-
-
merak edilendir.
kayış mı kopuyor zincir mi atıyor ne oluyor? yoksa habercilerin işi mi yalıya gidip haber yapabilmek için?
-
'dümenlerin kitlenmesinin nedeni'nden pek farkı yoktur.
edit: işbu entry 'dümenlerin neden kitlenmesi' başlığına yazılmış olup, başlık değişince/düzelince geçerliliğini yitirmiştir.
-
geçtiğimiz gün yaşanan bir kazanın ardından, insanların aklında kalan tek bir sorun vardı. dümen kitlenmesi nedir?
biz denizciler için bunun anlamı faciaya ramak kaldı anlamına gelse de, denizci olmayan insanlar için bu tamamen yabancı bir kelime. boğazda yaşanan kazanın ardından birçok kişi komplo teorileri üretti. bu “kanal istanbul” projesini meşrulaştırmak için planlanmış bir olay filan. ancak unutulmamalıdır ki, gemi ve deniz bir arada olduğu sürece, gemilerin dümeni kitlenmeye devam edecektir. çünkü dümen kitlenmesi çok sık olmasa da, her denizcinin en az bir kez yaşadığı deneyimdir. yani komplo teorilerini üretmeye devam edin. çünkü tamamen saçmalıyorsunuz.
öncelikle dümen nedir ondan bahsedip, dümen kitlenmesinin ne olduğunu açıklayıp, en sonda bu durumda yapılacak manevraları açıklayayım.
geminin seyir durumunda iken rotasını değiştirmeye, manevra yapan geminin hareketlerini kolaylaştırmaya yarayan çelik sacdan yapılmış elemanlardır. dümen sancak veya iskeleye döndürüldüğü zaman geminin seyir hızına bağlı bir su kuvveti ile gemiyi çevirmeye çalışır. geminin dümeni dümen donanımı denilen elektrik ve hidrolik sistem ile döndürülür.
günümüzdeki bir çok gemide tek dümen donanımı(dümen yelpazesi) olsa da, gemilerin büyüklükleri ve manevra kabiliyeti yüksek olması istenen gemilerde 2-3 adette bulunur.
dümen donanımının kısımları ise şu şekildedir:
• gemi hareket yönünü değiştirmek için türlü kuvvetlerin etkilediği dümen yekesi ve dümen yelpazesi.
• dümen yekesini dümen makinesine bağlayan “dümen donanımı”.
• dümen donanımının çalıştırılması için gerekli gücü sağlayan, dümeni kilitleyen, devreye sokan ve onun durumunu gösteren dümen makinesi.
• dümen makinesini kontrol eden donanım veya teledinamik sistem. bu donanım, makineyi geminin kontrol odasına veya köprü üstüne bağlar.
peki bu dümen denilen büyük sac levha gemiye nasıl yön verdiyor şimdi onu açıklayayım;
pervanenin çevirdiği suların yelpaze tarafından alınarak yelpazenin ön kısmında yüksek, arka tarafında ise alçak basınç alanı oluşur. bernoulli prensiplerine göre yüksek basınç alanından alçak basınç alanına doğru yelpazeye dik varsayılan bir kuvvet uygulanmış olur. bu işlem pervane sularının akış hızından kaynaklanır. ve böylelikle gemi yelpazesinin açı yaptığı tarafın tersine doğru geminin kıçını(arka kısmını) savurur.
ama sadece gemiye yön vermek için dümen gerekmez;
• pervanenin önüne bir yönlendirici plaka koymak(dümen yelpazesi)
• pervanenin yönünü değiştirmek
• kemere istikametinde çalışacak pervane koyma
• pervanenin padl kuvvetinden yararlanmak
• çift pervanede kontur manevra
• harici yardımcı unsurlardan yararlanmak
peki ya dümen kitlenmesi nedir? kısaca dümenin kontrol edilememesidir. dümen belli bir açıda kalır ve büyük bir tehlike arz eder. buna sebep olan durumlar yüzlerce olsa da en basit nedenler şöyle;
1- dümeni kontrol eden elektrik kesilmiştir. sigortası atmış olabilir veya kablolarda kısa devre oluşmuştur. 2- dümeni sağa sola çeviren hidrolik pompasında bir arıza olmuştur. hortum patlamış olabilir.
3- dümen sancak, iskele durumunda fazla açı ile dönmüştür. normalde bir dümen sağ ve sola en fazla 45 derece olacak şekilde dizayn edilmiştir. ancak normal şartlarda 30-35 derece arası dönüşe izin verilir.
4- dümene denizden yabancı bir sert madde takılmış olabilir. en sık rastlanan durum bu. genelde yetersiz bakım buna sebep olur.
5- pervanenin kanadından bir tanesi eğilmek suretiyle dümeni sıkıştırabilir. 6-dümeni kumanda eden makine stop etmiş olabilir, arıza yapmış olabilir.
8- dümen yuvasından fırlamış olabilir. dümeni gemiye bağlayan şaftlar yabancı bir cisim veya oturtma durumunda deniz zeminine çarparak ağır hasar alıp, daha sonra kırılarak dümenin gemiden ayrılmasına sebep olabilir.
9- dümene verilen çok sayıda ani manevra emirleri, dümen motorunu kısa devre yaptırtabilir.
10- kuvvetli akıntılar ve bu sırada yapılan ani rota değişiklikleri dümen motorunu bozabilir.
11- bakımsızlık.
12- bilinçsiz ve yanlış yapılan bakımların doğurduğu sorunlar.
13- geminin black out olması ve ardından akülerinde bitmiş olması.
14- yeke dairesinde yangın çıkması(dümen motorunun olduğu yer)
15- gemi inşası sırasında yapılan hatalar ileride dümen arızalarına sebep olur.
peki ya dümen kitlenmesi olduğuna kanaat getirdiniz, şimdi ne olacak, öldük bittik mi, hayır. öncelikle sakin olun. ilk olarak kaptan siz değilseniz, direk kaptana haber verin. ardından durum değerlendirmesi yapın. dümen kitlenmesine ne sebep olmuş bunun öğrenilmesi gerekli. ama ondan önce bakmanız gereken ilk şeyler; ana makinenin durumu, pervanelerin durumu, hız, rota, akıntı, rüzgar, geminin çevresinde gemi, kaya, kara, şamandıra vb. nesneler var mı, varsa aramızda ne kadar mesafe var, şuan sahip olduğumuz hız ve rota ile nereye gidiyoruz, önümüzdeki engele ne zaman çarpacağız, ana makine ve pervaneler sağlamsa gemiyi ulaştırabileceğimiz en hızlı ve güvenli yer neresi bunlara karar vermeliyiz. eğer ana makine ve pervanelerde sorun yoksa ve yukarıda saydığım engeller ile aramızdaki mesafe dönüş yapmaya yetecek kadar uzakta ise kurtulma şansınız çok yüksek. pervaneler(çift pervanede) yardımıyla zor olsa da manevra yapıp güvenli yere gitmeliyiz. eğer tek pervaneli bir gemideysek de, tornistan(araçlardaki r vitesi gibi düşünün) yaparsak geminin ne zaman ve nerede duracağını hesaplamalısınız. eğer çok yakın bir mesafede engel varsa, gemi ise telsiz ile uyarmalı, kara parçasıysa hızımızı olabildiğince düşürüp demir atma işlemine başlamalıyız.
ancak ilk yapılacak kontrol işlemlerinin ardından emergency dümen çalışıp çalışmadığına emin olmalıyız. yani dümeni köprüüstünden kontrol eden sistemde mi arıza yoksa dümen motorunda mı bunu anlamalıyız. eğer kontrol sistemindiyse, emergency dümen ile dümeni kontrol edebiliriz. ancak dümen motoru veya hidrolik borulardan kaynaklı bir sıkıntı ise, durum analizi yapmalıyız.
dediğim gibi eğer kontrol sisteminde bir sorun varsa emergency ile kontrol edilerek gemi güvenli sulara götürülüp, gerekli makamlara haber verilir. şimdi sayacaklarım ise tamamen dümen motoru devre dışı ise yapılacaklar.
-ana makine sağlam olup olmadığından emin olun. pervaneler çalıştığı sürece kurtulma şansınız çok yüksek.
-arızayı tespit edip, bir ekip acilen tamire başlasın.
-çevre gemilere, kıyı istasyonlarına, şirkete kısaca herkese haber verin.
-her türlü duruma karşın demirleme hazırlıklarına başlayın.
-baş iter-kıç iter gemide varsa çalıştırın. ve pervane manevrasına ek olarak bu ekipmanlar ile gemiye yön verin.
-kurtarma gemilerinin gelmesi durumunda yedekleme için hazırlık yapın.
-eğer manevraya yetecek süreniz varsa, pervane manevrasına başlayın.
-tek pervaneli gemi iseniz, hızı azaltmak için makineleri tornistana çekin, gerekirse demir atın. ama hızın iyice düştüğünden emin olun. 5 knot altı bu gibi acil bir durumda demirleme için ideal hız. tabi geminin büyüklüğüne ve yük ağırlığına göre değişir.
eğer makinelerde işe yaramıyorsa bu durumda, geminin ataleti ile durmasının ne kadar mesafe alacağını hesaplayın. eğer durma rotasında bir engel varsa, uygun bir hıza inmeyi bekleyip demir atmak tek çare gibi görünüyor. bunun haricinde yapılacak arasında gemiyi çarpışmaya hazırlamak geliyor. eğer tehlikeli yük taşıyorsanız sızıntı ihtimaline karşın gerekli olan hazırlıklar yapılmalı. patlayıcı bir yük taşıyorsanız yangınla mücadele ekipleri hazır hale getirilmeli. en kötü senaryo ise gemin ciddi bir hasar alıp gemiyi terk etme gibi bir durumla karşılaşması ihtimaline karşın hazırlıklı olmalıyız.
ama bütün bunların yaşanmaması için düzenli ve bilinçli bakım, profesyonel gemi kullanıcıları ile çalışma, ekip çalışmasına riayet etme, bilimsel gemi kullanma yöntemleri ile gemiyi en iyi şekilde kullanmalıyız. bu gibi durumlarla karşılaşma ihtimaline karşın düzenli aralıklarla eğitimler yapılmalı.
eksiklerim veyahut yanlış aktardığım bir şeyler varsa sözlükteki değerli meslektaşlarım mesaj atmaktan çekinmeyin lütfen.