Türkler 1071 Malazgirt savaşı sonrası Anadolu’ya yerleşerek 2 yıl gibi bir zamanda Marmara denizi ve boğazlar içine doğru ilerleyip, akınlar düzenleyip Bizanslıları rahatsız etmeye başlarlar.
Yıldırım Beyazıt 1391 -1402 yılları arasında devamlı kuşatma teşebbüsünde bulunmuş. Bizans kralı imparator manuel Osmanlı devletine 30 bin altın vergi ödemekteydi. Yıldırım Beyazıtimparatormanuel’e elçi göndererek şu talepte bulunu: ( eğer emirlerime itaat edip rahat yaşamak istersen şehrin kapılarını kapatır içerde istediğin gibi saltanat sürersin, şehrin haricinde ne varsa benimdir.) bu talebi reddeden manuel’e kızan yıldırım Beyazıtİstanbul’u kuşattı. 7 ay süren kuşatma neticesi Yıldırım’ın istekleri kabul edildi. Yapılan antlaşmada: verilen verginin artırılması İstanbul’da bir Türk mahallesi kurulması 700 ev tahsisi, bir caminin yapılması, Türklerin anlaşmazlıkları için bir kadı bulundurulması, şehir dışında Kâğıthane- Galata arası arazinin Türklereverilmeli. Bu arada Osmanlı garnizonunun kurulması kabul edilmiştir. Böylece kaleyi içerden fetheden ilk defa yıldırım Beyazıt olmuştur.
Sirkeci’de kurulan mahalleye göynük ve taraklıdan 760 hane Türk manav İstanbul’a yerleşiyor.
1411 yılında ŞehzadeMusa çelebi,İstanbul’u fethe teşebbüs etsede boşa çıkmıştır.1422 yılında 2.Murat büyük bir kuşatma başlatmış isede Anadolu’da çıkan itilaflara iki cephede savaşmak zor olunca kuşatmadan vazgeçilmiş.
İstanbul’u fethetmek Osmanlı padişahlarının uhdesi ve sevdasıydı. Hazreti Muhammedîn müjdesine nail olmak için Allah’a dua ediyorlardı. 2. Murat İstanbul’un Hacı Bayram Veli’ye açınca (sultanım fetih size değil oğlunun Mehmet’e nasip olacak dedi).
Ortodoks Hristiyanların gördükleri Osmanlı adet ve kültürüne hayran olup Papaz Grandük Motoras Bizans halkının duygularını şöyle anlatıyordu: (şehirde Latin külahı (haccı)görmektense Türk sarığını görmeyi yeğlerim) ifadelerini kullanıyordu. Osmanlılar fethettikleri yerlerde halkın dininemüdahaleetmiyor, ibadetlerini istekleri gibi özgürce etmekteydiler. Klişe ve ibadetlerine karışmıyor buralardan vergi almıyordu.
Fatih sultan Mehmet İstanbul’u 29 Mayıs 1453 tarihinde fethediyor. İmar faaliyetlerine hız veriliyor. Konstantin’e ismini Konstantin ül-gübra İslam şehri(İslam –bol)
İstanbul’unfethi için Hz Muhammed( elbette İstanbul’u fethedeceksiniz, ne mesut ne güzel kumandandır. Ne güzel askerdir.) bu güzel methiye fatih Sultan Mehmet’e nasip oluyor. Fatih İstanbul’agirdiğinde ayağına kapanan İstanbul patriğine ( ayağa kalkınız ben Sultan Mehmet hepinize söylüyorum ki şuandan itibaren hayatınız nede hürriyetiniz hususunda gazab-ı şahanem den korkmayınız) dedi. Bu fetihle orta çağ kapanıp yeniçağaçılmıştır. Fatih’in ilk işi İstanbul’uİslam şehri haline getirmek, Fatih’in camine ait bahriyede şöyle yazılmakta : ( Fatih Sultan Mehmet Konstantin’iAllah’ın yardımıyla fethetti. Orası bir putlar şehri idi, Sultan şehrin güzel süslemeli kiliselerini medrese ve cami haline getirdi.
1453 te Osmanlıların eline geçen İstanbul orta çağ savaş siyasi geleneklere askeri koşullara göre yağmalama edilirdi. Birçok el yazmaları ateşe verildi. Fatihin ( yapılar benimdir) diğerler askerlerime aittir sözü yağmaları doğrulamakta.
28 Mart 1930 yılında Konstantinopolis olan şehrin adı resmi olarak İstanbul olmuştur.13 Ekim 1923 yılında Ankara başkent olunca İstanbul (1453-1923) 470 yıl Osmanlı imparatorluğunun başkentliği sona ermiştir. (Necdet Bayraktaroğlu Türk dünyası tarih dergisi Mayıs 2016 cilt 1 sayfa 53)
Fatih kente girdiğinde İstanbul valisi grandük Lucas Notarovsun evine giderek onun hasta karısına ( merhaba ana demesi) olayın başka bir yönü. (İstanbul’u geziyorum Haldun Ürel sayfa 27)
Osmanlı imparatoru hilafet ile (1517 -1924) yılına kadar İslamiyet’in merkezi oluyor. Fetih vakası ilim, fen ve askerlik sanatının bir araya gelip yekvücut olup pek yaman bir hadisedir.( Levan Panos Dabağıyan paylaşılamayan belde Konstantiniye sayfa 125)
İstanbul’un işgali İngiliz Fransız İtalyan ve yunan gemileri 9kasım 1918 tarihinde Çanakkale boğazını geçerek 13 Kasım 1918 İstanbul fiilen işgal ediliyor. ( Prof. Dr. İsrafil Kurtcephe Aydın Bere Türkiye cumhuriyet tarihi sayfa 122)
İstanbul’un kurtuluşu 9 Eylül 1922 de İzmir‘in kurtuluşu sona erince MustafaKemal Paşa İstanbul’u işgal kuvvetlerinden kurtarmak için orduyu Çanakkale’yehareket ettirdi. İngilizmüttefiklerinden destek alamayınca Türkordusuyla savaşmayı göze alamadı. 3.kolordu birlikleri nail paşa kumandasında 4 Ekim 1923 tarihinde törenle İstanbul’a girdi.
AYASOFYA KİLİSESİ (KİLİSE-CAMİ-MÜZE-CAMİ)
Sofia, İbranicede en saf en mutlak ve mutlak kudret, yani tanrının anlamında. Yunanca sotos olarak kelime hikmet anlamında Ayasofya kutsal tanrıdır. İstanbul’da milattan sonra 326 yılında yaptırılan ilk kilisedir. Bu kutsal bilgeliğe yani tanrıya adanmıştır.
Konstantin 1. Devrinde oğlu Costantüs tarafından genişleterek büyük kilise haline getirilmiş II. Odasios tarafından 415 yılında tamamlanmıştır. Bu kilisenin kalıntıları Ayasofya’nın batı avlusunda 1935 yılında yapılan kazıda bulunmuştur.532 yılında Nica (Zafer) isyanında imparatorluk sarayı hamamları ayaireniyle Ayasofya yıkılınca Justineanaos Hz. Âdem’den beri görünmedik ve görülmeyecek bir kilise yaptırmaya karar verir.
Anadolu’da yetişen Aydınlı (Tralles) Anthmius İsidora görevlendirilir. On bin işçinin beş sene çalıştığı, 360 milyon altına mal olan kilise 26 Aralık 537 yılında görkemli merasimle açılır. Kral kapısı önünde Patrick tarafından karşılanan hayaline ulaşan Justinianos mihraba doğru ilerler. Ellerini gökyüzüne kaldırır( bu eseri yapmama izin veren tanrıya şükürler olsun. Ey Solomon seni yendim ) diye bağırır.(Ceyhan Gürhan -Bir dünya imparatorluklar merkezi İstanbul. Sayfa 158-159)
Başka bir kaynağa göre asırlar sonra yaşamış tarihçiler ilk kilisenin Konstantantinüs birinci devrinde 326 yılında inşa edildiğini kayıt ediyor. Sokrates kiliseyi imparatorun oğlu Konstantin yaptırdığına 15 Ekim 360 yılında tanrıya adadığını yazarlar. (megalo ek-lesik) büyük kilise denilmiş ve beşinci asırdan sonra (Hagia Sofia ) kutsal bilgelik adını almış.
Argidiosa kızan halk ayaklanarak 20 Haziran 404 yılında mukaddes mabedi yakıyorlar. İmparator The Odasius mimar Romtinos’a yeniden inşa ettiriyor.8 Ekim 415 yılında ibadete açılıyor.
13-14 Ocak 532 yılında Nica isyanında her yer ateşe verilince mabet ve şehir kül oluyor. Şehrin imarına girişen imparator büyük Justinianos 1. (527-565) yangın felaketinde zarar gören mabedi muazzam yapılmasına karar veriyor.
(Beni İsrail peygamberi ve kralı Hz. Süleyman’ın mukaddes şehir Kudüs’te Musevi ibadethanesi dillere destan olmuş Hristiyanlarda bu mabede karşı bir eziklik duyulmuş planın çizilmesi ünlü matematikçi Aydınlı Anthemios ve İsdoros arkadaşlarına veriliyor. Hz Süleyman mabedinden üstün olması isteniyordu. Kilise 27 Ocak 537 yılında muhteşem bir törenle Ayasofya ismiyle açılıyor. İmparator büyük Justinianos 1. Gözyaşları içinde elleri havaya kaldırılarak mihraba doğru yürüyerek Ya Süleyman seni geçtim seni yendim) diye haykırıyor.
Haşa bir peygamber yenmek geçmek kulun elinde değildir.(Cenab-ı Hakka aittir) büyük Justineanosun bu hareketinin cezasını ölümünden yıllar sonra muhteşem mezarı talan edilmiş ve kadın ve kızların ırzlarına geçilmiştir.(Levanpanos Dabagyan paylaşılmayan Konstantiniye sayfa129-130-131)
Ayasofya’da son Ortodoks ayini:
Son olarak Ortodoks ayini( 28 Mayıs 1453 de veda ayini yapıyorlar. Devlet ve saray erkânıyla birlikte iştirak eden imparator Konstantinos XI. Son derece üzgün gözyaşları içinde hazır bulunuyor. Cenaze ayinlerinde okunan hazinli, acıklı ilahiler şehrin bütün kiliselerinde çan sesleriyle okunuyor. ( büyük Justineanos bizler ahlaken çökerek senin mukaddes mabedini kirlettik, çamura batırdık Avrupa Hristiyanları onu kirliden beter hale getirdi) cenabı hakka sonsuz şükranlarını sunuyor. ( Lavanpanos Babayan paylaşılmayan belde Konstantiniye sayfa 183)
İlk Cuma ( 1 Haziran 1453)
3 gün içinde gayret ve çaba ile Ayasofya camiye tahvil edilerek İslami ibadete hazırlanıyor. 1 Haziran 1453 Cuma günü Fatih Sultan Mehmet askerleriyle gazileriyle birlikte Cuma namazını kılıyor. Bu hutbeyi AK Şemsettin Veli hazretleri okuyor ve namazı kıldırıyor. Fatih yaratana sonsuz şükranlarını sunarken (ya rabbim, Hz. Peygamberim Muhammed Mustafa (S.A.V.) aşkına yalvarıyorum! Erişmeye layık gördüğüm bu yüce mertebe sebebiyle mağrur ve kibirli olmayayım! Ben naçiz kulunu doğruluktan, adaletten, mütevazılıktan ayırma! Müslim, gayrimüslim bütün tebaama karşı her daim adil olmamı sağla, naçiz duamı ve niyazımı kabul eyle, ülkemi her daim payidar kıl ya rabbim) (Levanpanos Dabagyan paylaşılamayan Konstantiniye sayfa 216)
Fetihten sonra Fatih tarafından camiye çevrilince ahşap minare yaptırıldığı fakat uzun ömürlü olmadığı 2.selim döneminde mimar Sinan güney ve batı yanındaki minareleri 3. Murat döneminde yine mimar Sinan tarafından diğer minarelerin inşa edildiği Osmanlı devleti döneminde bilhassa mimar Sinan tarafından onarıldığı 15-16-19. yüzyıllarda gerekli tamiratların yapıldığı.
916 yıl 4 ay kilise olarak hizmet ediyor. 29 Mayıs 1453 yılında camiye çevrilen mabet reis-i cumhur Mustafa Kemal Atatürk zamanında bakanlar kurulu kararıyla 24 Ekim 1934 yılında müzeye çevriliyor.
Danıştay 10. Dairenin 24 Temmuz 2020 tarihinde cami olarak tekrar ibadete açılmasına karar veriliyor. 86 yıl sonra 2.defa cami olarak hizmete açılıyor.
24 Temmuz 2020 Cuma günü ilk Cuma Namazı kılındı. İstanbul tarihi bir gün daha yaşadı. Ülkenin ve dünyanın birçok yerinden Ayasofya’ya insanlar akın akın geliyor. Namaz öncesi 4 minareden ayrı ayrı ezan okunması, Sayın Reis-i Cumhur Erdoğan’ın Kuran okuması, Diyanet İşleri Başkanı Ali Erbaş’ın sol elinde kılıçla hutbe okuması (barışın simgesi) ve Cuma namazını kıldırdı. 350.000 kişinin Cuma namazı kıldığı söylenmektedir. Ayasofya’da 28 yıldır ezan okunup namaz kılınmaktaydı.
Lozan Barış Anlaşmasının 97. Yıl kutlamalarına virüs nedeniyle müsaade edilmedi. Lozan Türkiye’nin tapusunun imzalandığı gündür.
1918 Mütarekesi sonrası emperyalist güçlerce İstanbul’un işgal edildiği 5 yıl işgal altında kaldı.19 Ekim 1923 günü Refet Paşa Türk Jandarma birliği ile İstanbul’a giriyor. [Dr. Uğur ÜÇÜNCÜ, Büyük Taarruz Sf:144]
Lozan’ın 97. Yılını kutlar Ayasofya’nın ibadete açılmasını milletimize ve İslam âlemine hayırlı olmasını dilerim.