“Sanki bütün dünya dönüyor, içmeden sarhoş olmuş gibiyim” mi diyorsunuz?
Aslında hiçbir şey dönmüyor, sadece siz öyle sanıyorsunuz.
Peki, sizin öyle sanmanız bir sıkıntınız olmadığı anlamına mı geliyor?
Kesinlikle hayır.
Bu yaşadığınız sıkıntıya “vertigo” deniyor.
Vertigo’ya yakından bir göz atalım.
#1: Vertigo Nedir?
Vertigo kısaca “başınızın döndüğünü sanmanıza yol açan” bir histir.
Vertigo baş dönmesine çok benzese de her baş dönmesi vertigo anlamına gelmez.
Aslında vertigo başınız dönmediği halde bile başınız dönüyormuş hissiyatına kapılmanıza neden olan bir sıkıntıdır.
Vertigoyu bir hastalık değil, kaynağının araştırılması gereken bir belirti olarak tanımlamak daha doğrudur.
Vertigo, yaygın olarak kulaktaki bir sorundan kaynaklansa da merkezi sinir sistemini etkileyen başka hastalıklardan kaynaklanması da mümkün.
Hatta bazen sadece strese bağlı olarak bile gelişebilir.
Vücudun denge sisteminde yaşanan bir sorun nedeniyle ortaya çıkan vertigo tedavi edilebilir bir rahatsızlıktır.
Nüfusun %30 kadarı hayatının bir döneminde vertigoyla karşılaşabiliyor ve vertigo görülme sıklığında cinsiyet ve yaş farkı bulunmuyor. Ancak vertigoya sebep olan bazı hastalıklarda cinsiyet ve yaş farklılığı gözlemleniyor.
#2: Vertigonun Belirtileri Nelerdir?
Vertigonun en temel belirtisi “baş dönmesi” olarak biliniyor. Ancak vertigonun kaynağına göre farklı belirtiler görülebiliyor. Bazı belirtiler vertigoya sebep olan hastalıkların tamamında ortak olarak görülse de şiddeti ve şekli kişiden kişiye değişebiliyor.
Vertigoda yaygın olarak görülen şikayetler şunlardır:
- Baş dönmesi
- Kulak çınlaması
- Kulakta dolgunluk
- Mide bulantısı ve kusma
- Sersemlik hissi
- Denge kaybı
Hastalığın türüne göre, işitme kaybı, halsizlik, görme kaybı, ateş ve anormal göz hareketleri gözlenebiliyor. Pek çok hasta boşlukta olma, boşluğa basma gibi bir hissiyat, vücudun sağa ya da sola doğru çekmesi (farkında olmadan belli bir tarafa doğru yürüme ya da eğilme gibi), ayakta durmakta güçlük, yatar pozisyonda ya da yatakta dönerken baş dönmesi gibi pek çok sıkıntı tarif ediyorlar.
Vertigo atakları birkaç saniye ya da dakika sürebildiği gibi saatlerce ya da günlerce de devam edebiliyor. Bayılmaya varıncaya kadar sürebilen ataklar hastaları oldukça kaygılandırıyor. Pek çok kişi vertigo atakları sebebiyle acil servislere başvuruyor.
Fakat bu ataklardan tamamıyla kurtulmak mümkün.
#3: Vertigonun Nedenleri
Vertigoya sebep olan rahatsızlıkların neredeyse tamamı kulakla ilgili hastalıklardır. Çok nadiren beyin ya da beyincikle alakalı bir rahatsızlıktan kaynaklanabilir ya da başka hastalıkların yarattığı baş dönmeleriyle karıştırılabilir.
Vertigoyu tetikleyen başlıca nedenler:
- Kulak içi hastalıkları
- Çarpmaya bağlı kafa travmaları
- Beyin tümörü ya da MS gibi merkezi sinir sistemi hastalıkları
- Diyabet
- Migren
- Boyun fıtığı, düzleşme gibi sinir sistemini zorlayan sıkıntılar
- Panik atak, anksiyete bozukluğu ya da depresyon
- Kardiyolojik hastalıklar
- Bağışıklık sistemini zayıflatan ya da kulağa da yerleşebilen çeşitli virüsler
Vertigo nedenlerinin %90’ı kulağa bağlıdır. Bahsi geçen kulak hastalıkları şunlardır:
BPPV ( Benign Paroksismal Pozisyonel Vertigo):
Kulak içindeki kristallerin yer değiştirmesi olarak tarif edilen hastalıktır. Vertigonun en yaygın nedeni budur. Tamamen strese ya da kafa travmasına bağlı olarak gelişebilir.
Vestibüler Nörinit:
İç kulaktaki denge organının ya da denge sinirinin enfeksiyonudur. Soğuk algınlığı, nezle gibi üst solunum yolları hastalıklarının sonucu ortaya çıkar. Bazı virüsler de bu hastalığa sebep olabilir.
Meniere Hastalığı:
Halk arasında “iç kulak tansiyonu” olarak da bilinir. İç kulakta bulunan sıvıların ve bu sıvılardaki basınç artışının sebep olduğu bir hastalıktır.
Tam olarak kaynağı bilinmemektedir. Kadınlarda erkeklere oranla çok daha fazla görülen meniere hastalığı vertigonun önemli sebeplerinden biridir.
Labirentit:
Kısaca iç kulağın iltihaplanması denilebilir. İç kulaktaki labirenti etkilediği için bu isim verilmiştir.
Menenjit, orta kulak iltihabı ya da virüslerle ilgili çeşitli hastalıklar (herpes, hepatit, kabakulak, kızamık gibi çocukluk çağı hastalıkları) labirentite neden olabilir.
#4: Vertigo Nasıl Teşhis Edilir?
Vertigoya sebep olan rahatsızlığı bulmak geçmişte çok kolay olmuyordu; ancak günümüzde pek çok farklı tanı yöntemi bulunuyor.
Öncelikle doktorunuza şikayetlerinizi net bir şekilde iletmeniz gerekiyor. Hekiminizin yapacağı kulak muayenesi ve nörolojik muayene vertigonun teşhisinde ilk aşamayı oluşturuyor.
Kan tahlilleri, tansiyon ölçümü, gerekli görülürse MR, Tomografi, EEG gibi beyinle ilgili görüntüleme yöntemleri, işitme ve denge testleri vertigo teşhisinde kullanılan diğer yöntemlerdir.
Günümüzde vertigonun tanısı için yeni yöntemler de geliştirildi. VHIT (Video Heat Impulse Test) bunlardan biri. Kameralı bir gözlükle başınızı hafifçe çevirerek göz hareketlerini kontrol etmeye yarayan bir cihazla 7-8 dakika içinde vertigonuzun kaynağına dair teşhis imkanı doğuyor.
Cihaz henüz çok yaygın şekilde kullanılmasa da pek çok hastanede bulunuyor. Bu yeni teknolojinin pek çok vertigoluyu uzun süren tahlil ve tanı sürecinden kurtardığı söyleniyor.
Vertigo için hangi doktora gitmeliyim?
Eğer vertigonuz olduğundan şüpheleniyorsanız ilk gitmeniz gereken uzman bir “kulak burun boğaz” hekimidir. Doktorunuz vertigonuzun kulak dışında bir sıkıntıdan kaynaklandığını düşünüyorsa sizi ilgili bir başka doktora yönlendirecektir.
Tedaviniz sırasında vertigonuzun kaynağına göre doktorunuzun fizik tedavi uzmanlarıyla, ya da psikiyatri branşıyla işbirliği halinde olması gerekebilir. Fizik egzersizleri tedaviniz sürecinde en az ilaçlar kadar önemlidir.
#5: Vertigo Nasıl Tedavi Edilir?
Vertigo kaynağına göre belirtilerinin şekli ve şiddeti değişebilen bir rahatsızlıktır. Çok nadiren cerrahi yönteme başvurulması gerekiyor ve kulaktan kaynaklananların tamamı ilaç ve egzersiz tedavisine cevap veriyor.
Vertigoyu tetikleyen pek çok rahatsızlık tedaviye kısa sürede yanıt verse de meniere hastalığı ya da kulaktaki enfeksiyonların tetiklediği rahatsızlıkların tedavisi biraz daha uzun sürebiliyor.
Hekiminiz ilk önce vertigo ataklarını ortaya çıkaran kaynağı ortadan kaldırmaya yönelse de tedavi sürecinde vertigo hastalarının kendilerine de çok iş düşüyor.
- Alkol, sigara ve kafein gibi uyaranlardan mutlaka uzak durmak.
- Ani hareketlerden kaçınmak ve hekiminizin önerdiği denge egzersizlerini yapmak. (Eğer fitness, kardiyo gibi biraz daha zorlayıcı antrenmanlar yapıyorsanız iyileşene kadar hafif egzersizlere yönelmenizde fayda var.)
- Stres yaratan durumlardan uzaklaşmak.
- Araç kullanmamak ve mümkünse seyahat ederken hızı düşük araçları tercih etmek.
- Eğer enfeksiyona bağlı bir durum geliştiyse istirahat etmek.
- Uyku düzenine mutlaka özen göstermek.
Vertigo tedavi edilmezse ne olur?
Vertigo büyük oranda tedavi edilebilir bir problemdir. Ancak kaynağı pek çok hastalığa bağlı olabileceği için tedavi edilmemesi ölümcül sonuçlara yol açabilir.
Bu yüzden vertigodan şüpheleniyorsanız hemen bir hekime görünmeniz çok önemlidir.
#6: Sıkça Sorulan Sorular
- 1. Soru: Vertigonun tedavisi yok diyorlar, doğru mu?
- Yanıt: Kesinlikle doğru değil. Vertigo tedavi edilebilir bir belirtidir. Ancak özellikle strese bağlı durumlarda ataklar tekrar edebildiği için halk arasında tedavi edilemediğine dair bir algı oluşmuştu
- 2. Soru: Doktor bana vertigo teşhisini koydu. Doğru mu?
- Yanıt: Vertigo bir hastalık değil, belirtidir. Hekiminiz mutlaka size vertigoya sebep olan bir hastalığın teşhisini koymuştur.
- 3. Soru: Vertigonun tedavisi uzun sürer mi?
- Yanıt: Aslında bu sorunun cevabı vertigonun kaynağına bağlı. Vertigo kısa sürede ilaca cevap veren bir sıkıntı fakat hastalığınızın kaynağına bağlı olarak tedavinizin süresi birkaç günden birkaç aya kadar değişebilir.
- 4. Soru: Vertigo ataklarım sürekli değil, araç kullanabilir miyim?
- Yanıt: Hayır, tedaviniz sonlanana kadar kesinlikle araç kullanmamalısınız. Vertigo yüksek oranda denge kaybına yol açtığından kaza yapma ihtimaliniz çok yüksek.
- 5. Soru: Vertigom var, alkol alabilir miyim?
- Yanıt: Hayır, alkol de baş dönmesine sebep olabildiği için ataklarınızın şiddetini arttırabilir. Sadece alkol değil, çay, kahve ve sigara gibi kafein ve nikotin içeren maddelerden de uzak durmanız gerekir.
- 6. Soru: Bir yakınım vertigodan ameliyat oldu. Ben de ameliyat olmak zorunda mıyım?
- Yanıt: Hayır, yakınınızın ameliyat olma sebebi vertigo değil, vertigoya yol açan başka bir hastalıktır.