Foreign Object Debris
Açılımı Foreign Object Debris olan Türkçesine yabancı madde hasarı diyebiliriz. Askeri bir deyişle Yamaha da deniliyor. Uçak motorlarına dışardan giren veya emilen uçağa ait olmayan bir cismin türbin, kompresör ve motorun sıcak bölümüne getirdiği hasara denir. Biliyoruz ki uçak motorları pahalı ve kritik parçalardır. Bu kritik parçalara gelen bir metal parçası veya diğer cisimler havayollarını ciddi zararlara sokabilmektedir. FOD uçuş güvenliği açısından ve iş sağlığı açısından oldukça önemlidir. FOD, uçaklara zarar verebilecek potansiyeli olan herhangi madde ya da eşya olabileceği gibi personellere de zarar verebilir. Ciddi maddi kayıplarla beraber can kayıplarına neden olabilmektedir. Ayrıca tarifelerin kesintiye uğramasından dolayı müşterilerde memnuniyetsizliğe ve zarar yol açabilirler.
John F. Kennedy Havalimanı’nda çekilen videoda gördüğümüz gibi bunlar yabancı madde hasarına örnektir.
FOD KAYNAKLARI NE OLABİLİR?
Aklımıza gelen büyük küçük her cisim olabilir. Kaldırım parçaları, yemek malzemeleri, inşaat malzemeleri, kayalar, kum, bagaj parçaları ve hatta vahşi yaşam dahil olmak üzere geniş bir malzeme yelpazesini içerir. Personelin kişisel eşyalarından asfalt parçalarına kadar aklımıza gelebilecek her cisim FOD riski oluşturur. Bagaj yükleme boşaltma sırasında bagaj etiketleri vb. cisimler ciddi anlamda FOD riski oluşturmaktadır. Uçaklara merdiven yoluyla binen yolcuların kişisel eşyaları, pat sahasına dikkatsizce ve bilinçsizce atılan çöpler gibi . Anlayacağınız aklınıza gelen her şey olabilir.
FOD İLE MÜCADELE
FOD ile mücadelenin amacı uçak ve helikopter uçuran tüm hava birliklerin uçak motorlarına yabancı maddelerin girmesini önlemek veya en az seviyeye indirmektir.
FOD ile mücadele aşamasında ilk olarak ve en önemlisi eğitimdir. Havalimanlarında çalışacak olan personele işe başlamadan eğitim verilmesi ve çalışılan süre boyunca yineleme eğitimlerinin verilmesi şarttır. Bu mücadele kapsamında çalışan personelin yabancı madde hasarını unutulmamasını sağlamak gerekir
İkinci olarak havalimanlarında pist, apron ve taksi yollarını günlük gerek FOD yürüyüşleriyle gerekse süpürme işlemleri ile kontrol edilip temizlenmesi gereklidir.
Hangar Hat Bakım Alanlarında sürekli temizlik yapılmalıdır.
Tespit edilen yabancı maddelerin ilgili birimlere haberlendirilmesi de önemli bir aşamadır.
Havalimanında etkin bir fod kültürü oluşturulması önemlidir.
FOD HASARLARI NASIL OLABİLİR?
- Yutulması halinde uçak motorlarına zarar vermek
- Uçak lastiklerinin kesilmesi
- Düzgün çalışmasını engelleyen uçak mekanizmalarına yerleştirilmesi
- Bir jet patlaması
Ayrıca FOD sonucunda oluşan hasar havacılık sektöründe yılda 4 milyar dolara mal olacağı tahmin ediliyor. Bu rakamdan da anlaşılacağı üzere FOD düşündüğümüzden daha önemli bir mesele.
A-FOD NEDİR?
FOD havalimanlarındaki güvenlik açısından sürekli kontrole zorunlu kılıyor. A-FOD ile buna bir çözüm bulunmuş. ODTU Teknokent firmalarından ArgosAl ile 3 firma geliştirilen yapay zeka sayesinde pistte, taksi yollarında ve apronda FOD tespitini kolaylaştırıp yakındaki güvenlik birimlerine bildiriyor. Bu sistem 7/24 yabancı maddelerin tespitini yapabiliyor. Vahşi hayvanların türünü ve kar/buz kalınlığını tespit edebiliyor. İlk olarak Alanya Gazipaşa Havaalanına kurulan bu sistem dünyaca çok ilgi görüyor. Türkiye de geliştirilen bu sistem mikrodalga lazerler sayesinde pist çatlak ve kırıkların tespitinden pist ışıklarının bozuk olup olmamasını bile tespit edebiliyor.