

|Lazca Gramer |
Ismail Avci Bucaklisi/Goicihe Kojima


DOU KARADENZ YOLU UYGULAMA, EVRESEL ETKLER VE ALTERNATF ZMLER


10.01. 2005


Sayfa 1 Toplam: 4PANEL 27 Kasm 2004
HASAN SITKI ÖZKAZAN (Arhavililer Vakf)- Deerli konuklar; bilim dünyasnn katlmclarna söz vermeden önce, yöre dernekleri adna, hepinize, Karadeniz dostlarna, doa dostlarna ho geldiniz diyorum. (Alklar) Öncelikle, bu tatil gününde deerli zamannzdan ayrarak panelimize katldnz iin tekrar teekkür ediyoruz.
Bugün burada, Karadenizde ilenen bir insanlk suunun, bir doa katliamnn ve bu katliamdan, bu yangndan mal karrcasna, Acaba ne karabiliriz? konusunu tartacaz. Bilim adamlarnn, bölge liderlerinin, yöremizin kanaat önderlerinin ve sizlerin önünde tartp, sonular karmaya alacaz.
Kstl zamannz almadan, size ksaca ho geldiniz demek ve amacmz anlatmak üzere, yöremizin iki aabey dernei, Artvin ve Rizeliler Dernei Bakanlarna söz vermek istiyorum. imdi, Emekli Vali, Rizeliler Dayanma Dernei Bakan Sayn Yener Rakcoluna söz veriyorum.
Sayn Valim, buyurun.
YENER RAKICIOLU (Rizeliler Kültür ve Dayanma Dernei Bakan)- Saygdeer hemehrilerim, deerli katlmclar; bu tatil gününde buraya kadar terif ettiinizden dolay, ahsm ve yöre dernekleri adna hepinize sayglarm ve sevgilerimi arz ediyorum.
Türkiye Cumhuriyeti Devletinin kuruluunun 80. ylndayz. Bu devletin kuruluunda, Karadeniz, corafyasyla, insanyla temel öe olmutur. 19 Mays 1919da Samsuna kan büyük Atatürk, Amasya Tamimiyle Türk Devletinin esaslarn kurmu, nebolu ve Karasu hatt vastasyla da Anadolu ve stanbul'un irtibatn yine Karadenizliler salamtr. Topal Osman gibi, psiz Recep gibi ulusal kahramanlarsa, bu Devletin ilk oluumunda ilk harc koyan, Karadenizli hemehrilerimizdir. Yine Cumhuriyetin, gerek teknik alanda, gerek sosyal alanda, gerekse devrimlerinin yaplmasndaki öncülük Karadenizden balamtr.
Türkiye'nin 80 ylda geldii bu noktada, dousuyla, batsyla, Karadenizin bu Cumhuriyetin harcnda, temelinde emei yadsnamayacak derecede büyüktür. Ama bütün bunlara ramen, maalesef Cumhuriyet tarihinde, dousuyla, batsyla, devletten en az hizmeti alan bölge de Karadeniz Bölgesidir. Cumhuriyetin 80. Ylnda, Bat Karadenizde hl ciddi anlamda bir yol yoktur. Dou Karadenizde de ift erit olarak 90lardan sonra geirilen bu yolun, doru mu, deil mi? münakaas bugün yaptmz gibi gündemdedir.
Bana göre, olay aslnda bitmitir. Ancak, eitli nedenlerle Ardeen ve Arhavi bölgemizde henüz bitmeyen 600 küsur kilometrelik ift Dou Karadeniz yolunun 10-15 kilometrelik ksmnn maliyeti ne olursa olsun, en azndan gelecek kuaklara, 40 sene evvelki sahil doas buydu diye gösterebilmek asndan, muhakkak suretle sahil geilerinde bu iki belediyemizin taleplerinin yerine getirilmesi arttr, lüzumludur. Bu toplantnn birinci derecedeki anlam budur.
Karadeniz, 1950lerden sonra ilk standart yoluna kavumutur. Rizeli olanlar hatrlarlar, zamann belediye bakan karay para yaparken - Amerika görmü bir belediye bakanyd- 1960larn Türkiyesinde istemeyerek de olsa denizi doldurmutu. Birinci yolu, ilk yolu 70lerde Karadenizde bitirdiimizde, Türkiyenin parasal ve teknik imknlar yoktu; ama u anda bitirdiimiz ve doasn da mahvettiimiz ift eritli yol, 1990lardan sonra gündeme gelmitir. Türkiye'de ciddi bir Devlet Planlama Tekilat olabilseydi, hele Ortadou Projesinin de u anda gündemde olduu bir ortamda, en azndan Batumdan balanacak, stanbul'a doru gidecek süratli bir demiryoluyla, bu ift yolun alternatifli olarak tartmas yaplabilmeliydi, olanakl olmalyd; ünkü artlar 90dan sonra bunu gerektiriyordu.
Eer bu ift yolu deil de, süratli demiryolunu gündeme getirebilmi olsaydk, belki u anda bitirilmesine altmz ift duble yol 30 sene sonra, 40 sene sonra gündeme gelecekti ve dolaysyla ülkenin teknik ve parasal imknlar da daha iyi bir hale gelecekti.
Deerli bilim adamlarmz eskisiyle, yenisiyle bu olay görüntülemeye alacaklardr. Daha önce ifade ettiim gibi, olay bitmi bir olaydr; ama bizden sonra gelecek olan nesillere Dou Karadenizin bozulmayan en az iki yöresini, en azndan bu olayla düündüünüzde, tantabilmek asndan, paras, fiyat, deeri her ne olursa olsun, Ardeen ve Arhavi gei yolunun, yöre halknn istedii dorultuda olmas amacyla bu toplant yaplmtr.
Hepinize tekrar teekkür ediyorum. Katlmc derneklere sayglarm sunuyorum. Bata hocam Ruen Kele olmak üzere, tüm bilim adamlarmza, bu konuda emei geenlere sayglarm sunuyorum. Baarlar diliyorum, hepinizi saygyla selamlyorum. (Alklar)
HASAN SITKI ÖZKAZAN- Yine ksaca ho geldiniz demek üzere, Artvin Kültür ve Yardmlama Dernei Bakan Rasim Ylmaza söz veriyorum.
RASM YILMAZ (Artvin Kültür Ve Yardmlama Dernei Bakan)- Saygdeer bilim temsilcilerimiz, sayn milletvekillerimiz, binlerce kilometre uzaklktan, yöresinin sorunlarn tartmak ve özüm aramak üzere gelen deerli belediye bakanlarm, siz deerli konuklar; Ankara Artvin Kültür ve Yardmlama Dernei, Rizeliler Kültür ve Dayanma Dernei, Ardeen Kültür Dernei, Arhaviller Vakf, ayelililer Dernei, amlhemin-Hemin Vakf, Fndkl Kültür-Turizm ve Dayanma Dernei, Hopallar Kültür ve Dayanma Dernei, Pazarllar Kültür ve Dayanma dernei ve Pazar Hamidiye Köyü Turizm Dernei adna hepinize, ho geldiniz diyoruz.
Bugün burada, yöre derneklerinin amac; bilimi konuturmak, artk laf deil, bilimsel olarak bu sorunu tartmak. Bilim adamlarmz konuacak; fakat ben de bir cümlelik bir ey söylemek istiyorum. 1995lerde ulamdaki yanl politika nedeniyle, deniz, hava, ve demiryolu ulamna göre, karayolunun, pay olarak, kitle tamacl ve yük tamaclnn yüzde 95ini kapsad görülmekte.
1950lerde balayan bu yanl, kendisini Karadenizde, Karadeniz sahil eridini yok etme pahasna devam etmektedir. Bir ey söylemek istiyorum; bugün Egedeki zeybek oynayan Egeliler, Yahu, yoruluyoruz, biz bunu ar oynayalm diye düündükleri iin deil, Egenin dinginlii, ovann sessizliinin yansmas olduu iin zeybei ar oynuyorlar. Ama Artvin'de, i kesimlerde balayan arbal oyun, bir bakyorsunuz ki, birden oruh gibi dalgalanmakta. Karadeniz insan da kiiliini Karadenizden almakta. Bir bakyorsunuz ki, Karadenizde karncalar su iiyor; ama arkasndan, bir dakika sonra 8 metreye varan dalgalar görüyorsunuz. Dolaysyla, biz diyoruz ki, Sakn ola ki, Karadenizden hakknz olmayan bir eyi almaynz. Aksi taktirde, Allah affeder, Karadeniz affetmez.
Son söz olarak diyoruz ki, Karadenize ve Karadenizlilere yeterince dokundunuz; artk Arhavi ve Ardeene, Arhaviliye ve Ardeenliye dokunmayn.
Teekkür ediyoruz, sa olun efendim.
HASAN SITKI ÖZKAZAN- Bu arada Arhaviyle ilgili baz bilgiler vermek istiyorum.
Bildiiniz gibi, Arhavide yol inaat balad zaman, Arhavi Belediyesi ve baz sivil toplum kurulular, bu proje hakknda Bölge dare Mahkemesine bir dava atlar; bu davada da dare Mahkemesi yürütmeyi durdurma karar verdi. Türk hukukunda yürütmeyi durdurma kararna uymak iin, bir aylk süre var; idare bu süreyi kulland ve sonunda yolu durdurdu; ama arkasndan, ayn projeyi birazck deitirerek, yeni bir projeymi gibi, yeniden onaylad ve bu projeye göre inaat balatt.
Maalesef, ülkemizde yürürlükte bulunan idare hukukunda böyle bir boluk olduu ortaya kt. Yasal evrelerin, hukukularn yorumu, bu hukuksal boluun olduu yönünde. Ama en son, Avrupa nsan Haklar Mahkemesi, Bergama davasnda itihat niteliinde bir karar vererek, bu ekilde tekrar tekrar ayn idari kararn alnp, yürütmenin devam ettirilmesinin vuku yarglama hakknn kötüye kullanm olduu yönünde bir karar verdi, bu da mahkemeye sunulacak ve buna dayanarak hzl bir ekilde, yürütmeyi durdurmay elde etmek istiyoruz.
Bu arada, Arhavi Belediyesi, henüz imar planlarna ilenmemi olan yolu mühürledi. Yüklenici tarafndan mühür krld. Dolaysyla, Karayollar tarafndan tekrar mühürledi, tekrar krld. Arhavide bu ekilde mühürlenme ve mühür krlma olay devam ediyor. Bakan, bu konularda size daha geni aklamalarda bulunacaktr.
Yöre insanlar olarak, yöre dernekleri olarak, sayn Valimizin bahsettii gibi, olayn büyük bölümü hallolmutur, tüketilmitir; ama yangndan ne mal karrsak kardr prensibiyle ve bir eye kar karken alternatifini yaratmamz düüncesi hareket ediyoruz. Bu yol inaatnn ta bandan beri söylenen bir söylem var, Güney yolu güzel, doru, iyidir; ama biz o kadar zengin deiliz, bu yol ok pahaldr sözünün doru olup olmadn test etmek iin, Arhavi ve Ardeen Belediyeleri kendi olanaklaryla, üniversiteyle bir protokol imzalayarak, bir ön fizibilite, ön proje niteliinde bir proje yaptrdlar. Bu projeyi, sa olsun geceli gündüzlü almayla, Van Yüzüncü Yl Üniversitesi Jeoloji Bölümü profesörlerinden, Prof. Dr. lyas Ylmazer hocamz gerekletirdi, onun danmanlnda yapld.
Bu projeler hakknda bilgi vermek üzere, sayn hocam davet ediyorum. Her iki ile iin hazrlanan projeyi size anlatacak. Arkasndan da bilim dünyasnn dier deerli katlmclaryla genel tartmaya geeceiz. Bu tartma öncesi panelimizin katlmclarn yerlerine davet ediyorum.
Buyurun. (Alklar)
Oturum Bakanmz, Siyasal Bilgiler Fakültesinden, kent bilimiyle ilgilenen hocamz Sayn Ruen Kele. (Alklar)
stanbul Mimar Sinan Üniversitesinden, Prof. Dr. Cengiz Eruzun. Cengiz hocamz da ehir ve Bölge Planlama Kürsüsü hocas.
Karadeniz Teknik Üniversitesi Ulatrma Ana Bilim Dal Bakan Doent Doktor Fazl elik. Karadeniz yolunun balad günden bu yana, burada küük bir parantez amak istiyorum, bizler, Karadenizli aydnlar olarak, hep snfta kaldk diye düünüyorum. Bu ilere ok ge müdahil olduk; ama Fazl hocamz ilk gününden beri, 92den beri, bu yolun böyle yaplmamas gerektii konusunda, canla bala her platformda mücadele veren bir hocamz. (Alklar)
Türkiye Mimar Mühendisler Odalar Birlii adna bir katlmcmz var. Kendisi bu yol sürecinin bandan beri, her aamasnda iindeydi. Bundan bir süre önce, Mecliste bir ibret tablosu izledik. Yüce Divana sevk görümeleri oldu. O soruturma komisyonuna esas olan dosyalar ilk hazrlayan, TMMOBnin hazrlk komisyonlarnda olan bir arkadamz, harita mühendisi Celal Beiktepe.
Ayrca ok deerli iki katlmc bilim adammz daha olacakt. stanbul Teknik Üniversitesi naat Mühendislii Fakültesinden Erta Elgüven hocamz salk sorunlar nedeniyle katlamad, evinde istirahat halinde. Önce katlmay kabul ettii iin, teekkür ediyoruz ve acil ifalar diliyoruz.
Karadeniz Teknik Üniversitesinden, ky yaplar bilimiyle ilgilenen bir baka hocamz vard, Hzr Önsoy hocamz. Baka ileri kt iin -bunu trnak iinde özellikle belirtmek istiyorum; birtakm basklara maruz kaldn düünüyorum- son gün, katlamayacan bildirdi.
Ayrca, böyle bir panelde doal olarak tartmann bir tarafnda olmas gereken, bizlerin böyle bir panel yapmadan ok önce, yöremize gelip insanlarmza, yöremizin, ilelerimizin tarihsel yapsn, dokusunu deitirecek, bu denli büyük bir projede bilgi vermesi, onlarla tartmas gereken Karayollar Genel Müdürlüü yetkililerini de davet ettik. Bizzat birka dernek bakan arkadalarmzla beraber makamlarn giderek davet ettik; ama bir katlmc yollamadlar. ok doal olarak Karayollar Genel Müdürlüü yetkililerinin de bu panelde bir söz hakk vard, maalesef katlmc yollamadlar.
Arhavi ve Ardeen projelerini anlatmak üzere, Sayn lyas hocama sözü veriyorum.
Prof. Dr. LYAS YILMAZER (Van Yüzüncü Yl Üniversitesi Jeoloji Mühendislii Bölümü)- Hepinizi saygyla selamlyorum.
Hemen konumama gireceim. Konumam ü ayakl; bir tanesi, gerekten umutluyum, baaracaz. O aya, birlikte belgeleriyle göreceiz. Nasl baaracaz? kincisi, ad yöntemlerle kamuoyu yanltlarak, igal kuvvetlerinin bile yapmadn Karadenizliye yapanlar belgeleriyle sunacam.
Daha sonra da, burada, 165 milyon dolar dedikleri projeyi, 32 milyon dolara yüzde 25 yüklenici karyla yapmaya hazr olduumuzu o projelerde sunacaz.
Burada konumay ben yapyorum, parsay toplayan benmiim gibi oluyor; oysa bu almalarn arkasnda, gecesini gündüzüne katan, Vandan Artvine, Sinoptan zmire, Adanadan Balkesire; ksacas, ülkemizin her köesinden mühendis ve örencilerim yer ald. Hatta ocuklarm. Bunu söylerken, birinci ayaa balamak istiyorum. Ozann deyiiyle, Kzlarm, oullarm var gelecekte/ her biri bir cihan paras/ ka bin yllk hasretimin goncas/ bir umudum sen de anlyor musun? Derse girerken de bunlar söylerim, araziye giderken de bunlar söylerim ve onlarn sayesinde baara baara, bol admlarla ilerliyoruz. Bugün de bunlarn bir basaman birlikte yayoruz.
Baarlarmzdan bir tanesi olan Ordu'dan balayalm. Ekranda görebiliyorsanz -Fazl hocam da anlatacak bunlar, ayrntsn verecek- 45 kilometre, kendi ifadelerine göre, 456 milyon dolara yapacaz dedikleri o yol en az 1 milyar dolara da trmanrd. O kylar dolduracaz, ylan gibi kvracaz dediler. Ama Ordu'nun, Ünyenin, Perembenin yiit halk, devlet yolunu 3 saat kapadktan sonra bir adm attlar ve 45 kilometre deil, 27 kilometre; 1 milyar dolara deil, 300 milyon dolara bitirildi. Bu unutulacak an deildi. Daha sonra köy enstitülü bir eitmen, Eynesilde Halil hoca, duyup gelir. Evet, mitingler, Türkiye'nin her yerinden kamuoyu basks olduu zaman, devlet yetkilisi geri adm atp, Eynesilde de dediimiz gibi olmasa bile, o 8 kilometrelik sahil yok edilmekten kurtuldu.
