Uzun süreli ve reçetesiz mide koruyucu proton pompası inhibitörleri tedavisi sonucu B12 vitamini eksikliği ve Homosistein düzeylerinde artış
B12 vitamini, kan hücresi sağlığında kan hücresi yapımında, sinir sistemi işlevlerinde sinir kılıfı sentezinde ve mide bağırsak mukozasını oluşturan epitel hücrelerinin devamlılığı için önemli görevlere sahiptir.
Besinlerle alınan B12 vitamininin istenen düzeyde on iki parmak bağırsağından emilimi, ancak midede yüksek asidite varlığında mümkündür. PPİ kullanımı ile artan pH (asiditenin azalması) B12 emilimini belirgin olarak etkiler. Hipoasidite bağırsak bakterilerinin dengesini bozarak, B12 vitaminin emilimini de bozar.
Yaşla beraber B12 vitamini emilimi zaten bozulduğu ve en çok ilaç kullananların orta yaşlı-yaşlı hastalar olduğu için bu PPİ kullanımı ile risk artar.
PPİ kullanımının neden olduğu ince bağırsakta artmış bakteri mevcudiyeti (SİBO) B12 eksikliğini daha da artırır. B12 eksikliğini artıran diğer bir neden de H. pylori enfeksiyonu ve neden olduğu atrofik gastrittir.
Nörolojik problemi olan, ailesinde B12 eksikliği olan hastaların diğer PPİ dışı diğer mide koruyucuları kullanması uygundur.
B12 eksikliği ile megaloblastik anemi, omurilikte dejenerasyon (subakut kombine dejenerasyon), kol ve bacaklardaki sinirlerin harabiyeti (polinöropati), bilişsel fonksiyonlarda kayıp, konsantrasyon bozukluğu, dikkat dağınıklığı, beyin sisi ve demans görülebilir.
B12 eksikliğinin bir diğer sonucu homosistein düzeylerinin artışıdır. B12 vitamini metil döngüsünde homosisteinden metyonin üretimi için kullanılır; düzeylerin düşük olması halinde kanda homosistein düzeyleri artar. 10 umol/L üzerinde olan homosistein değerler B12 vitamini eksikliğini gösterir.
Metil döngüsünün düzgün çalışmaması nedeniyle homosistein düzeylerinin artması aynı zamanda metyonin ve s-adenozil metyonin düzeylerinin düşmesi demektir. S adenozil metyonin molekülleri nörotransmitter sentezinde kullanıldığı ve depresyona karşı koruyucu etkinlik gösterdiği için B12 eksikliği olan hastalarda nörolojik problemlerle birlikte depresyon eğilim veya antidepresan tedaviye yetersiz yanıt görülür.
Yaşlı, çoklu tedavi alan, metformin kullanan, vegan, vejetaryen hastalarda mümkünse PPİ kullanılmaması, kullanılması gereken hastalarda da B12 düzeylerine ( mümkünse homosistein ve metilmalonik asit ile birlikte) bakılarak takviye yapılması önerilir.
B12 vitamini hayvansal proteinlerde (kırmızı et, ciğer, balık, kanatlı etleri) bulunur. Bu nedenle hayvansal ürün kullanmayan vegan hastaların mide koruyucu tedavisinin PPİ dışı ilaçlarla yapılması uygun olur. H2 reseptör antagonistlerinde de daha düşük olmakla birlikte B12 eksikliği görülme riski vardır.
Sigara içenler ve gastrit yakınmalarına ek H. pylori enfeksiyonu olanlarda B12 düzeylerinin düşme olasılığı daha yüksektir. Diyabet tedavisinde kullanılan metformin de B12 eksikliği yapabilir; PPİ ve metformin birlikte kullanımı B12 eksikliği riskini artırır.
B12 vitamini düzeyleri 200-1000 ng/L arası normal kabul edilmektedir; ancak sağlıklı düzeylerin 450 ng/L üzerinde olması gerekir. B12 eksikliği düşülüp karar verilememesi durumunda ise kanda metil malonik asit düzeylerine bakılabilir; düzeylerin 300 nmol/L altında olması gerekir.
*
Yukarıdaki bilgiler ışığında kullandığınız PPİ ilacı doktorunuza sormadan aniden bırakmayın. Uzun süreli PPİ kullanımı midede gastrin seviyelerini yükselttiği için bırakma sonrası yakınmalarında belirgin artış meydana gelebilir. Doktorunuzun önerisi ile tedricen azaltmak/kesmek ve gerekirse diğer mide koruyucu tedavilere geçmek uygun olacaktır.
Kaynakça:
8. Proton Pump Inhibitors, H2-Receptor Antagonists, Metformin, and Vitamin B-12 Deficiency: Clinical Implications. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30032223
12. Use of proton-pump inhibitors is associated with depression: a population-based study. https://www.cambridge.org/core/journals/international-psychogeriatrics/article/use-of-protonpump-inhibitors-is-associated-with-depression-a-populationbased-study/AB3DFBB4383D3FB0928609444B60305F
13. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31754136-proton-pump-inhibitor-use-is-associated-with-a-broad-spectrum-of-neurological-adverse-events-including-impaired-hearing-vision-and-memory/
14. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29755512-proton-pump-inhibitors-and-dementia-physiopathological-mechanisms-and-clinical-consequences/
15. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24853165-proton-pump-inhibitor-related-headaches-a-nationwide-population-based-case-crossover-study-in-taiwan/
17. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31915695-possible-effects-of-proton-pump-inhibitors-on-hearing-loss-development/
18. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29605975-advantages-and-disadvantages-of-long-term-proton-pump-inhibitor-use/