Ne yazık ki sadece bedensel olarak değil, psikolojik ve sosyal açıdan da bizi oldukça zorlamaktadır. İş yerinde geçen zamanda stresimizin artmasıyla beraber bedensel rahatsızlıklar, psikolojik bunalımlar ve sosyal yaşama olan ilgi de giderek azalmaktadır. Aynı zamanda iş stresinin yüksek olması sadece çalışanı değil, kurumu da olumsuz etkilemekte, işten alınan verim azalmaktadır. İşletmelerin toplumdaki rolüne baktığımızda sadece ticari fonksiyonların değil, toplumdaki düzenin sağlanması, ihtiyaçların karşılanması ve ülke ekonomisinin canlanmasında da önemli bir rolü vardır. İşletmeler küçük ya da büyük olsun, ticari ya da toplumsal yarar amaçlı olsun alanında uzman kişiler tarafından yürütülmeleri gerekmektedir. Şirketlerin uzun ömürlü olması için öncelikle kar amacının yanında çalışanlarının haklarını gözetmesi, topluma yarar sağlamayı amaçlaması ve hedef kitleye hitap etmesi gerekmektedir.
Bir işletmede çalışan bireylerden verim elde etmek için bireylerin öncelikle işletmedeki işini çok iyi bilmesi, alanında her türlü donanıma sahip olması gerekmektedir. Kişi yaptığı işin önemini bilmezse işini severek yapmaz. Aynı zamanda yaptığı işin toplumdaki düzen ve ilerleyişe katkısı da bireyin kendini önemli hissetmesine yol açar. Birey bu sayede kendini kıymetli hisseder. Bunun yanında bireyin başarılarının ödüllendirilmesi, taktir edilmesi, bireyin fikirlerine danışılması da işletmeler için önemli hususlardandır.
Esnek çalışma koşullarının sunulması da işletmeler için yararlı olacaktır. Çok katı kuralların olduğu bir işletmede bireyler kendilerini rahat hissedemediği gibi rahat çalışamazlar da. Fikirlerini belirtirken daha çekimser davranırlar. Bu durum işletmelerde çalışan bireylerin stresli olmalarına neden olur. Bu çalışmada stresin temel nedenleri araştırılarak, çözüm önerileri sunulmuştur.Stres kelimesi yabancı kökenli olmasına rağmen günümüz de hemen hemen bütün alanlarda kullanılmaktadır. Stres kelimesi batı dillerinden dilimize geçmiştir. Latince de “Estrece” kökeninden gelmektedir. Genel olarak zor durumda kalma, baskı altında hissetme ve güç eksikliği anlamlarına gelmektedir. Stres kelimesi zaman içinde farklı anlamlarda kullanılmıştır. Zamanla felaket, zaman sıkıntısı, telaş, bunalım ve son olarak eski haline dönme gibi anlamlarda kullanılmıştır.
Stres kişilerin ruhsal ve bedensel sağlıkları açısından önem arz etmektedir. Kişilerin sağlıklı bir yaşam geçirmesini engelleyen uyarıcılara karşı kişilerin fizyolojik ve psikolojik olarak gösterdiği tepkilere stres denilebilir. Kişiler beklemedikleri ve düşündüklerinin aksine gerçekleşen olaylar karşısında yetersizlik duygusu yaşamaktadır. Bu duygu stresin başlangıcına neden olmaktadır.
Stresin ortaya çıkması iki temel şarta bağlıdır, birinci olarak sonuç hakkında bir belirsizlik olması, ikinci olarak ise neticenin kişi açısından önem arz etmesi. Ortamdaki değişim ve gelişmelerden her birey etkilenir ama unların etkilenme düzeyleri birbirinden farklılık gösterir kimisi çok, kimisi de az etkilenir. O zaman stres insanların yaşadığı örneğin iş, ev vb. ortamlarda gelişen veya bireylerin ortam değiştirmesinin onun üzeride meydana getirdiği etkilerdir diyebiliriz. İkinci olarak, bu etki altında kalan bireyin etkilenme derecesini arttırmaktadır. Ayriyetten stresin meydana gelebilmesi için ortamlardan etkilenen bireylerin vücutlarında mevcut olan özel biyo-kimyasal farklılıkların oluşmasıyla bireyin vücut siteminin harekete geçmesi gerekmektedir.
