Bu rehberde Bitcoin helal mi, haram mı konusunu ele aldık ve Bitcoin caiz mi konusu için beyan edilen görüşleri sizlerle paylaştık.
İslam, dünyanın en hızlı büyüyen ve tek hak dinidir. Pew Araştırma Merkezi’ne göre dünyada yaklaşık 1.6 milyar Müslüman var ve dünya nüfusunun kabaca yüzde 23’ünü oluşturuyorlar.
Dünyadaki Müslümanların çoğunluğu Orta Doğu ve Kuzey Afrika’nın bölgeleri ile Endonezya ve Hindistan gibi ülkelerde yaşamaktadırlar.
Müslüman bir birey inanışı gereği yiyeceği, giyeceğin, kullanacağı alacağı gibi şeylerin helal mi yoksa haram mı olduğu konusunu titizlikle araştırmalı, irdelemelidir.
Bitcoin Helal mi? Yoksa Bitcoin Haram mı?
İslam Şeriatı’na Göre Fintech
Bankacılık ve finans konusunda Müslümanların kendine özgü ihtiyaçları bulunmaktadır.
Yaygın olarak Şeriat olarak bilinen İslam Hukuku, Kuran’ın öğretilerine dayanmaktadır ve yararsızlık olarak kabul edilen belirli bir ilginin kabul edilmesi (Riba/Faiz) veya örneğin alkol gibi İslami kabulüne aykırı olan işletmelerdeki yatırımlar gibi belirli faaliyetleri yasaklamaktadır.
İslami finansa olan ilgi İslami finanscılık üzerine ilk görüşmeleri yapan Uluslararası Para Fonu’nun (IMF) yönetim kuruluyla arttı.
Fintech ve Blockchain çevresindeki gelişmeler dünyayı büyük bir fırtınaya doğru sürüklüyor. Bitcoin gibi kripto para birimlerinin sayısının artması ve Blockchain’deki gelişmeler İslam dünyasına da sık sık yer buluyor.
Aslında, Birleşik Arap Emirliği (BAE) zaten BitOasis adına bir Bitcoin borsasına sahip ve aynı zamanda bir Bitcoin Wallet (Bitcoin Cüzdanı) gibi hizmetler de sunuyor. BitOasis, Katar, Kuveyt, Bahreyn ve Suudi Arabistan’da da hizmet veriyor. Bitcoin ile ilgili hizmetler sunan APAC bölgesinde, Bitcoin Indonesia ve Coinbox gibi Malezya’daki servisler de bulunmaktadır.
İslam, Bitcoin Hakkında Ne Düşünüyor?
Charles W. Evans’ın “İslami Finans ve Finansta Bitcoin” isimli makalesine göre:
“Bitcoin gibi dağıtık, özerk bir Blockchain yönetim sistemleri (BMS) (aynı zamanda “sanal para birimi” olarak da adlandırılan) ve İslami Bankacılık ve Finans (IBF) arasındaki ilişki. Bir BMS’nin, Bitcoin’in yaptığı gibi, riba (faiz) yasağına uyduğunu ve maslaha (pozitif dışsallıkların sosyal faydaları) ve karşılıklı risk paylaşımı (risk değiştirmenin tersine) ilkelerini kapsayabileceğini göstermektedir. Maslaha (Seriat’ta hukukun temeli olarak görülen bir kavram) ile ilgili olarak, milyarlarca dünyanın banka dışı sayısı ve dünyadaki yetişkinlerin çoğunluğunu temsil ediyor.”
Bitcoin Helal mi?
Cointelegraph, bu konuyu derinlemesine anlayabilmek için Endonezya merkezli fintech startup’ı olan Blossom Finance’dan Matthew J. Martin ile görüşmüş ve şu bilgileri aktarıyorlar:
Blossom Finance, girişimcilere ve küçük işletmelere yardımcı olacak mikrofinans hizmetleri sunmaktadır. Matthew, Endonezya merkezli Müslüman bir Amerikalı ve geçmişte Boku ve Xoom gibi fintech girişimleriyle çalışmış. Bitcoin’in hem para birimi hem de ödeme ağı olarak görülebileceğini ve bu ayrımın önemli olduğunu, çünkü uygulanan Şeriat kanunlarının çeşitlilik gösterdiğini belirtiyor.
