Kahramanmaraş Belediye Başkanı Hayrettin Güngör, Maraş’ta yaşayan Trabzonlu bir kadınla sohbetinde, ‘Sizi, biz Müslüman yaptık’ demişti.
Başkanın bu sözleri, Trabzon’da tepki ile karşılandı. Başkan da espri yaptığını, yanlış anlaşıldığını belirterek, özür dilemiş.
Başkanın, ‘Sizi biz Müslüman yaptık’ şeklindeki ifadesi, mesela son yılların Trabzon tarihçisi Mustafa Yazıcı’ya göre, çok da yanlış bir ifade değil.
Ayrıca; Müslümanlık, Arap yarımadasından yayıldığına göre, yarımadaya uzak olan ülkelerde yaşayanlar daha sonra Müslüman oldular. Trabzon’da yaşayanların geç Müslüman olmaları da herhalde bundandır!
Gerçi, Müslümanlığı kabul etme işi de tarih kitaplarında yazılanlara bakılırsa ‘Okudum, beğendim, kabul ediyorum’ şeklinde olmamış! Daha farklı şekilde olmuş!
*******
Bir ay kadar önce, AKP iktidarı ile birlikte yazarlıkta zirve yapan, emekli din ve ahlak bilgisi öğretmeni ve belediye çalışanı Mustafa Yazıcı, Günebakış Gazetesi’nde Trabzon ve Maraş kardeşliği üzerine methiyeler düzmüştü.
Kendini böyük tarihçi olarak lanse eden ve müşteri de bulan Mustafa Yazıcı, Trabzon ve Maraş güzellemesini, Maraş’ta katıldığı bir toplantıda yapmıştı.
Maraş’ta, Maraşlı hocaların Trabzon’da islam dininin yayılmasında vs. etkili olduklarını ballandıra ballandıra anlatan Mustafa Hoca, Trabzon’a döndükten sonra bu söylemlerini Günebakış Gazetesi’nde de yazmıştı.
Mustafa Yazıcı, Trabzonluları Maraşlı hocaların Müslüman yaptıklarını söyledikten sonra Maraş Belediye Başkanı da haklı olarak, ‘Sizi, biz Müslüman yaptık’ dedi.
*******
Mustafa Yazıcı, Trabzon ile Maraş’ın kardeşliği için neler yazmadı ki; Yazısının bir bölümü şöyle;
‘…..Sekizinci asırda başladı Trabzon’a gelişleri;
On üçüncü asırda devam etti.
Zira Moğolların zulmü yüzünden;
Maraş Türkmenleri Maraş’ı terk etti..
Trabzonlular onları bağrına bastı; Misafir etti..
Fatih, ikinci Bayezit Han, Yavuz ve Kanunî ile, Maraş Trabzon’la bütünleşti. Kardeşleşti..
İkisi de güçlendi, örnekleşti!
1920'den sonra Trabzon ve Maraş Belediyeleri; Bu kardeşliği kayda geçti. 1966 ve 1970 yılları arasında ise; Maraş Valisi Rahmetli Necmeddin Karaduman; Maraş’la–Trabzon’u kardeş ilân etti.
1973'te devlet; Maraş’a kahramanlık madalyası verdi. Atatürk'ün ruhunu da şâd ediverdi..
Bu sebepten çok eski; Bir kısım Trabzon vatandaşları Maraşlıdır.
Nice Trabzon evliyaları aslen Maraşlıdır.
Of Eskipazar, Çaykara Paçan ve Yente'de;
Bunların türbeleri, camileri var;
Rahmetli büyük âlim Cansız Hocanın bile;
Bunlara övgüleri var. Adları mezar taşlarında yazılı, herkes bilsin.;
Maraşlı Şeyh Osman Babayı bilmeyen var mı? Saçaklı zâdeler Tarihinde hepsi var;
Of’un papazlarını Müslüman yaptılar; Artık Pontus yalanlarını tarihten herkes silsin.
Fâtih’in babaannesi, bir üvey anası; Bir eşi, bir gelini Maraşlıdır..
İşte Trabzon’daki Ayşe Gülbahar Hatun; Hem Maraşlıdır, hem Elbistanlıdır; Hem de Zulkadirlidir...
Daha niceleri var, Maraş Tarihi destanlıdır…’
********
Maraş Belediye Başkanına bir tepki de Günebakış Gazetesi sahibi ve yazarı Ali Öztürk’ten geldi.
Ali Öztürk, Mustafa Yazıcı’nın gazetesinde yazdığı Maraş güzellemesini okusaydı, bu kadar tepki verir miydi vermez miydi, bilemiyoruz. Ali Öztürk, son dönemlerde Trabzon ve Trabzonlulara yönelik farklı söylemlerde bulunanları edepsiz olarak nitelendirdi ve şöyle dedi;
‘... Ortada hiçbir sebep yokken Maraş’ta yaşayan Trabzonlu bir kadına ‘Sizi biz Müslüman yaptık. İnanmıyorsan git annene-babana sor’ söylemi tek kelimeyle edepsizliktir. Trabzon 1461 yılında fethedilmiştir ve kent Müslüman bir halka emanet edilmiştir. Camiye çevrilen kiliselerde ibadet yapılmıştır. Evet… Maraş’tan üç kardeşin Bayburt üzerinden Of-Çaykara Vadisi’ne İslam’ı tebliğ etmeye gelmesi önemli bir olaydır. Özellikle Maraşlı Hasan Efendi’nin ve kardeşleri Osman ile İlyas Efendi’nin Of-Çaykara bölgesindeki çalışmaları büyük bir fazilet örneğidir. Lakin Maraşlı kardeşlerin tebliğ çalışmaları fetihten 50 yıl sonra ve yalnızca Of-Çaykara bölgesindedir. Gerek Trabzon ve gerekse Of-Çaykara insanı, dünü ve bugünü ile Maraş’tan gelen bu üç irşadcı kardeşi hep hayır ile yad etmektedir. Şimdi böylesi bir tablo karşısında Maraş Belediye Başkanının ‘Trabzon’u biz Müslüman yaptık’ demesi sizce nasıl bir edepsizliktir! Bu yaklaşım tarzı ne yazık ki daha çok AK Partili Belediye Başkanlarının şuur altında yaşayan hezeyanlardır. Bu iddialar ayıptır ve kentleri ötekileştirmektir. Trabzon gibi İslam’a hizmette bugün Türkiye çapında en önde bulunan bir kenti İslam’dan önceki tarihi ile hatırlatmak aptallık değilse densizliktir’…
*******
Tarihe ve tarihte yaşanmış olaylara, din açısından veya dini pencereden baktığımızda veya bir iki kaynaktan bilgi edindiğimizde, tarihi okumamız ve yorumlarımız da farklı oluyor.
Trabzon tarihi ve özellikle de 1461 öncesi hakkında bilgi sahibi olmak isteyenler hiç değilse Rus tarihçi Sergey Pavloviç Karpov’un ‘Trabzon İmparatorluğu tarihi’ adlı esere bir göz atsınlar.
*******
Of ve Çaykara bölgesinde yaşayanlar nasıl Müslüman oldu, Çaykaralıları Maraşlılar mı yoksa Bayburtlular mı Müslüman etti, yoksa korkularından mı Müslüman oldular, net bilgi sahibi değilim. Anadili Rumca olan İmam Hatip Mezunu Mehmet Ali Sezer’e sordum, o da bilmiyorum, dedi. Bölgede o kadar meşhur din ali ve hocamız var ama bu konularda pek araştırma yapmamışlar.
İkincisi Ali Öztürk’ün, Trabzon ve bölge tarihi hakkında da pek bilgisi yok gibi. 2. Mehmet, Trabzon’u İmparatorluğa kattıktan sonra kenti ve bölgeyi Müslüman bir halka değil, Müslüman bir Valiye teslim etti. Sonrada Trabzon’a Anadolu’nun dört bir yanından, Balkanlardan, güneyden göçler başladı. 1800’lü yılların ortalarına doğru bölge halkının neredeyse yarısı Hıristiyan’dı!
*******
Sonuç olarak; Trabzonluları Maraşlılar veya bir başka kentlilerin veya Merkezi idarenin Müslüman yapması veya diğer bölgelerden Müslümanların bölgede iskan ettirilmeleri, tarihi süreç içerisinde normal olaylardır. Sonuçta bu bölgede yaşayanlar, kendiliğinden Müslüman veya daha önce Hıristiyan olmadıklarına göre bu halkı birileri Müslüman yapmıştır. Maraş Belediye Başkanı da, kimi tarihçilerin yazdıklarına ve anlatılanlara dayanarak, Maraşlıların yaptığını söylüyor.
Hasan KURT