2 GİRİŞ İşletmeler amaçlarına ulaşmak için bir takım faaliyetlerde bulunurlar. Bu faaliyetlerin bir kısmı ana faaliyetler, bir kısmı da diğer faaliyetler olarak isimlendirilir. Örneğin bir ticaret işletmesinin ana faaliyeti mal alım satım işlemleridir. İşletmelerin bu ana faaliyetlerinin yanı sıra, ana faaliyetini devam ettirmek için yaptığı işlemler de diğer faaliyetler kapsamında değerlendirilir. Gerek ana faaliyetler kapsamında gerekse diğer faaliyetler kapsamında olsun, söz konusu işlemlerden bazıları işletme sahiplerinin haklarında değişme yaratamazken bazıları değişmeye neden olurlar. Bu işlemler; işletme sahiplerinin haklarını artıran ve azaltan işlemler olarak iki türdür. İşletme sahiplerinin haklarını artıran işlemler gelir, azaltanlar ise gider yaratan işlemlerdir.
3 HARCAMA MALİYET VE GİDER İşletmeler faaliyetlerini sürdürebilmek için bir takım harcamalar yaparlar. Bu harcamaların bir kısmı işletmeye bir varlık girişi sağlayarak aktifte artışa neden olan harcamalardır. Örneğin mal alımı veya sabit varlık alımı için yapılan harcamalar bu türdendir. Bu harcamalar maliyet olarak tanımlanır.Bunun yanında bazı harcamalar aktifte herhangi bir artışa neden olmadığı gibi karşılıksız bir aktif tükenmesine neden olurlar. Örneğin genel yönetim giderleri kapsamında yapılan harcamalar bu türdedir. Bu tür harcamalar da gider olarak tanımlanır.I
4 GELİR VE GİDER HESAPLARI Gelirler ve giderler işletme sahiplerinin haklarında artış veya azalış yaratan işlemler olduğu için, bunların direkt olarak sermaye hesabının alacak veya borç tarafına kaydedilmeleri düşünülebilir.Ancak, işletmenin ortaklar tarafından sağlanan sermeyesinin ne kadar olduğu ve bu sermayede gelir ve gider işlemlerinin dışındaki işlemler nedeniyle meydana gelen artış veya azalışların ne kadar olduğu bilgisini korumak için gelir ve giderin direkt olarak sermaye hesabına kaydedilmesi yerine gelir ve gider yaratan işlemlerin, sermaye hesabı paralelinde çalışan farklı hesaplara kaydedilmeleri öngörülmüştür.
5 DÖNEMSELLİK KAVRAMI VE EŞLEŞTİRME İLKESİ Dönemsellik kavramı, sürekli ömre sahip olduğu varsayılan işletmenin faaliyetlerinin belirli aralarla kesildiği varsayılarak performansının ne olduğunun saptanmasıdır.Bunun için her dönemin faaliyet sonuçlarının net etkisinin saptanabilmesi amacıyla o döneme ilişkin gelir ve giderin saptanarak eşleştirilmesi gerekir.Gelir ve giderlerin dönemle ilişkilendirilmesinde tahakkuk (gerçekleşme) ilkesi uygulanır. Diğer bir ifadeyle gelir ve giderlerin tahakkuk ilkesine göre muhasebelestirilmesi dönemsellik kavramı gereğidir.Tahakkuk ilkesine göre bir gelir veya gider hangi dönemde gerçekleşmişse, tahsil veya ödeme tarihlerine bakılmadan o dönemin gelir veya gideri olarak kaydedilir.
6 GELİR VE GİDERLERİN SINIFLANDIRILMASI Tek düzen hesap planında gelirlere ilişkin hesaplar 6. grup olan “Gelir Tablosu Hesapları” başlığı altında listelenmektedir. Bu grupta yer alan gelir ve giderlere ilişkin hesap sınıfları şunlardır.60 BRÜT SATIŞLAR61 SATIŞ İNDİRİMLERİ62 SATIŞLARIN MALİYETİ63 FAALİYET GiDERLERİ64 DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KARLAR65 DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR66 FİNANSMAN GİDERLERI67 OLAĞAN DIŞI GELİR VE KARLAR68 OLAĞAN DIŞI GİDER VE ZARARLAR69 DÖNEM NET KARl YADA ZARARI
7 GELİR HESAPLARI 60 BRÜT SATIŞLAR 600- YURTİÇİ SATIŞLAR 601- YURTDIŞI SATIŞLAR602- DİĞER GELİRLER 64 DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KARLAR640- İŞTiRAKLERDEN TEMETTÜ GELİRLERİ641- BAĞLI ORTAKLIKLARDAN TEMETTÜ GELİRLERİ642- FAİZ GELİRLERİ643- KOMiSYON GELİRLERİ644- KONUSU KALMAYAN KARŞILIKLAR 645-MENKUL KIYMET SATIŞ KARLARI646- KAMBİYO KARLARI647- REESKONT FAİZ GELİLERİ649- FAALİYETLE İLGİLİ DİĞER GELIR VE KARLAR 69 DÖNEM NET KARI YADA ZARARI690- DÖNEM KARl VEYA ZARARI 691- DÖNEM KARl VERGİ VE DİĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜK KARŞILlKLARI(-)692- DONEM NET KARl VEYA ZARARI
8 60-BRÜT SATIŞLARİşletmenin esas faaliyetleri çerçevesinde satılan mal yada hizmetler karşılığında alınan ya da tahakkuk ettirilen toplam değerleri kapsar. Brüt Satışlara "Katma Değer Vergisi" dahil edilmez.Brüt Satışlar; yurtiçi satışlar, yurtdışı satışlar ve diğer gelirler şeklinde bölümlenir. 600- YURTiÇi SATIŞLAR601- YURTDIŞI SATIŞLAR 602- DİĞER GELİRLER
9 600- YURTİÇİ SATIŞLARYurt içindeki gerçek ve tüzel kişilere satılan mal ve hizmetler karşılığında alınan ya da tahakkuk ettirilen toplam değerlerin izlendiği hesaptır.Satış gerçekleştiğinde hasılat tutarı bu hesaba alacak kaydedilir. Bu hesap, 690 Dönem Karı veya Zararı hesabına aktarılarak kapatılır. Örnek: ABC işletmesi X tarihinde 4.000TL' lik mal satmıştır. Mal bedeli ve KDV'si peşin tahsil edilmiştir.(KDV Oranı %15) /100 KASA HS600 YURT iÇi SATIŞ HS391 HESAPLANAN KDV HS. 600Peşin parayla mal satışı/
10 601-YURTDIŞI SATIŞLARÖRNEK: ABC işletmesi, 10 nolu fatura ile tarihinde Amerika'daki "F" işletmesine kredili olarak Dolar tutarında mal satmıştır. Malın gümrük kapısından geçtiği tarihteki Doların kuru 4 TL'dir. Mal bedeli tarihinde "F" işletmesinin "Y" Bankasındaki hesabına yatırılmıştır. Mal bedelinin yatırıldığı tarihteki dolar kuru 4.5 TL'dir./120 ALICILAR HS601 YURT DIŞI SATIŞ HS.8.0004 X2.000$=8000Mal ihracı/102 BANKALAR HS601 YURT DIŞI SATIŞ HS4.5X2.000$ =9000ihraç edilen malın bedelinin tahsili
11 64- DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KARLAR İşletmenin esas faaliyeti dışında iştiraklerden ve bağlı ortaklıklardan elde edilen temettü geliri ile faiz ve diğer temettü gelirleri, kambiyo karları, kira gelirleri, menkul kıymet satış karları gibi diğer faaliyetlerden elde edilen olağan gelir ve karlardan oluşur.640- İŞTiRAKLERDEN TEMETTÜ GELİRLERİ641- BAĞLI ORTAKLIKLARDAN TEMETTÜ GELİRLERİ642- FAİZ GELİRLERĠİ643- KOMiSYON GELİRLERİ644- KONUSU KALMAYAN KARŞILIKLAR645-MENKUL KIYMET SATIŞ KARLARI646- KAMBİYO KARLARI647- REESKONT FAİZ GELİRLERİ649- FAALİYETLE İLGİLİ DİĞER GELIR VE KARLARDiğer faaliyetlerden olağan gelir ve karlar grubu altında yer alan hesaplar sırasıyla aşağıda açıklanmıştır .
12 640- İŞTiRAKLERDEN TEMETTÜ GELİRLERİ İşletmelerin sermayelerine katıldıkları iştiraklerden elde ettikleri temettü gelirlerinin izlendiği hesaptır. Bu hesap, dönem sonunda 690 Dönem Kar/Zarar hesabına devredilerek kapatılır.Örnek: X işletmesinin, %25 hissesini elinde bulundurduğu “Y A.Ş, temettü dağıtmaya karar vermiştir. X işletmesinin kar payı (temettü) tutarı TL'dir. “Y A.Ş. tarafından ödemenin iki ay sonra yapılacağı bildirilmiştir/136 DİĞER ÇEŞİTLİ ALAC.HS640 İŞTİRAKLERDEN TEM.GELİR.HSTemettü dağıtılacağının açıklanmasıTemettünün iki ay sonra tahsil edilmesi durumunda aşağıdaki kayıt yapılır;/100 KASA HS136 DİĞ.ÇEŞ.ALAC.HSKar payının tahsil edilmesi
13 642-FAİZ GELİRLERİHer türlü kısa ve uzun vadeli mali yatırımlardan elde edilen faiz gelirlerinin izlendiği hesaptır. Hesaplanan faiz gelirleri, ilgili hesap yada hesaplara borç, söz konusu hesaba alacak kaydedilir. Bu hesap, dönem sonunda 690 Dönem Kar/Zarar hesabına devredilerek kapatılır.Örnek : X işletmesine, "K" bankasındaki ticari mevduat hesabına 500 TL faiz tahakkuk ettiği, %15 gelir vergisi ve %10 fon payı kesildikten sonra kalan tutarın işletmenin hesabına aktarıldığı bildirilmiştir./102 BANKALAR HS"K" Bankası193 PEŞİN ÖD.VER.FON.HSG.VFon642 FAİZ GEliRLERİ HSBankadaki hesaba faiz tahakkuku/
14 643-KOMİSYON GELİRLERİİşletmenin, süreklilik göstermeyen ve esas faaliyet konusu dışındaki faaliyetlerden sağladığı komisyon gelirlerinin izlendiği bir hesaptır. Elde edilen komisyon ilgili hesaba borç, söz konusu hesaba alacak kaydedilir. Bu hesap, dönem sonunda 690 Dönem kar/Zararı hesabına devredilerek kapatılır.Örnek: X işletmesi, "K" ticaret işletmesinin mallarını satmasında yardımcı olmuş, bu aracılık faaliyetinden dolayı da 250 TL komisyon geliri elde etmiştir. (KDV % 15)/100 KASA HS643 KOMİSYON GELİR.HS391 HESAPLANAN KDV HSKomisyon geliri tahsil kaydı
15 645 MENKUL KIYMET SATIŞ KARLARI Menkul kıymetler satıldığında, satış değeri ile maliyet değeri arasındaki olumlu fark bu hesaba alacak yazılır. Repo işlemleri, menkul kıymet alım ve satım işlemi olduğundan, repo geliri bu hesaba-alacak kaydedilir. Örneğin, repoya para yatırıldığında tahvil satın alınmış gibi muhasebe kaydı yapılır. Elde edilen gelirde menkul kıymet satış karına alacak kaydedilir.Örnek: X işletmesi, alış değeri 2 TL olan adet hisse senedini, TL'ye satmıştır./100 KASA HS. 2250110 HiSSE SENETLERi HS645 MEN.KIY.SAT.KARI HSHisse senedi satış kaydı/
16 646-KAMBİYO KARLARIKambiyo karlarının izlendiği hesaptır. (ihracatla ilgili dönem içinde ortaya çıkan kur farkları bu hesaba değil, "601-YURT DIŞI SATIŞLAR" hesabına aktarılır.)Kambiyo Karı; yabancı paraların işletmeye maliyeti ile söz konusu paraların borsa rayici arasındaki olumlu farktan ibarettir. Kambiyo işlemlerinde doğan karlar bu hesaba alacak yazılır1-Dönem sonu itibariyle, kasadaki $ yabancı paranın işletmeye maliyeti 5 TL/$, bu yabancı paraların piyasa rayici ise 7 TL / $dır.2-İşletmeye maliyeti 4,5 TL/$olan $ yabancı paranın tamamı 5 TL/$ abozdurulmuştur./100 KASA HSYab.Para Kasası646 KAMBİYO KARLARı H. 4000Değerleme farkı/100 KASA HSTürk Lirası Kasası100 KASA HS646 KAMBİYO KARLARI H. 500Yabancı paranın karlı satışı/
17 67-OLAĞANDIŞI GELİR VE KARLAR İşletmenin olağan faaliyetlerinde bağımsız olan ve bu nedenle geçici nitelik taşıyan duran varlıkların satışlarından elde edilen karlar ile olağan dışı olay ve gelişmeler nedeniyle ortaya çıkan gelir ve karların yer aldığı hesap grubudur.Olağan dışı gelirler ve karlar grubunda aşağıdaki hesaplar yer alır.671- ÖNCEKi DÖNEM GELĠR VE KARLARI 679- DiĞER OLAĞANDIŞI GELĠR VE KARLAR
18 671-ÖNCEKi DÖNEM GELİR VE KARLARI Cari dönemden önceki dönemlere ait olan ve bu dönemlerin mali tablolarına hata yada unutulma nedeniyle yansıtılamayan yada sonradan ortaya çıkan tutarların takip edildiği hesaptır.Örnek: Tahsil edilemeyeceğinin kesinleşmesi üzerine kapatılan 250 TL' lik şüpheli alacakla ilgili, bir sonraki dönemde150 TL tahsil edilmiştir/100 KASA HS671 ÖNCEKİ DÖNEM GELİR VE KARL.HSŞüpheli alacağın bir kısmının tahsil edilmesi/Bu hesap dönem sonunda aşağıda görüldüğü gibi 690 Dönem Kar/Zarar hesabına aktarılarak kapatılır./671 ÖNCEKİ DÖNEM GELİR VE KARL.HS690 DÖN. KAR/ZARAR HSÖnceki dönem gelirinin Dön.Kar/Zararına devri/
19 679-DİĞER OLAĞANDIŞI GELİR VE KARLAR Örnek: 1-X işletmesinin aktifinde yer alan maliyet değeri TL, Birikmiş Amortismanı TLolan bir demirbaş çıkan bir yangın sonucu tamamen hasara uğramış ve kullanılamaz hale gelmiştir. Bu demirbaş TL'ye sigortalı olup sigorta şirketi bu tazminatı nakit olarak işletmeye ödemiştir.2-X işletmesi bakım masrafları hayli ağırlaşan, maliyet değeri 800 TL, Birikmiş Amortismanı 500 TL olan bir makinayı 500 TL + % 15 KDV peşin parayla satmıştır./100 KASA HS257 BİRİKMiŞ AMORT.HS255 DEMiRBAŞLAR HS679 DİĞ.OL.DIŞI GEL. VE KAR. HSYanan demirbaşın ve alınan tazminatın kaydı/100 KASA HS257 BiRiKMİŞAMORT.HS253 TES.MAKVE CiH.HS391 HESAPLANAN KDV679 DİĞ.OL.DIŞI GEL.VE KAR.HS
20 GELİRİN KAYIT ZAMANI Mal satışlarında hasılatın gerçekleşmesi: İşletmenin malların sahipliği ile ilgili tüm risk ve getirileri alıcıya devretmiş olması, İşletmenin satılan mallar üzerinde kontrol ve sahipliğini etkin bir şekilde sürdürememesi, Hasılatın güvenilir şekilde ölçülebilmesi
21 HİZMET TESLİMİHizmet üretiminin aynı dönem içinde başlayıp, tamamlanması durumunda sorun yoktur. Birden fazla döneme yayılan hizmet üretiminde gelirin ne zaman kaydedileceğine ilişkin iki yaklaşım söz konusudur.Birinci yaklaşımda gelirin kaydedilmesi için hizmetin tamamlanması beklenir ve geçen süre içinde tahsilatlar (Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabında) ve katlanılan maliyetler (Gelecek Aylara Ait Giderler Hesabında) aktifleştirilir. Hizmet üretimi tamamlanınca bu hesaplardaki tutarlar, hizmet satış hasılatı olarak Satışlar Hesabına ve Satılan Hizmet Maliyeti hesaplarına aktarılır.İkinci yaklaşımda ise her dönemde tamamlanan kısma ilişkin gelir Satışlar Hesabına kaydedilir ve tamamlanan kısma isabet eden maliyet Satılan Hizmet Maliyeti Hesabına aktarılır. Böylelikle tamamlanan kısma ilişkin gelir dönemle ilişkilendirilir.
22 GELİRLERİN KAYDI Gelir doğdugu zaman ilgili gelir hesabının alacak tarafına kaydedilmektedir ve gelir ve giderler kaydedilirken, gelirin döneme ait olması ve gerçekleşmiş olması gerekmektedir. Gelir hesaplarının alacağına yapılan kayıtlarda şu durumlar söz konusu olabilir;Gelir dönem içinde gerçekleşmiş ve aynı dönemde tahsil edilmiştir. Gelire cari dönemde hak kazanılmış ancak gelecek dönem veya dönemlerde tahsil edilecek olabilir (Gelir tahakkuku). Gelir bir kısım varlıkların değerlerinde meydana gelen artış sonucu doğmuş olabilir. Gelir gelecek dönemlerde gerçekleşecek olup, içinde bulunulan dönemde tahsil edilmistir (Peşin tahsil edilen gelirler).
23 ÖRNEK İşletme de aylık kirası 1.000TL olan binasını 36 aylığına kiraya vermiş ve kira bedelinin tamamı olan TL yi peşin olarak tahsil etmiştir./1/100. KASA HS380.GELECEK AYLARA AITGELIRLER HS480. GELECEK YILLARA AITGELIRLER HS/İşletme 31 Ocakta bir aylık kiraya hak kazandığı için aşağıdaki kayıt yapılacaktır;/1/380.GELECEK AYLARA AIT GELIRLER HS649. DIGER OLAGAN GELIRVE KÂRLAR HSKiraGeliri/
24 GIDER HESAPLARI 62-SATIŞLARIN MALİYETİ (-) 620-SATILAN MAMULLER MALİYETİ (-)621-SATILAN TİCARi MALLAR MALİYETİ (-)622-SATILAN HİZMET MALİYETİ (-)623-DİĞER SATIŞLARIN MALİYETİ (-)63-FAALİYET GİDERLERİ630-ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERI (-)631-PAZARLAMA, SATIS VE DAĞITIM GİDERLERi (-)632-GENEL YÖNETiM GiDERLERi (-)65-DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR653-KOMiSYON GİDERLERİ (-)654-KARŞILIK GİDERLERİ (-)655-MENKUL KIYMET SATIŞ ZARARLARI (-)656- KAMBİYO ZARARLARI (-)657-REESKONT FAİZ GİDERLERİ (-)659-DİĞER OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR (-)66-FINANSMAN GIDERLERI660-KISA VADELİ BORÇLANMA GİDERLERİ661-UZUN VADELİ BORÇLANMA GİDERLERİ
25 61-SATIŞ İNDİRİMLERİ (-) Net satış hasılatına ulaşabilmek için brüt satışlardan indirilmesi gereken değerleri kapsar.Satıştan iadeler, satış iskontaları ve diğer indirimler şeklinde bölümlenir.610-SATIŞTAN iADELER (-)611-SATIŞ İSKONTOLARı (-)612-DİĞER İNDiRiMLER (-)Örnek: X işletmesine, daha önce sattığı mallardan 2.000TL' lik kısmı kalite şartlarına uymadığı gerekçesiyle alıcılar tarafından iade edilmiştir. İade edilen malın bedeli alıcının borcundan mahsup edilmiştir./610 SATIŞTAN İADELER HS191 İNDİRİLECEK KDV HS120 ALICILAR HSSatılan malın iadesi/
26 611-SATIŞ İSKONTOLARI (-) Satışla ilgili faturanın düzenlenip satışın gerçekleşmesinden sonra yapılan her türlü kasa ve miktar iskontoları bu hesapta yer alır.Örnek: İşletme, alıcı işletmenin belirli miktar üzerinde mal almasından dolayı 750 TL iskontoda bulunduğunu alıcı işletmeye bildirmiş ve iskonto faturasını alarak tutarı peşin olarak ödemiştir.(KDV % 15)/611 SATIŞ İSKONTOLARI HS191 İNDİRİLECEK KDV HS100 KASA HSSatış iskontosu kaydı/
27 62-SATIŞLARIN MALİYETİ (-) Gelir tablosunda Brüt Satış Kar yada Zararına ulaşabilmek için net satışlardan indirilmesi gereken tutarları izleyen hesaplardan oluşur.İşletmenin dönem içindeki stok hareketleri ile satılan mamul, yarı mamul, ilk madde ve malzeme ile ticari mal gibi maddelerin ve satılan hizmetlerin maliyetini kapsar.Başka bir deyişle dönem içinde alıcılara satılan ya da devredilen mal ve hizmetlerin üretimi (imalatı) ya da satın alınması için yapılan tüm giderleri içerir.620-SATILAN MAMULLER MALiYETi (-)621-SATILAN TiCARi MALLAR MALiYETi (-)622-SATILAN HiZMET MALiYETi (-)623-DİĞER SATIŞLARIN MALİYETİ (-)
28 620-SATILAN MAMULLER MALİYETİ (-) İşletmenin imal ettiği mamullerden satışı yapılanlara ait maliyetlerin izlendiği hesaptır.Satılan mamullerin maliyet tutarı 152 nolu hesaba (Mamuller Hs.) alacak, bu hesaba ise borç kaydedilir. Bu kayıt zamanı, mamul hareketlerinin muhasebeleştirilmesinde izlenen yönteme göre değişir. Devamlı envanter yöntemi uygulandığında bu maliyet kaydı her satış işleminden sonra yapılırken; mamul hareketlerini aralıklı envanter yöntemine göre muhasebeleştiren işletmelerde söz konusu kayıt dönem sonunda yada bilanço gününde toplu olarak yapılır.
29 ÖRNEKX Üretim işletmesi, maliyeti TL olan mamulleri, KDV hariç TL'ye peşin olarak satmıştır( KDV % 15)./620 SATILAN MAMULLER MALiY.H152 MAMULLER HSMamullerin maliyet kaydı//100 KASA HS600 YURT İÇİ SATIŞLAR HS391 HESAPLANAN KDV HSPeşin parayla mamul satış kaydı/Mamul hareketlerini, devamlı envanter yöntemine göre muhasebeleştiren işlemdir.
30 621-SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ (-) Herhangi bir değişikliğe tabi olmadan satılmak amacıyla alınan ticari mallardan satışı yapılanlara ait maliyetlerin izlendiği hesaptır. Satılan ticari malların maliyeti tutarı "153-Ticari Mallar Hesabı"na alacak, bu hesaba borç kaydedilir.Örnek: X ticaret işletmesi, maliyeti TL olan ticari malı, KDV hariç TL'ye kredili olarak satmıştır.(KDV %15)/621 SATILAN TiC.MAL.MALiYETi H153 TICARi MALLAR HSTicari malların maliyet kaydı/120 ALICILAR HS600 YURT İÇİ SATIŞ HS391 HESAPLANAN KDV HS/Ticari mal hareketleri, devamlı envanter yöntemine göre muhasebeleştirilen işletmelerde, her ticari mal satışında yukarıdaki kayıt yapılır.
31 63-FAALİYET GİDERLERİİşletmenin esas faaliyeti ile ilgili bulunan ve üretim maliyetlerine yüklenmeyen araştırma ve geliştirme giderleri; pazarlama, satış ve dağıtım giderleri ve genel yönetim giderlerinden oluşan hesap grubudur.Faaliyet giderleri, gelir tablosunda Faaliyet Karı ya da Zararına ulaşabilmek için, brüt satış karı ya da zararından indirilir.630-ARAŞTIRMA VE GELİŞTiRME GiDERLERI (-)631-PAZARLAMA, SATIŞ VE DAĞITIM GiDERLERi (-)632-GENEL YÖNETiM GiDERLERi (-)
32 65-DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR İşletmenin esas faaliyetleri dışında kalan olağan faaliyetlerle ilgili gider ve zararları içerir.653-KOMiSYON GiDERLERi (-)654-KARŞILIK GiDERLERi (-)655-MENKUL KIYMET SATIŞ ZARARLARI (-)656- KAMBİYO ZARARLARI (-)657-REESKONT FAĠZ GiDERLERi (-)659-DĠĞER OLAĞAN GĠDER VE ZARARLAR (-)Diğer faaliyetlerden olağan gider ve zararlar grubu altında yer alan hesaplar sırasıyla aşağıda açıklanmıştır.
33 653-KOMiSYON GiDERLERi (-) İşletmenin diğer olağan faaliyetleriyle ilgili olarak acenta,temsilci ve benzeri işletmelere ödediği komisyon giderlerinin izlendiği hesaptır.Örnek: X işletmesi, nominal değeri 5 TL olan 200 adet hisse senedini Z Bankası aracılığıyla 5,5 TL'ye almıştır. Bu işlemle ilgili olarak bankaya 15 TL komisyon gideri ödenmiştir./110 HİSSE SENEDİ HS653 KOMİSYON GİDERİ HS102 BANKALAR HSHisse senedi satın alınması kaydı/
34 654-KARŞILIK GİDERLERİ (-) Aktifle ilgili olarak ayrılan karşılık giderlerinin izlendiği hesaptır.Örnek: X işletmesinin, senetsiz alacaklarından 500 TL' lik kısmı yapılan bütün uyarılara rağmen ödenmemiş ve bu alacağın tamamı için karşılık ayrılmasına karar verilmiştir./128 ŞÜP.TiC.ALACAK.HS120 ALICILAR HSAlacağınşüphelidurumadüşmesi//654 KARŞILIK GİDERİ HS129 ŞÜP.TİC.AL.KARŞ.HSŞüpheli alacak için karşılık ayrılması
35 655-MENKUL KIYMET SATIŞ ZARARLARI (-) Menkul kıymetler satıldığında, satış değeri ile maliyet değeri arasındaki olumsuz fark hesaba borç yazılır.Örnek: X işletmesi, alış değerleri 350 TL olan adet hisse senedini, adedini 300 TL'den satmıştır./100 KASA HS655 MEN.KIY.SAT.ZARARI HS110 HİSSE SENETLERi HSZararına hisse senedi satışı/
36 656-KAMBİYO ZARARLARI (-) Kambiyo senetlerinden doğan zararların izlendiği hesaptır.Örnek: 1-Dönem(2000) sonu itibari ile, işletme kasasındaki $ dolar yabancı paranın işletmeye maliyeti 400 TL/$, bu yabancı paraların piyasarayici ise, 350 TL/$' dır.2-İşletmeye maliyeti 450 TL/$olan 500 $ yabancı para, 400 TL/$ danbozdurulmuştur./656 KAMBİYO ZARARLARI HS100 KASA HSYab.P.KasaslDeğerleme farkı//100 KASA HSTürk Lirası Kasası656 KAMBİYO ZARARLARI HS100 KASA HSYabancı P Kasası/
37 68-OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR İşletmenin olağan faaliyetlerinden bağımsız olan ve bu nedenle sık sık ve düzenli olarak ortaya çıkması beklenmeyen işlem ve olaylardan kaynaklanan gider ve zararların yer aldığı hesap grubudur.681- ÖNCEKİ DÖNEM GİDER VE ZARARLARI (-)689- DİĞER OLAGANDIŞI GİDER VE ZARARLAR (-)
38 681-ÖNCEKİ DÖNEM GİDER VE ZARARLARI (-) Cari dönemden önceki döneme ait olan ve bu dönemlerin mali tablolarına hata ya da unutulma nedeni İle yansıtılmayan veya sonradan ortaya çıkan tutarların gösterildiği hesaptır.Örnek: X işletmesi, bir önceki yılda 150 TL' lik kırtasiye gideri yaptığı ve bunun muhasebe kayıtlarına geçmediği anlaşllmıştır.(KDV %15)/681 ÖN.DÖN.GiD.ZARAR HS191 İNDİRİLECEK KDV HS ,5100 KASA HS ,5Unutulan kırtasiye giderinin kaydı/
39 MALİYET HESAPLARITekdüzen Hesap Planındaki işleyise göre işletmenin asıl faaliyeti ile ilgili (işletme fonksiyonları ile ilgili) giderlerin doğduklarında önce 7. Gruptaki “maliyet hesapları” na kaydedilmeleri gerekmektedir.Maliyet hesaplarında toplanan giderler “yansıtma hesapları” aracılığı ile sonuç hesaplarına ve diğer ilgili hesaplara yansıtılır.Yansıtma hesapları ile maliyet hesapları karşılaştırılarak kapatılır.
40 MALİYET SINIFLARI 71. DIREKT ILK MADDE MALZEME GIDERLERI 72. DIREKT ISÇILIK GIDERLERI73. GENEL ÜRETIM GIDERLERIÜRETİM74. HIZMET ÜRETIM MALIYETI75.ARASTIRMA VE GELISTIRME GIDERLERIARASTIRMA - GELISTIRME76. PAZARLAMA SATIS VE DAGITIM GIDERLERI760. PAZARLAMA SATIS VE DAGITIM GIDERLERIPAZARLAMA761.PAZARLAMA SATIS VE DAGITIM GIDER. YANSITMA
41 MALİYET SINIFLARI 77. GENEL YÖNETIM GIDERLERI 770.GENEL YÖNETIM GIDERLERIYÖNETIM771. GENEL YÖNETIM GIDERLERI YANSITMA78. FINANSMAN GIDERLERIFINANSMAN
43 ÖRNEKtarihinde işletme KDV dahil 237,50 TL elektrik gideri ödemiştir. Bu tutarın 128,70 TL’si yönetim, 108,80 TL’si pazarlama departmanına aittir. (1 no’lu işlem)/04/12/760.PAZARLAMA SATIS VE DAGITIMGIDERLERI HS 92,48770.GENEL YÖNETIM GIDERLERI HS ,40191. INDIRILECEK KDV HS ,62100.KASA HS ,50/
44 ÖRNEKYıl sonunda veya aylık raporlama yapan işletmelerde ay sonlarında gerçekleşmiş giderlerin sonuç hesaplarına aktarılması gerekir. (2 no’lu işlem)/31/12/631.PAZARLAMA SATIS VE DAGITIMGIDERLERI HS ,48632.GENEL YÖNETIM GIDERLERI HS ,40761.PAZARLAMA SATIS VE DAGITIMGIDERLERI YANSITMA HS ,48771.GENEL YÖNETIM GIDERLERIYANSITMA HS ,40/
45 ÖRNEKDaha sonra yansıtma hesabı ile maliyet hesapları karşılıklı olarak kapatılır. (3 no’lu işlem)/31/12/761.PAZARLAMA SATIS VE DAGITIM GIDERLERI YANSITMA HS 92,48771.GENEL YÖNETIM GIDERLERI YANSITMA HS ,40760.PAZARLAMA SATIS VEDAGITIM GIDERLERI HS 92,48770.GENEL YÖNETIM GIDERLERI HS ,40/Daha sonra gelir ve gider hesapları kapatılırken 631.PAZARLAMA SATIS VE DAGITIM GIDERLERI HS ve 632.GENEL YÖNETIM GIDERLERI HS 690.DÖNEM KARI VEYA ZARARI hesabına kapatılır.
