Otonom Sinir Sistemi
Otonom sinir sistemi, organların çalışmasını kontrol eden ve irademiz dışında çalışan bir sistemdir. Sempatik ve parasempatik sistem olarak iki ana gruba ayrılır. Sempatik sistem genel olarak acil durumlarda vücudu korumak için gereken düzenlemeleri yapar. Kan basıncını ve kandaki şeker düzeyini yükseltir, kaslara ve hayati önemi olan organlara giden kan miktarını arttırıp, diğer organların kan akımını azaltır.Parasempatik sistem ise tam tersi etkiler yapar. Mesela gözde, sempatik sistem midriyazise neden olurken; parasempatik sistem miyozise yol açar. Bu iki sistem birbirini kontrol ederek, vücudun dengeli çalışmasını sağlar.
Vücudumuzdaki birçok dokuda hem sempatik sistem hem de parasempatik sistem birlikte bulunur. Ancak arter ve venlerin yapısında sadece sempatik sistem varken, gastrointestinal sistemde ise parasempatik sistem bulunmaktadır.
Otonom sinir sisteminde sinirler arası sinaptik boşlukta iletişimi sağlayan (nörotransimitter) iki ana madde vardır. Bir tanesi asetilkolin diğeri ise noradrenalindir. Otonom sinir sisteminde nörotransimitterin bağlandığı üç tip reseptör vardır. Biri nikotik reseptörtür. Bu reseptöre en yüksek bağlanma oranına sahip maddenin nikotin olduğu bulunduğu için nikotinik reseptör olarak isimlendirilmiştir. Diğer reseptöre ise en yüksek oranda bağlanan madde muskorin (organik bir zehir) olduğu için muskorinik reseptör denilmektedir. Son reseptör ise sadece sempatik sistemde bulunan ve noradrenalinin bağlandığı alfa ve beta reseptörleridir.
Asetilkolinin nikotinik ve muskorinik olarak iki tip reseptörü vardır. Nikotinik reseptörler santral sinir sisteminde ve iki sinirin kavşak noktasında (gangliyonda) bulunmaktadır. Bu gangliyonlar hem sempatik hem de parasempatik sistemde bulunduğu için asetilkolin bu iki sistemin de nörotransimitteridir. Bu yüzden asetilkolin uyarılması hem sempatik hem de parasempatik etkilere yol açabilir. Sinirle organ arasındaki bağlantıda ise nikotinik reseptör olmaz, muskorinik reseptör bulunur. Muskorinik reseptörler sadece parasempatik sistemde bulunur. Asetilkolin sinaptik boşlukta etkisini gösterdikten sonra kolinesteraz enzimi tarafından parçalanır.
Parasempatik sistemin, dolayısıyla asetilkolinin etkileri şunlardır; damar düz kasında ve sfinkter kasında gevşeme, diğer düz kaslarda kasılma, vücut salgılarında artış, kalp hızında yavaşlama, bronkokonstriksiyon, gastrointestinal sistem motilitesinde artış ve tansiyonda azalma.