Pamuk, Gossypium Barbadense bitki ailesinin liflerinden elde edilir. Binlerce yıldır ekimi yapılan pamuk, hem erkek hem de kadın giyim sektörünün ana ham maddelerinden biridir. Erkek giyim sektöründe üretilen ürünlerin yaklaşık olarak yüzde yetmiş beşlik kısmının pamuktan üretildiği varsayılmaktadır. Yani pamuk, tekstil sektörünün ana omurgasını oluşturmaktadır.
Pamuk sıcak iklime sahip bölgelerde yetiştirilir. Nem oranı ve güneş ışığı pamuk ekimi için önemli olup; yağmurlar, verimin ve kalitenin düşmesine sebep olmaktadır. Pamuğun kalitesi liflerin uzunluğuna ve inceliğine göre belirlenir; lifler ne kadar uzun ve ince ise pamuk o kadar kaliteli demektir.
Pamuk ekimi sıcak bölgelerde şubat ayında, soğuk bölgelerde ise mart ve nisan aylarında yapılır. Hasat dönemi ise ağustos ve eylül aylarıdır.
Pamuklu ürünler sıcak havalarda giyilmek için idealdir. Nemi çekip, buharlaşmasını sağlayan özelliği sayesinde vücut ısısını da ayarlamış olur. Pamuğun yapısından ötürü kumaş hava alır ve böylelikle cildi rahatsız etmemiş olur.
Türkiye, Hindistan, Amerika Birleşik Devletleri’nin güney eyaletleri, Çin, Mısır, Pakistan, Brezilya ve Özbekistan pamuk ekiminin yapıldığı ülkelerden bazılarıdır.
Pamuğun Kısa Tarihçesi
Arkeolojik kazılar, bilim adamlarının yaptığı çalışmalar ve bulgular pamuğun binlerce yıldır ekilip, kumaş dokumada ve tekstil ürünlerinin üretiminde kullanıldığını göstermektedir.
Pamuğun nerede doğduğunu ise kesin olarak bilen hiç kimse yoktur.
Bazı bilimsel çalışmalar, Ortadoğu’da pamuk ekiminin Milattan Önce 6000 senesinde yapılmaya başlandığını iddia etmektedir.
Bazı kaynaklar, Hindistan’da pamuk yetiştiriciliğinin 5000 yıldır; bazıları ise 6000 ila 7000 yıldır yapılmakta olduğunu savunmaktadır. Ayrıca, 11. yüzyıl itibari ile pamuğun Hindistan’dan Çin’e sıçradığı iddia edilmektedir.
Güney Amerika’da da, aynı Hindistan gibi, 6000 ila 7000 yıldır pamuk yetiştiriciliğinin yapıldığına dair kanıtlara arkeolojik kazılar neticesinde ulaşılmıştır.
Aynı tarihlerde (11. yüzyıl), İnkaların Orta Amerika’da pamuk ekimi ile uğraşıp; elde edilen mahsül ile tekstil ürünlerinin üretimini yaptıkları bilinmektedir.
Bazı bilim adamları, Meksika’da bulunan mağaralarda yapılan çalışmalar neticesinde 7000 yıl önce pamuk ekimi yapıldığına dair kayıtlara ulaşmış; bu mağaralarda pamuk kozalakları ile pamuktan dokunmuş bir kumaş parçası bulmuşlardır.
Avrupa kıtasına pamuk Arapların Sicilya’yı fethi ile ulaşmış; 12. yüzyıl ile birlikte pamuk dokumacılığı ile ilgili bilgi İtalya’nın kuzeyine kadar erişmiştir.
Bunun neticesinde, Venedik üç yüz yıl boyunca Levantenler öncülüğünde pamuğun lider marketlerinden biri haline gelmiştir.
Christopher Columbus, Hindistan’a giden alternatif ticaret yollarını bulmak için Atlantik Okyanusu’na yelken açıp, Amerika kıtasını keşif ettiği sırada; Küba ve Bahamalar’da pamuk ekiminin yapılmakta olduğunu görmüş ve belki de bu yüzden Hindistan sahillerine vardığını düşünmüştür.
17. yüzyılda, Hollanda pamuğun merkezi olmuştur. 18. yüzyılda, Britanya ve İsviçre’de pamuğun işlenmesine başlanmıştır.
19. yüzyıl başlarında, Mısır Hidivi Mehmed Ali Paşa (Muhammed Ali Paşa diye de biliniyor.) vesilesi ile binlerce yıldır pamuk yetiştiriciliği yapılan Mısır’da pamuk endüstrisi büyük bir gelişim göstermiştir. Mehmed Ali Paşa, Mısır’ı buhar makineleri ile tanıştıran kişidir.
Batılı ülkelerde gerçekleşen Rönesans, Reform ve Aydınlanma Çağı ile birlikte pamuk çok rağbet görmeye başlamış; bu gelişmeler Endüstri Devrimi’nin ve makineleşmenin önünü açmıştır.
İngiltere’de başlayan Endüstri Devrimi neticesinde, 1730’lu senelerde önce iplik büküm makinesi icat edilmiş; daha sonra ise dokuma tezhahları makineleşmiştir.
Bunu takiben, 1793 senesinde, Amerika Birleşik Devletleri’nde, Eli Whitney tarafından ilk çırçır makinesi geliştirilip, patenti alınmıştır.
Bu makine, pamuk liflerinin çekirdeklerinden ayrıştırılma işleminde kullanılmaktadır. Pamuk liflerinin çekirdeklerinden arındırılması işlemine çırçırlama tekniği denir. Lifler çekirdeklerinden arındırılmadan önce iplik üretiminde kullanılamaz. Çırçır makinesinin icadından önce el ile yapılan ayrıştırma işi makine ile yapılmaya başlanmış; bu da üretim adedinin yükselmesine yol açmıştır.
Bazı Pamuk Çeşitleri
Mısır Pamuğu: En uzun lifli pamuk çeşidi Mısır pamuğudur. Yumuşak ve dayanıklı olduğu kadar ince ve ipeksidir.
Giza Pamuğu: Mısır pamuğunun çok az bir kısmı Giza pamuğudur. Ekstra uzun liflerinden ötürü en kaliteli, yumuşak, dayanıklı ve ince pamuk çeşidi olma özelliğine sahiptir. Her bir kalite için numaralandırma sistemi vardır. Giza 45, Giza 89 ve Giza 90 gibi. En kalitelisi ise süper ince olma özelliğine sahip Giza 45 pamuğudur. Nil Nehri boyunca ekimi yapılmaktadır. El ile toplandığı için lifler üzerinde baskı oluşmamaktadır. Bundan ötürü de ipeksi yumuşaklığa sahiptir.
Pima Pamuğu: Amerikan Pima pamuğu olarak da bilinir. İsmini Hintli Pima kabilesinden almış olsa da, Amerika’da yetiştirilmektedir. Bir çeşit ekstra uzun lifli pamuk çeşididir.
Supima Pamuğu: Superior (yüksek kaliteli) Pima pamuğunun kısaltılmış halidir. Ticari olarak bu terim kullanılmakta olup; Amerikan Pima pamuğunun dünya genelinde tanıtımı yapılmaktadır.
Organik Pamuk: Herhangi bir pamuk çeşidi organik pamuk olabilir. Liflerin uzunlukları da değişkenlik gösterir. Herhangi bir kimyasal gübre ve tarım ilacı kullanılmadan yetiştirilip elde edilen pamuk türüdür.
Sea Island Pamuğu: Amerika Birleşik Devletleri’nde, Güney Karolina ve Georgia sahillerinin yakınlarında bulunan adalarda yetiştirilmektedir.
West Indian Sea Island Pamuğu: Karayipler’de yetiştirilmektedir. Pamuğun kaşmiri olarak kabul edilmekte; üretimi ise çok az adette yapılmaktadır. Yani, nadir bulunan bir türdür. Bundan ötürü de bu pamuk türünden yapılan gömlekler çok pahalıdır.
Meander 71: Türk gömeklik kumaş üreticisi Söktaş ile Pamuk Araştırma Enstitüsü tarafından geliştirilen, Türkiye’nin ilk uzun elyaflı pamuk çeşididir.