Doğa ve edebiyat bir biriyle ilişkili önemli iki kavramdır. Edebiyatın var olduğu günden bu güne kadar insanlar duygularını düşüncelerini ifade ederken daima doğadan esinlenmiştir. Bunun için rahatlıkla diyebiliriz ki doğa edebiyatçıların en önemli esin kaynağı olmuş ve bundan sonrada olmaya devam edecektir. İnsanlar sıkıntılı anlarında hep doğaya koşmuş onu bir rahatlama kaynağı olarak görmüştür. Onun için doğa insanoğlunun en önemli yaşam ve esin kaynağıdır. Doğasız edebiyat düşünülemez. Edebiyatçılar 1850’lerden önce eserlerinde sürekli doğanın güzelliğinden verimliliğinden bazen de haşinliğinden öfkesinden bahsetmişlerdir. Ancak 1850’lerde sonra meydana gelen sanayi devrimiyle birlikte insanoğlu yaşam ve esin kaynağı olan doğaya zarar vermeye başlamıştır. 19.yüz yılın 2.yarısında ilk buharlı makinanın kullanımıyla fosil yakıt olan kömür gemilerde ve trenlerde kullanılmaya başlamıştır. Daha sonra benzin ve motorin gibi yakıtların kullanıldığı araba ve uçakların devreye girmesi ve kurulan binlerce fabrikaların tümü doğaya saldıkları zararlı gazlarla doğa kirlenmesini hızlandırmışlardır. Özellikle 1900’lardan 2000 yılına kadar olan süreçte dünyanın en büyük kirlenmesi meydana gelmiştir. Kapitalist düzenlerin yetiştirdiği tüketici toplum para kazanmayı her şeyden önde tutmuştur. Elbette bu her şeye rağmen sanayileşme düşüncesi bazı yazarlarda ve doğa dostu insanlarda rahatsızlık meydana getirmiş ve böylece yazarlar eserlerinde bu konuya da el atmışlardır. Amerikan Edebiyatında tiyatro alanında ilk olarak bu hususu Eugine O’Neill “The Hairy Ape” adlı oyununda ele almış ve insanın yarattığı doğa tahribatına değinmiştir. Ardında Arthur Miller ‘Satıcının Ölümü” adlı oyununda yine bu konuyu işlemiştir. Daha önce evleri şehrin kenarında olan Lomanlar kentin aşırı büyümesi ve koca binaların yapılması sonucunda artık evleri güneş görmez ve bahçelerinde bitkiler büyüyemez olmuştur. Dolayısıyla insanlar doğaya hasret kalmıştır. Amerikan Edebiyatının en fazla doğayı işleyen yazarlarından biri de William Faulkner’dir. Yazdığı av hikâyeleriyle insanın doğayla olan ilişkilerini vurgulamıştır. Yine Amerikan edebiyatının yirminci yüz yıl şairlerinde Robert Lowel eserlerinde doğayı ve günlük yaşamı işlemiş özellikle “The Skunk Hour” adlı şiirinde insanların doğaya olan vurdumduymazlığını anlatırken “Ruhumun boğazını sıkmaya başladım” der. Buna benzer bir çok yazar insanların dikkatini aşırı sanayileşmeye, onun beraberinde getirdiği doğa kirliliğine çekmek için eserler vermiş ve bu sayede her şeye rağmen sanayileşme düşüncesinin yerini sürdürülebilir sanayileşme fikrini geliştirmiş ve artık insanlar gelecek nesillere nasıl bir dünya bırakmalıyız sorusunu sormaya başlamıştır.
