İngiliz fotoğrafçı Rebecca Litchfield üç yıl kadar önce terk edilmiş binaları, mekânları keşfetmek ve fotoğraflamak üzere yola düşmüş. Yirmi ülkede üç yüzden fazla mekân ziyaret eden Litchfield, 2014’te de bu çalışmalarının bir kısmını Sovyet Hayaletleri (Soviet Ghosts) kitabında derlemiş. Bulgaristan, Macaristan, Ukrayna ve Litvanya’yı, Doğu Almanya’daki birçok eski demir perde ülkesini ziyaret eden Litchfield’ın fotoğrafları, adeta bir çeşit kıyamet yaşamış yerleri, başka bir dünyanın sonunu gösteriyor bizlere.
Karanlıkta kalmış güzellikleri bulmak için dünyayı dolaştım. 2015’ten 2018’e kadar, otuz ülke daha dolaşmayı hedefliyorum; görmek istediğim çok yer, bitirmem gereken üç kitap, bir de doktora tezi var. İçimden bir ses, bu macera bittiğinde anlatılacak birkaç destansı hikâyem olacağını söylüyor.
Bulgaristan’da, 1441 metre yüksekliğindeki Buzluca Dağı’nın zirvesinde bulunan Buzluca Anıtı, 1981 yılında Bulgar komünist rejimi tarafından yaptırılmış. 1891 yılında, Dimitar Blagoev liderliğindeki sosyalistler bu bölgede bir araya gelerek örgütlü bir sosyalist hareketin ve Bulgar Sosyal Demokrat Partisi’nin temellerini atmış. Anıt bu olaya ithafen yaptırılmış, ancak Bulgaristan 1989’da yeniden çok partili sisteme geçip, sosyalist rejimi arkasında bırakınca, tıpkı Spomenik‘ler gibi, devlet görevlileri bu anıtı da kaderine terk etmiş.
[Bu seri için] Doğu Avrupa’dan ülkeler, Baltık ülkeleri, Ukrayna ve tabii ki Rusya dahil olmak üzere on ülke gezerek, Sovyetler Birliği’nin çöküşünden geriye ne kaldığını görmek ve kaydetmek istedim. Unutulmuş kasabalar, fabrikalar, hapishaneler, okullar, anıtlar, hastaneler, tiyatrolar, askeri üsler, akıl hastaneleri ve toplama kampları… Birleşik Krallık’ta bir Sovyet denizaltısına bile rastladım.
Yukarıda gördüğünüz sıradan odanın varlığı, 1993’e kadar bir avuç insan dışında kimse tarafından bilinmiyordu. Letonya’daki Ventspils Uluslarası Radyo Astronomi Merkezi (VSRC), Sovyet yönetiminde gözlem ve ajanlık amaçlarıyla kurulmuş. Zamanında bu bölgenin yakınlarındaki bir kasabaya dahi gitmek özel izne tabiymiş. Irbene’de o kadar büyük bir gizlilik içinde çalışılmış ki, Letonya vatandaşları bu merkezin varlığını Sovyetler dağıldıktan yıllar sonra öğrenmiş. Daha sonra Letonyalı bilim insanlarının girişimiyle radyo teleskopları tamir edilmiş. Merkez bugün halen işliyor.
Bu kitaptaki amacım, Sovyetler Birliği’nin dağılan imparatorluğunu, tamamen yok olmadan önce kayıt altına almaktı. Sovyet Hayaletleri başlığı, Sovyetler’in çöküşünden sonra arkasında bıraktığı hayaletler ve hikâyalerden geliyor. SSCB bir zamanlar yaşayan, nefes alan bir yerdi. Komünizm’den sonra, mekânlar artık unutulmuş bir zamanın, yalnızlığa terk edilmiş kırık kabukları gibi. Sovyetler Birliği’nin çöküşü, arkasında bir zamanlar bu yerlerde yaşamış ve çalışmış kişilerin vurucu hatıralarını bıraktı.
Litchfield, gezileri sırasında, eski Sovyet topraklarında Nazilerin işlediği insanlık suçundan geriye kalanları da fotoğraflamış: