Periyodik cetvel, kimyasal elementlerin sınıflandırılmasını gösteren tablodur. Bu tablo bilinen tüm elementlerin artan atom numaralarına göre sıralanışını gösterir ve gruplar. Periyodik cetveli oluşturan ilk kişinin Rus Kimyager Dimitri Mendeleyev olduğu bilinir. 1869 yılında Mendeleyev, o dönemde bilinen tüm elementleri atom kütlelerinin büyüklüğüne göre sıralamıştır. Mendeleyev, ilk sistematik tabloyu oluşturmuştur. Bu tabloda 63 element bulunmaktaydı. Yıllar içinde element sayısı çoğaldı ve ilk oluşturulan tabloda ki sisteme göre dizildi. Periyodik cetvelin oluşturulması uzun aşamalar sonucu gerçekleşmiştir. Birçok kimyager bilim insanı periyodik cetvelin oluşmasında çalışmalar yapmıştır. Çok fazla sayıda element olması elementlerin sınıflandırılmasını gerektirmiştir.
Periyodik cetveldeki sütunlar elementlerin grubunu gösterir. Elektron dizilimi aynı olan elementler grupları oluştururlar. Bu elementlerin kimyasal özellikleri birbirleriyle aynıdır. Periyodik cetvelde ki element türleri, alkali metaller, toprak alkali metaller, metaller, yarı metaller, geçiş metalleri, ametaller, lantanitler, aktinitler, halojenler ve soygazlardır.
Periyodik cetveldeki satırlar ise periyotları göstermektedir. Tabloda toplam 7 adet periyot bulunmaktadır. 6. Periyotta 32 element bulunur. En uzun periyottur. Bu periyotun 14 elementi aşağıya taşınmıştır ve bunlara lantanit denir. 7. Periyot da benzer şekildedir ve ayrılan bölümüne aktinit denir.
Periyodik cetvelde elementler orbitallerine göre bloklara ayrılmıştır. Orbital, elektronların atom çekirdeği etrafındaki yörüngelerde bulunma olasılığının en fazla olduğu hacimsel bölgelerdir. 4 adet blok bulunur. Bloklar s, p, d, f olarak isimlendirilmiştir. S ve P ana grup, D ve F yan gruptur.
PERİYODİK CETVEL NASIL KULLANILIR?
Periyodik cetvelde, elementlerin sembolü, atom numaraları, atom kütleleri gibi birçok özellikleri yer alır. Periyodik cetvel bir anlamda kimya sözlüğüdür diyebiliriz. Tabiki elementler hakkında bilgi almak için periyodik cetvelin nasıl kullanılacağını bilmek gerekir.
Periyodik cetvelde elementlerin özelliklerini ve bulundukları yeri atomlar belirlemektedir. Elementlerin sıralanışı artan atom numarasına göredir. Bir sonraki elementin elektron dağılımı bir öncekinden bir elektron fazladır. Enerji düzeni elektronla tamamen dolunca periyot sonlanır. Her periyot 8A grubu ile biter. Gelen elektron bir sonraki periyotta 1A grubuna eklenir.
Periyotta soldan sağa gidildikçe, atom ve kütle numaraları, proton, nötron ve elektron sayıları, atom kütlesi, değerlik elektron sayısı artar. Atomun çapı küçülür. İyonlaşma enerjileri artar.
8A periyodu dışındakilerde ise elementler metal özelliğinden uzaklaşarak ametal özelliğe sahip olurlar. Baz özellikleri azalırken asitlik özellikleri artar. İndirgenlikten yükseltgen özelliğe doğru artış olur.
Grupta yukarıdan aşağıya indikçe, proton, nötron ve elektron sayıları, çekirdek yükü, atom ve kütle numarası artar. Atomun çapı büyür. İyonlaşma enerjisi azalır. Metal özellikleri artar, ametal özelliği azalır. Baz özellikleri artar, asit özellikleri azalır. İndirgen özellikleri artar, yükseltgen özellikleri azalır.