Oyun kuramı bir strateji bilimidir.
Oyuncular; çok çeşitli oyunlarda kendileri için en iyi sonuçları elde etmek için gerçekleştirmesi gereken eylemleri; matematiksel ve mantıksal olarak belirlemeye çalışır.
Oyun kuramı, bireyin stratejisini oluştururken diğerlerinin seçimlerine dayalı olarak karar verip hamle yapmasını anlatır.
hayatımıza keyif kattığı tartışmasız bir gerçek olsa da oyun kuramı epeyce farklı bir kavramdır.
Hayat içerisindeki önemli başlıklarda var olan bir kuramdır.
Oyun kuramı günümüzde;
- Ekonomi,
- İşletme,
- Savaş,
- Politika,
- Psikoloji,
- Evrimsel biyoloji vb.
çok geniş bir uygulama alanına sahiptir.
Bir diğer anlatımla strateji bilimi; günümüzde neredeyse her bilim alanında kendine yer bulabilen bir dal haline gelmiştir.
Oyun kuramının temel öncüleri, 1940'larda matematikçi John von Neumann ve ekonomist Oskar Morgenstern’dir.
Aradan bunca yıl geçmesine ve kuram konusunda pek çok ilerleme sağlanmasına karşın oyun kuramı; hala daha genç ve gelişmekte olan bir bilimdir.
Stratejik ortamlar bireylerin mutluluğunun yalnızca kendi verdikleri kararlarla değil, başka bireylerin aldığı kararlarla da belirlendiği ortamlardır.
En genel ifade ile de akılcı birey davranışları ve bunlar arasındaki etkileşimleri inceler.
Temel çıkarımlar
- Oyun kuramı; rakip oyuncular arasındaki sosyal durumları kavramak ve stratejik bir ortamda, bağımsız ve rakip oyuncuların en uygun karar vermesini sağlamak için kullanılan kuramsal bir çerçevedir.
- Oyun kuramını kullanarak, fiyatlandırma rekabeti, ürün sürümleri ve daha pek çok durumlar için gerçek dünya senaryoları ortaya konulabilir ve sonuçları kestirilebilir.
Oyun kuramının temelleri
Oyun kuramının odak noktası, akılcı davranan oyuncular arasında etkileşimli bir duruma model olarak hizmet eden oyundur.
Oyun kuramının anahtarı, bir oyuncunun getirisinin diğer oyuncu tarafından uygulanan stratejiye bağlı olmasıdır.
Oyun, oyuncuların kimliklerini, seçeneklerini ve mevcut stratejilerini ve bu stratejilerin sonucu nasıl etkilediğini tanımlar.
Modele bağlı olarak, çeşitli başka gereksinimler ya da varsayımlar da gerekli olabilir.
Oyun kuramına göre tüm katılımcıların eylemleri ve seçimleri her birinin sonucunu etkiler.
Oyun kuramı tanımları
Bilinen ödemeleri ya da ölçülebilir sonuçları içeren iki ya da daha fazla oyuncuyla ilgili bir durum yaşadığımızda, en olası sonuçları belirlemeye yardımcı olması için oyun kuramını kullanabiliriz.
Oyun kuramı çalışmasında yaygın olarak kullanılan terimler şunlardır:
Oyun: İki ya da daha fazla oyuncunun eylemlerine bağlı ve sonucu olan her türlü koşuldur.
Oyuncular: Oyun bağlamında stratejik bir karar vericidir.
Strateji: Oyunda ortaya çıkabilecek koşullar altında bir oyuncunun yapacağı eksiksiz bir eylem planıdır.
Ödeme: Bir oyuncunun belirli bir sonuca ulaşmasından elde ettiği ödemedir.
Bilgi kümesi: Oyunun belirli bir noktasında mevcut olan bilgilerdir. Bilgi kümesi terimi genellikle oyunun sıralı bir bileşeni olduğu durumlarda uygulanır.
Denge: Bir oyunda her iki oyuncunun da kararlarını verdiği ve bir sonuca ulaşıldığı noktadır.
Nash dengesi (Nash equilibrium)
Türk Dil Kurumu sözlüğüne göre denge sözcüğünün bir den fazla anlamı ya da eş anlamlısı vardır. Sözlüğe göre denge sözcüğü;
1) Bir nesnenin ya da bir insanın devrilmeden durma hâli, muvazene, balans,
2) Zihinsel ve duygusal uyum, istikrar,
3) Siyasi güçlerin, yetkilerin birbirini sınırlayacak biçimde dağıtılması,
4) Birbirini ortadan kaldıran güçlerin sonucu olan durma hâli,
5) Ekonomik hayatın uyumlu düzeni
anlamlarında kullanılmaktadır.
Nash dengesi, oyun kuramı kavramıyla ilgili önemli çalışmaları ve bilimsel yayımları olan Amerikalı
’ın adıyla anılmaktadır.
Nash dengesi, bir kez elde edildiğinde, hiçbir oyuncunun kararlarını tek taraflı olarak değiştirerek getiriyi artıramayacağı anlamına gelen bir sonuçtur.
Ayrıca, bir karar verildiğinde, oyuncunun sonuçları dikkate alan kararlar konusunda hiçbir pişmanlık duymayacağı anlamında “pişmanlık yok” (no regrets) olarak da düşünülebilir.
Çoğu durumda Nash dengesine zamanla ulaşılır.
Bununla birlikte, Nash dengesine ulaşıldığında, bundan sapılmayacaktır.
