Enver Paşa
- Doğum : 1881/1882-İstanbul
- Ölüm : 4 Ağustos 1922-Tacikistan
- Lakabı : Şehid-i Ala, Gazi-i Namdar, Edirne Fatihi
- Hizmet Süresi : 1899-1918
- Meslek : Asker, devlet adamı, siyasetçi
Enver Paşa, İttihat ve Terraki Cemiyeti’nin liderlerinden, Osmanlı Harbiye nazırıdır. 1914'te Almanya ile askeri ilişkileri koordine etti. I. Dünya Savaşı süresince "Harbiye Nazırı ve Başkumandan Vekili" sıfatıyla askeri politikayı yönetenlerden biriydi. Birçok cephede boy gösterdi. Özellikle Sarıkamış Harekatı'ndaki askeri stratejisi yüzünden uzun yıllar tartışmalara konu oldu.
Eğitim ve Askeri Hayatı
Türkçe ve Almanca otobiyografilerinde doğum tarihi hakkında farklı bilgiler (23 Kasım 1881 Çarşamba, 6 Aralık 1882 Çarşamba) bulunan Enver Paşa'nın asıl adı İsmail Enver'dir. İstanbul’un Divanyolu’nda doğan Enver, 3 yaşında iken isteği üzerine ibtidai mektebine ardından da Fatih Mekteb-i İbtidaisi’ne kaydedildi. Mezun olduktan sonra Mekteb-i Harbiyye-i Şahane’ye giren Enver paşa üstün başarı göstererek 45 kişilik kontenjan içine girmeyi başardı ve 9. olarak erkanıharp sınıfına girdi. Burayı bitirdikten sonra 1903 yılında yüzbaşı rütbesiyle Manastır’daki 13. Seyyar Topçu Alayı’na tayin edildi. 1904 yılında Üsküp’teki 16. Süvari Alayı’nda görevlendirildi. 1905 yılında kolağası olan paşa, Bulgar, Rum ve Arnavut çetelerine karşı girişilen askeri harekattaki üstün başarılarından ötürü ödüllendirildi. 1906 yılında binbaşılığa yükselen Enver Paşa Terraki ve İttihat Cemiyeti tarafından başlatılan ihtilal ve suikast girişimlerine katıldı ve bu faaliyetlerinin ihbar edilmesi üzerine İstanbul’a davet edilse de 1908 yılında dağa çıkarak ihtilalde öncü rol oynadı.
Askeri Kariyer ve İttihat Terakki
Dağa çıkan subaylar arasında en kıdemlisi olduğundan ve önemli faaliyetleri gerçekleştirdiğinden ötürü ‘’Kahraman-ı Hürriyet’’ ünvanını aldı ve Osmanlı İttihat ve Terakki Cemiyeti adını kullanmaya başlayan örgüt içindeki askeri kanadın önde gelen isimlerinden oldu. 1908 yılında Rumeli Vilayeti Müfettişliği refakatine verilen Paşa, Berlin Askeri Ataşesi olarak görevlendirildi ve bu görevi onu tam bir Alman hayranı haline getirdi.
31 Mart Vak’ası üzerine geçici olarak yurda dönen Enver Bey, İstanbul’da Hareket Ordusu’na katıldıktan sonra tekrar Berlin’e gitti ve 1911 yılında Makedonya’daki çete faaliyetlerine karşı alınacak tedbirleri denetlemek ve bu alanda rapor hazırlamak için bölgeye gönderildi. Yine aynı yıl İtalyanlar’a karşı bir gerilla savaşı yürütülmesi fikrini diğer örgüt üyelerine de kabul ettiren paşa, bu muharebe ve gerilla harekatında da büyük başarılar elde etti.
1912 yılında resmen Umum Bingazi Mıntıkası kumandanlığına getirildi ve kaymakam oldu. 1913 yılında Onuncu Kolordu Erkan-ı Harbiyye reisliğine tayin edildi ve bir çok konuda olduğu gibi Kamil Paşa hükümetinin barış antlaşması imzalanması yolundaki çabaları aleyhindeki İttihat ve Terraki eylemlerinde de öncü rol oynadı.
Enver Paşa ile İttihat ve Terraki Cemiyeti’nin ileri gelenleri 1913 yılında Babıali Baskını’nı gerçekleştirdiler. Öncü rol oynayan paşa bu hükümet darbesinde Kamil Paşa’ya istifanamesini imzalattı. Ancak Edirne’yi kurtarmak için yapılan bu eylemin başarısızlıkla sonuçlanması cemiyeti zor duruma düşürdü. 1913 yılında Mahmud Şevket Paşa’nın öldürülmesinden sonra ülke yönetimine el koyan İttihat ve Terraki içindeki askeri kadronun da lideri haline gelen Enver Paşa, hayati kararların alınmasında etkili isim oldu. Sırasıyla miralay, mirliva ve Harbiye nazırı olan Paşa, I. Balkan Savaş’ında bozguna uğrayan Osmanlı ordusunun yeniden düzenlenmesinde çalıştı. Ordudaki yaşlı paşaların emekli olmasını sağlayarak genç subayları önemli görevlere getiren Enver Bey’in bu girişimi Cumhuriyet’in kuruluşunda önemli rol oynayan askeri kadronun da Osmanlı ordu teşkilatında yükselmesini sağladı. Yapmış olduğu yeniliklerden bir diğeri ise ‘’Enveriye’’ adı verilen askeri başlıklar ve aynı adla anılan, sesli ve sessiz harflerin her birinin ayrı yazılması ile uygulanan bir çeşit yazı biçimini oluşturdu.
I. Dünya Savaşı ve Sonrası
Enver Paşa I.Dünya Savaş’ında Almaya’nın yanında savaşa girilmesini istiyordu ve bu isteği doğrultusunda faaliyetlerde bulundu. Osmanlı Devleti’nin tarafsızlık politikasını göz ardı eden Paşa, İngiliz gemilerinden kaçan Alman gemilerine Çanakkale’den geçiş izni verince Osmanlı Devleti’ni ciddi bir sıkıntı içine soktu. Enver Paşa’nın bu savaşta fiili tek kumandası Kafkas cephesi oldu. Maiyetindeki kumandanların itirazlarına rağmen ileri harekatı ağır kış şartları altında sürdüren paşa, Sarıkamış Harekatı olarak anılan bu harekatta 90.000 kişilik ordu mevcudunun büyük bir kısmının donarak ölmesi ve bir kısmının da Ruslar tarafından öldürülmesi üzerine başarısızlığından utanarak 1915 yılında cepheyi terkederek İstanbul’a döndü. Prestiji bu bozgun nedeni ile sarsıldı. Nazırlığına son verildikten sonra 1918 yılında Alman denizaltısına binerek Odesa’ya kaçtı ve 1919 yılında askerlikten çıkartıldı.
Berlin’de uzun zaman kaldıktan sonra kaçak olarak Moskova’ya giden Enver Bey burada İslam İhtilal Cemiyetleri İttihadı adında bir örgüt kurdu. Kaçak olarak yaşadığı yıllarda pek çok faaliyetlerde ve eylemlerde bulunan paşa, 1922 yılında karargahta düzenlenen kurban bayramı töreninde maiyetinde kalan askerler ile bayramlaşırken ani bir Rus baskınına uğradı ve yanındaki otuza yakın atlı ile yöneldiği Çegan tepesi mevkiinde giriştiği çarpışmada ön safta vuruşurken hayatını kaybetti. Eşyaları Moskova’daki askeri müzeye nakledildi.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Hanioğlu, M.Şükrü, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt 11, 1995
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
-
Ahmet Kabaklı
Ahmet Kabaklı, 30 Mayıs 1924’te Elazığ’da doğdu. Cahit Okurer, Cemil Meriç gibi isimleri etkileyen seçkin öğretmenlerin görev yaptığı Elazığ Lisesi’nde okudu. Parasız yatılı imtihanlarını kazanarak girdiği İstanbul Yüksek Öğretmen Okulu’nu ve İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nü bitirdi. Diyarbakır Lisesi’nde edebiyat öğretmenliği yaptığı süre boyunca Süleyman Nazif ve Ziya Gökalp gibi ünlü Diyarbakırlılar için gerçekleştirdiği Divan Edebiyatı Gecesi’yle yönetimini üstlendiği Karacadağ adlı Halkevi dergisine yeni bir kimlik kazandırdı. Çeşitli dergilerde eleştiri, deneme ve şiirler yayımlayarak önemli edebiyat eleştirmenlerinden Nurullah Ataç’ın dikkatini çekerek Ataç’ın kendi kitabında adından övgüyle bahsettirdi.
-
-
İsmail Kahraman
İsmail Kahraman 26. dönem TBMM Başkanı, Türk hukukçu ve siyasetçidir. Başta MTTB ve Birlik Vakfı olmak üzere birçok sivil toplum kuruluşunda uzun yıllar yöneticilik yaptı. MTTB'nin kapatıldığı 1980 darbe yılının ardından Birlik Vakfı'nın 1985 yılında kurucu başkanlığını yaptı. 28 Şubat süreciyle son bulan 54. Türkiye Hükümeti'nde Necmettin Erbakan kabinesinin Kültür ve Turizm Bakanlığı'nı yaptı. Son yapılan darbenin ardından siyasette yer almadan sivil toplum kuruluşlarındaki görevlerine devam etti. Ak Parti'nin kuruluş toplantıları kendi deyimiyle onun evinden gerçekleşti ve partinin isim babası olarak öne çıktı. İlerleyen yaşına rağmen dinç bir görüntüsü ile siyasette yer almadığı yıllarda MTTB teşkilatlarına 'amcalık' , Birlik Vakfı teşkilatlarına ise 'abilik' yaparak sivil toplumun gelişimini ve önemini ön plana çıkartmıştır. Ak Parti kurulduktan sonra kendi isteğiyle bir süre siyasette yer almamış ardından gelişen süreçlerde kendisine ihtiyaç duyulduğu beyanı üzerine 2015 seçimlerinde İstanbul 1. bölge 1.sıra adayı olarak meclise girmiştir.
-
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun