Transkript
1 ARPUZ ETİŞTİRİCİLİĞİ
2 Citrullus lanatus
3 Önemli yetiştiricilik yapan ülkeler Çin 70,000,000 Türkiye 4,044,184 Iran 3,800,000 Brezilya 2,079,547 Mısır 1,874,710 Topam 95,211,43
4 Türkiye de karpuz yetiştiriciliği üretimi %29 Ege, %26 Akdeniz, %12 Güney Doğu Anadolu ve Marmara, %9 Orta Kuzey, %5 Orta Doğu, %3 Karadeniz ve Orta Güney, %1 Kuzeydoğu.
5 Karpuzun tüketim ve işleme şekilleri Taze meyve Karpuz reçeli Tohumları çerez Dış kabuğu hayvan yemi Bira yapımında Turşu yapımında Şurup yapımında Sofra düzenlemesi Karpuz suyu
6 Besin değeri 100 g taze Energy 127 kj (30 kcal) Sugars 6.2 g Protein 0.61 g Vitamin A 28 μg Thiamine (B1) (3%) mg Riboflavin (B2)(2%) mg Niacin (B3)(1%) mg Vitamin B6 (3%) mg Choline (1%) 4.1 mg Vitamin C (10%) 8.1 mg Calcium (1%) 7 mg Iron (2%) 0.24 mg Magnesium (3%) 10 mg Manganese (2%) mg Phosphorus (2%) 11 mg Potassium (2%) 112 mg Sodium (0%) 1 mg Zinc (1%) 0.1 mg Other constituents Water g Lycopene 4532 μ
7 Karpuzun sağlık açısından önemi Prostat kanseri, Kalp-damar hastalıkları İştah açıcı ve serinleticidir. Şeker içeriği(%8-14)yüksektir ve çoğunluğu kana çabuk karışan glikozdur. Göz ağrıları, Mide rahatsızlıkları, Balgam söktürme, Ağız kokusunu giderme ve baş ağrılarına iyi gelir.
8 BOTANİK ÖZELLİKLERİ KÖK Derin köklü sebzeler arasındadır. Kökler 1-1.5m ye kadar uzayabilir. Köklerin %40-60 toprağın 20-40cm derinliğinde % cm derinliğinde ve %5-10 toprağın cm derinliğinde yer alır. Gerisi daha derine gidebilir.
9 Gövde Gövdesi 3-4m ye kadar uzayabilir. Ana gövde 8-10cm uzayınca hızla koltuk sürgünleri gelişir. İlk koltuk sürgünü ana gövde gibi gelişimini sürdürür. Gövdesi tüylüdür.
10 Yaprak Dallar üzerinde birbirini takiben meydana gelen yapraklar dilimli, üzerleri adeta süslenmiş vaziyette hafif damarlı, parlak mavimtırak yeşil renktedir
11 Çiçek Sarı renkte olan çiçekleri beşlidir. Bitkiler üzerinde tıpkı kavunlarda olduğu gibi cinsiyet bakımından değişik karakterde çiçekler meydana gelir. Karpuzlarda biyolojik bakımdan erkek çiçekler çoğunluktadır ve sapları daha uzuncadır. Dişi çiçekler erkek çiçeklerden biraz daha büyük, sapları daha kısa, kalın ve üzerleri hafif tüylüdür. Az miktarda erkek + dişi çiçek durumlarına rastlanır. Döllenme olayı erkek çiçeklerdeki polen tozlarının değişik yollarla dişi karakterdeki çiçeklerin dişicik tepesine taşınması suretiyle meydana gelmektedir.
12 Çiçek sapının uç kısmında yuvarlak beyzi ve uzun beyzi görünümünde açık yeşil renkli meyve taslağı bulunur Çiçekler ana gövde üzerinde 6. Ve 8. Boğumdan sonra oluşur. Karpuz çiçekleri güneşin doğuşundan 1-2 saat sonra açılır. Dişi çiçekler erkek çiçeklerden bir gün sonra döllenme olgunluğuna ulaşırlar. En iyi tozlanma ve döllenme öğleden önce olur.
13 Dişi çiçeğin şekli ve büyüklüğü ile meyve şekil ve büyüklüğü arasında doğrusal bir ilişki bulunmaktadır. Karpuzlarda biyolojik bakımdan erkek çiçekler çoğunluktadır ve sapları daha uzuncadır.
14 Tozlanma olsun veya olmasın çiçekler öğleden sonra bir daha açılmamak üzere kapanırlar. Polen tozlarının etrafa yayılması anthesisten bir saat kadar önce başlar ve birkaç saat sürer. Düşük ısı ve yüksek nem döllenmeyi kolaylaştırır. Yüksek sıcaklıklarda stigma kuruduğundan döllenme olmaz. Ayrıca karpuzlarda döllenmeyi sağlayan arıların çevrede bulunmamsı durumunda arı kovanı ile bu eksikliğin giderilmedi gerekir.
15 Meyve Karpuz meyveleri yuvarlak, oval, beyzi ve uzun beyzi şekillerde olabilir. Ayrıca karpuzlar büyüklüklerine ve renklerine göre de sınıflandırılırlar. Kalabalık aileler çok iri karpuzları tercih ederler. Ancak son yıllarda ekonomik nedenlerden dolayı küçük ve orta irilikteki karpuzlar daha çok tercih edilmektedirler. Karpuzlarda meyve iriliği çok büyük varyasyonlar gösterir. Kültür çeşitleri arasında 1 kg lık meyve meydana getirenler yanında Ferik karpuzlarında meyvelerin 60 kg a kadar irileştiği görülür..
16 Kabak ve kavun meyvelerinin pericarp kısmı sebze olarak değerlendirildiği halde karpuz meyvelerinde değerlendirilen kısım placenta dır. Kabak ve kavunların çekirdek evlerinde az veya çok boşluk oluşur. Karpuzlarda ise boşluk meydana gelmez. Karpuzun meyve eti sert,yumuşak, az veya çok liflidir. Meyve etinin rengi beyaz, açık sarı, sarı, pembe, kırmızı renge kadar değişim gösterebilir Olgun bir karpuz meyvesinin ortalama % kadarı atılmakta ve geri kalan kısmı değerlendirilmektedir. Suda çözünebilir kuru madde miktarı meyve etinde daha yüksektir. En fazla kuru madde çekirdekler civarında toplanmıştır
17 1. Şekillerine göre: a. Yuvarlak karpuzlar ( Yeni dünya karpuzları) b. Yuvarlak- beyzi karpuzlar ( İri Diyarbakır karpuzları) c. Uzun karpuzlar ( Amerikan karpuzları) 2. Kabuk renklerine göre: a. Kabuk renkleri muhtelif renk tonunda düz olanlar ( Tekirdağ, Karabuz, Gülle Karpuzları) b. Kabuk rengi alaca olanlar ( Pembe, Ferik, Sürme karpuzları) 3. Et renklerine göre: a. Pembe etli karpuzlar b. Muhtelif tonda kırmızı etli karpuzlar c. Sarı etli karpuzla
18 Karpuzda çeşit tipleri Açık tozlananlar Sugar baby Crimson sweet Halep karası Washington Charleston gray Hibrit çeşitler Crimson tide Crisby Zeugma Bolkan Sangria Panonia
19 Sugar baby Yuvarlak şekillidir. Et rengi kırmızı ve tatlıdır. Meyve ağılığı 7-10 kg 90 günde hasada gelir
20 Orta erkencidir. Olgunlaşma gün sayısı yaklaşık 90 gün olup ortalama meyve ağırlığı kg dir. Yuvarlak ovalimsi meyvesinin et rengi parlak kırmızıdır. Dış kabuk rengi parlak ve albenilidir. Hastalıklara karşı dayanım performansı iyidir. Tüm yıl açık tarla üretimine uygundur. Crimson sweet
21 Tohum ve çimlenme özellikleri Karpuz tohumları renk ve irilik bakımından çeşitler arasında oldukça farklılıklar gösterir. Tohumlar yuvarlak veya uzun yuvarlak şekildedir. Tohumun diğer ucu belirgin, bazı çeşitlerde gaga şeklindedir. Tohum kabukları oldukça serttir. Tohumlar beyazdan başlayarak, sarı, kahverengi, pembe ve siyaha kadar değişen renklerde olabilir. Renkler düz veya alacalı da olabilir.
22 Karpuz tohumlarının temiz ve çimlenme oranlarının %90-95 in üzerinde olması istenir. Tohumlar canlılıklarını 5 ile 8 yıl muhafaza edebilirler. Bir gramda adet tohum bulunur. Optimum çimlenme sıcaklığı C dir. En düşük çimlenme sıcaklığı10 C, maksimum çimlenme sıcaklığı ise C dir. Optimum koşullarda 7-10 gün içinde çimlenirler.
23 Aşılı Karpuz Fideleri NEDEN AŞILI KARPUZ FİDESİ Soğuk hava ve toprak koşullarına tolerans sağlar. Daha önce karpuz veya kavun yetiştiriciliği yapılmış topraklarda aynı arazide her yıl ekim yapma olanağı verir. Güçlü bir bitki gelişmesi gösterir, bu nedenle yarı yarıya fide yeterlidir. %10-50 arasında verim artışı sağlar. Daha iri meyve oluşturur. Olgunlaşmış ürünün tarlada bekleme süresi ve raf ömrü uzun olur.
24 DİKİM VE YETİŞTİRİCİLİK AŞAMALARINDA DİKKAT EDİLECEK NOKTALAR Aşılı karpuz fidelerinin dikim ve sonrasındaki yetiştirme aşamalarında aşı noktasının toprak ile teması önlenmelidir. Aşılı karpuz bitkileri güçlü bir bitki gelişmesi gösterirler. Bir dekar alan için aşılı karpuz fidesi yeterlidir. Fide sayısını belirlerken çeşidin ve toprağın özellikleri de dikkate alınmalıdır. Toprakta olabilecek tel kurtlarına, erime olarak adlandırılan hastalıklara (Phytium vb.), külleme ve yalancı mildiyö (sarı leke) hastalıklarına karşı koruyucu ilaçlama normal fidedeki gibi yapılmalıdır. Virüs hastalıklarına neden olabilecek aphid ve thripsler için dikkatli olunmalı gözlemlendiği anda ilaçlama yapılmalıdır. Aşılı karpuz fideleriyle yapılan üretimde yetişme süresi yaklaşık olarak gün
25 İKLİM İSTEKLERİ Karpuz sıcak ve ılıman iklim sebzesidir. Bu nedenle karpuz yetiştiriciliği ilkbaharda don tehlikesi ortadan kalktıktan sonra yapılabilir. Karpuz oldukça uzun ve sıcak bir gelişme devresine ihtiyaç duyar. Olgunluk döneminde ise yüksek sıcaklık ve düşük nem ister. Elverişli koşullarda yetiştiriciliği ilkbahar ile sonbahar devreleri arasında yapılır. Karpuz yüksek sıcaklık ve soğuklardan hoşlanmaz. Karpuz bitkisi en ideal C gelişir.
26 Kuru havalardan ve sıcaklardan hoşlanmadığı gibi fazla hava neminden de hoşlanmaz. Çok nemli hava koşullarında karpuz mantari hastalıklara çok çabuk yakalanır. Çiçeklerin açılması ve meyve bağlaması için hava sıcaklığının 15 C ve üstünde olmasını ister. Düşük sıcaklıklarda hem çiçek oluşumu azalır, hem de oluşan ve açan çiçeklerde döllenme meydana gelmez. Böylece bitkilerde çiçek silkme görülür. Işıklanma aroma, tat ve çiçek cinsiyeti üzerine olumlu etki yapar.
27 TOPRAK İSTEĞİ Karpuz yetiştirmek için en elverişli topraklar akarsu kenarlarındaki milli topraklarla, su tutma kabiliyeti yüksek kumlu-tınlı veya tınlı-kumlu topraklardır. Vegetasyon süresi kısa olan yerlerde, özellikle erkencilik düşünüldüğünde hafif kumlu topraklarda yetiştiricilik yapılır. Karpuz bazı ülkelerde veya yörelerde akarsu kenarlarındaki milli topraklarda susuz olarak yetiştirilir. Kökleri narin olduğu için ağır topraklar tercih edilmez. Bu nedenle toprak derinliğinin fazla olması ve taban suyunun 1 m civarında bulunması karpuz için idealdir.
28 Karpuz toprak ph sının nötr olmasını ister. Ancak yapılan araştırmalarla karpuz için en elverişli toprak reaksiyonunun ph olduğu tespit edilmiştir. Asitli topraklarda yetiştirme yapılacak ise usulüne uygun olarak kireçlenme yapılmalıdır. Hafif bünyeli kumlu topraklarda karpuz yetiştiriciliği yapılacaksa üretim yanmış çiftlik gübresi ve diğer besin maddeleri ile toprağın bünyesi iyileştirildikten sonra yapılmalıdır.
29 TOPRAK İŞLEME Karpuz yetiştiriciliğinde toprak birkaç defa derince işlenir. Toprak yapısına bağlı olarak karpuz yetiştirilecek toprak son toprak işlemesinden önce yanmış çiftlik gübresi ile mutlaka gübrelenmelidir. Kumlu topraklara 5-6 ton/da, tınlı-killi topraklara ise 3-4 ton/da arasında değişen oranlarda yanmış çiftlik gübresi verilip karıştırılmalıdır. Yanmış çiftlik gübresi ile gübrelenmiş, sürülmüş toprak tırmık ile çekilerek düzeltilir.
30 ÇAPALAMA Toprağı kabartmak, yabani otları ayıklamak ve topraktaki rutubeti muhafaza edebilmek için sıra araları el aletleri veya çapa makinaları ile işlenir. Bitkiler 5-10 yapraklı olduklarında ot çapası ile beraber boğaz doldurması yapılır. Yetiştiricilikte toprak yapısı, otlanma durumu ve bitkinin gelişme durumuna göre 1 veya 3 defa çapa yapılır. Elle yapılan bu çapa işlemlerinden sonraki toprak işlemleri makine ile yapılır. Çıkıştan 4 hafta sonra dallanma, 6-8 hafta sonra bitkilerde çiçeklenme başlar. Bu dönemden sonra toprak işlemesi yapılamaz.
31 ÜRETİM Karpuz, üretim sezonunda veya turfanda olarak üretilir. Normal sezondaki üretim tohumların direkt tarlaya ekilmesi şeklinde yapılır. Turfanda karpuz yetiştiriciliği ise ya mini tüneller altında doğrudan tohum ekimi yapılarak, yada sıcak yastık veya seralarda plastik torba ve muhtelif saksılarda karpuz fidelerinin yetiştirilip daha sonra esas yetiştirilme yerlerine dikilmesi şeklinde olur. Sıra arası 1,5-3,5 m, sıra üzeri 0,5-1,5 m şeklinde ekim-dikim yapılabilir.
32 Sulama Karpuz kökleri taban suyuna ulaştığı andan itibaren bitki sağlıklı ve düzenli bir şekilde gelişir. Bu bakımdan karpuz yetiştiriciliği akarsu kenarlarında daha başarılı olur. Başarılı bir yetiştiricilik için karpuzun düzenli bir şekilde sulanması gerekir. Fazla su hasat sonrası dayanım süresi ve meyve tadını azaltır. Bu yüzden yetiştiriciler fazla sudan kaçınmalıdır. Karpuz bitkisi meyvelerin irileşmesi döneminde toprakta yeterli suyun bulunmasını hasada doğru ise azalmasını ister. Düzenli bir sulama yapılmazsa bitkilerde gelişme olumsuz yönde etkilenir. Düzensiz sulama meyvelerin olgunlaştığı dönemde olursa meyvelerde çatlamaya neden olur
33 Gübreleme Karpuzun çiftlik gübresi yanında ticari gübreye olan ihtiyacı da fazladır. Tohum ekiminden önce mutlaka toprağa yanmış çiftlik gübresi verilmelidir. Kumlu topraklarda dekara 5-6 ton, Tınlı-killi topraklarda ise dekara 3-4 ton hesabı ile yanmış çiftlik gübresi verilir. Karpuz bitkisi güvercin, koyun ve keçi gübrelerinden de hoşlanır. Çiftlik gübresi yanında yaklaşık olarak dekara kg azot, kg fosfor ve kg potasyumlu gübre verilir. Toprağa verilecek gübre miktarı toprağın yapısı ve yetiştirme sistemine göre ayarlanır. Genellikle çiftlik gübresi ve kompoze gübre serpe şeklinde, diğer ticari gübreler ise bant şeklinde veya bitki gövdesine değemeyecek şekilde verilir
34 Karpuz ve kavun yetiştiriciliğinde potasyum çiçeklenmeyi ve verimi artırır; Meyve kalitesini yükseltir; Yüksek aroma, Renk ve şeker oranı sağlar. Kabuk parlaklığını ve dayanıklılığını, hastalıklara direncini artırır; Erken olgunlaşmayı sağlar; meyvelerin saklanma süresini uzatır.
35 OLGUNLUK, HASAT VE DEPOLAMA Karpuzlarda olgunluk meyveler ve meyve sapları üzerinde meydana gelen bazı belirtilerle kolayca anlaşılır. Tohum ekiminden gün sonra meyveler hasat olgunluğuna gelir. Bazı olgunluk kriterleri şu şekilde sıralanabilir. Olgun karpuzlar kavunların aksine olgunluğun ileri dönemlerinde hafiflerler. Meyve kabuğu üzerindeki mum tabakası matlığını kaybeder ve meyve parlak bir hal alır. Meyve kabuğu tırnakla kolayca sıyrılır. Karpuz sapları üzerinde bulunan kulakçık kurur Karpuzu dalına bağlayan tüylü sapları kurur. Karpuz üzerine parmakla sertçe vurulduğunda kendine has dolgun ve tok bir ses çıkarır. Avuçlar arasına alınan karpuz kulağın yanında sakıldığında içerden bir çıtırdama sesi gelir.