

Büyük Selçuklu Devletinin mahir
idarecisi
NİZAMÜ'L MÜLK
Nizamü'l Mülk, Büyük Selçuklu devletinin, idâri, malî ve askeri
teşkilatını kuran ve kurduğu bu teşkilat bütün müslüman devletlerce
örnek alınan, mahir bir devlet adamıdır.
Alp Arslan ve Melikşah devirlerinde (1064'ten vefat ettiği 1092'ye
kadar) 29 yıl fasılasız devam eden vezirliği esnasında yaptığı
icraatlarla bütün Müslümanların gönlünde taht kurmuş değerli bir
âlimdir.
Asıl ismi Hasan olan Nizamü'l Mülk, 10 Nisan 1018'de Horasan'ın
eski kültür merkezlerinden olan Tuş şehrine bağlı Nukan kasabasında
doğmuştur. Babası Ali bin İshak, Gazne Devletinde vazife gören bir
devlet memurudur.
Nizamü'l Mülk ve kardeşi, devrin meşhur fâkihlerinden Ebu'l Kasım
Abdullah'ın yanında mükemmel bir tahsil görmüşlerdir. Öyle ki Nizam-ül
Mülk henüz 11 yaşında iken Kur'an-ı Kerim'i ezberlemiş ve yine çok
genç yaşta iken fıkıh âlimleri arasında zikredilir olmuştur.
Dinî ve edebî kültürü ile temayüz eden Nizam-ül Mülk idarecilikte
de büyük muvaffakiyet göstermiştir. Babası ile birlikte Gaznelilerin
maiyyetinde çalışmış, 24 Mayıs 1040'taki Dandanakan savaşından sonra
Selçuklu hizmetine girmiştir.
Nizam-ül Mülk Belh valisi Ebu Ali bin Şadân'ın yanında bulunduğu
esnada şehrin idaresinde gösterdiği maharetten dolayı tanınmış ve
daha sonra Merv'de bulunan Alparslan'ın yanına gitmiştir. O tarihten
sonra da Alparslan'ın yanından ayrılmamıştır. Alparslan Selçuklu
tahtına oturur oturmaz Nizm-ül Mülk'ü kendine vezir tayin etti.
Halife Kaim bin Amrillah tarafından kendisine "Nizam-ül Mülk", "Kıvâmü'd
Devle ve'ddîn" lakapları verildi.
Nizam-ül Mülk, Malazgird muharebesi hariç (Alparslan tarafından her
ihtimale karşı, memleketi idare etmek vazifesi ile Hemedan'a
gönderildiği için iştirak edememiştir) Devletin bütün fütuhat
muharebelerinde padişahlarla (Alparslan ve Melikşah) birlikte olmuş,
cesareti ve isabetli kararları ile zafere giden yolu göstermiştir.
Devlet teşkilatında, askerî, idarî ve malî sahalarda yapmış olduğu
yeniliklerle devletin sağlam temeller üzerine kurulması için
çalışmış ve bunda da muvaffak olmuştur.
Kurmuş olduğu idari sistem bütün İslam ülkelerine ve Osmanlı
Devletine örnek olmuştur.
Bu mahir idareci İslâmiyyeti gerçek yönüyle her tarafta anlatmak ve
bâtıl cereyanların yayılmasını engellemek için kurmuş olduğu
medreselerle de Devlete ve İslamiyyete büyük hizmetlerde
bulunmuştur.
Fatımilerin yaymış olduğu Şiî-batınî düşüncelerin ve Hasan
Sabbah'ın sapık fikirlerinin Selçuklu Devleti bünyesinde yer
tutmaması ve İslam akidesinin halk tarafından her yönüyle öğrenilip
yaşanması için gayret sarfetmiş ve bu maksatla medreseler
kurdurmuştur. İsfahan, Bağdad, Basra, Nişâbûr, Herât, Belh, Âmul,
Musul gibi mühim beldelerde kurulan "Nizamiye Medreselerinde tesbit
edilen ortak bir eğitim programıyla değerli ilim adamları
yetiştirilmiştir.
Nizamiye Medreseleri, sistemli bir şekilde kurulmuş olan ilk
üniversite olarak tarihlere geçmiştir.
Nizam-ül Mülk'ün bu çalışmaları sayesinde Ehl-i Bid'anın
propagandası kırılmıştır. Bütün çalışmalarının sonuçsuz kaldığını
gören sapık görüşlü Hasan Sabbah, bu büyük devlet adamını ortadan
kaldırmak için planlar yapmaktaydı. Nizam-ül Mülk 15 Ekim 1092'de
bir Batınî fedaisi tarafından hançerlenmek suretiyle şehid
edilmiştir. Nâaşı İsfahan'a getirilerek oradaki türbesine
defnedilmiştir.
Örnek devlet adamı ve İslamiyyete ömrünü vakfetmiş büyük bir insan
olan Nizamü'l Mülk asırlar boyu hatıralarda yaşamıştır. Nizamü'l
Mülk'ün vefatından sonra oğullan ve torunları Selçuklu Devletine
vezir olarak hizmet etmişlerdir.
Nizam-ül Mülk'ün "Siyasetnâme" isimli çok değerli bir de eseri
bulunmaktadır.
Anadolu Fâtihi
KUTALMIŞOĞLU SÜLEYMAN ŞAH
Selçuk Beyin oğlu Arslan Yabgu'nun torunu ve Selçuklu Beylerinden
Melik Şihabeddin Kutalmış Beyin oğlu Gazi Süleyman Şah, Anadoluyu
baştan başa fetheden ve bir Müslüman ülkesi haline
getiren büyüğümüzdür.
Alparslan'la birlikte Malazgirt muharebesine iştirak eden Gazi
Süleyman Bey muharebede büyük kahramanlık göstermiştir. Zaferin
kazanılmasından sonra Sultan Alparslan bu namlı kumandanını
Anadolunun fethiyle görevlendirdi.
Gazi Süleyman Bey kahraman fedâileriyle birlikte Anadolu içlerine
dalarak süratle fetih hareketine girişti ve birkaç sene içerisinde
muazzam fetihler yaparak Anadolunun büyük kısmını ele geçirdi.
Gazi Süleyman Bey, Artuk, Tutuk, Dânişmend, Saltuk Beyler gibi
büyük kumandanları, akıncı bölükleriyle çeşitli bölgelere
göndermişti. Bu kumandanlar zaferler kazanarak Anadolunun bir İslam
diyarı olmasını temin etmişlerdir.
Anadoludaki fetih ordusu Kayseri civarında Bizans ordusuyla yaptığı
savaşı kazandı ve hiçbir engelle karşılaşmadan Marmara sahillerine,
İzmit'e kadar ilerledi.
Süleyman Bey, Konya ile birlikte bütün orta Anadoluyu fethetti.
1075'te de mühim bir Bizans şehri olan İznik ve havalisini ele
geçirerek İznik'e yerleşti.
Gazi Süleyman Beyin Anadoludaki fetihleri bütün İslam beldelerinde
sevinçle karşılanmaktaydı. Sultan Melikşah da çok sevdiği Süleyman
Beyin muvaffakiyetlerinden dolayı her vesileyle sevincini belli
ediyordu.
Sultan Melikşah, 1077'de Gazi Süleyman Bey'i Anadolu sultanı olarak
ilan etti. Böylece payitaht İznik olmak üzere Anadolu Selçuklu
devleti tarih sahnesine çıkmış oluyordu.
Süleyman Şah, Bizansın içişlerine de karışıyor, desteklediği şahsı
kral yaptırıyordu. Nitekim krallığını ilan eden Bizans kumandanı
Botaniates'i desteklemiş ve bu kumandanın yanına iki bin asker
vererek tahtı ele geçirmesine yardımcı olmuştu.
Askerlerine ve halka son derece iyi davranan ve adaletle iş ören
Süleyman Şah gayr-i müslim yerli halkın da takdirini kazanmıştı. İç
isyanlar ve kötü idare yüzünden perişan olan yerli halk, Süleyman
Şah idaresinde huzur ve sükûna kavuşmuşlardı.
Bir yandan fetihler devam ederken, diğer yandan fethedilen
topraklara Müslümanlar getirilip yerleştiriliyordu. Azerbaycan,
Türkistan ve İran'dan onbinlerce Müslüman aile Anadoluya göçetmeye
başlamıştı.
Süleyman Şah, Kapıdağı yarımada ile Çanakkale Boğazı'nın Asya
sahillerini de ele geçirdi. İstanbul Boğazına kadar olan kısımlar
daha önce ele geçirilmişti. Öyle ki Selçuklu orduları Üsküdar'a
kadar gelmiş ve hasretle İstanbul'u temaşa etmişlerdi.
1081'de yapılan anlaşmaya göre, Selçukluların Marmara sahillerine
kadar bütün Anadolu'ya sahip oldukları Bizanslılarca da kabul
edilmiştir.
Süleyman Şah 1082 yılında Çukurova'ya girdi ve ilk önce Tarsus'u
fethetti. 1083'te ise Adana, başta olmak üzere bütün Kilikya (Adana
civarları) beldelerini hakimiyyeti altına aldı.
Süleyman Şah'ın en büyük arzusu Antakya'yı ele geçirmekti. Bu
maksatla yola çıktı. Harekâtını gizli tuttu. 12 gün boyunca
gündüzleri konaklamak ve geceleri yol almak suretiyle ordusunu
ilerletti. 13 Aralık 1084 günü Antakya önlerine geldi ve ani bir
hücumla şehri ele geçirdi. Şehrin büyük kilisesini camiye çevirdi.
İlk cuma namazında 120 müezzin bir ağızdan Ezan-ı Muhammedi'yi
okudu.
Süleyman Şah şehrin ahalisine çok iyi davrandı ve şehri baştan başa
imar ettirdi.
Süleyman Şah Anadoludaki fetih harekâtını devam ettirdi.
Kumandanlarını çeşitli bölgelere gönderdi. Bunlardan Buldacı Bey,
1085 başlarında Maraş, Elbistan, Göksun ve Besni kalelerini
fethederek bu bölgeleri ele geçirdi.
Bu esnada Çaka Bey İzmir'i fethetmiş, İzmir Körfezinde büyük bir
donanma kurdurarak Selçuklu Devletinin ilk deniz kuvvetlerinin
kurucusu olmuştu.
Gümüştekin Bey ise Urfa ve Antep çevresini fethetmişti. 1085'e
doğru bütün beylikler bir araya getirilmiş ve Anadolu'da kuvvetli
bir devlet doğmuştu. Süleyman Şah Kurucusu olduğu devletin birliğini
temin etmişti. 1105'e doğru bütün Anadolu Müslümanların eline
geçmişti. Anadolu fâtihi Süleyman Şah, devlet idaresinde de
maharetini göstermiş ele geçirdiği topraklara kök salmak için
müslüman ahalinin Anadoluya yerleşmesini temin etmişti.
Süleyman Şah zaferden zafere koşarken, Sultan Melikşah'ın kardeşi
Sultan Tutuş da saltanat hevesine kapılmış, Suriye'de bir devlet
kurmak maksadıyla sağa sola saldırmaya başlamıştı.
Süleyman Şah, Sultan Tutuş'un bu hareketlerine dur demek maksadiyle
ordusuyla birlikte Tutuş'un üzerine yürüdü. İki ordu 5 Haziran
1086'da Halep yakınlarında karşı karşıya geldi. Muharebenin en
şiddetli safhasında bir kısım Türkmenler Süleyman Şah'ın safını
terkederek karşı tarafa geçtiler. Bunun üzerine Süleyman Şah'ın
ordusu bozuldu. Kendisi de muharebe meydanında vuruşurken şehid
düştü. Cenazesi büyük bir cemaatle kılınan cenaze namazından sonra
Halep kapısında defnedildi.
Anadolu fâtihi Süleyman Şah'ın şehadeti, Anadolu'da ve bütün
Selçuklu beldelerinde üzüntüyle karşılandı.
Sultan Melikşah, Süleyman Şah'ın oğlu I.Kılıçarslan'ı İsfahan'a
getirterek ihtimamla yetiştirdi.
Süleyman Şah'ın sağlam temeller üzerine bina ettiği devlet 1308'e
kadar tarih sahnesinde kalmıştır.
Anadolu Selçuklu Devletini İhtişamın Zirvesine Çıkaran İdareci
II.SULTAN KILIÇ ARSLAN
Anadolu Selçuklu Devletini ihtişamın ziresine çıkaran ve Osmanlı
Devletinden önce Anadolu'da kurulan ilk büyük İslâm Devletinin namım
cihana yayan idareci Sultan II.Kılıç Arslan'ın tarihimizde müstesna
ve mümtaz bir yeri vardır...Sultan olduğu 1155'ten 1192'de vefatına
kadar 37 yıl, devleti iç ve dış düşmanlardan arındırarak, iktisat,
irfan, medeniyet yönünden terakkinin zirvesine çıkarmıştır. O'nun
hükmettiği devre, tarihimizin en parlak devirlerindendir. Kılıç
Arslan siyasî cihetten üç zorlu engeli aşmayı başarmış bir
idarecidir: (1) Bizans'ın Anadolu'ya yeniden yerleşme ümit ve
siyasetini ebediyen kırmıştır. (2) Haçlı tehlikesini Anadolu'dan
bütünüyle uzaklaştırmıştır. (3) Civar bütün beylikleri merkeze
bağlıyarak Anadolu birliğini kurmuştur. Bu siyasî muvaffakiyetlere
paralel olarak da Anadolu'da maddî-manevî ilerlemenin başlamasına
vesile olmuştur. Sultan Kılıç Arslan bu icraatlarında nasıl muvaffak
olmuştur?.. Bu sorunun cevabı Sultan II.Kılıç Arslan'ın hayatında
saklıdır. Bu yüzden bu cihangir padişah'ın hayatına göz atmamız
gerekmektedir.
Sultan II. Kılıç Arslan 1115 yılında dünyaya geldiğinde, Anadolu'da
Ehl-i Tevhid'in yerleşmeye başlamasının üzerinden bir asra yakın bir
zaman geçmişti. Büyükbabası Süleyman Şah, sarsılmaz bir iman, azim
ve gayretle Anadolu'da Selçuklu devletinin temelini atmış ve
Anadolu'nun bir İslambeldesi olması için köklü tedbirler almıştı.
Süleyman Şah'ın 1086'da vefatı üzerine tahta geçen oğlu I.Kılıç
Arslan tarihe şan veren bir mücadeleyle
I.Haçlı seferine (1096-1099) kahramanca karşı koymuş ve yarım
milyona yakın haçlıyı Anadolu bozkırlarına gömmüştü.I.Kılıç
Arslan'ın 1107'de vefatı üzerine 2.Kılıç Arslanın amcası Melikşah,
Anadolu Selçuklu tahtına geçmişti. Sultan II.Kılıç Arslan
şehzadeliğinden itibaren geleceğin Sultanı olmak üzere itinayla
yetiştirilmiştir. Dinî ilimleri devrin meşhur âlimlerinden, devlet
idareciliğini bizzat pederinden ve çocuk denecek yaşından itibaren
atıldığı idarecilik hayatında pratikten öğrenerek yetişti. Babasıyla
birlikte, Elbistan'ın fethinde bulundu (1144) ve Elbistan'a Melik
tayin oldu. Meliklik devrinde maiyyetindeki bir avuç akıncıyla
Göksün ve Maraş bölgelerine akınlar yaptı. 1147-1149 yılları
arasında cereyan etmiş olan II.Haçlı seferine karşı babası Sultan
Mes'ud'la birlikte karşı durmuş ve Haçlılara yapılan çetin
mücadelelerde tecrübesini arttırmıştır. Melik II.Kılıç Arslan'ın da
iştirak ettiği bu Hilal-Salip mücadelesinde Haçlılara büyük kayıplar
verdirilmiştir. Haçlı tehlikesinin berteraf edilmesini müteakip 1149
yılında babası ile birlikte Maraş'ı haçlıların elinden kurtarmıştır.
Sultan I. Mes'ud hayattayken, siyasî bilgisiyle askeri sahada
gösterdiği dirayetiyle, irade ve enerjisiyle, geniş görüşüyle tahta
en layık olan bu oğlunu 1155 yılında Sultan ilan etmişti. Sultan II.
Kılıç Arslan babasını yanıltmayacaktı. Kısa zamanda babasının yarım
bıraktığı işleri tamamlamak üzere teşebbüslere geçti... Büyük
Selçuklu Sultanı, Sancar'ın vâris bırakmadan 1157'de vefat etmesi
üzerine Anadolu Selçuklu Devleti tamamen müstakil oldu.
Kılıç Arslan sağlam bir Devlet mekanizması kurmaya muvaffak
olduktan sonra fetih bayrağını eline aldı. 1157'de Ayıntab'ı
fethederek Suriye sınırını güven altına aldı. Daha sonra Bizans
üzerine döndü ve Miryekefalon'daki savaşla neticelenecek zorlu bir
mücadeleye başladı. Kılıç Arslan'ın en büyük ideali, Peygamberi bir,
kitapları bir, idealleri bir olan Müslüman Devletleri aynı bayrak
altında toplamak, küffür karşısında tek bilek tek yürek olarak
durmaktı... Kılıç Arslan böyle bir iman birliğinin önünde hiçbir
engelin duramayacağına inanıyordu. Fakat bu ittihad'ın pek çok
engelleri vardı. Bu engelleri kılıca iş kalmadan halletmek
istiyordu. Bu ulvî idealini Kader-i İlâhi'nin de yardımıyla
gerçekleştirmeye muvaffak olmuştur. Musul ve Suriye'nin hükümdarı
Atabey Nûreddin Mahmud Zengi'nin 1174'te vefatıyla Kılıç Arslan'ın
idealindeki "İslam Birliği"nin önündeki en büyük manilerden birisi
kendiliğinden kalkmıştı. Çünkü Mahmud Zengi'nin tavrı yüzünden Güney
Anadolu iki devlet için huzursuzluk bölgesi olmuştu.
II. Kılıç Arslan 1175'te nicedir Selçuklulara musallat olan
Dânişmendli krallığını ortadan kaldırmıştı. Daha sonra
Danişmendoğulları Selçuklu hizmetine girdi.
Kılıç Arslan meşakkatin semeresini almış ve Anadolu İslam birliğini
tesis etmeye muvaffak olmuştu. Artık sıra, köhnemiş zihniyetin
temsilcisi Bizanstaydı. Akıncılar Bizans topraklarında kasırga gibi
esmeye başlamışlardı. II.Kılıç Arslan'ın fevkalâde siyaseti ve
mahareti karşısında telaşa kapılan Bizans imparatoru Manuel Komnenos
Selçukluları Anadolu'dan atmak için büyük bir ordu hazırladı ve
Anadolu üzerine sefere çıktı. Zaten Kılıç Arslan epeydir böyle bir
karşılaşmaya hazırlanmaktaydı. İki ordu 1176 yılında Eğiridir
Gölü'nün az kuzeyinde karşı karşıya geldi. "Miryokefalon savaşı"
diye tarihlere geçen bu savaşta II.Kılıç Arslan kumandasındaki
Selçuklu ordusu Bizanslıları perişan etti ve bütün İslâm Âlemini
sevince gark eden parlak zaferi kazandı. Bu zaferden sonra Bizans,
Ehl-i Tevhid'i Anadoludan sökemeyeceğini kesin olarak anlamış oldu.
Kılıç Arslan (1189-1192) yılları arasında yapılan 3.Haçlı seferi
âfetinden Anadolu'yu kurtarmak için de büyük mücadele verdi.
Anadolu'ya girmek isteyen Haçlı ordusunu gerilla harpleriyle
yıprattı ve Anadoluyu bu belâdan kurtardı.
Kılıç Arslan Diğer İslam Devletleriyle de anlaşmaya gayret etmiş ve
bunda da muvaffak olmuştur. Muasırı Selahaddin Eyyubi ile anlaşması
ve İslamın menfaatleri yönünde ittifaka gitmesi bu çalışmalardandır.
II.Kılıçarslan, askerî sahadaki zaferleri yanında, bütün Devlet
sathında başlattığı kültür san'at, ilim hareketleriyle ve imar
faaliyetleriyle de dikkat çekmiştir..
Devrinde, yüzlerce cami, medrese, han, kervansaray, imaret, çarşı,
çeşme ile Anadoluyu bir baştan bir başa donatmıştır. Bilhassa Orta
Anadolu şehirlerinde büyük bir imar hareketini gerçekleştirmiştir.
Sultan Kılıç Arslan, İslamiyyetin hakikatlerini nefsinde tatbik
etmek ve etrafa tebliğ etmek için âzami gayret sarfetmiştir. O,
İslamiyyetin verdiği mefkure sayesinde Anadolu'da yurt kurulduğunu
ve kurulan İslâm Devletinin bekâsının da ancak bu yüce dine sımsıkı
yapışmakla mümkün olduğunu anlamış ve bu idrak içerisinde
hareketlerine yön vermiştir.
Sultan II. Kılıç Arslan, Adalet'i esas almıştır. Adalette din farkı
gözetmemiştir. Bu davranışları yüzündendir ki, Hıristiyanlar bile
o'nun zamanında kiliselerinde Sultan'ın şevketi ve başlarından eksik
olmaması için dua ediyorlardı.
Kılıç Arslan'ın idaresi boyunca Anadolu'da görülmemiş bir huzur,
asayiş ve refah dönemi gelmiştir. Dinin izzetini muhafaza için
didinen Kılıç Arslan'a bu yüzden "İzzeddin Ebul-Feth" denilmiştir.
Bu şanlı padişah, 1192 yılında Konya yakınlarında vefat etmiştir.
Yerine Sultan olan oğlu Keyhusrev tarafından Sultan Mes'ud camiinin
yanındaki Künbed'e defnedilmiştir.
Anadoluyu müreffeh ve mâmur hale getiren büyük idareci
SULTAN ALÂEDDİN KEYKUBÂD
Anadolu Selçuklu Devletini dünyanın en zengin, en ihtişaml devleti
haline getiren Sultan Alaeddin Keykubad, Anadolu'yu baştan başa imar
etmesi ve ilim müesseseleri ile donatmasıyla tanınan ve ismi her
zaman hayırla yâdedilen büyüklerimizdendir.
Sultan Alaaddin Keykubad, Sultan I.Gıyaseddin Keyhusrev'in oğludur.
Kardeşi Sultan İzzeddin Key-Kâvûs'un 1219'da vefatı üzerine 28
yaşında iken Selçuklu tahtına oturmuştur.
Alaaddin Keykubad tahta geçtikten sonra yaklaşan Moğol tehlikesine
karşı tedbirler aldı. Başta Konya, Sivas ve Kayseri olmak üzere
birçok şehirde kale ve surları tamir ve tahkim ettirdi. Kale ve suru
olmayan yerlerde kale ve sur inşa ettirdi. Moğolların Bağdat'a hücum
etme ihtimali üzerine, yardım isteyen Halifenin hizmetine ordu
gönderdi. Moğol hücumu olmayınca bu beş bin kişilik ordu geri döndü.
Sultan Alaaddin bir taraftan da fetih hareketlerine girişmişti. İlk
olarak 1223'te Akdeniz'in mühim noktalarından Kalonoros'u fethetti.
Bu güzel limana ismine izafeten Alâiye (Alanya) dendi. Burada büyük
bir tersane kurdurarak deniz filosunu güçlendirdi. Çobanoğlu
Hüsameddin Beyin kumandası altında Kırım'a denizden ordu şevketti.
Bu ordu Ukrayna içerilerine kadar ilerledi. Çavlı Bey de Silifke'ye
kadar olan Akdeniz kıyılarını fethetti. Batıda Bizanslıların yanı
sıra, Doğuda Moğol Tehlikesinin başgöstermesi üzerine Eyyubîlerle
dost olmanın faydasına inanan Sultan Alaaddin, Eyyubî Sultan'ı Âdil
le anlaştı ve Adîl'in kızı ile evlendi.
Mengücekoğulları huzursuzluk çıkarmaya başlamışlardı. İleride
Moğollarla yapacağı çarpışmalarda Erzincan ve havalisini ellerinde
bulunduran Mengücekoğulları tarafından arkadan vurulacağını hesap
eden Alaeddin Keykubad bu bölgeyi garantiye almayı düşündü ve
1225'te Erzincan'ı fethederek Mengücekoğullarını ortadan kaldırdı.
Alaaddin Keykubad, İslâm ülkelerini talan eden Moğollara karşı
durmak için bütün müslümanların el ele vermesini istiyordu. Bu
maksatla Harzemşah hükümdarı Celaleddin'e ittifak teklif etmiş ve
her konuda yardıma hazır olduğunu söylemişti. Fakat iyi bir kumandan
olmasına rağmen, siyasî görüşü kıt olan Celaleddin Harzemşah, bu
ittifak teklifine, kendisinden beklenilmeyen bir harekete girişerek
cevap vermişti. Celaleddin, Moğollar dururken İslam ülkesine girmiş
ve âlimleriyle meşhur bir kültür merkezi durumunda olan Ahlat'ı
kuşatmıştı. Bunu öğrenen Alaeddin Keykubad, Celaleddin'e yanlış
yolda olduğunu, İslam mülküne tecavüz etmemesi gerektiğini, asıl
Moğollarla meşgul olması lazım geldiğini anlatan bir mektup
göndermiş ve Ahlatı muhasaradan vazgeçtiği takdirde, Moğollarla
mücadelesinde kendisini destekleyeceğini de ilave etmişti. Bu güzel
teklife kulağını tıkayan Celaleddin Harzemşah, Selçuklu Sultanı ile
çarpışmaktan kaçınmayacağını söyledi. Neticede iki ordu 10 Ağustos
1230'da Erzincan yakınlarındaki Yassıçemen'de karşı karşıya geldi.
