İsrailli Mody ve Natali Oknin çifti Türkiye tatilleri esnasında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın konutunu görüntüledikleri gerekçesiyle casusluk suçlamasıyla gözaltına alınmıştı. Çift 18 Kasım itibarıyla serbest bırakılarak İsrail’e döndü. İsrail Başbakanı Naftali Bennett yaptığı açıklamada işbirlikleri için Türkiye Cumhurbaşkanına ve hükümetine teşekkürlerini iletti.
Neler Oldu?
- İsrailli çift Erdoğan’ın konutunu fotoğrafladıkları gerekçesiyle askeri ve siyasal casusluk suçlamasıyla gözaltına alındı.
- Çiftin deport edilmesi bekleniyordu ancak savcılık yaptığı mütalaada tutukluluk sürelerini 20 gün uzattı.
- Bu uzatma kararıyla birlikte olay İsrail basının ana gündem maddelerinden birisi haline geldi.
- İsrail Cumhurbaşkanı İsak Herzog, Başbakan Naftali Bennett ve Dışişleri Bakanı Yair Lapid yaptıkları açıklamalarda çiftin herhangi bir resmi kurumla bağları olmadığını açıkladılar.
- İsrail adına süreci Yair Lapid yönetti. Başbakan Bennett de süreci yakından takip ederken İsrail basınında yer alan iddialara göre krizin uzaması ihtimaline karşı ABD ve çeşitli üçüncü ülkeler de süreçten haberdar edildi.
- Bennett, bakanlara ve çiftin ailesine olay hakkında temkinli davranmalarını ve sessiz kalmalarını söyledi.
- İsrail tarafı olayın bir krize dönüşmeden konsolosluk düzeyinde çözülmesi için çaba gösterdi. Basında hükümeti eleştiren çeşitli haberlere rağmen hükümet basına malzeme vermeden olayı sessizce halletmeyi seçti.
- Yaklaşık bir haftanın sonunda 18 Kasım tarihinde çift serbest bırakıldı ve İsrail’e döndü.
- 18 Kasım’da İsrail Başbakanı Bennett, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ı telefonla arayarak olayın çözülmesindeki katkılarından dolayı teşekkür etti. Bu görüşme 2013’ten bu yana bu seviyede gerçekleşen ilk telefon görüşmesi oldu.
- İsrail basınında Türkiye adına süreci Hakan Fidan ve İbrahim Kalın’ın yönettiği bilgisi yer alıyor. Çiftin serbest bırakılmasında istihbarat diplomasisinin etkili olduğu da bir diğer iddia.
- İsrail basınında da yer alan bilgilere göre Mossad Başkanı Barnea ile Türk mevkidaşı Hakan Fidan arasında gerçekleşen görüşme olayın çözülmesinde kilit rol oynadı. Ayrıca İsrail’in Türkiye Maslahatgüzarı ve Misyon Şefi İrit Lillian ile İbrahim Kalın arasında da bir diplomatik görüşme trafiğinin gerçekleştiği bilgisine yer verildi.
- İsrail basınında yer alan bilgilere göre çiftin serbest bırakılması karşılığında Türkiye herhangi bir talepte bulunmadı. Yediot Aharonot’taki bir haberde ise Türkiye’nin İsrail’e karşılıksız bir jest yapmasının mümkün olmadığı, muhtemelen Türkiye’nin Filistin’e yardım aktarma taleplerine karşılık verilmesinin gündeme geleceği ifade edildi. Aynı haberde ayrıca meselenin çabuk çözülmesinin iki ülke ilişkilerine olumlu yansıyabileceği belirtildi. Benzer şekilde Haaretz gazetesi de ismi verilmeyen bir diplomatik kaynağa dayandırdığı iddiasında İsrail’in Türkiye’ye gelecekte bir jestle karşılık verebileceğini ifade etti.
- Erdoğan’ın meseleye şahsen dâhil olmasıyla birlikte sürecin hızlandığı bilgisi de çeşitli gazetelerde yer buldu.
Süreç İsrail Basınına Nasıl Yansıdı?
