Prof. Dr. Ekrem Sezik
Bilen bilmeyen konuşuyor ve yazıyor.Medya yanlışlarla dolu. Adaçayı uykuya meyli artırmaz! Uygun miktarda içilen yeşil çay yararlıdır!
Son zamanlarda herkes bitkilerin gıda, ilaç ve benzeri amaçlar için kullanılışı ile ilgili yazıyor, mülâkatlarda muhakkak bir şeyler söylüyorlar. Verdikleri çoğu bilgiler ve yorumlar yanlış.Kimileri bitkilerin sahip olmadığı etkileri varmış gibi anlatıyor, kimi ise bazı yan etkileri abartıyor, bazıları ise ticari amaçlar uğruna bazı ürünleri kötüleyen veya öven yazılar yayınlıyor. Kısacası bir karmaşadır gidiyor.
Bu ara poşet çaylarla ilgili son derece yanıltıcı bir bilgi internette geziyor. Bu yüzden tekrar yazma lüzumu hissettim. Sizden gelen sorulara da yerimin yettiği kadar cevap yazacağım.
Gelelim poşet çaylara:
Poşet çayların kağıdının zararlı olduğu
ve hâtta kansere sebep olduğu???
Bitkisel çayların kağıdının üretiminde bildiğimiz selüloz kullanılmaz. Özel lifler kullanılır. Bu lifler abaka ağacı denen bir muz türünün (bilimsel adı Musa textilis) yapraklarından elde edilmektedir. Abaka ağacı daha çok Malezya’da yetişir ve yetiştirilir. Dünya üretiminin % 80’i bu ülkede yapılmaktadır. Yaprakların meydana getirdiği yalancı gövdedeki kısımları, önce 2-4 metrelik uzun lifler sonra levhalar haline getirilir. Filtre kağıdı ve dolayısıyla poşetlerde kullanılan kağıdı üreten fabrikalarda bu lifler lapa ve hamur haline getirilir daha sonra özel makinelerde geniş rulolar halinde poşet kağıtları üretilir. Bu kağıt, suda çözünmez, suya lif vermez. Diğer taraftan beyazlatma işlemi, oksijenli suya benzeyen bir madde ile yapıldığı için herhangi bir kalıntı bırakmaz. Kısacası sağlıklıdır. Tabii bu bilginin bilinen firmaların kullandığı poşet kağıtları için geçerli olduğunu hatırlatalım.
İşte size basından seçme birkaç yanlış
Adaçayı uykuya eğilimi artırır!
Ülkemizde kullanılan adaçayı bilimsel adı Salvia fruticosa (veya Salvia triloba) bitkisinin dallı yapraklarıdır. Uykuya eğilimi artırdığı hakkında herhangi bir çalışma bulunmamaktadır. Daha önce yazdım. Çayıda hazırlanıp boğaz ağrılarında gargara yapılabilir. Bunun yanında soğuk algınlığında çay olarak içebilirsiniz.
Yeşil çay tansiyonu yükseltir?
Bir gazetede çıkan sağlıkla ilgili bir yazıda, yeşil çayın tansiyonu yükselttiği ifade edilmekte. Siyah ve yeşil çayda polifenollerin yanında kafein de bulunur. Kafeinin hassas kişilerde tansiyon üzerine etkili olduğu bilinmektedir. Bu kişiler yeşil veya siyah çay içseler tansiyonları yükselebilir. Yani siyah çay ile yeşil çay arasında herhangi bir fark yoktur. Tansiyon yükselmesi, içilen çay miktarına ve sıklığına bağlıdır. Sabahtan akşama kupalarca çay içen hassas bir kişinin tansiyonu etkilenebilir. Ama antioksidan etki sağlamak için günde 3 fincan poşet yeşil çay içilmesi durumunda korkulacak bir husus yoktur. Poşet çay 3-5 dakika suda kaldığı için, geçebilecek kafein miktarı da düşük olur. Bizim klasik siyah çay demleme yöntemimizde ise , çay parçaları su ile uzun süre temasta kaldığı için daha çok kafein çözeltiye geçebilir ama dem üzerine sıcak su ilâve edildiği için, çay seyreltilmiş olur ve kafein miktarı azalır. Sonuç olarak, her ikisi de aşırı miktarda ve art arda içilmezse kişinin tansiyonunu etkilemez. Rahat hissedin kendinizi.
Bir okuyucumuz beyaz çay nedir? diye sormuş.Çay çeşitleri hakkında bilgi vererek yazımızı tamamlayalım.
Çay çeşitleri
Çay bitkisi, çeşitleri bakımından diğer bitkilerle mukayese edilemez. Birkaç yüz çeşidi var. Dört çeşit, “ana çeşit” olarak kabul edilmekte: Beyaz çay, yeşil çay, oolong çayı, siyah çay. Çeşitler genellikle, toplanan yaprak ve daha sonra yapılan işlemlere (buhara tutulma, kıvırma, kurutma,…) bağlı olarak ortaya çıkmaktadır.
Gelin kısaca bu çeşitleri görelim:
Beyaz çay: Çok tüylü olan yaprak tomurcukları veya ilk yapraklar toplanır, buhara tutulup (böylece enzimlerin yapısı bozulur) ardından hızla kurutulur.
Yeşil çay: Üst 2.5-3 yaprak toplanır, taşıdığı suyun bir kısmını kaybedip, kıvrılabilir hale gelmesi için biraz soldurulur, buhara tutulur veya tava üzerinde ısıtılır, kıvrılır, hemen kurutulur.
Oolong çayı: Üst 2.5-3 yaprak toplanır, yapraklar soldurulur, ovuşturma vb işlemlerle biraz berelenmesi sağlanır, kısa bir süre için oksidasyona bırakılır, tavada kurutulur veya sıcak hava ile kurutulur.
Siyah çay: Üst 2.5-3 yaprak toplanır, soldurulur, kıvrılır, bakır rengi alıncaya kadar fermente edilir, tamamen oksidasyon sağlanır, yüksek ısıda kurutulur. Ülkemizde, beyaz çay ve Oolong çayı az bilinmekle beraber, yavaş yavaş piyasada yerini almaktadır. Son yıllarda, beyaz çay popüler oldu ve etkisi ile ilgili çok sayıda çalışma yayınlandı. Antioksidan etkideki polifenoller en çok beyaz çayda sonra yeşil çayda bulunmakta. Fermentasyon işlemi arttıkça polifenol miktarı da azalmakta.
Çin, Japonya, Uzak Doğu ve Orta Asya’da yeşil çay; Amerika, Avrupa, Sri Lanka, Hindistan, Orta Doğu ve ülkemizde siyah çay içilmekte. ABD ve Avrupa’da yeşil çay tüketimi son yıllarda toplam çay tüketiminin % 20’sine ulaştı ve artıyor.
Ülkemizde de yeşil çay kullanımında artış var. Daha çok poşet çay halinde satılıyor.
Bilinen firmaların poşet çaylarını çekinmeden kullanabileceğinizi tekrar hatırlatmak istiyorum.
Mutlu, sağlıklı günler dileklerimle…