1 milyon 100 bin çiftçi ortağı bulunan Tarım Kredi Kooperatifleri ile ilgili Tarım ve Orman Bakanlığı’na kapsamlı bir rapor verildiği ortaya çıktı. Raporda, çiftçinin en önemli kuruluşu olan Tarım Kredi Kooperatifleri’ndeki mevcut sistemin çiftçiye değil, üst düzey yöneticilere ve personele hizmet ettiğine dikkat çekilerek, bakanlık finansal inceleme yapması için göreve davet edildi.
Eski Teftiş Kurulu Başkanı Murat Ortoğlu tarafından hazırlanan raporda, Merkez Birliği’nin yönetim denetim sistemi, gübre politikası, iştirakler politikası ve kredi politikasıyla ilgili çarpıcı tespit ve öneriler dikkat çekti.
ÇİFTÇİ, YÖNETİCİLER SORUMLULUKTAN KAÇTIĞI İÇİN GÜBREYİ YÜZDE 20 PAHALI KULLANIYOR
Raporun en dikkat çeken maddesi ise gübre konusundaki uyarılar oldu. Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği personeli ve Yönetim Kurulu üyelerinin, hesap vermemek ve sorumluluktan kurtulmak için tüm kimyevi gübre ihtiyacını iştiraki olan Gübretaş’tan bayilik sözleşmesi yaparak ihalesiz olarak aldığına dikkat çekilen raporda, bu uygulamanın hem Tarım Kredi’yi finansal risklere soktuğu hem de ortakların ucuz kimyevi gübre almasını engellediği kaydedildi. Raporda, “Tarım Kredi’nin ihtiyacı olan kimyevi gübreyi ihale yoluyla toplu alım şeklinde alması durumunda, en az yüzde 20 civarında fiyat avantajı yakalaması çok rahatlıkla mümkündür” denildi.
TARIM KREDİ’DE YÜKSEK FAİZİN NEDENİ ORTAYA ÇIKTI
Tarım ve Orman Bakanlığı’na sunulan skandal rapor, acı bir gerçeği de ortaya çıkardı. Bilindiği üzere Ziraat Bankası, Bakanlar Kurulu kararıyla çiftçiye kullandırılan sübvansiyonlu kredilerin finansmanında Tarım Kredi’ye düşük faizli kaynak kullandırmıyor. Bu da indirimli tarımsal kredilerin Tarım Kredi Kooperatifleri’nde çiftçiye daha yüksek faizle kullandırılmasına neden oluyor. Raporda, çiftçiyi ve üretimi cezalandıran yüksek faiz uygulamasına, Tarım Kredi Kooperatifleri’ndeki kontrolsüz şirketleşmenin ve denetimsizliğin neden olduğu ortaya konuldu.
USULSÜZ KREDİYLE TARIMA BÜYÜK ZARAR
Raporda üst düzey yönetici ve personelin yüksek maaş ve ikramiyelerinin yanında performans primini de alabilmek için çiftçiye kredileri usulsüz bir şekilde kullandırıldığının altı çizilirken, bu durumun da ülke tarımına büyük bir zarar verdiği vurgulandı.
2017 verilerine göre 24 milyar lira aktif büyüklüğe ulaşan Tarım Kredi Kooperatifleri’nin etkin bir denetime tabi tutulmadan yönetildiği, bu durumun ciddi bir finansal risk oluştururken, çiftçiyi de sömüren bir sisteme dönüştüğü vurgulandı. Tarım ve Orman Bakanlığı, adı geçen kurumla ilgili olarak acilen finansal inceleme yapması için göreve davet edilirken, çiftçi ortaklarından toplanan kaynaklar ile Hazine ve Ziraat Bankası’ndan sağlanan finansmanın Merkez Birliği tarafından, şirketlere hesapsız ve kontrolsüz bir şekilde aktarıldığına vurgu yapılarak, 2001 bankacılık krizi uyarısının yapılması dikkat çekti.
ÇİFTÇİ İLE BİRLİKTE ÜLKE EKONOMİSİ DE ZARAR GÖRECEK
Bu konuyla ilgili olarak rapordaki şu uyarılar dikkat çekti: “Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Tarım Kredi Kooperatifleri ve birlikleri üzerindeki vesayet denetimi uygulaması, şu anki mevcut uygulaması ile etkinlik ve verimlilikten uzaktır. Çünkü Tarım Kredi Kooperatifleri ve birlikleri tarımsal kooperatif örgütü olmakla birlikte, para, kredi ve finans özelliklerinin ağır basması dolayısıyla Tarım ve Orman Bakanlığı’nın para, kredi ve finans yetkinliğinin örgüt olarak zayıf olması sebebiyle, yapılan denetim, yönlendirme ve gözetim fonksiyonu etkisizleşmektedir. Böyle olunca Tarım Kredi Kooperatifleri ve birliklerinin yönetim-denetim ve kredi politikasında finansal risk ve zaafların oluşması halinde, (Nitekim çok ciddi finansal riskler ve zaaflar bulunmaktadır.) Kurumun finansal kazaya uğraması ihtimali yüksek olacak, finansal kazaya uğraması halinde ise Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği’ne kredi veren Ziraat Bankası ve diğer özel bankalar bu durumdan olumsuz yönde etkilenecek, bu da ülke ekonomisine zarar verecektir.”
