2018 yılının son günlerinde sinema sektöründe bir kriz patlak vermişti. Söz konusu krizin tarafları yapımcılar ile Türkiye'deki salonların büyük bölümünü elinde tutan sinema grubuydu. Yapımcıların iddiasına göre sinema salonlarında bilet fiyatları mısır ve içecek promosyonları ile yükseltiliyor fakat kendilerine bu durum yansıtılmıyordu. Cem Yılmaz, Yılmaz Erdoğan, Şahan Gökbakar ve Mahsun Kırmızıgül gibi gişede çok fazla seyirciye ulaşan filmlere imza atan isimler ile salon sahibi taraf arasında gittikçe sertleşen açıklamalar süreci iyice çıkmaza soktu ve yapımcılar son filmlerini göstermeme kararı aldı. Sonraki süreçte Kültür ve Turizm Bakanlığı devreye girerek taraflarla masaya oturdu ve süreç sonunda problemin temelden çözülmesi için sinema yasasında bazı değişiklikler yapılmasına karar verildi.
Mecliste 18 Ocak 2019 tarihinde kabul edilen yasa 30 Ocak’ta Resmi Gazete’de yayınlandı. 1 Temmuz 2019 itibariyle de yürürlüğe girdi. Peki, yeni sinema yasası adı ile bilinen bu yasa sinema sektörü ve seyirci açısından ne getirip ne götürüyor?
Yasanın içerdiği değişiklikleri şöyle özetlemek mümkün:
*Şimdiye kadar Sinema Genel Müdürlüğü’ne yapılan başvurular bir kurul tarafından değerlendiriliyor ve desteklenmesi uygun görülen projeler açıklanıyordu. Proje geliştirme, ilk uzun metrajlı kurmaca film yapım, uzun metrajlı sinema filmi yapım, ortak yapım, senaryo ve diyalog yazım, animasyon, kısa ve belgesel film yapım, çekim sonrası destekleri gibi tüm destek türlerini aynı kurul değerlendiriyordu. Yapılan değişiklik ile söz konusu destekler için kurulacak kurul sayısı dörde çıkarılmış oldu. Dizi ve yabancı film destekleri de yeni destek türleri olarak yasaya girmiş oldu. Ayrıca sinemaya emek vermiş emektar sanatçı ve sektör çalışanlarının da desteklenebileceği hükmü yasada yer buldu.
*Sinema filmlerinin gösterime girmeden önce değerlendirme ve sınıflandırmaya tabii tutulması gerekiyor. Yapılan değişiklik ile değerlendirilmeye tabii tutulmayan filmlerin +18 yaş işareti ile gösterilebilmesinin önü açıldı. Yani filmlerin gösterimi için gereken uygunluk belgesinin alınması şartı kaldırıldı ki böylece özellikle festival süreçlerinde yaşanan sansür yorumlarının önü alınmış oldu.
*Sinemada filmlerden önce bazen 20 dakikayı aşkın süre reklam gösterimleri oluyordu. Yeni yasa ile bu süreler reklam için en fazla 10 dakika, fragmanlar için ise en az 3 en fazla 5 dakika ile sınırlandırıldı. Yani toplamda film öncesi reklam süresi 15 dakikayı aşamayacak. Kamu spotları ise bu sürelere dâhil edilmeyecek.
*Film arası süreleri 15 dakikayı geçemeyecek.
*Salon sahiplerinin yapacağı her türlü promosyon, indirim, abonelik ve toplu satışlar yapımcılar ile salon sahiplerinin daha önce konu üzerinde anlaşma sağlamasıyla ancak mümkün olabilecek.
*Biletle birlikte fiyatlandırması yapılan herhangi bir ürün satılamayacak.
*Seyirci sayıları ve filmlerin hasılatı, bakanlığın geliştireceği bir yazılım ile kontrol altında olacak.
Peki, yasadaki değişiklikler somut olarak bir sinema seyircisi açısından ne gibi etkiler doğuruyor. Yasanın yürürlükte olduğu 20 günlük süredeki tecrübemden hareketle özetleyeyim: Film öncesi reklam süresi ve film arası süresindeki sınır sinema salonunda film izleme dışında geçirilen süreyi azaltmış oldu ki bu gerçekten oldukça önemli bir gelişme. Fakat ne var ki sürelerin kısalmasının reklam gelirlerini düşmesine yol açtığını ifade eden kimi salon sahipleri bilet fiyatlarına çoktan zam yaptı bile. Yine öğrenci, öğretmen indirimleri ve promosyon kampanyalarının tamamına da son verildi.
Yeni yasanın etkisi ile yaşanan önemli olaylardan biri de sinema bileti abonelik sistemi Sinemia’nın faaliyetlerine son vermesi oldu. İki bilet fiyatına her gün bir film olmak üzere ayda 30 film izleme fırsatı sunan bu üyelik sistemi yeni yasadan dolayı faaliyetlerini sürdüremeyeceğini açıkladı. Son dönemde müşteri şikâyetlerinin arttığı ve faaliyette olduğu dönemde özellikle müşteri hizmetleri noktasında çokça tartışılan bu sistemin gerçekten yeni yasadan mı etkilendiği yoksa bu durumu bahane mi ettiğinden ise tam olarak emin olmak zor.
Yeni sinema yasası, yapımcılar ile salon sahipleri arasındaki problemi yapımcılar lehine çözmüş görünse de salon sahipleri ve seyirciyi memnun etmemiş gibi görünüyor. Uzun vadede yasanın ne getirip ne götüreceğini de göreceğiz.