Zapatista eğitimi, geniş alternatif bilgileri ve varlık alanlarını aşar, toplumsal dönüşümü amaçlayan kollektif bilgiyi sunar.
Zapatista Cintalapa topluluğuna geldiğinizde, insanın dikkatini çeken ilk şey Lacandon (Lacandon Jungle) Ormanı’nın güzelliği ile Ejido bölgesinin dışında kurulan Meksika federe ordusuna ait kontrol noktası arasındaki karşıtlıktır.
Zapatista çocukları için, küçük çantalarının kontrol noktasında aranması ya da anne ve babalarıyla tarlaya gittiklerinde kendilerine sorular sorulması normal görünüyor. Tüm hayatları boyunca bunu yaşadılar. Genç kızlar, askerlerin bakışlarından ya da kendilerini azarlamaları nedeniyle üzgün görünüyor. Haliyle Zapatista tseltales (Maya millet) bölgesindeki çocukların hayatı çelişkilerle doludur.
Bunlar direnişle ölüm arasında yaşayan çocuklar, katılan ebeveynleri ve kardeşleri ile birlikte Zapatistaların özerk eğitimini inşa eden çocuklar; kendi ihtiyaçlarına dayalı ve halk meclisleri ve kolektif çalışma yoluyla topluluk tarafından desteklenen bir eğitim biçimi.
Zapatista özerklik projesi yerel, belediye ve bölgesel özyönetim için siyasi ve ekonomik bir öneriden daha fazlasıdır. Eğitimin temel unsurunu oluşturduğu geniş tabanlı bir sosyal ve kültürel inisiyatif oluşturur. Bir sosyalleşme alanı olarak okul, kültürü, uygulamaları ve söylemleri yeniden üretir; ama aynı zamanda sadece eğitim biçiminde değil, deneklerin kendisinde, topluluk örgütlenme biçimlerinde ve aile ilişkilerinde de değişim ve direnç yaratabilir.
Belediyeler arasında farklılıklar olsa da, Zapatista özerk eğitimi bir yaşam üniversitesi olarak düşünülmektedir. Amaçları ve içeriği, yaşanan sorunlardan ve derinlemesine düşünme ve toplu katılım yoluyla olası çözümlerden doğar.
Hepsi Nasıl Başladı
2001 yılında, İsyandaki Özerk Belediyenin Zapatista aileleri- Ricardo Flores Magon, çocuklarını, kültürlerine ve tarihlerine saygı duymayan ve çocuklara haklarını öğretmeyen Meksika resmi eğitim sisteminde okuldan çıkarmaya karar verdiler. Meksika eğitim sistemi, yerli halkların çocuklarını yerli dillerini unutmaya ve sadece İspanyolca konuşmaya zorluyor. Bazı öğretmenler ders sırasında EZLN ve Zapatista ailelerini açıkça eleştirmekte, çocukları cezalandırmakta, dayak atmakta ve yerli-köylü oldukları için onları utandırmaktadır.
Gündelik kültürel ve fiziksel şiddetin bu biçimleri, çoğu durumda, artık Chopol ajualil okuluna (kötü hükümet) gitmek istemedikleri için evlerine dönen çocuklara ciddi şekilde zarar verdi. Çocukların bu doğrudan deneyimi, toplulukların hem öğretmenlere hem de çocuklara saygı duyulan onurlu bir eğitim sistemi olan True Education adlı kendi otonom eğitim projelerini düzenlemeye karar vermelerinin ana nedenlerinden biridir.
Belediyedeki 117 topluluğun her biri çocukları mücadeleye dahil etmeye karar verdi ve onları devlet okullarından uzaklaştırdı. Aynı zamanda, öğretmenleri kendi toplulukları tarafından demokratik olarak seçilen ve Belediye Eğitim Merkezi'nde biyologlar, tarihçiler, tarımsal ekolojistler, gazeteciler, mühendisler ve bazı öğrenciler gibi deneyimli dış eğitmenler tarafından eğitilen özerk eğitim merkezleri oluşturmaya başladılar.
Temalar ve Zorluklar
Bu özerk eğitim biçiminin tematik eksenleri, demokrasi, özgürlük ve sosyal adalet için temel Zapatista taleplerinin yanı sıra, her köy tarafından tanımlanan ve doğrudan demokratik meclisler yoluyla çözülmesi gereken özel ihtiyaçlardır.
Resmi okulların müfredatı Zapatista okulları tarafından tamamen kaldırılmamış, yerel sembollerle yeniden ifade edilmiştir, böylece ulusal ve uluslararası kahramanlar Kızılderililerle yer paylaşır, İspanyol sömürgecilerin tarihi ile yan yana öğretilir. Tseltal tarihi ve bireycilik, rekabet, tüketimcilik ve özel mülkiyet değerleri ciddi bir şekilde sorgulanır ve yerini topluluk ve dayanışma gibi değerlere bırakır.
Özerk eğitimin zorluğu, toplumu bir sınıfa dönüştürmek ve çocukların okulu yerli bir yetiştirme ile birleştirmek için ekim ve hasat mevsimleri, geleneksel festivaller veya sözlü gelenek hakkında öğrendiği resmi bir Tseltal eğitim sistemini dahil etmektir. Gerçek Eğitimin destekçileri sadece çocuklara okuryazarlığı öğretmek için eğitilmiyor, aynı zamanda çocukların zihnine eleştirel bir bilincin mikroplarını aşılamaya yardımcı olacak politik-pedagojik araçlar da ediniyorlar.
“Eğitimimiz, onurlu bir mücadele ve tek yüreğe sahip olmakla ilgilidir, böylece aynı yönde birlikte yürüyebiliriz. Eğitimin sadece okuryazarlık ve aritmetik öğretmekle ilgili olmadığına, aynı zamanda halklarımız arasındaki sorunları çözmek, kendimizi nasıl savunacağımız, tarihimiz ve nasıl savaşmaya devam edeceğimiz hakkında olduğuna inanıyoruz.”
- Hortencia, Tseltal True Education destekçisi
Bu okullardaki öğretme ve öğrenme yöntemleri, çocukların anlık gerçekliklerine göre kendilerini farklı bir şekilde görmelerine yardımcı olur. Diğer resmi - yerli okulların aksine, eğitimin doğası gereği politik olduğunu düşünmeleri öğretilir; onlara nasıl savaşacakları, çevrelerine nasıl bakacakları ve yerli kültürlerini ve topraklarını savunmaktan gurur duyacakları öğretiliyor.
-Özerk okulda Tseltal konuşuyoruz ve aklımızda ne varsa ceza almadan söyleyebiliriz (Gloria, 11 yaşında).
-Özerk okulu seviyorum çünkü sözüme saygı duyuyorlar ve öğretmen kötü şeyler söylemiyor (Julia, 9 yaşında).
-Oynayabilir ve haklarımızı öğrenebiliriz ve hükümetin toplumlarımıza karşı ne yaptığını biliyoruz (Manuel, 12 yaşında)
Özerklik ve Cinsiyet
Zapatista eğitimi, çocukların kendilerini özerklik projesiyle özdeşleştirmelerini sağlar. Okulda edinilen ve Zapatista topraklarındaki sosyal ve politik faaliyetler sayesinde güçlenen hareketin değerlerine ayak uydururken, sosyal ve politik bir gerçekliğin inşasına tamamen odaklanmış durumdalar. Özerk okul, çocukların kendi özerk kimliklerini oluştururken hissettiklerini ve düşündüklerini söyledikleri bir yansıma yeridir.
Özerk okuldaki öğrencilerin neredeyse yarısı kızlardan oluşuyor ve bu da yerli bir toplulukta merak uyandırıyor: kızlar genç oldukları için evde yardım etmek, küçük kardeşlere bakmak veya dağda yiyecek toplamak zorunda. Öğretmenlerin, katılım ve dakiklik noktasındaki esnek yaklaşmaları, kızların kardeşlerini de okula getirmelerine olanak sunuyor.
On iki yıldan itibaren genç erkekler, spor ve özerk etkinliklere, topluluğun ve belediyenin kamusal ve politik yaşamına aktif olarak katılabilir. Bununla birlikte, genç kadınlar için, bu tür etkinlikler katılmak neredeyse imkansızdır, yalnızca annenin veya babanın başka tür ilişkiler kurmalarına izin veren siyasi bir konuma sahip olduğu istisnai durumlar dışında.
“Kız kardeşim Margarita 14 yaşındayken, annem kardeşlerime yardım etmesi gerektiği için, onu okuldan almaya karar verdi. Çok ağladı. Annem yine de evleneceği için okumaya gerek olmadığını söyledi.” (Laura, 10 yaşında)
Özerk eğitim sisteminde, kız ve erkek çocuklar “kadınların devrimci yasalarını” ve aile ve toplum yaşamlarını dönüştürebilmek için belirli ilke ve değerleri nasıl uygun hale getireceklerini öğrenirler. Kızlar haklarını ve nasıl karar vereceklerini öğrenirler ve aktif olarak Zapatista organizasyonuna dahil olurlar. Kızlar, on dört veya on beş yaşında evlenmek yerine, toplumsal bağlardan radikal bir kopuşu içermediğinden, eğitim, sağlık veya insan haklarının destekçileri olmaya, siyasi komitelerin parçası olmaya veya isyancı olmaya karar veriyorlar.
Özerk eğitim, toplumsal cinsiyet ilişkileri ve kolektif kimliğin farklı fikir ve uygulamalarından doğan farklı bir sosyalleşme türü oluşturma fırsatıdır. Bu nedenle, politik, sosyal ve kültürel alanlarla sınırlı değildir: geniş alternatif bilgi ve varlık alanlarını aşar. Zapatista okulları, kolektif bilginin toplumsal dönüşümü amaçladığı yerlerdir.
Angélica Rico
Angélica Rico bir gazetecidir ve Xochomilco'daki Özerk Metropolitan Üniversitesi'nden Kırsal Kalkınma alanında yüksek lisans derecesine sahiptir. Savaş muhabiri olarak görev yaptı (1994-1999), Tzeltal, Tzotzil ve Ch'ol of the Highlands ve Lacandon Jungle'daki Kültürel AC topluluklarında kültürel, eğitimsel ve üretken projelerden sorumluydu (1999-2009)
Hazırlayan: Rûbar Mihemed