir anayasa olan 1982 anayasası ile yönetilmektedir.
1982 anayasasının kimi ilkelerinin bizzat Avrupa İnsan Hakları Beyannamesinden alındığı ise bilinmektedir. Anayasalar ister İran İslam Cumhuriyeti anayasası olsun isterse Amerikan anayasası olsun içerikte son derece makul ve okunduğunda karşı çıkılamaz maddeler içerebilir. Ancak anayasalar ve ülkelerin siyasal düzenleri arasındaki ilişkide en büyük problem yalnızca içeriğin kendi içinde taşıdığı ilkelerde ortaya çıkmaz. Mezkur anayasanın neden, hangi motivasyonla ve kimler tarafından yapıldığı esasında içeriğin mahiyetini de belirleyen bir husustur. Bu hukuktaki esasa geçilmeden önce usule uygunluğun denetlenmesi prensibini akla getirir.
Günümüzde özellikle 18. Yüzyıl devrimlerinin ışığında bu prensip “toplumsal katılımlı demokratik bir siyasal sürecin inşası ve gelişimi” diye özetlenebilecek bir prosedürün işletilmesi ile hayata geçirilebilecektir. Anayasa gerçekten o zaman Rousseau’nun anayasa literatürüne geçmiş unutulmaz tabiriyle bir “toplum sözleşmesi” olacaktır.
Maalesef yukarıda da anlatılmaya çalışıldığı gibi Türkiye anayasaları ilki belli bir ölçüde istisna edilmek kaydıyla böyle bir toplumsal, demokratik bir siyasal sürecin inşası ile yani sivil toplumun aktif katılımı ile gerçekleşemedi. Toplumsal talepler çoğu zaman sorulmadan karar-vericiler –genelde askerler- tarafından varsayıldı ve askerlerin vizesinden geçen kurucu meclis üyeleri tarafından anayasal taslaklara geçirildi. Süreç böyle işleyince çoğu zaman toplumun benimsemediği yukarıdan vazedilen anayasalara Türkiye sahip oldu ve toplum ile devlet ayrıklığı giderilemeyen bir mesele olarak varlığını sürdürdü.
Türkiye 2000li yıllarla birlikte tarihinin farklı bir periyoduna girdi. Bazılarının son darbe dediği 28 Şubat 1997’den beri Türkiye kritik bir takım evrelerden geçti ve askerlerle siviller arasında ilginç ve çetin mücadelelere sahne oldu. Şimdi Türkiye 12 Eylül 1980 darbesinden 30 yılı aşkın bir süre geçtikten sonra yeni ve eski toplumsal taleplerin hakkıyla ve tüm derinliği ve gerçekliğiyle dile getirilebildiği yeni bir anayasal süreç geliştirme olgunluğuna erişip erişmediğinin önemli bir testi ile karşı karşıya.
Türkiye’nin karar vericileri ve yasa yapıcıları içinde bulunduğumuz zaman diliminde Türkiye’nin ve ülkenin toplumsal taleplerinin hak ettiği bir anayasayı yapma sözünü vermiş vaziyettedirler. Bunun toplumsal taleplerin hakkıyla dillendirildiği bir sürecin gerçekleştirilmesi sözünü de içerdiğinden işin mantığı ve halin icabı gereği kuşku yoktur.
Kuşkusuz böyle bir süreçte sivil toplum örgütleri ve üniversitelerin önemi tartışmasızdır. Sözkonusu toplumsal süreci harekete geçirecek toplumsal talepleri dillendirecek ve bunları karar vericilerin anayasal yapım sürecine taşıyacak olan ve anayasal yapım sürecinin sürekli denetleyicisi olacak olan yapıların da bu yapılar olduğu açıktır.
Bu çerçevede İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi ve Süreç Araştırma Merkezi böyle bir anayasal sürece ülkenin hukuk aklının ve birikiminin sivil toplumun talepleri ile birleştirileceği ve karar vericilerin de içinde bulunulan tabloyu değerlendirme imkanlarının olacağı bir konferans düzenlemeyi planlamış durumdadırlar.
Gösterilen çabaların ülkenin tarihi ve hakikat önünde karşılıksız kalmayacağı ortak umudumuzun ortak yarınımızı inşa edeceği kanaatindeyiz.