GİRİŞ
Edebiyat ve doğa insanoğlunun var oluşundan günümüze dek iç içe olan iki olgudur. Doğa olmadan edebiyatı, edebiyat olmadan da doğayı düşünmek mümkün değildir. Edebiyatın başladığı günden bugüne kadar geçen sürede doğa şairlere, yazarlara, ozanlara ilham kaynağı olmuştur. İnsanlar aşklarını, özlemlerini, üzüntülerini dile getirirken mutlaka doğadan yararlanmış ve ondan bir şeylerden esinlenerek duygularını ifade etmişlerdir. Kısacası doğa insanoğlunun esin kaynağıdır. Gün olmuş insanlar sıkıntılarından kurtulmak için doğaya sığınmış, Gün olmuş doğa insanoğlunu sevdiğine ulaşmaktaki en önemli engel olmuştur. Yol vermeyen dağlar, vadiler, aşılmaz okyanuslar, fırtınalar gibi… Ama sıklıkla en güzel duygularımızı dosta bir çiçekle anlatır olmuşuz. En güzel yârimiz ve en sadık dostumuz kara toprak olmuştur. Dünya edebiyatına baktığımızda doğa sürekli olarak en güzel duyguların esin kaynağı ve anlatım gücü olmuştur. Onun için edebiyat ve doğa her zaman birbirine bağlı ve tamamlayıcı iki unsur olmuşlardır.
Şairler ve yazarlar veya kısaca edebiyatçılar genelde doğanın güzelliğinden, verimliliğinden, cömertliğinden söz etmişlerdir. Çünkü belli bir döneme kadar insanlar doğa ile iç içe yaşamış, onunla her an haşır neşir olmuş gecesini gündüzünü onunla geçirmiştir. Doğa insanlar için kutsal bir varlık olmuştur. O insanoğlunun geçim kaynağı, esin kaynağı ve sığınağı durumundadır. Amerikalı ilk göçmenler Amerika’ya gittiklerinde geride bıraktıkları akrabalarına yazdıkları mektuplarında Amerika’nın ne muazzam ne güzel bir doğaya sahip olduğunu vurgulamışlardır. Orayı fırsatlar ülkesi yapan da bu harika doğa ve doğal zenginliklerdir. Edgar Elen Poe, Cotton Mather, Philip Freneu, Ralph Waldo Emerson , Nathaniel Hawthorne, Mark Twain gibi çoğu Amerikalı ilk yazarların eserlerinde Amerika’nın o muhteşem doğasının güzellikleri anlatılmıştır. Bu yazarların eserlerinde doğaya karşı bir saygı vardır. Dolayısıyla doğa masum bir varlıktır ve Amerikan Edebiyatında doğa ile masumiyet arasında büyük bir ilişki vardır. O günahsızdır, tıpkı bir çocuk gibi. “ doğrusu, az sayıda yetişkin insan doğayı görebilir. Çoğu insanlar güneşi görmezler. Onlar çok az bir yüzeysel görmeye sahipler. Güneş sadece onların gözlerini aydınlatır, fakat çocukların gözlerinin içini ve yüreklerini ışıldatır. Gerçek doğaseverler hem iç hem dış duyguları aynı ayarda olanlar ve hata yetişkinken bile çocuksu bir ruha sahip olanlardır” (Emerson, 1980, s. 269). Eminim ki şimdiye kadar olduğu gibi bundan sonra da doğa insanoğlu için yine eşsiz esin kaynağı olacaktır.
Sanayi devrimiyle birlikte insanoğluyla doğa arasındaki dostluk bağları zayıflamıştır. 1800’lerin 2. yarısında başlayan sanayi devrimiyle Amerika’da ve dünyada büyük kalkınma hamleleri meydana gelmiştir. Buharlı makinanın icadıyla büyük gemiler inşa edilmiş, deniz ulaşımı gelişmiş ve hızlanmıştır. Bununla birlikte karada da demir yolları ağı ülkenin en ücra yerlerine ulaşmıştır. Böylece insanlar uzak mesafeleri rahatlıkla kısa sürede kat etmeye başlamışlardır. Bu gelişme insanların mallarını daha rahat pazarlamalarını sağlarken onların zenginleşmelerini de sağlamış ve insanlar şehirlerde da yoğun yaşamaya başlamışlardır. Böylece büyük şehirlerin kurulması sağlanmıştır. Ülkenin dört bir yanında pırıl pırıl neon ışıklarıyla aydınlanan şehirler ve lüks hayat başlamıştır.
