Türkiye'de İşgücünün Durumu
Türkiye'de İşgücünün Durumu
İşgücü verileri bir ülke ekonomisinin mevcut görünümünü tespit etmek için başlıca göstergelerden biri. Türkiye’de de bu veriler 1966’dan itibaren sınırlı anketler üzerinden toplanıyordu. Belli standartlara uygun şekilde düzenlenen işgücü anketleri 1988 yılıyla yayınlanmaya başladı. Bu yıldan itibaren Birleşmiş Milletler, Dünya Bankası, Avrupa Birliği ve Uluslararası Çalışma Örgütü’nün saptamış olduğu işgücü göstergeleri üzerinden anketler tekrar yapılandırıldı. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) aylık yürüttüğü Hanehalkı İşgücü Araştırması sonucunda iş piyasası için temel bir kaynak olan işgücü verileri toplanıyor ve aylık olarak kamuoyuyla paylaşılıyor.
TÜİK’in açıkladığı işgücü verilerinde öne çıkan bazı göstergeler var. İşsizlik oranı da bunlardan biri. Fakat bu oranın halihazırda ülkedeki tüm işi olmayanları kapsadığını düşünmek yanıltıcı olabilir. Ya da bu oranın tüm ülke nüfusu üzerinden hesaplandığını. Dolayısıyla göstergelerin ne anlama geldiğini bilmek değerlendirmeyi doğru yapabilmek için çok önemli.
Öncelikle TÜİK’in anket araştırması üzerinden yaptığı hesaplama için baz aldığı nüfus kurumsal olmayan 15 yaş ve üzeri nüfusu kapsıyor. Bunun anlamı ise üniversite yurtları, yetiştirme yurtları (yetimhane), huzurevi, özel nitelikteki hastane, hapishane, kışla vb. yerlerde ikamet edenler ve 15 yaş altı grup bu nüfusa katılmıyorlar.
Bu nüfus işgücü bakımından üç temel gruba ayrılıyor:
- İstihdam edilenler
- İşsizler
- İşgücüne dahil olmayanlar
1. İstihdam Edilenler
İstihdam edilenler, işgücü anketinin yürütüldüğü referans döneminde (ayın pazartesi ile başlayıp pazar ile biten her haftası referans haftasıdır) ücretli, maaşlı, yevmiyeli, kendi hesabına, işveren ya da ücretsiz aile işçisi olarak gelir elde etmek amacıyla en az bir saat bir iktisadi faaliyette bulunan kişilerdir. Referans döneminde çeşitli gerekçelerle iş başında olmayan kişiler de istihdam edilenler kategorisine girer.
İstihdam edilenler kategorisi içinde bulunmak için en az bir saat iktisadi faaliyette bulunmak yeterli. Peki geçimini sürdürmek için daha fazla saat çalışmak zorunda olup iş arayanlar? Bu tür kişiler zamana bağlı eksik istihdam kategorisine giriyor. Daha uzun anlatımla, eğer bir kişi referans haftasında istihdamda ise, bu istihdamda bulunduğu işlerde haftada 40 saatten az çalışıyorsa, daha fazla süre çalışmak istediğini belirtiyor ve çalışmaya da başlayabilir durumdaysa bu kişi zamana bağlı eksik istihdam kategorisinde değerlendiriliyor.
Yine benzer bir istihdam türü de yetersiz istihdam. Son 4 hafta içinde mevcut işini değiştirmek için veya mevcut işine ek olarak bir iş aramış olan ve böyle bir iş bulduğu takdirde 2 hafta içinde çalışmaya başlayabilecek olan kişiler bu kategoriye giriyor. Bu iki kategori de genel olarak istihdam edilenler ana kategorisi içinde değerlendiriliyorlar.
2. İşsizler
Referans dönemi içinde istihdamda olmayan kişilerden iş aramak için son dört hafta içinde aktif iş arama kanallarından (Online CV paylaşma, İŞKUR’a başvurma vb.) en az birini kullanmış ve referans haftasını takip eden 2 hafta içinde işbaşı yapabilecek durumda olan kurumsal olmayan çalışma çağındaki tüm kişiler işsiz olarak nitelendiriliyor. Yani işsiz kategorisinde sayılmak için son dört hafta içinde aktif olarak iş arama yollarına başvurmak gerekli.
Ek olarak, üç ay içinde başlayabileceği bir iş bulmuş ya da kendi işini kurmuş ancak işe başlamak için bekleyen ve referans haftasını takip eden 2 hafta içinde işbaşı yapabilecek durumda olan kişiler de işsiz nüfus kapsamına dahil.
3. İşgücüne Dahil Olmayanlar
İşşiz veya istihdamda bulunmayan kurumsal olmayan çalışma çağındaki nüfus işgücüne dahil olmayan nüfus olarak adlandırılıyor.
Kişilerin işgücüne dahil olmaması için birçok neden olabilir. Ev kadınları, eğitime devam eden öğrenciler, emekliler ve bir engeli nedeniyle çalışamaz durumunda olanlar bu kategoriye giriyor. Bunların yanında bu kategoriye son dört hafta içinde aktif iş arama kanallarını kullanmayan (iş bulma ümidi olmayanlar) ya da iş arasa da 2 hafta içinde iş başı yapabilecek durumda olmayanlar da dahil.
Yine bu kategori içinde değerlendirilen ve potansiyel işgücü olarak adlandırılan başka bir kategori daha var. Bu kategoriye dahil olan bazı kişiler iş arama kanallarını kullanıp aktif iş arıyorlar fakat iki hafta içinde işbaşı yapabilecek durumda değiller. Bazı kişiler ise iş aramıyor ama çalışma isteği var ve iki hafta içinde de işbaşı yapmasını engelleyecek bir şey yok. Bir başka deyişle, potansiyel işgücü kategorisine dahil kişiler her an istihdam edilenler ya da işsiz kategorisine girebilirler.
Atıl İşgücü Oranı
Mevcut işsizlik oranının işgücü piyasasını ölçmede yeterli olmadığı düşüncesiyle Uluslararası Çalışma Örgütü tarafından alternatif göstergeler geliştirilmişti. TÜİK 2021 yılı itibariyle bu göstergeleri veri ve bültenlerine eklemledi.
Bu göstergelerden en önemlisi de atıl işgücü oranı.
Bu oran,
- normalde istihdam edilenler kategorisinde yer alan zamana bağlı eksik istihdam (haftalık 40 saatten az çalışan ve daha fazla çalışmak için iş arayan çalışabilir durumdakiler) ve
- normalde işgücüne dahil olmayan kategorisinde değerlendirilen potansiyel işgücü (aktif olarak iş aramadığı halde çalışma isteği ve çalışabilir durumda olanlar + aktif olarak iş aradığı halde kısa sürede işbaşı yapamayacak durumda olanlar) ile
- işsiz nüfus (son 4 hafta içinde aktif olarak iş arayan çalışabilir durumdakiler) dikkate alarak hesaplanıyor.
Atıl işgücü oranının hesaplanma şekli ise şöyle:
[(Zamana bağlı eksik istihdam + İşsiz + Potansiyel işgücü)/(İşgücü + Potansiyel işgücü)]*100
Türkiye İstatistik Kurumu Eylül 2021’e ait işgücü verilerini yayınladı. Geçen yıl eylül ayında %12,7 olan işsizlik oranı, Eylül 2021'de bir önceki aya göre 0,3 puan azalış göstererek 11,5 seviyesinde gerçekleşti. 15 ve daha yukarı yaştaki kişilerde işsiz sayısı ise 2021 yılı Eylül ayında bir önceki aya göre 70 bin kişi azalarak 3 milyon 794 bin kişi oldu.