Ders Notları 18
İkinci Meditasyon
Dersin
Planı
I.
Kısa Bir Tekrar
II. Şüphe Hakkında Bazı Şüpheler
III. İkinci Meditasyon
I. Kısa Bir Tekrar
A. Rakip Bilgi Paradigmaları
- Aquinas teolojik
ve felsefi bilgiyi bilginin paradigması olarak
görürken, Descartes geometrik bilginin paradigmatik olduğunu düşünür:
- Onun
temelleri en açık şekilde bizim için güvenilirdir.
- Kesinliği
garantileyen bir iç yapı sergiler.
B. Descartes'ın Programı
·
Descartes inançlarının hangilerinin kesin
olduğuna, yani hangilerinin geometrik modele uydurulabileceğine karar vermeye
çalışır.
- Fesefenin görevi
hangilerinin aksiyomlar kadar kesin olduğuna ya
da böyle inançlardan kendi kendinin kanıtı olan adımlarla
çıkarılabileceğine karar vermektir.
C. Birinci Meditasyonda
Şüphenin Kaynağı
- Duyumsal Hata
- Rüya Hipotezi
- Tanrı tarafından
Kandırılmak
- Şeytani Deha
II. Şüphe
Hakkında Bazı Şüpheler
A. BİRİNCİ
MEDİTASYON modern felsefeyi başlatır:
- Aquinasa
göre, nasıl bilgi sahibi olduğumuz bir açıklama gerektirir, ör. formlara referansla, vs. Bilgi sahibi olmamız sorun
yaratmaz. Descartes bilgi sahibi olup olmadığımız sorusunu takdim eder. Bu
soru o zamandan beri modern felsefeyi kendine bağlamıştır.
- Sorunun
büyüleyici bir tarafı var. Elbette Descartesın ima ettiği şey merak
uyandırıcı görünüyor; bilim kurgunun malzemesi o. Ve bu konuda bilim-kurgu
yazabildiğimiz ölçüde, olası olmalı. Felsefenin işi
bütün olasılıkları araştırmaktır.
B.
Birinci Meditasyonun Hipotezi ile İlgili İki Sorun
- Birinci Meditasyonun
argümanı temelde şüphe ve kesinlik kavramlarına
dayanır: kesin olmayan herşeyden şüphe ediyoruz. Bu kavramlar sıradan
koşullarda anlamlıdır: suçun işlenip işlenmediğinden şüphemiz varsa, kişi
suçlu değildir. Bu örneği takip edersek, şüphe kavramını anlamlı bir
şekilde kullanmak için şüphenin nasıl dağıtıldığı hakkında delil
ölçütlerine sahip olmalıyız. Bu ölçütlerin kendileri kesinlik
paradigmalarına bağlıdır. Bu nedenle, bazı felsefeciler herşeyden şüphe
etmenin tutarsız olduğunu düşünürler.
- Delil
ölçütlerinin, ölçütleri kabul eden ve kullanan
bir topluluğun varlığına dayandığını da düşünebiliriz. Descartesın
şüphesi kitabının okurları topluluğuna bağlıdır. Sonuç olarak, Birinci
Meditasyondaki tek başına şüphe tutarsızdır.
III.
İkinci Meditasyon: Zihnin Bilgisi, Maddenin Bilgisi
A.
Descartesın Çözmesi Gereken Sorun
- Cogitonun
beni esrarengiz ve anlaşılması zordur:
- Esrarengizdir,
çünkü düşündüğünü, şüphe ettiğini, vs. bildiğimiz halde, bunları nasıl
yaptığını, bu güçleri neyin bir arada tuttuğunu bilmiyoruz
- Anlaşılması
zordur, çünkü kendini algılamak zor ya da olanaksızdır.
- Bu nedenle onu
pek de iyi tanımıyor gibi görünüyoruz. Başka, daha iyi temeller olmalı.
Cogito, Descartesın düşünen bir şey olduğuna ilişkin sahip olduğu bilgi,
nasıl bütün bilginin temeli olabilir? Cisimlere ilişkin bilgimiz ne kadar canlı
ve keskin, ne kadar açık ve seçik görünür. Cisimleri duyumsama yolu
ile, zihinleri iç gözlem yolu ile bildiğimizden daha iyi bilmiyor muyuz?
B.
Descartes'ın Yanıtı
- Cisimlerin
algısının o kadar açık görünmesini sağlayan şey, görüntüleri, kokuları,
tatları, hisleridir. Örneğin, katı bir balmumu parçasını ele alın. O
halde, en canlı şekilde bildiğimiz şey en doğru şekilde bildiğimiz şeyse,
cisimleri duyumsama yolu ile biliyor olmalıyız. Ama bir cismi bunlar yoluyla
bilmeyiz, çünkü bunlar değiştiği halde cisim aynı şey olarak kalabilir,
ör. balmumu. Bu nedenle cisimleri duyular yoluyla
bilemeyiz.
- Balmumu hakkında
bilebildiğimiz şey uzam özelliğine sahip olduğu (yer kapladığı) ve erirken
aynı kaldığıdır. Bunları balmumunu zihinsel yolla tetkik ederek
biliriz. Tetkik sırasında zihin balmumundan daha açık bir şekilde bilinir.
C.
Descartes'ın Yanıtıyla İlgili Sorunlar
- Zihinsel
etkinlikte, zihin o etkinliğin nesnesinden, örneğin balmumundan, daha açık
bir şekilde bilinir. Bu iddiayla ilgili iki nokta:
- Bu açıkça
doğru değil: müziğin sizi alıp götürdüğünü düşünün.
- Bu,
Descartes için çok önemli olan bir iddiayı kurar: en iyi bildiğimiz şey açık
ve seçik bir şekilde bildiğimiz şeydir.
Gelecek Sefere:
bu argümanın Descartesın Tanrının varlığı için sunduğu
argümanda nasıl işlediğini göreceğiz.