Neler Normal, Neler Değil ve Ne Zaman Yardım AramalıHepimiz yanlış yerleştirilmiş anahtarları aldık, birisinin ismini boş bıraktık veya bir telefon numarasını unuttuk. Gençken, bu atlamalara pek aldırış etme eğiliminde değiliz, ancak yaşlandıkça bazen ne anlama geldikleri konusunda endişeleniyoruz. Bazı beyin değişikliklerinin yaşlanma söz konusu olduğunda kaçınılmaz olduğu doğru olsa da, büyük bellek problemleri bunlardan biri değil. Bu nedenle normal yaşa bağlı unutkanlık ile gelişen bilişsel problemi ortaya çıkarabilecek belirtiler arasındaki farkı bilmek önemlidir.
Hafıza ve yaşlanma
Unutkanlık, yaşlandıkça çoğumuz arasındaki ortak bir şikayettir. Son zamanlarda gördüğünüz bir film hakkında konuşmaya başlıyorsunuz, ünvanı hatırlayamıyorsunuz. Tanıdığınız bir cadde isminde aniden boş yer açarken evinize yol tarifleri veriyorsunuz. Kendini mutfağın ortasında, içinde ne için gittiğini merak ederek buluyorsun.
Hafıza kesintileri sinir bozucu olabilir, ancak çoğu zaman endişelenmezler. Yaşa bağlı hafıza değişiklikleri demansla aynı şey değildir.
Büyüdükçe, her zaman aldığımız beyin işlevlerinde sorunlara yol açabilecek fizyolojik değişiklikler yaşarız. Bilgiyi öğrenmek ve hatırlamak daha uzun sürer. Eskiden olduğumuz kadar hızlı değiliz. Aslında, zihinsel süreçlerimizdeki bu yavaşlamayı gerçek hafıza kaybı için yanlış yapıyoruz. Fakat çoğu durumda, kendimize zaman verirsek, bilgi akla gelecektir.
Hafıza kaybı yaşlanma sürecinin kaçınılmaz bir parçası değil
Beyin her yaşta yeni beyin hücreleri üretme yeteneğine sahiptir, yani önemli hafıza kaybı değil yaşlanmanın kaçınılmaz bir sonucu. Fakat tıpkı kas gücünde olduğu gibi, onu kullanmak veya kaybetmek zorundasınız. Yaşam tarzınız, alışkanlıklarınız ve günlük aktivitelerinizin beyninizin sağlığı üzerinde büyük etkisi var. Yaşınız ne olursa olsun, bilişsel becerilerinizi geliştirmenin, hafıza kaybını önlemenin ve gri konunuzu korumanın birçok yolu vardır.
Ayrıca, birçok zihinsel yetenek normal yaşlanma ile büyük ölçüde etkilenmez, örneğin:
- Her zaman yaptığınız şeyleri yapma ve sık sık yapmaya devam etme yeteneğiniz
- Yaşam deneyiminden edindiğiniz bilgelik ve bilgi
- Doğuştan gelen sağduyunuz ve makul argümanlar ve hükümler oluşturma yeteneğiniz
Yaşa bağlı hafıza kaybının 3 nedeni
- Hafızanın oluşumu ve geri dönüşüne karışan beynin bir bölgesi olan hipokampus sıklıkla yaşla birlikte bozulur.
- Beyin hücrelerini koruyan ve onarabilen ve sinir büyümesini uyaran hormonlar ve proteinler de yaşla birlikte düşer.
- Yaşlı insanlar sıklıkla beyne giden kan akışını azaltır, bu da hafızayı bozar ve bilişsel becerilerde değişikliklere yol açabilir.
Demansa karşı normal unutkanlık
Çoğu insan için, hafızada ara sıra yaşanan anlar yaşlanma sürecinin normal bir parçasıdır, ciddi zihinsel bozulma veya demansın başlangıcı için bir uyarı işareti değildir. Aşağıdaki tipteki hafıza kayıpları yaşlı yetişkinlerde normaldir ve genellikle değil demans uyarı işaretleri olarak kabul edilir:
- Bazen gözlük veya anahtar gibi düzenli kullandığınız şeyleri bıraktığınız yerleri unutun.
- Tanıdıkların isimlerini unutmak veya benzer bir hatırayı, örneğin oğlunun adına bir torun çağırmak gibi engellemek.
- Bazen bir randevuyu unutmak veya bir odaya girmek ve neden girdiğinizi unutmak.
- Kolayca dikkatinizin dağılması veya ne okuduğunuzu veya bir konuşmanın ayrıntılarını hatırlamakta zorluk çekiyorsanız.
- “Dilinizin ucunda” bulunan bilgileri alamıyor olmak.
Hafıza kaybınız, çalışma yeteneğinizi etkiler mi?
Yaşa bağlı hafıza kaybı ve bunama arasındaki temel fark, eski sakatlanmayan olmasıdır. Hafıza kesintileri günlük performansınız üzerinde çok az etkiye sahiptir ve yapmak istediğinizi yapma becerisine sahiptir. Öte yandan demans, hafıza, dil, yargılama ve soyut düşünme gibi iki ya da daha fazla entelektüel kabiliyetteki düşüşü engelleyen kalıcı bir işaret ile işaretlenmiştir.
Hafıza kaybı bu kadar yaygın ve şiddetli hale geldiğinde işinizi, hobilerinizi, sosyal aktivitelerinizi ve aile ilişkilerinizi bozar, Alzheimer hastalığının veya bunamaya neden olan başka bir rahatsızlığın veya demansı taklit eden bir durumun uyarı işaretlerini yaşıyor olabilirsiniz.
|Yaşla ilgili normal hafıza değişiklikleri||Demans gösteren belirtiler|
|Arada bir hafıza kaybına rağmen bağımsız olarak çalışabilme ve normal aktiviteleri takip edebilme||Basit görevleri yerine getirme zorluğu (faturaları ödemek, uygun giyinmek, yıkanmak); birçok kez yaptığınız işlerin nasıl yapıldığını unutmak|
|Unutkanlık olaylarını hatırlayabilmek ve tanımlayabilmek||Bellek kaybının sorunlara neden olduğu belirli durumlar hatırlayamıyor veya tanımlanamıyor|
|Yol tariflerini hatırlamak için duraklayabilir, ancak tanıdık yerlerde kaybolmaz||Tanıdık yerlerde bile kaybolur veya şaşırır. talimatları takip edememek|
|Ara sıra zorluk doğru sözcüğü bulmak, ancak bir konuşma yapmakta güçlük çekmiyor||Kelimeler sıkça unutulur, yanlış kullanılır veya çarpınır; Aynı konuşmadaki cümleleri ve hikayeleri tekrarlar|
|Yargılama ve karar verme yeteneği her zaman olduğu gibi||Seçimler yaparken sorun; Kötü karar verebilir veya sosyal olarak uygunsuz şekillerde davranabilir|
Hafif bilişsel bozulma belirtileri (MCI)
Hafif bilişsel bozulma (MCI), yaşa bağlı normal bilişsel değişiklikler ile demansı gösteren daha ciddi semptomlar arasında bir ara aşamadır. MCI normal yaşla ilgili değişikliklerden daha büyük olan bellek, dil, düşünce ve yargı ile ilgili problemleri içerebilir, ancak MCI ile normal bellek problemleri arasındaki çizgi her zaman net değildir. Fark genellikle derecelerden biridir. Örneğin, insanların isimlerini hatırlamakta bazı problemler yaşamanız normaldir. Bununla birlikte, yakın ailenizin ve arkadaşlarınızın isimlerini unutmak ve bir süre sonra hala hatırlayamamak normal değildir.
Hafif bilişsel bozukluklarınız varsa, siz ve aileniz ya da yakın arkadaşlarınız büyük olasılıkla hafızanızdaki ya da zihinsel işlevinizdeki düşüşün farkında olacaktır. Ancak, tamamen şişmiş demans hastalarından farklı olarak, günlük yaşamınızda başkalarına güvenmeden çalışabilirsiniz.
MCI'li birçok kişi sonunda Alzheimer hastalığı veya başka bir demans türü geliştirse de, bu kaçınılmaz olduğu anlamına gelmez. MCI platosuna sahip bazı kişiler nispeten hafif bir düşüş aşamasındayken diğerleri normale dönüyor. Elbette tahmin etmek zor, ancak genel olarak, hafıza bozukluğu derecesi ne kadar yüksek olursa, gelecekte demans gelişme riski de o kadar artar.
MCI belirtileri şunlardır:
- Bir şeyleri sık sık kaybetme veya yanlış yerleştirme
- Konuşmaları, randevuları veya olayları sıkça unutmak
- Yeni tanıdıkların isimlerini hatırlamakta zorluk
- Bir konuşmanın akışını takip eden zorluk
Hafıza kaybı için doktora ne zaman başvurulur
Hafıza kaybolduğunda sizi ya da bir aile üyesini ilgilendirmek için yeterince sık veya yeterince fark edilir hale geldiğinde doktora başvurma zamanı. Bu noktaya gelirseniz, birincil doktorunuzla en kısa zamanda görüşmek ve derinlemesine muayene olmak için en kısa sürede bir randevu alın. Demans belirtmek için gerekli tüm belirtileri göstermeseniz bile, şimdi küçük bir sorunun daha büyük olmasını önlemek için adımlar atmak için iyi bir zaman olabilir.
Doktorunuz kişisel risk faktörlerinizi değerlendirebilir, belirtilerinizi değerlendirebilir, geri dönüşümlü bellek kaybı nedenlerini ortadan kaldırabilir ve uygun bakım almanıza yardımcı olabilir. Erken tanı, geri dönüşü mümkün olan hafıza kaybı nedenlerini tedavi edebilir, vasküler demanstaki düşüşü azaltabilir veya Alzheimer veya diğer demans tiplerinde yaşam kalitesini artırabilir.
Doktorunuzun ziyaretinde neler beklenir
Doktor size hafızanızla ilgili birçok soru soracaktır:
- siz veya başkaları ne kadar zamandır hafızanızla ilgili bir sorun fark ettiniz?
- ne tür şeyleri hatırlamak zor olmuştur
- zorluk yavaş yavaş mı yoksa aniden mi ortaya çıktı
- sıradan şeyler yapmakta zorluk çekip çekmediğiniz
Doktor ayrıca hangi ilaçları aldığınızı, nasıl yediğinizi ve uyuduğunuzu, son zamanlarda depresyonda olup olmadığınızı veya stres altında olup olmadığınızı ve hayatınızda neler olup bittiğini diğer sorularınızı bilmek isteyecektir. Muhtemelen, doktor ayrıca sizden veya eşinizden semptomlarınızı takip etmenizi ve birkaç ay içinde tekrar kontrol etmenizi isteyecektir. Hafıza probleminizin daha fazla değerlendirmeye ihtiyacı varsa, doktorunuz sizi bir nöropsikoloğa gönderebilir.
Bellek kaybının geri dönüşümlü nedenleri
Hafıza kaybının otomatik olarak demansınız olduğu anlamına gelmediğini hatırlamak önemlidir. Stres, depresyon ve hatta vitamin eksiklikleri gibi bilişsel problemlerle karşılaşmanızın birçok nedeni olabilir. Bu yüzden sorun yaşıyorsanız resmi bir tanı almak için doktora gitmeniz çok önemlidir. Bazen, önemli hafıza kaybı gibi görünen şeylerin bile tedavi edilebilir koşullar ve aşağıdakiler gibi geri dönüştürülebilir dış faktörlerden kaynaklanabilir:
Depresyon. Depresyon, hafıza kaybı belirtilerini taklit ederek konsantre olmanızı, düzenli kalmanızı, bir şeyleri hatırlamanızı ve işlerinizi halletmenizi zorlaştırabilir. Depresyon yaşlı erişkinlerde sık görülen bir sorundur - özellikle eskisinden daha az sosyal ve aktif iseniz veya yakın zamanda bir takım önemli kayıplar veya önemli yaşam değişimleri yaşıyorsanız (emeklilik, ciddi bir tıbbi teşhis, ... sevdiğim, evinizden çıkarken).
B12 Vitamini eksikliği. B12 Vitamini nöronları korur ve sağlıklı beyin fonksiyonları için hayati öneme sahiptir. Aslında, B12 eksikliği beyinde kalıcı hasara neden olabilir. Daha yaşlı insanlar daha yavaş bir beslenme emilim hızına sahiptir, bu da B12'yi zihninize ve bedeninize ihtiyaç duymanızı zorlaştırabilir. Sigara veya içecek kullanıyorsanız, risk altında olabilirsiniz. Erken bir B12 vitamini eksikliğini giderirseniz, ilişkili bellek sorunlarını geri alabilirsiniz. Tedavi aylık enjeksiyon şeklinde kullanılabilir.
Tiroid problemleri. Tiroid bezi metabolizmayı kontrol eder: metabolizmanız çok hızlıysa, kafanız karışmış olabilir ve çok yavaş ise, halsiz ve depresyonda hissedebilirsiniz. Tiroid sorunları unutkanlık ve konsantre olmak gibi hafıza sorunlarına neden olabilir. İlaç belirtileri tersine çevirebilir.
Alkol kötüye kullanımı. Aşırı alkol alımı beyin hücreleri için toksiktir ve alkol kötüye kullanımı hafıza kaybına neden olur. Zamanla, alkol bağımlılığı da demans riskini artırabilir. Aşırı içmenin zarar verici etkileri nedeniyle, uzmanlar günlük alımınızı sadece 1-2 içeceğe sınırlamanızı tavsiye ediyor.
Dehidrasyon. Daha yaşlı yetişkinler özellikle dehidrasyona duyarlıdır. Şiddetli dehidrasyon karışıklığa, uyuşukluğa, hafıza kaybına ve demans gibi görünen diğer semptomlara neden olabilir. Hidratlı kalmak önemlidir (günde 6-8 içecek bekleyin). Diüretik veya müshil kullanıyorsanız veya diyabet, yüksek kan şekeri veya diyare hastasıysanız özellikle dikkatli olun.
İlacın yan etkileri. Reçeteli ve reçetesiz satılan ilaçların birçoğu veya ilaç kombinasyonları bilişsel sorunlara ve yan etki olarak hafıza kaybına neden olabilir. Bu özellikle yaşlı erişkinlerde yaygındır, çünkü ilaçları daha yavaş yıkar ve emer. Hafıza ve beyin fonksiyonlarını etkileyen yaygın ilaçlar arasında uyku hapları, antihistaminikler, tansiyon ve artrit ilaçları, kas gevşetici maddeler, idrar kaçırma için antikolinerjik ilaçlar ve gastrointestinal rahatsızlıklar, antidepresanlar, anti-anksiyete ilaçları ve ağrı kesici sayılabilir.
Üç veya daha fazla ilaç mı alıyorsun?
Bazı bireysel ilaçların yanı sıra çok fazla ilaç almak da bilişsel problemler yaratabilir. Son zamanlarda yapılan bir araştırma, ne kadar fazla ilaç alıyorsanız, beyin atrofisi riskiniz arttığını buldu. Araştırmacılar, üç veya daha fazla farklı ilacı alan kişilerde gri madde kaybının en akut olduğunu buldular. Aldığınız ilaçlar konusunda endişeleriniz varsa, doktorunuzla konuşun. Ancak, doktorunuzun onayı olmadan ilaçlarınızı almayı KESMEYİN.
Hafıza kaybı için telafi
Sağlıklı yaşlanmaya ve fiziksel canlılığa katkıda bulunan aynı uygulamalar aynı zamanda sağlıklı bir hafızaya da katkıda bulunur. Bu nedenle, bilişsel gerilemeyi önlemek için erken adımlar atarak, yaşamınızın diğer tüm yönlerini de geliştiriyor olacaksınız.
Sosyal kalın. Sosyal olarak aileleriyle ve arkadaşlarıyla meşgul olmayan insanlar, hafıza sorunları için güçlü sosyal bağlara sahip olanlardan daha yüksek risk altındadır. Kaliteli yüz yüze sosyal etkileşim stresi büyük ölçüde azaltabilir ve beyin için güçlü bir ilaçtır, bu nedenle arkadaşlarla zaman planlayın, bir kitap kulübüne katılın ya da yerel kıdemli merkezini ziyaret edin. Ve tam beynin yararı için telefonunuzu uzak tuttuğunuzdan ve tam olarak birlikte olduğunuz insanlara odaklandığınızdan emin olun.
Sigara içmeyi bırak. Sigara içmek, inmeye neden olabilecek vasküler bozukluk riskini arttırır ve beyne oksijen veren arterleri daraltır. Sigarayı bıraktığınızda, beyin hızlı bir şekilde gelişmiş dolaşımdan faydalanır.
Stres Yönetimi. Stres hormonu olan kortizol beyne zamanla zarar verir ve hafıza sorunlarına yol açabilir. Ancak bu gerçekleşmeden önce bile, stres ya da endişe şu an için hafıza sıkıntılarına neden olabilir. Stresli ya da endişeli olduğunuzda, hafıza kaybına maruz kalma ve öğrenme ya da konsantre olma konusunda sorun yaşamanız daha olasıdır. Ancak basit stres yönetimi teknikleri bu zararlı etkileri en aza indirebilir.
Yeterli uyku almak. Siz yaşlandıkça iyi bir gece uykusu almak, hafıza birleştirmesi, yeni anılar oluşturma ve saklama işlemi için gereklidir; Uyku yoksunluğu, hipokampustaki yeni nöronların büyümesini azaltır ve hafıza, konsantrasyon ve karar alma ile ilgili sorunlara neden olur. Hatta başka bir hafıza katiline depresyona neden olabilir.