Stres günlük yaşamda da sıkça kullanılan bir kelimedir. Kişiler genellikle stresi olumsuz anlamlarda ve iş yoğunluğundan dolayı kullanmaktadır. Birçok araştırmada stresin olumsuz yönleri üzerinde durulmuştur. Bireyler arasında da olumsuz bir kavramı olarak kullanılan stres kavramının olumlu bir yönü de bulunmaktadır. Bireyler çalıştıkları alanlarda yükselme için, kişilerin gelir seviyelerini arttığı ve satın alma gücünün artması, sevdikleri insanlarla birlikte oldukları zamanda stres altındadır.
Stres üzerine yapılan tanımlarda genel olarak şu noktalar üzerinde durulmuştur.Stres bireylerin diğer kişilerle etkileşimi sonucu oluşur
Stres kişilerin olumsuz yanı tehlikeli durumları algılamasıdır.
Stres organizmanın ani ve normal olmayan davranışlar sergilemesidir.Stres kişilerin baskı altında olması sonucu ortaya çıkar.Stres kişilerin alışılmadık bir durum karşısında kendilerini koruma altına alma isteği sonucu ortaya çıkmaktadır.Stres kişilerin bütün yönlerini yanı bedensel, psikolojik, çevresel ve ruhsal yönlerini etkilemektedir.
İş Yaşamında Stres
İş yaşamında stres kavramı verimlilik ve işe devam açısından önemlidir. Genel olarak iş yaşamında stres kavramı değerlendirildiğinde stresi dört işlevi ortaya çıkmaktadır. İlk olarak iş ve çalışma hayatı bir stres kaynağıdır. Kişiler çalışırken kendi yetenek ve ilgi alanları dışında çalışması bireyler strese girmektedir. Çalışan istemediği ve yeteneği dışında çalışırsa o işi başaramama duygusuna kapılır ve olumsuz benlik algısına neden olur. Sürekli kendini baskılayan ve yönetici tarafından baskı altında tutulan çalışanlar strese girmektedir. Çalışma koşullarının yanı sıra çalışma alanı dışındaki bazı durumlarda strese neden olmaktadır. Kişinin sosyal çevresi veya özel hayatı da kişiyi stere sokmaktadır. Aynı zamanda kişilerin yaptıkları işte başarısız olmaları veya başarılı olmaları da strese neden olmaktadır. Başarısız olan kişiler kendilerine olan güven duygusu yitirmekte ve işten çıkarılma korkusu yaşamaktadır. Kendini diğer çalışanlara göre yetersiz ve değersiz hissetmesine neden olmaktadır. bu durumda kişilerin strese girmesine neden olmaktadır. Başarılı olan kişiler ise başarı sonucu üzerine düşen sorumluluk duygusundan dolayı strese girmektedir. Elde etmiş olduğu başarının devam etmesini sağlamak ve daha çok başarılı olabilmek için strese girmektedir.
İş yerinde stres ve verimlilik arasında doğru orantı bulunmaktadır. Stres İş yerindeki verimliliği ve kişiler arasındaki uyum ve işe devam sürekliliği gibi faktörleri de etkilemektedir. İş yerlerin de verimliliği ve kaliteyi artırmak veya aynı seviyede tutmak için iş yerinde strese neden olabilecek durumları da kontrol altında tutmak gerekmektedir. Böylece hem bireysel hem de kurumsal verimlilik artacaktır. Çünkü çalışanlar çalışma saatleri içinde gergin, huzursuz ve yoğun olmaktadır. Böyle gergin ve sıkıcı ortamlar kişileri strese sokmaktadır. Stresli iş yaşamı çalışanları sinirli, çevresi ile anlaşamama ve çalışma arkadaşlarına karşı kırıcı davranmaya itmektedir. Bu durum hem çalışanı hem de diğer arkadaşlarını strese itmektedir. Stresli insanlar yaptıkları işten zevk alamazlar ve yaptıkları işi istemeyerek yapmaktadırlar. Bu durum verimliliği ve kişilerin yaşam kalitesini düşürmektedir.
Çalışma Yaşamında Stresin Kaynakları
İş ile İlgili Stres Kaynakları
İş yeri ile ilgili strese neden olan kaynaklardan biri çalışanlara aşırı iş yüklenmesidir. Çalışanların kapasitesi dışı ağır iş yüklenmesi kişilerin strese girmesine neden olmaktadır. aşırı iş yükü ve kişilerin çok kısa zaman da bu işi yapma gibi baskıların uygulanması strese neden olmaktadır. aşırı iş yükü karşısında kişiler işi tamamlayamama ve başarısız olma korkusuna kapılarak strese girmektedir. Kısa zaman da ağır işleri tamamlamak hem kişileri strese sokmakta hem de kısa sürede fazla iş yapmak verimliliği ve kaliteyi de düşürmektedir.
İş yerinde strese neden iş yükü iki türlüdür. Bunlar niceliksel ve niteliksel olmak üzere iki grupta toplayabiliriz. Niceliksel iş yükü çalışanın yapacağından fazla iş vermek ve kısa süre de tamamlamasını istemektir. Yanı çalışan için gerekli sürenin verilmemesi birey de strese neden olmaktadır. bir işi belli bir süre de bitirmek ve zamanın kısa işin de yorucu ve uğraştırıcı olması bireyler de yetersizlik duygusu yaratmaktadır. Bu durum strese neden olmaktadır. Niteliksel iş yükü ise çalışana verilen işin onun yetenek ve becrilerinin dışında olmasıdır. Yanı kişinin yeteneği ve ilgi alanı ile yaptığı işin birbirine uymamasıdır. Çalışana yeteneği ve bilgisi olmadığı bir konu da çalışması zor gelecek ve kişiyi strese sokacaktır. Bilmediği ve yeteneği olmadığı bir konu da çalışma zorunda kalan kişiler strese girdiklerini belirtmektedir.
Çalışma ortamının temiz ve düzenli olması stresi etkileyen faktörlerden biridir. Kişiler çalışma ortamının temiz ve düzenli olmasını ister. Çalışma ortamının kişilere uygun düzenlenmesi ve kişilerin istedikleri şartların sağlanması çalışanın verimini etkilemektedir. Çalışma ortamının temiz, fiziksel şartlara uygun, gürültü ortamından uzak, aydınlanma ve havalandırma gibi hizmetlerinin çalışanlar için uygun olması gerekir. Çalışma ortamının yetersiz olması kişileri fiziksel,ruhsal ve psikolojik olarak etkilemekte ve strese sokmaktadır. bu durum hem çalışan hem de çalıştığı kurumu olumsuz etkilemektedir.
Çalışan kişilerin strese girmesi etki eden faktörlerden biri de fazla çalışma ve mesai saatleridir. Her bireyin belli bir çalışma süresi bulunmaktadır. Kişileri fazla çalıştırmak ve vardiyalı çalıştırmak strese kaynaklık etmektedir. Genel de kurumlar verimliliklerini ve üretimlerini artırmak için çalışanlarına fazla mesai yaptırmakta ve vardiyalı çalıştırmaktadır. Özellikle vardiyalı ve gece çalışmak zorunda kalan kişilerin fiziksel, psikolojik ve uyku düzenleri bozulduğu için strese girmektedir. Aynı zaman da çalışma saatleri içinde verilen mola saatlerinin sürelerinin kısıtlılığı da strese neden olmaktadır. Çalışanlar için uzun çalışma saatleri sonunda az mola verilmesi ve vardiyalı çalışma yorgunluğa ve yaptığı işten bıkmasına neden olacaktır.
Örgütsel Yapı ve Politikalarla ilgili Stres Kaynakları
İş yerin de strese kaynaklık eden faktörlerin başın da çalışanların başarı ve performanslarının değerlendirilmesi konusunda yaşanan sıkıntılardır. İş yerinde yapılan değerlendirmelerinin nesnel ve herkes için genel geçer kurallara göre yapılması gerekmektedir. Terfi olanağının sadece belli bir gruba yönelik değil de herkes için geçerli olması gerekmektedir. Çalışanların başarıları takdir edilmeli ve yükselme olanağı verilmelidir. Yüksel olanağının sınırlı tutulması veya belli bir gruba verilmesi, haksız terfi olanağının verilmesi, yapılan işin takdir edilmemesi, çalışan kişiler de strese neden olmaktadır. yöneticiler çalışanları hangi kriterlere göre değerlendirdiklerini açık ve yalın bir şekilde açıklaması gerekmektedir. Çünkü çalışanların hangi durumlara göre değerlendirildiklerini bilmemeleri yanı belirsiz olması da çalışanlar için stresi kaynağı olmaktadır.
