Dünyanın ilk katılımcı sözlük
projesi Ekşi Sözlüğün kendi tecrübelerinden yola çıkarak hazırladığı kıstasları alıp, düzenleyip, feminist sözlüğe uyarladığımız hususlar. (Versiyon No: 2014.fs)
Aşağıdaki tavsiyeler bir katılımcı sözlüğün sözlük olmasını sağlayan tavsiyeleri içermektedir. Eğer katılımcı sözlükler ve tarihi hakkında net bilginiz yoksa tıklayın.
Eğer ilk defa sözlük yazarlığı yapacaksanız bu metin sizin için aydınlatıcı olabilir.1. Temel Hususlar
1.1. Yeni başlık açmadan önce aynı veya muadili bir başlık var mı diye arama kutusundan arama yapın. Sonra bulup birleştirmek zor oluyor. "Tırnak kullanarak" arama yaparsanız daha net sonuçlar alırsınız.
1.2. Yeni açılan başlığın altına yapılan açıklama tanım şeklinde olsa çok seviniriz. Altına girilen yorumlar da tanım formatında olsa şahane olur; ama sonraki entry'lerde bu şart bazen hoş görülebiliyor.
1.3. Başlıklar genellikle ilgili kavramın adından oluşur. Örn: Tophane hakkında açılacak bir başlığının doğrusu "Tophane"dir, "Tophane semti" değildir. Yani başlıklar sade olmalı, anahtar sözcükler varsa mantık olarak daha sade olmalı. Tophane örneği için "semt" güzel bir etiket yaklaşımı; ama başlık ile etiketin aynı olması biraz saçma oluyor.
1.4. Zorunlu olmamakla birlikte yeni açtığınız bir başlığın altına etiket (anahtar sözcük) koyabilirsiniz. Bu aramalarda kolaylık sağlayacaktır. Örneğin: kişi
, dergi
, film
, site
, kitap
gibi.
1.5. Bir nesne, kavram, kişi hakkında açılan başlıklara gerekmediği sürece "türü", sonuna takı olarak eklenmemelidir. elma meyvesi, Michael Jackson şarkıcısı gibi başlıklar. Bu oldukça sık yapılan hataya örnektir. Özetle "anlamını kaybetmeden alabileceği en kısa form"u kullanmak yeterli olacaktir. Mesela "ay ışığı sonatı"nı kalkıp "ayışığı" olarak ufaltmak hatalı olacakken "rock müzik" yerine "rock" yazmak daha uygun olacaktır çünkü sözlükte kavramlar isimleriyle anılmaktadır.
1.6. Yabancı kelimelere getirilen çekim ekleri apostrofla ayrılır. Örnek: entry'ler, banner'lar, gif'ler...
1.7. Bir sayıyla ilgili başlığın sonuna gereksiz ekler getirilmemelidir "3 sayısı", "5 rakamı" gibi. Yine de son eki olmadan kullanılmayan tabirlerde bunu aşmak mümkündür "100 numara", "12 Monkeys" gibi. Aslında bunlar sağduyuyla da sezilebilecek hususlar.
1.8. Başlık açarken belli bir kesimi belirtmek amacıyla şahıs çekimleri kullanılmaz. Mesela "eski sevgilinizin en iyi arkadaşınızla çıkması" başlığı bu bakımdan hatalıdır. Onun yerine çekimsiz olanı kullanın rahat edin. Yani "eski sevgilinin en iyi arkadaşla çıkması" diyin. Neden: Çünkü yalınlık adına, "biz kimiz?" diye çıkan kafa karışıklığını ve keyfine göre çekim eki kullanılarak oluşan dağınık düzensizliği yok etmek adına.2. Eserler
2.1. Kitap, resim, film gibi eserlerde ilgili başlıklar eserin orijinal ismiyle açılmalıdır. Çünkü orijinal isim ve çeviri isimleri arasında yaygın kullanım açısından çok büyük dağınıklık olduğu gibi hangisinin daha yaygın olduğunu bulmak mümkün değildir. Hatta bazen yaygın ismi yanlış ismi de olabilmekte, eserin Türkçe çevirisi olamayabileceği gibi Türkçe'de birden fazla farklı isimde çevirisi de yayınlanmış olabilmektedir. Böyle durumlardaki ayrılığa düşmemek adına tartışma faktörü en az olan orijinal isim tercih edilmektedir. Ayrıca "the" öneki eserin sahibi kullanmışsa kullanılması daha etiktir.
2.2. Filmilerde ek olarak iMDb formatındaki gibi orjinal ismi ve tarih girilse iyi olur. Mesela "Yardımcı (2011)" yerine "The Help (2011)
" gibi.
2.3. Pekii eserin diğer adları ne olacak? Yönlendirme yapacağız. Örneğin Simone de Beauvoir'ın Türkçeye Kadın "İkinci Cins"
diye çevrilen Le Deuxième Sexe
adlı eserinin İngilizce adı da popüler Second Sex
. Bu durumda diğerlerine hiç yüz vermeyip eserin orjinal adına (Le Deuxième Sexe) açıklamaları yapıyoruz, diğer adlarına da asıl eserin olduğu sayfaya yönlendirme yapıyoruz. Linkleri tıklayarak görebilirsiniz. 3. Latin Olmayan Yazı Sisteminden Gelen Başlıklar
3.1. "Rusça, Yunanca, Arapça, Japonca gibi Latin yazı sistemi kullanmayan dillerdeki özel isimler (ve özel isim olarak sınıflandırılabilecek yerleşik kavramlar ve terimleşmiş sözcükler), Türkçe'nin ses özelliklerine uygun olarak okunduğu gibi yazılır: Çaykovski, Vasabi, Hiroşima, Salman Rüştü gibi, bu tür adların geçtiği kaynaklarda o adın İngilizce veya başka bir Latin yazı sistemi kullanan dilde yazılışı ne kadar yaygın olursa olsun o adın kökenine bakmak, Latin yazı sistemi kökenli değil ise Türkçe okunduğu gibi yazmak gerekir. Ekşi sözlük'te, bir tek "film adları"; karışıklık yaratmaması için, bu kuralın dışında tutulmuştur, sadece film adları için, Pinyin, Hepburn ve iast'ın romanizasyon standartlarını kullanabilirsiniz. bu konuda da http://www.imdb.com/'daki
transkripsiyonları kaynak olarak kullanabilirsiniz.
3.2. Asya ülkelerinin bir kısmında (Çin, Vietnam, Japonya, Kore...) ad ve soyadları dizilimi farklıdır. Soyadlar önce, adlar sonra yazılır. bu tür durumlarda açılacak başlıklarda Türkçenin ad-soyadı diziliminin gözetilmesi gerekmektedir. Örnek: Kurosava Akira değil, Akira Kurosava. Ancak söz konusu kişinin adı Türkçede soyadı - ad diziliminde yerleşiklik kazanmış ve bir çok kaynakta bu şekilde geçmekteyse, bu kurala istisna oluşmuş sayılır. Örnek: Yun-fart Cov değil, Cov Yun Fat, aynı şekilde kabile adları da ad-soyadı dizilimine dahilse, yine Türkçedeki dizilim dikkate alınır ve konu ad-soyad-kabile adı şeklinde başlıklandırılır. Örnek: şerpa tenzing norgay değil, Tenzing Norgay Şerpa."4. Sorunlu Başlıkları Şikayet ve Hukusal Durmlar
4.1. Her tanımın sağ üst tarafında tarihin yanında "Bunu Bildir!" linki bulunmaktadır. Eğer yazının gerçekten site kurallarına ve feminist etik yaklaşımlara uymadığını düşünüyorsanız bu linke tıklayıp kısa bir açıklama ile durumu sözlük yönetimine bildirebilirsiniz.
4.2. Hukuken kendi başına sorun teşkil edecek mesaj içerikli başlıklar açılamaz, mesela eğer Harry Potter gerçek bir kişi olsaydı "lanet olası Harry Potter zencisi" diye ya da "harry potter'a işkence etmeyi istemek" gibi başlıklar açmayın. Altına "çok kötü, çok ayıp, söyleyenin Allah belasını versin" diye yazılsa dahi bu başlığın doğurduğu mağduriyeti engellemediğinden yasalarca suç teşkil etmektedir. Sebep: Korkuyoruz ulen, başımızı derde sokmayın akşam akşam zaten bizim durumlar karışık.5. Siteler
5.1. Bir web sitesi ile ilgili başlık her zaman web sitesinin adı olmak zorundadır: Google, Facebook, Twitter, ted.com, 5harfliler
, Feminist Mutfak gibi. Web sitesinin adını ise logolarından veya başlıklarından bulabilirsiniz.
5.2. Özel bir adı olmayan web siteleri ile ilgili başlıklarda kural güdülmesi şart değildir. Adresin kendisi kullanılabilir www.bilgi.edu.tr'deki gibi her sitenin sembolik bir adı olmayabilir.6. Saat ve Tarihler
6.1. Belli bir saati ifade eden başlıklar 24h formatını başında sıfırıyla beraber kullanmalıdır çünkü Türkiye'de bu standarttır karışıklığa mahal vermez. Örn: 18:00, 07:00 gibi. Özel isim olarak saat isimleri bu kurala uymaz misal "6:00pm" diye bir kitap varsa o öyle yazılır.
6.2. Belli bir tarihi ifade eden başlıklar 21 Aralık 1976 tarih formatını kullanmalıdırlar çünkü sözlükte yaygın olarak kullanılan ve en anlaşılır, en okunaklı, karışıklığa mahal vermeyen tarih şekli budur. Yanlış örnekler ise 03 02 2002, şubat 14 2002, 1 3 2002 şeklinde gider.7. Kişiler, Nikname'ler, Mahlaslar, Ünvanlar:
7.1. Kişiler hakkında açılan başlıklarda doğrusu kişinin adını açık yazmaktır. Butler yerine Judith Butler, Atatürk yerine Mustafa Kemal Atatürk gibi. Yine de Literaturde kısa haliyle kabul gormuş yazarlar için kasmaya gerek yok. H. P. Lovecraft, T. S. Eliot gibi. "Dr" "Prof" gibi önekler kullanılmaz. "Dr. Oz" gibi markalaşmış olmadığı sürece tabi çünkü kişi isimlerinin yazılışında pek çok tercih yapılabildiğinden, çeşitli sanat dallarındaki "mahlas" alışkanlıkları haricinde tam isim en anlaşılır seçenek olduğundan uygun görülmektedir. Mahlaslar, literatürde basılı olarak bu halleriyle kullanıldıklarından kaynaklardan teyit edilebilmektedirler bu yuzden tartışmaya açık olmadıklarından ve çoğu zaman gerçek isimden daha yaygın bilindiklerinden "Halikarnas Balıkçısı" gibi daha popülerse bunu kullanmak daha anlaşılır olur.8. İmla
8.1. Türkçe başlıklarda hatalar, "bağyan" gibi özellikle vurgulanmak istenmediği sürece gramer hatası yapılmamalıdır. Sık rastlanan hatalar içinde mi, ki, de eklerini yazımı vardır. (Şüpheye düşerseniz bakın: Temel İmla kuralları
) Neden: okurun erişim ve aradığını bulma imkanlarını arttırmak, muasır medeniyetler seviyesine erişmek.
8.2. Bir fiil veya deyim ile ilgili başlık acarken genel kullanım mastar ekiyledir: "gitmek", "alttan almak" gibi, bunun dışında özellikle mastar olmaması gereken halleri de zaman zaman kullanılabilir özel isimlerde veya farklı anlamlara gelebilen hallerde deneme, mıhlama gibi. Neden: fiilin/deyimin tek nötr formu olduğu için, böylece okurun ilgili fiili ararken hangi formda araması gerektiğini düşünmesi deneme yanılma yapmasına gerek kalmaz.
8.3. Kısaltmalar aralarında nokta olsalar bile bitişik yazılır. Çeşitli işaretlerle ayrılmaları özellikle yapılmadığı sürece kısaltma başlıklarının doğru yazılışı bitişiktir. Örn: TBMM, jpg, 3d, KÇ, pdf gibi. Oturmuş istisnalar için bir şey demiyoruz onlar çok nadir. Örn f.e.a.r, f.e.e.l.i.n.g.c.a.l.l.e.d.l.o.v.e gibi.9. Temel Prensip: Yaygın Kullanım
9.1. Ürünlerde, resmi yaygın isimler kullanılmalıdır. Windows 8, Volkswagen Polo, F-16 Fighting Falcon... Nedeni yaygın kullanımı tercih ederek kullanımdaki tutarsızlıkları kaldırmak, daha iyi erişim, evrensel bariş.
9.2. Ebat, çözünürlük ve çarpım işlemleri v.b. birleşik yazılır. 1024x768, 4x4, 1080p
Özetle farklı pek çok yazım stili arasında en yaygınlarını kullanıyoruz. Amaç hedefe yönelik anlamlı başlıklar açmak, bunlara herkesin anlayabileceği türde açıklamalar getirmek. Zaten kavramlar karmaşıklaştıkça ve insana olan teması arttıkça duygusallık, az empati, kıt sempati ve yarım bilgiden dolayı pek çok anlaşmazlıklar doğacaktır. Lütfen elinizden geldiğince kibar ve saygılı olun. Kaba, düşüncesiz ve kırıcı dili kullanacak bir çok mecra varken artık bu sözlükte öfke değil de kavram denizlerinde coşalım.
Kaynak: https://eksisozluk.com/baslik-acarken-dikkat-edilecek-hususlar--288070