Ne yediğine dikkat et. Bol miktarda meyve ve sebze yiyin ve bolca antioksidan içerdiğinden yeşil çay içmek, beyin hücrelerini “paslanmadan” koruyabilir. Omega-3 yağları bakımından zengin yiyecekler (somon, ton balığı, alabalık, ceviz ve keten tohumu gibi) özellikle beyniniz ve hafızanız için iyidir. Çok fazla kalori yemek olsa da, hafıza kaybı veya bilişsel bozulma gelişme riskinizi artırabilir.
Düzenli egzersiz. Düzenli bir egzersiz rutini başlatmak, kardiyo ve kuvvet antrenmanı da dahil olmak üzere, bunama gelişme riskinizi yüzde 50'ye kadar azaltabilirsiniz. Dahası, egzersiz bilişsel problemler geliştirmeye başlamış olanlarda daha da kötüleşmeyi yavaşlatabilir. Egzersiz, beynin eski bağlantıları sürdürme ve yenilerini yapma yeteneğini teşvik ederek Alzheimer'a karşı koruma sağlar.
Yürüme: Hafıza kaybına karşı savaşmanın kolay bir yolu
Yeni araştırmalar, her hafta altı ila dokuz mil yürümenin beyin küçülmesini ve hafıza kaybını önleyebileceğini gösteriyor. Amerikan Nöroloji Akademisi'ne göre, haftada altı ile dokuz mil arasında yürüyen yaşlı yetişkinler, çalışmanın başlamasından dokuz yıl sonra beyinlerinde daha fazla yürümediklerinden daha fazla gri maddeye sahipti.
Hafıza kaybı ile mücadele için beyin egzersizleri
Fiziksel egzersiz vücudunuzu daha güçlü hale getirip koruyabildiği gibi, zihinsel egzersiz de beyninizi daha iyi çalıştırabilir ve zihinsel düşüş riskinizi azaltabilir. Keyifli bulduğunuz beyin egzersizlerini bulmaya çalışın. Bir aktivite sizin için ne kadar zevkli olursa, etkisi beyniniz üzerinde o kadar güçlü olacaktır. Örneğin, egzersiz sırasında müzik çalarak veya kokulu bir mum yakarak veya bitirdikten sonra kendinizi ödüllendirerek duyularınıza hitap ederek bazı aktiviteleri daha eğlenceli hale getirebilirsiniz.
Hafif egzersizlerden ağır kaldırmalara kadar beyin egzersizi için bazı fikirler:
- Bilmediğiniz oyunlarda satranç veya köprü gibi strateji ve Scrabble gibi kelime oyunları oynayın. Bulmaca ve diğer kelime bulmacalarını veya Sudoku gibi sayı bulmacalarını deneyin.
- Size meydan okuyan gazeteleri, dergileri ve kitapları okuyun.
- Yeni şeyler öğrenme alışkanlığı edinin: oyunlar, tarifler, sürüş rotaları, müzik aleti, yabancı dil. Bilmediğiniz bir konuda sizi ilgilendiren bir kursa katılın. Beyninizle ne kadar ilgilenir ve ilgilenirseniz, öğrenmeye devam etme olasılığınız o kadar yüksek ve deneyiminiz o kadar fazla olacaktır.
- Mevcut etkinlikleri ne kadar iyi yaptığınızı iyileştirin. Zaten bir yabancı dil konuşuyorsanız akıcılığınızı geliştirmeyi taahhüt edin. Ya da keskin bir golfçü iseniz, handikapınızı düşürmeyi hedefleyin.
- Yeni bir bahçe, yorgan veya bir koi göleti gibi tasarım ve planlamayı içeren bir projeye katılın.
Önerilen Kaynaklar
Hafif Bilişsel Bozukluğu Anlamak (Harvard Medical School Özel Sağlık Raporu)
Optimal Hafızanın Elde Edilmesi (Harvard Medical School Guide)
Hafıza Kaybını Anlama (PDF) - Tanı ve hafıza kaybını telafi etmenin yolları için tavsiyeler. (Ulusal Yaşlanma Enstitüsü)
Hafif Kognitif Bozukluk - Nasıl teşhis ve tedavi edilebilir. (UCSF Bellek ve Yaşlanma Merkezi)
10 İşaretleri Tanıyın - Alzheimer hastalığının uyarı işaretleri. (Alzheimer Derneği)
Yazarlar: Melinda Smith, M.A., Lawrence Robinson ve Robert Segal, M.A. Son güncelleme: Kasım 2018.