Washington Post, Amerikan Merkez Bankası FED’in, Corona virüsü salgınının, ekonomi üzerindeki olumsuz etkilerini bertaraf etmek için, dün 2008 küresel mali krizinden bu yana en olağandışı adımı atarak, faiz oranlarını yüzde 0 ila 0,25 aralığına çektiği ve 700 milyar dolarlık tahvil alımında bulunacağı açıklamasını, ”FED'in yatırımcıları rahatlatmaya yönelik acil müdahalesine ragmen, borsalar serbest düşüşte” diye veriyor.
Gazete, Wall Street'in iki hafta içinde üçüncü kez işlemleri durdurmak zorunda kaldığını yazıyor. Habere göre; FED'in Pazar günü aldığı acil kararların yatırımcılar arasında panik havası yaratması üzerine, Dow Jones Endeksi, güne 2 bin 250 puan düşüşle başladı. New York Borsası bunun üzerine piyasaların çakılmasını engellemek için nadiren kullandığı ”kısa devre” önlemine başvurarak, işlemlere ara verdi.
FED hangi önlemleri aldı?
FED'in aldığı önlemlerin amacı, mali piyasalarda istikrarı korumak ve ekonominin resesyona doğru ilerlediği, Amerika çapında iş yerlerinin kapandığı bu ortamda, borçlanma maliyetini mümkün olabildiğince düşürmek. FED'in ”parasal genişleme” olarak bilinen ve kriz dönemlerinde uygulanan tahvil alımı programını yeniden başlatması, piyasaların serbest hareket etmesini sağlamayı amaçlıyor. FED ayrıca ülke çapındaki bankalara cömert krediler vererek, bankaların da buna göre mali can simidine ihtiyacı olan ailelere ve küçük işletmelere borç vermesine olanak tanımayı hedefliyor. Buna göre bankalar bugünden itibaren FED'den yüzde 0,25 faizle kredi alabilecek. Bu oran, daha önce yüzde 1,75'di.
Öte yandan program dahilinde FED'in önümüzdeki aylarda en az 700 milyar dolarlık tahvil alımında bulunması bekleniyor. Bunun en az 500 milyar doları Amerikan hazine bonoları, geri kalanı ise konut kredilerini sabitleştirmek amacıyla konut ipoteğine dayalı tahviller olacak. FED'in 2008 küresel mali krizi sırasında aldığı ve dün yeniden devreye soktuğu bir başka önlemse Japonya, İngiltere, Kanada, İsviçre ve Avrupa merkez bankalarının aralarında bulunduğu kilit merkez bankalarıyla olan dolar swap hatlarını devam ettirmek oldu. Amaç, bu ülkelerin merkez bankalarının yeterli dolar rezervine sahip olmasını sağlamak. Düşük faiz oranı uygulamasının Amerikan ekonomisi Corona virüsü salgınının etkilerinden kurtulana kadar devam etmesi bekleniyor.
”Corona virüsünü yavaşlatmak için alınan küresel önlemler yoğunlaşken Çin dışındaki ölü sayısı Çin içindeki sayıyı aştı”
New York Times, Amerikan Hastalıkları Önleme ve Kontrol Merkezi CDC'nin 50'den fazla insanı bir araya getirecek etkinliklere sekiz haftalığına ara verilmesini tavsiye ederken, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Letonya, Litvanya, Polonya ve Slovakya gibi Avrupa ülkelerinin sınırlarını kapamaya başladığını, kamu hayatının tüm dünyada darbe aldığını yazıyor. Habere göre; Amerika'da başkent Washington ve 33 eyalette okulların kapanması, 30 milyon çocuk ve genci etkiledi. Las Vegas'taki bazı kumarhaneler, Massachusetts, Ohio, Washington, California gibi eyaletlerde, Porto Riko ve New York'ta bar, gece kulübü ve restoranlar kapanırken, California Valisi Gavin Newsom, 65 yaş ve üzerindeki Californialılar'ı evlerinden çıkmamaya çağırdı. Los Angeles'taysa Belediye Başkanı Eric Garcetti'nin talimatıyla tüm spor salonları ve sinemalar kapatıldı.
