Yok hükmünde
“Yok hükmünde” ifadesini seviyorum. Bir şey aslında var ama sen “Yok!” diye hüküm verebiliyorsun. Gerçekten yok olup olmaması hiç önemli değil. Senin için yok olmuş oluyor. Sözcüğün tınısındaki özgüven bile yeter.
Yok hükmünde sözü hukukta, uluslararası ilişkilerde geçen terimlerden biridir. TDK kaynaklı bir metinde tam beş sayfa açıklaması var.
Akla, mantığa, gerçeğe, insani değerlere, uluslararası anlayışa, teamüllere, kanun maddesine dayanmayan, sakat, eksik her türlü karar, işlem yok hükmünde terimiyle nitelendirilirmiş.
Uluslararası ilişkilerde bir kararın reddedilmesi, tanınmaması yok hükmünde terimiyle adlandırılırmış.
Son olarak Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu Yunanistan ve Mısır arasındaki deniz yetki alanları anlaşmasını “Yok hükmünde” değerlendirmişti.
AKP Sözcüsü Ömer Çelik hukuk ve uluslararası ilişkiler dışında, günlük siyasette de bir kullanım alanı geliştirdi. Doların yükselmesi sonrası 'ekonomik kriz' tartışmalarına ilişkin “Bunların Cumhurbaşkanımızı ve bakanlarımızı hedef alan çirkin propagandaları yok hükmündedir.' dedi.
“Sözde” ve “kıymeti harbiyesi yok” ifadeleri de yok hükmünde yerine kullanılabiliyor.
Sözde daha çok Ulusalcıların veya Yeni Akit’in tercih ettiği kullanım şeklidir. “Sözde bayrak”, “Sözde meclis”, “sözde referandum” vs. sıradan kullanımlardır.
Mesela Ulusal Kanal’da bugün Terör örgütünün sözde meclisinin vatandaşın malına el koyduğuna… dair bir haber vardı.
Bence “terör örgütü” ifadesi yanlış. Neticede örgüt kurmak da bir beceri işi. Örgüt kuran meclis de kurabilir. Bu açıdan baktığımızda terör örgütünün örgütü de sözde olmalıdır. Ve hatta el koyma işlemi bile. Mısır ve Yunanistan’ın kendi aralarında yaptıkları anlaşmayı ‘yok hükmünde’ sayabiliyorsak, el koyma işlemini de yok hükmünde sayabiliriz.
Bence haber “Teröristlerin sözde örgütünün sözde meclisi, vatandaşın malına sözde el koyuyor” şeklinde olmalıydı.
“Kıymeti harbiyesi yok” ifadesi daha çok Erdoğan’ın tercihidir.
Nitekim Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan cuma namazı sonrası gündeme ilişkin olarak gazetecilerin sorularını cevaplarken Yunanistan ve Mısır arasındaki anlaşmaya “Kıymeti harbiyesi yok” dedi.
Yunanistan ve Mısır arasındaki anlaşma aslında bizim Libya ile aramızdaki anlaşmaya “Yok hükmündedir” demeleriydi. Ve biz Yunanistan ve Mısır arasındaki anlaşmaya “Yok hükmünde” diyerek onların ‘yok hükmünde’sine ‘yok hükmünde’ demiş olduk.
Mısır veya Yunanistan onların ‘yok hükmünde’sine ‘yok hükmünde’ dememize yeniden ‘yok hükmünde’ derler mi bilemiyorum. Bu ‘yok hükmünde’ler karşılıklı kaç kademe gider… onu da bilmiyorum.
Cuma namazı çıkışı yaptığı açıklamalarda doların yükselişine de değinen Erdoğan “Buzdolabı satışlarına bakıyoruz 2002'de 1 milyon 88 bin, fakat 2019'da bu rakam 2 milyon 486 bin adet. Çamaşır makinesine bakıyoruz, 2002'de 824 bin adet, 2019'da ise bu rakam 2 milyon 20 bin adet. Şimdi bu bir şeyi gösteriyor. Yani Türkiye bir tırmanışta.” dedi.
Yani buzdolabı çamaşır makinası satış rakamları ortadayken doların tırmanışı yok hükmündedir demiş oldu Bu da ‘yok hükmünde’nin dolaylı anlatımı oluyor.
Kıymeti harbiye. TDK Sözlükte geçerlilik, değer, önem diye geçiyor. Kıymetin anlamı da aynı. Ama kabul etmek gerekir ki ‘kıymeti harbiye’ daha oturaklı.
Kelime kelime baktığımızda ‘kıymeti harbiyesi yok’ ifadesinden harp değeri yok gibi bir anlam çıkıyor. Yani önemsiz, harp etmeye değmez bir konu. Düşünsenize bu anlaşma nedeniyle Mısır veya Yunanistan’la harbe tutuşuyormuşuz… Kıymeti harbiyesi olmayan bir konu nedeniyle harbe tutuşan ilk devlet oluruz herhalde.
Madem yok hükmünde bir mekanizma var… Haftalardır İstanbul sözleşmesini niye tartışıyoruz. Pratikte zaten yok hükmünde. Kâğıt üzerindeki sözleşmeyi de “Yok hükmünde sayıveririz. Olmaz mı?
***
Bir fıkra:
Temel ile Dursun borç para yüzünden mahkemelik olmuşlar. Temel, Dursun’a 100 lira borç vermiş, geri alamıyor. Dursun mahkemede…
“Kim? Ha o adammu bağa para vermuş? Valla pen oni tanımayrum bile, Haçum bey." diyerek borcunu inkâr etmiş.
Temel de: "Haçan, sen peni tanımaysan pen seni hiç tanımayrum da." demiş.
***
Bu da ‘yok hükmünde’nin Temelce’si olmalı.
© Ahval Türkçe
Bu makale yazarın görüşlerini yansıtır. Ahval’in yayın politikası ve editoryal bakış açısı ile her zaman uyumlu olmak zorunda değildir.