*Hayran olduğum, külliyatını okumaya çalıştığım Maalouf’un Türkçeye çevrilen son kitabı ‘Uygarlıkların Batışı’nı büyük bir merakla okudum. Deneme yazılarının Ölümcül Kimlikler ve Çivisi Çıkmış Dünya’dan sonra üçüncü kitabı.
*‘Eskiden insanlara hiç değişmeyen bir dünyada gelip geçici oldukları duygusu hakimdi; ailenizin yaşadığı topraklarda yaşar, onların çalıştıkları gibi çalışır, onların tedavi oldukları gibi tedavi olur, onların eğitildikleri gibi eğitilir, aynı şekilde dua eder, aynı ulaşım imkanlarıyla yolculuk
ederdiniz.’ diyen yazarla bir kuşak (17 yaş) farkımız var. Ama bizim kuşağımız bizden öncekiler gibi olamadı. 50 senede çok hızlı bir değişim geçirdik. Sadece teknoloji olarak değil bunun getirdiği yaşam değişiklikleri de oldu, çok şey öğrendik. Pikaptan CD çalar hatta MP4’e, troleybüsten hızlı tramvay hatta metroya, evde olmadığı için telefon kulübesinden, şehirler arası yazdırılan telefon için PTT kuyruğundan uluslararası görüşme yaptığımız cep telefonuna, mektup – telgraf – kartpostaldan toplu sms, mail ve DM’ye, gazoz kapağı ile oynanan yılandan, misketten oyun konsolunda oynanan elektronik oyunlara, saatlerce kısık ateşte pişen yemeklerden mikrodalgada ısınan yemeklere, herkesin birbirini tanıdığı mahallede kapısı kilitlenmeyen evlerden güvenlikli sitelerde akıllı evlere… Bir de bugünkü neslin bilmediği bizim nesilde az sayıda kişinin gördüğü kısa zamanda hayatımızdan hızlıca geçen (demode olan) elektronik daktilo, çağrı cihazı, araç telefonu gibi teknolojilerden hiç bahsetmiyorum.
*“Çocukluğum boyunca, ebeveynimin başka dinlerden veya başka ülkelerden yakın arkadaşlarından söz ederken nasıl bir sevinç ve gurur duyduklarını gözlemledim. O sırada bu bana olağan geliyordu, üzerinde düşünmüyordum bile, her yerde işlerin böyle yürüdüğüne inanıyordum. Çeşitli cemaatler arasında görülen ve çocukluk dünyama hâkim olan bu yakınlığın ne kadar az bulunur ve ne kadar kırılgan bir şey olduğunu çok sonraları anladım.” Satırlarını okuyunca aynı şeyleri yaşamış, düşünmüş biri olarak üzüldüm. Bize önce insan olmayı, karşımızdakine de insanca davranmayı, saygı duymayı öğrettiler; dil, din, ırk ayrımı yapmadan. Mahalle, okul, çevremiz de aynı fikirdeydi. Sonra ne oldu da bu insanlar kayboldu, bölündük, ayrıştırıldık?
*Yazar: “Bağımsızlık kazanıldığından beri, özellikle de son otuz kırk yılda, büyük devlet adamı vasfına sahip yönetici fazla çıkmadı. Çoğunun tek pusulası kendi hiziplerinin, zümrelerinin veya dinsel cemaatlerinin çıkarlarıydı. Ulusal sınırlar dışında güçlü müttefikler aramak alışılmış bir uygulama halini almıştı.” satırlarını Lübnan için söylüyor ama çok tanıdık. Tüm üçüncü dünya ülkeleri için geçerli.
*Aldo Moro adı da çocukluğumun sisli hatıraları arasında kalan, üzüntü ile hatırladığım isimlerden (diğerleri Enver Sedat, Olof Palme, Indra Gandhi gibi suikast kurbanları). O çocuk halimle bir insanın suikasta kurban gidip zamansız ölmesine üzülüyordum, adının ve görüşlerinin önemi yoktu. Zaten adlarını ilk defa suikast haberlerinde duymuştum. Belki de bu kadar etkilenmemin sebebi okunan haber metinleri ve verilen görüntülerin çocuk kalbimle zihnimde bıraktığı acı tattır.
*Araştırmak, düşünmek dışında kitabın dağarcığıma kattıkları:
*Tağşiş: Değerli madenlerin içerisine daha değersiz olanların katılarak gerçek değerinin düşürülmesi işlemi.
*Mısır Sinemasının dünya sahnesine çıkardıklarından Youssef Chahine (Yusuf Şahin). Araştırdım; uluslararası birçok ödüle sahip yönetmen aynı zamanda Omar Sharif’i (Ömer Şerif) de keşfeden kişi.
*Çağdaş Yunan şiirinin önde gelen isimlerinden ünlü şair Konstantinos Kavafis’in (1863 – 1933) İskenderiye’de doğup, ölmüş olması. Kavafis’in adını biliyordum ama İskenderiyeli olduğunu bilmiyordum.
*Çocukken adını bir suikast sonucu öğrendiğim Aldo Moro’nun İtalyan Hristiyan Demokrat Partisinin ünlü lideri olduğu ve Komünist Parti ile “tarihsel uzlaşma” için mücadele verdiği.
*”Orwell’ci Sapma” ki bu başlı başına bir makale konusu.
*Kitap bitince düşündüğüm, kitaptan anladığım: Özellikle 1975 – 1980 yıllarında tüm dünyada yaşananlar ve yazarın “bugünün dünyasını belirleyen an: 1979” saptamasının doğruluğu. Tüm dünyada yaşanan olayları, değişimleri okudukça bugün Maalouf’un yaptığının; büyük bir kumsalda dağılmış, fırlatılmış puzzle parçalarını toplamak, birleştirmek ve oluşan tabloyu bize göstermek, bugün ve gelecek için insanlığa geçmişten ders alarak bir rehber bırakmak. Geçmişte yaşananların tekrarlanmaması, insanlık gemisinin “Titanik” gibi batmaması için okunması; DOĞRU anlaşılması için araştırarak, ince olmasına rağmen hızlı değil sindirerek okunması ve üzerine düşünülmesi gereken bir kitap.