‘Kahvaltını bitirirsen sana sürpriz var.’
Şartlı cümleler anı kurtarır evet ama çocuk ile aramızda çıkarcı bir ilişkinin temellerini atar bu cümleler. İster doğru davranış kazandırmak ister içinde olduğumuz durumu kolaylıkla çözmek amacıyla olsun çocukta aynı hissi uyandırır şartlı cümleler.” İstediğini almak için istemediği bir fedakarlıkta bulunmak.” Ailede ve küçük yaşta temeli atılan bu bakış açısı hayatı boyunca çocuğumuzun yaşam felsefesi olabilir. Karşılıksız yardımda bulunmama, çıkarcı ilişkiler yaşama, tek taraflı ve samimi olmayan duygular ile hareket etme gibi birçok istemeyen davranış ve tutuma sebep olabilir.
Her ne kadar özellikle küçük yaşlarda şartlı cümleler hayat kurtarsa da bu ifadelerin yerine çocuktan beklediğimiz davranış için onu gerçek, doğru ifadeler ile yumuşak ve sabırlı bir yaklaşım kullanarak ikna etmeliyiz.
‘Dur dur sen küçüksün onu kaldıramazsın’
Sandalyeyi, su şişesini, alışveriş poşetini vs. taşımaya çalışır çocuklar. Bu hem büyükleri model aldıkları için hem kendi güçlerinin sınırlarını görmek için hem de yardım için olabilir. Hangi sebeple olursa olsun eğer bir risk, tehlike yok ise veya yaralanmaya yol açmayacak bir durum ise çocuğu bu konuda özgür bırakmalı, aklındakini gerçekleştirmesine izin vermeliyiz. Gösterdiği çaba karşısında bu cümleyi duyan çocuk küçük olmanın zayıflık, acizlik, başarısızlık olduğunu düşünüp hemen büyümek isteyebilir. Bu çocukluğunu tam anlamıyla yaşamasına engel olabilir ve ayrıca kendini ispatlama çabasını doğurabilir. Böyle bir cümle yerine çocuğun sonucu kendisinin görmesine izin vermeliyiz. Kaldı ki çocukların ağır birşeyler taşıma isteği normal ve gelişimseldir. Çocuk bir ihtiyacını karşılamak için bunu yapmak istiyordur. Emin olduğumuz riskli durumlarda sen küçüksün demek yerine riski tanımlamak en doğrusudur.
‘Bir daha sana dondurma yok’
Ebeveyn o anı kurtarmak için ya da öfkesine yenik düşerek sonunu düşünemeden böyle bir cümle kurabilir. Peki gerçekten uygulanabilir mi? Eğer bu cümleyi kurduysak ve uygulayacaksak sorun yok. Ancak birkaç gün sonra çocuğumuz bizi denemek amaçlı dondurma istediğinde keyfimiz yerindeyse veya önceki tehdidi unuttuysak kabul eder dondurma yemesine izin veririz. Peki bu nelere sebep olur?
Ebeveyn ve çocuk arasındaki ilişkinin sınırlarının sarsılmasına ve güven zincirinin zedelenmesine sebep olabilir. Yapılan uyarıların çocuk tarafından ciddiye alınmamasına, ebeveynin kararlı duruşu karşısında dahi çocuğun bir direniş göstermesine sebebiyet verebilir. Ebeveynin otoritesinin sarsılması çocuğun hem kendini güvensiz hissetmesine hem de bu açığı her alanda kullanma alışkanlığına yol açabilir.
Sınır koymak ya da çocuğu ikna etmek için yerine getirmesi zor hatta imkansız olan ifadelerden kaçınmak ve gerçekleştirebileceğimiz cümleler tercih etmek iyi bir yoldur.
‘Yok yok o bir şey içmez'
Çoğu yetişkin çocuk ile birebir ilişki kurup ona bir soru sormak yerine çocuğun yanındaki yetişkin ile muhatap olur. Çoğu ebeveyn de çocuğuna sorulan soruya onun yerine cevap verir. Oysa ki çocuğun sosyal ve bilişsel gelişimi çok küçük yaşlarda ve ebeveynin yanında başlar. Buna destek olmak için çocuğun yerine cevap vermemeli aksine çocuğu cevap vermek için, yetişkinlerle iletişim kurması için teşvik etmeliyiz. Ancak çocuğu zorlamamalıyız.
‘Elalem nasıl başarıyor da sen yapamıyorsun'
Çocuğu hırslandırmak veya teşvik etmek amaçlı kurulan ve masum sanılan bu tarz cümleler çocuğun etrafında örnek gösterilen kişilere karşı olumsuz duygular geliştirmesinin yanı sıra ebeveynlerinden de uzaklaşmasına sebep olabilir. Kendini aşağılanmış, beceriksiz, başarısız ve değersiz hissedebilir. Ailesinin sevgisinin başarılı olma şartına bağlandığını düşünen çocuk ebeveynlerinin sınırlarını zorlayarak hem kendi geleceğini karartabilir hem de aile içindeki olumlu ilişkiyi bile isteye bozmaya çalışabilir.
Çocuğumuzun başarısını arttırmak için onun yanında olduğumuzu ve onu her koşulda sevdiğimizi hissettirmek çok önemlidir. Kaldı ki başarılı olmasa bile her çocuk ailesinin sevgi, saygı ve desteğini hakeder ve buna ihtiyaç duyar unutmayalım.
@cocukhayatinoznesi Instagram sayfamı ziyaret ederek daha fazla içeriğe ulaşabilirsiniz.