Geldiimiz noktay söylüyorum; yllardr u projeyle urayorum ve baardk. Ülkemizde demiryolu konusunda ve kitle tamacl konusunda, yllarca omuz omuza olduum deerli aabeylerim, deerli arkadalarm ve dostlarm da buradalar. Onlarn adna da öyle söyleyeyim: Karadenizdeki bu katliam durduracamz konusunda onlarla hemfikiriz, kesinlikle durduracaz.
Konya'da -u krmz yol Eskiehire gider, Eskiehirden, Kütahyaya, Kütahyadan, Afyona, Afyondan, Konyaya dönüyor yol- 30 dakikalk yol var, Ankara ile Konya arasnda ve bunun üzerine, devlet Konyaly yürüttükten sonra, Konyalya yürüyü yaptrdktan sonra -o halka da binlerce teekkür ediyorum- milletvekilleri geldiler, söz verdiler; Hocam, yürüyüü durdurun. Kesin söz veriyoruz, iade edeceiz dediler. Evet, 8 ay sonra gerekten baardlar. 8 ay mücadele verdiler ve ihaleye kt; fakat u andaki ihale sistemi, ad ve ilkel bir sistem. Yolun boyunu ne kadar ok uzatrsan, ne kadar ok yararsan, o kadar ok para alyorsun.
Dünyada tek ülkeyiz. Nepal, 3 sene öncesine kadar krallkla yönetiliyordu. Bugün Nepalde de böyle deil; yolun boyunu ksaltan ödüllendirilir, bilim ve teknolojiyi kullanan ödüllendirilir. Ama benim ülkem, dünyada tek ülke; yolun boyunu uzattka, doldurduka, kazdka, köprüleri uzattka para veren tek ülkeyiz. Utan duyuyorum, nasl YÖK iin ayn utanc duyuyorsam, bir müzisyene, bir heykeltraa, Sen, spatulay kullanamazsn; ünkü ngilizceden 70 puan alamadn diyen YÖK sisteminden nasl utan duyuyorsam, bu ihale sisteminden de utan duyuyorum. Bu kadar basit. Bu deitii an hepsi biter. (Alklar)
Geen hafta demiryolu ihale edildi; ancak Mal Köyünden Konyayayd. Yahu kardeim, yar maliyetine 10 milyona ulayorsun, oradan stanbul'a, oradan zmire geiyorsun, yar maliyetine ulayorsun. Bütün firmalar uyardm, Ulatrma Bakanln uyardm, Ulatrma Bakanl kln bile kprdatmad; ama yurtsever yüklenici firmalar devreye girerek, Mal Köyü ibaresini zeyname kararak kaldrdlar. Burada sessiz kaldn zaman, Senin üstüne ne lazm, her koyun kendi bacandan aslr dendii zaman, buna inanrsak, baarma ansmz yok; ama inanmayp iki kii bile kalsak, ki bugün iki kii bile deil, salon tklm tklm dolu, beklenenin ok üzerinde, kesinlikle baaracaz.
Bir sonras, muhalefetten ve Hükümetten olmak üzere 7 milletvekili karmda dal gibi dikilmesine karn, örencilerim, üniversite arkamda yer almamasna ramen, örencilerim ve asistanlarm dnda -onlar yanmdayd, onlar mahalle mitingleri yaptlar, toplantlar yaptlar, gece toplantlar yaptlar- kimse yanmda olmamasna ve devlete ramen -kastettiim devlet yetkilileri, u parti, bu parti beni hi ilgilendirmiyor; ünkü hibir farklarnn olmadn gördüm- unu söyleyeyim: u anda Afet leri Dairesi dahil -ünkü bir müdür her eye yetebiliyor- hepsi ova dediler. Ovada 4 tane medeniyet gömülüydü; ünkü ovada ykld devletler. Urartu, Tuba, Seluklu, Osmanl ovada gömülü, size elma bahelerini kestirerek, yolu onlarn üzerine koydurmazdm.
Deerli arkadalarm, 1 200 konut karlmt. Kayada olduu iin, 1 trilyon 400 milyar daha ucuz olup, konut says 1 800e kt ve konutlar bitti. Baaryorsunuz, ylmamamz gerekiyor.
Karadenizde binlerce örnekten bir tanesini getiriyorum. Bakn, üstte u anda gördüünüz yer gibi yol geebilecekken, iki tane prl prl koyu koruyarak, güzel bir yol geii varken, bu ar durakta, eski Vali Haydar beyi alatan bir proje. Haberi yoktu ve bizim yanmzda makamndan olma pahasna yer ald. Onurlu bir davrant.
Yukardan gösterdiimiz yolu, a-kapa yöntemiyle kazyorsunuz. Tüplerinizi koydunuz, üzerini kapattnz. Yine lahana ve fndnz ekebileceiniz projeyi sunduumuz halde, onu yapmak yerine, u ylan gibi kvrlan mahmuzlu iki tane koyu yok ederek yaptlar. O zamanlar, danman olarak bu yüklenici firmalarn bandaydm. 96 milyon dolara aldlar, 32 milyon dolara -tesadüftür, Ardeenin de maliyeti bugün o- proje sunuyorum. Bu ilerde hibir zaman müteahhit firmalar sulamadm; sulu dorudan doruya devlet yetkilisidir, asla müteahhidin suu yoktur. Hocam, siz bize baka bir proje verin. Tamam, 32ye, sizin dediinizi kabul edelim dediler. O zaman dönemin imdi Yüce Divanda yarglanan yetkilisi, Baka proje veremem, buradan denizi dolanarak geecek. Vallahi beni ayor bu olay. Ondan sonra yetkiliyle ayn masada oturuyoruz; ama bugünkü gibi, sivil toplum örgütleriyle olan bu güzel toplant gibi deil.
Firmalar ve Karayollaryla yaplan toplantda diyor ki, Hocam, sen Karadenizliyi tanyor musun? Karadenizliye ne oldu, tabii o bilmiyor. Ben de Sinopluyum. Bu olay Trabzon'da geiyor, Hocam, senin o yukardaki yolun o geiinde fndk bahesinin sahibi ne istedi, biliyor musun? dedi. Ne istedi; 5 bin dolarlk yerine, tam 50 bin dolar para istedi. Peki kardeim, sen koylar doldurmak iin, mahmuzlar iin ne kadar atacaksn? Yani 50 bin dolar benim fndk sahibi olan hemehrime vermiyor, 5 milyon dolar denize atyor.
Dünyada u anda kamulatrmay gider hanesine yazan tek ülkeyiz. nsanna verdiin paray gider hanesine yazamazsn; ünkü o daha önceki babakan veya bilmem neler gibi, o paray alp Miamiye götürmeyecek, o paray alp Dallasa götürmeyecek. O fndk ve karalahana bahesinin sahibi, yine orada kullanacak o paray.
Bu kadar kmazlarn ierisinde ve bu ülkenin bir teknisyeni olarak bir ey yapamamann ezikliini ve acsn yayorum ve utan duyuyorum. Kimden? Bu yasalar karanlardan utan duyuyorum. ünkü Anayasann 43. Maddesine göre, denize tek ta atamazsn, anayasal sutur. 43. maddeyi ben mi yazdm?
Arkadalar, ok sradan bir insan da deilim. Bugün Eitim, Enerji, Deprem Ve Ulam alma Gruplar Bakanln yürütüyorum. Eitim-Senin danmanym, yllarca TMMOBnin bilim kurullarnda, onur kurullarnda görev alarak geldim, hl sürdürüyorum. u anda da Türkiye'nin en eski dernei olan Tüm Öretim Üyeleri Derneinin de Yönetim Kurulundaym, Van ubesinin de bakanym, Van ilk ubedir.
Bunlar konuurken, oradaki deerli dostlarm u anda bizim bu mücadelemizi ülkemizin her köesinde, Meclisinden mahkemelerine kadar u anda sürdürüyorlar, kovalyorlar, kamuoyu yaratmaya alyorlar ve baaracaz.
Allah rzas iin, lütfen bakn, Osmanl-Rus Savandan sonra igal güleri Dou Karadenize girdii zaman ne yapt? Trabzona kadar demiryolu yapt. Kuaklama yolu yapt, karadan doru yol yapt. Bizimkiler ne yapyor? Denizi dolduruyor, denizin u anda kafa bölümü kesiliyor. Balinann bile beslendii o besin zincirinde plahtonlar ilk sraya oturur. Plahtonlarn yaad, üredii, oald, beslendii yer kydr. Hani dalgann vurup da köpürttüü yer var ya, ite orasdr. Siz, kayaya vurarak o köpüü alamazsnz; ünkü onun mineral üretmesi gerekiyordu, iki tane mineral var orada, kayadan üretemezsiniz ve denizin u anda kafas kesiliyor, boynundan boynundan.