İş yerin de yönetici ve çalışan arasındaki resmiyet de strese neden olmaktadır. yöneticinin baskın ve tutucu olması çalışan kişileri sürekli kontrol altında tutması çalışanlar için stres kaynağı oluşturmaktadır. Mesafeli ortamlar kişiler de gerginliğe ve sürekli kendilerini kontrol etmelerine neden olur. Yöneticilerin çalışan kişilerin görüşlerini almadan kişilik özelliklerine dikkat etmeden kendi isteklerine göre kurallar koyması çalışanları strese sokmaktadır. Yöneticiler çalışanların istek ve şikayetlerini dikkate alarak demokratik bir ortam yaratması gerekmektedir.
İş yerinde kişilere verilen yetki ve sorumlulukta strese neden olmaktadır. az sorumluluk verilmesi kişiler de yetersizlik duygusuna neden olmaktadır. daha başarılı isteği çalışanların strese girmesine neden olmaktadır. ayrıca sorumluluğun fazla fakat yetkinin az verilmesi de strese neden olmaktadır. çalışanlara az yetki verilmesi kişileri çalışanları sıkıntıya sokmakta ve strese neden olmaktadır.
Para bireyin yaşamını sürdürebilmesi daha iyi bir yaşam sürmesi gerekli olan ekonomik kaynakların başında gelmektedir. Günümüzde neredeyse bütün ihtiyaçların karşılanması paranın büyük bir önemi vardır. İnsanların sayısız istek ve arzuları bulunmaktadır. Bireylerin istek ve arzularını gerçekleştirmek için paraya ihtiyaç duymaktadırlar. Bireylerin ihtiyaçlarını karşılayabilmek için belirli bir gelire ihtiyaçları vardır. İhtiyaç duydukları geliri ise çalıştıkları kurumlardan sağlarlar. Gelir elde etme amacı bireyleri çalışmaya ve işbirliğine yönlendirmektedir. İnsanlar daha fazla para kazanmak amacıyla iş yerinde birçok insanla çalışamaya ve iş birliği yapma yönlendirmektedir. İş yerin de düşük ücret verilmesi veya ücretlerin geciktirilmesi de strese neden olmaktadır. çalışanların ücreti adil ve dengeli dağıtılmalıdır. Verilen ücretlerin kişilerin performanslarını da değerlendirmelerine yardımcı olacaktır. Verilen ücret kişiye öz güven kazandırmakta ve işe devam etmesine katkı sağlamaktadır. Ücretlerin geç veya eşit verilmemesi çalışan için stres nedeni olmaktadır.
Bireysel Stres Kaynakları
Strese neden olan bireysel faktörler genellikle kişini fiziksel, psikolojik ve aile yaşamı ile ilgilidir. Kişilerin sahip olduğu kişilik özellikleri olaylar karşısında farklı tepkiler vermesine neden olmaktadır. bazı kişiler için stres neden olan durumlar başka kişiler için stres nedeni değildir. Bireyin cinsiyeti, duygusal durumu, diğer bireylerle iletişim kurma becerisi, güçlü olması, zayıf yönleri, mücadeleci olma gibi kişilik özellikleri strese neden olabilmektedir.
Stere neden olan faktörlerden biri de yaş ve cinsiyettir. Genellikle yaşlılık ve orta yaş dönemlerin de kişilerin daha çok stres yaşadığı görülmektedir. Gençler yaşlı ve orta yaş grubuna göre daha az stres yaşamaktadır. Yaşın ilerlemesi ile birlikte kişilerin eski hız ve bedensel özelliklerini kaybetmeleri ve gençliğe duyulan özlem strese neden olmaktadır. ayrıca orta yaş ve yaşlıların yaş ilerlemesi ile birlikte başarısız duygusuna kapılmaları da strese neden olmaktadır. ayrıca kişilerin yaş ile birlikte vücutların da yaşanan bazı değişiklikler özellikle kadınlar da menopoz erkekler de andropoz gibi hormonal değişiklikler de strese neden olmaktadır. yaşlıların zor ve uzun süre çalışma temposuna ayak uyduramaması, eskisi gibi verimli çalışamamaları strese kaynaklık etmektedir. Yaşlılar kendilerini daha yorgun, bitkin ve çaresiz hissederler. Strese neden olan diğer bir etkende cinsiyettir. Özellikle kadınlar erkeklere göre cinsiyetlerinden dolayı daha çok strese girmektedir. Kadınların iş yaşamında karşılaştıkları, cinsiyet ayrımı, cinsel taciz, saldırı ve şiddet gibi faktörler strese neden olmaktadır.
STRESİN BELİRTİLERİ
Fiziksel Belirtileri
Stres karşısında etkilene kişiler de bazı fiziksel belirtiler ortaya çıkmaktadır. Zor bir durumla karşılaşmak ve başa edemeyeceği problemle karşılaşan kişiler de bazı fizyolojik belirtiler ortaya çıkmaktadır. İlk öncelikle belli yakınmalar ve söylenmeler ortaya çıkar. Psikolojik olarak etkilene kişiler bu durumlarını bedensel olarak göstermektedir. Kişiler de aşırı tansiyon, bayılma, baş ağrısı, mide rahatsızlıkları, baş dönmesi, yorgunluk, bitkinlik gibi davranışlar yaşanabilir.
Davranışsal Belirtileri
Stres davranışlara da yansımaktadır. Strese giren kişiler çevresi ile uyumlu ilişkiler kuramamakta ve sürekli çevresindeki kişilerle tartışma yaşamaktadır. Stresle birlikte kişiler de meydana gelen davranış değişikliklerini şu şekilde sıralayabiliriz; aşırı yemek yeme ve yememe, aşırı uyku ve uyuyamama, sigara ve alkol kullanımında artış, halsizlik, vücut direncinin düşmesi gibi belirtileridir.
Psikolojik Belirtileri
İş yerindeki bazı durumlar kişileri psikolojik olarak etkilemektedir. Stresin psikolojik belirtileri şu şekil de gerçekleşmektedir; kişiler de aşırı hareketlilik, telaşlılık, hayal kırıklığı, çevresine karşı kırıcı olma, kaygılı olma, başaramam duygusu, sürekli gergin olma gibi belirtileridir.
Stresle Başa Çıkmak İçin Geliştirilen Bireysel Yöntemler
Stresle başa çıkma için geliştirilen yöntemlerde biri kişilerin olumlu düşüncelere sahip olması ve sürekli geleceği yönelik olumlu hayaller kurmasıdır. Kişiler geçmişe takılı kalmadan sürekli geçmişte yaptıklarını eleştirerek yeniden o dönemi yaşayarak strese girmemelidir. Sürekli hayal kurarak geçmişe yönelik beklentiler oluşturmalı ve gelecekte yaşayacağı güzel günleri düşünerek stresten uzaklaşmalıdır.
Egzersiz ve spor yapma stresi azaltmakta ve etkilerini ortadan kaldırmaktadır. Sporla birlikte kişiler bedensel ve zihinsel olarak rahatlamaktadır. Egzersiz hareketleri rahatlama ve strese neden olan durumdan kurtulma sağlamaktadır. İş yerlerin de yöneticiler çalışanlarının strese girmesini engellemek için spor salonları açmalıdır.
Bireyler stresten uzaklaşmak için çevresindeki yakın kişilerle iletişim kurmalı ve sürekli iletişim halinde olması gerekmektedir. Güvendikleri kişilerle konuşmaları onları stresten uzaklaştıracaktır. İçinde bulundukları durumu anlatmaları ve yaşadığı problemleri anlatarak onlardan yardım veya destek alabilir ve böylece stresten uzaklaşabilir. Çevresinde ne kadar çok güvendiği kişi olursa stresle mücadele etme gücü o kadar çok olur. Bireyler stres duygusu karşısında sürekli olumlu düşünmelidir. Çevresindeki olumsuzluklardan çok olumlu olayları görmelidir. Sürekli komik, motive edici şeyler düşünmeli ve gülmelidir. Gülme davranışı kişi için en önemli tedavidir aslında.
Stresle baş etmek isteyen bireyler her zaman dışa dönük olmalıdır. Yalnız kalmak yerine çevresindeki insanlarla ve ailesi ile birlikte vakit geçirmelidir. Yapmaktan hoşlandığı ve ilgi alanına giren işlerle uğraşmalı ve kendini geliştirmelidir. Kişiler hoşlandığı işleri yaparken mutlu olurlar. Hobi alanlarını genişletmeli ve kedisine zevk veren işlerle uğraşmalıdır. Böylece stres duygusundan da uzaklaşmış olur. Sürekli kendini yenilemeli sadece bir alana bağlı kalmamalıdır. Kendine zaman ayırmalı tatile giderek kendini bedensel ve zihinsel olarak dinlendirmelidir.
