Trump’a gensoru açılması; boyutları ve ufku
Amerika Başkanı Donald Trump ister 2016 başkanlık seçim kampanyaları sırasında olsun, ister beyaz saraya girdikten sonra izlediği politikalar ve sergilediği davranışı sürekli ciddi tepkilerle karşılaştı, öyle ki hatta Trump’ın başkanlık salahiyeti bile ciddi bir şekilde sorgulanmaya başladı.
Bu arada Amerikan kongresinde bazı demokrat temsilciler Trump’a gensoru açılmasını gündeme getirdiler, ancak bu öneri çeşitli sebeplerden ötürü pek ilgi ile karşılanmadı. Buna karşın son günlerde yaşanan gelişmeler ve özellikle Trump’ın eski avukatı Michael Kohen’in yaptığı itiraflar bir kez daha Trump’a gensoru açılmasını gündeme getirdi.
Trump’ın eski avukatı Kohen Ağustos 2018’in ortalarında New York’ta çıktığı bir mahkemede, ABD Başkanı ile ahlaki olmayan cinsel ilişki iddiasında bulunan iki kadına rüşvet vererek susturduğunu ve böylece ABD seçim yasalarını ihlal ettiğini kabul etti. Kohen bu suçu seçim sonuçlarını Trump’ın lehine etkilemek amacıyla işlediğini itiraf etti.
Amerika Başkanı Donald Trump ve eski avukatı Michael Kohen, Trump’ın Stormy Danials ve Karen Mc Dogal adında iki kötü kadınla ahlak dışı ilişkilerde bulunmasını engellemek ve kamuoyunun bu çirkin amelden haberdar olmasına mani olmak amacıyla 2016 başkanlık seçimlerinin öncesinde söz konusu iki kadına rüşvet vermekle suçlanıyor.
Amerika Başkanı Trump bir röportajında ise kendisi ile cinsel ilişkide bulunan kadınlara susmaları için ödenen rüşvetin seçim kampanyaları kurallarına aykırı olmadığını, bu parayı kendi özel hesabından ödediğini belirtti. Trump ayrıca eski avukatı Kohen’i mahkemede masal anlatarak cezasını hafifletme çabası ile suçladı.
Gerçekte eğer Donald Trump ABD Başkanı olmasaydı, Michael Kohen’in mahkemede dile getirdiği iddialar, Trump hakkında yargı sürecinin başlatılmasına yol açabilirdi. Ancak Trump’ın Başkan olduğu için hakkında yargı süreci başlatılamıyor ve tek yol hakkında gensoru verilmekten ibaret olduğu anlaşılıyor. Trump’ın açıklamaları ise Kohen’in yaptığı itirafların siyasi geleceğini etkilemesinden şiddetle kaygı duyduğunu gösteriyor.
Amerika Başkanı Trump hakkında gensoru verilmesi durumunda Amerika’nın mali piyasalar allak bullak olacağını ve gensoru durumunda Amerikan ekonomisi herkesin fakirleşmesine yol açacak şekilde hasara uğrayacağını iddia etti. Trump hakkında gensoru verilmesi durumunda borsalar çökeceğini de ileri sürdü.
Trump kendi iddiası ile, onun gibi büyük işlere imza atan birine gensoru açılamayacağını belirtti. Gözlemciler ise şimdiye kadar Amerika’da bir başkanın kendisi hakkında gensoru verilmesi gibi bir konudan söz etmesi pek görülmüş bir durum olmadığını belirtiyor.
Görünen o ki Trump’ın bu tür acizane açıklamaları daha çok başkanlığı döneminde elde ettiğini ileri sürdüğü iktisadi kazanımların görevden alındığı takdirde tehlikeye gireceğini belirterek, kamuoyunu kışkırtmaya ve bu süreci engellemeye çalışmaya yöneliktir.
Trump, Amerika’da başkanlık koltuğuna oturduğu günden bu yana Amerika ekonomisi önemli ilerleme kaydettiğini ve istihdam alanları genişlediğini iddia ediyor. Ancak buna karşın, Kohen’in itirafları ile patlak veren skandal tırmandığı takdirde bu durum sadece Kasım 2018 seçimlerinde cumhuriyetçilerin zararına ve demokratların yararına olmakla kalmayacağı ve kongrede demokratlar çoğunluğu ele geçirdiği durumunda Trump’a gensoru açma zeminini de hazırlayacağı anlaşılıyor.
Siyaset meseleleri uzmanı Anthony Zurcher bu konuda şöyle diyor: Eğer temsilciler meclisi demokratların elinde olsaydı şu anda Trump’a gensoru açma hazırlığını yürütüyor olacaktı. Ancak hali hazırda temsilciler meclisi demokratların elinde değil ve cumhuriyetçiler kongrede her iki temsilciler ve senato meclisinde çoğunluğu kendi ellerinde tutuyor.
Öte yandan Amerika’da bazı yetkililer ABD Başkanı Donald Trump hakkında soruşturma başlatılması ve hakkında gensoru verilip verilmeyeceği konularına tepki gösteriyorlar.
California eyaletinin temsilciler meclisindeki temsilcisi Eric Swalwell Başkan Trump hakkında şöyle diyor: Trump yasaların üstünde değildir. Bizler Trump gibi laubali biriyle ilgili gerçeklere karşı duyarsız kalamayız. Eğer bize onu çağırma yetkisi verilirse o zaman Amerika halkına işimizi yaptığımız yönünde güvence verebiliriz.
Bu macera hakkında Amerikalı akademisyenler de görüş beyan etmeye başladı. Harward üniversitesi hukuk hocası Alan Dershowitz bu konuda şu değerlendirmede bulundu:
Başkan veya her seçim adayı seçim kampanyasında çalışanların davranışları ve uygulamalarından sorumludur. Dolaysıyla burada söz konusu olan tek soru, Trump’ın bu suçlara ortaklık edip etmediği sorusudur. Acaba Trump bu suçları rapor etmiş midir, etmemiş midir? Esas soru, bunlardır.
Gensoru, ABD kongresi tarafından bazı suçlamaları başkana yöneltme anlamına gelir ve onun yargılanmasına zemin hazırlayabilir. ABD anayasasına göre Başkan, Başkan yardımcısı ve diğer üst düzey yetkilileri gensorunun ardından ülkeye ihanet, rüşvet ve mevkileri ile ilgili diğer ilgili suçlardan dolayı aldıkları cezaya dayanarak görevlerinden azletmek mümkün.
Amerika yasasına göre gensoru süreci temsilciler meclisinden başlaması gerekiyor ve bunun için temsilcilerin yarı artı bir oyu gereklidir. Bu sayıya ulaşıldığı takdirde konu ile ilgili duruşma Senato meclisinde düzenleniyor. Bu merhalede ise Başkanı azletmek için senatörlerin üçte ikisinin oyu gerekiyor. Amerikan kongresinde son gensoru eski demokrat başkanlardan Bill Clinton hakkında görüşüldü, fakat yeterli oy sayısına ulaşılamadı. Şimdi ise Trump daha çok gensoru olayının sonuçlarını ve muhtemelen görevden alınmasını abartarak Kasım 2018 kongre seçimlerinde cumhuriyetçilerin kazanması için gerekli desteği toplamaya çalışıyor.
Amerika Başkanı Trump’ın muhalifleri, seçim kampanyasının Ruslarla işbirliği yaptığını ispat ederek onu başkanlık koltuğundan indirmeyi umuyordu. Şimdi ise Kohen’in Trump’ın iki kötü kadınla fesat ilişkisini itiraf etmesinden sonra muhaliflerin Trump’a azletme konusunda daha da ümitvar oldukları gözleniyor. Aslında Trump’ın Amerikan kamuoyunda destek kaybı ve komşularına yönelik olumsuz politikaları ve AB ve NATO’daki müttefiklerini incitmesi ve özellikle Türkiye gibi müttefiklerine karşı türlü kumpaslar kurarak zorbalık yapması hakkında gensoru açılma ihtimalini daha da yükseltmiştir.
Amerika anayasasına göre Trump’a gensoru açılması ve azledilmesi durumunda yardımcısı Mike Pence yeni seçimlere kadar ülkenin yönetimini üstlenmesi gerekiyor.
Teorik olarak Trump’a ABD anayasasını koruma yönünde ettiği yemini ihlal etme suçundan gensoru açmak mümkün. Nitekim Amerika yasaları da Başkanı ülkeye ihanet, rüşvet veya benzeri suçlardan ötürü görevden azletmenin mümkün olduğunu belirtiyor. Fakat bu konu pratikte gerçekleşmeleri biraz zor gözüken bazı şartların oluşmasını gerektiriyor.
Amerika Başkanı Trump geçenlerde bir röportajında Kasım 2018’den sonra demokratlar tarafından hakkında gensoru verilmesi ihtimaline gösterdiği tepkide, kendisinin yarattığı güçlü ekonomi ve dış politika alanındaki icraatı yüzünden demokratların hakkında gensoru veremeyeceğini iddia etti. İcraatını öven Trump, demokratlar da iyi işler yapan birine gensoru açacaklarını düşünmediğini kendisinin icraatı fevkalade olduğunu ileri sürdü.
Trump şöyle devam etti: şu ekonomiye bakın, şu istihdam verilerine bakın, bizim şu dış politikamıza bakın, yaptığımız ticari anlaşmalar bakın, başka ülkelerin ne durumda olduğuna bakın. Onlar bana gensoru açamaz.
Amerika Başkanı Trump ayrıca hakkında açılacak gensorunun siyasi sonuçlarına işaret ederek şöyle devam etti: bana gensoru açılırsa o zaman gelecekte de herhangi bir Başkan benim kaderimi paylaşabilir. Kongreyi ele geçiren herhangi bir partini muhalif partiden olan başkana gensoru açması olacak şey değil, üstelik Başkan işlerini çok iyi yaptığı halde.
Hali hazırda Trump’ı azletmek, demokratlar için uzak bir hayalden öteye gidemiyor. Demokratlar Trump’a gensoru açabilmek ve azletmek için Kasım seçimlerinde temsilciler meclisinde en az 23 ve senato meclisinde de en az 2 sandalye eski sandalyelerine eklemeleri gerekiyor.
Amerika yasalarına göre başkana gensoru açabilmek için temsilciler meclisinde yarı artı bir oy gerekirken, senatoda onaylanması için de senatörlerin üçte ikisinin olumlu oyu gerekiyor. Bunun anlamı ise bazı cumhuriyetçi senatörlerin gensoruya destek vermeleri gerektiğidir.
Hali hazırda demokratların 100 kişilik senatoda sadece 49 temsilcileri bulunuyor ve Kasım seçimlerinde 51 sayısına ulaşmak için iki temsilciye daha ihtiyaçları bulunuyor. Ancak Trump’a gensorunun azledilmesi ile sonuçlanabilmesi için en az 15 cumhuriyetçi senatörün demokratlara destek vermesi gerekiyor. Oysa hali hazırda cumhuriyetçilerin kendi siyasi çıkarları doğrultusunda Trump’a gensoru açılmasına sıcak bakmadıkları anlaşılıyor.
Her halükarda Amerika anayasasına göre gensoru kongrenin her iki meclisi tarafından onaylanması gerekiyor ve bu yüzden gözlemciler bu hedefin demokratlar için şimdilik uzak bir hayal olduğunu belirtiyor.