SEBEB-İ MED
61-Sebeb-i med ne demektir?
&Asli medden fazla uzatmayı gerekli kılan sebeplere denir. Yani Meddi Tabiiyi, bir elif miktarından daha çok uzatma sebebidir. İki tanedir: Hemze (أ) ve sükûn ( ْ) olmak üzere ikiye ayrılır.
&Hemze:Boğazın en dibindeki hakîkî mahreçten çıkar ve أ şeklinde yazılır.
&Hemze-i Katı’:Yazıda ve okunuşta bulunan dolayısıyla da med sebebi olan hemzedir.
&Hemze-i Vasıl: Vasıl hâlinde okunmayan dolayısıyla da med sebebi de olamayan hemzedir.
&Sükûn: Harekesizlik demektir, alâmeti cezm’dir.
&Sükûn-u Lâzım: Vakıf hâlinde de vasıl hâlinde de değişmeyen mevcut sükûndur. Yani “vakfen ve vaslen sâbit olan sükûn”dur.
&Sükûn-u Ârız: Kelimenin aslında olmayıp vakıf sebebiyle ortaya çıkan vasıl hâlinde ise düşen sükûna denir. Yani bu sükûn “vakfen sâbit vaslen sâkıt olan sükûn”dur.
62-Hemze ne demektir?
&Şekil itibariyle elife benzeyen ve hareke alan harf hemzedir. Kelime başında uzun hemze (ا), kelime ortası veya sonunda kısa (kırık) hemze (ء) şeklinde yazılır.
Elif harekesiz elife denir. ا, ء
Hemze harekeli elife denir. أَ, إِ
63-Hemze kaç gruba ayrılır?
&Hemze-i Katı’ &Hemze-i Vasıl)
64-Hem yazıda hem de okunuşta bulunan, gerek vasıl gerek vakıf halinde değişmeyen, sabit kalan hemzelere yani hem vasıl hemde vakıf halinde sabit olan hemzelere ne denir?
&Hemze-i katı أَكْبَرُ ,فَأَكْرَمَهُ أنا ، أنت ، إياك , أَأِتخَّذْتمُ
65-Kendileri ile başlandığında okunan, kendilerinden önce harekeli bir harf geldiğinde ise okunmayan hemzelere yani Vakıf halinde sabit olup vasıl halinde düşen hemzelere ne denir?
&Hemze-i vasıl وَابْمِنْ, وَابْنَتٍ, وَامْرَءٍ, وَامْرَأَةٍ , وَاثْنَيْنِ , وَاثْنَتَيْنِ, وَاسْمٍ , وَاسْتٍ
66-Kat’ı hemze ile Vasıl hemzesi arasındaki fark nedir?
&Kat’ı hemzesi mutlaka okunur, Vasıl hemzesi ise okunmaz
68-Harfi liin ile harfi med arasındaki fark nedir?
&Harfi medler de kendi cinsinden hareke alıp kendisinden evvel ki harfin sesini 5 elif mikdarına kadar uzatır. Harfi liin ise kendi cinsinden hareke almayıp ehaffül harekât olan fetha harekesini aldığından ve kendi sesi uzatıldığı için 3 elif mikdarına kadar ses uzatılır.
69-Aslı med ne demektir, Fer-ı med ne demektir, Aralarındaki fark nedir?
&Aslı med 1 elif mikdarı (kasrı med) demek olup vacip hükmündedir. Fer-ı med asli med üzerine zaid olandır ki yani 1 elif üzerine ziyade olan 2 elif 3 elif 4 elif 5 elif mikdarı çekmek caizdir.
70-Meddi muttasıl ve meddi lazım dışında med bablarında meddi vacip hükmü var mıdır?
&Meddi tabii her ne kadar medler mertebelerinde vacip ifadesi yok ise de her med babında bir elif mikdarı yani asli med vaciptir.
71-Sükûn kaça ayrılır?
&Lazım Sükûn
&Ârizî Sükûn