Nash dengesini nasıl bulacağımızı öğrendikten sonra, tek taraflı bir hareketin durumu nasıl etkileyeceğine bir göz atmak gerekir.
Bu durum bir anlam ifade ediyor mu?
Öyle olmamalı ve bu yüzden Nash dengesi “Pişmanlık yok” olarak tanımlanıyor.
Genellikle bir oyunda birden fazla denge olabilir. Ancak, bu genellikle iki oyuncunun iki seçeneğinden daha karmaşık ögelere sahip oyunlarda ortaya çıkar.
Zamanla tekrarlanan eş zamanlı oyunlarda, bu çoklu dengelerden birine bazı deneme yanılmalarla ulaşılır.
Nash dengesinde hiçbir oyuncu, diğerlerinin davranışı veri iken, kendi davranışını değiştirerek daha iyi bir konuma gelemez.
Ancak Nash dengesi, her zaman uygun değer koşulunu sağlayan bir denge değildir.
Başkaları davranışını değiştirmezken, bir oyuncu davranışını değiştirerek üstünlük sağlayamaz ama kimi zaman ortaklaşa ve aynı anda bir davranış değişikliği ile birden fazla oyuncu daha iyi bir konuma gelebilir.
Ekonomi ve işletme üzerindeki etkisi
Oyun kuramı, önceki matematiksel ekonomik modellerdeki önemli sorunları ele alarak ekonomide bir devrim yarattı.
Oyun kuramı dikkati sabit durum dengesinden, piyasa sürecine çevirdi.
İş dünyasında oyun kuramı, ekonomik temsilciler arasındaki rekabet davranışlarını modellemek için faydalıdır.
İşletmeler genellikle ekonomik kazanç elde etme yeteneklerini etkileyen birkaç strateji seçeneğine sahiptir.
Bu bağlamda işletmeler;
- Mevcut ürünleri kullanımdan kaldırma ya da
- Yenilerini geliştirerek rekabete göre daha düşük fiyatlar ya da
- Yeni pazarlama stratejisi uygulama gibi
ikilemle karşılaşabilir.
Ekonomistler, takım tekeli işletme davranışını anlamak için genellikle oyun kuramını kullanırlar.
İşletmeler, fiyat sabitleme ve gizli anlaşma gibi belirli davranışlarda bulunduklarında bunun olası sonuçlarını yaklaşık olarak değerlendirmeye çalışırlar.
Mikroekonomi
Ekonomi kuramının bir dalı olarak mikroekonomi, kendi olanakları çerçevesinde karar veren ve alacağı kararlar doğrultusunda kazancını en üst düzeye çıkarmaya çalışan bireylerin davranışlarını inceler.
Oyun kuramı aynı zamanda mikroekonominin bir alt dalı olup, ekonomik bireylerin bir strateji ortamında modelleme için çözümlemeli yöntemler önerir.
Bir başka bakış acısıyla; mikro ekonomik kuram, akılcı bireylerin çeşitli bilgi ortamlarında, değişik kişisel kararlar alarak şekillendirdikleri sözleşmelerin biçimini inceleyerek değişimleri inceler.
Makroekonomi
Oyun kuramı makroekonomi yani para, büyüme vb. göstergeler ile ilgili sorunlarla ilgilenmez.
Bu açıdan bakıldığında; birey davranışları bakımından sahip olunan olanaklar ve bu olanaklar çerçevesinde belirlenen gereksinmelerin giderilmesi şeklinde iki önemli boyutu ön plana çıkar.
Söz konusu olanakların temel çerçevesini; bireylerin mali yetenekleri belirler ve bundan hareketle malların satın alınması ve hizmetlerin elde edilmesi süreci modellenebilir.
Modellemelerde bütçe kısıtı çerçevesinde faydayı optimum düzeye getirebilen mal sepetinin belirlenmesi mikroekonominin birinci önemli boyutudur.
İşletmeler açısından yapılan modellemelerde ise uygulayım bilimi yapısı, piyasa koşulları ve yasal yöntemler gibi ögelerin işletme stratejilerinin belirlenmesinde önemli etkilere sahip olduğu bilinmektedir.
İşletmeler, söz konusu ögelerden hareketle; fiyat, üretim, maliyet ve diğer politikalarını belirlemekle birlikte, bu politikalarda sürekli olarak karlarını en yüksek düzeye getirecek stratejileri ararlar.
Bireyler acısından fayda, benzer şekilde işletmeler açısından ise karın en yüksek düzeye getirilmesi, mikroekonomi çözümlemesinin en önemli önceliğini oluşturur.
Bu bağlamda mikroekonomi kuranımın ikinci önemli boyutu; dengeyi oluştururken, denge olmaksızın kuramsal yaklaşımların açıklanması olanaklı değildir.
Bu nedenle denge, ekonomi kuramının yöntem bilimsel bir ögesi olarak kabul edilir.
Nash dengesinde oyuncular birbirlerinin denge stratejilerini doğru olarak tahmin ederler ve rasyonel kararlar verirler.
Her katılımcının sonucu hepsinin seçimlerine yani stratejilerine bağlıdır.
Sıfır toplamlı oyunlarda oyuncuların çıkarları tamamen çatışır. Böylece bir kişinin kazancı her zaman diğerinin kaybı olur.
Daha karakteristik olanı, karşılıklı kazanç yani artı toplam ya da karşılıklı zarar yani eksi toplam ve bazı çatışmalar gizilgücü olan oyunlardır.
(devam edecek)