ÇİFTÇİ KURULUŞUNDA ÖNEMLİ RİSK VE ZAAFLAR VAR
Raporun konusu şu şekilde özetlendi: “2017 yılsonu itibarıyla iştirakleri ile birlikte aktif büyüklüğü 23.907.432.322 TL rakama ulaşan, Türkiye Tarım Kredi Kooperatifleri ve birliklerinin; para, kredi ve finans özelliklerinin ağır basmasından dolayı, ayrıca Hazine’nin indirimli kredi faizi desteği vermesi ile özel bankaların ve özellikle T.C. Ziraat Bankası’nın önemli tutarda kredi kullandırması nedeniyle adı geçen kurumun bünyesinde barındırdığı yönetim-denetim aksaklıkları ve finansal yapısında önemli derecede risk ve zaafların olması dolayısıyla, belirtilen kurumun daha etkin ve verimli yönetilmesi, gözetlenmesi, denetlenmesi, en önemlisi finansal kazalara uğramaması anlamında, kurumsal yönetim açısından yeniden yapılandırılması için Türkiye Tarım Kredi Kooperatifleri ve birliklerinin 1581 sayılı kuruluş kanununun verdiği yetki gereği, vesayet denetimini yürüten ilgili bakanlık olarak T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Türkiye Tarım Kredi Kooperatifleri ve birliklerinin yönetim ve denetim sistemi ile finansal işleyişini bir incelemeye tabi tutarak, gerekli önlemleri devlet adına alması gerekliği hakkında.”
ÇİFTÇİNİN KAYNAKLARI YAPISAL SORUNLARDAN DOLAYI VERİMLİ KULLANILAMIYOR
Tarım Kredi Kooperatifleri, kooperatifçilik ilkelerine göre, ortaklarının her türlü ayni ve nakdi kısa ve orta vadeli kredi ihtiyaçlarını gidermek, ürünlerini değerlendirmek, üretim materyalleri ve ekipman ihtiyaçlarını karşılamak, ortaklarını eğitmek ve sigorta acenteliği yapmak gibi, fonksiyonları yerine getirmek amacıyla oluşturulduğu belirtilen raporda, “Tarım Kredi Kooperatifleri ve birliklerinin hem yönetim-denetim hem de finansal sisteminin işleyişi açısından çok önemli yapısal-bünyesel sorunları bulunmaktadır. Bu yapısal ve bünyesel sorunlar yüzünden mali kaynaklar verimli kullanılamamakta ve yönetilememektedir” ifadeleri dikkat çekti.
ÇİFTÇİYİ SÖMÜREN SİSTEM BAŞLIKLAR HALİNDE SIRALANDI
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Tarım Kredi Kooperatifleri’ni yaklaşık 20 yıldır etkin ve olması gereken bir şekilde denetlemediğine vurgu yapılan raporda, 1 milyon çiftçi ortağı bulunan Tarım Kredi Kooperatifleri’nde çiftçiyi sömüren sistem başlıklar halinde sıralandı. Bilindiği üzere Tarım Kredi Kooperatifleri’nin en önemli iki makamı Genel Müdür ve Merkez Birliği Yönetim Kurulu’dur. Genel müdürü Merkez Birliği Yönetim Kurulu’nun atamasına rağmen uygulamada genel müdür güçlü pozisyonda bulunuyor. Alınacak kararlarda Yönetim Kurulu üyeleri pasif konumda rol alırken, kurum tamamen genel müdürün güç ve otoritesi ile yönetiliyor. Dokuz kişilik Merkez Birliği Yönetim Kurulu üyelerinin adeta genel müdürün uygulamalarını noter gibi tasdik etmekten başka bir fonksiyonu bulunmuyor.
SEÇİMLER HAKİM KONTROLÜNDE YAPILMIYOR
1 milyon 100 bin çiftçi ortağının kuruluşu olan Tarım Kredi Kooperatifleri’nde, kooperatif, bölge ve merkez birliği genel kurullarının hiçbirinde hâkim teminatlı bir seçim sistemi bulunmuyor.
TARIM KREDİ’DE GERÇEK ÜRETİM KREDİLENDİRİLMİYOR
Ortağa kullandırılan kredilerde ürün ve varlık değerlerini belirleyen beyannameler gerçek verilere dayanmıyor. Krediler miktar üzerinden değil değer üzerinden belirleniyor. Bu uygulamalar sonucunda gerçek üretim kredilendirilmiyor, bunun yerine ortaklara gerçek ihtiyacının çok üstünde ayni kredi kullandırılarak bir anlamda satın alma gücü transfer edilerek tüketici kredisi kullandırılmış oluyor.
ÇİFTÇİ KURULUŞU KONTROLSÜZ BİR ŞEKİLDE ŞİRKETLEŞİYOR
Tarım Kredi Kooperatifleri’nin gübre, yem, gıda, tohumculuk, bilişim ve insan kaynakları, plastik, bitki koruma, sigorta ve emeklilik, hayvancılık, lisanslı depoculuk, lojistik ve pazarlama alanında sermayesinin % 50’den fazla hissesine sahip olduğu 15 şirketi bulunuyor. Tarım Kredi Kooperatifleri ve birliklerinin şirketleşmesi kontrolsüz bir hale gelmiştir. Üst düzey yöneticiler şirketleşerek hesap vermekten kurtuluyor.
ÇİFTÇİNİN KAYBALON 500 MİLYON LİRANIN HESABINI KİMSE SORMADI
Örneğin 2014 yılında Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği’nin Kırklareli’de bulunan o zamanki ismi Tarım Kredi Gıda AŞ olan şirketin toplam bedeli 500.000.000 TL’yi aşan zarara uğratma ve yolsuzluk olayı ile karşı karşıya kalması sonucunda, Merkez Birliği’nce 500.000.000 TL sermaye artırarak şirketin faaliyetine devam etmesini sağlanmıştır. Bu 500.000.000 TL o zamanki Tarım Kredi Kooperatifleri’nin tüm yurtta ortaklarına kullandırdığı kredilerin yaklaşık yüzde 20’sini oluşturmaktadır.