Hep söylediğimiz gibi dünyada artık ülkelerden daha büyük olan yapılar var: Şirketler..
Şirketlerin karlılığı, borsa değerleri şirketlerin yaşam ömrü için son derece kritik. Halka arz edilen şirketlerin kaçınılmaz olarak korkunç bir rekabetle baş etmesi gerekiyor. Öyle ki ne kadar köklü bir şirket olursa olsun, küresel pazarda her zaman büyük risklerin yönetilmesini başaramadıkça yok olması an meselesi. Sistemik risk, sistematik risk ve sistematik olmayan riskler şirketlerin en önemli meseleleri arasında.
Dünyanın en büyük, en köklü şirketlerinden; ABD’nin de 4. en büyük şirketlerinden olan ve 1850 yılında kurulan çok eski ve güçlü Lehman Brothers’ın mortgage kökenli 2008 Küresel Finans Krizi’nde bir gecede iflas etmesi, ne kadar kırılgan bir piyasa yapısı olduğunu da hatırlatıyor. Adeta her an bir ipin üzerinde yürümek gibi.. Bir an bile dikkatinizi kaybetmemelisiniz.
***
Şirketlerin Sektörlere Göre Karlılığı
Sanayi Devrimi ile şirketlerin büyümeleri daha çok üretim kapasitesinin artırılmasına bağlıydı. Ancak 2. Dünya Savaşı’ndan sonra ortaya çıkan yapay zeka ile yeni bir dönem başladı.
Yapay zeka, 1950’lerde Alan Turing’in yayınlamış olduğu bir makalede makinelerin düşünüp düşünemediğini irdelemesiyle ortaya çıktı. Yapay zekanın bir alt kolu olan makine öğrenimi ise 1980’lerde sahneye çıksa da, 1959’da “makinelerin programlanmadığı sonuçları öğrenebilme kabiliyeti” olarak Arthur Samuel tarafından tanımlanmıştı. Ancak tanınırlığını 1990’larda veri madenciliği kavramının ortaya çıkmasıyla kazandı.
Bu noktadan sonra gerek ülkeler gerekse şirketler için yeni bir dönem başladı. Artık en güçlü ve zengin şirketler, herhangi bir somut mal için fiziki üretim kapasitesi en fazla olanlar değil; yazılım, internet ve bilgi teknolojileri gibi görece fiziki olmayan ürünleri üretebilen şirketler oldu.
Tabii farklı sektörlerden devler de hala var elbette..
Suudi Arabistan’lı petrol şirketi Saudi Aramco, perakende ticaret devi Amazon (ki yine bu noktada da elektronik ticaretin geliştirilmesi, dolayısıyla profesyonel yazılımcıların istihdam edilmesi kaçınılmaz bir durum oluyor.), bankacılığın devi ve dünyanın en büyük şirketlerinden China Construction Bank ve diğer dev Çin Endüstri ve Ticaret Bankası gibi şirketler de yazılım ve internet şirketleri gibi piyasa değeri çok yüksek şirketler arasında..
Ancak piyasa değeri ve karlılıkta büyük bir yükselişe geçen bir başka sektör var ki son yıllarda oldukça dikkat çekiyor: İlaç sektörü..
Dünya Devi İlaç Firmaları
İlaç firmaları son yıllarda borsaların göz bebeği..
Forbes’in dünyanın en büyük halka açık şirketlerinin 2019 listesinde iyi bir pazar değeri yakalamış yükselen ilaç şirketlerine bakalım.. Ancak listenin piyasa değerlerine göre değil, tüm kriterlerle dünyanın en büyük şirketleri listesine göre sıralama yaptığını hatırlatalım.
İlk sırada Pfizer var. Pfizer dünyanın en büyük 54. şirketi olan bir Amerikan devi. Piyasa değeri 218 milyar dolar.
İkinci sırada Novartis var. Dünyanın en büyük 60. şirketi İsviçreli. Piyasa değeri 175 milyar dolar.
Üçüncü sırada Roche var. Yine İsviçreli bir dev. Dünyanın en büyük 88. şirketi. Piyasa değeri tam 222 milyar dolar.
Dördüncü sırada Fransa’dan Sanofi var. Dünyanın en büyük 114. şirketi. Piyasa değeri 102 milyar dolar.
Beşinci sırada ise Amerikan Merck & Co şirketi var. Dünyanın en büyük 119. şirketi. Piyasa değeri 189 milyar dolar.
Diğerleri:
6. GlaxoSmithKline (GSK) – İngiltere
7. AbbVie – Amerika
8. AstraZeneca – İngiltere
9. Eli Lilly – Amerika
10. Bristol-Myers Squibb – Amerika
Tüm liste için lütfen bakınız: Forbes The World’s Largest Public Companies 2019 Ranking
Peki bu yükseliş temiz bir yükseliş mi acaba diye şüphe duyuyor olabilirsiniz. Gayet doğal..
Öyle ki, büyük ilaç şirketleri ve aşırı karlılıkları mercek altında uzun süredir. Lütfen bakınız: BBC İlaç Sektörü
En güven veren alanlar olması gereken sağlık ve hukuk alanında yerel ve küresel bazda içimize sinmeyen yanlışlar yapılıyor. Artık herkes her şeyden şüpheli..
”Sağlık” artık bir sektör adı. Sektörlerin yaşamak için nihai hedefi karlılıktır, bu yadsınamaz. Ancak güven duygusunu kaybetmenin yargılanması da anlamsızdır. Zira sağlanan pek çok faydanın olduğunu inkar etmenin anlamsız olması kadar; insana ve doğaya verilen pek çok -hatta belki de daha çok- zararın inkar edilmesi de anlamsızdır.
Matematiksel