”There is no such thing as a free lunch” M.Friedman
Milton Friedman 31 Temmuz 1912’de Brooklyn, New York’da Macaristan’dan yeni göç etmiş bir Yahudi ailenin oğlu olarak dünyaya geldi. Ailesi çocukken New Jersey’de taşındı ve Friedman bu eyalette 1928’de 16 yaşında iken lise ayarı okuldan mezun oldu.
Üniversite diploma eğitimini 1932’de Rutgers Üniversitesi’nde matematik bölümünden aldı. ABD’de büyük iktidisadi buhran sırasında mezun olmuştu ve önce bu buhrandan ve üniuversitesinde bulunan iktisat hocalarından çok etkilendi.
Master için branşını değiştirip Şikago Üniversitesi’nde Master çalışmalarını iktisat üzerinde yaptı ve burada bulunan ünlü iktisatçılardan olan Jacob Viner, Frank Knight ve Henry Simons’dan etkilendi. 1933’de Columbia Üniversitesi’nde iktisatçı ve istatistikçi Harold Hotelling altında çalışmalar yaptı. 1934’de yine Şikago Üniversitesi’ne gelerek “talep ölçülmesi” üzerinde çalışan Henry Schultz’un asistanlığını yaptı. Fakat kriz dolayısıyla akademik iş bulamadı ve Roosvelt zamanında devlet idaresinde iktisatçı olarak çalıştı. 1941–43’de Federal Hükümetin harp için vergilendirme konularında çalışmalar yaptı ve stopaj usulüyle gelir vergisi toplanmasına büyük katkı yaptığı söylenmektedir. 1945’de Columbia Üniversitesinde matematik istatistikçi olarak çalıştı. Friedman sonradan bu dönemin Amerikan halkı ve işçisine sağladığı iktisadi başarılarını ve bu dönemdeki kendi görüşlerini ve başarılarını kökünden inkar etmiştir.
Friedman 1940’da hazırlamış olduğu “Serbest Profesyonel Çalışmadan Gelirler (Incomes from Independent Professional Practice)” adlı eserini geliştirerek 1945de Columbia Üniversitesi’ne doktora tezi olarak sunmuş ve 1946’da Doktora derecesi almıştır.
1946’da Chicago Üniversitesi’ne iktisat teorisi okutmak için atandı ve bundan sonra 30 yıl akademik kariyerini bu kurumda geçmiştir. Bu akademik atmosferde 1930’lardaki gerçekleri unutarak bu büyük buhran ve krizleri kendine göre teorilerle açıklayarak bir sağcı görüşlü ve bakışlı serbest piyasa, cemiyete karşı hiç sorumsuz olan şirketlere ve sadece sıkı para politikasına önem veren, hiç piyasaya ve sosyal konulara karışmayan bir küçük devlet prensiplerine inanan fikirler taşıyan çok doktriner bir ekonomiciler grubunun yetişmesine on ayak oldu. Bu doktriner görüşlerini yaymak için mikroekonomi, makroekonomi, ekonomi tarihi ve kamu idaresi konularında akademik monograflar, kitaplar, makaleler yazdığı gibi sağcı medyada popüler olarak gazeteler, dergiler, radyolar, televizyonlar, videolar için popüler yazılar ve konuşmalar yaptı. Aşırı sağcı Cumhuriyet Parti’nin seçimi Lyndon Johnson’a kaybeden cumhurbaşkanı adayı Barry Goldwater’in ekonomi danışmanı oldu.
1976’da Nobel Ekonomi Ödülü’nü aldıktan sonra 65 yaşında 1977’de Chicago Üniversitesi’nden emekli oldu. Karısı ile San Fransiko’ya taşındı ve orada sağcı iktisadi politikaları geliştirmek için kurulmuş “Hoover Institution”‘da çalışmaya başladı. 1977’de bir sağ eğilimli “Seçim Yapmak İçin Bağımsızlık (Free to Choose Network)” televizyon program şirketinde de katkı yaptı ve bu şirket için hazırladığı 10 programlık serilik program ve bundan ortaya çıkan kitap epeyece popüler oldu. Ekonomik teorilerini deneme fırsatını Pinochet’nin faşist Şilisinde buldu. Ancak Şilinin faşist olduğunu asla kabul etmedi, ekonomik olarak liberal bir ülkede özgürlüklerin kendiliğinden var olduğunu öne sürdü, böylece Şili’de yapılan insanlık suçlarına destek olmuş oldu. 1980de Cumhuriyetçi Parti cumhurbaşkanı adayı Ronald Reagan‘a danışman oldu ve bu kişi cumhurbaşkanı seçilince Friedman ABD Federal hükümetinin baş ekonomi danışmanı olan “Ekonomik Politika Danışma Kurulu”‘nda görev yaptı. 1980’lı ve 1990’li yıllarda Friedman yine popüler makaleler ve TV konuşmaları yapmaya devam etti. Sovyetler sisteminin yıkılışından sonra serbest piyasa fikirlerinin yayılmasını sağlayan büyük bir doktrinci olarak aşırı övgü gördü. 2006’da 94 yaşındayken San Fransısko’da kalp krizinden öldü.
İktisata katkıları
Milton Friedman, Monetarizmin oluşumunda ve tanıtımında en önemli isimdir. 1976 yılında “Paranın Miktar Teorisi Üzerine Çalışmalar” adlı kitabında Monetarizmin temel ilkelerini ortaya koymuştur. Amerika’daki Devlet okullarında öğrencilere ücretsiz öğle yemeği verilmesi tartışmaları sırasında söylediği “There is no such thing as a Free Lunch” (Bedava öğle yemeği diye bir şey yoktur) sözü monetarist ekonomi’ye inananların ana tartışma ekseni oldu.
Milton Friedman kendisine Nobel Ekonomi Ödülü verilirken yaptığı konuşmada “enflasyon her zaman ve her yerde parasal bir olgu olmuştur” sözüyle parasal genişleme – enflasyon arasındaki sıkı ilişkiye vurgu yapmıştır.
Friedman ayrıca bir ekonomik durgunluk ya da bunalım döneminde bir şekilde “ipleri elinde tutmak” şeklindeki dinamik agresif bir para arzı genişlemesinin etkili olmayacağı düşüncesinden hareketle ortaya atılan “para önemli değildir” tarzındaki hakim Keynesyen düşünceyi ortadan kaldırmak istemiştir.
Friedman ve diğer Monetaristlerden Schwartz, para politikasının hem genişlemelerde hem de daralmalarda gerçekten etkili olduğunu göstermişlerdir.
Milton Friedman’ın para ekonomisi üzerine yaptığı çalışması, 1960’larda ve 1970’lerde enflasyon tehlike sinyalleri vermeye başladıkça, giderek önemli ve uygulanabilir hale geldi. Friedman’a göre ileri ülkelerde 1970’lerden sonra baş gösteren krizin asıl nedeni John Maynard Keynes‘ten esinlenerek uygulamaya sokulmuş konjonktür politikalarıdır.
Yüksek düzeyde istihdam oluşturmayı esas almış olan konjonktür politikalar, gevşek politikasından doğan etkilerle ekonomileri raydan çıkararak istikrarsızlığı yaygınlaştırmıştır.
1970’lerin ve 1980’lerin başlarında Monetaristler gerek Akademik ve gerekse politik çevrelerden birçok taraftara toplayarak düşüncelerini yaymışlardır. Onlara göre 1970’li yıların sorunu olan işsizlik ve enflasyonun sebebi uygulanan gelişigüzel para politikalarıdır. Ekonomik istikrarsızlığın kaynağı ise para arzındaki düzensiz dalgalanmalardır.
”There is no such thing as a free lunch” M.Friedman
On July 31, 1912, Milton Friedman came to the world as a son of a Jewish family who had recently emigrated from Brooklyn, New York to Hungary. His family moved to New Jersey, where he graduated from high school while he was 16 in 1928.
The University got his diploma in 1932 from the mathematics department at Rutgers University. He graduated during the great economic crisis in the US and he was very impressed by the economics coaches who were present in this city and his reputation.
He changed the branch to Master and studied Master in Economics at the University of Chicago, where he was influenced by famous economists Jacob Viner, Frank Knight and Henry Simons. In 1933 he worked at Columbia University under economist and statistician Harold Hotelling. In 1934 he came to the University of Chicago and made an assistant to Henry Schultz, who worked on “demand measurement”. But because of the crisis he could not find an academic job and worked as an economist in state administration in Roosevelt time. In 1941-43, the Federal Government worked on taxation issues for the war and is said to have contributed greatly to the collection of income tax withholding tax. In 1945 he worked as a mathematical statistician at Columbia University. Friedman later disproved the economic achievements and the own achievements and achievements of the American people and workers of this period.
Which was prepared by Friedman in 1940 “Free Professional Income from Work (incomes from Independent Professional Practice)” developing his work in 1945 was presented as a doctoral dissertation at Columbia University and received PhD degree in 1946.
In 1946 he was appointed to the University of Chicago studied economic theory and history after 30 years of his academic career at this institution. These facts are forgetting this great crisis and the crisis of the 1930s in an academic atmosphere sighted a right to explain the theory by himself and eyed a free market society against any irresponsible of the company and only emphasis on tight monetary policy, never interfere with the market and social issues who believe in a small government principles So many doctrines carrying ideas were ten feet to the growth of an economists group. microeconomics to spread their views this doctrine, macroeconomics, economic history and academic monographs in public administration matters, books, articles written by rightist popular as newspapers, media, magazines, radios, televisions, made popular articles and speeches for videos. The choice of the extreme right-wing Republican Party lost to Lyndon Johnson’s presidential candidate Barry Goldwater was economic adviser.
After receiving the Nobel Prize for Economics in 1976, he retired from Chicago University in 1977 at the age of 65. He moved to San Francisco with his wife and started working there in the “Hoover Institution”, which was established to develop right-wing economic policies. In 1977 he contributed to a right-leaning “Free to Choose Network” television program company, and the 10-program series program for this company and the resulting book became quite popular. He found the opportunity to try his economic theories in Pinochet’s fascist Chilis. But he never accepted that Shilin was a fascist, he claimed that freedoms existed spontaneously in an economically liberal country, thus supporting crimes against humanity in Chile. In 1980, he became a consultant to Republican Party presidential candidate Ronald Reagan, who, when he was elected president, served in the “Economic Policy Advisory Board”, the chief economic adviser to the US Federal government. In the 1980s and 1990s, Friedman continued to make popular articles and TV talk again. After the collapse of the Soviet system, he saw extreme praise as a great doctrine that allowed free-market ideas to spread. He died of a heart attack in San Francisco in 2006 when he was 94 years old.
Contribution to Economics
Milton Friedman is the most important name in the formation and promotion of monetarism. In 1976, he published the basic principles of Monetarizmin in his book “Studies on Quantity Theory of Money”. The main controversy among those who believe in monetarist economics was the word “There is no such thing as a Free Lunch”, which students said during their discussion of free lunches in state schools in America.
When Milton Friedman gave his Nobel Prize in Economics, he spoke of “inflation has always been a monetary phenomenon” and emphasized the tight link between monetary expansion and inflation.
Friedman also wanted to remove the prevailing Keynesian idea of ”money is not important,” which is driven by the idea that the expansion of a dynamic aggressive money supply as “holding the ropes” in a period of economic stagnation or depression would not be effective.
Schwartz of Friedman and other monetarists has shown that monetary policy is indeed effective in both expansions and contractions.
Milton Friedman’s work on the money economy became increasingly important and feasible as the inflation began to give danger signals in the 1960s and 1970s. According to Friedman, the crisis, which started in the advanced countries after 1970, is the conjuncture politics inspired by John Maynard Keynes.
The conjuncture policies, which are based on high level employment, have spread the instability by removing the economies from the effects of the loose policy.
In the early 1970s and early 1980s, Monetarists spread their thoughts by gathering a lot of people from both Academic and political circles. According to them, unemployment and inflation, which is the problem of the 1970’s, are the arbitrary monetary policies applied. The source of economic instability is irregular fluctuations in the money supply.