Daha sonra arabanın icadıyla bu gelişme ve iç turizm daha da hızlanırken uçak sanayisinin kurulması bu işi katlamıştır. Dolayısıyla makineleşme dönemi büyük bir zenginliği, lüksü, metropol şehirleri beraberinde getirirken, insanlara bu avantajları sağlarken, bunun karışında doğada da tahribat meydana getirmiştir. Yapılan bilinçsiz sanayileşme insanların aşırı açgözlülüğü ve para kazanma hırsı veya ne pahasına olursa olsun sanayileşme düşüncesi beraberinde hava, su, toprak ve gürültü kirliliği gibi doğayı yıpratıcı sonuçlar meydana getirmiştir. Bu nedenle ilk Amerikan yazarları eserlerinde doğanın güzelliğini anlatırken daha sonraki yazarlar sanayileşmenin doğa ve insan yaşamı üzerinde ki olumsuz etkilerine vurgu yapmaya başlamışlardır. Bu vurgu Amerikalı yazarların drama, roman, kısa hikâye ve şiirlerinde açıkça görülmektedir Bu kısa çalışmada şiir, roman, kısa hikâyeler ve oyunlardan örnekler sunularak eko kritisizm denilen doğanın tahribiyle ilgili olarak değişik yazarların bu konudaki görüşleri ve bu tahribata karşı duydukları rahatsızlıkları ele alınmıştır.
Doğa kirliliği, aşırı büyüyen şehirler, aşırı nüfus artışı gibi etkenlerin insanların yaşamı üzerinde yaptığı olumsuz etkiyi ünlü tiyatro yazarı Arthur Miller, ‘Satıcının Ölümü’ adlı oyununda şöyle eleştirilmiş ve bundan duyulan rahatsızlık oyunun iki önemli kahramanı karı-koca olan Linda ve Willy Loman’ın aşağıdaki konuşmalarında dillendiriliyor.
“Willy-Allah aşkına, niye bir pencere açmıyorsun burada?
Linda-Hepsi açık, sevgilim.
Willy-Bizi burada hapsettiler. Tuğlalar ve pencereler, pencereler ve tuğlalar.
Linda-Yandaki arsayı da alabilirdik
Willy- Cadde arabalarla dolu. Mahallede nefes alabileceğin temiz bir hava yok. Çimenler artık büyümüyor, arka bahçede artık havuç yetiştiremiyorum. Şu büyük apartmanlara karşı bir kanun çıkartmaları lazımdı. Şuradaki iki güzel karaağacı hatırlasana… Biff’le salıncağı o ikisinin arasına astığımız zamanlar.
Linda- Evet, sanki şehirden milyonlarca mil ötedeymiş gibi.
Willy- Onları kesen müteahhidi tutuklayabilirlerdi. Mahalleyi katlettiler. O günleri daha fazla düşünüyorum, Linda. Yılın bu zamanı leylak ve salkım zamanıydı. Daha sonra şakayıklar açardı ondan sonra da fulyalar. Bu odada o ne güzel kokuydu”( (Miller, 1994, s. 11-12).
Yukarıdaki konuşmalardan da anlaşıldığı gibi Lomanların bir zamanlar kırda olan evleri kalabalık mahallenin ortasında yüksekçe apartmanların arasında almış nerdeyse kirli havadan nefes alamayacak durumdalar. Şehir büyüdükçe doğal güzellikte yok olmaya başlamıştır. Bu nedenle insanlar geçmişteki o doğayla iç içe yaşadıkları günlerini hasretle yâd ediyor ve o günleri arıyorlar. Miller aynı eserinde insanların doğada yaşama arzularını şu konuşmalarıyla anlatır.
“Willy- Bu akşam eve dönerken biraz tohum almak istiyorum.
