Osteoartrit, halk arasında bilinen adı ile eklem kireçlenmesi, eklem kıkırdağının yapısının bozulması, aşınması, incelmesi ve kaybına neden olan bir hastalıktır. Ayrıca, eklem kıkırdağının altındaki kemik dokusunda da değişiklikler sonucu kemikte büyümeler ve eklem kenarında çıkıntılar gelişir. Sonuçta osteoartrit eklemlerin normal yapısını bozarak, eklem hareketlerinde kısıtlanmaya ve ağrıya neden olur. Osteoartrit en sık görülen eklem hastalığıdır. Hastalık genellikle yavaş ilerler. Bazen eklemin sınırlı bir bölgesini etkileyebildiği gibi bazen de eklemde şiddetli ve yaygın değişiklik olabilir.
Osteortrit, eklemde kıkırdak kaybının ve hasarının bir sonucudur. Eklemde ağrıya neden olur. Normal eklemlerde eklemi oluşturan her bir kemiğin ucunda kemiği kavrayan ve kemik üzerini örten kıkırdak diye adlandırılan doku mevcuttur. Kıkırdak eklem hareketini rahat yapsın diye için yumuşak, kaygan bir yüzey oluşturur ve kemikler arası yastık gibi hareket eder. Kemiklerin birbirine sürtmesine engel olur. Osteoartrit’ te kıkırdak hasarı zaman içersinde yavaş yavaş oluşur.
Kıkırdak yapısı yaş ilerledikçe değişmeye başlar. Yaşla birlikte kıkırdak ta yaşlanır. Fazla ve kötü kullanılan yada hastalıklı eklemde kıkırdak daha kolay zarar görür. Bu kıkırdak hasarının oluşma süresi kişiden kişiye değişiklik gösterir. Ailesinde kireçlenme olan yada daha önce geçirilmiş eklem ameliyatı, eklem yaralanması bulunan kişilerde kireçlenme daha kolay ve kısa zamanda gelişir. Zamanla, eklem zarı kıkırdak hasarına bağlı iltihaplanır. Bu iltihaplanma kıkırdağa daha fazla hasar verir. Eklemde şişliğe sebep olur. Kıkırdak yok oldukça alttaki kemik meydana çıkar ve eklem doğal şeklini kaybedebilir. Kemik uçları kalınlaşır ve eklemdeki yumuşak dokuların kemiğe bağlandığı kemiksi çıkıntılar (kemik süğmeleri) oluşur.
Kıkırdak hasarının yanında, eklemdeki eklem zarlarının salgıladığı sıvı normal özelliğini yitirir ve bunun sonucunda eklem hasarı ilerler. Bu eklem zarlarının salgıladığı eklem sıvısı eklemde şok emici ve kaydırıcı olarak görev yapar ve eklemin doğru şekilde çalışması için çok gereklidir. Eklem sıvısı çoğunlukla hyalüronan diye adlandırılan bir maddeden oluşmuştur. Osteoartrit’de hyalüronan yeteri miktarda bulunmayabilir ve hyalüronanın özelliği bozulmuş olabilir. Bu değişiklikler eklemdeki kıkırdak yıkımının ve belirtilerinin sebeplerinden biri olabilir.
Kireçlenme kemiklerdeki yıpranmaya (dejenerasyon) başladığı ilk evresinde eklemlerde şişlik ve sıcaklık görülüyor. İleri evrede kaslarda ve eklem çevresindeki bağlarda spazmla kontraktür dediğimiz hareket kısıtlılığı durumu ortaya çıkar. Bu sertlik önce ilk adım sertliği denilen sabahları yataktan kalkıp, ilk adımı atıncaya kadar geçen evredeki sertliktir. Yürümekle, hareket ettirmekle ağrı ve spazm azalır. Hareket kısıtlılığı, eklemde şekil bozukluğu, ellerde ve parmak kenarlarında şişme, sırtta eğrilme, kalçada şekil bozukluğu, dengesiz yürüme, dizde eğrilmeler ve topallama ortaya çıkar. Bu durumdaki hastalara genel olarak travma, düşme, çarpma ve zorlayıcı hareketten korunmayı öneriyoruz. Ayrıca belli aralıklarla hasta eklemini dinlendirmesi gerekiyor.
Genellikle hasta eklemler onları çok kullanmaktan veya uzun süreli hareketsizlikten sonra ağrırlar. Muhtemel hasta eklemi kolayca hareket ettirmekte zorlanacaksınız. Ağrıyan eklemi hareket ettirmez veya egzersiz yaptırmazsanız eklemi çevreleyen kaslar zayıflar ve küçülür. Zayıflayan kaslar eklemleri destekleyemez ve bu da eklemi haraket ettirdikçe artan eklem ağrısına neden olur.
Osteoartritin iki tipi vardır. Belirgin bir faktörün tespit edilemediği birincil (primer) osteoartrit, hastalığa neden olan belirgin bir faktörün olduğu ikincil (sekonder) osteoartrit. Sıklıkla diz eklemi, kalça eklemi, el parmak eklemleri, ayak başparmağı eklemi ve omurgada görülmektedir. Osteoartrit vücuttaki tüm eklemlerde görülebilir. Dirsek, ayak bileği, omuz eklemlerinde de görülebilmektedir.
Hastalığın başlangıç dönemlerinde ağrı genellikle hareket sırasında ya da günün ilerleyen saatlerinde görülür. Uzun süren dinlenme sonrası ya da oturur durumdan harekete geçince, hareketlerde kısa süren bir zorlanma olabilir. Bu durum hareket ettikçe dakikalar içerisinde düzelir. Eklem kıkırdağındaki bozukluklar ve aşınma ilerledikçe, istirahat sırasında da ağrı görülebilir ve hareketler günlük aktiviteleri aksatacak düzeyde kısıtlanabilir. Osteoartrit olan ekleme komşu kaslarda zayıflama ve güçsüzlük dikkati çeker. Kaslarda kramplar da görülebilir.