Bakanlarm kutluyorum; yalnz brakldlar, partileri tarafndan da yalnz brakldlar. Bakn, yalnz brakldlar; ama onurlu bir mücadele veriyorlar. Bir gün, Kzlderilinin dedii ekliyle, Beyaz adam, son dere de kuruduunda, son balk da zehirlendiinde, il il dolarlarn yenilmeyeceini sen de öreneceksin, iilmeyeceini sen de öreneceksin.
Evet, u anda benim ülkemde, Karadenizimde oynanan oyun bu. Bu, Kzlderililere yaplanlardan hi farkl deil. Allah rzas iin bakn, mahkeme nihayet karar veriyor, tarihi orada görüyorsunuz. Denize ta atamazsnz diyor. Anayasann maddeleri ve Ky Liman Kanunu Yasalarna dayanarak bunu söylüyor. Arkasndan, devlet; yani yetkililer gerekli ayarlamalar yapp, itiraz ediyor. Bir üst mahkeme de reddetti itiraz, 3 Kasm 2004. Bunun üzerine, o yiit bakan, ekibiyle birlikte yasal hakkn kulland; zabta gücüyle mühürleme.
Deerli arkadalarm, karmayn, bu mühürleri devletin kaymakam krd, devletin karayollar krd. Hangi ada yayorsunuz? gal kuvvetleri bunlarn yaptn yapmad. Mühür krmak, tam 4 defa! Ancak o yiit bakanlarn arkasnda partileri yok. O yiit bakanlarn yannda, demokratlar, aydnlar nerede, merak ediyorum.
u anda bu ulusal servetler katlediliyor. Son mühürü de krdlar, u anda katlediyorlar. Yurttalk adna deil, insanlk adna sizden katk bekliyoruz. Bakn, bu bir yurttaln ötesinde, bu bir insanlk suudur. nsanlk adna katk bekliyoruz. Efendim, gündeme geldiinden beri oradayz. Bütün belgeleri sunmaya hazrz.
Biz, ayn yolu nebolu atalzeytinde yaptk. Devletin srarlarna ramen, daha zor koullarda, denize tek ta atmadk. Bu sene örencilerimi otobüsle Atinaya götürdüm. Giderken, psala, Kavala, Selanik otoyolundan geersiniz. Bu adamlar, Yunan komularmz, denize tek ta atmadlar. Aptal falan deillerdi. O yurtsever yöneticileri, denize tek ta atlmasna izin vermediler. Onlar kutluyorum, sadece onlar m? talyaya geiyorsunuz, Valenciadan Nicee kadar, spanya kylarnda, talya kylarnda otoyol yapld, denize tek ta atlmad. Siz, o mühendislerin aptal olduunu mu düünüyorsunuz? Ama ü-be tanesini karaym, 550si öyle düünüyor.
Ardeen ve Arhavinin deerli belediye meclisi üyeleri ve bakanlar, bu ulusal görevde bize yer verdiler ve 3 ay geceli gündüzlü allarak, sondajlar, jeofizikler, haritalar, sismik aratrmalar, hepsi tamamland, burada da projeler tamamland. Zamannz almamak iin, ayrntya girmeyeceim; ama hem Ardeen, hem Arhavi Belediyemizin web sayfalarnda görebilirsiniz. Bize gelirseniz, tamamn veririz, hi kimseden sakladmz yok; yani Cumhurbakanndan kapcya kadar, kim isterse, buyursun.
Ancak, Meclis uyuyor ya, kaymakam orada mühür kryor. Böyle bir ey olamaz. Hangi ada yayoruz? Ordu halknn yaptn bizim yapmamz gerekiyor. Evet, gerekirse kendi yasasn uygulamayan Meclisi de basmamz gerekiyor. Yazklar olsun. (Alklar)
O adan size unu söyleyeyim: O, 222 milyar dolar diye gördüünüz eyi -biraz sonra göreceksiniz- deiik ölütlerle deerlendirmeye soktuunuz zaman, 20 yllk faydal ömründe, ieriden doru yol yaparsanz, denizi doldurmadan yaparsanz, ulusal servete 222 milyon dolar daha fazla katk salyorsunuz. Bir tek onu bilmeniz yeterli.
Bu ölütlerde, önceliimiz tabii ki denizde yaam; yani plahtonlar, besin zinciri ve balinaya kadar uzanan besin zincirinin ilk halkas. Daha sonra tabii ki, kumsallar; Karadenizde ne kadar snrl olduunu biliyorsunuz. ehircilik asndan zaten hocam konuacak. Bunlarn ayrntlar var; bunlar paraya da dönütürülmeye alld. Bu yollarn ilevi asndan deerlendirmeye sokuldu.
Tabii ki kirlilik, bunu her ekilde düünebilirsiniz; gürültü kirlilii, görüntü kirlilii, su kirlilii, toprak kirlilii ve hava kirlilii eklinde. Ulusal kazanm dediiniz zaman, yine ayrntl olarak ulusal kazanm nedir, onlar anlatld. Yasalar, zaten uygulanmayan yasalar, 550 milletvekili ne yapyor? Kendi yapt yasann uygulanmamasna göz yumuyor. Sessiz kalmak, kabullenmektir. Sükut ikrardr. Sesin kmyorsa, sen bunu kabul ediyorsun.
Ondan sonra öyle bir ey ierisindeyiz ki, hzl tren diyor, kaza olduktan sonra da, Hocam, kaybettik diyor. Burada ok deerli bir bilim adammz var, Orta Dou Teknik Üniversitesinden beraber olduum danman, Hocam, kaybetmiler bir daha gönderir misiniz? nanamyorum, böyle bir ey olamaz. Uratklar eylere bakn. Ksacas, ülkemiz satlyor.
Bakn, orada sadece toprak ileri asndan, yapm olayn karlatrdnz zaman, en son ihale bedeli ksmna bakabilirseniz, görebilirsiniz. hale bedelinde denizi doldurarak geerseniz, 73 milyon dolar; ancak bu 3 metreye göre yaplmt. Geen hafta gördük ki, bu rakam en az 4le arpmanz gerekiyor; ünkü derinlik 3 metre deil, 9 metre Ardeende.
Daha da önemlisini söyleyeyim; Frtna aynn getirdii alüvyon. O alüvyon var ya, suyun altnda her yl devinimini öyle sürdürüyor: Ylyor, kayp gidiyor. Bunun üzerine köprü koyacak. Ondan sonra diyor ki, Bizim teknolojimiz var. Bre melun, senin teknolojini Ford fabrikasnda gördüm, senin tek katl fabrikan bir sarsntda halloldu. Binlerce kazk üzerine oturmutu, halloldu. Bakn, Ford fabrikas; Cumhurbakan ve Babakan verdi oray. Bizim o anl direniimizde -Celal Beiktepe burada- TMMOBnin önderliinde, birlikte, omuz omuza verdiimiz mücadelede, Cumhurbakan, bize yant olarak Ben, gerekirse Kökün bahesini veririm dedi. Ama artk o ovada, ne Williams armutlar var, ne Eme ayvas var, ne de mürdüm erikleri var, hepsi kesildi. O fabrika yerle bir oldu, kim hesap sordu. O kazklar kime batt? Halkma, onlara deil, onlara bir ey olmad.
Deerli arkadalarm, o adan, 4 sene sonra ayn olay Frtna aynn deltasnda bamza gelecektir. Arkadalar, 99 ylndaki dalga Giresun limann almad m yahu, size soruyorum, yaptklar dolgular almad m? Bunlarn yaptklar yolu -biraz sonra hzla geeceim göreceksiniz- 23 Temmuz 2002deki sel Sürmeneyi, Ofu, ayelini, Rizeyi bitirmedi mi yahu?
unu aklnzda tutun, bu önemli: eriden doru gei. mdat beyin de varolduu, bakanlarmzn varolduu toplantda, Babakan, eriden, doru gei 165 milyon dolar diye söylemitir. Büyük bir yalan, aratrmalar bittikten sonra, müteahhit krn da koyarak hesapladmzda, 32 milyon dolar olduunu görüyoruz. 32 milyon dolar, bu fiyata yapmaya hazrz; ama ihaleyi öyle yaparsak hazrz: ki nokta arasn verdim, 8 ayda bitireceksin, gecikme cezas alrm. Bugünkü parayla, günde 10 milyar TLdir. Bak bakalm, o zaman ha bire denize ta atmaya bakacak m? Hayr, bizden önce yukarya yol yapmaya bakacak. Ama sen devlet yetkilisi olarak, ihale sistemini ad, ilkel, bilimd bir sistemle ayakta tutmak iin urayorsan, kusura bakma, yükleniciden de bir ey bekleme; almaya alacak. Ondan sonra yolsuzluklar, yolunu yoldan bulmalar, yoldan kmalar, yarglanmalar, Yüce Divanlarn arkas kesilmez. Arkasnn kesilmemesinin nedeni de Türkiye Büyük Millet Meclisidir. Dünyada tek ülke kalmz; utanyorum yahu, utanyorum.
