Bumin Kağan, Göktürk Devleti‘nin kurucusu ve ilk hükümdarıdır. Kendisi Altay dağlarının doğu eteklerinde demircilik sanatıyla uğraşan Avarlara bağlı olan Tukyulardandı.
Bumin Kağan, Tukyuların başına geçtikten sonra Türk boylarını birleştirerek Avarların egemenliğine son vermek için çalışmalara başladı. Bu amaçla Tabgaçların başındaki Türk asıllı ama zamanla Çinlileşmiş Wei hanedanıyla siyasi ilişkiler kurdu.
546 yılında Avarların egemenliğindeki Tölesler ayaklanınca Avar hükümdarı Anakay tarafından ayaklanmayı bastırmakla görevlendirildi. Elde ettiği başarı karşılığı hükümdarın kızıyla evlenmek istedi ancak isteği reddedildi. Buna karşılık Wei hanedanından bir prensesle evlenerek Avarlara karşı saldırıya geçti. 552 yılında Avar egemenliğine son verdi ve bütün Türk boylarını birleştirerek Göktürk Devleti’ni kurdu. İl Kağan unvanını alarak tahta çıktıktan sonra eski Hun başkenti Ötüken’i ele geçirerek yönetim merkezi yaptı.
Bumin Kağan ilk iş olarak Altay Dağlarından İli Irmağına kadar uzanan batı bölgesini kendi egemenliğini tanıması koşuluyla yabgu unvanını verdiği kardeşi İstemi’ye bıraktı. İstemi yeni bölgeler fethederek Batı Göktürk Kağanlı’ğını oluştururken, tahta çıktığı yıl öldü. Yerine oğlu K’olo, kısa bir süre sonra onun da ölümü üzerine küçük oğlu Muhan Kağan geçti.
KAYNAK: ANA BRİTANNİCA GENEL KÜLTÜR ANSİKLOPEDİSİ