Endüstri ilişkiler ünite 4
Endüstri ilişkilerinin geçirdiği aşamalar
– Başlangıcından günümüze kadar endüstri ilişkilerinin gelişim sürecinde ekonomik, sosyal, siyasal ve teknolojik faktörler etkili olmuştur.
– Endüstri ilişkilerini şekillerinden temel aktör devlettir.
– Gelişim süreci;
1- Başlangıç dönemi
2- Müdahaleci dönem
3- Liberal dönem
4- Neoliberal dönem
Başlangıç dönemi (kitle üretimi)
– 18 yy” en çok değişen” ve “en çok şeyi değiştiren” yy olarak kabul edilir.
– 18,yy damgasını vuran Rönesans la birlikte başlayan Fransız devrimi ve endüstri devrimi ile gelişen bir zincirin halkaları olarak ortaya çıkmaktadır.
– Ortaçağdan endüstriyel üretime doğru uzanan üretim aşamaları
a) Ev ya da aile içinde yapılan üretim (erken ortaçağ): insanlar piyasa için değil kendi ihtiyaçları için üretim yapmaktadır. İşgücü ihtiyacı büyük ölçüde aile içinden karşılanmaktadır. Ayrıca bazı ülkelerde kira sözleşmesine dayalı olarak köleler çalıştırılmaktadır.
b) Feodal sistem içinde yapılan üretim (ortaçağ boyunca): temel ekonomik faaliyetin tarım, üretim aracının toprak olduğu dönemdir. Üretim sınıfı oluşturan köylüler mülk edinemezlerdi. Köylüler toprağın asıl sahibi olan senyörlerin hukuki ve siyasi otoritesine tabidiler.
c) Lonca sistemi içinde yapılan üretim (17yy ve 18 yy ortalarına kadar): yeni kıtaların ve deniz yollarının keşfedilmesi, ekonominin ve ticaretin canlanmasına neden olmuş; hammaddeleri işleyen ve satan esnaf ve zanaatkârlar ortaya çıkmıştır. Aynı zanaat kollarında çalışanlar loncalarda örgütlenmişlerdir. Bu dönemde çırak kalfa usta ilişkisi içinde küçük bir Pazar için yapılan ve emeğin değil, emeğin ürününün satıldığı bir üretim ilişkisi hâkimdir.
– 1766 yılında James watt adlı bir İngiliz mühendisin buhar makinesini icat etmesi, dünya tarihinin dönüm noktalarından biri olmuştur.
– Makineleşme, nüfusun artması ve sermayenin güçlenmesi işçi sınıfının çalışma ve yaşama koşullarını olumsuz etkilemiştir.
Müdahaleci dönem
– Devletin endüstri ilişkileri sistemindeki rolünün değişmesine yol açan gelişmeler:
1- Endüstri devriminin yol açtığı sosyal sorunların büyümesinin ve ağırlaşmasının topluma zarar veren çatışmalara yol açmaya başlaması
2- Kapitalist sisteme büyük zarar veren ekonomik krizlerin yaşanması
3- Temel hak ve özgürlükleri toplumun geniş kesimleri ve özellikle işçi sınıfı için de yaşanılır kılmak isteyen dini ve insani düşünceler
4- Siyasi haklardan yararlanma olanağının genişletilmesi sonucu işçilerin siyasi alanda ağırlıklarını koymaya başlamaları
– Müdahaleci dönemde devletin en önemli amacı, çalışma hayatının dinamik şartları içinde tarafların kendi koşullarını kendilerinin belirleyecekleri yeni bir düzen getirmek olmuştur.
Liberal dönem
– Bu dönemde refah devlet düşüncesi hakim olmuştur.
– Refah devleti: bireylere ve ailelere asgari bir gelir güvencesi veren, onları toplumsal tehlikelere karşı koruyan, onlara sosyal güvenlik olanakları sağlayan ve toplumsal konumları ne olursa olsun tüm vatandaşlara eğitim, sağlık, konut gibi sosyal hizmetler alanında belirli bir standart getiren devlet anlayışıdır.
– Devlet, sosyal niteliğinin ön plana çıktığı bu dönemde liberal devletin geleneksel adalet asayiş ve savunma hizmetlerinin dışına çıkarak eğitim, sağlık, sosyal konut, sosyal güvenlik yardımı gibi toplumun geniş kesimlerinin refahını ilgilendiren kamusal hizmetleri de üstlenmiştir.
Neoliberalizm dönemi
– Enflasyonu düşürmek ve dış rekabet gücünü tekrardan kazanmak için işgücü maliyetlerinin düşürülmesi hedeflenmiştir.
– İşsizlik, evlilik, doğum yardımları gibi ödemeler kısıtlanmış
– Ekonomik krizler yaşanmış
– Bilgi toplumuna geçişten kaynaklanan yapısal dönüşüm oluşturmaktadır
– Özellikle endüstri toplumunun en temel özelliklerini oluşturan kitle üretimi kitle tüketimi mavi yakalı işgücü büyük ölçekli fabrikalar aşırı işbölümüne dayanan geleneksel endüstriyel üretim yerine daha çok yüksek teknolojiye dayanan istikrarsız ve hızla değişen yapılara uyum gösteren esnek üretim biçiminin gündeme geldiği endüstri ötesi toplum (post endüstriyel toplum) yükselişe geçmiştir.
– Bu dönemde başlayan ve günümüze kadar devam eden gelişmeler
a) Sendikaların zayıflaması
b) Devletin değişen rolü
c) Toplu pazarlıkların yapısı
d) Yönetim anlayışının değişmesi
Endüstri ilişkilerin geleceği
1. Senaryo sendikalar devam edecek amaç ve yönetimlerde farklılık olacak
2. Senaryo sendikalar devam etmeyecek
*-* özelleştirmenin ortaya çıkardığı işsizlik, kayıt dışı istihdamın artması, reel ücretlerin düşmesi ve buna bağlı olarak çalışanların aldığı payın azalması gibi sonuçlar çalışma yaşamını ve dolayısıyla sendikaları önemli ölçüde etkilemektedir.
Özelleştirmenin sendikalar üzerindeki etkisi
1- Sendikaların üye sayısının azalması
2- Sendikaların toplu pazarlık gücünün azalması
3- Sendikal rekabete yol açması
*-* asgari ücret, sağlık ve güvenlik çalışma saatleri çalışanlar arasında ayrımı önleme işten çıkarmaya karşı koruma ve tatiller gibi birçok konuda asgari standartlar oluşturmaktadır.
Devletin ücretlere yönelik olarak toplu pazarlığı sınırlama eğilimi çeşitli biçimlerde görülebilir:
1- Ücretlerin ve fiyatların dondurulması
2- Mevzuat yoluyla ya da toplu pazarlıkların ardından ücret göstergelerinin askıya alınması
3- Ücret artışlarının özellikle en yüksek ücret alan işçiler için sınırlandırılması
4- Sosyal yardımların dondurulması ya da işgücü maliyetlerinde artışa yol açabilecek türde iyileştirilmelerin kısıtlanması
Endüstri ilişkiler ünite 4 ders notları
Endüstri ilişkiler ünite 4