https://www.mehmetakinci.com.tr/wp-content/uploads/2014/12/Çeşme-Ildır-Erythrai-39-.jpg 600 800 Mehmet Akıncı http://www.mehmetakinci.com.tr/wp-content/uploads/2016/10/logo1.png Mehmet Akıncı2014-12-01 18:10:102016-12-28 18:59:15Çeşme Yarımadası Erythrai Antik Kentine Yolculuk
Yıllar önce Efes Antik Kenti’ni gezdikten sonra; Anadolu’da, bugünkü İzmir ve Aydın illerinin sahil şeridine, Antik Çağ’da İonia/İyonya adının verildiğini öğrenmiştim. Tarihçesini araştırdığımda, M.Ö. 1300-700 yılları arasında, Yunanistan’ın İonia adaları bölgesinden, Dorlar’dan kaçarak, Batı Anadolu’ya gelenler 12 Şehir Devleti ve yüksek bir uygarlık kurmuşlardı. Yunanistan’ın doğusunda kaldığı için, Yunanlıların Anatolia/Güneşin doğduğu yer dedikleri Anadolu, aynı zamanda yüksek uygarlıkların doğduğu yer olarak karşımıza çıkmaktadır.
Avrupa’nın şımarık çocuğu Yunanistan’ın sahiplendiği yüksek uygarlık ya da Yunan medeniyeti, Anadolu topraklarının batısında, yani İonia’da yeşermiş ve gelişmiştir. İonia uygarlığındaki Şehir Devletleri, bireyi temel alan bir yönetim sisteminde, Devlet’i bireyin hizmetine vermişti. Irk, dil, din gözetilmeyen bu devletlerin Din’i yoktu. Bundan ötürüdür ki dönemin bütün ünlü bilim adamları bu kentlere akın etmişlerdi. Yüksek uygarlıklarının özünde de sanıyorum bu devlet yapılanması yatmaktaydı. Bölgede kurulan bağımsız İonia kentlerinden Foça/Phokai, Efes/Ephesos ve Bergama/Pergamon’u gezmiş ve yazı dizisi haline getirmiştim.
Çeşme Yarımadası’nda, İyon döneminden, üç önemli Antik Kent günümüze kadar varlığını korumuştur. Bunlar Ildırı’daki Eritrai Antik Kenti, Urla’daki Klazomenai Antik Kenti ve Seferihisar’daki Teos Antik Kenti’dir. İzmir’in Çeşme İlçesi ve Kalesini gezdikten sonra, İldırı’ya gitmemek olmazdı. Otogardan bindiğim bir dolmuşa, 6 TL ödeyerek, 45 dakikada Ildırı’ya ulaştım. Tarihi, doğal güzellikleri ve Çeşme adalarını seyredebileceğiniz muhteşem manzarası ile Ildırı, Çeşme Yarımadasındaki en güzel yerlerden biri olarak karşıma çıktı. Günümüzde küçük bir Ege köyü görünümünde olan Ildırı, doğal güzelliği, meşhur enginarı ve balık restoranları ile her yıl yerli yabancı birçok turistin ziyaret ettiği görülesi bir yer. Eski bir Rum köyü olmasına rağmen, dokusu bozulmamış tarihi yapıları ve sokakları ile yerli ve yabancı turistlerin ilgi odağı olmayı sürdürüyor. Önündeki minik adaların arkasında gün batımının en iyi izlendiği yerlerden biri olarak biliniyor.
Nitekim, Ildırı’nın bu özelliklerini bilen, dolmuşlar dolusu yabancı turistin Ildırı’ya geldiğini ve antik kente doğru tırmandığını görüyorum. Ben de Eritrai Antik Kenti’ne gitmemi sağlayacak yön levhalarını izleyerek, Eritrai Akropolü’ne doğru tırmanmaya başlıyorum. Giriş ücretsizdir levhasının bulunduğu bir yerden antik kent sahasına giriyorum. Bir hayli yürüdükten sonra, önce Antik Tiyatroya ulaşıyorum.