- Gündem süresince sosyal medyada ve basında, “Türkiye’de antisemitizm” ve “Türkiye’ye turistik seyahatin tehlikeleri” ön plana çıkan başlıklar arasındaydı.
- Türkiye’nin Yahudiler için güvenli bir yer olmadığı söylemleri arasında sıkça “Gece Yarısı Ekspresi” filmine atıf yapıldı.[1] 1978 yılı ABD yapımı filmde Amerikalı bir turist arkadaşlarına haşhaş götürmek isterken Türkiye’de tutuklanarak cezaevinde işkence görüyordu.
- Türkiye-İsrail arasındaki sabık krizlerde de olduğu gibi çeşitli siyasi gruplar (Likud ve Haredi partiler) sözde Ermeni soykırımı yasasını meclise daha güçlü şekilde getirmekle tehdit etti. Geçtiğimiz haftalarda Şas ve Likud milletvekillerinden oluşan bir grup Knesset üyesi tarafından İsrail’in sözde Ermeni soykırımını tanımasını öngören bir teklif meclise getirilmişti.[2]
- Walla News’te yayınlanan bir yazıda İsrail’den Türkiye’ye giden turistlerin birçoğunun İsrailli Araplar olduğu ve THY’nin Ben Gurion Havalimanının birçok destinasyona açılmasında önemli bir rol oynadığı belirtilerek iki ülke arasındaki turistik ilişkilerin bu olaydan uzun vadede ciddi zarar görmeyeceği belirtildi.[3]
- İsrail basınında sorulan sorulardan birisi de bu tutuklamada Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ne denli rol oynadığı ve hedefinin ne olduğuydu. Erdoğan’ın tutuklama sürecinden ne denli haberdar olduğu tartışıldı. İsrailliler tarafından cevap aranan en temel soru bu tutuklamanın olağan bir hukuki süreç mi yoksa hükümet tarafından kurgulanan bir siyasi hamle mi olduğuydu. Erdoğan’ın başından beri bu tutuklamadan haberdar olmasına pek ihtimal verilmezken, olay bir diplomatik meseleye dönüştükten sonra bunu bir pazarlık meselesi haline getirmek istediği kanısı basında ve sosyal medyada sıkça yer buldu. Bu noktada Türkiye’de hukukun durumuyla alakalı tartışmalar da yer aldı. Haaretz gazetesinden bir yazar İsraillilerin bu tutuklamadan mağduriyet devşirmekten memnun olduğunu belirtirken Türkiye’deki hukuk sisteminin bölgedeki askeri rejimler kadar kötü olmadığını ifade etti.[4]
- Tartışılan bir diğer nokta ise çiftin tutuklanmasının geçtiğimiz ay MİT’in gerçekleştirdiği ve 15 MOSSAD ajanının tutuklandığı operasyonla alakası hakkındaydı. Dindar-Siyonist kesimin gazetesi Makor Rishon’da yer alan bir yazıda, Erdoğan’ın amacının İsrail’e, “Türkiye’de yapacağınız casusluk faaliyetleri böyle utanç verici sonlara sebep olabilir” mesajı vermek olduğu belirtildi.[5]
- Maariv gazetesinde yer alan bir makalede ise Türkiye hakkında asılsız ithamlara yer verildi. Türkiye’nin bu tutumunun neredeyse bir alışkanlık haline geldiği, Türkiye’nin yabancı hükümetlere karşı güç kazanmak için “rehine diplomasisine” başvurduğu belirtildi. Benzer bir uygulamayı Çin’in Batılı ülkelere karşı uyguladığı ifade edildi.[6] Jerusalem Post’ta yayınlanan yazısında Seth Frantzman da benzer iddiaları dile getirerek rehine diplomasisi kavramını kullandı.[7]
- İsrail, bu olayı ciddi bir krize dönüşmeden çözmüş olmaktan memnun gözüküyor. Bazı analistler olayın hızlı çözülmesinin ikili ilişkiler açısından olumlu sonuçlar getirebileceğini belirtse de mevcut durumda genel kanı henüz ikili ilişkilerde güvenin tesis edilemediği yönünde.
Başvurular