H U T B E:
BESLENMENİN ÖNEMİ
Muhterem Müslümanlar!
Yüce Allah Kur’ân-ı Kerîm’inde; “Yiyiniz, içiniz, fakat isrâf etmeyiniz.” buyurmaktadır. Bu hitâb-ı İlâhînin taşıdığı mânâ çok derindir. Bu emir karşısında inceden inceye düşünmek, nelerin israf, nelerin emr-i İlâhinin rûhuna muvafık olduğunu düşünmek zorundayız. Hemen bir çoklarınızın aklına, “Her türlü alkollü içkilerle benzeri zararlı maddelerin alınmaması gerektiği” gelecektir.
Bu düşünce yerinde olmakla beraber israftan maksat sâdece bunlardan sakınmak değildir. Düzensiz alınan gıdâlar, abur cubur maddelerle midenin doldurulması da isrâf olduğu gibi, vücûdun ihtiyâcı olan maddeleri lâyıkı veçhile almamak sûretiyle bedenin hasta ve zayıf düşmesine sebebiyet vermek de aynı derece israf ve hatâlı davranışlardır. Hastalıkların birçoğunun bu gibi bilgisiz ve düzensiz alman gıdalardan ileri geldiği bugün tıp ilmince artık anlaşılmış bulunmaktadır. Bu gibi davranışlar ayrıca ömrü kısaltmakta, insanı âdeta ölmeden evvel ölüme götürmektedir.
Zamân-ı Saâdet’te ülkelerden birinin hükümdarı tarafından Peygamber Efendimiz’e, hastalanan müslümanların tedavilerine yardımcı olmak maksadiyle bir hekim gönderilmişti. Bu zat yıllarca beklediği halde kendisine herhangi bir hastalıktan şikâyet eden olmamıştır. Bunun üzerine, cam sıkılan tabib; Peygamber Efendimiz’e gelerek durumu acıklı hâliyle
Sözlerimi merhum şâir Mehmed Akif’in şu şiiri ile bitirmek istiyorum:
Ne lâhûtî geceymişsin ki, teksin sermediyyette
Meşimenden doğan ferdaya hayranım ne ferdadır
Işık namiyle vicdanlarda ondan başka bir şey yok
O bir sönsün hayat artık müebbed leyl-i yeldâdır
Perişan sözlerimden bıkma, hoş gör, yâ Resûlailâh
Kulun şeydâdır amma açtığın vâdîde şeydâdır.
anlatmış, hiç kimseye faydalı olamamış olmanın üzüntüsü içinde olduğunu bildirmişti. Nebiyy-i Zî-Şân Efendimiz de:
“Bunların bir âdetleri vardır, iyice acıkmayınca yemek yemezler, doyduklarını anlayınca da yemeyi bırakırlar. Hiçbir zaman rasgele midelerini şişirmezler.” buyurmuştu. Bu sözleri duyan doktor müslümanların neden hasta olmadıklarım anlamış ve artık hiçbir şey söylemeye lüzum görmeden memleketine dönmüştür. Peygamber Efendimiz’in bu sözü, bugün beslenme uzmanlarına âdetâ rehberlik eder bir kıymet ve ehemmiyettedir.
Bu İzahlardan sonra iyi bir beslenmenin nasıl olacağı üzerinde biraz duralım.
İnsan vücûdu ve sağlığı üzerinde çalışan uzmanlar, iyi beslenmenin yollarım, insan vücûdunun ihtiyâcı olan başlıca gıdaları tesbît etmiş bulunmaktadırlar. Bu sahada çalışan bir bilgin de, “Mâhiyeti bilinerek alınan gıdalar ilâçtan daha te’sirlidir.” demek süreliyle insan sağlığı yönünden alınacak gıdaların önemine işaret etmiştir. Ayrıca İngiliz tıp otoritelerinin yayınladığı bir raporda; “Tedâriki arzu edilen gıda maddelerinin alınmasını ve bol bol yenmesini teşvik edecek bir propagandaya girişmek gerektiği husûsuna dikkati çekmişlerdir. Bu şu demektir: Canımızın çekmediği ve fakat vücûdumuzun muhtaç olduğu şeyleri de yememiz için bilgiye teşvik ve tahrike ihtiyaç vardır. İçimizde fakirlikten dolayı iyi beslenemediklerini söyleyenler bulunabilir. Hemen söyleyelim ki, sağlığımızı tehdîd eden beslenme düzensizliklerinin sebebi, sâdece fakirlik değil, var olanları yemesini bilmemektir.
Bizde umûmiyetle yiyecekler yağlılar, ballılar ve börekler olarak tasnif edilir. Halbuki tadlarına bakarak bunlarla beslenmeye kalkışmak çok yanlıştır.
Temel yiyeceklerimiz başlıca hayvansal ve bitkisel olmak üzere iki grupta incelenmektedir. Bunlardan en fazla beslenme Özelliğine sahip olanlan şüphesiz hayvansal gıdalardır. Özellikle süt ve yumurta bir canlıyı tek başına yaşatacak ve hayâtiyetini devâm ettirebilecek kıymettedir. Yağsız et de önemli bir protein kaynağıdır. Ancak günlük besin ihtiyâcımızın tamâmını hayvânî kaynaklardan elde etmeye kalkışmak, ekonomik bakımdan hatâlı olacağından, ihtiyâcımızın önemli bir kısmım bitkilerden almak zorundayız. Günlük besin ihtiyâcımızın %60’mı bitkilerden, %40’ını hayvanlardan almak en ideal ve ekonomik olanıdır.
Nebâtî besinlerden taze olarak yenen sebzelerle, kuru ve tâze olarak yenen her türlü meyve, sebze ve diğer bitkilerin yanında hubûbâtı da sayabiliriz. Bunların her biri vitamin bakımından ayrı ayrı hususiyetleri hâizdir. Nebatî besinler arasında en kuvvetli protein kaynağı, birçoklarımızın adım dahi duymadığı ve memleketimizin bilhassa Karadeniz bölgesinde bol miktarda yetişmekte olan soya fasulyesidir. Soya fasulyesi, bütün bitkilerin toplamından daha üstün ve kuvvetli bir protein kaynağına sâhip olmakla, ekmekle et kadar, balık kadar, peynir, yumurta ve süt kadar tesirlidir. Bu bakımdan üretici durumunda olan bütün yurttaşlarımızın, bu eşsiz besin değeri taşıyan soya fasulyesinden bol miktarda yetiştirmeleri ve günlük gıdâlarda soya fasulyesine yer vermeleri çok isâbetli olacaktır. Soya fasulyesinin yağı çıkarıldıktan sonra geriye kalan küspesinde dahi %60’tan fazla protein vardır, Dünyânın hiçbir yerinde böyle zengin bir protein kaynağı görülmemiştir.
Amerika Birleşik Devletlerinde soya fasulyesinin küspesinden elde edilen un, tahıl unlarıyla karıştırılmak sûretiyle besleyici ekmek yapılmakta, yatılı okullarda ve ordu mutfaklarında, kalabalık istihlâk yerlerinde sarfedilmektedir. Bu suretle vatandaşlar için hem kaliteli besin hazırlanmakta, hem de ucuz bir beslenme imkânı sağlanmaktadır.
Hulâsa, mevcut imkânlar değerlendirilir ve ondan istifâde etmesi bilinirse fakirlikten, hastalıktan ve üzüntüden eser kalmayacaktır. Böylece ilâç parasından, doktorların insafsızlığından ve iyileşmeyen hastalık şikâyetlerinden kurtulmuş olacağız.
Muhterem Müslümanlar! Güzel vatanımızda Allah’ın bizlere ihsanı olarak yetişmekte olan bol ve çeşitli gıdâlardan faydalanabilmek için önce bu gıdalara kaynak olan bitkileri ve ürünleri yetiştirmesini bilelim, hayvancılığımızı ve ziraatçılığımızı kendimize fayda sağlayacak yönde ele alalım. Bu hususta bütün din kardeşlerimizin birbirlerine yardımcı, yol gösterici ve örnek olmaları, dînimizin de tavsiye buyurduğu esaslardandır. Çeşitli piyasa açılışlarında vatandaşların şikâyetlerini duymakta, emek karşılığı alınan paranın hiç de tatminkâr olmadığım görmekteyiz. Halbuki bunun yerine daha başka ziraat çalışmaları yapıldığında gelir ve istifâdenin çok yüksek olacağı ifâde edilmektedir. Vatandaşlarımızı bu yolda çalışmalar yapmak için teşvik etmek, hepimize düşen bir yurtseverlik görevi olacaktır. Allah çalışmalarımızı verimli ve amellerimizi makbûl kılsın.