Stresle Başa Çıkma da Örgütsel Yöntemler
Kişiler iş yerinden kaynaklanan birçok stres yaşamaktadır. Kişileri stresten uzak tutmak için örgütsel olarak alınacak önlemleri şu şekilde sıralayabiliriz;
İlk olarak çalışma ortamın düzenlenmeli ve çalışan kişilerin fiziksel özelliklerine uygun hala getirilmelidir. Çalışma ortamı çalışan kişilerin motivasyonunu olumlu etkileyecek şekilde hazırlanmalıdır. Ayrıca çalışma ortamının temizliği, havalandırılmasına da önem gösterilmelidir. Hiç kimse temiz olmayan ve havasız ortamlarda çalışmak istemez. Aydınlanma ve binaların fiziksel yapıları da çalışana göre ayarlanmalıdır. Binalar ses ortamından uzak olmalı ve aydınlanma orta seviyede olması gerekir. Ayrıca çalışma ortamında kişilerin dikkatini dağıtacak durumlarda engellenmelidir. Çalışma ortamlarında kişilerin sahip olduğu özel alanlarının bulunması gerekir.
İş yerindeki görev dağılımı da çalışanlar için stres kaynağıdır. Çalışma ortamında iş dağılımı kişilerin ilgi, yetenek ve becerilerine göre dağıtılmalıdır. İş görev alanları düzenli bir şekilde düzenlenmeli ve adil olmalıdır. Çalışma alanları arasındaki geçiş yanı terfi ve yükselme olanakları bütün çalışanlar için geçerli olmalıdır. Çalışanların yaptıkları iş önemsenmeli ve başarıları takdir edilmelidir. Çalışanlar sürekli desteklenerek stresten uzak tutulmalıdır. Çalışanlara verilen iş sorumluluğu ve alanlar düzenli ve adil bir şekilde dağıtılarak verilen sorumluluklar net bir şekilde belirtilerek rol karmaşası ortadan kaldırılmalıdır.
İş yerinde personelleri hem mesleki hem de kişisel gelişimleri için eğitim verilmelidir. Mesleki anlamda gelişen çalışan başarılı olabilmek ve öğrendiklerini uygulamak için sürekli çalışmak isteyecektir. Ayrıca eğitim alan kişiler yöneticiler tarafından önemsendiği hissedecek ve yöneticilerin çıkarları için daha çok çalışmak isteyecektir. Çalıştığı işten bıkmadan çalışan kişiler stresten de uzaklaşmış olacaktır. Strese karşı alınacak örgütsel yöntemlerden biri de çalışanlara verilen ücretlerin adil olması ve zaman yönetiminin iyi planlanmış olması gerekmektedir. Çalışanlara verilen iş sorumluluk düzeyine göre zaman verilmelidir. Ağır iş yüküne karşı kısa zaman verilen kişiler işleri yetiştirebilmek için strese girmektedir. Çalışanlara yapabilecekleri kadar iş ve zaman verilerek yaşanabilecek stresin önüne geçilebilir. Çalışma süresi ve yapılacak işler ne kadar düzenli olursa çalışma disiplini de o kadar iyi sağlanmış olur.
Stresi engellemek için yönetici ile çalışanlar arasında etkili iletişim sağlanmalıdır. Ayrıca çalışanın çalışma arkadaşları ile de iletişimi sağlanmalıdır. Çalışanlar yönetim de söz sahibi olmalı ve alınan kararlar demokratik olmalıdır. Herhangi bir grubun çıkarları gözetilmeden karar alınmalıdır. Katılımcı yönetim sağlanmalıdır. Katılımcı yönetimle birlikte çalışanlar iş yerinde alınan kararlara katılabilmekte ve iş yerini söz sahibi olmaları çalışanları iş yerine bağlamaktadır. İş yerini kendi işlerini gibi benimseyebilmektedir. Çalışan ve yönetici arasındaki iş birliği geliştirilmelidir. Böylece çalışanlar için stres oluşturabilecek durumlar engellenmiş olur.
Bunun için sık sık bir arada yemek düzenleme, eğlenceli aktivitelere dahil olma, çalışanların aileleriyle tanışma olumlu etkenler olabilmektedir.
Yazar:Soner İnce