SAYI: 2 EKİM 2017 - ŞUBAT 2018
Enerjide yeni model
YEKA
PARÇALANACAK
TESLA GELDİ
Sahada TEKNOLOJİ ZAMANI
EDİTÖRDEN
Merhaba; Elektrik dağıtımında özelleştirme sürecinin 2013 yılı ortalarında tamamlanması ile sektörde yeni bir dönem başladı. Enerji Bakanlığı ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu’nun önderliği ve kontrolünde yapılan yatırımlarla elektrik dağıtım hizmetinde kalite her geçen gün daha da yükseliyor. Müşteri memnuniyetindeki artış da atılan adımların ne kadar doğru olduğunu gösteriyor. Tabii bunda özellikle teknolojiye yapılan yatırımların payı büyük. Artık elektrik dağıtım şirketleri, GSM şirketleri ile yarış hale geldi. Nesnelerin interneti olarak ifade edilen, aklınıza gelebilecek her nesnenin bir şekilde internete erişip diğer cihazlarla iletişim halinde olması dağıtım sektöründe de kullanılıyor. Biz de KW Dergisi olarak bu sayıda özellikle elektrik dağıtımında teknolojiyi ve Ar-Ge yatırımlarını işlemek istedik. Bu hedefle de olayı bir bütün halinde ele aldık. Önce Deloitte’un enerjide dijitalleşmeyi anlatan çalışmasını dosya olarak siz değerli okuyucular için hazırladık. Ardından da BEDAŞ, AEDAŞ ve ÇEDAŞ’ın Ar-Ge yatırımlarını da kapsamı içine alan sektördeki teknolojik gelişmeleri masaya yatırdık. Bu sırada 3-5 Ekim tarihleri arasında Amsterdam’da yapılan Avrupa Altyapı Şebekeleri Fuarı’nı da unutmadık. Daha önceki fuarları da takip etmiş biri olarak benim izlenimim Amsterdam’ın, bundan önce Barselona’da düzenlenen fuarın biraz gerisinde kaldığı yönünde. Ancak tabii ki sektör için önemli bir buluşma noktasıydı. BEDAŞ ve Luna’nın projeleri ile boy gösterdiği fuarda 400’e yakın sektörel lider konuşma yaptı. Türkiye’de elektrik sayacı denince akla gelen ilk isimlerden olan Luna’nın Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa Karabağlı ile dönüşte bir röportaj da yaptık. Karabağlı, mesken tüketicilerinin akıllı sayaçlarla ne kadar tasarruf edebileceğini dergimize anlattı. Karabağlı’yı bulmuşken araştırma geliştirme çalışmaları için ‘parçalamak’ üzere aldığı Tesla marka elektrikli otomobili ne yaptığını da sorduk. Şimdilik söz konusu otomobille ilgili veriler toplanıyor. Parçalamadan önce bize bir test sürüşü sözü de var. Konu Tesla olunca, Ankara’ya gelerek Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan ile konuşan Elon Musk’ı es geçmek olmazdı. Tabii ki adı ‘çağ atlatan mucit’ olarak tarihe geçen Tesla’nın kendisini de. Bir diğer dikkat çeken konumuz ise YEKA ihaleleri oldu. Peki söz konusu yeni model ne getirdi, bundan sonra da devam edecek mi? Tüm bunları sizin için kaleme aldık. Bu sayımızda çalışanlarımız bizi yine yalnız bırakmadı. BEDAŞ, AEDAŞ ve ÇEDAŞ çalışanları ‘İçimizdeki Sesler’in konuğuydu. Keyifli okumalar dileğiyle.
ARAMIZA YENİ KATILANLAR
ÖMER FARUK SOLAR İşletme Müdürü
SERBAY ULUTAŞ Kalite Yöneticisi
İÇİNDEKİLER 4 DOSYA TÜRKIYE’NIN YENI MODELİ ‘YEKA’ 8 DOSYA ENERJIDE DIJITAL DÖNÜŞÜM 10 MAKALE İLKER DURSUN ENERJIDE DEPOLAMA SISTEMLERI VE DÜNYA UYGULAMALARI 11 HABER GÜNEŞ ENERJISIYLE ULAŞIMA ‘TEKNOLOJI’ AKINI VAR!
8
12 KAPAK DAĞITIMIN YENİ SAHASI TEKNOLOJİ
12
20 HABER 12 BIN PAYDAŞ ‘ALTYAPI’DA BULUŞTU 21 HABER BEDAŞ, AMSTERDAM’DA 7 PROJE ILE BOY GÖSTERDI
BAŞARI EĞİTİM TEMAS
22 RÖPORTAJ “AKILLI SAYAÇLA YÜZDE 40 TASARRUF MÜMKÜN”
BEYİN FIRTINASI
TOPLANTI
KAVRAM
FİKİR
25 HABER OTOMOTİVDE TESLA FIRTINASI SÜRÜYOR 26 ÖYKÜ BİLİME ÇAĞ ATLATAN MUCİT: TESLA 27 HABER AEDAŞ GERİ BİLDİRİM TOPLUYOR 28 HABER ÇEDAŞ‘A ‘MÜKEMMELLIKTE YETKINLIK 5 YILDIZ’ BELGESI
22
30 İÇİMİZDEKİ SESLER
4
İMTİYAZ SAHİBİ: HATİCE ARZU ATİK YAYIN KURULU: MURAT YİĞİT BAHADIR MÜDÜROĞLU AHMET SAİT AKBOĞA AHMET NADİR KARA KUBİLAY GENCER KAZIM ŞEKER BELGİN YÜKSEL
FOTOĞRAF VE ARŞİV SORUMLULARI: ASKER GÖÇMENOĞLU ERKAN ÖZKAN UMUT AKTAŞ İLETİŞİM: ABIDE-I HÜRRIYET CAD. NO:168 34403 KAĞITHANE / İSTANBUL T: 0 212 311 8000 F: 0 212 311 8011 YAYINA HAZIRLAYAN
SORUMLU YAZI İŞLERİ MÜDÜRÜ TUGAY SOYKAN GENEL YAYIN YÖNETMENİ HACER GEMİCİ firstname.lastname@example.org EDİTÖR MELTEM ERSOY email@example.com GÖRSEL YÖNETMEN MURAT CERİT
25
YAYIN ADRESİ MECIDIYEKÖY MAH. ATAKAN SOK. NO: 6/7 ŞIŞLI / İSTANBUL T: 0 212 252 8776-77 F: 0 212 211 4070 www.origamimedya.com BASKI VE CİLT APA UNIPRINT UNIPRINT BASIM SANAYI VE TICARET A.Ş. ÖMERLI KÖYÜ, HADIMKÖY - İSTANBUL CADDESI, NO: 159 34555 / İSTANBUL Telefon: 0 212 798 2840 pbx www.apa.com.tr
DOSYA
TÜRKIYE’NIN YENI MODELİ ‘YEKA’
Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanları (YEKA) modelinde yakalanan başarı, enerjide diğer alanlara da sıçrıyor. Enerji Bakanı Berat Albayrak, “Rüzgarda 2 bin 300 megavatlık bekleyen portföy daha var, inşallah aynı şekilde, aynı sistemle ihaleye çıkacağız” derken, madencilik alanında da YEKA modelinin geliştirileceğinin altını çiziyor.
4
“SÜRPRİZ ADIM ATILACAK”
D
ünyada enerji alanında yapılan yatırımlarda aslan payı artık yenilenebilir enerjinin. Teknoloji ile maliyetlerdeki düşüş; başta güneş ve rüzgâr olmak üzere yenilenebilir enerji yatırımlarının önünü açmış durumda. Uluslararası kuruluşların raporlarına göre, yenilenebilir enerji yılda ortalama yüzde 7.6 artışla en hızlı gelişen yakıt kaynağı olma yolunda ilerliyor. Enerji politikasını yerli kaynak ve yenilenebilirde yoğunlaştıran Türkiye de global gelişmelere paralel politikalar izliyor. Bu sırada ise öne çıkan model Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanları yani YEKA. YEKA ihalelerinde yakalanan başarı nedeniyle artık Yenilenebilir Enerji Kaynakları Destekleme Mekanizması’nın (YEKDEM) sonuna geliniyor. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Berat Albayrak’ın bu konuda, “Türkiye olarak önümüzdeki 5 yılda asgari 5’er bin, 10 yılda asgari 10’ar bin megavat (MW) güneş ve rüzgar hedefimizi devam ettireceğiz. Rüzgarda 2 bin 300 MW’lık bekleyen bir portföy daha var, inşallah aynı şekilde, aynı sistemle ihaleye çıkacağız. YEKDEM 2020 sonrası devam edecek mi? Açıkçası YEKDEM özelinde konuşursak, 2020 sonrası devamı yönünde çok düşünmüyoruz. YEKDEM ömrünü tamamladı, yatırımların kendini amorti etme noktasında da süreç tamamlanmış oldu” diyerek bu mekanizmaya 2-3 yıl ömür biçiyor. Yeni dönemde sadece yenilenebilir kaynakların elektrik üretimindeki payını artırması değil, maliyetlerin de düşmesi çerçevesinde YEKA modeli öne çıkıyor.
Çünkü YEKA’nın sunduğu katkılardan biri de maliyetlerin düşmesi. Güneşte YEKDEM’de kilovatsaatbaşı 19.5 dolar/ cent olan alım garantisi YEKA’da 6.99’a indi. Rüzgarda ise 10 dolar/cent olan rakamlar dünya rekoru kırarak 3.48’e geriledi. YEKA, MADENE GİRECEK Nitekim Bakan Albayrak’ın bu yıl ikincisi düzenlenen Müstakil Sanayici ve İşadamları Derneği’nin Vizyoner’17’deki konuşmasında yenilenebilir enerjide uyguladıkları YEKA modeli gibi projelerin madencilik alanında da geliştirileceğini açıklaması bu yeni modelle önümüzdeki dönemde birçok ihalenin daha yapılacağını gösteriyor. Enerji Bakanı Albayrak, “Yerli ürün kullanarak mamul üretecek fabrikalar kurulması için bir projemiz var. Bugün ham kromu bizden alıp, işleyip bize 10 katına satıyorlar. Yok öyle. Enerjide dışa bağımlılığı minimuma indirmek için çalışıyoruz. Türkiye’nin yaklaşık 300-350 milyar dolarlık bir kömür varlığı var. Hedefimiz yerli kömür kullanımının elektrik üretimindeki payını artırmak. Bununla ilgili yerli kömür teşvikleri sistemi üzerinde çalışıyoruz. Piyasadan konuyla ilgili görüşler de aldık. Sessiz sessiz bu dönüşümü başlattık. Yerli kömürle ilgili başlattığımız teşvik ve destek mekanizmasını 2018 başı itibariyla devreye alacağız” diyor.
Türkiye Rüzgâr Enerjisi Birliği (TÜREB) tarafında, 1-2 Kasım 2017 tarihlerinde, bu yıl 6. kez düzenlenen Türkiye Rüzgâr Enerjisi Kongresi’nde konuşan Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Berat Albayrak, kongrede yaptığı konuşmada Yenilenebilir Enerji Kaynakları Destekleme Mekanizması’nın (YEKDEM) 2020 yılında sona ereceğini belirterek, “O günün koşullarında ciddi katkı yaptı ancak miadını doldurdu. Yatırımcıyı, tüketiciyi, endüstriyi, kamuyu, hepsini eşit anlamda tatmin etmeli ki sürdürülebilir olsun. Yoksa bir süre sonra bir başkası gelir bu modeli durdurur” diye konuştu. YEKA modelinin uygulanmaya devam edeceğini kaydeden Albayrak şöyle dedi: ‘Güneşte dünyanın en büyük ihalesini yaptık, hakikaten çok başarılıydı. Rüzgarda da güneşte de aynı şekilde seneye farklı sürpriz adımlarla yolumuza devam edeceğiz. Bundan geri adım atmayacağız. Gelişme anlamında piyasaları şaşırtmayı sürdüreceğiz.”
YATIRIMCI DA YEKA’YI SEVDİ 8. Türkiye Enerji Zirvesi’nde düzenlenen ‘YEKA Oturumu’ da gösteriyor ki, yatırımcı
5
DOSYA
“Brezilya, Güney Afrika, Fransa ve Meksika örneklerini inceledik” Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü olarak özellikle yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği politikalarının oluşturulmasında yoğun bir çalışma dönemi içerisinde olduklarını söyleyen Yenilenebilir Enerji Genel Müdürü Dr. Oğuz Can, Enerji Zirvesi’nde bu yönde attıkları adımları şöyle özetledi: “Artık yenilenebilir enerji yatırımlarının ağırlıkta olduğu bir dönem içerisindeyiz. Sayın Bakanımızın öncülüğünde nisan ayında lansmanı yapılan Milli Enerji ve Maden Politikası’nda yerlilik mottosuyla politikanın ana sütunları belirlendi. Yenilenebilir enerjide YEKA yani Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanları yeni bir iş modeli olarak, yeni bir ivme sağlamak üzere ortaya kondu. Çağrı mektubu verilen 6 bin 485 MW’lık güneş enerjisi santralinden şu anda bin 566 MW’lık kısmı işletmeye alındı. Rüzgarda çağrı mektubu verilen 14 bin 317 MW’lık rüzgar santralinin yaklaşık 6 bin 500 MW’ı devreye alındı. Bizim yaptığımız analizlerde yaklaşık 2 bin MW civarında rüzgar projesinin ilerlemediğini görüyoruz. Güneşte 600 MW’lık lisanslı bir projede şu ana kadar 12,9 MW’lık iki proje hayata geçmiş durumda. 397 MW’lık 31 proje lisans aldı. Bunların hızlı bir şekilde hayata geçmesi gerekiyor. Yenilenebilir Enerji
6
Genel Müdürlüğü olarak sadece rüzgar ve güneşi konuşursak, jeotermale, biokütleye ve hidroelektriğe haksızlık etmiş oluruz. Burada yeni bir YEKA çalışmamız gündemde. Güneş enerjisi potansiyeli atlasıyla ilgili olarak da benzer şekilde çalışmalar yapıyoruz. Yenilenebilir enerji sektörünün gelişiminde bir yatırım süreci 5 ila 7 yılı bulabiliyor.
Yenilenebilir Enerji Genel Müdürü Can, YEKA modelini hazırlarken dünyadaki çeşitli örnekleri incelediklerini ve bir yatırımcı gibi davranarak gerekli hususları mevzuata yansıttıklarını dile getirdi. Ortalama 4 yıl gibi bir rakam var. AB ortalamasına baktığımızda bu 3 ila 5 yıldır. Sayın Bakanımızın talimatı doğrultusunda Yatırım Ortamını İyileştirme Koordinasyonu’nun bürokratik engellerin azaltılması başlığı altında bir dizi faaliyeti var. Bu faaliyetlerden bir tanesi olarak da önümüzdeki günlerde bütün lisansların tek merkezden yürütülerek, kişilerle çok fazla muhatap olmadan
lisans süreçlerini hızlandırılması için çalışma yapıyoruz.”
DÜNYA ÖRNEKLERİ İNCELENDİ
YEKA modelinde potansiyel olduğunun altını çizen Can, “Bir taraftan da tahsis edilmiş ciddi kapasiteler var. Bir taraftan da süreçler çok hızlı ilerlemiyor. Buna mevcut süreçlere ilave olarak YEKA çok önemli bir modeldir. Tek başına bir model değildir. Tamamlayıcı bir modeldir. YEKA, Türkiye’nin 2023 hedeflerine ulaşmasında yapılan açıklık analizleri sonucunda Milli Enerji ve Maden Politikamızın içerisinde önceden öngörülmüş ve yapılandırılmış bir modeldir. Bu çalışmayı yaparken Brezilya ve Güney Afrika örneğine baktık. Fransa’daki offshore YEKA’larına baktık. Meksika örneğine baktık ve bunları detaylı çalışarak dünyadaki örnekleriyle en iyi uygulamaları şartnamelerimize ve mevzuatlarımıza yansıttık. Şu anda Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı bir yatırımcı gibi davranıyor. Bakanlığın yatırım süreçlerini sizlerle beraber hızlandıran bir profili ortaya çıktı. Finanse edilebilirlik noktasında biz şartnamelerimizi ve ilgili dokümanları birçok konuya cevap verebilecek şekilde geliştirdim” değerlendirmesinde bulundu.
cephesi de bu modele karşı oldukça istekli. “Türkiye’de Yenilenebilir Enerji Yatırımları ve YEKA’lar” başlıklı oturumda konuşan Kalyon Enerji Grubu Başkanı Dr. Murtaza Ata, “YEKA Projesi Türkiye’nin enerji hikayesinde önemli bir dönüm noktası oldu. YEKA içerisinde özellikle güneş, bizim gibi güneş potansiyeli yüksek, fosil kaynaklara bağımlılığı yüksek olan ülkeler için tam anlamıyla çıkış noktası olabilecek potansiyele geldi. Özellikle son 10 yılda maliyetlerde yaşanan inanılmaz düşüşler, artık güneş santrallerinden elektrik üretimini son derece fizıbıl ve yapılabilir konuma getirdi. Biz Güneş YEKA’da Koreli ortağımızla birlikte teknoloji seçimini biraz güncelledik. Mono teknolojisine dayalı PV panel üretimi yapacağız. Bu anlamda mono teknolojisine sahip dünyadaki ilk entegre tesis olacak. Yatırım rakamları da beklentilerimizin üzerinde çıktı. Üretimde en son teknolojiyi kullanarak, yüzde 21 daha verimli panel üreteceğiz. Bunları başlangıçta düşünmü-
yorduk. Sabit kurulum planı diyorduk. Tek eksende güneşi takip eden bir kurulum yapacağız. Bu da enerji yatırımını yüzde 25 oranında artıracak” diyerek grup olarak YEKA’ya bakışlarının ne kadar olumlu olduğunu anlattı. Aynı oturumda konuşan GÜRİŞ İş Geliştirme Koordinatörü Cem Özkök de, grup olarak YEKA’yı desteklediklerinin altını çizerek şu değerlendirmelerde bulundu: “YEKA’nın Türkiye için doğru bir çözüm olduğuna inanıyoruz. Türkiye 2023 yılı için kendine hedefler koydu. Bu hedefler içinde 20 bin MW rüzgar yatırımı var. Bu rüzgar yatırımını gerçekleştirmek için bir program olması gerekiyor. O programın da desteklenmesi lazım. Türkiye’de yatırımcı olmak çok zor ama biz alıştık ve mücadele etmeyi seviyoruz. Yeter ki bize ne kadarlık bir yatırım yapılacağı programa bağlanarak belirtilsin. Güneş yatırımcısı başka bir şey istemiyor. Yeter ki program belli olsun. Biz Türkiye’yi seviyoruz ve 2023 hedeflerini tutturmak istiyoruz.”
ORTA VADEDE YERLİ VE YENİLENEBİLİR ÖNCELİKLİ Ekim 2017’de açıklanan 2018-2020 Orta Vadeli Program (OVP) her ne kadar yeni vergilerle gündeme gelse de aslında enerji alanında da önemli maddeler içeriyor. OVP’de enerji ile ilgili temel hedef ‘ithalata bağımlılığın azaltılması’. Bu amaçla da yapılacaklar şöyle sıralanıyor: • Yenilenebilir enerji kaynaklarının enerji üretimindeki payı artırılacak. • Yenilenebilir enerji yatırımlarında kullanılan ekipmanlarda dışa bağımlılık azaltılacak. • Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanları (YEKA) uygulamasına devam edilecek. • Yerli kaynak rezervlerimizde artış sağlamak üzere petrol, doğalgaz, kaya gazı ve kömür aramaları artırılacak. • Yerli linyitin çevreyle uyumlu bir şekilde kullanılmasına devam edilecek. • Ulaştırma, sanayi ve konut sektörlerinde enerjinin daha verimli kullanılmasına yönelik bir program başlatılacak. • Kamu elektrik üretim santrallerinde, elektrik iletim ve dağıtım şebekelerinde verimlilik artırıcı önlemler alınacak. • Enerji, sağlık, otomotiv, raylı sistemler, bilişim ve savunma sektörleri öncelikli olmak üzere prototip geliştirme süreçleri, teknolojik ürün yatırımları ve kümelenme çalışmaları desteklenecek. • Madencilik sektöründe arama yatırımları artırılacak. • Ülkemizin maden kaynaklarının ekonomiye kazandırılması bağlamında; gerek arama ve üretim teknolojilerine gerekse cevher işleme/zenginleştirme yatırımlarına yönelik Ar-Ge ve teknoloji transferine ağırlık verilecek.
7
HABER
Enerjide dijital dönüşüm Enerji şirketlerinin hayata geçirmeye başladığı ve giderek hızlanacak olan dijital dönüşüm, özellikle depolama sistemleri, akıllı şebekeler ve artan veri birikimlerinin kullanımını etkileyecek.
E
nerji şirketleri önümüzdeki süreçte derinlemesine bir dijital dönüşümden geçecek. The Deloitte Times dergisinde yer alan ve enerji sektöründe yıkıcı teknolojilerle etkilerinin ele alındığı yazıya göre, nesnelerin interneti (IoT), bulut sistemleri, robotik ve diğer gelişmeler yeni yetkinliklerin gelişmesine ve daha fazla inovasyona olanak sağlıyor. Dönüşümün ekonomi ve piyasaları yeniden şekillendirmekte olduğu, organizasyonlar, tedarikçiler ve müşteriler arasındaki ilişkilere yön
8
verdiği belirtilen yazıda, fosil kaynaklardan yenilenebilir kaynaklara geçiş, depolama sistemleri, dağıtık enerji sistemleri, akıllı şebekeler, teknoloji yatırımları ile artan veri setlerinin yeni iş modellerini beraberinde getirdiği ifade ediliyor. Yazıda, bu değişimlerle ilgili şu bilgiler yer alıyor: ENERJİ DEPOLAMA SİSTEMLERİ OTOMASYONLA İYİLEŞECEK Özellikle fosil kaynaklardan yenilenebilir kaynaklara geçiş sürecinde depolama sistemleri giderek daha
önemli hale geldi. Bugüne kadar ekonomik, güvenilir ve ölçeklenebilir elektrik depolama çözümleri yoktu. Ancak teknolojik ilerleme ve uygun ölçeklerde ekonomik uygulanabilirlik vaat eden yaklaşımlar, yeni çözümlerin hayata geçirilmesini sağladı. Enerji depolama çözümleri özellikle yan hizmetler ve yenilenebilir enerji kaynaklarının şebekeye entegrasyonunda önemli etki yarattı. Yan hizmetler kapsamında, şebeke işletmecisinin elektrik arzında kalite ve güvenilirliği muhafaza edebilmesi için
Akıllı yaşamın gereği elektrikli araçlar talebi de etkileyecek Elektrikli araçlar günlük yaşantımıza her geçen gün daha çok giriyor. Elektrik talebine doğrudan etkileri ve ekonomik olma avantajlarıyla bu araçları akıllı yaşam çözümlerinden ayrı düşünmek doğru değil. Zira bu araçların şarj edilmesi ve şarj istasyonlarının kurulması, şebekenin buna göre tasarlanmasını ve enerji talebinin bu faktörün de gözetilerek hesaplanmasını zorunlu kılıyor.
rezerv kapasite oluşturulması ve gerilim kontrolü alanlarında depolama çözümleri kullanılabildi. Yenilenebilir enerji şebeke entegrasyonunda, depolama çözümlerinin etkisi; fiziksel sensörler ve gelişmiş analitik uygulamalar gibi şebeke otomasyon araçlarının kullanımı, yeni hava tahmin
Analitik talebi daha iyi tahmin edecek Enerji sektöründe yapılan teknolojik altyapı yatırımları ile birlikte veri yoğunluğu sürekli artıyor, verilerin analiz edilmesi ve bu alanda yetkinliklerin geliştirilmesi giderek önemli hale geliyor. Enerji şirketleri için bahsi geçen veri yığınları üzerinde analitik uygulamaların yaygınlaşması müşteri tüketim desenlerinin analiz edilmesi, talebin daha iyi tahminlenmesi, enerji kısıtlarının daha etkin yönetilmesi, düzenleyici çerçeveye uyumun kolaylaştırılması, şüpheli işlemlerin azaltılması, kayıp ve kaçağın önüne geçilmesi, müşteri hizmetlerinin iyileştirilmesi gibi birçok alanda fayda sağlıyor.
araçlarından yararlanılması, enerji verimliliği ve talep katılım programlarının uygulanması gibi araçlar ile desteklendiğinde daha da artacak. NESNELERİN İNTERNETİ PERFORMANSI 3 NOKTADA ARTIYOR IoT uygulamaları temelde tüm sistemlerin birbirleriyle haberleşmesi prensibine dayanıyor. Bu haberleşmenin bir sonraki boyutu da sistemlerin uzaktan erişilebilir ve müdahale edilebilir olmalarının sağlanması. Bu bağlamda SCADA ve gelişmiş sayaç sistemleri (Advanced Metering Infrastructue- AMI) ile kurulan akıllı şebekeler, enerji sektöründe IoT tabanlı uygulamaların temelini oluşturuyor. IoT teknolojileri elektrik şebekesinin verimlilik ve performansını üç ana eksende artırıyor: •• sensör verileri ile şebekenin esnekliğinin artırılması, •• toplanan veri yığınının, kaynakların aktif yönetimine imkan tanıması •• tüm paydaşların enerji üretimi ve tüketimi hakkında bilgi sahibi olması ile bilinçli karar verme mekanizmasının kurulması (talep kaydırma gibi).
Blockchain tasarımı gereği daha fazla şeffaflık sağlıyor
Dağıtık hesap defteri teknolojisi, yaygın olarak bilindiği şekliyle Blockchain, gerçekleştirilen işlemleri (transaction) aynı ağda bulunan ve birbirini tanımayan tarafların bilgisayarlarını kullanarak doğrulayan ve bu sayede 3’üncü taraf gereksinimini ortadan kaldıran bir sistem. Blockchain, finansal hizmetler ve teknoloji tabanlı sektörlerde mali ve operasyonel noktaların iyileşmesi için altyapı oluşturuyor. Bu teknoloji, tasarımı gereği daha fazla şeffaflık sağlıyor; aynı ağ üzerinde paylaşılan bilgiler sayesinde aracı ücretlerinin düşmesini, uzlaştırma sürelerinin kısalmasını ve teminat yükümlülüklerinin ve kredi risklerinin azalmasını sağlıyor. Örneğin elektrikli aracını şarj eden bir kullanıcının tükettiği enerji miktarı Blockchain üzerinde kaydedilerek şarj işlemi tamamlandığında oluşturulan akıllı sözleşme ile ödeme işlemi gerçekleştirilebilir.
9
MAKALE
Enerjide depolama sistemleri ve dünya uygulamaları İLKER DURSUN
YATIRIM VE AR-GE DIREKTÖRÜ
Günümüzde çok hızlı değişen ve gelişen enerji teknolojileri artık günlük hayatımızda daha fazla yer almaya başladı. Bu gelişmelerin başında yenilenebilir enerji, elektrikli araçlar ve enerji depolama sistemleri yer almakta. Fosil kaynaklarının giderek tükenmesi, buna karşın sürekli artan enerji ihtiyacı ve çevresel kaygılar, yenilenebilir enerji kaynaklarının yaygınlaşmasında ve birçok ülkenin enerji politikalarını belirlemesinde temel etken olmakta. Ancak yenilenebilir enerji kaynakları her ne kadar yaygınlaşsa da, kararlı bir üretim rejimine sahip olmadıklarından dolayı, baz yükü karşılamaktan ziyade, genellikle puant yüklerin karşılanması amacıyla kullanılmakta. İşte bu problemin çözümü için, enerji depolama sistemleri ön plana çıkarken her geçen gün depolama teknolojisi gelişmekte ve ucuzlamakta. Dünyada uygulanmakta olan farklı enerji depolama teknolojileri mevcut. Bunların her birinin farklı avantajları ve dezavantajları bulunmakta. Enerji depolamayla ilgili dünyadaki örnek kurulumlar ve iş modelleri incelendiğinde, batarya sistemlerinin öne çıktığı görülmekte. Enerji depolama teknolojileri elektriksel, kimyasal, mekanik ve ısıl enerji depolama teknolojileri olarak gruplandırılabilirler. Tüm enerji depolama sistemlerinde ortak amaç, üretilen enerjinin veya şebeke elektriğinin belirli bir zaman aralığında depolanmasını sağlamak, sonrasında başka bir zaman aralığında istenen amaç doğrultusunda depolanmış enerjiyi kullanmaktır. Hangi depolama sisteminin tercih edilmesi gerektiğini belirleyen önemli nokta, hangi amaçlarla kullanılacağıdır. Dünya genelindeki uygulamalar incelendiğinde, batarya sistemlerinin kullanım oranının diğer sistemlere göre daha fazla arttığı görülmektedir. Elektro-kimyasal enerji depolama sistemleri arasında en çok gelecek vaat eden NMC teknolojisini KEPCO firması, 2017 yılı sonuna kadar toplamda 500 MW kurulu güce çıkarmayı planlamaktadır. Bu da, dünyadaki şebeke frekansı dengeleme amaçlı kurulacak en büyük elektro-kimyasal enerji depolama sistemi olacaktır. Bu kurulumla KEPCO, literatürde “Döner Yedek” (Spinning Reserve) olarak tabir edilen; şebeke frekansını düzenleme amacıyla emre amade olarak bekletmiş olduğu santrallerle (milisaniyeler veya dakikalar içerisinde devreye girebilen), şebekeye yük verebilecek durumda hazır olarak beklettiği konvansiyonel santrallere ödediği yüksek maliyetler yerine, kurmayı hedeflediği 500 MW’lık NCM elektro kimyasal enerji depolama sistemleriyle maliyetlerini ve CO2 emisyonlarını ciddi oranda düşürmeyi öngörmektedir. Kurulmuş olan bu elektro-kimyasal enerji depolama sistemleriyle ulusal elektrik şebekesinde frekans dengelemesi, batarya sistemlerinin kullanım ömürleri boyunca, yılda 13 milyon USD yakıt tasarrufu sağlanması ve yenilenebilir kaynakların daha başarılı bir entegrasyonu öngörülmektedir. Dünyada büyük ölçekli uygulama yapılan bir diğer örnek de Amerika Birleşik Devletleri’dir. Amerikan Enerji Departmanı (DOE) verilerine göre, Amerika’da devam eden şebeke bağlantılı elektro-mekanik ve elektro-kimyasal enerji depolama sistemlerinin 2017 yılı sonu itibariyla 800 MW’a ulaşması beklenmektedir. Amerikan Elektrik Araştırma Merkezi (EPRI) Enerji depolama programı yöneticisi Haresh Kamath, enerji depolama sistemlerinin elektrik endüstrisi için bir devrim yaratacağını vurgulamaktadır. Cep telefonundan elektrikli araçlara, mikro şebekelerden, büyük ölçekli güç şebekelerine kadar birçok alanda karşımıza çıkan batarya sistemlerinin bu hızlı yükselişiyle enerjide oyunun kurallarını değiştireceği öngörülmektedir.