Matthew konuyla ilgili olarak şunları söylüyor:
“Bir ödeme ağı olarak Bitcoin helaldir. Aslında, Bitcoin daha geleneksel, kapalı bankacılık ağlarının sunduğu şeylerin ötesine geçiyor. Kaynağın asıl dayanak varlıklara sahip olmadığının garantisi olmayan, özel defterleri kullanan geleneksel banka ağlarının aksine, Bitcoin, transferin sahibinin asıl varlıklara sahip olduğunu matematiksel olarak garanti eder. Geleneksel bankalar İslam’da yasak olan kısmi rezerv bankacılığı prensibini kullanarak faaliyet göstermektedir.”
Dahası Bitcoin, modern fiat paralarından daha çok helal olabilir. Matthew bu konuda şunları ifade ediyor:
“Bitcoin, günümüzde daha geniş dolaşım imkanı bulan herhangi bir para biriminden daha helaldir, ancak yine de İslam’daki paranın kesin ve dar tanımının gerisinde kalmaktadır. Modern egemen para birimleri tefecilik borcuna dayanmaktadır, bu İslam’da kesinlikle yasaktır. Bu nedenle tüm modern paralar helal değildir. Öte yandan, Bitcoin borca dayanmıyor, proof of work yani iş ispatına dayanıyor ve bu en azından haram değil (haram olarak kabul edilemez).”
Bitcoin Fiyatının İstikrarlı Hale Gelmesi Kendi Lehine
Şeriat’ın paraya nasıl baktığını anlama konusunda Matthew, bir Gharar (belirsizlik) olmaması ve anlaşmaların/sözleşmelerin gereksiz yere belirsiz olmaması gerektiğinin söylendiğini ifade ediyor. Bitcoin geçmişte oldukça değişken olsa da, son birkaç yılda istikrarlı bir hal almaya başladı. İslami Finans’ta da Bitcoin lehine işleyebilecek imkânlar bulunmaktadır. Bitcoin konsunda açıkça görülebilen iki avantaj vardır.
- Eğer Bitcoin gerçekten daha helal ise ve fiat para birimleri kökenleri nedeniyle haram ise Bitcoin gibi kripto para birimleri içerisinde yerleşim sistemleri oluşturmak çok mantıklı olabilir.
- Ek olarak Matthew’ın şirketinin çalıştığı bir alan olan mikrofinansı işaret ediyor. Ona göre buradaki olasılıklar daha gerçekçi.
“Bence en önemli fırsatlar mikrofinans ve mikro-takaful’da (mikro-sigortalar) yatıyor. Ayrıca sınır ötesi fonlama için akıllı sözleşmelerin kullanılmasında ve mudaraba/musharakah (kar paylaşımı) ve muraba gibi İslami finansman seçeneklerinde de büyük potansiyel görüyorum. Sanırım kripto kullanmak için mikro-takaful’da (şeriatla uyumlu sigorta) ilginç bir bakış açısı var.”
İslam’a Göre Bitcoin Para Sayılabilir mi?
Konuyla ilgili en ilginç soru ise Bitcoin’in İslam’a göre para olup olmadığıdır.
İslam, para birimi olarak kullanılabilecek içsel malları desteklemektedir. Kağıt veya elektronik para da kullanılabilir, ancak bunlar gerçek bir meta tarafından desteklenmelidir. Öyleyse “Bitcoin bir para mıdır” sorusuna Matthew hayır diyor ve ekliyor:
“Tarihsel olarak İslam, yalnızca içsel değer metalarını altın (dinar), gümüş (dirhem), pirinç, hurma, buğday, arpa ve tuz gibi şeyleri para olarak tanıdı. Yani para olarak nitelendirilen şeyin kesin bir yorumunda Bitcoin muhtemelen içsel bir değere ihtiyaç duyuyor.”
Bitcoin Helal mi, Haram mı Konusunda Diyanet Ne Diyor?
Bitcoin caiz mi yani helal mi sorularına Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından açıklama geldi. Diyanet’in “Din İşleri Yüksek Kurulu Başkanlığı” sitesinde yayınlandığı iddia edilen fetva şu şekilde:
Bu noktada, “Din İşleri Yüksek Kurulu Başkanlığı” sitesinde Bitcoin ile ilgili arama yapıldığında herhangi bir sonuç bulunamıyor. Bu da Diyanet’in yayınladığı fetvasını güncellemek üzere veya tamamen kaldırdığı anlamına geliyor.