This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
,
Joseph Conrad, cev: Sevim Kantarcioglu, Kültür ve Turizm
Bakanlığı Yayınları:572, Tercüme eserler Dizisi: 37, Birinci basim: Nisan 1984 ] „Sokakta yürürken, sebebini bilmediğim acayip bir duyguya kapıldım, kendimi sahtekar bir kişi olarak görüyordum. Dünyanın herhangi bir yerine gitmek için yirmidört saat içinde bütün haızrlıklarını tamamlayan ve pek çok kişinin bir sokakta karşıdan karşıya geçmek konusunda karar vermek için harcadığı zamandan çok daha az bir zamanda kararını vermiş olan ben, bu alelade maceraya atılmadan önce, gariptir ki, tereddüt diyemesem de, bir anlık bir duraklama geçirdim. Bunu size en iyi şu şekilde açıklayabilirim: Bir kaç saniye için kendimi sanki bir kıtanın merkezine değil de, yerkürenin merkezine gitmek üzere yola çıkıyormuş gibi hissettim.“ (35) „Karanlık bir gedikten gçrdüğüm ay, sessizce akan koca nehrin üstünde pırıl pırıl parlıyordu. Tabiat muazzamdı, sessiz ve bekleyiş içindeydi. İnsan ise, kendi etrafında çırpınıp duruyordu. Acaba bu bizi seyreden muazzam tabiatın yüzündeki huzuru bir yakarış olarak mı, yoksa bir tehdit olarak mı anlamalıydık. Buralara dökülmüş olan bizler kim oluyorduk? BU dilsiz varlıkla başa çıkabilecek miydik? Yoksa o mu bizimle başa çıkacaktı? BU dilsiz ve sağır olan şeyin ne kadar büyük olduğunu hissediyordum. Onun özünde ne vardı?“ „nehir önümüzde genişleyerek açılıyor, ve arkamızda sanki dönüşümüzü imkansız kılmak için ormanla birleşerek kapanıyordu. Gittikçe derinleşen karanlığın yüreğine sızıyorduk. Burası çok sessizdi. Geceleri ağaçların oluşturduğu kalın perdenin arkasından tamtam sesleri nehre kadar havada yuvarlanarak geliyor ve orada belli belirsiz asılı kaıyordu ve sanki şafağa kadar başlarımızın üstünde havada kanat çırpıyordu. Bunun anlamının harp mı, sulh mu yoksa dua mı olduğunu bilmiyorduk.Üzerimize çöken soğuk durgun hava şafağın habercisiydi; oduncular uyuyor, ateşleri de külleniyordu, tek bir dalın bile çatırtısı, insanı yerinden sıçratacak kadar gürültülü oluyordu. Tarihten önceki zamanlarda, bilinmeyen bir gezegene benzeyen bir dünyada yaşayan seyyahlara benziyorduk, Kendimizi lanetlenmiş birmirasın sahibi olarak düşünebilirdik“ (70) „…varoluşun hiçbir iz ve hatıra bırakmaksızın geçip gitmiş olan o karanlık gecesinde seyahat ediyorduk“ (71) „Yeterince cesaretiniz varsa, siz de, bu gürültünün ifade ettiği korkunç gerçeğin, hafifde olsa içinizde uyandırdığı yankının varlığını kabul edersiniz. O ilkel varoluşl seviyesinden çok uzak olan siz de, onda bir mana olduğunu, az da olsa anlarsınız. Niçin olmasın?İnsan dimağı herşeye muktedişrdir, çünkü heriey onun içindedir, geçmiş de gelecek de onun içindedir. Peki bu manzarada ne vardı? Sevin., korku,
üzüntü, inan.,cesaret, gazap kim bilir? Onda bulunan tek şey, zamanın kendisine gizdirdiği esvaptan sıyrılmış, çıplak hakikatti. Bırakınız aptallar şaşsın ve titresin, insan bunu bilir ve ona gözünü kırpmaksızın bakar. Ancak bunun için, insanın en az bu kıyıdakiler kadar insan olması gerekir. İnsan gerçek benliğini oluşturan, doğuştan sahip olduğu bu güzle, bu hakikatle yüzyüye gelmelidir. Prensipler mi?Prensipler hiçbir işe yaramaz. Medeniyetin getirdikleri, esvaplar, paçavralardır. İşl sarsıntıda uçup gidecek paçavralar. Hayır, insanın gerçek bir ‚inanca‘ ihtiyacı vardır. Bu şeytani kavgada insana gerekli olan bir destek var mı? Pekala, işitiyorum, kabul ediyorum, fakat benim de bir fikrim var. Sonuç ne olursa olsun, bu ifade edilmesi gereken bir fikir. Tabii ki, bir aptal, sırf korkudan veya medeni duygu ve düşüncelerden dolayı, daima emniyettedir. Homurdanan kim? Ulumak veya dans etmek için kıyıya çıkıp çıkmadığımı bilmek mi istiyorsunuz? Haır, kıyıya çıkmadım. Medeni olduğum için, kıyıya çıkıp çıkmadığımı zannediyorsunuz. Medeniyet kimin umrunda? Zamanım yoktu“ (71-72) “Her şey Kurtz’a aitti ve bu çok gülünçtü. Önemli olan şey kendisinin neye ait olduğunu ve karanlığın kaç çeş,t gücünün kendisi üzerinde hak iddia ettiğini bilmekti. İnsanın tüylerini diken diken eden düşünce buydu. Bunu hayal etmeye çalışmak hem imknasız, hem de insan için iyi bir şey değildir. Kurtz, bu vahşi dünyanın tanrıları arasında yüksek bir mevki işgal etmişti. Bunu gerçek anlamda söylüyorum. Siz bunu anlayamazsınız. Nasıl anlyabilirsiniz ki? Ayaklarınızın altında sağlam kaldırımlar, etrafınızda sizi neşelendirecek, hatırınızı soracak iyi kalpli komşular, kasap ve polis arasında kolayca aşılacak küçük mesafe ve içinizde tımarhane, darağacı ve sakndalın uyandırdığı kutsal korku oldukça, bunu anlamanız mümkün değildir. İçinde bir tek polisin bile bulunmadığı mutlak bir yalnızlık ve toplum değerlerişni kulağınıza fısıldayacak iyi kalpli bir kimsenin uyarıcı sesi bile olmayan mutlak bir sessizlikte, bir insanın yasak tanımayan ayağının, onu ilk çağların hangi bölgesine götürebileceğini nasıl hayal edebilirsiniz? Bu küçük şeyler çok büyük bir öneme sahiptirler. Bunlar ortadan kalktığı zaman, kendi tabiatınızdaki güce, kendinizdeki inanma kapasitesine dayanmak zorundasınız. Hata yapacak kadar aptal olmanız, hatta karanalık güçlerin saldırısına uğradığınızı anlamayacak kadar akılsız olmanız tabiidir. Hiç bir aptal ruhu için şeytanla pazarlık yapmamıştır. Ya insan şeytana yenilecek kadar zayıftır, ya şeytan çok güçlüdür. Ya da insan, ilahi değrlerden başka hiçbir şeye ilgi duyamayacak kadar yücelmiş bir varlık olabilir. Bu durumda yeryüzü sizin için bir kazanç mı, yoksa bir kayıp mıdır? İşte bunu biliyormuş gibi davranamam. Çoğumuz ne meleğiz ne de şeytan. Dünya, içinde yaşadığımız bir yerdir. Orada manzaralarla, seslerle, kokularla beraber yaşamak zorundayız. Orada ölü suaygırının kokusuna tahammül etmek ve onun gibi çürümemek zorundayız. İşte o noktada kendi gücümüze, bu kokmuş maddeyi
