Besin alerjisi nedir, nasıl teşhis edilir?
Besin maddelerinin vücut içinde oluşturdukları her türlü olumsuz durum genellikle besin alerjisi olarak nitelendirilir. Besin alerjisi nedir, nasıl anlaşılır? Besin alerji testi nasıl yapılır? İşte detaylar...
Günlük olarak tüketilen besinlere karşı, vücudun bağışıklık sistemi aracılığıyla tepki göstermesine besin alerjisi denir. Şikayetlerinin benzer olması sebebiyle besin intoleransı ile karıştırılır ancak yol açtığı sorunlar ele alındığında birbirinden farklıdır. Çocuklarda % 2- 4, erişkinlerde % 1-2 sıklıkla görülebilir.
Çocuklarda besin alerjisi yapan gıdalar
Bebeklerde en sık inek sütü alerjisi görülür. Ancak bu alerji genellikle 2-3 yaşlarında kendiliğinden kaybolur. 1 yaşından önce bebeklere inek sütü verilmemelidir. Unutmayın bebeğiniz için en iyisi annesinin sütüdür.
Yumurta alerjisi ise özellikle bebeklikte ve erken çocukluk döneminde yaygın olarak görülür. Yıllar içerisinde etkisi azalarak yetişkinlik döneminde tamamen kaybolur. Yumurta alerjisinde egzama veya kaşıntı, deri ve göz lezyonları görülme sıklığı diğer besin alerjilerine göre daha fazla olur. Yaygın kızarıklık, hırıltılı solunum, kusma ve ishal ile kendini belli eden yumurta alerjisi, özellikle bebeklerde egzamanın en önemli nedeni olarak kabul edilir.
Bunların yanı sıra, soya, yerfıstığı, deniz ürünleri, buğday ve diğer hububatlar, tahin, susam, domates, kakao, çilek, muz, portakal, yulaf, arpa, çavdar gibi yiyecekler de alerjiye en fazla yol açan besinler arasında yer alır. Çilek ve domates, kimyasal bir madde olan histamin içermesinden dolayı alerji benzeri tepkilere yol açabilir.
Besin alerjisi belirtileri nelerdir?
Besin allerjisi vücutta pek çok organ ve sistemi etkileyebilir. Deride kaşıntı, yanma, kızarıklık, ürtiker (kurdeşen), dudak ve göz kapaklarında şişlik (anjiyoödem), burunda tıkanıklık, hapşırma, kaşıntı, akıntı geniz akıntısı, damakta kaşıntı, gözlerde sulanma, kaşıntı, kızarıklık, nefes darlığı, hırıltı, öksürük, göğüste sıkışma, küçük çocuklarda besini reddetme, bulantı, kusma, yutmada zorluk, karın ağrısı, kramplar, kanlı veya mukuslu ishal,çarpıntı, nabız hızının artması, tansiyon düşüklüğü, baş dönmesi ve bayılma besin alerjisine bağlı belirtilerdir. Besin allerjilerinde nadir de olsa anafilaksi ortaya çıkabilir. Anafilaksi, farklı organ ve sistemlerin aynı anda olaya katılarak oluşturduğu ciddi ve yaşamı tehdit edebilen allerjik reaksiyondur. Anafilaksiye yol açan maddenin çok az bir kısmı bile çok ciddi sonuçlara yol açabilir. Özellikle besin allerjisine astımın eşlik ettiği hastalarda daha şiddetli reaksiyonlar görülebilir. Bir kez anafilaksi geçiren çocuğun tekrar aynı şiddette veya daha ağır şiddette anafilaksi geçirme olasılığı vardır. Bu nedenle sorumlu besinle karşılaşma mutlaka önlenmelidir.
Besin alerjisi nasıl tedavi edilir?
Besin allerjisi zaman içinde tamamen veya kısmi olarak kendiliğinden düzelme olasılığı olan bir durumdur. Özellikle inek sütü, yumurta akı, soya ve buğday allerjisi olan çocukların önemli bir kısmında allerjilerin kaybolduğu bilinmektedir. Kuruyemiş allerjisi olan çocukların ise daha azında allerji kaybolmaktadır. Besin allerjisinin geçiş zamanı besinlere göre farklılık göstermekle beraber zaman zaman ergenlik dönemini bulabilmektedir. Başlangıçtaki kan ve deri testinde saptanan allerji şiddeti ne kadar yüksekse allerjinin devam etme süresinin daha uzun ve geçme olasılığının daha düşük olduğu bildirilmiştir. Ayrıca hastada başka allerjik hastalıkların ve birden çok besine allerjinin mevcudiyetinin besin allerjisinin geçme sürecini uzattığı saptanmıştır.
Besin allerjisi olan çocuklar ve aileleri, hazır gıdalar konusunda mutlaka bilinçli olmalı ve tükettikleri besinlerin içeriğini önceden araştırmalıdır. Restoranda sipariş verilen yemeğin içinde allerjisi olan besinin olup olmadığı gerekirse yemeği hazırlayan aşçıya sorularak teyit edilmelidir. Besin içerikleri, hazırlanma süreci ve besinlerdeki saklı alerjenler ayrıntılı olarak sorgulanmalıdır.
Tedavide ilk basamak sorumlu besinin belirli süreler diyetten tamamen çıkarılmasıdır. Örneğin inek sütü allerjjilerinde süt kesilmeli, çocuğa inek sütü proteini içermeyen mamalar önerilmeli, anne sütünün devamı özendirilmelidir. İlaç tedavisi etkilenen organ ve oluşan belirtilere yönelik olmalıdır. Anafilaksi, yaşamı tehdit eden ve çok kısa süre içinde müdahale edilmesi gereken acil bir durumdur. Tedavi aşamasında ilk yapılması gereken epinefrin (adrenalin) isimli ilacın hastaya enjeksiyonudur.. Özellikle daha önceden anafilaksi geçirmiş ve tekrar geçirme riski yüksek olan hastalara adrenalin içeren ve hasta veya yanındakinin ilacı enjekte edebilmesine olanak veren Epipen® isimli otomatik iğnelerin reçete edilmesi, kullanımı ile ilgili aileye eğitim verilmesi ve bunun daima yanlarında bulundurulması gerektiğinin vurgulanması zorunludur. Aile, çocuğunun anafilaksi geçirdiğini düşündüğü anda uyluk ön-üst kısmına ilacı uygulamalıdır. Bazı durumlarda ikinci bir doz adrenalin veya başka ilaçlara ihtiyaç duyulabileceğinden Epipen® uygulansa bile en kısa süre içinde bir sağlık kuruluşuna başvurmak gerekir.
Allerjisi olan besini çocuklara az miktardan başlayarak giderek artan dozlarda vermek suretiyle hastanın sorumlu besini tüketebilmesini amaçlayan tıbbi yaklaşımlar mevcuttur. Ancak bu tedavi yöntemlerinin uygun hastalarda ve mutlaka bu konuda yeterli bilgi ve deneyime sahip çocuk allerji uzman hekimlerinin bulunduğu gelişmiş merkezlerde gerekli önlemler alınarak, olası riskler hakkında hastalar bilgilendirildikten ve onamları alındıktan sonra yapılması gerekmektedir.