Çok büyük bir bölümü deprem riski altında bulunan Türkiye’de yaklaşık 7.5 milyon riskli yapı bulunuyor. Yenilenmesi gereken 7.5 milyon yapı dikkate alındığında, her yıl 500 yapının yenilenmesiyle kentsel dönüşüm süreci yaklaşık 15-20 yıl sürecektir. Bu sürecin zaman, maliyet ve enerji açısından verimli bir şekilde değerlendirilmesi gerekiyor. Kentsel dönüşüm süreci sağlıklı biçimde ele alınmadığı takdirde 20-30 yıl sonra yeniden dönüşümü konuşuyor olacağız.
Tüm aktörler rollerini iyi oynamalı
Öncelikle kentsel dönüşümü siyaset üstü bir konu olarak ele alacak bir siyasi irade, kamu otoritesi gerekiyor. Şehir plancıları kentsel dönüşüm sürecinde büyük önem taşıyor. Şehir plancılarının kentsel dönüşüm alanlarını şehircilik ilkeleri çerçevesinde makro ölçekte planlamaları gerekiyor. Bu planlar doğrultusunda mimarlar projeler hazırlamalı ve müteahhitler projelere hayat vermelidir. Kentsel dönüşümün diğer önemli aktörü olan hak sahiplerinin ise beklentisi güvenilir evler olmalıdır. Tüm bu aktörlerin rollerini sağlıklı bir şekilde oynamaları halinde mahalleler, kentler sağlıklı bir biçimde dönüştürülebilir.
Dönüşümde bütüncül yaklaşım önemli
Kentsel dönüşüm yasası olarak da bilinen Afet Riski Altındaki Alanların Dönüşümüne İlişkin Yasa’nın yürürlüğe girmesinden bu yana, Türkiye adeta bir kentsel dönüşüm seferberliğine girmiş durumda. Bugüne kadar hayata geçirilen kimi uygulamalar gösteriyor ki; mahalleler, kentler değil, tek tek binalar dönüşüyor. Kentsel dönüşümde lokal uygulamalar yerine bütüncül bir yaklaşıma sahip olunmalıdır. Bina temelli değil, en kötü haliyle ada bazında dönüşüm esas alınmalıdır.
Lokal düzeyde yenilenen binaların büyük bir bölümünde 20-30 yıl sonra yeniden dönüşüm gerekli hale gelecektir. Bu yenilenen binalar, depremde ayakta kalacak, altında insanlar kalmayacak ama yakın gelecekte kentler için yeni sorunlar doğuracaktır. Sokaklar, yollar, altyapı, otoparklar sorun olmaya devam edecektir. Bu nedenle dönüşüm en azından ada bazında hayata geçirilmelidir. Bütünsel yaklaşımla hayata geçirilen dönüşüm alanlarında bina altlarında toplu otoparklar, geniş cadde ve sokaklar, rekreasyon alanları ile daha yaşanabilir, sağlıklı kentler yaratılabilir.
Dönüşümü aşırı beklentiye kurban etmeyelim
Kentsel dönüşüm sürecinin en sıkıntılı ve süreci uzatan tarafını hak sahiplerinin ve müteahhitlerin beklentisi oluşturuyor. Kentsel dönüşümün başta deprem riski olmak üzere afetlere karşı sağlıklı kentler yaratma süreci olduğu akıldan çıkartılmayarak, tüm tarafların hakkına razı olması gerekiyor.
Dönüşüm öncesi hazırlık süreci de çok önemlidir. Hak sahiplerinin en baştan itibaren ilçe belediyesi ve/veya bakanlığın il müdürlüğü ile irtibat halinde olması, sürekli bilgilenmesi, hukuki, ticari, mali ve imar konularından danışmanlık ve destek alması sürecin sağlıklı yürümesi ve mağduriyetlerin, yanlış anlaşılmaların önlenmesi açısından son derece gereklidir.