Adına Tapınaklar Yapılan, Ölümden Sonra Hayatın Sembolü: And Kondoru
Vultur Gryphus – And Kondoru. Dünyanın en büyük kuş türüdür. Kanatlarını açtıklarında 3.30 mt kanat genişliği ölçülmüştür. Doğal koşullarla 75 yıl kadar yaşadıkları gözlemlenmiştir. Bu yönleri ile de yine dünyanın en uzun yaşayan kuş türlerinden biridir. Bu devasa kuşların en ünlüleri Güney Amerika’da And Sıradağları’nda yaşar. And Dağları dışında onlara Ekvator, Peru, Kolombiya, Venezuela, Şili, Bolivya, Brezilya’nın güneybatısı ve Patagonya’nın güney kayın ormanlarında rastlarız.
Yırtıcı bir kuş türü olan kondorlar, ortada kalan leşleri temizleyerek ekolojik dengeye katkıda bulunurlar. Leş yiyen bir tür olduklarından da akbaba familyasına aittirler. Bir kondor için ailesi çok değerlidir. Onları korur ve destekler. Bir kondor eşinden hiç ayrılmaz. Hayatını onunla geçirir.
Swensea Üniversitesi’nde çalışan uzmanlar bu canlıları araştırmak için, üzerilerine çip takarak uçuşlarını izlemişlerdir. Yapılan bu araştırma sonucunda And Kondorları’nın Kanatlarını bir kez bile çırpmadan 172 km boyunca uçtukları ortaya çıkmıştır. Bu kuşlar yolculuklarının yalnızca %1 ‘inde kanat çırpıyorlar. İniş ve kalkış aşamasında kanatlarını aktif bir şekilde kullanıyorlar. Belirli bir irtifaya ulaştıktan sonra hava akışını yakalayıp süzülmeye geçiyorlar. İnecekleri yerleri de çok iyi tayin ediyorlar. Çünkü gereksiz bir iniş onlar için gereksiz yük anlamına geliyor. Bu yüzden yuvalarını genellikle 5000 mt yüksekliğinde güvenli kayalıklara kurarlar. Böylece enerjilerini tasarruflu kullanmış olurlar.
Kanatlarını açtıklarında onları dururken veya havada süzülürken izlediğimizde, bizi etkileri altına alarak büyülerler. Eğer antik dönemlerde yaşamış biri olsaydık, muhtemelen And Kondorları’nı estetik ve karizmatik duruşlarına bakarak birer tanrı olarak ilan edebilirdik. Geçmişte birçok medeniyet ve kültür için tanrı modeli oluşturmasına şaşırmamak gerekir. Kondorlar, günümüzde Bolivya, Şili, Kolombiya ve Peru için ulusal sembol olarak kullanılmaktadır. Onların tarih ve kültürlerinde bu kuşların yeri oldukça önem teşkil etmektedir. Özellikle Peru’da yaşamış İnkalar için kondorlar, kutsal kabul ediliyor ve kültürlerinde oldukça saygın bir varlık olarak yer alıyorlardı. İnkalar için o kadar önemli bir canlıydı ki; Machu Picchu’da adlarına tapınaklar bile yapılmıştır. And kondorları onlar için güneşin doğuşu ve döngüsünden sorumludur. Yalnız bununla da kalmıyor; ayrıca, kondorların ölenlerin ruhlarını kanatları ile diğer dünyaya taşıdıkları inancına sahiptiler. İnkalar için kondorlar; ölümden sonra yaşamı temsil ediyorlardı. Peru’nun Kuzko şehrinde Q’enqo kalıntıları bize İnkalar’ın cenaze ve kurban törenlerini bu bölgede yaptıklarını gösteriyor. Ölen kişilerin doğaya dönüşlerini kondorların burada hızlandırdığına inanılıyordu.
Peru efsanelerinde kondorlar geniş bir yer kaplamaktadır. Günümüzde kondorların kutsallığını benimsemiş yerli kabileler ve Peru’da bu inanca sahip insanlar yaşamaktadır. Peru’da hala bu kuşların ölümsüz olduğuna inanılmaktadır. Bu kuşlar yaşlanıp, güç kaybettiklerinde yüksek bir tepeye çıkar, ayaklarını geri çekerek kendilerini kanyondan aşağı bırakırlar. İnanca göre bu ölümün ardından kondor tekrar yuvasına döner ve hayatın döngüsüne katılmak için yeniden doğar. Bu inanç bize küllerinden doğan Anka Kuşu efsanesi veya yanarak ölüp yeniden doğan, mitolojik kuş Phoenix ‘i hatırlatıyor. Kondor zeka,gurur ve yüceliğin simgesidir. Amerika’nın keşfinden bu yana bu bölgede yaşamış her varlık bu hayvana saygı göstermiştir. Her sabah dağların ve vadilerin arasında süzülürken günün tekrar başlamasını sağlar.
Antik Yunan, Mısır ve İnkalar gibi bilinen ve bilinmeyen antik medeniyetlerdeki bulgularda genellikle kartal veya kondor sembolüne rastlanmaktadır. Bu semboller farklı medeniyetlerde farklı şekillerde karşımıza çıksa da, benzerlikler göstermektedir. Aynı şekilde ejderhalar da geçmiş medeniyetlerde önem arz etmişlerdir. Batı medeniyetlerinde ejderhaların kanatlı, doğuda ise kanatsız versiyonları mevcuttur. Bu sebeple tasvir edilen kanatlı ejderhaların, kondor olma ihtimalleri söz konusudur.
Analitik Psikoloji’nin kurucusu, ünlü psikyatr Jung’a göre; toplumlar kolektif bilince bağlanarak, sembolleri bu şekilde ortaya çıkarırız. O yüzden her kültürde benzer efsaneler, benzer semboller ve karakterler bulunur.
Kondorlar bir kutsallık simgesi olarak karşımıza çıkmasının yanında; ayrıca, bazı kaynaklarda uzay mekiği olarak tasvir edilmektedirler. Kim bilir belki de günümüze kadar gelen kartal, kondor ve ejderha sembolleri antik çağlarda, insanların gökten gelenlerin araçlarına yükledikleri ‘tanrıcılık’ rolleri ile ortaya çıkmıştır. Bu gibi teoriler elimizde o dönemden kalma yazılı bir kaynak olmadığı için bir muammadan öteye gidemiyor. Yine de sorgulamak, araştırmak ve şüphe etmek; puzzle çözmek veya satranç oynamak kadar eğlenceli. Unutmayalım ki; dün dünyayı düz olarak biliyorduk! Bildiklerimizden şüphe etmeden, gerçeğe ulaşamayız!
Yazan: Burcu Kurt
Kaynakça:
Peru : Gizli Hazine (Belgesel)
Ecology of Condors
Research of Swansea University
www.researchgate.net
/Adına Tapınaklar Yapılan, Ölümden Sonra Hayatın Sembolü: And Kondoru /