Ticaret Yasamızın 692. maddesine göre bir çekin metninde aşağıdaki unsurların bulunması zorunludur. Bir senedin çek sayıla bilmesi için
1 Çek kelimesini ve eğer senet Türk çeden başka bir dil ile yazılmışsa o dilde çek karşılığı olarak kullanılan kelimeyi,
2 Kayıtsız ve şartsız muayyen bir meblağın ödenmesi için havaleyi,
3 Ödeyecek kimsenin “muhatabın” ad ve soyadını,
4 Ödeme yerini,
5 Keşide gününü ve yerini,
6 Çeki çeken kimsenin “keşidecinin” imzasını,
ihtiva etmesi gerekmektedir. Bu şekil unsurlarını kısa kısa açıklayalım
1 Çek kelimesi
Kanun bir çekin tanziminde, çek kelimesinin mutlaka metinde bulunmasını şart koşmaktadır. Bundan anlaşılacağı üzere, çek denilen senette çek kelimesi olacak ve bu kelime metne girmiş bulunacaktır .
Türkiye’de çek yerine hör hangi bir deyim ve örneğin “havale” kelimesi yazılamaz. Çünkü mutlaka çek kelimesi yazılı olacak, aynı zamanda bu kelime metin İçinde kulla nılacaktır. Diyelim ki, çek kelimesi metin içine yazılmamış, sonradan farkına varılarak senedin bir köşesine hem de büyük harflerle “Bu belge çektir” diye yazılmış olsa hiç bir anlamı olmaz. Çünkü bu İbarenin sonradan eklendiği kuşkusu doğar. Çek kanuni niteliğini kaybeder. Şayet çek, Türkçe’den başka bir dille yazılıyorsa, o dilde çek karşılığı olarak kullanılan kelimeyi taşımalıdır.
2 Kayıtsız ve şartsız muayyen bir meblağın ödenmesi için havale
Bu havale kanunen bir vekâlet hükmündedir. Yalnız bu vekâlet adi alacaklardaki vekâlet gibi değildir. Havale emri verildikten yani “ödeyiniz” denildikten sonra artık rücu edilemez.
Çekle verilen vekâlet hiç bir kayıt ve
şarta bağlı olmamlıdır. (Bu çekimin ……………
No. lu………Iık faturanın geri alınması karşılığında …..’a veya emrine 10.000.
TL. sı ödeyiniz) şeklinde bir çek düzenlenemez. Çünki keşideci çekin ödenmesini faturanın istirdadı şartına bağlamış oluyor, fatura verilmezse ödemeyin demek istiyor. Çek şartlı olursa muhatap da sıkıntıya düşer, çekin sürüm (tedavül) güvenliği bozulur.
Çekin bir meblağı hem de belirli bir meblağı ihtiva etmesi şarttır. Örneğin (Bu Çekin karşılığında ………….’a 1000 kilo pi
rinç veriniz veya ödeyiniz) şeklinde bir çek düzenlenemez. Çekin yasal olarak belirli bir parayı göstermesi gerekir. Yine Örneğin (Bu çekimin ibrazında ……………ra veya em
rine 15.6.197.. ve 221 no. lu fatura muhteviyatı parayı ödeyiniz) şeklinde bir çekin yazılması da mümkün değildir. Çekin parası açıkça belli olacaktır. Çekte rakam ve yazı ile gösterilen miktar dikkate alınır. Gerek yazı, gerek rakamla yazılmış olsun, bir çok kez gösterilen paralar arasında bir fark bulunursa yazı ile gösterilmiş olan paranın en az olanına itibar edilir.
3 Muhatabın adı ve soyadı
Bir çekte, ödeyecek kimsenin “muhatabın” ad ve soyadının bulunması zorunludur. Ancak bir çek, bizim Ticaret Yasamızda, Banka üzerine çekilebileceğine göre, ödeyecek bankanın tescil olunmuş ünvanının yazılması, kanunun özüne ve sözüne uygun bulunmaktadır. Banka tabirinden amaç “Bankalar Kanunu” hükümlerine bağlı olan kuruluşlardır.
4 Ödeme Yeri
Çekte ödeme yerinin gösterilmesi şart değildir. Çünkü ödeme yeri açıklanmamışsa, muhatabın adı ve soyadı yanındaki yer, ödeme yeri sayılır. Muhatabın adı ve soyadı yanında birden fazla yer gösterildiği takdirde, çek ilk gösterilen yerde ödenir. Örneğin, (Türkiye İş Bankası A.Ş. Anafartalar/Ankara) şeklînde yazılan çekin; Anafartalar’da böyle bir açıklama ve başka bir kayıt yoksa muhatabın iş merkezinin bulunduğu yerde ödenmesi gerekir.
5 Keşide tarihi ve yeri
Çekte tanzim yerinin de yazılması zorunlu değildir. Çünkü tanzim yeri gösterilmeyen çekler, keşidecinin adı ve soyadı yanında yazılı olan yerde çekilmiş sayılır. Bu da yoksa çek, ticarilik vasfını kaybeder. Fakat çekte tanzim tarihi mutlaka bulunmalıdır. Çünkü ilerde görüleceği üzere şehiriçi çeklerin 10 gün, şehirdışı çeklerin de bir ay içinde ibraz edilip ödenmesi lâzımdır. Tarih bulunmazsa ibraz süresini saptamak mümkün olamaz.
Görülüyorki; ödeme yeri ve keşide yeri esas şekil unsurlarından olmakla beraber, kanunen istisnai hükme bağlanmıştır.
6 Keşidecinin imzası
Diğer her hangi bir ticari belgede olduğu gibi çekle ödeme emrini veren kimsenin yani keşidecinin imzası mutlaka lazımdır. Zaten imzasız olarak çek çekilmesine olanak yoktur. Ancak keşidecinin imzaya ehil olması ve imzanın el yazısı ile atılmış bulunması gerekir. Çekte keşidecinin imzası hemen metnin altında ve genellikle sağ tarafta
bulunur. Çünkü ön tarafta başka bîr yere atılacak İmza aval vereni ve arka tarafa atılacak imza da cirantayı ilgilendirir.
Bunlrın dışında çekin, değer ve niteliğini bozmayacak isteğe bağlı kayıtların çeke geçirilmesinde bir sakınca yoktur.
Ticaret Yasamızın 692. maddesine göre bir çekin metninde aşağıdaki unsurların bulunması zorunludur. Bir senedin çek sayıla bilmesi için