gömmek için gösterişsiz çukurlar açabilme kabiliyetimize olan inancımıza dayanmak zorundayız. İşte bu noktada güçlerimizi kendimize değil, omuzlarımızı çökerten bir davaya adamaya mecburuz. Bu, oldukça zor bir iştir. Dikkat ediniz. Kendimi mazur göstermeye veya sdize durumu açıklamaya çalışmıyorum. Mr. Kurtz’la veya onun gölgesiyle olan ilişkimin niteliğini anlamaya çalışıyorum.” (90.91) “Bu durum, sadece, Mr. Kurtz’un sahip olduğu şevhetlerin tatminini engelleyecek yasaklardan mahrum olduğunu, onda bir şeyin eksik olduğunu gösteriyorlardı. Kendisine acilen ihtiyaç duyulduğu zaman, o muhteşem belagatın gerisinde bulunamayan önemsiz bir şey. Kurtz, kendisindeki bu eksiği biliyor muydu? Yoksa bilmiyor muydu? Bu konuda bir şey söyleyemem. Zannederim, bu eksikliğini son nefesinde öğrenmişti, fakat vahşi dünya onu habersiz yakalamış ve bu hayali istilanın intikamını amansızca almıştı. Kanaatimce, bu vahşi alem, Kurtz’a kendisi hakkında bilmediği, büyük yalnızlığıyla başbaşa kalıncaya kadar hiçbir şekilde farkına dahi varmadığı şeyleri fısıldamıştı ve bu fısıltı dayanaılmaz bir cazibeye dönüşmüştü. Bu fısltı, onun içinde büyük bir yankı uyandırmıştı, çünkü Kurtz’un içi boştu....” (104) “Kahrolsun! Evrenin manevi dayanaklarını paramparça etmişti. Yapayalnızdı ve onun önünde duran ben, toprağa mı basıyordum, yoksa hada mı yürüyorum, bilemiyordum. Size aramızdaki konuşmayı, aynı söyleri tekrarlayarak aktarmaya çalışıyorum, ama bunun faydası nedir? Kullandığımız kelimeler, hepimizin bilidği günlüük kelimeler, hayatın her yeni günüdfe değiş tokuş ettiğimiz seslerdi. Önemli olna şey, bu kelimelerin güzlediği, rüyalarımızda işittiğimiz, kabüslarda söylediğimiz korkunç imalardı. Ruh! Eğer ruhuyla mücadele etmiş biri varsa, o da benim.ç Tartıştığım kişi deli değildi. İster inanınız, ister inanmayınızı, aklı tamamen başındayıd. Dikkatinin korkunç bir kesafetle sadece kendi üzerinde toplandığı doğrudur, ama aklı başındaydı. Bu durumda orada onu öldürmekten kaçınmak, tek şansımdı, aksi halde çıkacak gürültü engellenmezdi. Kurtz’un ruhu çılgındı. Vahşi dünyada yapayalnıl kalmış olan bu ruh, kendi özüne bakmıştı ve aman tanrım! Size delirmişti diyorum. Zannederim bven de, işlediğim günahları görmek için, kendi ruhumun derinliklerine dalmak gibi büyük bir tehlikeyle yüzyüze gelmek zorunda kaldım.Hiçbir güzel kouşma, onun son samimi konuşması kadar insanlığa olan inancımızı kökünden kurtucu olamaz. Kurtz, kendi kendisiyle de mücadele halindeydi. Bunu hem gördüm, hem de işittim. Hiçbir şeye inanmayan, hiçbir yasağa boyun eğmeyen, korkusuz, fakat yine de kendi kendisiyle kör bir şekilde mücadele eden bir ruhun akıl almaz sırlarını öğrendim. Onu kanepeye götürüp yatırdığım zaman, alnımdaki terleri sildim, tepeden tırnağa bir tonluk yük taşımışım gibi,
bacaklarım gözdemin altında titriyordu. Halbu ki kollarını boynuma dolayarak yürüyen Kurtz’a sadece destek olmuştum ve o bir çocuktan daha ağır değildi” (117) “Kurtz içine ışık sızdırmayan bir karanlıktı. Bir uçurumun gün ışıklarından mahrum dibinde yatan adama bakar gibi ona baktım. Fakat ona ayıracak çok vaktim yoktu, çünkü akan silindirleri parçalarınaayırması için makiniste yardım ediyor, parçaları birleştiren eğilmiş bir ekseni düzeltiyor ve buna benzer şeyler yapıyordum. Pas, eğe talaşı, çıvatalar, vida somunları, çekiçler, ingiliz anahtarları ve dişli çark matkaplarıyla dolu nefret ettiğim cehennemiş bir ortamda yaşıyordum. Bu gibi şeylerle aram pek iyi değildi. Bir talih eseri olarak gemide bulundurduğumuz küçük bir demirci ocağını çalıştırızor, bitkin bir vaziyette berbat bir hurda yığını içinde çalışıyordum. Tabii ayakta duramayacak kadar sarsılmadığım sürece. Bir akşam elimde yanan bir mumla kabine geldiğim zaman, Kurtz’un biraz titrek bir sesle, ‘burada, karanlıkta ölümü bekleyerek yatıyorum’ dediğini duydum. Işık gözlerinden bir metre uzaktaydı. Kendimi bir şeyler söylemeye zorladım. ‘Oh, saçma’ dedim. Ve yerimde mıhlanmış gibi kalakaldım. Hayatımda Kurtz’un yüz çizgilerinde meydana gelen değişikliğe benzer hiç bir şey görmemiştim. Ümit ederim ki, böyle bir şeyi hiçbir zaman görmem. Yo, hayır, duygulanmamış, büyülenmiştim. Sanki Kurtz’un yüzünü örten peçe yırtılmıştı. Bu fildişi yüzde karanlık bir kibir, zalim bir güç, namert bir dehşet ifadesi gördüm. Orada çok oğun, ümitsizliğin ötesinde bir ümitsizlik vardı. Acaba Kurtz, ruhunun bütün sırlarına erediği bu imityazlı anda, hayatındaki arzu, ihtiras ve teslimiyetleri bütün ayrıntılarıyla birlikte tekrar mı yaşıyordu? Fısıltı halinde bir imaja, bir gçrüntüye iki kere bağırmaya çalıştı –haykırışı, bir nefes verişten başka bir şey değildi. ‘Dehşet! Dehşet!’ dedi.” (120-121) “Kader. Benim kaderim! Hayat çok tuhaf; boş bir amaca hizmet eden, merhametsiz bir mantığın esrarlı bir düzende şekillenmesi. Ondan bekleyeceğimiz en büyük şey, kendimizi bilmektir. Bu da çok geç öğrenilir. Acısını dindiremediğimiz pişmanlıkların hasadı. Ölümle güreştim. Bu, hayal edebileceğimiz en sıkıcı müsabaka. Bu, ayaklarımızın altında dayanacak bir şey olmaksızın, boşlukta, sizi alkışlayacak hiçbir seyircinin bulunmadığı bir yerde, zafer beklemeksizin veya büyük bir zafer arzusu ve yenilgi korkusu olmaksızın, ılık bir şüphenin hasta atmosferinde, kendi haklılığınıza fazla inanmaksızın ve düşmanınızın haklılığına daha az inanarak maddi olmayan gri bir ortamda yapılan müsabakadır. Eğer aklın ulaşılabilecek en yüksek seviyesi buysa, hayat bazılarımızın zannettiğinden daha zor bir bilmecedir. Kurtz’un yapmış olduğu seçimi yapmama kıl payı kalmıştı ki, o
konuda söyleyebilecek hiç bir şeyim olmadığını alçakgönüllükle kabul ettim. İşte bu sebepten dolayı Kurtz’un olağanüstü bir insan olduğunu kabul ediyorum. Onun söyleyecek bir sözü vardı ve söyledi. Ben de aynı uçurumun kenarında dibe baktığım için, kandilin alevini göremeyen bakışımın anlamını daha iyi anlıyorum. Bu bakış, ışık geçirmeyen karanlıkta çarpan bütün yüreklerin sırlarına nğfus edecek ve bütün evreni kucaklayacaka kadar da muhtevalıydı.Bildiklerini özetlemiş ve bir hükme bağlamıştı. Karanlığı “dehşet!” kelimesiyle özetlemişti. Kurtz, olağanüstü bir adamdı. Aslında bu da bir çeşit inancın ifadesiydi. Bu riyasız, inanç dolu, ve fısıltısında isyan notaları titreyen bir ifadedeydi. Onda bir anda yüzyüze gelinen hakikatin korkunç çehresi, arzu ve nefretin garip bir şekilde birbirne karışması vardı. Bu fiziki acıyla dopldolu ve ölüme mahkum olan herşeye tepeden bakan şekilsiz gri alem, hatta acının kendisi bile, çok iyi hatırlıyorum ki, benim değil onun ulaştığı zirveden görülebilirdi. Hayır! Benim yaşadığımı zannettiğim bu bakış açısı ona aitti. Doğru, ben tereddütle uçurumun kıyısından geri dönerken, o son adımı da atmış uçurumun dibine ulaşmıştı. Belkide aramızdaki bütün fark buydu. Belkide ulaşılabilecek en büyük akıl seviyesi, bütün hakikat ve bütün samimiyet, sadece, bu gözle görünemeyen alemin eşiğini atladığınız o kısacık ana sığdırılmıştır. Kısaca ifade ettiğim şeylerin, dikkatsizce ifade edilmiş bir küçümsemenin ifadesi olarak değerlendirilmemesini isterim. Durum, en iyi şekilde Kurtz’un feryadında ifade bulmuştur. Bu feryat, sayısız yenilgiler, iğrenç korkular, iğrenç tatminler pahasına kazanılmış ilahi bir zafer, yani bir inanca varıştı, fakat bir zaferdi. İşte bunun için sonuna kadar, hatta sonunda ötesinde Kurtz’a sadık kaldım. Hatta uzun bir zaman sonrada, onun knedi sesini değil, fakat muhteşem konuşma gücünün yankısını, kristal bir sarp kayalık gibi berrak ve katıksız bir ruhtan bir kere daha işittiğim zaman, ona olan sadakatimi tazeledim” (122-123) “...insan varlığının gerçeklerinde gizlenen kinayeli ihtiyaçlardan birinin tatmin edilişi....” (126) “İnsanı yalayıp yutan karanlığın yüreği” (126) Kurtz, “bütün evreni kucaklayan, suçlayan ve ondan iğrenen bir bakışa” sahiptir.....(127) “Kız ‘siz onu işittiniz, siz onu tanıyorsunuz’ diye bağırdı. Yüreğimde ümitsizlikle ‘evet, onu tanıyorum’ dedim. Kızın sahip olduğu inancın, Karanlıkta bu dünyaya ait olmayan bir ışıkla parlayan ve insanı kurtaran o büyük ‘yalan’ın önünde saygıyla başımı eğiyordum. Aksi halde, hayata hakim olan karanlıktan onu kurtaramazdım. Hatta kendimi bile kurtaramazdım. O, ifadesini düzelterek güzel bir çömertlikle, ‘benim için, bizim için ve dünya için ne büyük bir
kayıp!’ diye ekledi. Alacakaranlıkta bir türlü akamayanyaşlarla dolu gözlerinin ıslak parıltısını gördüm.”(130) “Yeryüzünün en ücra köşelerine kadar uzanan sakin deniz yolu, kasvetli bir gökyüzünün altında hüzünle, sanki uçsuz bucaksız bir karanlığın yüreğine doğru akıyordu.” (133)
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
We've moved you to where you read on your other device.
Get the full title to continue reading from where you left off, or restart the preview.