Cereyan eden çetin muharebe neticesinde Celaleddin Harzemşah'ın
ordusu mağlup oldu ve Harzemşah hükümdarı Selçuklu topraklarından
uzaklaştı. Neticede siyaseti bilmeyişinin ceza'sını ağır bir şekilde
ödedi ve Moğollar önünde mağlup oldu. Kendisi de Moğollar tarafından
şehid edildi.
Yassıçemen muharebesini kazanan Alaaddin Keykubad Erzurum üzerine
yürüdü ve amcası oğlu Cihanşah'ın idaresi altındaki şehri ele
geçirerek şehri doğrudan doğruya Konya'ya bağladı.
Moğollara karşı ustaca bir siyaset takip ederek Anadolu üzerine
gelmelerine mani oldu. Zaten Moğollar da şöhretini ve devletinin
gücünü yakından bildikleri Alaeddin'in üzerine gitmeye cesaret
edemiyorlardı. Onlar bu şanlı padişah'ın vefatını kollayacak ve
ondan sonra Anadolu'ya dalacaklardı. Nitekim öyle yapmışlardır...
1234'te Eyyubiler gözünü Anadolu'ya dikmişti. Eyyubi imparatoru
Sultan Kâmil, yanına 16 Eyyubi Melikini ve yüz bin kişilik ordusunu
alarak Anadolu'ya girmişti. Bunun üzerine harekete geçen Alaeddin
Keykubad Eyyûbî ordusunu karşıladı ve Eyyûbîleri üst üste bozguna
uğratarak Anadolu'dan püskürttü.
Çetin mücadeleler sonunda Anadolu birliğini kurmaya muvaffak olan
Alaeddin Keykubad, Suriye'yi fethetmek için hazırlıklara başladı. Bu
hazırlık içerisinde iken 30 Mayıs 1237'de Kayseri'de zehirlendi ve
45 yaşında iken vefat etti. 17 yıl 5 ay tahtta kalan Selçuklu
Devletinin bu büyük idarecisinin naaşı Konya'ya getirilerek
kendisine nisbet edilen camiin yanındaki türbeye defnedildi.
Tarihlerin kaydettiği büyük idarecilerden birisi olan Alaeddin
Keykubad, idareciliği esnasında devleti ihtişamın zirvesine
çıkarmıştır. Takip ettiği dâhice bir ticaret ve iktisat siyaseti ile
Anadolu Selçuklu Devletini dünyanın en zengin ve en müreffeh ülkesi
haline getirmişti. Ülkeyi bir uçtan bir uca yollarla
kervansaraylarla donatmıştı. Surlar, kaleler ile yeni şehir ve
kasabaların inşası yanında, kervansaray, cami, medrese, hastahâne ve
köprü yapımı gibi imar faaliyetinde bulunarak ülkeyi mâmur hale
getirdi. Ordu ve donanmaya çok ehemmiyet verdi. Mükemmel bir ordu
kurdu. Şeker, dokuma ve silah imalathaneleri kurdurdu.
Kendisi de âlim bir zat olan Sultan Alaeddin Keykubad ilme ve âlime
son derece değer verirdi. Tanınmış âlimleri davet eder, onları
mükemmel surette ağırlardı. Konya'ya gelen Bahâeddin Veled ve oğlu
Celaleddin Rûmî'ye (Mevlânâ) büyük hürmet göstermişti.
Adalet işlerini yakından takip ederdi. Kapısı herkese açıktı. Her
vakit ahaliyle görüşür, istek ve şikayetlerini dinlerdi. Haksızlığa
uğrayanın işini bizzet takip eder, haksızlık düzeltilinceye kadar
peşini bırakmazdı.
İslam ülkelerinin ve müslümanlarının meseleleriyle yakından
ilgilenir ve İslamiyyet için bütün imkânlarını seferber ederdi. Bu
hasletinden dolayıdır ki, Halife kendisini "Sultânu'1-Âzam" diye
anarak, İslam hükümdarlarının en büyüğü olduğunu tasdik etmiştir.
17 yıllık saltanat devri, dünyanın gıpta ile baktığı, halkın maddî
ve manevî huzur ve saadet içerisinde yaşadığı bir devir olmuştur.