Suudi Arabistan Krallığı Pazar Bilgileri
SUUDİ ARABİSTAN KRALLIĞI PAZAR BİLGİLERİ NOTU
- Dış Ticaret Politikası ve Uygulamaları –
Dış Ticaret Mevzuatı (İthalat Rejimi, İhracat Rejimi)
Suudi Arabistan Krallığı (SA) DTÖ üyesi bir ülke olarak serbest dış ticaret rejimi uygulamaktadır. İthalat rejimi çerçevesinde birçok ürünün serbest şekilde ithalatı mümkün iken bazı ürünlerin ithalatı yasak, bazı ürünlerin ithalatı ise ilgili kurumlardan alınacak izinler çerçevesinde mümkündür.
– Gümrük Vergileri
SA Körfez İş birliği Konseyi (KİK) üyesi bir ülke olarak KİK ülkeleriyle gümrük birliği uygulamaktadır.
Tarımsal ürünlerde yerli üretimin olduğu dönemlerde geçici olarak bazı ürünlerde gümrük vergisi oranları yükseltilmektedir (%15 seviyesine) söz konusu ürünlerin listesi, dönemleri için bağlantı incelenebilir . Genel olarak incelendiğinde ve ülkedeki imalat sanayi yapısı çerçevesinde ülkenin gümrük vergisi oranlarının yüksek seviyelerde olmadığı görülmektedir. Ancak, yerli üretimi olan bazı ürünlerde yüksek gümrük vergileri uygulanabilmektedir. Örneğin tavuk etinde (ki yerli üretim Pazar payının %30’unu karşılamaktadır) gümrük vergisi oranı %20 seviyesindedir. Uygulanmakta olan güncel gümrük vergilerini aşağıda yer alan link üzerinden kelime ve GTP kodu kullanarak sorgulamak mümkündür.
– İç Vergiler ve Oranları
2018 yılı başından itibaren ülkede KDV uygulaması devreye girmiş olup standart KDV oranı 2020 Temmuz ayından itibaren yüzde %15 olarak uygulanmaktadır. Öte yandan tütün ve tütün ürünlerinde %100; gazlı içeceklerde %50; enerji içeceklerinde %100; tatlandırılmış içecekler %50; elektronik sigaralar ve kartuşları %100 özel tüketim vergisi alınmaktadır.
Gelir vergisi bulunmayan ülkede, yabancı yatırımcılar %20 kurumlar vergisine tabii iken, yerli yatırımcı ve iş sahiplerinin varlıklar üzerinden %2,5 oranında zekât ödemektedir. Suudi veya KİK ülkesi vatandaşı olmayanların SA’da kurdukları kalıcı şirketler aşağıda belirtilen üç koşuldan ikisini taşımaları halinde zekâta tabii olmaktadır.
Yönetim kurulu, şirket politikalarını belirledikleri düzenli toplantılarını SA’da gerçekleştiriyorsa (fiziksel olarak veya elektronik ortamda)
Yönetime ilişkin kararları SA’da alınıyorsa
Söz konusu şirket gelirlerinin %50’den fazlasını SA’da kazanıyorsa
Yerleşik bir şirkette ait hisselerin yerleşik olmayan bir hissedar tarafından elden çıkarılmasına % 20 sermaye kazancı vergisi uygulanır.
– Ürün Standartları ile ilgili Uygulamalar
S.A.’ya ihracatta a) Tarımsal ve Gıda Ürünleri. b) İlaç ve Kozmetik. c) Tıbbi cihazlar ve ekipmanlar. d) Ham petrol e) Askeri ürünler dışındaki tüm ürünler için uygunluk sertifikası arandığından, sevk öncesi inceleme gözetim zorunluluğu bulunmaktadır. TSE ile SASO arasında karşılıklı tanıma anlaşması bulunduğundan, zorunluluk kapsamı tüm ürünler için TSE de uygunluk sertifikası vermeye yetkilidir.
GSO, SASO standartları ve SFDA düzenlemelerine göre denetimler temel olarak ithalat aşamasında yapılmakla beraber, ürün iç piyasada iken genellikle Belediye ve Kırsal İşler Bakanlığı tarafından denetimler yapılmaktadır. Gıda, ilaç, kozmetik ve tıbbi cihaz ürün gruplarında denetim SFDA tarafından; Tarım ürünlerinde Tarım bakanlığı; ham petrol ve yakıtlarda Petrol ve Mineral kaynaklar Bakanlığı; kitap, dergi, yayın gibi ürün gruplarında Kültür ve Enformasyon Bakanlığı; telekomünikasyon ve bilgi teknolojileri ürün ve hizmetlerinde İletişim ve Bilgi Teknoloji Komisyonu; silah, cephane, kimyasal maddeler ve askeri ekipman gibi ürün gruplarında İçişleri Bakanlığı tarafından denetim yapılmaktadır. Yukarıda yer alan ürün grupları dışında yer alan ürünler SASO tarafından gümrük yetkilileri ile birlikte yapılmaktadır.
Ülkenin standart ve teknik düzenleme uygulamaları genel hatlarıyla KİK Standartlarına uygun olarak belirlenmektedir
Diğer kurumların mevzuatına tabii olan aşağıda listelenen ürünler ise bu uygulamanın dışındadır.
– Medikal ve Sağlıkla ilgili ürünler
– Teşhir ve örnek ürünleri
– Geçici ithalata konu ürünler
– Gıda ürünleri
– Savunma sanayi ürünleri
– Kişisel eşyalar
SA’da ürünler standart ve teknik düzenlemeler çerçevesinde üç ana grup altında değerlendirilmektedir. Yüksek riskli ürünler (gaz yakan cihazlar, inşaat demiri vb.), orta riskli ürünler (tekstil, alüminyum levha vb.) ve düşük riskli ürünler.
Bu ürünler içinde Yüksek riskli ürünler için Quality Mark almak zorunludur, bu belge diğer ürünler içinde alınabilmekte olup, daha pahalı ve kapsamlı olduğundan ancak zorunlu olmadığından genellikle tercih edilmemektedir. Orta ve düşük riskli ürünlerde ise, ürünler için teknik düzenleme olması halinde, ürün uygunluk belgesi düzenlenmelidir (PCOC-Product Certificate of Conformity), yoksa sevk öncesi uygunluk (SCOC-Shipment Certificate of Conformity belgesi düzenlemek yeterli olacaktır.
Diğer taraftan teknik regülasyona tabii bazı ürünler için ayrı belgeler alınması da söz konusu olabilmektedir. Örneğin; Ev elektronik ürünlerinde GMark (Gulfian,Mark), enerji verimliliği (IECEE) vb.
Yukarıda ifade edildiği üzere, ihracatçılar üretim (PCOC) veya sevk öncesinde (SCOC) aşamasında, akredite kuruluşa (TSE, Intertek, SGS, TUV vb.) veya akredite olan Laboratuvarlardan birine başvurularak, ürünlerin test ettirir ve/veya uygunluk belgesi işlemlerini başlatılması gerekmektedir. Ürünler ilgili standart veya teknik düzenleme çerçevesinde testlere tabii tutulur ve üretim aşamasında bir inceleme yapılır. Gerekli belgeler kontrol edildikten sonra belli bir süre geçerli olan uygunluk belgesi verilir.
Diğer taraftan teknik regülasyona tabii ürünler (üretim sonrası veya ithalat öncesi) için saber kayıt sistemi zorunluluğu bulunmaktadır. Bahse konu kayıt SA’daki üretici veya ithalatçının sorumluluğunda olup ithalattan önce ürünle ilgili gerekli belgeleri ihracatçıdan talep ederek sisteme girmek durumundadır. Ancak, çoğu zaman ülkedeki ithalatçılar bu işle uğraşmak istemeyip tüm bilgilerin ihracatçı tarafından girilmesini talep etmektedir. Bu uygulamaya ilişkin en güncel bilgilere elektronik ağ adresinden ulaşılabilmektedir. Bahse kayıt zorunluluğun zaman içinde diğer ürünleri de kapsaması öngörülmektedir.