10
HABER
Bağlantı bedelleri bir kez ödenecek Elektrik dağıtım şebekesine yapılacak bağlantılarda alınan bedellerin tüketiciler tarafından bir kez ödenmesi kararlaştırıldı. İlgili dağıtım şirketine yapılan ödemelere ilişkin karar Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından alınan kararla yürürlüğe girdi. Buna göre bağlantı bedeli, bağlantı yapan kişinin iç tesisatının dağıtım şebekesine bağlanması için inşa edilen ve Elektrik Piyasası Bağlantı ve Sistem Kullanım Yönetmeliğinde tanımlanan bağlantı hattı kapsamında katlanılan masraflar ile sınırlı olacak ve dağıtım şebekesi yatırım maliyetlerini içermeyecek. Söz konusu bağlantı hattının, tüketici tarafından tesis edilmesi halinde bağlantı hattı işletme ve bakım sorumluluğu karşılığı dağıtım şirketine devredilecek ve bu tüketicilerden bağlantı bedeli alınmayacak.
Yerli elektrikli oto için şarj taslağı hazırlanıyor Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) Başkanı Mustafa Yılmaz, ortak girişim grubu tarafından üretilmesi planlanan yerli otomobilin elektrikli olması halinde sektörün ve mevzuatın buna hazır olacağını belirterek, “Yapılan çalışmalar sonucunda Elektrikli Araçların Şarj İstasyonuna İlişkin Usul Ve Esaslar taslağını hazırladık. Önümüzdeki süreçte hızlı şekilde taslağa son şeklini verecek ve kamuoyu görüşüne açacağız” dedi. Yılmaz, elektrikli araç şarj istasyonlarıyla ilgili yurt dışında yapılan mevzuat düzenlemelerini incelediklerini de sözlerine ekledi.
Güneş enerjisiyle ulaşıma ‘teknoloji’ akını var! Güneş enerjisiyle çalışan yeni teknolojili araçların boy gösterdiği Dünya Güneş Enerjili Otomobil Yarışı 8-13 Ekim tarihlerinde Avustralya’da gerçekleşti. Birincilik ödülü Hollandalı Nuon’un oldu.
D
ünya Güneş Enerjili Otomobil Yarışı 8-13 Ekim’de gerçekleşti. İlk kez 1987 yılında yapılan yarışa bu yıl 41 araç katıldı. Avustralya’da 3 bin kilometrelik parkurda gerçekleşen yarışta yüksek teknolojili araçlar yarıştı. Yarışı Hollandalı Nuon isimli takım kazandı. Yeni teknolojilerin gösterisine dönüşen yarışta, Nuon saatte ortalama 81.2 kilometre hız yaptı. Yarışta ikinciliği Michigan Üniversitesi’nin Novum isimli aracı alırken, üçüncü ise Belçikalı Punch Powertrain oldu. Birinciliği elde eden Nuon, yarışı 37 saat 10 dakika 41 saniyede bitirdi.
Katılımcıların bir gün ticari olabilmesini ümit ettikleri tasarımlarıyla boy gösterdiği otomobil yarışı, bu anlamda bilimseverlerin ve yatırımcıların da ilgisini çekiyor. Keza, daha önce Google’ın kurucularından Larry Page ve Tesla’nın kurucularından JB Straubel de yarışmaya ilgi gösteren isimlerden olmuştu. Hatta iki isim de söz konusu yarışmanın kariyerlerine etki eden olaylardan biri olarak göstermişti. Katılımcılar arasında üniversiteler yoğun olarak yer alırken, enerjinin büyük bir kısmı anlık güneşten ve kinetik enerjiden sağlanıyor, küçük bir kısmının ise depolanmasına izin veriliyor.
11
KAPAK
TOPLA
KAVRAM
FİKİR 12
Dağıtımın yeni sahası
TEKNOLOJİ
Teknoloji geliştikçe elektrik dağıtımının da odağı saha hizmeti olmaktan çıkıp, teknolojiye kayıyor. Türkiye’de elektrik dağıtım şirketleri yaptıkları yatırımla artık birçok arıza ve kesintiyi sahaya gitmeden teknoloji merkezlerinde tek bir tuşa basarak çözebiliyor.
Bir yandan teknolojiye yönelik yatırımlar artarken, diğer yandan da araştırma-geliştirmeye ayrılan payın oranı da yükseliyor. BEDAŞ, AEDAŞ ve ÇEDAŞ’ın bünyelerinde bulunan Ar-Ge ekipleri sektörde ilklere imza atan onlarca proje yürütüyor.
BAŞARI EĞİTİM TEMAS
BEYİN FIRTINASI
ANTI
13
KAPAK
T
ürkiye’de elektrik dağıtımı 2013 yılında tamamlanan özelleştirme sürecinin ardından tamamen özel sektöre geçti. Bugün toplam 21 bölgede, 40 milyondan fazla elektrik abonesine hizmet veren dağıtım şirketleri 2016 yılını toplam 4.2 milyar TL’lik yatırımla tamamladı. 2016-2020 döneminde elektrik dağıtımına yapılacak toplam yatırım ise 18 milyar TL’yi bulacak. Bu yatırım bütçesi içinde teknoloji yatırımlarının, araştırma-geliştirme faaliyetlerinin payı da giderek artıyor. Çünkü artık elektrik dağıtım işi giderek dijitalleşiyor. Böyle olunca da dağıtım şirketleri birer teknoloji şirketi olma yolunda ilerliyor. Çok değil 4-5 yıl sonra Türkiye’de de yıllardır ‘saha’ hizmeti olarak görülen dağıtım, teknoloji işi haline gelecek. Hatta bu yönde birçok adım atıldı bile. Kurulan sistemlerle artık pek çok elektrik kesinti ve arızalara müdahale sahadan
14
değil, teknoloji merkezlerinden yapılıyor. Sayaçlar ile trafolar birbirleriyle haberleşiyor, arıza oluşmadan çözüm üretiliyor. Kapalı ring sistemi gibi projeler ile elektrikte kesinti süresi göz kırpması kadar sürede çözülebiliyor. Kısacası elektrik dağıtım sektörü Endüstri 4.0 yolunda hızla ilerliyor. ENERJİDE GELECEĞİN TRENDLERİ Elektrik dağıtımındaki bu değişim birçok platformda da sık sık gündeme geliyor. Nitekim ekim ayında Antalya’da gerçekleştirilen 8. Türkiye Enerji Zirvesi’ndeki oturumlardan birinde de bu konu masaya yatırıldı. ‘Enerjide Gelecek Trendleri ve Start Up’lar’ başlıklı oturumda konuşan TATA Consultancy İş Geliştirme Başkanı Filipe Mota da Silva, “Türkiye enerji alanında dünya çapında bir ülke. Doğudan batıya nelerin olduğunu görüyoruz. Türkiye sadece yeni fırsatları barındırmıyor, aynı zamanda
pazarı açık olan bir ülke. Önceden sadece petrol fiyatlarını ve güneş enerjisi maliyetlerinin düşüşünü konuşuyorduk. Şimdi ise nükleerden, kaya gazına birçok farklı konuyla da Türkiye gündemde. Ben 2030 yılında enerji talebinde zirve olacağını düşünüyorum. Biz bir taraftan teknoloji firmasıyız. Geleceği ise dijital teknolojiler belirliyor” ifadesini kullandı. DİJİTALLEŞME İLE GELEN DEVRİM Enerji piyasasında daha fazla tüketicinin üretici olduğunu gözlemlediklerini anlatan Silva daha sonra şu tespitleri ile dikkat çekti: “Yüzde yüz yenilenebilir enerji kullandıklarını belirten firmalar, bu amaca daha fazla katkıda bulunuyor. Örneğin Apple elektrik üretimine soyundu. Sadece kendisi için değil, iştiraklerine ve diğer firmalara da bu enerjiyi satmaya başlayacak. Enerji firmalarının artık değiştiğini görüyoruz.
Bugün mevcut olan şirketler değişecekler. Dijitalleşme sadece enerji sektörü için değil, finansal hizmetler için de açıkça bir devrimdir. Dijitalleşmede birçok farklı trend var. Dijitalleşmede en kritik konulardan birisi Blockchain’dir. Burada bir paradigma değişimi var. Pek çok firmanın iş yapış şekli değişmiştir. Blockchain internetin kendisi kadar devrim oluşturacak bir teknolojidir. Dünyanın merkezi sistemden, merkezsiz sisteme gittiğini görüyoruz. Tüketicileri ve üreticileri biliyoruz ve artık daha fazla paydaş masaya oturuyor.” YAPAY ZEKALAR GELİYOR Hello Tomorrow Turkey Kurucu ve Tepe Yöneticisi Timur Topalgökceli de aynı oturumda enerjide resmin tamamen değiştiğine vurgu yaparak, “Yapay zeka, fiyatlandırma robotları, Blockchain geliyor” dedi. Aynı şekilde dünyanın dev enerji şirketlerinden General Electric’ten gelen yapay zeka açıklaması da sektörün nereye gittiğinin en güzel işareti. Londra’daki Yeni Enerji Finansı zirvesinde konuşan General Electric Enerji Bağlantıları Birimi Dijital Müdürü Steven Martin, “Makine öğrenme tarafında da çok şey yapıyoruz. Ekibimizde bunun için çalışan birçok kişi
var” derken elektrik şebekelerinde yapay zekayı kullanmanın bir yolunu araştırdıklarını dile getirdi. Ardından da bu teknolojinin verimliliği artırdığına dikkat çekerek 200 milyar dolar tasarruf sağlayabileceği iddiasını gündeme getirdi. TEKNOLOJİNİN AĞIRLIĞI ARTIYOR Türkiye genelinde elektrik dağıtımında hizmet veren şirketler de giderek kendilerini teknoloji şirketi olarak tanımlıyor. Boğaziçi Elektrik Dağıtım A.Ş. (BEDAŞ), Akdeniz Elektrik Dağıtım A.Ş (AEDAŞ) ve Çamlıbel Elektrik Dağıtım A.Ş (ÇEDAŞ) bu anlamda büyük yol kat etti. Şimdiden Elektronik Bilgi Sistemleri (EBS), Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve Veri Toplama ve Uzaktan Kumanda Kontrolü olarak ifade edilen SCADA ile arıza ve kesinti yönetimlerini konuşur hale geldik. Teknolojik dönüşümle her üç şirket de sürekli, güvenilir ve kaliteli elektrik dağıtım hizmeti sağlıyor. Sektörde ihtiyaç duyulan dinamik yapı, entegre bilişim sistemleri, SCADA ve arıza yönetim sistemi ile hayat buluyor. Ekiplerin sahada yürüttüğü pek çok işlemin uzaktan yapılmasını sağlayan yatırımlar, arızalar gelişmeden ön müdahale yapılmasını sağlıyor, kesinti sürelerinin kısalmasına imkân veriyor.
BEDAŞ’A ‘AR-GE MERKEZI’ ONAYI İstanbul Avrupa Yakası’nda elektrik dağıtım hizmeti veren Boğaziçi Elektrik Dağıtım A.Ş. (BEDAŞ), araştırma ve geliştirme alanına yaptığı yatırımların meyvesini alıyor. İstanbul Taksim’de 18 kişilik personeli ile yürüttüğü 17 Ar-Ge Projesi’nden 7’sini hayata geçiren BEDAŞ’ın, Ar-Ge Merkezi olma başvurusuna Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’ndan onay geldi. BEDAŞ’ın Ar-Ge Merkezi sektörün 2’inci, Türkiye’nin ise 679’uncu merkezi unvanına sahip oldu. 2013 yılındaki özelleştirme sürecinin ardından 2014’e bünyesinde Ar-Ge birimi oluşturan ve ilk adımı Yıldız Teknik Üniversitesi’nde yer alan Teknopark’ta atan BEDAŞ, Haziran 2017’de söz konusu birimi İstanbul Taksim’deki binasına taşıdı. 7’si tamamlanmış toplam 17 Ar-Ge Projesi bulunan BEDAŞ, Temmuz 2017’de de Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’na Ar-Ge Merkezi olma başvurusunda bulundu. Bakanlık tarafından 1 Kasım 2017 tarihi itibarıyla başvuruya olumlu yanıt verildi.
15
KAPAK AR-GE YATIRIMLARININ ÖNEMİ Üç şirket de bir yandan teknoloji yatırımlarına ağırlık verirken diğer yandan özel Ar-Ge ekipleri ile Türkiye’de ve dünyada ilklere imza etme peşinde. BEDAŞ bünyesindeki ekibi ile 17, AEDAŞ 19, ÇEDAŞ da 10 proje yürütüyor. Bazıları ortak olarak devam eden, bazıları tamamlanarak pilot uygulamalara geçilen projelerde ciddi anlamda yol alındığı ortada. Örneğin BEDAŞ’ın Aselsan ile geliştirdiği ve pilot uygulaması başlayan ve DEPAR adı verilen cihaz; mahallelere elektrik sağlayan trafoları sürekli izleyerek normalin dışında bir durum olduğunda alarm veriyor. Böylece arıza veya kesinti gerçekleşmeden müdahale şansı mümkün oluyor. Yine AEDAŞ tarafından geliştirilen ve pilot uygulamaları da oldukça başarılı sonuçlar veren akıllı mühür uygulaması dikkat çeken bir başka proje. Elektrik sayacına yetkisiz kişilerin müdahale etmesine izin vermeyen Akıllı Mühür; dünyada enerji dağıtım sektöründe bir ilk olma özelliği taşıyor. ÇEDAŞ, Gerilim Regülatörü pilot uygulaması da sürekli olarak aynı seviyede gerilim aktarılmasını sağlayan sistemiyle abonelerinin cihazlarının zarar görmesini engelleyecek bir projeye imza atıyor.
DÜNYA DEVLERI AR-GE’YE 700 MILYAR DOLAR YATIRDI Dünya genelinde rakamlara bakıldığında araştırma-geliştirme ve inovasyona yapılan yatırımlarda büyük artışlar gözleniyor. PwC’nin en çok Ar-Ge harcaması yapan 1.000 şirketi sıraladığı rapora göre, bu şirketlerin Ar-Ge harcaması tarihte ilk defa 700 milyar dolara ulaştı. 2017 yılında en yüksek Ar-Ge harcamasını yapacak şirket olarak Amazon görünüyor. Ar-Ge’ye 16 milyar dolar ayıran Amazon’u 13.9 milyar dolarla Google’ın çatı şirketi Alphabet ve 12.7 milyar dolarla ise Intel izliyor. İlk 10’da teknoloji ve ilaç şirketlerinin ağırlıklı olduğu gözleniyor. Toplam Ar-Ge harcaması önceki yıla göre yüzde 3 artış gösterirken, şirketlerin Ar-Ge yöneticileri dünyada artan ekonomik korumacılığın endişe yarattığını, ancak yine de Ar-Ge harcamalarına henüz bir olumsuz etkisi olmadığını aktarıyorlar.
KORUMACALIK DALGASI OLUMSUZ ETKİLİYOR
Söz konusu raporda yer alan Ar-Ge yöneticilerinin eğilim anketinde, dikkat çekici bir trend daha ortaya çıktı.
16
Buna göre, 2015 yılına kadar Ar-Ge merkezlerini dünyanın farklı noktalarında kurma stratejisi izleyen ve ArGe’nin küreselleşmesi yönünde adım atan şirketler artan milliyetçilik ve korumacılık dalgası nedeniyle artık bu stratejilerini değiştirmeye meylediyor. Şirketlerin yüzde 33’ü haliha-
zırda insan kaynağına erişim, vize ve çalışma izinleriyle ilgili sıkılaştırmalardan dolayı Ar-Ge yapılanmalarında sorun yaşadığını belirtirken, ABD merkezli şirketlerin yarısı gelecek 2 yılda Ar-Ge programlarında bu trende bağlı olarak değişiklik yapacaklarını dile getiriyor.
Sıra
Şirket adı
Ülke
Sektör
2017 Ar-Ge bütçesi (milyar dolar)
Ar-Ge bütçesinin gelire oranı (%)
1
Amazon
ABD
Perakende
16,1
11,8
2
Alphabet
ABD
Yazılım
13,9
15,5
3
Intel
ABD
Teknoloji
12,7
21,5
4
Samsung
Güney Kore
Teknoloji
12,7
7,6
5
Volkswagen
Almanya
Otomotiv
12,1
5,3
6
Microsoft
ABD
Yazılım
12
14,1
7
Roche
İsviçre
İlaç
11,4
21,9
8
Merck
ABD
İlaç
10,1
25,4
9
Apple
ABD
Teknoloji
10
4,7
10
Novartis
İsviçre
İlaç
9,6
19,4
BEDAŞ
17 PROJEYE 30 MİLYON TL Daha önce ‘Akıllı Mühür’ olarak ifade edilen, elektrik sayaçlarında kaçağın önüne geçen projenin yürütülmesinde bizzat yer alan, her zaman araştırma geliştirme çalışmalarına verdiği önemin altını çizen BEDAŞ Genel Müdürü Murat Yiğit, “Elektrik dağıtım sektörü giderek teknoloji sektörüne, bizler de teknoloji şirketlerine dönüşüyoruz. Akıllı şehirlere giden yolda, bizler de akıllı altyapıları oluşturuyoruz. Bu nedenle Ar-Ge’nin öneminin bu alanda yapılan çalışmalarının çok değerli olduğunun farkındayız. Tamamlanan ve devam etmekte olan toplam 17 ArGe projemizin değeri 30 milyon TL’yi buluyor” dedi. İşte BEDAŞ’ın Ar-Ge yatırımları: • Hibrit Haberleşme Altyapısı ile Pilot Akıllı Sayaç Uygulaması: Teknolojilerin birbirleri ile sorunsuz çalışmasını öngörmek ve proje sonunda oluşturulması planlanan tam ölçekli sistemi olabildiğince simule edebilmek amaçlandı ve proje tamamlandı. • Orta Gerilimde Kapalı Ring İşletimi için Koruma-Kontrol Sisteminin Tasarımı: Türkiye’de dağıtım şebekelerinde ilk defa kapalı ring sisteminin uygulaması gerçekleştirildi. Projenin pilot uygulaması başladı. • Dağıtım Şebeke Modelinin Oluşturulması ve Teknik Kayıpların Dinamik Olarak Hesaplanması: Dağıtım şebekesinde kullanılan tüm sistemlerin en verimli ve ekonomik kullanımı hedefleyen proje tamamlandı. • Dağıtıma Gömülü Sistemlerin Şebeke Üzerindeki Etkileri ve Optimizasyonu-DAGSİS: Proje; kayıpların azaltılması, gerilimin iyileştirilmesi, yenilenebilir enerji tabanlı dağıtık üretim tesisleri ve elektrikli araçlar gibi teknolojilerin daha yaygın kullanımını hedefliyor. Çalışma bitti. • Yeraltı Kablolarının Yüklenme Kaynaklı Arıza ve Ömür Analizi -Isıl Analiz: Dağıtım sisteminde kullanılan farklı yer altı kablosu döşeme biçimlerine ait detaylı analizler yapıldı ve proje tamamlandı. • OG havai hat otomatik Gerilim Regülatörü (booster trafo) uygulaması: Orta gerilim (OG) seviyesinde kademe değiştiricili / booster transformatörlerin kullanılması ile şebeke kaybının azaltılması ve gerilim profilini düzeltici özelliklerinin en üst seviyede tutulması amaçlanıyor. Proje tamamlandı.
MURAT YİĞİT
BEDAŞ GENEL MÜDÜRÜ
Boğaziçi Elektrik Dağıtım A.Ş. Genel Müdürü Murat Yiğit, akıllı şehirlere giden yolda akıllı altyapılar oluşturduklarını dile getirerek, “Ar-Ge’nin değerinin farkındayız” diye konuştu. • CALLIA (SmartGridPlus – ERA-net): Üretim ve tüketimin yerel dengelenmesinin iyileştirilmesiyle daha fazla yenilenebilir enerjinin şebekeye entegrasyonu amaçlanıyor. 9 paydaşlı proje TÜBİTAK ve AB onaylı. • Türkiye Akıllı Şebeke 2023 Vizyon ve Strateji Belirleme T.A.Ş. 2020: Akıllı Şebeke Yol Haritası, Fayda-Maliyet Analizleri çıkarılacak. EPDK’nın bu çalışmalar sonucunda dağıtım şirketlerine Akıllı Şebeke Yatırımları konusunda bütçe ayırması öngörülüyor. • Trafo Merkezlerinde Isıl Kaplama ile Isı Kontrolü: Güneşe karşı ısı yalıtım yöntemleri kullanılarak trafolarda ısınma değerini düşürerek trafo, kablo ve elektriksel komponentlerin verimini artırmak, arıza sayısını azaltmak hedefleniyor. • Alçak Gerilim(AG) Şebekesinde Fider Ölçme, Koruma ve Kontrol Sistemi Tasarımı DEPAR: AG şebekede bir ölçme, koruma ve izleme sistemi tasarlanarak hem analizör hem sayaç olarak görev yapacak, haberleş-
me altyapısına sahip, her ﬁder için ayrı bir analizör kullanmak yerine tek cihazla 12 adet AG çıkış ﬁderine kadar ölçüm yapabilecek yerli ürünün üretilmesi planlanmakta. • Akıllı Şebeke DÜĞÜM: En az 10 yıl boyunca zorlu çevre ve EMC&EMI şartlannda çalışabilen, abone verisi yönetebilen ve uluslararası standartlara uygun, endüstriyel bir akıllı şebeke yönetim düğümü tasarlanacak. • AG’deki Güç Kalitesi Problemlerinde IDPR kullanımı: Alçak gerilim dağıtım şebekesindeki görülebilecek tüm güç kalitesi sorunlarının tek bir ürün ile çözülebilmesi, buna bağlı olarak enerji kayıplarının azaltılması ve güç kalitesi sorunlarının iyileştirilmesi hedefleniyor. • Tek Damar OG Yeraltı Birleştirme (Bonding) türüne göre Kayıpların ve Gerilim Düşümünün Azaltılması: Projenin amacı, farklı birleştirme türlerinin kablo direncine etkisinin, yazılım programları üzerinde incelenmesi ve güvenlik faktörleri göz önüne alınarak uygun birleştirme (bonding) seçeneğinin belirlenmesi. • Mobil Geri Bildirim Sistemi Tasarımı: Müşteri memnuniyetini artıracak ve müşterilerin ihbarlarını abone olmadan, adres bilgisi girmeden anlık olarak iletip gönderebilecekleri bir mobil uygulama geliştirilecek. • OG Yeraltı Kabloların Gençleştirilmesi Uygulaması-KABLO GENÇLEŞTİME: Orta gerilim yeraltı güç kablolarında gençleştirme yönteminin uygulanarak kablo ömürlerinin uzatılması, bu sayede kabloları değiştirmeden ya da kablolar yanmadan, kablolarda iyileştirme çözümlerinin bulunması hedeflenmekte. • Kablo Şebekelerinde Tek Faz Toprak Kısa Devresi Kaynaklı Aşırı Gerilimlerin Analizi ve Sınıflandırılması: Kablo şebekelerinde meydana gelen tek faz toprak kısa devreleri sırasında sağlıklı fazlarda görülen aşırı gerilimlerin analizi ve bunun sınırlanması konusunda pratik kazanılması projenin ana amacı. • Önleyici Bakım Kapsamında “Eyecap” Pilot Uygulaması: Aşırı ısınma sonucu kablolarda oluşacak yangınların önlenmesine imkan sağlayan sıcaklıkla hassas renk değiştiren yapıya sahip olan termal ürünlerin pilot uygulaması yapılarak dağıtım şebekesinde oluşacak arıza oranlarının düşürülmesi amaçlanmakta.
17
KAPAK AEDAŞ
‘SEKTÖRÜN GITTIĞI YERIN FARKINDAYIZ AR-GE ÇOK ÖNEMLI’ Akdeniz Elektrik Dağıtım A.Ş (AEDAŞ) Genel Müdürü Bahadır Müdüroğlu, bugüne kadar Ar-Ge projelerine 8.6 milyon TL harcadıklarını dile getirerek, “28.05.2014 tarihinde yayınlanan Ar-Ge komisyon kararı ile başlayan süreç içerisinde Avrupa Birliği, TÜBİTAK veya EPDK onaylı toplam 19 adet Ar-Ge projemizin 6’sı tamamlanmış olup 13 adet Ar-Ge projemiz devam etmekte” dedi. Bünyelerinde yürütülen Elektronik Mühür, Recloser ve Arıza Göstergeleri, OG Gerilim Regülatörü ,Kuş Koruyucu Sistem, Enerji Kalitesi Düzenleyicisi, Nbıot ve MİDAS projelerinin pilot uygulamaları başladığına işaret eden Müdüroğlu, “Ar-Ge ekibimiz çok başarılı projelere imza atıyor. Sektörün gittiği yönün farkındayız. Bu nedenle bu projeler bizim için çok değerli” ifadesini kullandı. AEDAŞ’ın Ar-Ge yatırımları şöyle: • Arıza Akımından Sistem Durum Tespiti Ve Arıza Lokasyonunun Tahmin Edilmesi: Ekim 2016’da başlayan proje kapsamında, oluşan arızaların akım karakteristiklerinin incelenmesi ile arıza lokasyonunun sistem üzerinden tespit edilmesi ve böylece arızalara hızlı müdahale edilebilmesinin temini amaçlanıyor. • Türkiye Akıllı Şebeke 2020 Vizyon Ve Strateji Belirleme: 9 dağıtım şirketi ve Mercados firması ortaklığında gerçekleştirilen projede Türkiye elektrik dağıtım sektörünün Akıllı Şebekeler 2023 vizyon ve stratejilerinin belirlenmesi, bir yol haritasının oluşturulması planlanıyor. • Referans Şirket Metodolojisi, Modeli Ve Yazılımı Geliştirilmesi: Tüm dağıtım şirketlerinin iştirakiyle ve
18
Elderin liderliğinde gerçekleştirilen projede elektrik dağıtım şirketleri için Referans Şirket Modelinin geliştirilmesi hedefleniyor. • Direk Üstü Dağıtım Trafolarında Yıldırım Ve Anahtarlama Arızalarının Giderilmesi: 2017’de başlanan projede, direk üstü trafolarındaki arızaların azaltılması amaçlanıyor. • Güç Elektroniği Tabanlı Gerilim Regülatörü Geliştirilmesi ve Pilot Uygulaması: Yerli imkanlarla yüksek kabiliyetli bir OG gerilim regülatörünün geliştirilmesi hedefleniyor.
AEDAŞ Genel Müdürü Bahadır Müdüroğlu, “Toplam 19 adet ArGe projemezin 6’sı tamamlandı ve pilot uygulamaları başladı. Oldukça başarılı sonuçlar alıyoruz” dedi.
• Akıllı Mobil Geri Bildirim Sistemi Tasarımı: Müşteriler, gerçek zamanlı veri tabanı ve dağıtım şirketi yapısını birbirine bağlayan mobil bir haberleşme altyapısı oluşturulacak. • Kuş Koruyucu Sistem Geliştirme: AEDAŞ’ın özgün projesi olarak yürütülen, elektrik direklerindeki kuş çarpılmalarını önleyici cihaz ve sistemler geliştirilen projenin başvuru tarihi Temmuz 2016.
BAHADIR MÜDÜROĞLU AEDAŞ GENEL MÜDÜRÜ
• Topraklama Sistemlerinin İyileştirilmesi: Normal ve yüksek frekans olaylarında dağıtım merkezlerindeki topraklamaların etkinliklerinin artırılmasına yönelik yürütülen projenin başvuru tarihi Temmuz 2017. • Petersen Koil Pilot Uygulama: Arıza akımının azaltılması ve orman yangınlarının önlenmesine yönelik yürütülmekte olan projenin başvuru tarihi Temmuz 2017. • Enerji Kalitesi Düzenleyicisi: Enerji kalitesini düzenleyici yenilikçi bir cihazın geliştirilmesi için başlatılan proje ile elektrik dağıtım şebekesindeki teknik kalite seviyelerinin iyileştirilmesi amaçlanmakta. • NBIoT Projesi: Darbant GSM veri haberleşmesi teknolojisinin Türkiye)de ilk kez uygulanması ve bu uygulamanın dağıtım sektöründe kullanılması üzerine yürütülen bir proje. Mevcut veri iletişim teknolojilerinden çok daha ucuza haberleşme olanağı sağlanması hedefleniyor. • Dağıtım Cihazlarında Zaman Senkronizasyonu: Başvuru tarihi Temmuz 2017 olan projenin amacı WWVB (NIST Düşük frekanslı standard zaman sinyali) teknolojisiyle dağıtım sisteminde kullanılan cihazların zaman senkronizasyonlarının yapılması ve aydınlatma cihazlarının tek merkezden kontrolünü sağlamak. • Çok Girdili Ve Akıllı Dağıtım Otomasyon Sistemi Geliştirilmesi (Midas): Güneş enerjisi santrallerinin şebekeye bağlanması ile yaşanması olası problemleri önlemek ve dağıtık üretim tesislerinin şebekeye etkisini ortaya koymak için başlatılan Avrupa Birliği Projesi’nin yurtiçi proje ortakları AEDAŞ ve Endoks, yurtdışı proje ortakları ise Ubimet ve Uppsala Üniversitesi.
ÇEDAŞ
‘PROJELERIMIZ ILE ÖNCÜ OLMAYI HEDEFLIYORUZ’
Araştırma-geliştirme çalışmalarına büyük önem veren Çamlıbel Elektrik Dağıtım A.Ş.’nin Genel Müdürü Ahmet Sait Akboğa, Ar-Ge projelerinin toplam yatırım tutarının 6.5 milyon TL düzeyinde olduğunu söyledi. Ar-Ge projeleriyle yenilikçi yaklaşımlarını sürdürmek ve sektörde önder olmayı hedeflediklerini dile getiren Akboğa, “Çalışanlardan ve paydaşlardan gelen proje önerilerini dikkatle inceleyerek değerlendiren uzman bir ekibimiz var. Kabul edilerek başlatılan projeler yönetim standartlarına uygun olarak yürütülmekte. Projeler ile; çalışan katılımı, gelişimi, diğer paydaşlarla ortak işbirliği faaliyetlerinin geliştirilmesi ile ÇEDAŞ ve Türkiye elektrik sektörünün yenilikçi çözümlere kavuşması sağlanmakta” dedi. ÇEDAŞ tarafından yürütülen Ar-Ge projeleri şunlar: • Teknik Kayıp Belirleme Metodolojisi ve Yazılım Geliştirilmesi: Kayıp kaçak oranlarının ayrıştırılması ile alınacak önlemler ile, kaybın azaltılması sonucu sistemin optimum kullanımı hedeflendi. Dağıtım şebekesinde transformatörlerin yüklenme oranları, teknik kayıplara yük profilinin etkisi, hangi noktalarda transformatör eklenmesi veya yenilenme yapılması gerektiği ve hangi saatlerde yüklenmenin çok olduğu gibi bilgilerin de belirlenmesine yardımcı olacak proje tamamlandı. • DAGSİS-Dağıtıma Gömülü Sistemlerin Etki Analizi ve Optimizasyonu: ÇEDAŞ Genel Müdürlüğü kampüs alanı içerisinde uygun alan tahsis edilerek 40 kWp gücünde güneş enerji sistemi kurularak lisanssız olarak üretim aboneliği gerçekletirildi. Alanda tüketilen elektrik enerjisinin bir kısmının bu sistemle karşılanması ve yenilenebilir enerji kaynaklarının dağıtım sisteminin bağlantı noktasında ortaya çıkarabileceği ekilerin gözlemlenerek çözüm üretilmesi ile birlikte, bu konularda ÇEDAŞ personelinin eğitiminin sağlanmasını amaçlayan proje tamamlandı. • Arıza Gösterge Cihazı Geliştirilmesi: ÇEDAŞ Genel Müdürlük sorumluluk bölgesinde belirlenen fiderlerde kullanılacak olan Arıza Gösterge Cihazları arızaların tespiti konusunda
ekiplere zaman kazandıracak ve müşterilerin enerji kesintisinden etkilenme sürelerini asgari düzeye indirecek sistem tamamlandı. • Gerilim Regülatörü (Booster Trafo) Pilot Uygulama: Gerilim düşümü problemleri; müşterilerin cihazlarına zarar vermesi ile birlikte, çok sayıda gerilim kaynaklı arızalar da meydana getirmekte. Ayrıca gerilim düşmelerine bağlı olarak sistem içerisindeki teknik kayıpları da artırmakta. Bu gibi olumsuzlukları kademe ayarlarına bağlı olmadan
ÇEDAŞ Genel Müdürü Ahmet Sait Akboğa, toplam 6.5 milyon TL yatırım büyüklüğüne ulaşan projeleri ile sektöre öncülük etmeyi planladıklarını dile getirdi.
otomatik olarak düzenlenecek ve sürekli olarak aynı seviyede gerilim fider üzerinden aktarılmasını sağlayan sistem tamamlandı. • Türkiye Akıllı Şebeke 2020 Vizyon ve Strateji Belirleme Projesi (T.A.Ş. 2020): Kullanıcıların da aktif olarak katılacağı akıllı şebeke uygulamalarını değerlendirmek maliyet-fayda etkin bir akıllı şebekeye ulaşabilmek adına dağıtım şirketlerinin ihtiyaçlarını dikkate alabilecek akıllı şebeke teknolojilerinin uygulanmasından önce durum analizi yapılarak kullanılan sistemlerin olgunluk ve yeterlilik seviyeleri de incelenerek akıllı şebeke stratejisi ortaya koyma hedefini taşıyor. • Hibrit Haberleşme: Dağıtım şirketi müşterilerinin, oluşturulacak yeni sisteme karşı tutumu hakkında bilgi toplamak ve toplanan bu bilgiler ışığında oluşturulacak tam ölçekli sistemin enerji verimliliği ve puant yüklerin azaltılmasında kullanılmasını hedefleyen proje tamamlandı.
AHMET SAIT AKBOĞA ÇEDAŞ GENEL MÜDÜRÜ
• Elektrik dağıtım sektöründe işletme gelir gereksinimi hazırlanmasına yönelik referans şirket metodolojisi, modeli ve yazılımı geliştirilmesi: Başta dağıtım sistemi işletme gelir gereksinimi olmak üzere, elektrik dağıtım sektöründeki işletme gelir gereksinimi belirlenmesine yönelik mevzuat ve düzenlemelerin karşılaştırmalı analizinin yapılması ana amaç. Dağıtım şirketleri ve EPDK açısından sürdürülebilir gelir modeli oluşturulmasına katkı sağlamak hedefleniyor. • Mobil Geri Bildirim Sistemi Tasarımı Projesi: Çağrı merkezlerinde özellikle TEİAŞ ve telekom kaynaklı büyük kesintilerde görülen erişilememe ya da uzun bekleme sürelerini minimize ederek, müşteri memnuniyetini en üst düzeye çıkarırken, operasyonel verimliliği artırmak projenin en temel hedefi. • Off-Grid GES Depolama Sistemi Pilot Uygulama: Hedef, Türkiye’deki elektrik şebekelerinde depolama çözümlerinin uygulanması için taslak düzenleme ve standart dokümantasyonlarını geliştirmek. Ayrıca, geliştirilecek dokümanlara paralel olacak şekilde kurulum uygulamaları ile dağıtım sektörü çalışanlarına ilk elden bilgi ve tecrübe kazandırmak bir diğer amaç. • Yüksek Empedans, Düşük Akım Arıza Tespitine yönelik Sistem Geliştirilmesi: Projenin beklenen sonuçlarının başında düşük arıza akımlarının tespit edilmesine yönelik kullanılan yeni nesil koruma düzenlerine alternatif olacak ve düşük maliyetli kompakt ve OSOS, OMS yazılımlarına entegre olabilecek donanım ve sistem geliştirilmesi geliyor.
19
HABER
12 bin paydaş ‘altyapı’da buluştu 3-5 Ekim’de Amsterdam’da düzenlenen Avrupa Altyapı Şebekeleri Fuarı’na 12 bin paydaş katıldı. Tüketici temasına yoğunlaşılan fuarda, 400’e yakın sektörel lider konuşma yaptı. Fuarın katılımcıları arasında BEDAŞ ve ortak proje geliştirdiği Luna Elektrik de vardı.
3
-5 Ekim tarihleri arasında Amsterdam’da gerçekleşen Avrupa Altyapı Şebekeleri Fuarı (European Utility Week) akıllı enerji zincirinde yer alan tedarikçi, operatör, satıcı, danışman, start-up ve sistem entegratörü gibi tüm halkaları bir araya getirdi. Bu halkaların tam entegre bir elektrik sistemi olarak çalışabilmesi için düzenlenen ve iş, inovasyon, bilgi platformu olarak işlev gören Avrupa Tedarikçi Haftası’na 4 ana konu damga vurdu. Bu konular inovasyon, yenilenebilir enerji, verimlilik ve enerji ticareti olurken, etkinliklerde 400’e yakın sektörel lider konuşma yaptı. Tüketici teması üzerine yoğunlaşan 3 günlük fuar programında, dünya elektrik sektörünün tüketici üzerine
20
yoğunlaşan değişimi ele alındı. Ayrıca Bridge Initiative (Köprü İnisiyatifi) adıyla gerçekleştirilen ve Avrupa Birliği Komisyonu tarafından fonlanan projeler tanıtıldı. Söz konusu 22 proje, karar alıcılara bilgi ve deneyim alışverişiyle koordine, dengeli bir tavsiyeler bütünü sunmayı hedefliyor. 100’DEN FAZLA ÜLKEDEN KATILIMCI Avrupa Tedarikçi Haftası 600 katılımcı ve 12 bin uluslararası enerji paydaşını bir araya getirdi. 100’den fazla ülkeden 56 delege grubunun katıldığı etkinlik, ayrıca 190 uluslararası öğrenci ve 50 start up şirkete de ev sahipliği yaptı. Katılımcıların hangi ülkelerden geldiğine bakıldığında da, Avrupa ülkelerinin yüzde 87 ile ilk sırada
yer aldığı göze çarptı. Bunu yüzde 6 ile Asya Pasifik ve yüzde 4 ile ABD izledi. Avrupa ülkeleri arasında da ilk sırada yüzde 29 ile Benelux ülkeleri yer aldı. Almanya, Avusturya ve İsviçre yüzde 12 ile ikinci sıradaki ülkeler grubu olurken, Türkiye, Yunanistan ve Kıbrıs ile katılımcıların yüzde 4’ünü oluşturdu. 2018’DE DİJİTALLEŞME KONUŞULACAK 2018 yılındaki Avrupa Tedarikçi Haftası’nın üç konusunun da dijitalleşme, düşük karbon ekonomisi ve enerji ticareti olmasına karar verildi. Almanya’nın odak ülke olacağı 2018 etkinliğinde hedef daha çok tüketicinin ve küçük ve orta ölçekli işletmelerin katılımının artırılarak sağlanması.
HABER
BEDAŞ, Amsterdam’da 7 proje ile boy gösterdi Enerji sektörünün buluşma noktası olan Amsterdam’daki ‘European Utility Week Fuarı’nda BEDAŞ, bu yıl birbirinden çarpıcı Ar-Ge projeleri ile yer aldı. BEDAŞ’ın sergilediği projeler arasında elektrik sayacının nesnelerin internet erişimlerinin çıkış kapısı olmasını sağlayan sistemin yanı sıra gaz ve su kullanımının uzaktan okunmasını mümkün kılan elektrik sayacı projesi de var.
İ
stanbul’un Avrupa yakasında 4,8 milyon aboneye elektrik dağıtım hizmeti veren Boğaziçi Elektrik Dağıtım A.Ş. (BEDAŞ) enerji sektörünü her yıl Avrupa’da buluşturan European Utility Week’te (Avrupa Altyapı Şebekeleri Fuarı) 7 özel proje ile dikkatleri üzerine çekti. Dünyanın dört bir yanından katılımcıların yer aldığı fuarda BEDAŞ, Luna Elektrik Elektronik A.Ş. ve AB ülkeleri ile ortaklaşa geliştirdiği projesi ile öne çıktı. Endüstri 4.0’ın gündemde olduğu son yıllarda kısaca IoT olarak ifade edilen nesnelerin internetine yönelik geliştirilen projelere ağırlık verdiklerini dile getiren BEDAŞ Genel Müdürü Murat Yiğit, fuarda yaptığı konuşmada “Elektrik dağıtım şirketleri, artık teknoloji şirketlerine dönüşüyor. Ar-Ge çalışmaları devam eden projelerimizde teknolojiyle elektrik dağıtımını en doğru şekilde birleştiriyoruz” dedi. İşte BEDAŞ’ın Amsterdam’da tanıttığı özel projeleri: MOBİL TELEFON ŞEBEKESİNE BENZER BİR AĞ KURULUYOR “Narrow Band-Internet of Things uygulamaları” adlı projede mobil telefon şebekesine benzer bir yapı oluşturularak bir ağ kuruluyor. Yani, proje hayata geçtiğinde evdeki fırın ya da buzdolabı ile internet erişimi elektrik sayaçları üzerinden çalıştırılabilecek. TATİLDE İKEN SU KAÇAĞINI GÖRMEK MÜMKÜN Bir diğer proje ise “elektrik sayaçları yardımıyla doğalgaz ve su sayaçlarının uzaktan okunması”. Bu anlamda 100 adet pilot uygulama başlamış durumda. Proje çerçevesinde su ve doğalgaz sayacındaki bilgiler elektrik sayacı üzerinden merkeze ulaştırılıyor. Mesela tatile çıkmış bir abone evinde su kaçağı olduğunu rahatlıkla görüyor ve buna müdahale şansı elde edebiliyor.
AĞ ŞEBEKESİNİ NET ORTAYA KOYAN PROJE Trafolarda kullanılan sistem yardımıyla abonelerin “Elektriksel adres” projesinde de otomatik olarak sayaçların yardımıyla şebeke bağlantıları ortaya çıkarken, hangi kablo nereye bağlı belirlenebiliyor. Projenin en büyük özelliği ‘dünyada henüz bir benzerinin bulanmaması.’
MURAT YİĞİT
BEDAŞ GENEL MÜDÜRÜ
SAYACA MÜDAHALE ANINDA ALARM VERİYOR “Çabuk geçme sayaçlar ile kaçak kullanımın önlenmesi” ise “tak ve çalıştır” mantığı ile hızlı montajlanabilen sayaçları içeriyor. Bu sayaçların en önemli özelliği, kaçak kullanım halinde merkeze alarm göndermesi. Pilot uygulamaları da yapılan bu sayaç sayesinde kaçak kullanım neredeyse yüze 100’e yakın engellenebiliyor.
SOKAK AYDINLATMALARINA UZAKTAN MÜDAHALE “Uzaktan yönetilebilen ledli sokak aydınlatmaları” projesinde vatandaşın şikayetine gerek kalmadan önlemler hemen alınabiliyor. Aydınlatmada sorun olduğunu uzaktan tespit eden sistem hızla devreye giriyor. HİBRİT HABERLEŞME AKILLI SAYAÇ PROJESİ Projede kullanılan sayaçların tamamı açma-kesmeli ve çift yönlü. Bu sayede gelecekte kullanılacak çatı tipi güneş paneli uygulamaları için şebeke ve müşteriler hazır hale getiriliyor. Proje sayesinde müşteriler kendi tüketimlerini anlık olarak izleyebildikleri için uygun tarifeleri seçme imkanına da sahip oluyorlar.
YENILENEBILIR ENERJI CALLIA ILE SINIRLARI AŞIYOR Yenilenebilir enerjide maliyetlerin düşmesi yatırım cazibesini artırırken bu kaynaktan elde edilen enerjinin sisteme entegrasyonu yönünde de projeler geliştiriliyor. Bu çerçevede Avusturya, Belçika, Almanya ve Türkiye’den şebeke operatörleri, araştırma kuruluşları ve sektörel ortakları ISC Konstanz’ın koordinatörlüğünde özel bir konsorsiyum oluşturuldu. Türkiye’deki ortağı İstanbul’un Avrupa yakasında 4,8 milyon aboneye elektrik dağıtım hizmeti veren Boğaziçi Elektrik Dağıtım A.Ş. (BEDAŞ) olan ve CALLIA olarak adlandırılan projenin saha uygulaması başladı. Mart 2019 itibarıyla tamamlanması planlanan projenin en önemli amaçlarından biri Avrupa elektrik ağının stabilizasyonu. Amsterdam’da enerji sektörünü buluşturan European Utility Week Fuarı’nda da tanıtımı yapılan CALLIA uygulamaya geçtiğinde Türkiye’nin merkezindeki bir güneş enerjisi tesisinden İstanbul’daki müşterilere kolayca enerji aktarılabilmesi mümkün olacak. Yine ülkeler arasında yenilenebilir enerji ticareti sağlanacak.
21
RÖPORTAJ
“Akıllı sayaçla yüzde 40 tasarruf mümkün” Son yıllarda dünyada ve Türkiye’de elektrikte akıllı ya da sektörün deyimi ile ‘Smart Meter’ olarak tanımlanan sayaçların sayısı giderek artıyor. Türkiye’nin bu alanda öncü şirketi Luna Elektrik Elektronik A.Ş’nin Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa Karabağlı’ya göre, bu sayede mesken tüketicilerinin yüzde 40’a varan tasarruf yapmaları mümkün.
22
S
on yıllarda sık sık ‘akıllı şebekelere’ sahip ‘akıllı şehirler’den söz ediliyor. Akıllı şebekelerin ana omurgası ise akıllı sayaçlardan geçiyor. Tüketiciye enerjiyi doğru zamanda, en düşük fiyatla kullanma imkânı sunan akıllı sayaçlar denince akla gelen ilk isimlerden biri ise Luna Elektrik Elektronik Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa Karabağlı. Nitekim bu yıl ekim ayı başında Amsterdam’da düzenlenen Avrupa Altyapı Şebekeleri Fuarı’nın en güçlü katılımcıları arasındaydı. Boğaziçi Elektrik Dağıtım A.Ş. ile birlikte geliştirdikleri projelerle fuarda yer alan Karabağlı, “Bu projeler sayesine enerji tasarrufuna yüzde 5-10 civarında bir katkı sağlanması öngörülüyor. İstanbul’un Avrupa yakasında yaklaşık 3 milyon aboneye projelerin ulaşması ile yılda 70 milyon dolarlık tasarruf olacağını tahmin ediyoruz” diyerek yeni sayaçların ‘tasarruf yönüne’ de dikkat çekti. İlk etapta akıllı sayaçların tüketiciyi bilinçlendirme ve enerjinin daha verimli kullanılmasında önemli rol oynayacağını dile getiren Mustafa Karabağlı, sektörün ‘Smart Meter’ olarak tanımladığı sayaçlarla mesken abonelerinin yüzde 40’a varan oranlarda tasarruf yapabildiğine işaret ediyor. Karabağlı’ya göre ticarethane ve sanayi abonelerinde ise bu oran daha da yukarılara çıkabiliyor. Türkiye’de ‘smart meter’ sayaçların sayısı ne kadar? Bu sayaçların kayıp ve kaçak oranlarını düşürmede ne tür bir katkısı
olabiliyor? İşte tüm bu sorularımızın yanıtlarını Mustafa Karabağlı; KW için yanıtladı: YIL SONUNDA SAYI 350 BİNE ULAŞACAK -Türkiye genelinde elektrik abonelerinin ne kadarının sayacı ‘akıllı’ diyebileceğimiz sisteme sahip? Türkiye’de bulunan yaklaşık 38 milyon abonenin 33 milyonu elektronik elektrik sayacı abonesi. Geri kalan 5 milyona yakın abone halen mekanik sayaç kullanıyor. Bunların yanında “Smart Meter” jargonu ile tanımlanan çift taraflı etkileşime sahip elektrik sayaç abonesi, bu yılın sonunda 350 bine ulaşacak ve tüm bu sayaçlar Luna tarafından temin edilmiş ürünler. Çok az sayıdaki pilot projelerde kullanılan farklı model sayaçlar da bulunuyor. - Akıllı sayaç kullanımı sanayi, mesken ve ticaret abonelerinde yüzde kaçlar düzeyinde seyrediyor? Şu an için yüzde 90 düzeyinde mesken abonesi “Smart Meter” kullanıyor. Geri kalan kısımı ise sanayi ve ticarethane aboneleri oluşturuyor. - Söz konusu akıllı sayaçların ne kadarı ‘Luna markası’nı taşıyor? Türkiye’de şu an için bulunan “Smart Meter”ların yüzde 99’u (pilot projeler dahil) Luna markasına sahip. Öte yandan Türkiye genelinde bulunan tüm sayaçların (mekanik sayaçlar hariç) yüzde 50’si Luna markasını taşımakta.
“Tesla geldi, parçalamadan önce rakamsal verileri depoluyoruz” Luna Elektrik Elektronik A.Ş, Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa Karabağlı son dönemde ‘parçalamak’ üzere aldığı Tesla marka elektrikli otomobil ile de gündemde. Ekim 2017’de Amstedram’da düzenlenen Altyapı Şebekeleri Fuarı’na Luna’nın yeni geliştirdiği projeler ile katılan Karabağlı, vergi ve nakliye ile yaklaşık 700 bin TL’ye mal olan Tesla’nın S100 modelini İzmir’e getirttiğini açıklamıştı. O sırada “Tesla’yı parçalayarak şarj sistemi geliştirme ve araca entegre edilmesi konusunda Ar-Ge çalışması yapacağız. Daha sonra tabii ki aracı kullanmayı da düşünüyoruz” diyen Karabağlı’ya, “Tesla’yı parçalamaya başladınız mı?” diye sorduk. Yanıtı; “Tesla elimize
ulaştı, henüz parçalamaya başlamadık. Çeşitli istatistiki verileri depoluyoruz. Sizin gelip Tesla ile deneme sürüşü
yapmanızı da bekliyoruz. Daha sonra gerekli Ar-Ge çalışmaları için kullanacağız” oldu.
23
RÖPORTAJ YERLİLİK ORANI YÜZDE 25’LERDE - Luna’nın akıllı sayaçlarında yerlilik oranı hakkında bilgi verir misiniz? Yerlilik oranını artırmak üzere yatırımlarınız olacak mı? Luna marka sayaçların yaklaşık olarak yerlilik oranı yüzde 25 civarında. Yerliliği artırmak için, yerli tedarikçilerimizin sayısını artırmak, teşvik ve avans vermek dahil olmak üzere çalışmalarımız devam etmekte. Hazır pazarı yerli girişimciye sunarak, kendilerinin yeni ürünler geliştirmeleri ve makineleri imal etmelerini teşvik ediyoruz. - Akıllı sayaçta ‘ihracat’ yapıyor musunuz? Yapıyorsanız hangi ülkelere? Evet ihracatımız mevcut, genelde Orta Doğu ve Doğu Avrupa ülkelerine “Smart Meter” ihracatını bir süredir yapmaktayız. - Türkiye’de akıllı sayaç pazarında kaç şirket yarışıyor, sizin pazar payınız nedir? Yerli ve yabancı firmaların tamamını göz önüne alırsak yaklaşık 8 şirketin bu pazara girmeye çalıştığını söyleyebiliriz. Bizim Luna olarak payımız yaklaşık olarak pazarın yüzde 93’ü
düzeyinde. Tamamlanmış projeleri göz önüne alırsak, tek söyleyebileceğim şey, Luna dışında başka bir firmanın Türkiye’de (pilot projeler hariç) şu an tamamlanmış bir uygulaması bulunmamaktadır. KAYIP VE KAÇAĞI YÜZDE 65’TEN YÜZDE 15’E DÜŞÜRDÜ - Akıllı sayaç ya da diğer ifade ile ‘smart meter’ ile bir sanayici ortalama ne kadar tasarruf yapabilir? Bir ticarethane ve bir mesken abonesi bu sayede ortalama ne kadar kazançlı çıkıyor? Çalışmalarımız gösteriyor ki bilinçli bir mesken tüketicisi yüzde 40 oranında tasarruf edebilir. Ticarethaneler için çeşitli idari tedbirler de dahil olmak üzere daha yüksek oranda tasarruf etme fırsatı mümkün. - Kayıp ve kaçakla mücadele çerçevesinde dağıtım şirketlerine verilen hedefler var ve şirketler bunlara göre yatırım yapıyor. Kaçak oranında özellikle ciddi bir gerileme gözleniyor. Bunun ne kadarı akıllı sayaçlar sayesinde olmuştur? Bu konu hakkında şunu söyleyebilirim: Uygulamanın yapıldığı abone sayısı
henüz 300 bin civarında. Aslında toplam kaçak kullanımındaki oranı içinde oldukça küçük bir değer oluşturuyor. Buna rağmen, uygulamanın yapıldığı bölgede yüzde 65 kaçak kullanım oranının, yüzde 15’lere düşmesi, abone grubunun genişlemesi durumunda elde edilecek olumlu sonuca ışık tutmakta. Ben bu olumlu sonucun yakın zamanda ilerleyeceğine inanıyorum. -Röportajlarınızda “Akıllı sayaç ile çamaşır makinesi örneğin hangi saatlerde elektrik ucuz tüketiliyor onun bilgisini verecek” diyorsunuz. Bu cep telefonuna mesaj ya da mail yolu ile mi gelecek? Sistem nasıl çalışacak? SMS, e-posta veya sayaçlara takılabilecek “Endeks Takip Ekranı (ETE)” sayesinde bu bilgilendirme mesajları, aboneye ulaşabilecek. Böylece tüketici akıllı sayaçtan bilgi alacak. -Bu tür uygulamaları hangi tarihten itibaren Türkiye’de görmeye başlayacağız? Doğruyu söylemek gerekirse, şu an yaklaşık 20 bin sayaca montajı yapılan ETE sayesinde, Türkiye’de bu uygulamaları görmeniz mümkün.
Mustafa Karabağlı, sayaca monte edilen Endeks Takip Ekranı ile yaklaşık 20 bin abonenin sayacından SMS ve e-posta yolu ile ‘akıl’ almaya başladığını söylüyor. Çamaşır yıkama, ütü yapmanın en uygun saatlerinin bilgisi sayaçtan geliyor.
24
HABER
Yolları
‘elektrikledi’
14 yıllık bir geçmişi olmasına rağmen geliri dünya devleriyle aşık atarak 7 milyar doları aşan Tesla, otomotiv dünyasının yönünü petrolden elektriğe çevirme konusunda iddialı. CEO Elon Musk, peş peşe açıkladığı ve her biri büyük ses getiren projelerle Tesla’yı daha da büyütmeyi hedefliyor.
T
icari büyüklüğünden çok daha fazla ilgi çeken ve marka bilinirliğine sahip olan Tesla Motors, ABD merkezli elektrikli araç ve motor parçaları tasarlayan, üreten ve satan bir şirket. 2003 yılında kurulan Tesla, bugün dünyada elektrikli otomobil ile özdeşleşmiş bir marka. İki mühendis tarafından temelleri atılan, ancak asıl büyümesini şu anda Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO olarak görev yapan Elon Musk’tan finansal destek alınca yakalayan Tesla, bugün Musk ismiyle de özdeşleşmiş durumda. Silikon Vadisi’nde milyar dolarlık 3 şirket (PayPal, Tesla Motors ve SpaceX) yaratan iki isimden biri olarak bilinen Musk, kârlılık noktasında sıkıntı yaşasa da Tesla Motors’u halka açtı ve New York Borsası’nda işlem gören şirket borsadan yatırım toplamaya devam etti. 100 BİN ARAÇ TESLİMİ Bugün 7 milyar dolarlık geliri bulunan şirket, 2017 yılında 100 binden fazla araç teslim etmeyi, böylece teslim ettiği araç sayısında önceki yıla göre yüzde 18’e yakın büyüme yakalamayı hedefliyor. Türkiye’de de Kasım 2015’te bir şirket kurarak pazara giriş yapma hedefini ortaya koyan Tesla’nın açıkladığı planlara göre Türkiye’de 10 tane şarj istasyonu kurmayı öngörüyor.
