Ahmed Arif Hikmet Bey Efendi
- Meslek : Osmanlı şeyhülislamı
- Önem : Tanzimat sonrası eğitime yenilikler getirmesi
- Doğum : 1786 – İstanbul
- Ölüm : 22 Mart 1859 – İstanbul
- Başlıca Eserleri : Divan, Zeylü’l-Keşfü’l-Zünun, Mecmuatü’l Teracim, Tezkire-i Şuara
Tanzimat’tan sonra eğitime getirdiği yeniliklerle bilinen Osmanlı Şeyhülislam’ı Arif Hikmet Bey, İstanbul’da doğdu. Müderris payesi alarak ilmi ve edebi çalışmalara başlayan Arif Bey, hacca gittikten sonra sırasıyla Kudüs (1816), Mısır (1820) ve Medine (1823) kadılıklarında bulundu. 1829’da nüfus tahrir işlerine nezâret etmek üzere Rumeli’de görevlendirildi. Seyyid olması dolayısıyla bir yıl sonra nakîbüleşraf, 1833’te Anadolu kazaskeri, 1838’de Rumeli kazaskeri oldu. Ertesi yıl Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliyye azalığına, hemen ardından da Rumeli müfettişliğine getirilerek Osmanlı Devleti topraklarında eğitimin yaygınlaştırılması maksadıyla kurulan Meclis-i Maârif-i Muvakkat’a üye seçildi. Mekkizade Mustafa Asım Efendi’nin vefatı üzerine 11 Aralık 1846’da şeyhülislâm tayin edildi. Bu görevde yedi buçuk yıl kadar kalan Arif Bey, Sultan Abdülmecid devrindeki Softalar Vak‘ası’nda müsamahakâr davrandığı için görevden alındı. İstanbul’da vefat etti.
Klasik tarzda şiirler yazan ve şiirlerinde Nefi, Nabi ve Nedim’in etkileri görülen Arif Hikmet Bey, eski şiirin “bakıyyetü’s-selef” denilen son temsilcilerinden biri olarak tanınmaktadır. Namık Kemal onun II. Mahmud devrinin en gözde şairlerinden biri olduğunu belirtmektedir. Üç dilde yazdığı şiirlerini topladığı divanından takdirle bahseden Cevdet Paşa ise bilhassa Arapça şiirlerini çok beğenir. Onun ilmi ve edebi şahsiyetinden övgüyle söz eden bir başka kişi de Ziya Paşa’dır. Arif Hikmet geniş bilgisi, okumaya ve kitaba düşkünlüğü, nadide kitaplara sahip kütüphanesi ve cömertliği yanında konağını devrin bilgin, şair ve diğer sanatçılarının toplandığı bir merkez haline getirmesiyle de tanınmış ve birçok sanatçı, ilim adamı ve şairle yakın dostluklar kurmuştur. Son devir Osmanlı âlimleri arasında önemli bir yeri olan Arif Hikmet Bey, nadir eserlerden meydana gelen 12.000 ciltlik bir kütüphaneye de sahipti. Bunlardan 5000 kadarını Medine’de Mescid-i Nebevî’nin kıble tarafında inşa ettirdiği, bugün de kendi adıyla anılan kütüphaneye vakfetmiştir. Ahmed Cevdet Paşa’nın, çok istifade ettiğini belirterek, başka hiçbir yerde bulunmayan nadir kitaplardan meydana geldiğini söylediği İstanbul’daki kitapları ise ölümünden sonra yeğeni Beykozlu İzzet Bey’e intikal etmiş, bunlardan bir kısmını İbnülemin Mahmud Kemal satın almış ve kendi kitaplarıyla birlikte İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi’ne bağışlamıştır.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
L. Bilge, Mustafa, Arif Hikmet Bey(Şeyhülislam), Diyanet İslam Ansiklopedisi, c.3, sf.365-366
Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, cilt.1, fasikül.1, İstanbul, 1983
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Turan Yazgan
Türk dünyası devletleri ve üniversitelerinden birçok akademik ödül alan ve “yeni yüzyılın Gaspıralı’sı ve çağımızın Dede Korkut’u” unvanı ile anılan Turan Yazgan’ın ailesinin soyu Eğridir’i yurt tutan Türkmenlere dayanır. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi’ne kaydolan Yazgan fakülteyi bitirinceye kadar ayrıca muhasebe işlerinde çalıştı. Yedek subaylık hizmetinden sonra İmar ve İskân Bakanlığı Marmara Bölge Planlama Dairesi Başkanlığı’nda araştırmacı oldu. İktisat Fakültesi Sosyal Siyaset Kürsüsü ’ne asistan olarak girdi. Daha sonra Güneydoğu Anadolu Bölge Planı’nın genel koordinatörlüğü görevini üstlendi. Bölgede ekibiyle beraber yaptığı araştırmaların sonucu olan yedi ciltlik “Güneydoğu Anadolu Gelişme Planı’nı Başbakanlık Tarım ve Toprak Reformu Müsteşarlığı’na sundu. 1979 yılında profesör oldu. Türk dünyası ve meseleleriyle yakından ilgilenen, kurduğu vakıfla bu işin bir kurumca ele alınmasını sağlayan Yazgan’ın düşüncelerini, Nihal Atsız’ın Bozkurtların Ölümü ve Bozkurtlar Diriliyor adlı romanları şekillendirdi. Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı’nı kurunca burada Gaspıralı İsmâil Bey’in idealine bağlı kalarak “dilde, fikirde, işte birliği” oluşturmak için vakfın davetiyle Türk dünyasından gelenler için Türkiye Türkçesi kursları açtırdı. Vakfı aracılığıyla neşriyatta bulundu ve süreli yayınlar çıkardı.
-
Galileo Galilei
İtalyan astronom, fizikçi, mühendis, filozof ve matematikçi Galileo, Rönesans'ın bilimsel devrimine büyük katkıda bulunan önemli bir bilim insanıdır. Dünya’nın Güneş etrafında döndüğüne dair ileri sürdüğü iddiası, dönemin baskıcı şartları nedeniyle cesaret isteyen bir eylemdi. Galileo Pisa’da dünyaya geldi. Pisa ve Padova üniversitelerinde astronomi çalıştı. 1592 yılında matematik profesörü oldu. Çapının en gelişmiş teleskoplarını kullanarak Jupiter’in dört uydusunu keşfetti. Güneş lekelerini ilk defa keşfeden kişi oldu. Kopernik’in haklı olduğuna inandı ve açık bir şekilde Güneş merkezli teoriyi savundu. Bir sapkın ve Roma Katolik Kilisesi’nin düşmanı olarak damgalanan Galileo, öne sürdüğü fikirlerden dolayı tehdit edildi ve güneş merkezli evren teorisinden vazgeçmeye zorlandı. 1633 yılında engizisyon mahkemesinde yargılanmasının ardından hayatının geri kalanını ev hapsinde geçirmek zorunda kaldı.
-
Mirsaid Sultangaliyev
1917 İhtilali’nin en önemli dört isminden biri ve ulusal komünizmin fikir babası olan Türk düşünce ve siyaset adamı Mirsaid Sultangaliyev, günümüzde Özerk Başkırdistan’ın Sterlitamak bölgesinde dünyaya geldi. Ailesiyle birlikte Başkırdistan’ın değişik bölgelerinde bulunmasının ardından Kırmıskali köyüne yerleşti ve ilköğrenimini burada tamamladı. 1911 yılında Tatar Pedagoji Enstitüsü’nden mezun olduktan sonra öğretmenliğe başladı ve çeşitli köylerde 2 yıl boyunca bu görevi icra etti. Öğretmenlik görevinden istifa eden Galiyev, Ufa’da bir kütüphanede çalışmaya başladı ve burada Rus edebiyatı klasiklerini Tatarca ve Başkırtça’ya tercüme etti. Aynı şehirde yayımlanan Ufimskiy Vestnik adlı gazetede devrim üzerine düşüncelerini açıklamaya başladı. Bolşevik İhtilali’ne giden süreçte Bütün Rusya Müslüman Hareketi’nin sol kanadında yer alan Galiyev, Müslüman Kongresi Yürütme Komitesi sekreterliği için Moskova’ya davet edildi ve sekreterlik görevine getirildi. Burada Komünist Parti saflarında hızla yükselerek önemli mevkilere erişti.
-
Yanyalı Bedreddin Mehmed
Kaynaklarda hayatı hakkında çok fazla bilgi bulunmayan Yanyalı Bedrettin Mehmed’in, Yanyalı Esad Efendi’nin oğlu olduğu bilinir. Babası, döneminde Esad Hoca olarak anıldı, eserlerinde “Yanyavî” nisbesini kullandı. Esad Efendi ilme karşı arzusu ve üstün zekâsıyla kısa zamanda dikkatleri üzerine çekmiş bir şahsiyetti. Mantık ve felsefenin yanı sıra matematik ve astronomi de öğrendi. Ondaki bu aydın düşünme ve geniş zeka oğluna da sirayet etti. Bedreddin lakabı Bedrî şeklinde de kaydedilen Bedreddin Mehmed’in medrese tahsilinin ardından mülâzemetle ilmiyeye intisap ettiği anlaşılır. 1733’de babasından üç yıl sonra vefat ettiği bilinir. Babası gibi aklî ilimlerle uğraşan Bedreddin Efendi daha çok matematikle ilgilendi.
-
Demir Tatil Köyü
Muğla’nın Bodrum ilçesinin eşsiz doğasının içinde Turgut Cansever’in Emine Öğün, Mehmet Öğün ve Feyza Cansever ile birlikte tasarladığı ve geliştirdiği Demir Tatil Köyü özgün mimari özellikleriyle önemli bir mimari eserdir. 1922’de Ağa Han ödülünü alan tatil köyü, Bodrum’un Mandayla Körfezi’nde çok daha geniş kapsamlı projenin ilk etabı olarak 1987 yılında tamamlanan yapılar grubunu, korunmaya alınmış bir çam ormanı içindeki alanda 35 villalık bir yapı olarak inşa edildi. Projenin ortaya çıkış noktası ise Bodrum ve çevresinde mantar gibi türeyen niteliksiz sitelere karşı bir alternatif oluşturmaktı.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun