Başlık zirilyon farklı şeyle ilgili gibi duruyor ve hepsinin de birbiriyle bağlantısını kurabilmek zor, biliyorum. Ama bu yazı, aklıma gelen her yönüyle çizgi roman dünyasının son dönemdeki dönüşümü üzerine olacak. Bu noktada dizi/film meselelerinin –ben de dahil çok fazla yazar bin kere değindiği için- üzerinde durmayacağım. Ne oldu ne bitti kısmını ise spesifik bir tarihten makaslamak yerine ayrı ayrı sebepler üzerinden hem iki yıllık hem de son üç aylık bir değerlendirme olarak ele almaya çalışacağım. Hazırsanız başlayalım!
New 52 ve All New-All Different Marvel
İlk bahsetmek istediğim konu, çizgi romanların konu edindiği ikonik kahramanların değişimi. Daha doğrusu U dönüşü diyelim. Neydi bu değişim? İlk olarak DC’nin New 52 atağına seneler sonra da olsa tekrar değinmek gerekiyor. Rebootlar ile arası zaten sıkı fıkı olan, ama hepsini de bir şekilde bir kozmik olaya bağlamayı başarabilen DC için, bu son evren sıfırlama çok tartışıldı. Neden? Karakterlerde yarattığı radikal değişimler için. Öncelikle çizerlerin paletleri bolca değiştirilmişti. Çok renkli diyebileceğimiz karakterlere noir bir hava katılmaya çalışılmış, zıtlarının rengi açılmıştı. İşte ilk akla gelebilecekler kot pantolonlu Superman ya da yeniden ancak bambaşka bir tarzla yansıtılmış Barbara Gordon-Batgirl. Bu yeni DC de temel politikanın, daha genç, daha renkli ve toplumun her kesimine hitap etmeye çalışan bir süper kahraman profiline yöneldiğini söyleyebiliriz. Ama gerçekten bu iddiasını gerçekleştirebildi mi ya da takdir gördü mü? Bugün baktığımız yerden açıkça söyleyebiliriz ki hayır. Nitekim, Rebirth’in var olma gerekçesi de bu dönüşümü tersine çevirip kahramanları tekrar klasik çizgisine getirmekti. Bu konuya birazdan geleceğim. Ama New 52 ve yarattığı akımı biraz daha irdelemek gerekiyor.
Aslında olan biten belliydi, çizgi roman okuru değişiyordu, genel manada tüketici profili değişiyordu. Sadece çizgi romanda değil piyasadaki bütün alanlarda -ama en çok da medyada- genel tüketici genç profildi, harcamalar bu yöne ilerliyordu, dolayısıyla “genç” bir DC bir gereklilik haline gelmeye başlamıştı. Dahası, Nolan üçlemesi ve üzerine gelen MCU filmleriyle beraber artık daha “genel” bir kitle çizgi romana yöneliyordu ve çizgi roman şirketleri de o kitlelerin attığı bir adıma, on adımla gitmeye karar vermişti. Ve bu atılımın, rakamlar ne derse desin, medyada bir karşılığı oldu. Batgirl gibi, gençliği, kişisel dertlerini kahramanlık motivasyonlarının dahi önünde tutan karakterler, örneğin Tumblr’da çok tuttu. Öyle ki, bu alana girmenin tüm risklerini, yaşatabileceği tüm imaj kayıplarını yaşadı DC. Çok problemli, tecavüzü ve tramvayı yeniden ürettiği yönünde eleştiriler aldığı için bir Batgirl kapağını geri çekti. Batwoman adım adım evlenmeye yaklaşırken, LGBT bir karakterini evlendirebilecek kadar esneyemedi, ancak bunun da yine “medya”dan karşılığını aldı. Ancak dediğim gibi, medya bu yeni karakterleri çok konuşsa da, satışlar aynısını söylemiyordu. Nitekim senelerdir ilk ona her ay 3’ten fazla dergi koyamayan DC, bir noktadan sonra yine aynı yere geldi, neticede birinci sayıları her ay basamıyorsunuz (marvel hariç). Görünen tabloda, hem çizgi roman dünyasından gelen eleştiriler hem de satışlar aynı şeyi işaret ediyordu. New 52’nin, öncesine göre başarılı olabildiği çok az şey vardı, ilk akla gelenler Batman, Wonder Woman ve belki parça parça Justice League (ha bir de Harley Queen, New 52’daki radikal değişimi olmasa bugün belki bir Suicide Squad filmi de olmazdı). Ki bu hikayelerde de özellikle Batman’da, New 52 çok radikal bir değişiklik yaratmamış, standart bir sıfırlamada olduğu gibi, eski hikayeleri ve isimleri tekrardan sunma fırsatını tepe tepe kullanmış, bunu yaparken de Scott Snyder gibi bir şansa sahip olmuştu. Nitekim Tumblr’da girilen entri sayıları satışları bulamayan New 52 dönemi, geçtiğimiz yaz itibariyle bitti. Rebirth ise tersinden hem satışlarda hem de eleştirilerde yüz güldürdü, uzun zaman sonra ilk kez aylık rakamlarda ilk onu domine etti ve hala da etmeye devam ediyor. Ancak dediğim gibi, buraya henüz gelmeyelim.
DC New 52 ile son on yılın riskini alırken Marvel’de neler oldu peki? Bu dönemde iki Marvel NOW! Fazı, bir de All New All Different gördük. Aslında üçü de aynı yere işaret ediyordu ancak planladıkları şeyin gerçekleşebilmesi için sadece ismen değil, evrende de kritik değişimlerin olması gerekiyordu, nitekim Secret Wars oldu. Seri aslında ciddi ölümler, değişimler ile sonuçlanmadı. Ultimate evreni yıkıldı, oradaki bazı karakterler 616’ya geçti, Reed ve Sue çocuklarını da yanlarına alıp evrenleri düzeltmek için sırra kadem bastı. Ancak Marvel, herhangi bir sıfırlama yapmadan, ilk Marvel Now fazıyla başlattığı yeni nesil kahramanların sayısını bu dönemde daha çok arttırdı ve elimizde şöyle bir sonuç ortaya çıktı: siyahi Spider-Man (Miles Morales), genç Nova (Sam Alexander), Koreli Hulk (Amadeus Cho), Afgan Ms Marvel (Khamala Khan), kadın Wolverine (Laura Kinney), kadın Thor (Jane Foster), kadın Captain Marvel (Carol Danvers), kadın Hawkeye (Kate Bishop),siyahi Captain America (Sam Wilson)- bir de alternatif Daniela Cage var ama çok yer kaplamıyor ana evrende- ve en son birkaç ay önce kadın Iron Man (aka Ironheart, Riri Williams).
Arada kaçırdıklarım mutlaka vardır –Wiccan gibi hızlı vazgeçilmiş isimler de var tabii- ancak genel anlamıyla şu anki durum bu. Marvel’de bu yeni nesil kahramanları incelerken belki biraz da New 52 ile paralel bakarsak belki çizgi roman dünyasında şimdilerde başlayan U dönüşü daha anlamlı bir şekilde görebiliriz. Öncelikle, aynı DC’deki gibi ağırlığı genç ancak oradan da farklı olarak çok daha fazla renge ve kimliğe dağılmış bir kahramanlar evreni. DC’de tartışma kabaca daha çok “tanrılarımızın yüzünde sivilce var” iken, Marvel’de daha politik bir ikiliğin olmasının sebebi de bu çeşitlik oldu. Ki New 52 tartışmalarını hafife almıyorum yanlış olmasın. Ancak burada durum daha kritik ve toplumsal boyutlu. Yani sadece değişen tüketici profilini değil, Obama dönemi yükselişe geçen yeni politik doğrucu medyayı da göz önünde bulunduran bir karakter çizimi var önümüzde. Burada meselenin sadece ekonomik değil toplumsal boyutunu en basitinden iki tarafta Harley Queen ve Carol Danvers’in kostüm-tarz değişikliğini karşılaştırarak da bulabilirsiniz. Peki Marvel’deki bu değişimin toplumsal boyutu ne oldu? Örneğin Ms Marvel oldu. Genç, Müslüman, kadın bir karakterin bir yandan yaşadığı ülkeye uyum, kendini kabul ettirme çabası, bir yandan muhafazakar ailesiyle yaşadığı sorunlar ve bir yandan da genç olması, kadın olması, süper kahraman etiğinin yok olmaya başladığı bir dünyada doğruyu araması. Sadece kağıt üstünde bile enteresan duran bu fikir çok tuttu, öyle tuttu ki genelde Image Comics’in bavulla gittiği ödül törenlerinden bu kez Marvel –Friction’ın Hawkeye’ı istisnası hariç- elleri dolu dolu döndü. Bununla da kalmadı, çok tuttu, o kadar tuttu ki en son Trump’ın ağırlığı Müslüman ülkelerden gelen göçmenlere karşı tavrından sonra ırkçılık karşıtı bir sembol haline geldi. Sadece Marvel’de değil, tüm çizgi roman karakterleri arasında en politik olanı oldu. Ki burada bir duralım, Syaf skandalına değineceğim yerde Ms Marvel meselesini bir kez daha açacağım. Geri kalan isimler arasında bunca ses getireni pek olmadı, Marvel Carol Danvers’i aldı, tüm kahramanların en tepesine, en önemli olayların ortasına yerleştirdi, güçlü kadın figürü yaratmaya çalıştı ancak benzerlerinin aksine çok içini dolduramadı. Yani:
Captain Marvel, yeni Wonder Woman olamadı.
Diğerleri üzerinden ise pek ciddi bir politik yarılma ya da sembolleşme olmadı. Halihazırda artık var olan siyahi kahraman komitesi genişledi, yeni kadın kahramanlar ağırlıklı olarak bir öncekilerin çevresindendi (Jane Foster, Laura Kinney), burada bir başka önemli nokta da Riri Williams üzerinden gerçekleşti. İlk kapağında, 15 yaşında bir genç için abartılı hatlarla çizildiği için çokça eleştiri aldı ve aynı New 52 DC’sinde olduğu gibi kapak çektirdi. Böyle derin denizlere dalmanın riskleri. Bütün bunların yanında daha genç olacağız ve daha çok kesimi katacağız denilerek Spider-Gwen, Gwenpool, Squirrel Girl, Hellcat serileri çıktı, açıkçası Spider Gwen dışında tutan olmadı o da ağırlıklı olarak Spider-Man serisinde devam ediyor. Bir önemli gelişme de geçmişten gelen Iceman’in retconlanarak eşcinsel olduğunu kabul etmesi oldu ki bu orijinal Iceman’i de kapsadı. Üzerine en az düşülmüş karakterlerden biri de olsa 616 zamanıyla en az yirmi, biz okurların zamanıyla elli senelik bir retconun inandırıcılık seviyesi pek yüksek olmadı ancak genç Iceman’in bu doğrultuda gelişen karakteri de hikayeleri de bence keyifli oldu. Peki bunca gelişme, bunca değişim, evren sıfırlamadan ancak yine de bir anda tüm evreni kaplayan bu yeni nesil kahramanlara okur tepkisi ne oldu? Burada tartışmanın taraflarını sadece ikiye bölmenin dahil yeterli olmadığı kanısındayım. Kendi siyasi görüşleri sebebiyle olumsuz bakanlar bir yana, bunun zıttı sebeplerle olumlu bakanlar bir yana, bir de neticede bir eser olarak ele almak gerekiyor bence. Ki şahsi görüşüm, var olan isimlerin çoğunda ciddi bir değişime gidilmesi gereksiniminin ve bunların da artık toplumun farklı kesimlerinden olması niyetinin kağıt üzerinde çok iyi olduğu, ancak pratikte çuvalladığı şeklinde. Nasıl bir çuvallama peki bu? Örneğin çokça gözümüze sokulmuş, değişim adına karakterizasyonu sıfırdan yazılmış ancak yine de başarılı olamamış bir Carol Danvers var elimizde. Gençleştirme sevdasına üstlendiği görevle sırıtan bir Sam Alexander ya da. Amadeus Cho Hulk’un iyi yönleri de var, ancak tüm dramı sıfırlanmış, aksine gereksiz egolu 17 yaşında bir Hulk herkesin sevebileceği bir karakter olamadı. Geri kalanlar da, Ms Marvel’in bir siyasi fenomen olmasını bir yana bıraktığımızda, sadece eskilerinden sıkılanlar için bir “eh” molası yarattı. Molası diyorum çünkü aynı DC’deki gibi Marvel’da da şu an bir U dönüşü söz konusu. Peki bunun sebebi ne?
Satışların feci durumda düştüğü, normalde ilk 10 içerisine 6-7 çizgi romanını sokan ve kimseye bırakmayan Marvel, sebep bulma konusunda da, yeni nesil karakter yaratmak kadar başarılı denilebilir ancak. Ki henüz geçtiğimiz günlerde yapılan bir açıklamada okurların kimlik çeşitliliğine bekledikleri ilgiyi göstermediğini satışların bu yüzden düştüğünü söylediler. Ne kadar doğruydu peki bu? Açıkçası satış rakamları sevgili Marvel yetkilisini pek de doğrular cinste değil. Evet çeşitlilik diyerek işaret ettiği kimi seriler iptal edildi, kimisi diğer serilere oranla aşağı sıralarda ve en göz önünde olanlar, yani yeni Avengers-Champions üyelerinin solo dergileri de, eskilerine göre ciddi düşüşte. Tabloyu böyle gördüğümüzde söylenenler doğru. Ancak çok daha önce fark edilmesi gereken ama yine de gözden kaçan bir nokta var ki o da şu, satışlardaki düşüşlerin Marvel dergilerinin tümünü kapsaması. Yani tüm bu tartışmaların uzağındaki Disney’in gözdesi Guardians Of The Galaxy için de bu böyle, senelerce her zaman satışları ayakta tutmuş X-Men için de. Dolayısıyla sebebi sadece yeni nesil kahramanlarda aramak yanlış olur. Ancak şu da bir gerçek ki, onlarca yeni renkli kahraman bir anda evrene dahil oldular ve ciddi bir kısmı herhangi bir derinlik aranmadan, dan diye üstten geldi. Hikaye arkları, karakter gelişimleri müthiş boşluklar içeriyordu dolayısıyla eskilerden sıkılanlar bile ehveni şer diyerek ellerini cüzdanlarına götürmediler çoğu zaman, burası kesin. Ancak Marvel’in, zaten ne kadar başarılı olduğu tartışmalı olan bir “çeşitlilik” denemesine de tüm suçu atması ayrı bir saçmalık.
Genel manada satışları düşüren etkenleri belli ki başka yerde aramak gerekiyor: Örneğin, iki haftada bir patlayan eventler, bitmek bilmeyen dev hikayeler, üç ayda bir birinci sayı çıkartan seriler. Birincisi, bunca event bir yerden sonra takip etmesi çok zorlaşan ve bitmeyen bir yılan hikayesine dönüşüyor. İkincisi, son üç-dört senede üç faz ilan edince, yeni seriler ekleyerek, birinci sayıları sattırarak günü-ayı kurtarıyorsunuz belki ancak iyi giden serileri de mahvetmiş oluyorsunuz. Düşüşün tüm serilerde olmasının bir sebebi de bu. Ki Marvel de bu konuda dersini almış ki, Secret Empire sonrası bir buçuk sene bir tane bile büyük event olmayacağını duyurdu. Marvel’in kendi içinde çözmesi gereken sorunlardan biri buydu. Peki gelelim DC ile paralel ele almamız gereken U dönüşüne.
Rebirth’ten Generations’a
Rebirth’in ilk sayılarda kalmayıp hala süren, Marvel’i uzun yıllar sonra tacından eden başarısı, belli başlı şeyleri ortaya çıkarmıştı aslında. Okurlar eski-klasik çizgisindeki kahramanlarını geri istiyordu. Rebirth bunu görüp sunan bir olay oldu, ki en son Superman’in yaşadığı dönüşüm bunun en önemli göstergelerinden biri. Nitekim Marvel de bunu görmüş olacak ki, hali hazırda küçük küçük geri getirdiği eski klasik kahramanlarını tekrardan ön plana çıkarmaya başladı. Örneğin güya kalkanı Sam Wilson’a devredip bir anda yaşlanınca geri plana çekilecek sandığımız kaptan bir anda Marvel’in en son eventin Secret Empire’in en önemli karakteri oluverdi. Film hakları meselelerinden senelerce yapmadıklarını bırakmadıkları X-Men’e satışlar düşünce tekrar sarıldılar, hem de öyle böyle değil. DC gibi pre 52’ye dönmekle karşılaştırınca, Resurrection’ı doksanların X-Men çizgi filminin jenerik müziğiyle duyurmak… Buram buram eskiye dönüş, buram buram soru işaretsiz, net süper kahraman mesajları veren bir seri ile. Ancak X-Men Gold ilk sayısı bambaşka bir olaya/rezalete kapı açtı, onu da yazının sonlarında değerlendireceğim. Ve son olarak da Alex Ross’un yaptığ teaser niteliğinde görselle bir anda gündeme oturan Generations. Steve Rogers’ten, ölmüş olan Wolverine’e, orijinal Phoenix’ten komadaki Tony Stark’a, Mar-Vell’e, Richard Ryder’e, Marvel’in tüm klasik kahramanlarının belki bir kanon belki bir mini seri hatrına döneceğini düşünürken, yetkili ağız kesin konuştu:
“Bu bir paralel evren hikayesi değil, bu bir Mahmut abi tuzlukmuş hikayesi değil, hepsi gelecek, hepsi de ana evrende bugünkü zaman çizgisinde geçecek.”
Tabii yine de bu geri dönecek karakterlerin ne kadarının kesin olarak kalacağını henüz bilmiyoruz. Aralarında Mar-Vell gibi geldiğinde nereye oturacağı belli olmayan, ya da orijinal Logan gibi artık evrende alternatif versiyonu gezen, kıyafetini bir başka gence devretmiş olanlar da var. Bütün bu karışıklıklar elbette ki tutarlı bir hikayeyle çözülecektir. Buna şüphe yok. New 52 öncesi Superman’i New 52 kahramanları arasında dolaşırken, iki bilincini de birleştirdiğini gördü bu gözler henüz yakın zamanda. Ki Marvel, bunca karışıklığa da girmemek adına, değişiklik yapacağı zaman bunu hali hazırdaki karakterleri sıfırlayarak değil, yeni karakterler üreterek yapıyor ki U dönüşü daha kolay oluyor. Peki iyi hoş, DC’de Rebirth’le, Marvel’de Resurrection ve Generations ile tekrardan bir klasiklere dönüş yaşıyoruz/yaşayacağız diyelim, sonra ne olacak? Yani düşündüğümüzde, New 52 de, Marvel NOW! fazları da öyle ya da böyle belli başlı gerekliliklerin sonucuydu.
Yazarlar, çizerler biraz da genç karakter üretelim demediler kendi kendilerine. Eldeki o “klasik” karakterler artık kendi kendini tekrar eder olmuştu ki devreye bu gençleştirme ve çeşitlendirme hamleleri geldi. İki cephede de bunca uğraşa ya da gürültüye değecek başarıda işler çıkmadı ve şimdi tekrar eski çizgiye dönülüyor. Da sonrası ne olacak? Klasik Superman ya da Steve Rogers tekrar sıktığında ne yapılacak? İkinci bir New 52 fazı mı? Uluslararası Captain America tugayları mı? Bu kısmı çok net değil. Aslında Marvel’in eli daha kolayda, çünkü kimseyi sıfırlamıyor ya da bir anda DC’nin Wally West’e yaptığı gibi zihinlerden silmiyor. Biri sıktığında bu kez –aynı X-Men’de yaptığı gibi- kıyıda köşede duran alternatiflerini tekrar ön plana çıkartabilir. DC de bu kez evren sıfırlamak yerine daha ağırdan bir çizgi değişimine gidebilir. Ancak bu döngü daha ne kadar sürecek. Hadi Generations aslında komple bir eskiye dönüşün değil, yeni nesil kahramanları eskileriyle bir daha bir daha beraber anarak daha da pekiştirme çabası diyelim. Yine de, bence artık sorunu doğru yerinden kavrayıp, karakterleri yaşlı-genç değiştirip durmak yerine daha derinlemesine –bazen daha cesur- hikayelere yönelmek gerekiyor gibi. Ki beş dergiden ikisinin senenin belirli dönemlerinde dizi-film promosyonuna döndüğü bir çağda bu çok daha zor gözüküyor. Endişem de tam olarak bu. Başarılı olma şansı olan değişimlerden, doğru temellere oturmadığı için vazgeçiliyor. Yerine konan ise, öyle gelecek bir beş-on seneyi kurtaracak cinsten değil. Peki hem onu hem bunu tüketmenin ne faydası olacak? Yarın bir gün komple bu evrenlerin ve kahramanların içini boşaltacak, sonunu getirecek bir noktaya evrildiğinde? Bu kısmı işte tam olarak yaşanan gelişmelere sevinemediğim kısım. O yüzden her neye dönülecekse, bu adımların çok dikkatli atılması gerekiyor. Yani kot pantolonlu Superman’den bir anda Action Comics #1’e referans verilecek sayılara ya da tam terine geçişlerde, elimizdeki kahramanları da kaybetme riski. Ama sadece bu da değil, bunun yanında çizgi roman kahramanlarının her zamankinden daha çok gündelik politikadan etkileniyor oluşu da bir başka mesele. İşte Ms Marvel’in kazandırdıkları ve Ardian Syaf’ın kaybettirdikleri burada başlıyor.
Gerçek Ms Marvel Bu Değil?
Bu meseleye değinmeden önce bazı şeyleri doğru oturtmak gerekiyor. Öncelikle, Batıdaki Müslüman ayrımcılığını bulunduğumuz noktadan anlamak çok kolay değil. Neticede orada bir renk ya da ayrım nesnesi olarak görülen şey bu ülkedeki baskın kimlik. Dolayısıyla misal eşcinsellere yönelik ayrımcılığı daha net algılayabilirken, Ms Marvel’e Müslümanlık övüyor bu diye bakabiliyoruz. Basıldığı ülkede vermek istediği alt metin, bizde bambaşka bir noktaya işaret edilebiliyor. Ki şahsen de çok sevebildiğim ya da empati kurabildiğim bir karakter olmadı benim de bu yüzden. Ama bu şeye benziyor biraz. Bir iki ay önce şöyle bir haber vardı: Bolu’da iki siyahi vatandaş, kendilerini “saatçi” diye aşağılayanlarla kavga etti. Haber tabii ki böyle verilmedi, sanki oradaki iki siyahi genç, basit bir şeyi çok abartmış gibi bir imayla verdi tüm haber bültenleri. Baskın olandan taraf tutmaları normaldir, ancak ortadaki ırkçılığı saklama şekillerinde bir fark vardı. Türkiye gerçekten siyahilere karşı ayrımcılığın yerleşik olduğu bir ülke değil. Evet yapılan eylem ırkçılık, ama böyle bir şey yokmuş gibi davrandığınızda çok ciddi bir itiraz yaratmıyor. Çünkü aynı kimlikler gibi, bu kimliklere karşı geliştirilen nefret söylemleri de yerel dinamiklerle ileriliyor. Bu yüzden Ms Marvel, ABD’de ayrımcılığa uğrayan kesimlerin sembolü olabilirken burada abartılı gelebiliyor. İkisini de makul görmek gerekiyor. Çünkü ortadaki ifade, yaşam tarzı evrensel de dursa bambaşka yerellerde, bambaşka siyasi atmosferlerde farklı şeylere işaret edebiliyorlar. Kimlikle yerellikle doğrudan bağlantılı hiçbir şey de zaten sabit bir siyasi pozisyonda olamıyor doğası gereği. Örneğin Avrupa’da muhafazakar bir toplam basın açıklaması yapacağı zaman yanında destek için sosyalist bir parti durabiliyor. Burada ise tam tersi bir sonuç yaratacağını, yarattığını biliyoruz. Burada dayanaksız bir karşılaştırma yapmak niyetinde değilim. Zaten amacım da içi boş bir hoşgörü mesajı vermek falan değil. Söylemeye çalıştığım şey, burada sıradan, sıkıcı hatta bağnaz görülebilecek kimi nosyonların, Amerika da bir çizgi roman kahramanı üzerinden muhalif bir sembol halini alması. Peki neden çizgi roman dünyasının gidişatı üzerine bir yazıda bunun üzerinde bu kadar durdum. Çünkü henüz birkaç gün önce yayına çıkan X-Men Gold’un ilk saysında Endonezyalı çizer Ardian Syaf’ın, Colossus’un tişörtünden sokak tabelalarına kadar son derece rahatsız edici, Hristiyan ve Musevi karşıtı sübliminal bir mesaj vermeye çalıştığını gördük. Bakın, bir yanda ayrımcılığa uğrayan Müslüman göçmenlerin sembol edindiği bir karakter yaratıyorsunuz, bir yandan Müslüman bir yazarınız sizden habersiz başka bir derginizde radikal İslamcı bir mesaj veriyor. Nitekim Marvel de gerekli disiplin işleminin yapılacağını ve derginin dijital kopyalarının çekildiğini açıkladı. Büyük ihtimal Syaf’ı da uzun süre DC ya da Marvel dergilerinde görmeyiz. Daha önce de, iki şirketin de çeşitlilik meselesine dalmışken birer kez sorunlu kapaklar çıkarttıklarını, dank edince geri çektiklerini söylemiştik. Ama şimdi artık başka bir atmosferdeyiz. Marvel yetkililerinin açıktan çeşitlilik satışlarımızı düşürdü dediği, medyadaki politik doğruculuk rüzgarının, Trump’ın seçilmesiyle birlikte milyonlarca Amerikalıda pek de etkisinin kalmadığının ayyuka çıktığı bir döneme girdik. Yani ilk Marvel NOW! Dönemindeki gibi ya da New 52’deki gibi, çeşitlilik de ayrımcılık karşıtı mesajlar da “olması gereken” bir fenomen değil artık birçokları için. İşte tam böyle bir dönemde, eşitlik ya da ırkçılık karşıtı mesaj vermeye çalışmak, hele de kendi şirketinize kadar sızmış radikal İslamcılar varken, çok daha zor. Bu yüzden, yarın Ms Marvel’in, herhangi bir Meksikalı karakterin sonunun ne olacağı dünden daha önemli ya da kalkanın Sam Wilson’da mı Steve Rogers’ta mı kalacağı. Ms Marvel bizim açımızdan önemli mesajı olan bir karakter değil, bizim kardeşçe yaklaşmamız ya da hoşgörü göstermemiz gereken kimlik o kimlilk değil. Ama Batı’da, bu atmosferde üstelik böyle skandallarla bu dergilerin hala çıkması, bu karakterlerin var olmaya devam etmesi önemli. Ki ayrımcı taraf keskinleştikçe ayrımcılığa uğrayan da keskinleşecektir,çizgi roman dünyasında olmasa bile medyanın geri kalanında Ardian Syaf gibi ahmaklar ilk ve son olmayabilir. Evet, dünyayı çizgi roman kurtarmayacak, ama tüm bu “çeşitliliğin” sadece zamanın ruhundan ya da üç beş sayı sattırmaktan fazla anlama geldiğini görebilmemiz için, bu karakterlerin geleceğinin ne olacağına bundan sonrasında daha dikkatli bakmamız gerekecek. Ve umarım
böyle devam edecek.