46 GİDERLERİN KAYDIGiderlerin kaydında da gelirlerde oldugu gibi giderin gerçekleştiği dönemde kaydedilmesi ve ait olduğu dönemin gelirleri ile eşlestirilmesi esastır. Giderlerin kaydında aşağıdaki durumlar söz konusu olabilir;Gider cari dönemde doğmuş ve nakden veya hesaben ödenmistir. Gider cari dönemde doğmus fakat ödemesi gelecek dönem veya dönemlerde yapılacaktır.Gider gelecek dönemlere ait olup, ödemesi cari dönemde peşin olarak yapılmıştır.Gider bir kısım varlıklardaki azalış nedeni ile ortaya çıkmıştır.
47 GELIR VE GIDER HESAPLARININ KAPATILMASI Dönem içinde gerçeklesmiş olan gelir ve giderlerin kaydedildiği gelir tablosu hesapları yıl sonunda 690.Dönem Kârı veya Zararı hesabına devredilerek kapatılırlar. Dönem Kârı veya Zararı hesabı işletmenin özsermayesindeki artış ve azalış yaratan işlemlerin sonucunu gösterir. Hesabın alacak kalanı kârı yani özkaynaktaki artışı; borç kalanı zararı yani özkaynaktaki azalışı gösterir.Gelir Hesaplarının KapatılmasıGelir hesaplarının kapatılması hesabın alacak kalanı kadar borçlandırılması, 690.Dönem Kârı veya Zararı hesabının alacaklandırılmasi şeklinde olur.Gider Hesaplarının KapatılmasıGider hesaplarının kapatılması hesabın borç kalanı kadar alacaklandırılırken, 690. Dönem Kârı veya Zararı hesabı borçlandırılır.
48 69-DÖNEM NET KARI VE ZARARI Bu grup altında aşağıdaki hesaplar yer alır.690- DÖNEM KARl VEYA ZARARI691- DÖNEM KARl VERGi VE DiĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜK KARŞILlKLARI (-)692- DONEM NET KARl VEYA ZARARIDönem net karı ve zararı grubu altında yer alan hesaplar aşağıda sırasıyla açıklanmıştır.
49 690- DÖNEM KARl VEYA ZARARI Dönem sonlarında sonuç hesaplarında yer alan gelir ve gider hesaplarının devredildiği hesaptır. Gelir hesapları bu hesabın alacağına, gider hesapları ise borcuna kaydedilir. Hesabın kalanı vergiden önceki dönem karı veya zararı gösterir./ /12/2014600 YURT İÇİ SATIŞLAR HS. xx601 YURT DIŞI SATIŞ. HS. xx602 DİGER GELİRLER HS. xx640 İŞT.TEM.GELİRLERİ HS. xx641 BAĞ.ORT.TEM.GELiR.HS. xx642 FAİZ GELİRLERİ xx643 KOMİSYON GELİRLERİ HS. xx644 KONUSU KALMAYAN KARŞ. xx645 MEN.KIY.SAT.KARLARI HS xx646 KAMBİYO KARLARI HS. xx647 REESK.FAİZ GEL.HS xx649 DİĞ.OL.GEL.KARLAR HS. xx671 ÖNC.DÖN.GELİR VE KAR.HS. xx679 DİĞ.OL.DIŞI GEL.KAR.HS xx690 DÖNEM KAR/ZARAR HS xxGelir hesaplarının 690 Dönem Kar/Zarar hesabına devredilmesi/
50 692-DÖNEM NET KARl VEYA ZARARI "690- Dönem Kar veya Zararı Hesabı" ile "691- Dönem Karı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesapları"nın karşılıklı olarak kapatılması sonucu bulunan fark bu hesaba kaydedilir. Vergiden sonraki Net Dönem Karı Hesabın alacağına, Net Dönem Zararı ise borcuna kaydedilir. Dönem sonunda net kar ortaya çıkmışsa, bu hesap 590 Dönem Net Karının alacağına, net zarar ortaya çıkmışsa 591 Dönem Net Zararının borcuna devredilerek kapatılır.
51 ALIŞTIRMALAR 1. Aşağıdakilerden hangisi ana faaliyet geliridir? A) Satışlar B) Faiz gelirleriC) Menkul kıymet satış karıD) Duran varlık satış karı** Doğru Şık **
52 ALIŞTIRMALAR2.Yabancı paralı bir işlemin yapıldığı sırada ortaya çıkan olumlu kur farkları hangi hesaba kaydedilir?A) Bağlı Ortaklıklardan Temettü GelirleriB) İştiraklerden Temettü GelirleriC) Kambiyo KarlarıD) Komisyon Gelirleri** Doğru Şık **
53 ALIŞTIRMALAR3.Aktif hesaplarla ilgili olarak ayrılan karşılıklardan iptal edilen tutarlar hangi hesapta izlenir?A) Bağlı Ortaklıklardan Temettü GelirleriB) Konusu Kalmayan KarĢılıklarC) Faiz GelirlerD) Komisyon Gelirleri** Doğru Şık **