Çocuklar, kendi renkli dünyalarını hayal kurarak geliştirirler. Bir gün bir uzay gemisinde yolculuk ederken, diğer gün kumdan kaleler yaparlar. Koskoca savaşı, tek silah arkadaşı olan oyuncak ayıcıkla yönetirler. Gökyüzünün katmanlarına zıplayarak dokunduklarını hayal ederler ama aslında oturma odasındaki o büyük koltuğun üzerinde zıplıyorlardır. Kıyıdan köşeden oyunlarını hayallerle süsleyen bu miniklerden, üçüncü bir kişinin adını duyduğunuzda şaşırmayın ya da korkmayın. Çünkü çocuğunuzun hayali bir oyun arkadaşı olabilir.
Nedir bu hayali arkadaş?
Hayali arkadaş kavramı bir halüsilasyon olarak düşünülmemelidir. Çocuklar, 3 ilâ 7 yaş arasında bebeklikten çıkarlar ve bir birey olarak dünyayı keşfetmek isterler. Bu onlar için kolay bir süreç değildir çünkü hayal ile gerçekliği ayırt etmede zorlanırlar. Yaşadıkları bu zorluğu, hayali arkadaş edinerek üstlerinden atmaya çalışırlar. Bu hayali arkadaş bir nesne ya da kendi yaratımları olabilir. Onlara isim takarlar, yemeği onunla birlikte yemek isterler, oyunlarına dahil ederler ve muhtemelen gidecekleri her yere götürmek isterler. Hayali arkadaşın, bir oyuncak ya da herhangi bir nesne olması aileleri pek korkutmaz. Ama ya çocuğun kendi yaratımıysa? İşte bunu fark eden ailelerin çoğu endişelenmeye başlıyor.
Peki sanıldığı kadar zararlı mıdır bu görünmez arkadaşlar?
Düşünülenin aksine, hayali bir arkadaşa sahip olmak çocuğun gelişimini olumlu yönde etkilemektedir. Bu konuda yapılan araştırmalar hayali arkadaşa sahip olan çocukların sosyal yönden diğer çocuklardan bir adım daha önde olduğunu gösteriyor.
Aile içinde ayna görevi gören çocuk, annesi ve babasından gördüğü davranışları ya da konuşmaları oyuncaklarına uyguluyor. Onlarla konuşurken, kendisini üstün görüyor. Bazen bir anne, bir baba ya da farklı bir kişinin rolüne bürünerek oyuncağına emir verebiliyor. Oyuncağının üzerinde bir hakimiyet kuruyor.
Oysa hayali arkadaşıyla iletişim içindeyken, kendisini onunla eşit konumda görüyor. Onunla konuşurken seçtiği kelimeler ve kurduğu oyunlar, çocuğun düşünce dünyasını ve dil eğitimini olumlu yönde etkiliyor. Hayata kendini, bilinmeyen bir arkadaşla pratik yaparak hazırlıyor da diyebiliriz.
Unutmayın; hiçbir hayali arkadaş çocuğun dünyasına sebepsiz yere girmez. Çocuk, hayali arkadaşından güç alır. Aile içinde yaşanan olumsuz durumlarda -kavga, tartışma gibi- çocuk, hayali arkadaşının gücüne sığınır. Kardeşi olduktan sonra kendinin ihmal edildiğini ya da yalnız olduğunu hisseden çocuk, hayali arkadaşı ile bu duygularını paylaşır. Kedi veya köpekten korkması gereken dönemde hayali arkadaşı ile kedi, köpek peşinde koşmaktan çekinmez. Korkularını paylaşır onunla. Yaramazlıklarını üzerine atacak bir hayali arkadaş yaratır çocuk. Böylece içinde bulunduğu durumdan kolayca sıyrılabileceğini düşünür. Bazen de çocuk, arkadaş edinmekten kaçındığı ya da çekindiği için hayali bir arkadaş yaratarak kendi yalnızlığını saklamaya çalışır.
Anne Babalara Tavsiyeler
Çocuğunuzun, hayali bir arkadaşı olduğunu anladığınızda sakin olun ve onu gözlemleyin. Çünkü bu süreçte sizin de ona yardımcı olmanız gerekiyor. Çocuğunuza sürekli bu konuda sorular sormayı bırakın. Bu onun sıkılmasını ve hayali arkadaşına dahada bağlanmasına sebep olur.
Çocuğunuzla bu konuda konuşurken kelimelerinize dikkat edin. Onun gelişimi için önemli olan bu dönemde, ona destek olun. Örneğin; çocuğunuz yemek masasında “Orada arkadaşım oturuyor baba.” gibi bir cümle kurduğunda, yanına ufak bir oyun sandalyesi koyarak gülümseyin ve “Baba şimdi yerine otursun, arkadaşında eminim senin yanında oturmak istiyordur” gibi sevimli cevaplar verin. Bu ona saygı duyduğunuzu gösterecektir.
Oyun oynarken, çocuğunuz istemediği sürece oyuna hayali arkadaşını dahil etmeyin. Eğer oyun sırasında “Hadi arkadaşını da dahil edelim.” gibi bir yaklaşımda bulunursanız, çocuğunuzun hayalden gerçekliğe geçiş sürecinin uzamasına neden olursunuz.
Çocuğunuz yaptığı bir yaramazlıkta, suçu hayali arkadaşının üzerine atabilir. Böyle zamanlarda sorumluluklarından kaçmasına izin vermeyin, karşınıza alın ve onunla yaptığı şey hakkında sakince konuşun.
Bu süreçte çocuğunuzun, gerçek arkadaşlar ile kaynaşmasına da yardımcı olun. Onu bir arkadaş grubuna dahil edin ama zorlamayın. Bırakın kendi yüzleşsin gerçek arkadaşlarla.
Çocuğunuz 7 yaşından sonra gerçek kavramı ile tanışacaktır. Bu süreçten sonra çoğu çocuk okula başladığı için arkadaş ortamı oluşmaya başlar. Yavaş yavaş hayalden uzaklaşan çocuğunuz, hayali arkadaşını da geride bırakacaktır. Ona bu konuda soru sorduğunuzda muhtemelen “Başka bir yere gitti/taşındı” gibi cevaplar alabilirsiniz. Eğer çocuğunuz 7 yaşını geçtikten sonra hâlâ hayali arkadaşıyla veda etmemişse, ona biraz zaman tanıyın. Kendini okuldan, sizden ve arkadaşlarından soyutlayıp hayali arkadaşıyla olan ilişkisine dahada bağlanıyorsa bir uzmandan yardım almanızı tavsiye ederim.