Dünya’nın en kalabalık ülkesi olan teknoloji ve ekonomi anlamında her geçen gün daha gelişen Çin‘deki eğitim sistemi ile ilgili bilgi almak isteyenler olabilir. Bu yazı Çin eğitim sistemi ile ilgili kabaca bilgi sahibi olanlar için.
Genel hatlarıyla Çin eğitim sistemi, 6 yıl ilkokul, 3 yıl orta okul ve 3 yıl lise eğitiminden oluşuyor. Ortaokul sonrası liselere yerleştirme sınavı, lise sonrasında ise adına Çince’de gaokao denilen üniversiteye yerleştirme sınavı bulunuyor. Üniversite öncesi eğitimin temeli aşırı düzeyde ödev yapmaya ve yüksek not almaya dayanıyor.
Çin Eğitim Sistemi Özellikleri
Çinli öğrenciler için eğitim sistemi uzun yıllardır süregelen ve hemen hemen hiç değişmemiş olan bir sistemdir. Altı yıllık bir ilk okul eğitimini üç yıllık orta okul ve ardından da üç yıllık lise eğitimi takip eder. Lise sonrası meslek yüksek okulları üç yıllık, lisans programları da büyük ölçüde dört yıllıktır.
Çin’de okulların hepsi tam gün eğitim uygulamaktadır. Bazı liselerde öğrenciler saat 5 gibi dersleri bitse dahi geç saatlere kadar okulda etüde kalıp ödev yapmak zorundadırlar. Birçok lise öğrencisi eve anca akşam 9:30’da gidebilir.
Ödev yapmak Çinli öğrencileri ilk ve orta öğretim hayatları boyunca en çok meşgul eden konudur. Zira eğitim sistemi ödev üstüne kurulmuştur. Ödevlerin fazlalığından dolayı bazen akşam 9’da okuldan çıkan bir öğrenci eve gittiğinde ödev yapmaya devam etmek durumunda olabilmektedir.
Çin’de de Türkiye’deki gibi üniversitelere giriş sınavı vardır. Kalabalık nüfustan dolayı özellikle iyi üniversitelere yerleşebilmek Çinliler için çok zordur. Öğrencilerin kendi eyaletlerinde bir üniversiteye yerleşmesi öğrencilere puan avantajı sağlar; ama eyalet dışında, özellikle de Şanghay ve Pekin’deki üniversitelere gitmek isteyen öğrenciler, puanları azalacağı için bu şehirlerin yerli öğrencilerine oranla çok daha yüksek puanlar almak zorundadırlar.
International School denilen özel okullar gerek müfredat gerekse eğitim kalitesi olarak devlet okullarından çok farklıdır. Bu okulların fiyatları çok yüksek olsa da bu okullara olan ilgili giderek artmaktadır.
Bu okulların müfredatı tamamen farklıdır ve öğretmenler genel olarak ana dili İngilizce olan öğretmenlerdir. Diğer okullara nazaran çok daha rahat bir eğitimin olduğu bu okullarda özellikle ana dili İngilizce olmayan öğrenciler ilk başlarda zorlansalar da, sonrasında İngilizce’yi ana dilleri gibi konuşur hale gelmektedirler.
Çin’de üniversite okumak isteyen yabancu öğrenciler Çin içinde herhangi bir sınava girmeden tercihlerini yapabilirler. Yapmaları gereken okumak istedikleri bölgelerde bulunan üniversitelere başvurmaktır. Başvuru yaptıkları üniversitelerden kabul aldıkları ve yabancı dil bilgilerini ispatladıkları takdirde o üniversitelerde okumaya hakları olacaktır.
Çin Üniversite Sınavı: Gaokao
Türkiye’de özellikle öğrenciler üniversite sınavının stresinden, zorluğundan ve iyi bir üniversiteye yerleşebilmek için yapılması gerekenlerin çokluğundan şikayet eder. Batı ülkelerinde uygulanan sisteme bakınca Türkiye’de üniversiteye girmek zormuş gibi görülebilir. Ama, Türkiye’deki üniversite yerleştirme sistemi Çin’deki ile karşılaştırıldığında Türkiye’deki zorlukların neredeyse Çinli öğrencilerin zorluklarının yanında devede kulak olduğu söylenebilir.
Üniversite sınavının Çin’deki adı “Gaokao”. İlk olarak 1952’de uygulanan ve, kültür devrimi sırasında bir süreliğine yasaklanmış olan gaokao, her yıl Haziran ayında 2 oturum halinde uygulanan ve toplamda 9 saat süren bir sınav. Her yıl 9 milyonu aşkın öğrencinin katıldığı sınav, özellikle Çinli aileler için neredeyse bir ölüm kalım meselesi olarak görülüyor. Sınavın olacağı günlerde şehirlerde hayat neredeyse duruyor ve bütün ülke sınava kilitleniyor.
Çin Liseleri
Türkiye’de lise öğrencilerinin çok zorlandığı, müfredatın çok ağır olduğundan bahsedilir. Oysa ki Çin’de liselilerin hayatı Türkiye’dekilere oranla çok daha zor. Çin’deki liselerin çoğunda öğrenciler sabah 8’den akşam 9’a kadar okulda. Öğrencilerin ödevleri o kadar çok ki öğrenciler zaman zaman tenefüslerde dahi ödev yapmak zorunda kalıyorlar. (Bunu Çin’deki bir lisede öğretmenlik yaptığım yıllardan biliyorum)
Bu kadar yoğun programa bir de üniversite hazırlık çalışmaları eklenince lise çağındaki bir öğrencinin ders çalışmak haricinde diğer aktivitelere zaman ayırabilmesi çok zorlaşıyor.
Çin Üniversite Sınavı İçeriği
Sınavın içeriği eyaletten eyalete değişmekle birlikte eyaletlerin çoğunda ve başkent Pekin’de 3+X sistemi uygulanıyor. Burada 3 ile kastedilen ana 3 ders, X ise seçmeli bir ders. Ana 3 ders Çince, Matematik ve İngilizce. Öğrencilerin sınavda bu bölümleri yapmaları zorunlu. Bu bölümlere ek olarak ilgi alanı ve okumak istenilen bölüme göre ya Fizik, Kimya, Biyoloji gibi sayısal derslerden, ya da Tarih, Coğrafya gibi sözel derslerden birinin bulunduğu bölümün de yapılması gerekiyor.
Sınav çoktan seçmeli test sorularına ek olarak boşluk doldurma ve makale yazma bölümleri de içeriyor.
Çinliler ve Üniversite Okumak
Çin, genel olarak öğrencilerin kendi eyaletlerinde olan üniversitelere yerleşmesini teşfik ediyor. Öyle ki bir öğrenci kendi eyalet sınırları içinde bir üniversiteyi tercih edecek olursa puan konusunda herhangi bir kayıp yaşamazken, aynı öğrenci diğer eyaletlerdeki üniversiteleri tercih ederse birtakım kayıplara uğruyor. Bu da öğrencilerin diğer eyaletlere okumaya gitmesini çok zorlaştırıyor.
Bu nedenle Çin’in ve Dünya’nın en iyi üniversiteleri arasında gösterilen Beijing University, Tsinghua University, Shanghai Jiaotong University gibi üniversitelere Pekin ve Şangay dışındaki öğrencilerin girmesi neredeyse imkansız. Puan kırılmasına rağmen bu üniversitelere yerleşebilmek için kendi eyaletinde bulunan sınavda en yüksek puan alanların başında gelmek gerekiyor.
İyi üniversitelere yerleşmeyi zorlaştıran bir başka önemli neden de Çin nüfusunun fazlalığı. Yazının başında da belirttiğim gibi, 9 milyonu aşkın üniversiteye giriyor, ama en iyi ve Dünya çağındaki üniversitelerin kontenjanı sadece 50.000.
Küçük not: Çin’in en iyi üniversitelerine yabancı öğrencilerin yerleşmesi Çinliler’e oranla çok daha kolay. Yapılması gereken üniversitelerin sitelerine bakıp şartlarını ve fiyatlarını incelemek ve gerekli şartlar taşınıyorsa başvuru yapmak. Üniversite eğitimini Çin’de almayı düşünenler okulların resmi sitelerine bakabilirler.
Zengin Çinli Öğrenciler Yurtdışına Çıkıyor
Çin’de varlıklı aile sayısı her geçen yıl artıyor. Öyle ki şu an Çin’de yıllık geliri 40.000 dolar ve üstü olan 100 milyon kişi yaşıyor. Çocuklarının sınav stresinden uzak durmasını isteyen Çinli aileler çocuklarını Çin dışında okutmayı tercih ediyor. Şu an Amerika Birleşik Devletleri’nde 300.000, Birleşik Krallık’ta 90.000’i aşkın Çinli öğrenci üniversite eğitimi alıyor. Diğer ülkeler de eklenenince 1 milyonu aşkın Çinli öğrencinin Çin dışında eğitim aldığı varsayılabilir.
Çinli Gençlerin Üniversite Sonrası Tercihleri
Her ülkede olduğu gibi Çinli gençler de üniversiteden mezun olduktan sonra nasıl bir yol izleyeceklerinin kararını vermeye çalışıyor.(bkz.Çin’de Okumak İçin Yapılması Gerekenler) Bazı Çinli gençler için akademik kariyer yapmak iyi bir tercihken, bazıları hemen iş bulma telaşına giriyor. Geçtiğimiz günlerde Çin’in en büyük İngilizce gazete ve internet sitelerinden biri olan China Daily‘de, Çin’in önemli kariyer sitelerinden biri olan Zhaopin tarafından 90.000’i aşkın kullanıcının katılımıyla yapılan anketin sonuçlarına yer verildi. Anketin sonuçları Dünya’nın ikinci büyük ekonomisi Çin’deki gençlerin mezuniyet sornası tercihleri ile ilgili önemli bilgiler veriyor. Anketin sonuçlarına kısaca göz atalım:
Çoğunluk Hemen İş Bulma Niyetinde
Ankete göre Çinli gençler arasında %73.5’lik kısım mezun olduktan sonra hemen iş bulmayı planlıyor. Bunun başlıca nedeni gençlerin bir an önce ekonomik bağımsızlıklarını ilan etmek istemeleri olabilir. Çin’de üniversiteli gençlerin dördüncü sınıfın ikinci döneminde genel olarak dersleri olmaz. Bu dönemde kendilerine verilen projeleri, stajlarını ve dilerlerse iş görüşmelerini yaparlar. Mezuniyet sonrası hemen çalışmayı planlayan gençlerin çoğu bu dönemde işlerini bulur ve böylece mezun olduktan sonra iş arama derdini ortadan kaldırarak mezuniyetin hemen ertesinde çalışmaya başlarlar.
Bir Süre Tatil İsteyenlerin Oranı Da Az Değil
Anketi dolduran 90.000’i aşkın gencin %9.8’i mezun olduktan sonra çalışmayı bir süreliğine ertelemenin daha doğru bir düşünce olduğu kanısında. Özellikle 2011’den bu yana giderek artış gösteren bu oranın bu derece yüksek olmasının birkaç temel nedeni var. Bunlardan biri gençlerin iş hayatının çok yoğun geçeceğini bilmesi ve o yoğun hayata başlamadan önce birkaç aylığına gönüllerince yaşamanın keyfine varmak istemesi. Bir diğer neden ise bazı gençlerin kendilerini yetersiz hissettikleri alanlarda kendilerini bir süreliğine daha geliştirmek istemesidir. Çinliler’in kendilerini en çok geliştirmeye çalıştıkları alanların başında İngilizce geliyor. Birçok Çinli iyi bir İngilizce’nin iyi iş bulma yolunda en önemli adım olduğu görüşünde.
İş Kurmak İsteyenler Azınlıkta
Üniversite mezunlarının %6.3’ü iş aramaktansa iş kurmanın en doğru karar olduğuna inanıyor. Bu oran hemen hemen Dünya’nın her yerinde birbirine benzer. İşletme konusunda Dünya’nın en iyilerinden biri olan Harvard Business School‘dan mezun olan gençlerin dahi ancak %10’u mezun olduktan sonra kendi işini yapmayı tercih ediyor.
Akademik Kariyer De Önemli Bir Seçenek
Kendi işini yapmak isteyenler ile aynı %6.3’lük orana sahip gençler üniversite eğitiminin ardından Çin içinde yüksek lisans eğitimi alma taraftarı. Yüksek lisans eğitimi almak isteyenler iki grupta ele alınabilir. Bunlardan bir grup gerçekten akamedik kariyer yapmak ve hayatının geri kalanında üniversitelerde çalışmak istediği için yüksek lisans yapıyor. İkinci gruptakiler ise henüz iş bulmak istemeyen veya iş bulamayanların oluşturduğu, veya yüksek lisans yapılırsa daha kolay iş bulunabileceğini düşünen gençler.
%3.4’lük kesim ise eğitimlerini Çin dışında sürdürmeyi planlıyor. Çinli gençlerin genel olarak tercih ettiği ülkelerin başında A.B.D, Kanada ve Avustralya geliyor. Okumak için Avrupa’ya giden gençlerin sayısı özellikle Avrupa’da yaşayanlara göre sanki çok fazlaymış gibi görünse Avrupa’da öğrenim gören Çinliler’in oranı bahsettiğim üç ülkeye oranla çok düşük.
En Yüksek Maaş Alan Hukuk Mezunlar
Zhaopin sitesinin verdiği bilgilere göre, yeni mezun Çinliler arasında en yüksek maaşla iş bulanlar Hukuk Mezunu olanlar. Ortlama 5.545yuan(yaklaşık 2.700 lira) maaşla işe başlayan hukuk mezunlarını 4.512yuan(yaklaşık 2.300 lira) maaşla mühendislik mezunları izliyor. Tıp mezunları ise 4.500yuan(yaklaşık 2.250 lira) maaşla en yüksek maaşla işe başlayanlar listesinde üçüncü sırada yer alıyor.
İş Teklifi Almayanların Sayısındaki Artış
Yazının başında da belirttiğim gibi, üniversite sonrası iş bulmak isteyenlerin çoğu dördüncü sınıfın ikinci döneminde iş görüşmelerini gerçekleştiriyor. Bu süreç içinde bu gençleri birçoğu birkaç firmadan çeşitli iş teklifleri alıyor. Mezun olunan okul, bölüm ve beceriler alınan tekliflerin artıp azalmasında önemli rol oynuyor.
Zhaopin sitesinin anketine katılan gençlerin %27.7 gibi önemli bir kısmı hiçbir firmadan iş teklifi almadığını belirtmiş ki bu rakam geçen yılın aynı dönemine oranla %2.9 daha fazla. Bunun başlıca nedeni özellikle bazı bölümlerden mezun olan öğrenci sayısının piyasanın ihtiyacından çok daha fazla sayıda olması olabilir.
Bir ile üç arasında iş teklifi alanların oranı %59. Bu da demek oluyor ki yeni mezun gençlerin yarısı iyi kötü bir işten teklif alıyor. Daha işin başında kısmen aranan adam niteliğinde olup da dört, beş ve hatta altı firma tarafından iş teklifi alanların oranı ise %15. Kişinin yapabilirliği ne kadar fazla olursa aldığı iş teklifleri de o kadar fazla olur.