– Test Etme, Muayene ve Belgelendirme
1 Ocak 2019 itibariyle Suudi Standart, Metroloji ve Kalite Organizasyonu (SASO) SALEEM programı kapsamında online sertifikalandırma programı SABER platformunu devreye aldığını duyurmuştur. Bu program kapsamında SASO tarafından motor yağları, deterjanlar, yapı ve inşaat malzemeleri, boyalar, asansörler, araç yedek parçaları ve tekstil ürünleri ile ilgili teknik regülasyonlar yayınlanmış olup yeni regülasyonlar yayınlanmaya devam etmektedir. Söz konusu sistem ile gıda ve tarım ürünleri, ilaç ve tıbbi cihazlar, kozmetik ve ham petrol dışındaki tüm endüstriyel ürünlere ait regülasyonlar yayınlanması beklenmektedir.
G İşareti (G Mark); Bahreyn, Kuveyt, Umman, Katar, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Yemen’in oluşturduğu Körfez Arap Ülkeleri İşbirliği Konseyi (Gulf Cooperation Council – GCC) ülkelerine ihraç edilecek alçak gerilim ve oyuncak ürünleri için ilgili yönetmeliklerin gerekliliklerine uygunluğunu göstermekte olup, uygunluğu tescil edilmiş ithal ürünlere bu işaretin iliştirilmesi zorunludur.
Kalite İşareti (QM-QMark); Suudi Arabistan tarafında gerçekleşen mevzuat değişikliği kapsamında “Suudi Kalite İşaretini” vermek üzere Kısmi Yetkilendirme Anlaşması, TSE ile SASO arasında 7 Haziran 2017 tarihinde imzalanmıştır. Söz konusu anlaşma ile TSE, ülkemiz firmalarının Suudi Arabistan’a gerçekleştirecekleri ihracatta teknik engeller ile karşılaşmaması için SASO tarafından yetkilendirilmiş kuruluş olarak firmalarımızın taleplerini almaya başlamıştır.
Enerji Verimliliği Sertifikası; 2016 yılı başında Türk Standartları Enstitüsü Deney ve Kalibrasyon Merkezi Başkanlığına bağlı olarak faaliyet gösteren Enerji Verimliliği İhtisas Laboratuvarları, Suudi Arabistan Standart Kuruluşu (SASO) tarafından SL&S (Saudi Label and Standards) çerçevesinde Onaylanmış Laboratuvar olarak atanmıştır. Soğutucular, çamaşır makineleri, elektrik motorları, aydınlatma ürünleri TSE Gebze Kalite Kampüsünde; klimalar ise TSE Tuzla Kampüsünde bulunan laboratuvarlarda test edilmektedir.
Helal Sertifikası; Suudi Arabistan’a yapılacak kırmızı et, kanatlı et ve mamulleri ihracatında helal belgesi gerekmektedir. Söz konusu belgenin alınabilmesini teminen SFDA’nin ayrıca onayı gerekmektedir. Bununla birlikte, ülkemizde helal belgeleri TSE tarafından düzenlenmektedir. Diğer taraftan, SA’ya ihraç edilen söz konusu ürünlere yönelik helal standartlar Körfez Standartlar Kurumu’nun (GSO) GSO-993-2015 nolu belgesinde düzenlenmiştir.
– Helal Belgesi Suudi Arabistan’a yapılacak kırmızı et, kanatlı et ve mamulleri ihracatında helal belgesi gerekmektedir. SA’ya ihraç edilen söz konusu ürünlere yönelik helal standartlar Körfez Standartlar Kurumu’nun (GSO) GSO-993-2015 nolu belgesinde düzenlenmiştir. Diğer taraftan, SA makamları tarafından yapılan bildirimlerde ülkede yeni bir helal sisteminin başlatılacağı, bu sistemde uygunluk değerlendirme kuruluşlarınca (UDK) verilecek helal belgelerinin SASO tarafından onaylanacağı ve OIC/SMIIC standardının yeni sistemin ana standardı olarak kabul edileceği belirtilmektedir. Bununla birlikte, helal belgelerinin SASO tarafından onaylanabilmesi için Suudi Akreditasyon Kurumundan veya Uluslararası Helal Akreditasyon Forumuna (IHAF) tam üyeliği bulunan akreditasyon kuruluşlarından akredite UDK’larca düzenlenmiş olması gerekmektedir.
– Ambalaj, Paketleme ve Etiketleme
Suudi Arabistan’a gönderilecek malların iklim koşulları nedeniyle; toza, aşırı ısıya ve yüksek neme dayanacak şekilde paketlenmesi önerilmektedir.
Genel olarak, ürünün Suudi Arabistan’a özgü SASO standardı veya SASO tarafından benimsenen bir standardı varsa, etiketlemenin bu standartlara göre yapılması gerekmektedir. Ürünün geçerli bir SASO standardı yoksa ancak geçerli bir Bölgesel/Uluslararası Standardı varsa (örneğin, IEC/ISO/GSO/EN/ASTM), etiketleme gereksinimleri geçerli Bölgesel/Uluslararası Standart uyarınca olmalıdır. Ürünün uygulanabilir özel bir standardı olmadığı veya işaretleme dilinin ürünün geçerli standardında belirtilmediği diğer durumlarda ise etiketleme Arapça veya İngilizce olabilir.
Öteyandan, uyarı ve güvenlik talimatları ile ilgili tüm işaretler Arapça veya Arapça ve İngilizce olmalıdır. Kullanım kılavuzları veya broşürler Arapça veya hem Arapça hem de İngilizce olmalıdır
Ülkeye ihraç edilecek ürünlerin üzerinde, hangi ülke menşeli olduğunu gösteren, Arapça veya İngilizce çıkmayacak ve zarar görmeyecek şekilde görünür bir yerde etiket olmalıdır. Çift menşe işaretlemesi, örneğin:” “Designed in AAA, Made in BBB“ ya da “Assembled in AAA, Made in BBB“ ya da “Engineered in AAA, Made in BBB“ gibi, farklı menşe ülkelerini ifade eden ibareler kabul edilmemektedir
Öte yandan, 2020 yılı başından itibaren tüm ürünler için barkod zorunluluğu getirilmiştir. Amacı ürünlerin geçmişlerinin takip edilebilmesi olarak ifade edilen barkodların GTİP bazında değil farklı özellikteki ürünler için ayrı ayrı olması gerekmektedir. Bu çerçevede barkod uygulamasında firmalarımızın halihazırda GS1 sistemine uygun aldıkları barkodlar geçerli olurken, diğer barkod türlerinin kabul edilmeyeceği anlaşılmaktadır. Her Üretici/İhracatçı kendi ülkesindeki GS1 kuruluşundan barkodlarını temin edebilir.
– Teknik Engeller
Yabancı ürünler ve iş insanları için en önemli teknik engeller arasında; ticarete dönük yabancı yatırım koşullarının zor olması, çalışanların Suudileştirilmesine dönük uygulamalar, Standartlar ve teknik düzenlemeler, kamu ihalelerinde performans ve yerli katma değer gereklilikleri, fikri ve sınai mülkiyet hakları, geciken ödemeler, anlaşmazlık durumunda yetkili mahkemeler ve vize konularında yaşanan sıkıntılar sayılabilir.
- Pazarın Özellikleri
– Fikri, Sınai Mülkiyet Hakları (başvuru belgeleri ve yetkili merci vb.)
SA’da fikri ve sınai mülkiyet haklarının tescili Ticaret Bakanlığına bağlı Suudi Fikri ve Sınai Haklar Otoritesinin (Saudi Authority for Intellectual Property) yetkisindedir. Kurum, patent, telif hakkı, marka, endüstriyel tasarım, entegre devre tasarımı başlıkları altında hizmet vermektedir.
Fikri, Sınai Mülkiyet Haklarının korunabilmesi için, bu hakların mülkiyetinin yerel yasalar uyarınca ülkede tescil ettirilmesi gerekir. Türkiye’de yapılmış olan ticari marka tescili veya patenti Suudi Arabistan’daki haklarınızı korumaya yeterli olmayacaktır. Telif haklarının yetkisiz kullanımına karşı koruma, ulusal yasalara ve Suudi Arabistan’ın üye olduğu uluslararası fikri mülkiyet anlaşmalarına bağlıdır.
Suudi Arabistan, Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) Ticari Marka Yasasını (Eylül 2016’da yürürlüğe giren) kabul etmiştir. Aynı zamanda Suudi Arabistan, KİK üyeleri arasında fikri mülkiyet uygulamalarını uyumlu hale getirmeyi amaçlayan KİK Patent Yasası ve KİK Gümrük Yasası’nın da üyesidir. Diğer KİK ülkelerinde olduğu gibi Suudi Arabistan’da da patent kaydı ve ticari markaların tescili ilk dosya kaydına dayanır. Bu nedenle, ürün veya hizmetlerin piyasaya sunulmadan önce patent ve marka haklarının koruması için bir stratejinin belirlenmesi faydalı olacaktır.
Bu çerçevede, ülkede bu alanlarda hak sahipliği ilgili kuruma ilgili alanda yaptırılacak kayıt ile mümkündür.
– Dağıtım Kanalları
Ülkede etkin bir şekilde yer almak isteyen ihracatçıların, ürünleri sürekli bir şekilde tüketiciye ulaştırabilecek, gerektiğinde teknik destek verebilecek ve yerel düzeyde yaşanabilecek sıkıntıları aşma konusunda destek olabilecek bir veya birkaç yerli distribütör ile çalışması her zaman tavsiye edilmektedir. Bu tavsiyenin diğer bir sebebi ise yabancıların sadece ticaret yapmaya dönük %100 yabancı sermayeli bir şirket kurma koşullarının oldukça ağır olmasıdır.
Distribütörlük, tüm ülkeye münhasır verilebileceği gibi, ülkenin üç ana ekonomik bölgesi (Cidde-Batı, Riyad-Orta, Dammam-Doğu) çerçevesinde de verilebilir. Distribütörlük anlaşmalarının sonlandırılması her zaman kolay olmamakla birlikte son zamanlarda devreye giren mevzuat ile daha kolay hale gelmiştir. Öte yandan, KİK ülkelerinden herhangi birindeki bir şirkete tüm KİK’i kapsayacak ve oralarda şirketin kendi dağıtım ağını oluşturmasına imkân verecek franchise veya distribütörlük de vermek tercih edilebilen bir yöntemdir.
Suudi Arabistan nüfusunun %84’ü zincir perakendecilerin ve franchise satış noktalarının yoğun bir şekilde yer aldığı kentsel alanlarda yaşamaktadır. Ayrıca ülke Körfez’deki en büyük perakende pazarı olarak öne çıkmaktadır. Suudi Arabistan’daki franchise pazarı, son on yılda çok sayıda başarılı yerli ve yabancı girişimlerle birlikte dikkate değer bir büyümeye tanık olmuştur. Ayrıca sosyal medyanın da etkisiyle uluslararası tanınırlığı olan markaların sayısındaki artışa paralel olarak ülke de faaliyet gösteren franchise markalarının sayısı da artmaktadır. Özellikle kafe/restoran, tekstil, moda ve aksesuar ürünleri, mağazacılık ve elektronik markalar franchise alanında öne çıkan sektörlerdir.
Ülkede faaliyet gösteren franchise’ların çoğu, Al Hokair Fashion Retail, Olayan, Saudi Catering & Contracting Co., Shahia Food Ltd. Co., Kuwait Food Company (Americana), Naghi Group, Al Safwa Food Group, Arabian Entertainment Co.Ltd., MH Alshaya Co., Landmark Group ve Al Sawani gibi yerel ve bölgesel şirketler tarafından yürütülmektedir.
Distribütörlük vermek veya franchise anlaşmasından önce yapılması gereken en önemli hususlardan birisi ihracatçının markasını Türkiye’deki şirketi adına SA’da kaydettirmesidir. Diğer taraftan bahse konu ürünlerin ithalatı ve piyasaya arzı ön izin gerektiren ürünler ise (gıda, ilaç, medikal cihaz vs.) bu izinlerin İhracatçı firmanın kendi adına yaptırması, ileride distributor değiştirme aşamasında sıkıntı yaşanmasına engel olacaktır.
2016 yılında toptan, perakende ve franchise sektörleri serbestleştirilerek, daha önceden gerekli olan yüzde 25 yerel mülkiyet gerekliliği kaldırılmıştır. Perakende ve toptan satış işletmelerinin %100 yabancı mülkiyetli olmasına izin verilmiştir. Ayrıca sınai işletmelerin kurulumu yabancı girişimcilere açıktır ve üretici lisansına sahip yatırımcılar ürettikleri ürünlerin ticaretini yapabilmektedir.