Kedi Ürolojik Sendromu
Feline Urologic Syndrome (FUS)
Kısaca FUS olarak bilinen bu sendrom idrar akıtıcı kanalın tam tıkanıklığı ve buna bağlı bir dizi metabolik bozukluğu ifade eder.
İdrar yolu problemleri hem dişi hem de erkek kedilerde sıkça görülür. Ancak tam tıkanıklık durumu dişi kedilerde pek görülmez.
İdrarın oluşmasını ve vücut dışına taşınmasını sağlayan üriner sistem, “üst üriner sistem” (yukarı) yani böbrekler ve idrar kesesine kadar idrarı getiren taşıyıcı kanallar ve “alt üriner sistem” (aşağı) idrar kesesi ve idrarı dışarı taşıyan kanal cinsel organda sonlanacak şekilde iki kısımda incelenir.
FUS erkek kedilerin hastalığı olarak algılanır. Erkek kedilerin genel anlamda idrar yolu problemlerine yatkınlığı bilinmektedir. Özellikle kastre erkek kedilerin hastalığa daha sık yakalanması ise tam olarak açıklanamamakta, bazı hormon mekanizmaları üzerinde durulmaktadır. Erkek kedileri dişilerden ayıran anatomik farklılık, yani idrar kanalının son kısımda daralması ve penis ile sonlanması, idrar kanalının bu noktada tıkanmasını kolaylaştırmaktadır. Tekrar vurgulamak gerekirse; hastalık dişilerde de görülebilir ancak tam tıkanıklık şekli sık rastlanan bir durum değildir.
Alt idrar yolu problemlerinin hayvan sahibi tarafından erken dönemde fark edilmesi kolaydır. Kedinin idrar miktarındaki artış ya da azalmalar, eve idrar kaçırma, idrar yaparken ağrı belirtisi, sahibi tarafından fark edildiğinde veteriner hekime başvurulursa hastalık komplike olmadan veya tam tıkanıklık formuna dönüşmeden müdahale şansı ortaya çıkar ve bu da hayat kurtarır.
İDRAR KANALININ TAM TIKANIKLIĞI NASIL OLUŞUR?
İdrar Kanalının Kendi Salgı Mekanizması :
İdrar kanalı boyunca bulunan ve sümüksü-protein yapıda salgıları bulunan bezler vardır. Bu bezlerin fazlaca salgı oluşturması, salgıların bulamaç şeklinde idrar kanalının özellikle penisin uç kısmında birikmesine ve kanalı tıkamasına neden olabilir. Bu salgı mekanizmasının neden bozulduğu ise net olarak açıklanamamıştır.
İdrar Taşları (Ürolitler) :
İdrar içindeki farklı pH’larda, asit yada alkali ortamda olan taş (kristal) yapılar vardır. Bu kristal yapılar önce mikroskopik boyuttayken daha sonra birleşip büyüyerek idrar taşlarını oluştururlar. En sık görülen tıkanma şekli budur ve alkali ortamda oluşan strüvite kristali en sık görülen idrar taşıdır. İdrar pH’ı enfeksiyona bağlı olarak değişebileceği gibi beslenme alışkanlıklarıyla ilgili de bozulabilir.
İdrar Yolu Enfeksiyonları :
Hazırlayıcı neden olarak gösterilebilir. Az önce bahsettiğimiz salgı mekanizması enfeksiyon varlığında bozulacaktır. Diğer taraftan enfeksiyon sonucu oluşan hasar ve yıkımlanmaya bağlı olarak idrar kanalı yüzey hücreleri (bazen bu döküntü hücreler böbrek kaynaklı da olabilir) kanal içerisinde dökülerek birikebilir ve bu birikinti sümüksü salgıyla beraber kanalı tıkayabilir.
Saydığımız bu üç mekanizma birbiriyle iç içe durumdadır; çoğu zaman hepsi birlikte mevcuttur ve komplike bir şekilde hastalığın nedenini oluştururlar.
NASIL TEDAVİ EDİLİR?
Erken teşhis edilen idrar yolu problemleri daha kısa sürede ilaç tedavisi ile çözülebilir. Basit düzeydeki idrar yolu problemlerinin bile inatçı olabileceği ve tedavinin çoğunlukla uzun soluklu olduğu unutulmamalıdır. Tedavi test sonuçlarına göre sonlandırılır ve gerekirse sonraki yaşam için uygun diyet önerilebilir.
Tam tıkanıklığın olduğu ve geç farkedilen vakaların dikkatle ele alınması gerekir. Hayvan sahipleri genelde ikinci günde durumu farkeder; bu dönem idrardaki azotun kana geçmiş olduğu, yani üremi tablosunun başladığı ve vücudun tampon mekanizmalarının bozulduğu dönemdir. Metabolizmadaki asit-baz dengesi aside kayar, bu duruma 'metabolik asidozis' denir. Bu mevcut tablo özellikle kalp için toksik etki yapar, yani beraberinde ulaşım yetmezliği, hipotansiyon ve şok tablosu şekillenir.
Bu durumda gelen hastanın süratle idrar yapabilmesi sağlanmalıdır. Bunun için en etkin yöntem, “üretral katetarizasyon” denilen sondalama işlemidir. Bu hem kedi için hem de hayvan sahibi açısından zor, ancak bir o kadar da hayati olan bir uygulamadır.
Veterinerlik alanında son zamanlarda kullanılmaya başlanan ve hastanemizde de başarıyla uyguladığımız, yüksek ses dalgalarının yarattığı titreşimler prensibi ile çalışan cihaz sayesinde, taşlaşmış olan tıkaçları parçalayarak idrar kanalını açmak mümkün olmaktadır. Bu yeni teknoloji çoğu zaman hayat kurtarmakta fakat yetersiz kaldığı vakalar da olmaktadır.
Bu teknikler ile idrar akışı sağlanamazsa daha sonraki aşama, iğne ile doğrudan keseye ulaşıp idrarı uzaklaştırmak ya da ameliyat ile kanalı dışarıya açmaktır.
İdrar akışı sağlandıktan sonra gerekli ilaç uygulamalarıyla vücudun fizyolojik denge mekanizmaları tekrar çalışır duruma getirmek amaçlanır. Tıkanıklığın nedeni araştırılır idrar taşı mevcut ise tedavi ve diyet ona göre devam ettirilir.
KEDİCİLER NE YAPABİLİR?
Hastalıktan korunmak adına kedicilere büyük görevler düşmektedir. Kedinizin idrar yapıp yapmadığını ve normal döngüsünü her gün kontrol edin, ufak farklılıkları bile hekiminize bildirin ve durumla ilgili bilgi alın.
Kedinizi su içmeye teşvik edin, bu amaçla kedinizin suyunu sürekli taze tutmaya çalışın. Kuru mamayla beslenen kediler yaşam döngüsünde bazen gereği kadar su içemeyebilirler.
Kedinizi yaşına ve kilosuna uygun şekilde besleyin; bunun için hekiminizden gerekli önerileri mutlaka alın.
Erken teşhis hem kedinizin hem hekiminizin işini kolaylaştıracak. Bu nedenle hekiminizi aramaktan kaçınmayın, şüpheniz varsa kedinizi mutlaka kontrole götürün.