Ardeen iinse, bu fark 234 milyon dolar. Yani denizden yapmakla ieriden yapmay karlatrdnz zaman, ieriden yapmann 20 ylda ulusal servete katks 234 milyon dolar. Yahu, parasal adan da baktnzda, önden yapamazsnz zaten, denizi dolduramazsnz. Zaten doa yasalar buna aykr, bizim Anayasamz buna aykr, insanlk yasalar buna aykr, ü yasa da ihlal ve katledilerek bugünkü katliam sürdürülmektedir. Bunlarn ayrntsn alabileceksiniz, insanlarmz ok fazla skntya sokmak istemiyorum.
Evet, u manzaraya bakn yahu. Neymi; Karadenize turist getirecekmi. Yahu kardeim, Sarptan stanbul'a 5,5 saatlik demiryolu projesini yapan firmann sahibiyim. Karadenizde ulama gereksinim vardr; ama birinci srada denizyoludur, ikinci srada demiryoludur, üüncü srada kuaklama yoludur; dördüncü yollar, da yollar, yürüyü yollar ve teleferiktir. Karadeniz Bölgesinde ondan sonra boru hatlar gelir. Sen, üüncü sradakini, d gülerin, emperyalistlerin emriyle en baa koymusun. Denizi seyrederek balk yediin yerin karsnda imdi kara kara bazalt talarn seyrediyorsun. Bazaltlar da severim.
una bak yahu! Bizim teknolojimiz var, biz gülüyüz. Haydi canm sen de! 4 ylda iki defa ykld. u yola bakn yahu, una bakn; insanlk m bu? Meclis yapmtr bu felaketleri, Türkiye Büyük Millet Meclisi yapmtr. Bu felaketi yapan, Türkiye Büyük Millet Meclisidir. Eer sen yasan, uluslararas bilimi rehber ederek o yasay koymu olsaydn, kimse denize ta atmaz; ünkü ieriden daha ucuzdur.
Yunan, talyan, spanyol, Fransz aptal falan deildi, son derece deerli insanlard; ama YÖKün üniversitesinde bilime deer verilmez.
una bakn yahu, kuyruklara bakn. Cezay kim ekiyor, biliyor musunuz; bu karar veren Ankaradakiler deil, Karadeniz halk ekiyor. Buna sessiz kalmak kabullenmektir. Sükut ikrardan saylr. Bugün devlet yetkilileri bunu yapyorlar. Hibir toplantmza gelmiyorlar. Söyleyecek sözü olsayd, buyurun diyoruz, kamyoruz. Tek yaptklar ey, elimizden ihaleleri almak, taeronluu almak. Bunu nasl cezalandrrz? diye düünmek. Dört ehit amcann yeeniyim, dört köyü okutan eitmen babann oluyum. Vz gelir trs geerler.
Lütfen una bakn yahu, bu yaayan bir örnek. Bu projede yeil hatt görüyorsunuz. Yeil hat, 2,5 saatlik yolu 40 dakikaya düüren yol. 2,5 saatlik yolu 40 dakikaya düürdüm diye, yüzde 10unu bile alamadm alacamn. 1992de yaptklar yola bakn, yan taraftaki krmz yol. 1992de yapld, 1997ye doru karayollar 10 ton atnca kamyona, kamyon viraj dönemiyor. Yüzde 20 eim var, geemiyor; ondan sonra, Hay Allah, biz buray ihale edelim, yanl yapmz diyor. Ama yine ayn hat üzerinden ihale ediyor.
Arabana oturuyorsun, arabann camndan bakyorsun. Ben, yer bilimciyim, 500 kilometrekareyi 1 saatte tanyabilecek insanm, bu teknolojiye sahibim, dardan falan gelmesine gerek yok, benim ülkemde var. 1 saatte 500 kilometrekareyi taryorum. Oturmusun oför muavininin yanna, camdan gördüün kadar yer yapyorsun. Evet, u gördüünüz krmz ayp Türkiye Büyük Millet Meclisinindir; yani son yllarn, 1980 sonraki Meclisin suudur bu yol. Utan duyuyorum yahu. Gelecek nesil adna utan duyuyorum, insanlk adna utan duyuyorum.
Ardeen ve Arhavi halknn onurlu uralar koulsuz desteklenmeli. 165 milyon dolara ancak yaplabilir denilen geit, Ardeende 32 milyon dolara veya 20 yl bakm da üstlenilerek, 48 milyon dolara hemen ihale edilmeli.
Hepsinden de önemlisi, yolun boyunu uzattka, kaz ve dolgu ilerini artrdka, fazla para veren ilkel, bilimd ihale sistemi derhal deitirmeli. Bunun iin Meclisten medet beklemeyin, kamuoyu basks gerekli, bunun iin basn gerekli, baka hi bir ey deil. Hi birisinden bir ey beklemiyorum; ama kamuoyu bunu hallediyor, Konya'da, Vanda, Ordu'da size birka örnek verdim. Daha Tarsus örneini vermedim, zmir, Aydn, Mula örneini vermedim.
hale koulunun nasl yaplaca zaten uluslararas olarak biliniyor. Zaten eer böyle bir ey yaparsanz; ihale sistemini deitirirseniz, ne yolsuzluk kalr, ne Yüce Divan kalr, ne yolunu yoldan bulmalar kalr.
Dediim gibi, bütün belgeleri herkese, her konumdaki insanlara sunabilecek durumdayz. CD getirirse, CD ierisinde veririz, deilse biz veririz.
Arkada, kamuoyu yaratmak zorundayz. Baka hibir ey beklemiyorum, 550 milletvekilinden hibir ey beklemiyorum, Cumhurbakanndan hibir ey beklemiyorum; ünkü yüzlerce defa yazdk, bir tanesine bile yant yok. Yazarken de sradan bir insan deilim, batan gösterdim size, utana utana yazdm onlar, Eitim-Senin danman olduumu utanarak yazdm.
Sabrnz iin ve bu irkin konumay dinlediiniz iin binlerce kez teekkür ediyorum. (Alklar)
OTURUM BAKANI- Sayn Ylmazere bu ok aydnlatc konumas iin teekkür ediyorum. Konumann irkin bir konuma olduunu, alklar yalanlad. O bakmdan kendisini kutluyorum. Sayn Ylmazerin yapt konuma, bilim insanlarnn ok aznda bulunan heyecanl bir konuma olduu iin de ayrca dikkatimizi ekti ve takdirimizi toplad. Kendisine teekkür ediyorum.
Toplant öncesinde yapm olduumuz ibölümüne göre, projenin sunumu 25 dakika alacakt, Sayn Ylmazer 40 dakika kulland. Ben kesmedim; ünkü hepimiz ilgiyle bu öyküyü izlemeyi tercih ettik.
ok önemli bir toplantda bulunduumuza hi kuku yok. Bu toplantnn en önemli taraf, 10 tane dernein bir araya gelerek bir platform oluturmasdr. Devletten kimse yok, devletten gelen arkadalarmz üphesiz aramzda var. Bu toplant, sivil hareketlenme, sivil örgütlenme ürünü bir toplantdr. Bu bakmdan düzenleyenleri kutluyorum. Bu kadar canl bir toplant, ancak Karadeniz halkndan gelebilirdi. Bu adan da bütün Karadenizli hemehrilerimi kutluyorum. (Alklar)
1992de Rioda bir toplant yaplmtr, Dünya evre Zirvesi. Bu evre Zirvesinde, dünya kamuoyuna aklanan Rio Bildirisinin yürürlüe sokulabilmesi iin bir eylem plan hazrlanmtr. Eylem plannn ad Gündem 21dir. Gündem 21 olmasnn anlam, 21. Yüzyl ilgilendirmekte olmasdr; ünkü 21. Yüzyla 8 yl gibi ksa bir süre kalmt.
Gündem 21in en önemli maddelerinden, tavsiyelerinden bir tanesi; orada yer alan tavsiyelerin hayata geirilmesinin asl izleyicisinin sivil örgütler olmas noktasdr. Devlet, elbette, önünde ve arkasnda olacaktr. Yerel yönetimler iinde olacaktr. Sendikalar, sivil örgütler yerel gündemleri harekete geirmek, oradaki tavsiyeleri hayata geirmek iin ön planda rol alacaklardr.
Bu bakmdan, bugün burada Artvin, Rize, Ardeen, Arhavi, ayeli, amlhemin, Fndkl, Hopal, Pazarllar gibi, saylar 10u geen derneklerin temsilcilerinin harekete geirdikleri bu kitleyi görmekten büyük bir mutluluk duyuyorum ve hepinizi saygyla selamlyorum, kutluyorum.
Tabii, bu olay, Karadeniz Sahil Yolu olgusu, sadece iktisadi boyutlar olan bir olay gibi görünmüyor. Bunun evre boyutlar var; ehircilik, kent ve bölge planlamas boyutlar var, siyasi boyutlar var. hale örneinde öne sürüldüü gibi, hukuki boyutlar da var. Dolaysyla, kürsüdeki arkadalarmzn hepsi farkl alardan bütün boyutlarn kapsayan bir deerlendirmeyi yetkiyle yapacaklardr diye düünüyorum.
Fakat ahsen, benim daha ok ilgilendiim konu u: Bu proje Türk toplumuna ne getiriyor, ne götürüyor? Arkadamz baz rakamlar vermitir, Arhavi ve Ardeen dilimiyle, örneiyle ilgili olarak vermi olduu milyon dolarlarla ifade edilen rakamlar gösteriyor ki, bu yolun sahilden gemesiyle, ierden gemesi arasndaki fark, srf iktisadi gözlükle olaya bakanlarn düündükleri gibi deildir, ondan tamamen ayrdr.
Bu da, Rioda konulan bir prensibin tekrar gündeme getirilmesini zorunlu klmaktadr. O da sürdürülebilirlik diye, duymaktan artk usanmakta olduumuz bir kavramdr; sürekli ve dengeli gelime. Sürekli ve dengeli gelime, sürdürülebilir gelime, bir devletin, bir ülkenin iktisadi amalaryla, hedefleriyle, kalknma amalaryla evreyi koruma arasnda bir denge salanmasn gerektirmekte, zorunlu klmaktadr. Yani bir iktisadi proje yürürlüe konulurken, bunun evre üzerinde olumsuz birtakm etkiler yaratmasndan kanmak zorundayz. ünkü evre deerleri, kültür deerleri, kent deerleri bize gemi kuaklarn armaan etmi olduu deerlerdir, doann armaandr. Bunlar o ekilde kullanmalyz ki, gelecek kuaklarn da kullanma haklarn inemeyelim. Sürdürülebilirlik ad altnda ifade edilmesi gereken kavram aslnda budur.
Anayasamza baktmzda, Anayasamzda sürdürülebilirlik yer almyor; ünkü bu kavram, 1980lerin sonunda gündeme geldiinde, Türkiye Cumhuriyetinin 82 Anayasas oktan kmt. 1983 tarihindeki evre Kanunumuzda kmt.
Onun iindir ki, evre Kanununun 1. Maddesine baktmzda, orada öyle denildiini görüyoruz: evreyi korumak, evrenin kirlenmesini önlemek vesaire, evre iin yapacamz bütün abalar, yapacamz yatrmlar, ekonomik ve sosyal kalknmann hedefleriyle uyumlu olarak gerekletirilmek zorundadr.
Karadeniz Sahil Yolu veya Arhavi, Ardeen ksmna isabet eden dilimi, iktisadi bakmdan büyük bir getiri ve kazan salayacak bir projeyse, ona öncelik vermek gerekir. Bizim evre Kanunumuzun felsefesi ve anlay budur. Yanl bir anlaytr; ama 1983te Kanun Parlamentodan kt zaman -zannediyorum Parlamento da karmad, Milli Güvenlik Konseyi karmtr- anlay buydu. Ama daha sonraki yllarda devlet bakanlarmz, Rionun izleme toplantlarna gitmi, orada imza atmlardr. Bu sürdürülebilir gelime kavram, Türkiye'nin, devlet olarak benimsemi olduu bir kavramdr ve birok uluslararas sözlemelere de Türkiye imza atmtr ve evreyi korumak iin taraf olmutur. Ne diyor Anayasann 56. Maddesi; Herkes dengeli ve salkl bir evrede yaamak hakkna sahiptir. Bu hak, yurttalara bir insan hakk olarak salkl ve dengeli bir evrenin salanmas gereini gösteriyor. Fakat her hakkn bir karl olduu gösteriliyor. Anayasann 56. Maddesinin bundan sonra gelen fkrasnda u söyleniyor: evre kirlenmesini önlemek, evreyi gelitirmek. Bu da vatandalarn ödevidir, devletin de ödevidir. Dolaysyla, hak karlnda hem devlete, hem de yurttalara birtakm ödevler verilmi oluyor.
Bu toplant sivil örgütlerin ounlukta bulunduu bir giriimdir, bir sivil inisiyatifin ortaya koymu olduu bir toplantdr. Toplantlar, politikalarn oluturulmasn, yanl bir ekilde oluturulmu politikalar varsa, bunlardan dönülmesini ve onlarla ilgili süreleri etkilemek iin öngörülür. Biz bu toplantlar bunun iin yapyoruz. Ne yazk ki, asl kararlar alan mercilerin temsilcileri aramzda deiller. Sadece sayn belediye bakanlarmz aramzdadr. Gönül isterdi ki, onlar da yaplm olan eletirileri dinlesinler; ünkü parlamentoya yöneltilen eletiriler vard. Gönül arzu ederdi ki, temsilcilerinden bir ka bu eletirilere yant vermek iin aramzda bulunmu olsunlar. Anlyoruz ki, ar yaplmtr; fakat icabet edilmemitir. O da konunun üphesiz ayr bir yönüdür.
Halk ne yapacaktr; kendi bana braklan halk, Ardeende, Arhavide kar karya bulunduu doa katliam veya evre katliam karsnda hukuk yollarna bavuracaktr. evre Kanunumuzun 30. Maddesi öyle diyor, evreyi bozan ve kirleten bir faaliyetten zarar görenler -bununla da yetinmiyor- haberdar olanlar, idari makamlara bavurarak, bu faaliyetin durdurulmasn isteyebilirler. Yurttalar bunu yapacaklardr. Vatanda bunu tek bana yapt zaman, ses getirmez; ama örgütlü bir ekilde yaparsa, bundan sonu alma olasl yüksektir.
Bu toplantnn önemi buradadr. dari makamlardan bu türlü doaya ve evreye zarar verici faaliyetleri durdurma talebine olumlu yant alamayan bireyin yapabilecei ikinci i, yarg yerlerine bavurmaktr, yargya götürmektir ve götürülmütür. Yürütmeyi durdurma karar alnmtr; ama ne yazk ki, ülkemizin iinde bulunduu koullarda, hukuk devleti ilkesi tam anlamyla yaama geirilemedii iin, idare, belli bir ekilde alm olduu teknik bir tedbirle yürütmeyi durdurma kararn amtr. Bana verilen bilgi bundan ibarettir.
Deerli konuklar, burada sözlerimi bitirip deerli teknisyen arkadalara brakacam; fakat bir nokta daha dikkat ekici derecede önem tamaktadr. O da, devlet ile devlet dndaki kurulular veya yerel yönetimler arasndaki ilikilerdir. Türkiye'de en azndan bir yldan beri, yerel yönetimlerle ilgili olan, Parlamentodan gemi veya gemek üzere olan, gemi ve Cumhurbakannn veto etmi olduu tasarlar vardr, bunlarn tartmas vardr. Kar karya olan iki tez var; birisi kamu yönetiminde yaplan düzenleme ve yerel yönetimlerle ilgili olarak getirilmi olan düzenlemelerdir, devletin temellerini sarsmaktadr, üniter devlet niteliini kaybettirmektedir. Yerel yönetimlere bu kadar geni yetkilerin devredilmesi, onlarn görevlerini geniletilmesi. Yaplacak olan ey bütün yetkileri devlette toplamaktr.
Türkiye, aslnda 40 yldan beri merkeziyetilikten ikyet etmektedir. Dolaysyla, hi olmazsa amalar düzeyinde yerel yönetimlerin daha ok gülendirilmesi yanl bir ey deildir. Türkiye'nin bugün iinde bulunduu koular, merkezde ve mahalli idarelerde yetkilerin ve görevlerin kendilerine tevdi edilmi olan kadrolara güvensizlikten gelen birtakm tedirginlikler olabilir, bunlarn tartmas bizim konumuz deil.
Ben, sözü, arkadamzn devleti cephe alan deerlendirmelerine getirmek istiyorum. Burada bir hakszlk yapmamamz gerekir. Türkiye'de özellikle evre konularnda, acaba devleti daha ileride, toplum yararna daha ok sahip kan; fakat yerel yönetimleri, bu ilerin tamamen dnda, her yaptklar ileri kötü yapan kurulular olarak anlamak, doru mudur, deil midir; böyle bir deerlendirmenin yüzdeyüz yanl olduunu düünüyorum.
Neden yanl olduunu düünüyorum? ünkü siyaset biliminin deimeyen bir kural vardr; ister merkezi yönetimler olsun, ister yerel yönetimler olsun, bunlar toplumdaki gülerin ayakta tuttuu kurululardr. Onlarn oylaryla iktidara gelirler. Merkezdeki yönetimlerle, yerel yönetimlerde görev alanlar, ayn hamurdan yaplm olan ürünler olduklar iin, ayr ayr kefelerde deerlendirip; birisi ok ileride, toplum yararn, kamuyu hep o düünür, ötekiler hi düünmez eklindeki bir deerlendirmenin konusu yapmak teorik bakmdan yanltr. Bunu belirtmek istiyorum ve u örnekleri vermek istiyorum: Acaba, devlet orman iinde üniversite kampusu kurulmasna önce izin veren, sonra scak bakan belediyeler miydi, devletin kendisi miydi; bunu devlet yapmtr. Ormanlarn sürekli olarak imara, inaata almasn belediyeler mi gerekletirmitir, yoksa karlan yasalarla, hatta Anayasa deiiklikleriyle meralar üzerinde yaplan deiiklikleri devlet mi yapmtr? Bu bakmdan, arkadamzn kayglarn katlyorum.
Karadeniz Sahil Yolu. Belediyelerimizin günah var mdr burada; eitli tarihlerde görev banda bulunan siyasal iktidarlarn birikmi hatalarnn sonucudur bu. Hatadan geri dönmenin maliyetinin ok yüksek olduunu kabul etmek gerekir.
Ben, konumac olmadm söylemitim; ama arkadamz, yapt konumada bunlar artran baz cümleler kulland iin, zamannz israf ettim, özür diliyorum. (Alklar)
Zannediyorum ki, bu konularda teknik adan ok yetkili arkadalarmzdan, Sayn Celal Beiktepeye vereceim sözü. Türkiye Mimar Mühendis Odalar Birliinin sözcüsü olarak aramzda bulunuyor.
Konuyu genel planda deerlendirdikten sonra, ehir planlamas, arazi kullanm asndan bir deerlendirmeyi, Sayn Prof. Dr. Cengiz Eruzun arkadamz yapacaktr.
Sayn Do. Dr. Fazl elik arkadamz da inaat ve yol mühendislii asndan, önümüzdeki projeyi deerlendirecektir.
Hepinizi, sevgiyle saygyla selamlyorum. Katlmnzdan ötürü de kutluyorum. (Alklar)
Sayn Celal Beiktepe, buyurun.
CELAL BEKTEPE (TMMOB Temsilcisi)- Teekkür ederim.
Sayn Bakan, deerli katlmclar, deerli yerel yönetim bakanlar; Türkiye Mimar Mühendis Odalar Birlii adna hepinizi sayg ve sevgiyle selamlyorum.
u tabloyu görünce, inanyorum ki, 97li ve 98li yllarda bugün bu konutuumuz gerekler toplumda anlalabilir ve kavranabilir olsayd, Karadeniz Sahil Yolu -Sayn Vali Beyin söyledii gibi, Bitti artk, olan oldu. Ardeen ve Arhaviyi kurtaralm- yaplamazd.
Biz, ilk kez Karadeniz Sahil Yolunu incelemek, yerinde tespit etmek iin Karadenize kalabalk bir heyetle gittiimizde, Karadenizliler bize hi iyi bakmadlar. Karadenizliler bize, Siz, yola kar msnz, bizim yola ihtiyacmz var, niye Karadenize olan bir yatrma kar kyorsunuz? dediler. Bizim mühendis ve mimar olduumuzu unutarak, böyle söylediler. Bir mühendisin, bir mimarn bir yatrma, bir projeye toplumun ekonomik, sosyal, kültürel kalknmasn salayacak bir kamu yatrmna kar kmas düünülebilir mi?
Ama her türlü bilimsel verileri, her türlü ehircilik ilkelerini, doann dengelerini ve ekolojinin dengelerini yok sayarak yaplan projelere kar ktmz iin, bizi, her eye kar kan insanlar diye gösterme kolaylna kapldlar.
Bergama da böyle balamt. Tam 12 yl önce Bergamaya gittiimizde, Bu, siyanürle altn karma olay, sizin tütününüzü, pamuunuzu, zeytininizi, tarmnz yok edecektir dediimizde, bugün Bergamada ayaa kalkan ve 12 yldr Türkiye'nin eitli kentlerinde barl yöntemlerle kendi sorunlarn dile getiren insanlar da, yals, genci, kadn, erkeiyle bize kukuyla bakmlard. lk kvlcm, izledikleri bir filmle balamt. Bizim saatlerce ve günlerce anlattmz bir öykü, Afrikada siyanürle altn aramann, köydeki bütün tarmsal ürünleri, o köyün bütün sosyal, toplumsal yaamn ve doasn nasl yok ettiini film olarak görünce, bir gün bizi aradlar. Sizin anlatmak istediiniz eyi anladk. Geen gün bir film izledik, Afrikada geen, onu mu anlatmak istiyordunuz, bamza gelecek olan onlar myd? dediler. Aynen oydu denildi ve onlar baladlar.
Onlar, Karadenizli gibi ge kalmadan baladlar. Karadenizde ge kalnd kansnda deilim. Neden ge kalnd kansnda deilim? Olaya bitmi bir olay olarak baklmamas gerektii kansndaym. Neden? ünkü Türkiye'de yaanmakta olan süre, insan dlayan bir süretir. Türkiye'de yaanmakta olan süre, insan kendine yabanclatran bir süretir; kendi sorunlarna yabanclatran, kendi yöresine yabanclatran, kendi emeine yabanclatran, hatta akrabalarna, en yaknna yabanclatran bir süretir ve bu yüzden dlama mekanizmalar ilemektedir.
Daha kötü bir süre var; bir insan, hem sosyal, hem ekonomik, hem kültürel ve de siyasal yaamdan dlanmtr. Seimler ve ileyen mekanizmalar sadece bir görüntüdür. ayet bunun tersi geerli olsayd, önce Avrupa Birliine girmek iin can atan, her sorunu Avrupa kaplarnda özmek isteyen; yani artk benim de kendimden utanmaya baladm bir sürete, yerel yönetimleri, yöre halknn düüncelerini unutan ve hi danma ihtiyac hissetmeyen bir sistem karsnda baka bir ey yaplmas gerekiyor.
Olay, mühendis ve mimarlar olarak dorudan, Bu proje yanltr, bu proje dorudur demekten öte, demokrasinin evrensel deerleri asndan ele alyoruz. nanyoruz ki, bir mühendislik projesine mühendisler karar veremez, bir mimarlk projesine sadece mimarlar karar veremez. Onlar insanlarn sosyal refahlarn, ekonomik kalknmalarn, kültürel geliimlerini salayabilecek projelerin üretilmesinde mesleki bilgiye sahip uzmanlardr sadece. Toplum karar verir; demokrasi budur. Ama Karadeniz örneinde vahim olan, 200 kilometre izgisel bir tahkimat. Bütün falezlerin, bütün kumsallarn, bütün balk barnaklarnn, Karadenizin bütün deerlerinin, binlerce yldr olumu olan deerlerinin bir rpda yok edilmesi olay ok önemli bir olay, felaket bir olay. Yani lyas hocann feryadna katlmamak elde deil, Ruen hocann altn izdii konulara katlmamak elde deil. Ama akla kavumas gereken daha önemli bir olgu var; neden bu proje böyle yaplyor? ayet bu sorgulanmad sürece, bunun gerek nedenleri ortaya konulup gözler önüne serilmedii sürece bu i durdurulamaz.
Karadenizlinin, Türkiye'de yaanmakta olan bu sürece, bu insanlk d sürece, doasndan yana, insanndan yana, emeinden yana, gemiinden ve geleceinden yana tavr koyabilmesi ok önemli, Türkiye'nin bütünündeki deerlere sahip kmas asndan önemli.
Sayn Valimiz, Kurtulu Savanda Karadenizin yüklenmi olduu misyonu anlatt. Bu anlaml. Ayn anlaml olayn bütün Türkiye corafyasna tanmas gerekiyor. Mühendis ve mimarlar olarak, Bu kadar akl d, bu kadar bilim d projeye nasl karar veriliyor? diye inceledik olay. ünkü temel görevlerimizden biri bu. Yani bu iinden ktmz topluma, bizi vergileriyle okutmu olan insanlara bir borcumuzun olduu noktasndan yola ktk ve projeyi incelemeye baladk.
Türkiye'de, proje olmadan ihale devrinin olduu bir süre var; bir kere bunu gördük. Karadenizde olduu gibi, artk Türkiye'de milyar dolarlk, milyonlarca dolarlk ihalelerin proje yaplmadan ihale edildii gördük. Karadenizde proje yok. Karadenizde, Sinoptan balayarak Hopaya kadar giden güzerghta proje yok. Projeyi, alan müteahhit yapacak.
Peki, müteahhitler nasl bu ii alyorlar? diye baktk. Müteahhitlere yaplan ihale, Devlet Planlama Tekilatnn olamaz dedii bir ihale. Devlet Planlama Tekilat, gerek Babakanla, gerek Karayollar Genel Müdürlüüne yazm; ama kimse bilmiyor. Demi ki, Zonguldak, Sinop, Samsun, Ordu, Trabzon, Rize, Hopa, Sarp, snr kaps güzerghndaki söz konusu projeniz, yaplabilirlik kriterlerinin altndadr; yani ekonomik deildir. Bakn, DPTnin 17 Eylül 1998 tarihli yazs. DPT, Yapamazsnz; ancak, 55. Hükümet programnda, Karadeniz ve Akdeniz Sahil Yollar balantlarna öncelik verilecei hususu göz önüne alnarak, benim yapacak bir eyim yoktur. Bakn, öyküye bakn. Demek ki, süre yasa d balyor. Devlet Planlama Tekilat, bu ülkenin planlarna karar veren ve hazrlam olduu planlar da Türkiye Büyük Millet Meclisi hepimiz adna onaylayan kurum olduu iin, DPT aslnda bizim kendi kurumumuz.
O tarihte, 2886 sayl Devlet hale Kanunu yürürlükte. Bakana demiler ki, Bize bir onay verin, Devlet hale Kanunu Kapsamnda yapalm bunu. ünkü Devlet hale Kanunu kapsamnda -biraz sonra anlatacam- d kredi senaryosunu izemezler. Bakan, 2886 sayl Devlet hale Kanunu kapsamnda yaplmaya onay vermi. Hangi maddeden? Bakann onaynda yer alan madde u: 2886 sayl hale Kanununun 89. Maddesi kapsamnda Devlet hale Kanununun dna karlmas uygun görülmütür diyor. 89. Madde, Türk Silahl Kuvvetlerinin ve Türk Emniyet Genel Müdürlüünün yeniden tekilatlandrlmas; silah, ara-gerelerin modern teknik gelimelere uygun ekilde yeniletirilmesi ve Türk Silahl Kuvvetleri stratejik hedef plannn gerekletirilmesi iin temin edilecek malzeme almn kastediyor. Karadeniz Sahili, silah, ara-gere kapsamnda ihale ediliyor.
Okay bey dedi ki, Karadenize o yakr. (Gülümeler)
Rizenin eski Belediye Bakan Ekrem Orhunun bir sözü vard, sahil yolunu incelerken tank olduk ona. Halk arasnda unun anldn orada örendim: Denizi karaya, karay paraya eviren adamdr. Yani silah da böyle paraya eviriyorlar.
Öykünün balangc bu ve bu süre gidiyor. Bu olay, bunun iin Yüce Divanlk. O yüzden, bütün bunlarn veri ve bilgilerini Türkiye Büyük Millet Meclisi Aratrma Komisyonuna anlattk. Yeni deil, 3-4 yl önce anlattk, yeni deil bunlar. Yani yeni Yüce Divana gitmesi gerekmiyor, hepsinin gitmesi gerekiyor aslnda. Normal hukuk kurallarnn biraz iledii bir ülke olsun, bu Parlamento ve Hükümette görev alan hibir insan Yüce Divann dnda kalamaz. Bizim tank olduumuz bütün projeleri incelediimiz iin söylüyorum bunu.
Öykü, Karadenize doru seyretmeye balyor, senaryo kuruluyor. Müteahhitler, krediyi kendiniz bulacaksnz diyorlar. halenin esas bu; ster yurtdndan, ister yurtiinden krediyi bulup, Hazine Müstearlna getireceksiniz, biz inceleyeceiz, onaylayacaz ve ie balayacaksnz. Bir film de burada kopuyor. Hazine Müstearl, LBOR + 2.25 d krediyi kabul ediyor. Yani LBOR, Londra borsalarndaki dolarn kuru.
Biliyorsunuz, ilk yaplan 6 ihale grubu, Perembe, Bolaman, Piraziz-Giresun, Giresun-Espiye, Arakl-yidere, yidere-ayeli, bu grubun son halkas da bugün bizim toplanmamza neden olan ayeli-Ardeen-Hopa güzergh. hale bedeli 274 milyon dolar. Daha henüz proje yok, Karadenizin deniz dolgusu yaplaca da belli deil. D krediyle bulunan ilk dilim, LBOR + 7.75. kinci krediyle bulunan kredi, LBOR + 12,5. Sizin bölüme gelince sizin derken, bütün Karadenizi konuuyoruz tabii- LBOR + 17,5.
SALONDAN- Dünyada ne kadar bunun ortalamas?
CELAL BEKTEPE- LBOR + 1.25 filan.
Hazine Müstearl, kat üzerinde 2.25ten fazlasn kabul etmiyor. Resmi evraklarda, LBOR + 2.25 gözüküyor. Ama Hazine Müstearlndan, kaynandan aldmz bilgiyi aktaryorum size, yorum deil bu. Biliyorsunuz, ift belge yürüyor. Banka boaltan mafya ve benzeri eylerde derin devlet lafn duyuyorsunuz. ift belge yürüyor; görünen yüzü, görünmeyen yüzü. Karadeniz Sahil Yolunda, görünmeyen bölüm görünür olmaya balyor. Bu nasl oluyor? LBOR + 17,5u alan insan, deniz doldurmak dnda baka bir halt yiyemez. Yamalar dinamitle patlatacak, dolduracak. Bir atasözü vardr; Aktr benzi, götürür denizi. Su meselesini anlatmak iin söylüyorlard.
Sahil yolunun öyküsü de buradan kurulmaya balyor. Hocam, naat Ulam Ana Bilim Dalnda yol inaatlar konusunda bu sürete bir hayli birlikte olduumuz iin, onun söylevini de saysz kez dinledim. naat sektörünün en krl öyküsü balyor, yüzde 60-70lere varan parann kazanld bir ie dönüüyor, 3te 2si kra dönüen bir i balyor.
Beikdüzünün orada incelemeyi sürdürüyoruz. Arabalardan indik, sahilden yürüyoruz. Araklya doru ilerlerken, bir yal kar-koca, ar ar bize geldiler, sarldlar. Olum, bizi undan kurtarn dediler. ünkü makinede bir canavar görüntüsüyle, yüzlerce yldr oluan küücük bir körfezi, koyu dolduruyordu. Karadeniz Salih Yolunda gördüüm en kayda deer tepki budur; yani 99 Mart aynda, Karadenizli bir yal kar-kocann böyle sarlmasdr. Neden; ünkü projeyi soyut tartmaktan, artk adamlarn ne halt yediinin sahada görüldüü bir eye dönümütür, sanki cephede meydan muharebesine dönümütür.
lk davay aan, Fndklda 09.09.2001de emekli bir ar ceza reisi arad. Bürolarnda bulutuk. Bölgede ilk dava, Aksu Mahallesi Muhtar Musa Kazm Öziek. bret belgesi bu. Neden ibret belgesi? Sadece bundan ibaret deil. Bakn, tarih 2001. Ardeen ve Arhavi iin, 2004ün sonunda bir toplant yapyoruz.
Bu ok ilgin bir öykü. Aksu Mahallesi Muhtar Musa Kazm Öziek, eitli bakanlklara da bavuruyor. ünkü orada sahil yolunun Fndkl bölümünden, Aksu Mahallesinde geecei bölümün önceden kamulatrlm 35 metrelik band hazr. Her ey bitmi, kamulatrlm, o güzergha oturuyor diye kamulatrlm. Onu brakmlar; ünkü Fndkl sahili dolduruluyor, para ii bu artk, LBOR + 17,5 taahhüdüne girmisiniz artk.
Mustafa Kemalin bir sözü vard ya, Ordular, ilk hedefiniz Akdenizdir. Onu, Bütün müteahhitler, i makinelerinizin hedefi Karadenizdir diye tercüme edebiliriz. (Gülümeler Alklar)
Bakanlk, 02 Austos 2001de, Musa Kazm Özieke ve Fndkl Belediye Bakanna yaz yazyor. Yani tuhaf bir ey. Tuhafl anlayalm da süreci tanyalm diye bu örnei veriyorum. Diyor ki, Musa Kazm Öziek diye bir vatanda bize bavurdu, kamulatrlm hazr yer varken, bilmem ne yapyorsunuz diyor.


"Abartma, drst insanlarin yalanidir" J. de maistre


HABER ARV


-
January, 2006
-
December, 2005
-
November, 2005
-
September, 2005
-
August, 2005
-
July, 2005
-
June, 2005
-
May, 2005
-
April, 2005
-
March, 2005