YÜZDE 100 ELEKTRİKLİ TIR Şirket, şu an dünya pazarında Model S ve Model X’in ardından Model 3 ile adından söz ettiriyor. 30 Temmuz’da Model 3’ün ilk teslimi gerçekleşti. Açıklanan Model 3’ün 400 bin ön sipariş aldığı yönünde, bunların ne kadarının gerçekleşeceği ise şimdilik belirsiz. Tesla aynı zamanda yüzde 100 elektrikli ilk TIR ile ilgili de çalışıyor. Musk, Tesla’yı sadece bir araba şirketi olmanın ötesine taşımak istediğini söylerken, 18-24 ay arasında elektrikli pikap üretmeyi de vaat etti. Analistler, şirketin bu kadar iddialı vaatleri yerine getirip getiremeyeceği konusunda soru işaretlerine sahip olsa da, yatırımcılar şimdilik Tesla’nın geleceğine inanıyor gibi gözüküyor. OTONOM ARAÇLAR Tesla aynı zamanda, yüzde 100 otonom, yani sürücüye hiç ihtiyaç duymayan araç üretmek konusunda da iddialı. Hatta Musk Model 3’ün böylesi bir teknolojiyi içinde barındırdığı yönünde demeçler verdi. Her ne kadar Musk’ın bu demeçleri bazı rakipler tarafından gerçek dışı ve hatta ‘saçmalık’ olarak değerlendirilse de Tesla halihazırda dünyanın en değerli otomotiv şirketlerinin başında geliyor ve iddialı projelerine yatırımcı, müşteri bulmakta fazla zorlanmıyor.
‘Baktım çok heyecanlı’
Türkiye yerli otomobil sürecinde düğmeye basarken, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, önemli bir ismi Ankara’da ağırladı. Tesla’nın kurucusu Elon Musk ile bir araya gelen Erdoğan, “Geçtiğimiz günlerde yüksek teknoloji alanındaki özgün yatırımlarıyla tüm dünyada dikkat çeken Elon Musk ile bir görüşmem oldu. Baktım çok heyecanlı. Kendisinin vizyonunu, hayallerini, gayretini bizzat ağzından dinleme imkanım oldu. Gördüm ki her şey önce bir hayalle başlıyor“ dedi. Erdoğan, Musk’ın “Bir ara ben tükendim, bittim. Artık para mara bir şey kalmadı bende. Ama yılmadım, azmettim ve kapılar açıldı, şu andaki duruma geldim” dediğini de anlattı.
25
ÖYKÜ
Bilime çağ atlatan mucit:
TESLA
Başta alternatif akım sistemi olmak üzere sayısız buluşa imza atan Sırp asıllı Nikola Tesla, bugünkü iletişim ve uzay teknolojilerinin temelini atan, bu alanda adeta dünyaya yeni bir çağın kapısını aralayan isim. Sıradışı kişiliğiyle de merak uyandıran Tesla, çoğu halen tartışılan ve üzerine çalışılan, kimi hayata geçmiş kimi kaybolmuş pek çok patentin de sahibi.
S
ırp kökenli ABD’li bilim adamı Nikola Tesla hem buluşları hem de gizemli hayat hikayesiyle bilim tarihinin en merak uyandıran isimlerinden biri. Tesla’nın 1856 yılında Sırbistan’da başlayıp 1943’te New York’ta sona eren hayatında imza attığı en devrimci buluşlardan biri elektriğin kablosuz taşınabilmesi oldu. Bugün kullanılan iletişim sistemlerinin ve uzay teknolojilerinin temelini atan isim olarak hatırlanan Tesla, ABD’ye göç ettiğinde Thomas Edison’un şirketinde çalışmaya başladı. EDISON İLE REKABET Bu temas, halen anılan Tesla-Edison rekabetinin de başlangıcını oluşturdu. Şirkette sıra dışı fikirlerini Edison ile paylaşan Tesla, Edison’dan ilgi göremeyince ve hatta ‘gereksiz teorilerle zaman kaybetmeme’ tavsiyesi alınca projelerini farklı platformlarda paylaşmaya başladı. Aslında Edison’un ABD’de doğru akım sistemiyle evlere elektrik götüren isim olması ve Tesla’nın alternatif akım teorisinin bu düzeni ekonomik açıdan sarsacak olması çatışmanın temelini oluşturdu. İNTERNETİN TEMELİNİ ATTI Edison ile ters düşse de çalışmalarına ve icatlarına devam eden Tesla, farklı yatırımcılardan dönem dönem destek aldı. Bunlardan bir tanesi de ünlü işadamı J.P. Morgan oldu. New York’ta yükseklikleri 90 ile 180 metre arasında değişen kuleler inşa edip Atlantik Okyanusu’ndaki gemilere ve hatta İngiltere’ye ses, elektrik ve görsel iletebilmeyi hedefleyen proje, J.P. Morgan’dan destek almayı başardı.
26
Fakat projenin uzun sürmesi, masrafın sürekli artması ve daha ucuz telgraf sisteminin bulunması nedeniyle ünlü işadamı desteğini çekti. Bugün bakıldığında internetin temeli sayılabilecek adımların yer aldığı proje en sonunda kulelerin sökülüp hurdaların borç kapatmak için kullanılmasıyla sonlandı. PATENTİ WESTINGHOUSE’A SATTI Alternatif akımla ilgili çalışmalarına devam eden Tesla, bu üreteçlerin, transformatörlerin ve motorların patentlerini George Westinghouse’a sattı. Bu şekilde ekonomik anlamda da Edison ile rekabeti devam etmiş oldu. Akım Savaşları olarak anılan bu süreç, alternatif akımın daha ucuz ve güvenilir olduğunun kanıtlanmasıyla
Tesla lehine sonuçlandı. Westinghouse ve Tesla arasındaki kontrat üretilen elektrikle orantılı olarak Tesla’ya ödeme yapılmasını içeriyordu. Alternatif akımın çok yoğun kullanılması sonucunda Westinghouse’un Tesla’ya o kadar yüksek borcu oldu ki, şirket batacak noktaya geldi. Tarihçilere göre, ikilinin bu konuyu görüşmek için bir araya geldiği bir gün Tesla kontratı yırtarak alacaklarından vazgeçti. Para ve ticaretle arası hiçbir zaman iyi olmayan Tesla, ömrünün kalanını sayısız buluşa imza atarak, ama bir yandan da parasızlıkla mücadele ederek geçirdi. Öyle ki, Tesla son yıllarında alacaklılardan kaçarak yaşama noktasına geldi ve 87 yaşında bir otel odasında hayata veda etti.
HABER
AEDAŞ müşteriye geri bildirim dönemini başlattı Çağrı merkezini ziyaret eden AEDAŞ Genel Müdürü Bahadır Müdüroğlu, telefonun başına geçti. Antalya, Isparta ve Burdur’daki aboneleri arayarak geri bildirimleri dinledi ve gelen çağrıları yanıtladı. Bahadır Müdüroğlu, “Amacımız, müşteriyi sunduğumuz çözüm hakkında bilgilendirmek ve memnuniyetini ölçüp hizmetimizi bir adım daha öteye götürebilmek” diye konuştu.
E
lektrik dağıtımında hizmet kalitesini her geçen gün daha yükseğe taşıyan Akdeniz Elektrik Dağıtım A.Ş. (AEDAŞ) çağrı merkezine yaptığı yatırım ve yarattığı istihdam ile çağrı karşılama oranını yüzde 99’a çıkardı. Tüketici dostu bir firma olarak müşteri odaklı çalışan AEDAŞ artık sadece çağrı almıyor, geri bildirimde de bulunuyor. Böylece tüketicilerin talep ve memnuniyetleri de ölçülmüş oluyor. Elektrik tüketicilerinin bilgilendirilmesinin önemine işaret eden AEDAŞ Genel Müdürü Bahadır Müdüroğlu, Antalya’daki çağrı merkezini ziyaret etti. Bu sırada bizzat telefonun başına geçen Müdüroğlu, bazı abonelere geri bildirimde bulundu ve gelen çağrıları cevapladı. ‘ELMALAR TOPLANDIKTAN SONRA BUDAMA YAPARIZ’ Antalya Elmalı’daki bir abone ile Müdürüoğlu arasında hoş bir sohbet de gerçekleşti. Müdüroğlu’nun aboneye ait bir elma ağacının dallarının elektik tellerine değme olasılığı nedeniyle tedbir amaçlı budanması gerektiğini söylemesinin ardından, abone elmaların toplanmasından sonra budamanın yapılmasını rica etti. Müdüroğlu da “Elmaları hemen toplayın sonra dalların kesimini yapabilmemiz için bizi arayın, şu an risk teşkil etmiyor ama tedbir amaçlı ağacı budamamız gerekiyor” dedi. Abone de gösterilen özen ve anlayış için Müdüroğlu’na teşekkür etti. Ardından Isparta Gönen’den elektrik direğinden enerji bağlantısı talebi olan bir başka aboneyi arayan Müdüroğlu, ‘işlemin tamamlandığını’ bildirdi. Burdur Merkez’de ‘Mahallede enerji yok’ diye daha önce bilgi veren bir başka aboneye geri bildirim yapan Müdüroğ-
lu, arıza ekiplerinin kesintiyi giderdiğini dile getirerek bölgenin enerjilendirildiğini söyledi. Antalya Kepez ve Muratpaşa’da ise borçtan bağlama işlemi üzerine iki abonenin çağrısına cevap veren Müdüroğlu, ‘borçtan bağlama talebinin alındığını ve sistemde kayıt oluşturulduğu” bilgisini verdi. ÇAĞRI MERKEZİ ÇALIŞAN SAYISI TOPLAM 150’YE ULAŞTI Çağrı merkezlerinin müşteri ile birebir temas noktaları olduğu için büyük önem taşıdığını dile getiren Müdüroğlu, getirilen standartlar çerçevesinde artık kimsenin ‘meşgul’e düşmediğini kaydetti. AEDAŞ Genel Müdürü Müdüroğlu, çağrı merkezinde çalışanlara özel eğitim verdiklerine de işaret ederek “Müşteri Temsilcisi eğitimi alan çalışanlarımız artık sadece çağrı karşılamıyor, geri bildirim de yapıyor. Amacımız, müşteriyi sunduğumuz çözüm hakkında bilgilendirmek, memnuniyetini ölçüp bu hizmetimizi bir adım daha öteye götürmek” diye konuştu.
9 AYDA TOPLAM 1 MİLYON 185 BİN ÇAĞRI GELDİ AEDAŞ’ın görev bölgesinde 2013 yılında yaklaşık 34 kişilik ekiple hizmet veren çağrı merkezinde, çağrı karşılama oranı yüzde 85’ler düzeyindeydi. 2016 sonuna gelindiğinde ise çağrı karşılama oranı yüzde 88’e ulaştı. Kasım 2016’da Kars’taki çağrı merkezlerinin devreye girmesiyle birlikte çalışan sayısının 40’tan 150’ye çıktığını dile getiren Müdüroğlu, “Türkiye genelinde istihdam yaratan bu yatırımımızın da desteği ile çağrı karşılama oranımız yüzde 99’a yükseldi. Yani yaklaşık 9 ayda çağrı karşılamada 11 puanlık bir artışa imza attık. Üstelik 2016’da günlük ortalama 3 bin 414 çağrı alırken, bu yıl bu rakamın günlük ortalama 4 bin 290’a ulaştığı bir ortamda bu başarıyı yakaladık. Sadece ilk 9 ayda 1 milyon 185 bin çağrı aldık. Antalya, Burdur ve Isparta’da toplam 1,7 milyon aboneye hizmet veren bir şirket olarak nihai hedefimiz, çağrı karşılama oranımızı yüzde 100 seviyelerinde tutmak” ifadesini kullandı.
27
HABER
ÇEDAŞ‘a ‘Mükemmellikte Yetkinlik 5 yıldız’ belgesi ÇEDAŞ, 26. Kalite Kongresi’nde KalDer tarafından verilen ‘Avrupa Kalite Yönetim Vakfı Mükemmellikte Yetkinlik 5 Yıldız’ belgesi aldı. ÇEDAŞ Genel Müdürü Ahmet Sait Akboğa, “Türkiye’de elektrik dağıtım şirketleri arasında bu belgeyi alan ilk şirket olmanın mutluluğunu yaşıyorum. Bundan sonraki hedefimiz Avrupa Mükemmellik Ödülü’nün sahibi olmak” dedi.
K
alite yolculuğunda mükemmelliği hedefleyen Çamlıbel Elektrik Dağıtım A.Ş. (ÇEDAŞ), attığı adımların sonucunda ‘mükemmellikte 5 yıldız’ın sahibi oldu. Türkiye Kalite Derneği (KalDer) tarafından kaliteyi Türkiye çapında yaygınlaştırmak amacıyla başlatılan Ulusal Kalite Hareketi’ne Temmuz 2017’de dâhil olan ÇEDAŞ, ‘Mükemmellikte Yetkinlik 5 Yıldız’ belgesine layık görüldü. Bu yıl ‘Dönüşüme Liderlik’ ana temasıyla İstanbul’da gerçekleştirilen 26. Kalite Kongresi’nin ikinci gününde KalDer tarafından verilen Avrupa Kalite Yönetim Vakfı (EFQM) Mükemmellikte Yetkinlik 5 Yıldız Belgesi’ni alan ÇEDAŞ, Türkiye’de elektrik dağıtım şirketleri arasında bu belgeyi alan ilk şirket unvanına da kavuştu. TÜRKİYE’DE ÖNCÜ ŞİRKET OLMA YOLUNDA İLERLİYORUZ 22 Kasım günü İstanbul’da Zorlu Performans Sanatları Merkezi’nde gerçekleştirilen törenle ödülü alan ÇEDAŞ Genel Müdürü Ahmet Sait Akboğa, “Sayın Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanımız Berat Albayrak, sektör toplantılarında dağıtım şirketleri olarak bizlere müşteri memnuniyeti ve kaliteye yönelik hedefler koydu. ÇEDAŞ olarak bu hedefler doğrultusunda elektrik dağıtım sektöründe Türkiye’de öncü bir şirket olma yolunda ilerliyoruz. Temmuz 2017’de KalDer ile Ulusal Kalite Hareketi İyi Niyet Bildirgesi’ni imzalayarak EFQM Mükemmellik Modeli çalışmalarına başladık ve Mükemmellikte Yetkinlik belgesi için başvurduk. KalDer tarafından 16-18 Ağustos 2017 tarihlerinde yapılan saha denetimleri sonrasında şirketimiz Mükemmellikte Yetkinlik 5 Yıldız belgesini almaya hak kazandı” değerlendirmesinde bulundu.
28
BİR SONRAKİ HEDEFİMİZ AVRUPA MÜKEMMELLİK ÖDÜLÜ Akboğa, EFQM kalite yolculuğunun uzun soluklu bir süreç olduğuna da işaret ederek ödüle giden bu süreci ve bundan sonraki hedeflerini şöyle özetledi: “Şirket olarak kalite yolculuğunda şimdiye kadar önemli adımlar attık. Bu doğrultuda ISO 18001 (OHSAS) İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi, ISO 10002 Müşteri Memnuniyeti Yönetim Sistemi, ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi, ISO 27001 Bilgi Güvenliği Yönetim Sistemi ve ISO 15838 Müşteri İletişim Merkezi Yönetim Sistemlerini oluşturarak bu
süreçleri sertifikalandırdık. ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemi belgemizin 2015 versiyonunu alarak bu kalite belgemizin de devamlılığını sağladık. Aynı zamanda şeffaf bir yönetim anlayışı ile şirketimizin belirlediği hedeflere ulaşması için iç ve dış paydaşlarımızın memnuniyet düzeylerini ölçüyoruz. Mükemmellikte Yetkinlik 5 Yıldız belgesi almaya hak kazanan ilk elektrik şirketi olmak bizi çok mutlu etti. Kurumsal kalite kültürünü oluşturmak, geliştirmek ve sürdürmek hizmet kalitesi açısından çok büyük bir önem arz ediyor. Bundan sonraki hedefimiz Avrupa Mükemmellik Ödülü’nü almak.”
İÇİMİZDEKİ SESLER
BEDAŞ BEYOĞLU İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ İŞLETME VE BAKIM UZMANI
SEBAHATTIN TOK:
OKSIJEN GIBIYIZ, VARKEN DEĞIL YOKKEN FARK EDILIYORUZ 24 yıldır bilfiil sahada görev yapan Beyoğlu İşletme Müdürlüğü İşletme ve Bakım Uzmanı Tok, “Yaptığımız iş özveri ve gönüllülük istiyor. En büyük hedefim vatandaşlarımızın bizimle gurur duyarak yaptığımız işten mutlu olması” diye konuşuyor.
İ
stanbul Avrupa Yakası’nda elektrik dağıtım hizmeti veren Boğaziçi Elektrik Dağıtım A.Ş.’nin (BEDAŞ) saha çalışanları, yağmur, kar, trafik demeden görevlerinin başında. Tam 24 yıldır sahada çalışan Beyoğlu İşletme Müdürlüğü İşletme ve Bakım Uzmanı Sebahattin Tok da onlardan biri. Ne kadar zamandır BEDAŞ’ta görev yapıyorsunuz, geleceğe yönelik hedef ve beklentileriniz neler? Yaklaşık 24 yıldır bu kurumda çalışıyorum ve bundan gurur duyuyorum. BEDAŞ’ta olmaktan çok mutluyum. En büyük hedefim vatandaşların da bizden gurur duyup yaptığımız işlerden mutlu olması. Maalesef, biz kurum çalışanları oksijen gibiyiz. Elektrik varken fark edilmiyoruz, kesintide tahammül edilemiyoruz. Ben yaptığım işe hep bu açıdan baktım. Şebekeci olmak özveri ister, gönüllülük ister. Birçok arkadaşımız ailesinden fazla işine zaman ayırıyor, buradan bizi anlayışla karşılayan ailelerimize de teşekkür ediyorum. Günde yaklaşık kaç sorunu çözüme ulaştırıyorsunuz? Aslında bir sayı vermek zor. Görev yaptığımız Beyoğlu, İstanbul’un tarihi ilçelerinden olması sebebiyle elektriksel altyapısı aynı oranda eski olduğundan sürekli sorunlarla karşılaşıyoruz. Bu
30
nedenle yerel yönetimler ve muhtarlarla iletişim noktasında güzel bir ivme yakaladık. Vatandaşın talepleri sorun haline gelmeden çözme odaklı çalıştığımız için günde yaklaşık 20 adet talebe cevap verdiğimizi söylemek mümkün.
Üstelik trafoyu veya aboneyi kontrole gittiğimizde ya da arıza ve kesintilere müdahale sırasında araçlarımız trafikte öncelikli olmadığından zaman zaman çekiciler tarafından çekiliyor. Bu da tabii ki sorunu çözmede bize zaman kaybettiriyor.
Bir gün boyunca yoğun çalışma temposunda kaç kilometre yol yapmak zorunda kalıyorsunuz? Muhtar talepleri, belediyeler ve arıza çalışmalarını denetleme derken günde yaklaşık 100-150 km yol yapıyorum.
Ne tür eğitimlerden geçiyorsunuz? Elektrik Kuvvetli Akım Tesislerinde Yüksek Gerilim Altında Çalışma İzin Belgesi demek olan EKAT, ilkyardım ve İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) eğitimlerini alıyoruz. Burada İSG’ye bir parantez açmak istiyorum. 2013 yılında BEDAŞ’ın risk analizini yapan ekibin bir parçasıydım. Bu ekipten İSG adına çok şey öğrendim, çok kaliteli bir ekipti ve ben o çalışmadan sonra çalıştığım her ortamda kendimi gönüllü İSG eğitmeni olarak görüyorum.
İstanbul Avrupa Yakası’nda hizmet noktalarına ulaşırken en büyük sıkıntınız ne? Trafikte çok fazla sorun yaşıyor musunuz? Çalıştığımız bölge trafiğin çok yoğun olduğu ilçe. Aynı zamanda birçok yerde sokaklar ve yollar çok dar.
KEPEZ KONYAALTI AOB KOORDINATÖRÜ
ABDURRAHMAN KARABÜBER:
GÜNDE 200 SORUNU ÇÖZÜP YÜZLERİ GÜLDÜRÜYORUZ Elektrik dağıtım hizmetinde en zor hizmetlerden birini de saha personeli yapıyor. Kepez Konyaaltı AOB Koordinatörü Karabüber, günde 150-200 işi neticelendirdiklerini dile getirirken, günde 150-180 km yol kat ettiklerini anlatıyor.
A
ntalya, Isparta ve Burdur’da toplam 37 bin kilometrekare alanda hizmet veren Akdeniz Elektrik Dağıtım A.Ş.’nin (AEDAŞ) saha personeli gece gündüz, 4 mevsim kesintisiz enerji için çalışıyor. Kepez Konyaaltı AOB Koordinatörü Abdurrahman Karabüber,” Müşterimizden olumlu dönüşler gördüğümüz sürece göstermiş olduğumuz bu efor bizleri yormuyor. Aksine mutlu edip dinlendiriyor” diyor. Yıl içinde sizi en çok zorlayan mevsim şartları neler, yazın mı kışın mı daha fazla sorunla karşılaşıyorsunuz? Antalya’nın iklim şartlarından dolayı kışın ısıtma ve yazın soğutma sistemlerinin genelde elektrik enerjisine dayalı olmasından dolayı yük yoğunluğundan kaynaklı arızalarla karşılaşıyoruz. Bunun dışında mevsim geçişlerinde meydana gelen fırtına ve yağışlardan dolayı havai şebekelerde ciddi arızalarla mücadele ediyoruz. Kısacası Antalya’nın 4 mevsimi de bizim açımızdan kendi zorluklarıyla geliyor. Sahada ne tür güvenlik önlemleri alıyorsunuz? Biz bugüne kadar verilen iş güvenliği eğitimleri, yapılan denetimler ve şirketimiz tarafından temin edilen kişisel koruyucu donanımlar sayesinde iş güvenliği kültürü edinmiş olduk. Aldığımız eğitimlerde bahsedilen ‘doğru ekipmanı, doğru yerde kullanalım’ sloganıyla çalışmalarımızı yürütüyoruz. Emniyet önlemleri yapılacak işe göre değişken-
lik gösteriyor. Konuyu açacak olursak aydınlatma, abone arızaları ve muhtelif arıza çalışmalarında önem arz eden güvenlik önlemleri trafik akışını ve insan sağlığını tehlikeye atmayacak şekilde dubalar, ışıklı emniyet uyarı araçları ve levhaları kullanarak yapılmakta. Kısacası işimizin ehemmiyetinin ve tehlikesinin farkında olarak önlemlerimizi alıyoruz. Günde kaç kilometre yol yapıyorsunuz? Görev ve sorumluluk alanım olan Kepez ve Konyaaltı ilçelerinin yüz ölçümü ve abone yoğunluğunun fazla olması sebebiyle günlük olarak müşteri memnuniyeti odaklı sergilemiş olduğumuz efor ister istemez fazla oluyor. Tabii ki müşterimizden olumlu dönüşler gördüğümüz sürece göstermiş olduğumuz bu efor bizleri yormuyor. Aksine mutlu edip dinlendiriyor. Dinlenme safhamızda şirketimizin bizlere sunmuş olduğu 24 saatlik tahsisli araçların payını es geçemeyiz. Keşke kullanmış olduğumuz araçların dilleri olsa da bizden fazla yorulduklarını onlar söyleyebilse-
ler. Tabii günlük 150 – 180 km mesafede bizler gibi hızlı personellere eşlik etmek kolay bir yoldaşlık değil. Günde ortalama kaç soruna müdahale ediyorsunuz? Antalya’nın büyüyen bir metropol şehri olmasından dolayı çok hızlı bir yapılaşma, altyapı ve enerji tüketimi oluşmakta. Sizin sorun olarak adlandırdığınız kelimeyi biz iş yükü olarak görüyoruz. İş yükü olarak sorarsanız günlük 150 – 200 adet iş neticelendirip abonelerimizin gülümsemelerini sağlıyoruz. Bu nedenle bize verdiği enerji hizmet politikamız olan ‘Her geçen gün daha iyiye’ hedefimize ulaşmamıza bir adım daha yakınlaştırıyor. Ne tür eğitimlerden geçiyorsunuz? Şirketimizin en önem verdiği konulardan biri de eğitimdir. İş sağlığı ve güvenliği eğitimleri, teknik eğitimler, yüksekte çalışma eğitimi, ağaç kesme ve boylama eğitimleri bu kalemde sayabiliriz.
31
İÇİMİZDEKİ SESLER
ÇEDAŞ KURUMSAL İLETIŞIM MÜDÜRLÜĞÜ, ENERJI MASASI MÜŞTERI DANIŞMANI
SEÇIL ÜNGÖR:
DINLEYEN, ANLAYAN VE ÇÖZÜM ÜRETEN BIR ‘MASA’ KURULDU ÇEDAŞ’ın sektörde ses getiren ve abone sorunlarına çok daha hızlı çözüm sunan Enerji Masası’nda görev yapan Seçil Üngör, “Dinleyen, anlayan ve çözüm üreten bir birimiz” diyor.
Ç
amlıbel Elektrik Dağıtım A.Ş (ÇEDAŞ) Eylül 2017 itibarıyla abonelerinin talep ve şikayetlerine çok daha hızlı yanıt verebilmek için diğer ulaşım kanallarının yanına bir de Enerji Masası’nı ekledi. Enerji Masası Müşteri Danışmanı olarak görev yapan Seçil Üngör, hedeflerini ve bu masada nasıl hizmet verdiklerini KW’ye anlattı: Enerji Masası yeni kuruldu, sizin bu göreve tercih edilmenizdeki kriterler neler? Müşteri memnuniyetini artırmaya yönelik WhatsApp İhbar Hattı, WIP Muhtar Hattı, sosyal medya hesapları gibi iletişim kanallarını her geçen gün geliştiren ve artıran şirketimiz 2017 Eylül ayı itibariyla Enerji Masası’nı devreye aldı. Şirket misyonumuz ve vizyonumuz doğrultusunda tüketicilerimize daha kaliteli hizmet sunmak amacıyla kurulan birimimiz öncelikle müşteri memnuniyetinin artırılmasını hedeflemektedir. Ayrıca tüketicilerimizle birebir iletişim kurma imkânı sağlayan Enerji Masası, dinleyen, anlayan ve çözüm üreten birim olarak faaliyetini sürdürmektedir. Elektrik dağıtım sektöründe alanında yetkin çalışanlarla müşterilerine kaliteli ve kesintisiz hizmet vermeyi ilke edinen şirketimiz, müşterilere birebir dokunan Enerji Masası biriminde çalışacak personellerin temini noktasında öncelikli olarak halkla ilişkiler konusunda eğitim almış ve birebir iletişimde yetkin bir çalışan profili belirlemişti. Atatürk Üniversitesi Halkla İlişkiler ve Tanıtım
32
bölümü lisans eğitimimi tamamladıktan sonra Cumhuriyet Üniversitesi Eğitim Fakültesinde Pedagojik Formasyon eğitimi aldım. Yaklaşık 4 yıldır şirketimiz bünyesinde bulunan Alo 186 Çağrı Merkezi’nde Müşteri Temsilcisi olarak görev yapmaktayım. Çağrı Merkezi’nde edindiğim tecrübe ve deneyimler ile eğitim hayatımın Enerji Masası’nın kuruluş amacı ve görevi ile örtüşmesi bu birimde görev almamda en büyük etken oldu. Göreve başlamadan ne tür eğitimlerden geçiyorsunuz? Öncelikle sektöre dair temel mevzuat ve esasların biliniyor olması müşterilerimize doğru bilgiyi aktarmak açısından bizler için çok önemli. Bu çerçevede Enerji Bakanlığı ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu’nun sektöre dair mevzuat ve esaslarını takip ederek bu konular hakkında eğitimler alıyoruz. Bunun yanı sıra müşterilerimizle görüşürken daha sağlıklı iletişim kurmak adına, alanında uzman eğitmenler
tarafından etkili iletişim, birebir iletişim, beden dili, kurumsal iletişim, kriz yönetimi, algı ve itibar yönetimi ve stres yönetimi konularında eğitim ve seminerler almaktayız. Gelen soruları yönlendirme dışında, orada da çözüm üretiyor musunuz? Enerji Masası, bir yandan elektrik dağıtım hizmetlerinde sorun yaşayan müşterilerimizin talep, şikâyet ve önerilerini ilgili birimlere aktarırken bir yandan da müşterilerimizin sorunlarına çözüm üretmek için hizmet vermektedir. Şöyle ki; müşterimizin talepleri veya şikâyetlerine ilişkin ön değerlendirmeyi yapıyoruz. Ön değerlendirme sonrası kısa sürede çözülebilecek bir konu varsa (arıza, kesme-açma, abonelik işlemleri gibi) ilgili birimlere iş emri oluşturarak sorunun giderilmesini sağlıyoruz. Kısa sürede bir çözüm üretmek mümkün değilse ve saha araştırması gerekiyorsa bu talepleri de ilgili birimlere aktarıp takibini yapıyoruz.
Elektrİk taahhüt ve altyapı hİzmetlerİnde çözüm ortağınız Uğur Mumcu Mh. Mimar Sinan Bulvarı No:149-151 Sultangazi / İstanbul T: 0212 476 20 72 F: 0212 476 20 78
Whatsapp İhbar Hattı: 0530 1120 186
Boğaziçi Elektrik Dağıtım dergisi