

BIBBLE =KITABI MUKADDES =ESKİ-AHİT+YENİ AHİD ( AHID=İTTİFAK,MİSAK)
Yahudilerin kutsal kitabı ESKI AHID'dir (Ancien Testament) ancak bu
Hirıstiyanlar tarafından verilmiş bir isimdir.
Yahudiler kendi kutsal kitaplarına ''TANAJH'' adını vermektedir.Eski-Ahid,39
kitap veya bölümden oluşmaktadır.
A-TORA=TEVRAT ( 5 Bölüm )
Hz.Musa''nın önderliginde mısırdan çıkan İsrail oğulları 40 yıl 'SİNA'
yarımadasında yaşamışlar.bu arada HZ.Musa'ya Tevrat verilmiştir.
Tevrat,Musa,a ALLAH tarafından gönderilen ilk ilahi kitabın adıdır.bu
kelime İbranicedir''ALLAH KELAMI ve ALLAH KANUNU'' demektir
.Tevrat,Kuran-ı Kerim'de bir iman esası olarak,diğer peygamberlere
gönderilen kitaplarla birlikte,kabul ve tastik edilmektedir.
Tevrat gene Kuran-ı Kerim'de bir nur,bir rahmet ve bir hidayet kitabı
olarak tanıtılmakta,ayrıca hakkı batıldan ayıran,her hakıkatı apaçık
gösteren ve insanları doğru yola götüren bir rehber olarak da
anılmaktadır.
Tevrat,Eski AHid'in ilk 5 kitabına verilen addır.
1-TEKVİN ( yaratılış ) ( la genese )
Yaratılış destanından,insanların ilk suçundan,NUH tarafından,HZ.İbrahim'den,ISHAK,YAKUB,(ISRAİL),YUSUF
ve Beni İsrail'in hayat hikayesinden bahseder. 50 baptır.
2- HURUÇ- ÇIKIŞ
Musa dan ve Beni İsrail'in mısırdan çıkışlarından ,ALLAH'ın ''TUR''
dağından Musaya kanunlarını bildirmesinden bahseder.40 baptır
3-LEVİLILER
Bu
kitapta ayın ve merasimlere ait usuller,kurban,kahinler,temizlik
kanunları,bayramların tanzimi izah edilir.
4-ADAT- SAYILAR.
HZ.Musa'nın vefatından sonra İsrailin milletinin tur dağından kalkıp
Erden ülkesine,Filistine girmelerinden bahseder.36 baptır
5-TESNİYE.
M.Ö
622 yıllarında Yehuda krallarından Josias devrinde birinin enkazı
arasında bir Tevrat tomarı bulduğunu ileri sürdü..Dini reforma şiddetle
ihtiyaç duyulduğu bir sırada bu iddianın ortaya çıkması son derece cazip
geldi.Hemen Kudüs2te büyük bir ruhani meclis toplayarak bu metnin resmen
kabul edilmesini kral emretti..Hilkiya'nın bulduğu bu metin Tevratın V
kitabı Tesniyedir.
1546 tarihinde toplanan ''MERANO'' ruhani meclisi de kutsal kitabının
tanrı olduğundan şüphe edilmesi yasak etmiştir.
B-NEVİİM.(peygamberlerin eserleri )
Yahudilerin inancına göre peygamberler tarafından yazıldığı ve onların
mesajlarını ihtiva ettiği için bu adla alınmaktadır.Sonraki nebiler
bölümünde ise Yahudi peygamberlerinin mesajlarını ihtiva eden ve nisbet
edilen peygamberlerce yazıldığı kabul edilen kitaplar yer almaktadır.Bu
kitaplar şöyledir: Işaya,(Eşiya),Yeremiya (Ermiya) II.Eşiya, Hezekiel,
Daniel, Hoşea, Amos, Yoel, Obadya, Yunus, Mike, Nahum, Habakkuk,
Tsefonya, Malaki, Zekeriya ve Haggay.
Eski-Ahid'de yer alan ve yukarıda sözü edilen mezmurlar ,HZ.Davud'un
Zebur'udur..Zebur, yazılmış kitap demektir.Bu gün bu kitap ortada
yoktur.HZ.Davud'a isnad edilen ve Mezmurlar adı verilen lirik
söyleşilerden ibaret bir kısım Eski Ahid'de mevcuttur.
Zebur,dört kitabın en küçüğüdür.
C.KETUVİM ( tarih ve hikmet
kitapları ) 13 Bölüm
Tarihi olayları anlatan,gerekse ilahiler ve özlü sözlerden oluşan hikmet
kitapları ile dini türden diğer yazılara yer almaktadır.
*ESKİ-AHİD'in bu gün mevcut eski yazma nüshaları M.S 9uncu yüzyıla
aittir
*HZ.Musa
M.Ö 1200'lü yıllarda yaşadığı halde Eski-Ahid M.Ö 5'ci asırda teşekkül
etmiştir ve Eski Ahid'le ilgili resmi listede M.S 1ci asırda
edilmiştir.
*17ci YY'dan itibaren batı dünyasında yapılan kutsal
metinlerde,Tevratın mevcut şekli ile HZ.Musa'ya ait olamayacağı,ondan
daha sonra çeşitli kişilerce kaleme alındığı uzun tarihi seyir
içerisinde değişikliklere uğradığı tespit edilmiştir.
*Günümüzdeki Tevrat,farklı zamanlarda kaleme alınan 4 kaynağın bir araya
getirilmesiyle bu günkü şeklini almıştır.
1-YAHVİST METİN.
M.Ö
10 veya 9 yüzyılda yazılmıştır .Tanrı adı ''YEHOVA'' kullanılmıştır
2-ELOHİST METİN.
M.Ö.
8 yüzyılda yazılmış ve tanrı adı olarak ''ELOHİM'' kullanılmış.
3-TESNİYE METNİ.
M.Ö
622de yazılmıştır .Tesniye kitabı çeşitli tarihi bilgiler ve dini
kurallar yazılmıştır.
4. RUHBAN METNİ.
Babil esareti döneminde ve esaret sonrasında Yahudi din adamları
tarafından yazılan metindir..
*Eski-Ahidin yanında Yahudilerce kutsal kabul edilen diğer kitap ''TALMUT''dur
.Talmut, şifahi geleneğin yazıya aktarılmasıyla olmuştur.
-2
Talmut vardır. _1_ BABİL TALMUDU
_2_ KUDÜS TALMUDU
-Tevratta
mevcut dini hükümlerin yorumlarıyla zamanla ortaya çıkan problemlerin
çözüm yolları ve tarihi ,ahlaki k açıklamalar ihtiva eder.
HZ.Musa ya verilen 10 EMİR.
Yahudilikte,.HZ.Musa'ya SİNA dağında YEHOVA tarafından verilen EVAMİRİ-İ
AŞERE (10 emir ) şunlardır.
1.Huzurumda başka tanrıların olmasın.
2.Kendin için oyma put,yukarıda,göklerde olanın,yahut aşağıda yerde
olanın yahut yerin altında sularda olanın hiç suretini yapmayacaksın,
onlara eğilmeyeceksin ve onlara ibadet etmeyeceksin.
3.Rabbin Yehova ,.ismini beyhude yere zikredeni cezasız bırakmaz.,
4.Rahat gününü (Cumartesi) takdis etmek için onu hatırında tutasın, altı
gün çalışıp her işini işleyesin ..Fakat yedinci gün senin rabbin olan
Yehova nın rahat günüdür..Ne sen ,ne oğlun,ne kızın,ne kulun,ne
cariyen,ne hayvanın, nede kapılarının içinde olan misafirlerin hiç bir
iş işlemeyesin.
Zira Yehova altı günde semayı,yeri,denizi ve ormanlarda bulunanların
hepsini yaratıp yedinci günde istirahat etti....
5.Babana, anana hürmet edesin.
6.İnsan öldürmeyesin.
7.Zina etmeyesin
8.Hırsızlık etmeyesin
9.Komşunun aleyhinde yalan şehadette bulunmayasın.
10.Komşunun hanesine tamah etmeyesin, komşunun zevcesine yahut kölesine
veya cariyesine ve merkebine ve komşunun hiçbir şeyine tamah etmeyesin.
YENİ AHİD
27
Kitaptan meydana gelen Yeni Ahide bugün İncil demek gelenek hale
gelmiştir. Inciller Yeni Ahidin ilk 4 kitabıdır. Hz Isaya indirilen
incilin orijinalı bulunmamıştır .Çeşitli devirlerde yazılan İncillerin
adedi 60 kadardır , bunların arasında dört tanesi seçerek diğerlerini
kilise reddetmiştir.
A. İNCİLLER (4 tane )
1- MATTA İNCİLİ
Matta havarilerindendir. Orijinal metin bulunamamıştır. İsanın
mesihliği üzerinde durmakta ve İsa ya Davut a kadar uzanan
bir neshep isnat etmektedir. 28 baptır.
2- MARKOS İNCİLİ
Markos , havarilerin reisi Petrus un talebesidir. İsa nın hayatını
kısaca anlatmaktadır. Ayrıca Yahudi adetlerinin açıklamasıdır. 16
baptır.
3- LUKA İNCİLİ
Luka da Markos gibi havarilerden (Hz İsa ya ilk inananlardan )
değildir . Pavlos un sadık bir talebesidir. İsa nın hayatından
ve talimlerinden bahseder. 24 baptır.
*Matta , Markos ve Luka tarafından yazılan İncillere ,
Mukayeseli İnciller ( Sinoptik İnciller) adı verilmiştir. Sebebi bu
3 İncil arasında sıkı münasebetlerin bulunmasıdır.
4- YUHANNA İNCİLİ
Yuhanna İncilini yazan zatın havarilerden olduğu ve Hz İsa yı
çok sevdiği iddia edilmektedir. Ancak eserin havari Yuhanna
olmayıp onun talebesi olduğu ifade edilmekte ve bunun ( m.100)
yıllarına doğru yazılmış sanılmaktadır. İsa nın Allah ın oğlu
olduğu tezi üzerinde ısrar etmektedir. 24 Baptır.
5- RESULLERİN İŞLERİ
4
incilin dışında 5 ci kitab olarak resullerin işleri adlı bir eser
daha vardır ki , Pavlos un talebesi Luka tarafından yazılmıştır.
İsa nın kıyamından ( mezarından kalkmasından ) genç hıristiyan
cemaatinden misyoner Pavlos un mücadele hayatından bahseder.
B. TALİMİ ( ÖĞRETİCİ İNCİLLER )
Bunlar 22 risale olup 14 ü Pavlos a ,3 tanesi Yuhanna ya , 2
tanesi Petrus a ,1 tanesi Yakub a ve 1 tanesi Yehuda ya aittir (Yacob
un 4cü oğlu ) bunlara eklenebilen bir risale daha vardır ki o,
İsa yı boğazlanmış (kurban edilmiş ) bir kuzu olarak tasvir eden
Yuhanna nın vahyidir.
1-PAVLOSUN MEKTUPLARI
Romalılara mektup : m.s. 55 yılında yazılmış 16 baptır.
Pavlos un teolojik görüşlerinden ve vaftizden bahseder.
Korintoslulara (Mora daki Korentlilere ) mektup : m.s 55
önce Efesten gönderilmiş bir mektupdur. Nikahtan , ev haristiyadan
ve ölülerin kıyametinden bahsetmektedir. 16 baptır.
Korintoslulara 2.
mektup
Muhaliflere mücadeleyi aksettiren bir mektuptur.13 baptır.
Galatyalılara ( Ankara ve dolayları halkına )mektup :
m.s.
50 Galatyalılara hitaben yazılmış bir müdafaa mektubudur. 6 baptır.
Efesoslulara ( Efeslilere ) mektup :
Bu
mektubun Pavlos un öğrencisi tarafından yazıldığı tahmin
edilmektedir. Hiristiyan hayatından ve ahlaki esaslardan
Filipilere (Filibelilere ) mektup .
Roma hapishanesinden bahseder.
yazılmıştır. 4 baptır.
Koloselilere mektup ;
Bu
da Pavlos un bir öğrencisi tarafından yazılmıştır. İsa da
uluhiyetin bedenen var olduğunu ehemmiyetinden bahsetmektedir.
Selaniklere 1ci mektup :
Kıyametten ve İsa nın gelişinden bahseder 5 baptır.
Selaniklere 2ci mektup :
İsa
nın yer yüzüne inmesinden önce Deccalin geleceğinden bahseder . 3
baptır
Timeteosa 1ci ve 2ci mektup :
Pavlos a ait değildir. İsa nın insan ile tanrı arasında yegane
aracı olduğunu telkin eder 1ci 6 baptır , 2ci 4 baptır.
Filemona mektup :
Filemonun evinden kaçan bir köle hakkındaki Pavlos un sözleridir. 1
baptır.
Tituse mektup :
Titüs
kudüsü tahrip eden kumandanın adıdır. 3 baptır.
İbranilere mektup
Hiristiyanlığın teolojik görüşlerini hülasa eder 13 baptır.
2- YAKUBUN MEKTUBU
İyi amellere beslenmeyen insanın ölü olduğunu söylemektedir .5 baptır.
3-PETRUSUN 1Cİ VE 2Cİ MEKTUB
Orta ve kuzey Anadoluda oturan halka yazılmış ahlaki
nasihatlardır. 1ci, 14 baptır ve 2ci , 3 baptır.
4- YUHANNANIN 1ci , 2 ci VE 3cü MEKTUBU
İsanın en çok sevdiği şakirdine ( öğrencisi) nispet edilen bu
mektuplar özellikle Allah sevgisinden bahsetmektedir.
1.5 2 ve 3 1 baptır.
5-YEHUDANIN MEKTUBU
Nasihatlerden ibarettir. Ve 1 baptır.
6-YUHANNANIN VAHYİ
Buna Yuhannanın rüyasıda denir. Mahşer günü ve yeni dünya
hakkında bilgi veren uhrevi bir eserdir. 22 baptır.
*Böylece Yeni Ahid yukarıda söylenildiği gibi 4 İncil
resullerin işleri ve 22 risale olmak üzere 27 kitaptan meydana
gelmiş bir mecmuadır.
*Hıristiyanlara göre Yeni Ahidi meydana getiren kitaplar nispet
edildikleri şahıslara ait olup vahy veya ilhama dayanmaktadırlar.
Eski Ahid bölümünde görüldüğü gibi (1546) Merona ruhani meclisi yeni
ahidin tanrı kelamı olmadığını söylemeyi yasak etmiştir
*En
eski metinler hep halk yunancası ile yazılmıştır .En eski el
yazmaları ise ancak M. 3 asırına aittir .Bunlar 3.yüzyılın sonunda
başlanan Süryani metin,2 ve 3yüz yıllardaki iki Kıptî (MISIR) metni ve
dörtyüz yıllarına doğru tamamlanan Latince tercümedir.
*XIII asrın başında başpiskopos Stephen Langton Yeni Ahidi
bölümlere ayırmış bu şekil 1551 yılına kadar devam etmiştir .1551
tarihinde ise ,Robert Esteinne tarafindan Cenevrede yayinlanan
baskisinda ilk defa numaralanmış ,cümlelere ayrılmıştır.