URARTU KRALLIĞIİlk Çağ Tarihi Mehmet Selçuk 31 Ekim 2020
Urartu Krallığı M.Ö. 9.yy ortalarında Van Gölü’nün doğu kıyısında , başkent Tuşpa (van )da kurulmuş 7.yy ortalarına kadar batıda Fırat , kuzeyde Kars Platosu -Sevan Gölü havzası , doğuda Urmiye Gölü havzası ve güneyde Toros Dağlarının çevrelediği bölgeyi yönetmiştir.
Urartu Krallığı’nın kurulduğu Doğu Anadolu ve çevresi yüksek yaylalar , sıradağlar ve derin vadilerden oluşmaktadır. Urartu’nun kurulduğu coğrafya oldukça zorlu şartlara sahiptir. Onlar bu şartlarda bir devlet kurmuş ve yayılmışlardır.
Urartu Öncesi
Urartu Krallığı öncesinde o coğrafyada aşiretler buunmaktaydı. Urartu öncesinde devlet geleneği bilen yok. Genellikle göçebe tarzı yaşama vardı. Bu aşiretler ile anlaşarak onları kendi bünyesine katmıştır.
Urartu Devleti 3 temel esas üzerine kurulmuştur: Krali Kentler: Van kalesi Ayanis gibi doğrudan devlet tarafından yapılmışlardı .Eyalet Merkezleri: devlet tarafından yapılmışlardır. Aşiretler: bunlar savaş zamanı asker ve vergi veririler.
GENEL YAPI
Urartu’da krallık babadan oğula geçer, kral gücünü baştanrı Haldi’den alıp ülkeyi yönetirdi. Urartu Krallığı’nın egemenlik alanındaki bütün merkezler genellikle “kale” olarak tanımlanmaktadır. Kaleler Van kalesi gibi genellikle yüksek yerlere inşa edilmiştir. Çünkü güvenlik çok önemliydi.
Urartu dönemi yerleşmeleri kentler, yerel yönetim merkezleri , kırsal yerleşimler olmak üzere üçe ayrılırdı. kentler sitadel ve aşağı şehir olmak üzere iki bölümden meydana gelirdi. Sitadellerde tapınak, depo, saray gibi yerleşmelere bulunmakta kral sülalesinin ve yöneticilerin oturduğu sitadeller ayrı surlarla çevrilmişti.
Van gölü havzası mö.4.yy dan itibaren erken Transkafkasya kültürünün etkisi altında kalmış , Urartu dini bunu etkisinde kalmıştır. Urartu dininin oluşumunda krallık öncesi geleneklerin var olduğu bilinmektedir. Urartu dini yapısına fazla girmeyip bu konuda başka bir yazıda değineceğiz.
Urartular da çivi yazısı kullanmaktaydı. Yazıyı Asur’dan almış , ilk yazıtlarını Asurlu katiplere yazdırmışlardır. Çivi yazısını Urartu diline uygulamış doğu Anadolu Urartularla birlikte başlamıştır. Urartu yazıtları genelde taş steller ve ana kayalar üzerine yazılmıştır. Anadolu’da 2. bin yılda yaygın olarak kullanılan Hurrice ile akrabadır.
Urartu Ülkesi zengin maden yataklarına sahip olmakla birlikte demiri kullanarak silah geliştirmişlerdir. Arkeolojik kazılarda elde edilen takılar fibulalar onların değerli madenleri kullandığını bize gösterir.
Onlar kale inşa etmekte oldukça başarılıydılar. Bunlar günümüze kadar gelmişlerdi. Kalelerin içinde ihtiyaç olan her şey mevcuttu. Kalelerin kanalizasyon ve kanal sistemleri oldukça gelişmiştir. Urartular doğu Anadolu’da tarım alanlarını sulayabilmek için kanallar yapmışlar su havzalarına bentler inşa ederek ilk suni göletleri oluşturmuşlardır.