Kilisli Şeyh Efendi’nin Ahlak Anlayışı
Metin MERCİMEK
“YILLARCA YALAN YANLIŞ SÜREGELEN DİNİ VE AHLAKİ BİLGİLERİN DOĞRU OLANININ BİLİNMESİ HUSUSUNDA ARINDIRMA YÖNTEMİ GEREKLİDİR.”
Şeyh Efendi (Mehmet Vakıf Tazebay)
Yüce bir Yaratıcı fikri, bizleri her zaman Yaradan’a sunmak zorunda olduğumuz tapma arayışına götürür. Bu önemli konu hakkında belli bir noktaya götüren etken, ‘Ahlak Öğretisi’dir. Temel de sadece akla ilişkin olan ve dolayısıyla tüm insanlarda ortak olduğu varsayılan, hem de kendi benzerlerine karşı yükümlü olduğumuz ödevlerdir. Bu ödevlerin bilgisine ‘Ahlak’ denir. Ayrıca ahlak, doğru yolu seçmek için bize yol gösteren önemli bir etkendir.
Yaşam akışımıza bir göz attığımız zaman, tüm yapıp etmelerimiz de ahlak, her adım başında karşımıza çıkmakta olup, birçok kurallarla beslenen başlı başına bir bilgi kümesidir. Bu kurallar yaşamımıza bir düzen getirmekte ve doğru yolu bulmamıza yardımcı olmaktadır. Aile de olsun, topluluklarda olsun, her nerede olursa olsun, ahlak kurallarına uyulması gerektiğini unutmayacağız.
Ayrıca, ahlak kurallarını zedelemeden, çiğnemeden devam ettirilme olayı, hem bireye, hem de topluma her zaman yarar sağlamıştır. Eğer kurallar çiğnenirse, ahlak düzeyindeki adı ‘Ahlaksızlık’, inanış düzeyindeki adı ise ‘Tanrıya İsyan’ olarak yorumlanmıştır.
Çevremize baktığımızda, doğrudan doğruya birçok hak ve özgürlüğün, huzur ve güvenin ve tüm insanlık değerlerinin, bireyler veya devletler tarafından yok edildiğine şahit olmaktayız. Bu yok edilen değerler hangi gerekçe ile olursa olsun sosyal ve ekonomik yapısı gibi nedenlerle halkları ihlal edilen o kişinin veya o toplumun acısını yüreğinde hissetmeyen bir insanın ahlaklı davranacağını söylemek mümkün değildir. Oysa ‘Kendin için istediğini başkası içinde istemeyi’ öğütleyen çağrıya uyulmadıkça, daha doğrusu ruhunda başkalarının acılarını, yankılarını duymadıkça birey ve toplumların ahlaklı olduğu hiç bir zaman söylenemez.
Ahlak anlayışı konusunda Kilis’in düşünür ve mutasavvıfları da hiç boş durmamış, bu hususta araştırma yapmışlardır. İşte bunlardan biri de Kilis’in çok sevdiği insan Mutasavvıf Şeyh Efendi (Mehmet Vakıf Tazebay)’dır. Şeyh Efendi, görülmemiş bir ahlaki yöntemle tüm Kilis halkını Baytazzade Tekkesi’nde toplamış ve onları dini kurallar hususunda aydınlatma cihetine gitmiştir. Elde etmiş olduğu ahlaki başarılarıyla, Kilis ve çevre illerinin sevgisini kazanan Şeyh Efendi, “Hüsn-ü Ahlak” ilkesini ortaya koyarak büyük bir ilerleme kaydetmiştir. Özellikle, yıllarca yalan yanlış süregelen dini ve ahlaki bilgilerin, doğru olanının bilinmesi hususunda “Arındırma” yöntemini ortaya koyarak halkın ahlak konusunda aydınlanmasını sağlamıştır.
Şeyh Efendi, makamını ziyarete gelenlerle hem sohbet etmiş, hem onlarla tasavvuf bilgilerini tartışmış hem de dini ve ahlaki bilgilerin doğru olanlarını konuşmuş ve onları bilgilendirmiştir.
Kilis halkına gerekli her türlü ilgi ve bilgileri veren ve Kilis insanı tarafından çok sevilen Mutasavvıf Şeyh Efendi (Mehmet Vakıf Tazebay)’yi rahmetle anıyor ve Kilis’in bir başka değerli insanını tanıtma konusunda yeniden buluşalım diyorum.
Hoşça kalın.