”Corona virüsü eşitsizlikleri derinleştirirken eşitsizlikler virüsün yayılmasını hızlandırıyor”
New York Times'da Max Fisher ve Emma Bubola imzasıyla yayınlanan değerlendirmeye göre Corona virüsü salgını, günümüzün en ciddi meselelerinden biri olan ekonomik eşitsizliği körüklüyor. Araştırmalar, ekonomik skalanın en altındakilerin, Corona virüsüne yakalanma, virüsü yayma ve enfeksiyon nedeniyle hayatını kaybetme olasılığının daha yüksek olduğunu gösterirken, sağlıklı olan dar gelirlilerin bile karantina ve diğer önlemler nedeniyle gelir kaybına daha fazla uğrayacağı öngörülüyor. Washington Üniversitesi'nden kamu sağlığı uzmanı Nicole Errett, sosyoekonomik uçurum, eşitsizlik ve yoksulluk virüsün yayılmasını hızlandırırken, sosyal zaafların, felaketler sonrasında daha da kötüleştiğini kaydediyor.
Değerlendirmeye göre; Corona virüsünün öldürücülüğü, ileri yaşa ve kronik rahatsızlıkların varlığına göre artıyor. Ancak bir üçüncü faktör, yani düşük sosyoekonomik statü, virüsün hem yayılmasında, hem de öldürücü olmasında son derece etkili. Önleyici tıbbi bakım ve tıbbi bilinçlenme gibi olanaklardan sadece varlıklı kesimlerin yararlanması, şeker ve kalp hastalığı gibi tedavi edilmemiş rahatsızlıkların yoksullar arasında daha yaygın olması ve bu rahatsızlıkların varlıklı kesimlere göre 5 ila 15 yıl daha erken ortaya çıkması, eşitsizlikleri göz önüne seren etkenler.
Gazeteye göre; eşitsizlikler daha yaygın olduğunda yaşam maliyeti de artıyor. İşçi sendikalarının zayıflaması ve tam zamanlı işlerin azalıp yarı zamanlı işlerin artması, çalışan insanların önünde daha az seçenek olması anlamına geliyor. Corona salgını gibi krizler bu nedenle zenginlerle yoksullar arasındaki uçurumu derinleştiriyor. Sağlık sistemine erişimin eşit olmamasıysa, yoksullar için hasta olmanın maliyetinin artması anlamına geliyor. Amerika'da gelir düzeyi üst çeyrektekilerin yüzde 90'ı ücretli hastalık izni imkanından yararlanırken, gelir seviyesi alt çeyrekte olanların sadece 47'si aynı imkana sahip. Uzmanlar, sağlık hizmeti maliyetinin yüksek olmasının, emek eşitsizliğinin ve kötü çalışma şartlarının salgın hastalıkların yayılmasını hızlandıracağı uyarısında bulunuyor.
”Corona virüsü zayıf sağlık sistemlerini tehdit ediyor, Afrika ve Latin Amerika salgına hazırlanıyor”
Wall Street Journal ise, dünyanın en gelişmiş ülkelerindeki sağlık sistemlerinin kapasitesini sınayan Corona virüsünün, şimdi de dünyanın en savunmasız ülkelerinde yayılmaya başladığını, Afrika ve Latin Amerika ülkelerindeki yetkililerin, salgının etkilerinin yıkıcı olmasından korktuğunu yazıyor.
Habere göre; 54 Afrika ülkesinden en az 26'sı, Corona enfeksiyonu vakalarına rastlandığını doğruladı. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre bir milyon 800 bin sağlık personeli açığı olan Afrika kıtasında Corona salgınının patlak verme olasılığı, büyük korku yaratıyor. Birleşmiş Milletler'e göre 2018'de Sahra Çölü'nün güneyindeki ülkelerde tahminen 470 bin kişi, AIDS'e bağlı nedenlerden ötürü yaşamını yitirmişti.
Mart başına kadar Corona testi uygulama kapasitesi bulunmayan Sudan'da ilk vaka, 50'li yaşlarda bir kişinin, Birleşik Arap Emirlikleri'nden döndükten sonra yaşamını yitirmesi üzerine tespit edildi. Gine'deyse muhalefetin aylardır sürdürdüğü sokak protestoları, hükümetin vatandaşlara hizmet götürmesini engelliyor.
Küresel nüfusun yüzde 16'sını barındıran ve dünyanın ikinci en kalabalık kıtası olan Afrika'da test kapasitesinin düşük olması, Corona vakalarına müdahale edecek donanıma sahip sağlık personeli ve suni solunum cihazı gibi hayat kurtaracak ekipman sıkıntısı çekilmesi, zaten kronik yetersiz beslenme nedeniyle bağışıklığın düşük olduğu kıtanın Corona salgınıyla mücadelesini zorlaştıracak başlıca etkenler.
Latin Amerika'daysa yolsuzluğun ve uyuşturucu ticaretinin yaygın olduğu Honduras, sağlık sistemi sağlam olmayan Haiti ve Guyana, salgına karşı en hazırlıksız ülkelerin başında geliyor. Hatta Honduras'taki hastanelerde birçok suni solunum cihazının bozuk olması nedeniyle tıp öğrencilerinin hastaların başında durup el pompasıyla hastalara solunum sağladığı bildiriliyor. Venezuela'daysa Devlet Başkanı Nicolas Maduro, ”Ya hepimiz karantinaya gireriz ya da pandemi ülkemizi trajik şekilde çökertir” uyarısında bulundu. Venezuela'da Maduro rejiminden kaçan milyonlar arasında çok sayıda doktor ve hemşirenin de bulunması, sağlık sistemine ağır darbe indirmişti. Geçen yıl Venezuela'daki hastanelerin yüzde 90'ında akan su, acil servislerin yarısındaysa maske olmadığı bildirilmişti. Afrika gibi Venezuela'da da yüksek enflasyon ve yoksulluğa bağlı kronik yetersiz beslenme nedeniyle halkın bağışıklık sisteminde zayıflama olduğu gözleniyor.
”Yaz Olimpiyatları'nı ertelemek çok karmaşık ve zor bir iş”
Los Angeles Times ise, Amerika'da March Madness olarak bilinen ve Mart ayında düzenlenen üniversiteler arası basketbol şampiyonası, ulusal beyzbol, hokey ve futbol ligleri karşılaşmaları dahil ulusal ve yerel çaplı birçok spor etkinliğinin iptal edilmesiyle birlikte bu yaz Japonya'nın başkenti Tokyo'da düzenlenecek 2020 Olimpiyat Oyunları'nın akıbeti de tartışmaya açılması üzerine, 2020 Olimpiyat Oyunları konusunda Başkan Trump'ın bile ”Olimpiyatlar, stadyumlar boş kalacağına, bir yıl ertelenebilir,” şeklinde fikir beyan ettiğini, ancak Uluslararası Olimpiyat Komitesi liderleri ve Japon yetkililerin erteleme taraftarı olmadığını yazıyor.
Habere göre Japonya Başbakanı Şinzo Abe, haftasonu yaptığı açıklamada, ”Enfeksiyon salgınının üstesinden geleceğiz ve planlandığı gibi Olimpiyatlar'a ev sahipliği yapacağız” dedi.
Pennsylvania Eyalet Üniversitesi'nden spor tarihçisi Mark Dyreson, Olimpiyatlar'ın küresel bir etkinlik olduğunu, erteleme kararının birçok alanda domino etkisi yaratacağını kaydediyor.
Modern Olimpiyatlar, başladığı 1896 yılından bu yana dış güçlerden etkilenmemeyi büyük ölçüde başardı. Milyonlarca can alan 1918 İspanyol gribi pandemisi, Sen Nehri'nin 1924 Paris Olimpiyatları öncesinde taşması ya da 2016'daki Zika virüsü salgını, Olimpiyatlar'ın ertelenmesi kararının alınmasında etkili olmamış, Olimpiyatlar, sadece 1. ve 2. Dünya Savaşları nedeniyle yapılamamıştı.
Ev sahibi kentlerin, Uluslararası Olimpiyat Komitesi ile imzaladıkları sözleşme, oyunların ertelenmesi ya da iptaline ilişkin kararların alınmasında kontrolü neredeyse tamamen komitenin eline veriyor.
Bir çok spor dalının uluslararası federasyonlarının yıl içinde düzenlenecek diğer şampiyonaların takvimini çoktan belirlemiş olması, ilkbahardan sonbahara olan dönemde birçok spor dalını bir araya getirecek üç haftalık zaman dilimi bulunmasını zorlaştırıyor.
Sponsorluk anlaşmaları ve televizyon yayınlarına ilişkin sözleşmelerse herhangi bir erteleme ya da iptal durumunda, milyonlarca dolarlık kayıp yaşanmasına yol açabilir.