Metot:
“Yeni Anayasa” Konferansında klasik anayasa tartışmalarından farklı olarak temel tartışma konularını değişik bakış açılarıyla farklı toplumsal kesimlerden gelen konuşmacılarla bir araya getirmesi hedeflenmektedir. Bu bağlamda hukuk dünyamızın önde gelen isimleri ile sivil toplumun sözcüleri ve anayasa yapım sürecinin karar verici tarafının temsilcilerinin konferansta belirlenen müzakere konuları üzerinden görüş ve yaklaşımlarını açıklayabilecekleri bir format benimsenecektir.
Bu minvalde diğer konferanslardan daha ağırlıklı olarak müzakereli bir şekilde öğrencilerin katılımını sağlayarak genç hukukçuların sürece aktif müdahil olması konferanslarda izlenecek yöntemin önemli unsurlarından biridir. Her oturum sonunda 30 dakikalık bir soru-cevap bölümünün bu işlevi görmesi planlanmaktadır.
Konferans sabah, öğleden sonra ve akşamüstü olmak üzere üç ‘oturum’dan oluşacaktır.
Organizatörler tüm katılımcılarına şimdiden müteşekkirdir.
Temel Müzakere Konuları:
• Türkiye’nin sorunlarını çözme kapasitesine sahip yeni bir anayasanın temel hususiyetleri neler olmalıdır?
• Türkiye’nin yeni anayasa yaratma potansiyelinin işaretlerini nasıl gözlemleyebiliriz?
• Türkiye’nin talepleri ile yeni anayasa yapım süreci arasında ne ölçüde bir örtüşme söz konusudur?
• Dünya’daki anayasa yapım süreçlerinin tecrübelerinden Türkiye nasıl faydalanmalıydı/faydalandı?
• Yeni Anayasa’nın “değişmez maddeleri” olmalı mı? “Başlangıç” kısmı nasıl bir kurguya sahip olmalıdır?
• Millet/ulus/toplum tarifleri ile vatandaşlık tarifi arasında nasıl bir ilişki kurulmalıdır?
• Yeni Anayasa Parlamenter ve Başkanlık rejimleri arasında nasıl bir yol tutturmalıdır?
• Mevcut “Anayasa Komisyonu” çalışmaları verimli sonuçlar üretti mi?
• Temel Hak ve Özgürlükler Anayasa’da nasıl bir içerikle yer almalıdır? Kadın hakları ile ilgili nasıl bir perspektif geliştirilmelidir?
• Sivil Toplum yeni anayasa inşasında yeterli katkıyı üretebildi mi?
Program
Konferans (21 Nisan 2012) – Basına ve Kamuoyuna Açık
Yer: İstanbul Üniversitesi Merkez Bina Doktora Salonu
09:30 – 10:00 Açılış Konuşmaları
Ozan Salmış – İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğrencisi, SÜREÇ
Araştırma Merkezi Anayasa Konferansı Koordinatörü
Prof. Dr. Adem Sözüer – İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dekanı
Prof. Dr. Yunus Söylet – İstanbul Üniversitesi Rektörü
10:00 – 12:00 1. Oturum: “Türkiye ve ‘Yeni Anayasa’ Üzerine Değerlendirmeler”
Moderatör: Murat Sofuoğlu
Konuşmacılar: Prof. Dr. Sacit Adalı, Prof. Dr. Nihat Bulut, Doç. Dr. Ufuk Uras, Doç. Dr. Berat Özipek
12:00 – 13:00 Ara & Öğle Yemeği
13:00 – 15:00 2. Oturum: “Geçmişteki Tecrübeler Işığında ‘Yeni Anayasa’ Süreci”
Moderatör: Murat Sofuoğlu
Konuşmacılar: Prof. Mithat Sancar, Prof. Mümtaz Soysal, Doç. Dr. Hüseyin
Özcan, Yrd. Doç. Dr. Hüseyin Yıldız
15:00 – 15:30 Ara & Kahve Molası
15:30 – 17:30 3. Oturum: “Türkiye Nasıl Bir Anayasaya Sahip Olacak?
Moderatör: Murat Sofuoğlu
Konuşmacılar: Ayşegül Akış Devecioğlu (BDP PM Üyesi, Akademisyen),Akın Özçer (Yeni Anayasa Platformu), Ayhan Bilgen (Demokratik Anayasa Hareketi Koordinatörü), Ayhan Oğan (Sivil Dayanışma Platformu Koordinatörü)
17:30- Kapanış Konuşması ve Teşekkür
İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi & Süreç Araştırma Merkezi