Helenistik Mimari yapılanmasında birinci önceliğin tapınaklara, ikinci önceliğin tiyatrolara verildiğini anımsayarak kentin antik tiyatro sahasına giriyorum. Eğimi oldukça büyük olan bir yamaca kurulmuş. Bilgilendirme levhasını okuyorum. Erythrai Antik Kenti yerleşiminin arkeolojik kazılarına ilk defa 1964 yılında Ankara Üniversitesi DTCF Arkeoloji Bölümü kurucularından Ord. Prof. Dr. Ekrem Akurgal ve İzmir Müze Müdürü Hakkı Gültekin tarafından başlanmıştır. Kazının temel amaçlarından biri, İonia kültürü ve tarihini ortaya çıkarmaktı.
Bilindiği gibi İonia, Anadolu’da, bugünkü İzmir ve Aydın illerinin sahil şeridine Antik Çağ’da verilen addır. Akurgal’dan sonra, 1970 li yıllarda ise çalışmalar Prof. Dr. Cevdet Bayburtluoğlu’nun gözetiminde sürdürülmüştür. 2006 yılı Eylül ayından bu yana kazılara Bakanlar Kurulu kararı ile Doç. Dr. Ayşe Gül Akalın Orbay başkanlığında tekrar sürdürülmek ise de benim ziyaret ettiğimde herhangi bir çalışma yoktu. Üstelik kazı alanında bir görevli olmadığı gibi bir güvenlik görevlisi de yoktu. Erythrai, Helen Mitolojisine göre, adı kırmızı anlamına gelen Giritli önder Erythros tarafından kurulmuştur. Ardından, Atina Kralı Kodros soyundan gelen Kleopos/Knopos isimli kolonistlerin önderliğinde büyütülüp, geliştirilmiştir.
Antik Çağda 12 İyon Devletinin önde gelenlerinden biri olan Erythrai, Ege bölgesindeki önemli liman yerleşimlerinden biriydi. M.Ö. birinci binde Fenike-Mısır-Yunanistan-Anadolu ilişkileri açısından bilgi veren buluntuların yanı sıra, Sub-geometrik, Arkaik, Klasik, Helenistik ve Roma dönemlerine ait değişik kalıntıların sağladığı bilgiler, M.Ö. 8. yüzyıldan itibaren, özellikle M.Ö. 4. yüzyılda kentin İonia sosyo-politik olaylarında etkin bir rol oynadığını göstermektedir. Erythrai Akropolü’ndeki Pers egemenliği öncesi ve sonrasına ait tabakalarda yapılan incelemeler, bu dönemler için önceden yazılan bilgilerden daha farklı ve kapsamlı bilgilerin elde edilmesini sağlamıştır. Arkaik Dönemden itibaren Doğu mallarını kullanan ve bunları İonia’ya dağıtan bir market görevindeki Erythrai’nın ticaret ve diplomaside Khios/Sakız Adası ile büyük bir rekabet içinde bulunduğu anlaşılmaktadır.
Nitekim Doğu kökenli bir tanrı olan Herakles’e ait kutsal bir alanın burada inşa edilmesi aynı zamanda din unsurlar yönünden de Doğu etkileşimini göz önüne sermektedir. M.Ö. 546 yılından sonra kent, Pers egemenliğinde bulunduğu dönemde bir liman üssü olmanın verdiği olanaklardan yararlanarak Kıta Yunanistan ile yoğun iletişimde olmuştur. M.Ö. 5. yüzyıl başlarında Attika-Delos Deniz Birliği’nin etkin üyeleri arasında yer almıştır. M.Ö. 330 lu yıllar ile birlikte yöre Büyük İskender’in hâkimiyetine girmiştir. Lysimakos Dönemi’nde ise 4 kilometreyi aşan surların yapımına başlanmış olması kuvvetle muhtemeldir. Daha sonr sırasıyla kentte Roma, Bizans, Anadolu Beylikleri ve Osmanlı hâkimiyetleri yaşanmıştır.
Kaynaklar: