Yanık Nedir?
Herhangi bir aşırı ısıya veya soğukluğa maruz kalma sonucu oluşan doku yapısının bozulmasıdır. Yanık, genellikle sıcak su veya buhar teması sonucu meydana geldiği gibi, sıcak katı maddelerle temas, asit-alkali gibi kimyasal maddelerle temas, elektrik akımı etkisi veya radyasyon nedeni ile de oluşabilir.
Yanık Tipleri Kaça Ayrılır?
Fiziksel yanıklar ve kimyasal yanıklar olarak ikiye ayrılır. Fiziksel yanıklar kendi içinde beşe ayrılır. Bunlar; ısı ile oluşan yanıklar, elektrik nedeni ile oluşan yanıklar, ışın ile oluşan yanıklar, sürtünme ile oluşan yanıklar ve donma sonucu oluşan yanıklardır. Kimyasal yanıklarsa asit veya alkali madde ile oluşan yanıklardır.
Yanığın Ciddiyetini ve Hayati Önemini belirleyen Faktörler Nelerdir?
Yanığın derinliği, yaygınlığı, bölgesi, enfeksiyon riski ve solunum yoluyla hastanın gördüğü zarar çok önemlidir. Ayrıca hastanın yaşı ve hastanın önceden sahip olduğu şeker, böbrek yetmezliği gibi hastalıklar da yanığın ciddiyetini belirler.
Yanıklar Nasıl Derecelendirilir?
Birinci derecede yanıkta, deride kızarıklık, ağrı, yanık bölgede ödem vardır. Bu yanıklar yaklaşık 48 saatte iyileşir. İkinci derece yanıkta, deride içi su dolu, ağrılı kabarcıklar (bül) olur. Derinin kendini yenilemesi ile iyileşir. Üçüncü derece yanıktaysa, derinin tüm tabakaları etkilenir. Özellikle de kaslar, sinirler ve damarlar üzerinde yanığın etkisi görülür. Beyaz yaradan siyah renge kadar aşamaları vardır. Sinirler zarar gördüğü için üçüncü derece yanıkta ağrı yoktur.
Yanıklar Neye Yol Açar?
Yanık, derinliği, yaygınlığı ve oluştuğu bölgeye bağlı olarak organ ve sistemlerde işleyiş bozukluğuna yol açar. Ağrı ve sıvı kaybına bağlı olarak şok meydana gelir. Hastanın kendi vücudunda bulunan mikrop ve toksinlerle enfeksiyon oluşur.
Isı İle Oluşan Yanıklarda Öncelikle Neler Yapılmalıdır?
Kişi hâlâ yanıyorsa paniğe engel olunur, koşması engellenir. Hasta, üzeri bir örtü ile kapatılır ve yerde yuvarlanması sağlanır. Nabız, solunum gibi yaşam belirtileri değerlendirilir. Yanık bölge en az yirmi dakika su altında tutulur. Ancak yanık yüzeyi büyükse, önerilmez. Ödem, şişlik oluşabileceği düşünülerek yüzük, bilezik, saat gibi eşyalar çıkarılır. Yanmış alandaki deriler kaldırılmadan giysiler çıkarılır, vücuda yapışan yerler varsa kesilir. Hijyen ve temizliğe dikkat edilir. Su toplamış yerler patlatılmaz. Yanık üzerine ilaç ya da yanık merhemi gibi maddeler sürülmemelidir. Yanık üzeri temiz bir bezle örtülür. Yanık bölgeler birlikte bandaj yapılmamalıdır. Yanık geniş ve sağlık kuruluşu uzaksa, hastanın kusması yoksa ve bilinci yerindeyse, ağızdan sıvı verilerek sıvı kaybı önlenir. Tıbbî yardım istenir.
Kimyasal Yanıklarda İlkyardım Nasıl Yapılmalıdır?
Deriyle temas eden kimyasal maddenin en kısa sürede deriyle teması kesilmelidir. Bölge bol tazyiksiz suyla en az 15-20 dakika yumuşak bir şekilde yıkanmalıdır. Giysiler çıkarılmalı ve hasta bir çarşafla örtülmeli, tıbbî yardım istenmelidir.
Elektrik Yanıklarında İlkyardım Nasıl Olmalıdır?
Soğukkanlı ve sakin olunmalı, hastaya dokunmadan önce elektrik akımı kesilmeli, akımı kesme imkânı yoksa tahta çubuk veya ip gibi bir cisimle elektrik teması kesilmelidir. Hastanın hayati verileri değerlendirilmelidir. Hastaya kesinlikle su ile müdahale edilmemeli ve hasta hareket ettirilmemelidir. Hasar gören bölgenin üzeri temiz bir bezle örtülmelidir. Acil tıbbî yardım istenmelidir.
Yanık Tedavileri Nasıl Yapılır?
Yanık tedavisi, yanığın derecesine, şekline, vücutta kapladığı alan yüzdesine göre hesaplanarak yapılır. Birinci ve ikinci derece yanıklarda yanık yüzeyi küçükse, yüzeysel ise, steril şartlarda gün aşırı pansumanlarla yanık tedavi edilebilir. Bu tür yanıklarda cerrahi müdahale gerekmez ve yara izi bırakmadan iyileşir. İleri dereceden yanıklarda, yanık yüzeyi genişse “bül” adı verilen kabarcıklar ve baloncuklar oluşur. Bunların çapı ve büyüklüğü tedavinin programlanmasında önemlidir. Yanık dokularının kaldırılması “debridman” yapılarak özel pansuman teknikleri ve malzemeleri ile yaranın hava ile temasının kesilmesi prensibi göz önüne alınır. Yara iyileştikten sonra iz kalmışsa “SCAR” , bu iz plastik cerrahi tekniklerle altı ay sonra müdahale edilerek düzeltilir. Ağır yanıklarda vücut yüzeyinin yüzde 10 üstü hastaların hastane ortamında yatırılarak tedavisinin sürdürülmesi gereklidir. Yüzde 15 üzeri yanıkların tedavileri yoğun bakım ortamında gerçekleştirilir. Kayıp sıvı miktarı hesaplanıp yerine konur. Enfeksiyona karşı önlem alınır. Kan verilir.
(Operatör Doktor Pertev Bodamyalı)