Öz farkındalık, duygusal zekanın (EI) temel bileşenlerinden biridir.
Duygusal zeka gurusu Daniel Goleman, öz farkındalığın duygusal farkındalık, doğru öz değerlendirme ve kendine güvenden oluştuğunu belirledi. Başka bir deyişle, her şey duygularınızı, kişisel güçlü ve zayıf yönlerinizi bilmek ve kendi değerinize dair güçlü bir algıya sahip olmakla ilgilidir.
Öz farkındalığı olmayan insanlar gerçekten mutlu ve üretken bir yaşam sürmeyi zor buluyorlar. Pek çok toplum ve kültür bizi duygularımızı ve “Sakin Ol ve Devam Et” gibi görmezden gelmeye teşvik ettiğinden, bunun üstesinden gelmek zor olabilir.
Buna örnek olarak, tatmin edici bulmadıkları veya kendilerini mutsuz ettikleri işlerde ya da rahat olmadıkları ilişkilerde kalan insanlar verilebilir.
Duygusal Farkındalık
Duygusal farkındalık, kendi duygularınızı ve etkilerini tanıma becerisidir. Bu yeteneğe sahip kişiler:
- Herhangi bir zamanda hangi duyguları ve neden hissettiklerini bilin;
- Söyledikleri dahil olmak üzere duyguları ile düşünceleri ve eylemleri arasındaki bağlantıları anlayın;
- Duygularının bu nedenle performanslarını nasıl etkileyeceğini anlayın; ve
- Kişisel değerleriyle nasıl hissettiklerine rehberlik edin.
Kendi duygularınızın ve bunların davranışlarınızı nasıl etkilediğinin farkında olmak, başkalarıyla etkili etkileşim için çok önemlidir. Ancak kişisel sağlığınız ve refahınız için de çok önemli olabilir.
İnsanlar, özellikle uzun süre bastırmışlarsa, duygularının öz analizini zor bulabilirler. İnsanların duygularını doğru bir şekilde tanımaları ve onları neden hissettiklerini anlamak daha da zor olabilir.
Bununla birlikte, kendini analiz, iyi bir duygusal zeka için öğrenmek ve geliştirmek için hayati bir beceridir.
İyi bir başlangıç noktası, kişisel ‘ahlaki pusulanız’ olarak da düşünülebilecek değerlerinizin farkında olmaktır. Bununla ilgili daha fazla bilgi için Ahlaki Pusulanızı Geliştirme sayfamıza bakın. Bu değerlerin bizim için duygusal bir değeri vardır. Bu nedenle birçok duygusal tepkinin bu değerlere dokunan bir eylem veya olaydan geldiği anlamına gelir.
Değerlerinizin farkındaysanız, bir olaya veya kişiye neden özellikle duygusal bir tepki vermiş olabileceğinizi çabucak anlayabilirsiniz.
En önemlisi, sorunu daha iyi anlayarak sorunu çözmek için harekete geçebilirsiniz.
Doğru Öz Değerlendirme
Kendinizin ve başkalarının duygularını anlamak aynı zamanda kişisel güçlü yönlerinizi, zayıf yönlerinizi, iç kaynaklarınızı ve belki de en önemlisi sınırlarınızı iyi anlamayı gerektirir.
Zayıf yönleri ve sınırları kabul etmek özellikle zor olabilir, özellikle rekabetçi ve hızlı hareket eden bir çalışma ortamındaysanız. Fakat duygusal zeka ve kendi iyiliğiniz için çok önemlidir.
Öz değerlendirmede iyi olan insanlar genellikle sadece güçlü ve zayıf yönlerini anlamakla kalmaz, kendileri ve sınırlamaları hakkında iyi bir mizah duygusu gösterirler. Genellikle çok düşüncelidirler, deneyimlerden öğrenirler ve ayrıca geri bildirime de açıktırlar.
Deneyimlerden ve geri bildirimlerden öğrenmek hakkında daha fazla bilgi için Yansıtıcı Uygulama ve Geri Bildirim Verme ve Alma sayfalarımıza bir göz atın.
UYARI! Kör noktalar
Zayıflıkları kabul etmek çok zor olabilir ve pek çok insan, sahip olduklarını inkar etme durumunda olabilir. Özellikle üst düzey pozisyonlarda olanlar için gerçek, yapıcı geri bildirim almak da zor olabilir. Bu durum ilgili kişi tarafından tamamen görünmeyen sorunlu alanlar olan ‘kör noktalar’ ile sonuçlanır.
Üst düzey yöneticilerle yapılan bir çalışmada tespit edilen yaygın ‘kör noktalar’ şunları içerir:
- Kendisi veya kuruluş için gerçekçi olmayan hedefler belirlemek ve görevlerin ne kadar kolay gerçekleştirilebileceğine dair gerçekçi olmayan fikirlere sahip olmak;
- Kişinin her zaman ‘haklı’ olması gereken ‘kör hırs’; ve
- Acımasız sıkı çalışma, uzun saatler çalışma ve sonuç olarak tükenmişlik riski altında olma.
Bu kör noktalar, insanları geri bildirime karşı çok dirençli hale getirebilir ve bu da sorunun üstesinden gelmeyi daha da zorlaştırır.
Çözüm? Çevrenizdekilerden düzenli ve dürüst geri bildirim alma alışkanlığı edinin-ve sonra buna göre hareket edin.
Güçlü ve zayıf yönlerinize ilişkin kendi öz değerlendirmenizi yapmanıza yardımcı olması için, neden Kişilerarası Beceriler Öz Değerlendirme’mizi denemiyorsunuz?
Özgüven
Öz farkındalığın son alanı, kendine güven, güçlü bir öz değer duygusuna sahip olmak ve kendinize değer biçmeniz için başkalarına güvenmemek.
Kendine güveni iyi olan insanlar:
- Genellikle kendini iyi sunabilir ve genellikle karizmatik olarak tanımlanır. Bununla ilgili daha fazla bilgi için Karizma Nedir? Sayfamıza bakın. ve Karizmatik Olmak.
- Popüler olmayan fikirleri dile getirmeye hazır ve her zaman “akışa uygun” değil. Bununla ilgili daha fazla bilgi için Girişkenlik sayfamıza bakın. Kalabalıktan sıyrılmaya hazır olmanın önemli bir parçası olan Cesaret sayfamız da ilginizi çekebilir.
- Genel olarak kararlı, kendi değerlerine dayanan iyi kararlar verebilme. Daha fazlası için Etkili Karar Verme sayfamıza bakın.
Kendine güven, iş performansı için kesinlikle hayati önem taşır.
Gerektiğinde ‘olduğu gibi söyleme’ yeteneği olmadan ve popüler olmayan pozisyonlar için ayağa kalkma yeteneği olmadan, özellikle zor zamanlarda bir şey başarmak çok zordur.
Özgüveninizi geliştirme hakkında daha fazla bilgi için, Güven Oluşturma ve Öz Saygıyı Geliştirme sayfalarımıza bakın.
Sonuç olarak
Öz farkındalık, duygusal zekanın çok önemli bir parçasıdır.
Duygusal Zeka kitabının yazarı Daniel Goleman’ın onu duygusal zekayı oluşturan beş yeterlilikten ilki olarak tanımlaması tesadüf değil.
Kendimizin farkında olmadan ve anlayışı olmadan ve kendi değerlerimizde kök salmış bir benlik duygusu olmadan, başkalarının duygularının farkında olmak ve onlara karşılık vermek imkansız değilse de zordur.