Linda- Harika olur. Fakat artık yeterli güneş almıyor. Artık hiç bir şey yetişmeyecek.
Willy- Sen bekle yavrucuğum. Her şey bitmeden önce, şehir dışında küçük bir yer alacağım ve biraz sebze, bir çiftlik tavuk yetiştireceğim” (A.g.e. ;s.57)
Görüldüğü gibi koca koca binalar Lomanların evini ve bahçelerini gölgede bırakmış. Belki eskide üç beş sebze yetiştirdikleri bahçelerinde artık bitkiler kendileri için en önemli yaşam kaynağı olan güneşi alamıyor. İnsanlar doğaya hasret ve olanakları elverse belki bir daha apartmanlardan uzak doğa ile iç içe olabilecekleri bir hayat kurmak istiyor. Acaba Loman ailesi özledikleri böyle bir hayatı bulabilir mi? Kim bilir…
Eugin O’Neill doğa bozulmasına eserlerinde yer veren ilk Amerikalı yazarlardandır. “The Hairy Ape” adlı oyununda doğa tahribatını insanlar üzerinde eleştirir ve anlatır. Olay büyük denizlerde çalışan bir gemide geçer. Gemi buharla çalışmaktadır. Geminin iyi çalışması ve hızla yol alması için makine dairesinde çalışan personelin çok ciddi çalışması ve sürekli olarak kazana kömür atmaları gerekmektedir. Yine bir gün New York’tan bir seyahat için yola çıkan gemiye çelik tüccarı olan sahibinin kızı da biner. Kız bembeyaz bir kıyafet giymiştir. Denize açıldıktan sonra makine dairesini merak eder. Yanında seyahat eden halası engel olmaya çalışır ancak o bu isteğinden ısrarcı olur. Gemide görevli bir makine mühendisi onu kazan dairesine götürmeye razı edilir. O sırada olayın kahramanı olan ve kazan dairesinde çalışan, görevi kazana sürekli kömür atmak olan Yank, arkadaşlarıyla iş başındadır. Sürekli olarak kazana kömür atmakta olan Yank ve arkadaşları yaptıkları bu işle gururlanır “Bu gemiyi biz yürütüyoruz” diye böbürlenmektedir. Sürekli içeride çalışmakta olan Yank aşırı sıcaktan üst elbisesini çıkarmış, devamlı kömürle uğraştığı için vücudunun her tarafı kömür tozuyla kaplanmıştır. Dolayısıyla kap kara bir maymuna benzemiştir. Sadece karanlıkta gözleri parlamakta ve dişleri beyaz olarak görülmektedir. Yank ve arkadaşları bu ortamda çalışırken bembeyaz giysiler içerisinde Mildred içeri girer onları görür ve Yank’ı canavar sanarak “Vahşi bir canavar” (O'Neill, 1985, s. 1559) diye bağırır ve bayılır. Korkudan bayılan kız oradan uzaklaştırılır ancak o ana kadar kendisini gemiyi yürüten en önemli güç olarak gören “Onu ben yürütüyorum” (a.g.e. ;1551)diyen Yank bu durum karşısında hakarete uğradığını düşünürken gerçek durumunu da anlar. Burada makinanın doğanın önemli bir parçası olan insan üzerinde yarattığı etki açıkça görülürken yazar sanayileşmenin başlatmış olduğu doğa tahribatına ve kirletmeye de vurgu yapmıştır. Elbette yazar tamamıyla sanayileşmeye karşıdır denemez böyle bir durum da yoktur. Ancak yazar sanayileşmenin beraberinde getirdiği sorunlarla ilgili bir kritik yapmıştır. Sorun olduğu gibi yorumsuz olarak yansıtılmıştır.
Sanayileşmenin yeni yeni başladığı o dönemki transatlantik gemisinin kazan dairesindeki insanların durumu sadece onlar veya geminin kazan dairesiyle sınırlı kalmamıştır. Günümüzde fosil yakıtların kullanımı o kadar yaygınlaşmıştır ki dünyanın birçok bölgesinde açık araziler de o geminin kazan dairesi gibi kirlenmiş ve insanlar da bundan ciddi olarak olumsuz etkilenmektedir.
Amerikan Edebiyatının önemli yazarlarından William Faulkner eserlerinde en fazla doğayı ve doğanın tahribatını ele alan diğer yazarlardan biridir. Eserlerinin çoğunda yaşadığı yer olan Mississippi deltasında meydana gelen gelişmeler ve bu bölgedeki değişimi gözlemlemiş ve yansıtmıştır. Yazarın tüm eserlerindeki kişiler genellikle doğayla iç içe yaşayan veya yaşamış insanlardır. Özellikle The Bear, Delta Autumn, The Old People, Race at Morning gibi hikayelerinde doğa ve insan ilişkilerini, modern çağın insan ve doğa üzerindeki etkilerini, makineleşmenin doğada yarattığı tahribatı konu edinmiştir.
Faulkner bir çok hikâyesinde avcılık ve avcılardan söz eder. Ona göre avcılık bir kültürdür. Avcıların doğaya karşı bir sevgi ve saygıları vardır. Ayrıca ormanda yaşayan ayı, yaşlı geyik, yılan gibi hayvanlar doğanın ve ormanın ölümsüzlüğünü sembolize ederken onlar da genç avcılara bir şeyler öğretmektedir. Avcılar avlanırken bir hayvanı avladıktan sonra bir ikincisini vurmazlar. Gayeleri av mevsimi olan her kasım ayında bir araya gelip eğlenmek, bir biriyle hasret gidermek ve doğayla iç içe olmaktır.
The Bear hikâyesinde avın sembolü olan Ayı, yaşlı Ben her yıl takip edilir, öldürülmeye çalışılır ama hiç kimse onu öldüremez. Tüm avcılar onu ayak izlerinden tanır. O da tüm avcıları tanır. Onlarla karşılaştığında fırsat bulmasına rağmen avcılara saldırmaz özellikle avcılığı yeni öğrenenlere… Bu hususta rahmetli hocam Prof. Dr. Necla Aytür, William Faulkner’in eserlerinde İnsan ve Tabiat İlişkileri adlı makalesinde şöyle der.
“Tabiatın yaşayan ölümsüz bir varlık olduğu fikri önce yazarın av hikayelerinde ortaya çıkar. Bu hikâyelerde ormanla av bir yanda, avcı öte yanda, bir yarışa giren iki kişi gibidir. Bu yarışta iki tarafın da uyması gereken kurallar vardır. Kuralları ormanda geçirdiği çıraklık devresinde öğrenen insan avcılık payesine eriştiği zaman diğer insanlardan farklı bir kimse olmuştur” (Aytür, 1968, s. 105). Hikayenin ilk kısmında avcıların yanında av köpekleri de vardır. Onlar her seferinde yaşlı ayıyı kovalar fakat ona zarar veremezler. Ancak hikâyenin ikinci bölümünde bir köpek bulunmaktadır. Bu köpek vahşi bir hayvandır. Ormanda bulduğu tüm hayvanlar parçalar öldürür ve yaşlı ayı Ben’i de parçalar yok eder.
Aslında yazarın hikayesindeki Lion adlı bu köpek doğayı kırıp geçiren makinelerin sembolüdür. Çünkü modern çağdaki makinelerin karşısında doğanın dayanma gücü yoktur. Makine ve onun temsil ettiği sanayileşme doğada büyük zararlara yol açmaktadır. Necla Aytür hoca aynı makalesinde “Evcil olmayan, bağlılık ve sevgi ile ilişkisi bulunmayan, yalnız yapacağı işi bilen, iyilik ve kötülük kavramlarından habersiz, korkunç bir güce sahip bir yaratık olan bu köpek, Lion bütün bu nitelikleri ile Faulkner’in eserlerinde sık sık sözünü ettiği mekanik medeniyeti andırır.” (a.g.e.;s.109)
The Bear’den sonra yazdığı Delta Autumn adlı hikayesinde ise daha önce avlanma alanı evinin hemen yan tarafındaki orman olan 80 yaşındaki avcı İsaac McCaslin, torunlarını ava götürmek için yüzlerce km mesafe kat etmek zorundadır. Avlanma yeri olan orman alardan gittikçe uzaklaşmaktadır. Eski arkadaşlarını torunlarıyla ava giderken McCaslin yolda eski ormanların yerinde yeni yeni kurulmuş, caddeleri neon ışıklarıyla parlayan şehirler görür. Ormanın ve doğanın bu durumu yaşlı adamın yüreğinde büyük acılara neden olur. Bu konuda Aytür hoca bize şunları aktarmıştır. “Falkner ilerlemeye karşı değildir. Yalnız, ormanın yerini alan şeyin ormandan daha iyi olmasını, insanlığın gelişmesinde ileri bir adım sayılabilmesini ister.” (a.g.e. ;s.117) Rahmetli hocam insanın kafasında şu sorunun belirmesini sağlar. Acaba yüzlerce kilometre kare ormanı yok ederek onun yerine şehirler kurmak insanlık için veya gelecek nesiller için daha sağlıklı ve etik bir şey mi?
Kapitalist sistemlerin aşırı para kazanma hırsının doğa üzerindeki tahribatı edebi türlerin tümünde görülmesi mümkündür. Bu yergi 20. Yüz yıl Amerikan yazarlarının ve şairlerinin eserlerin de görmek mümkündür. Bu konuyu işleyen şairlerden biri de Amerikan şiirinin önemli kişiliklerinden biri olan Robert Lowel dır. Yirminci yüzyıl Amerikan şairlerinden olan Lowel iyi bir eğitim almış bir şairdir. Eserlerinde Amerika’da ki günlük yaşamdan, insanların kendi sorunlarıyla uğraşından ve dolayısıyla ülke ve dünya sorunlarından söz eder.
Vietmen Savaşına karşı çıkan aydınlardan biri olan Lowel, The Skunk Hour adlı şiirinde Bir kasabanın günlük yaşamından söz ederken şiirini son kısmında şehirde yaşamakta olan insanların doğadan uzaklaşmışlığını, bozulmalarını ve bu durumun meydana getirdiği zevksizliği dile getirir. Lowel arabasına biner şehirden uzaklaşmaya karar verir. Yolda değişik manzaralarla karşılaşır. Mezarlığın yanında arabaların içinde sevişen insanlar görür, sıkılır. Arabalarında ki radyolarda çalınan müziğin “keçi melemesi” (Lowell, 1980, s. 1838-1839) gibi bir cızırtı çıkardığını söyler. Yazar gördüğü tüm bu zevksizlikler ve doğal olmayan bu davranışlardan sıkılarak bir tepeye çıkar. O, sıkıntısını şu ifadelerle dile getirir.
“Ruhumun sıkıntısını kanımın her hücresinde hissettim,
Sanki ellerim ruhumun boğazını sıkıyordu.,
Ben kendim cehennemdeydim,
Burada hiç kimse yok.
Sonra ayaklarımın ucuna basarak dikeldim,
Zengin havadan derin bir nefes aldım.
Bir ana kokarca yavrularıyla beraber sıra halinde yürüyor
çöp tenekelerini deviriyordu.” (a.g.e. :1839)
Bilindiği gibi kokarcalar son derece kötü kokan bir tür hayvanlardır. Kokuları insanlar için dayanılmazdır. Ancak şair kokarcalar geçerken derin bir nefes aldığını ve zengin bir hava kokladığını anlatırken şahit olduğu tüm şeylerden sadece kokarcaların doğal olduğunu ve kokuları dayanılmaz olsa bile doğanın bir parçası olduğundan zengin bir hava aldığını belirtmektedir. Şair dolaylı olarak gün boyu gördüğü şeylerin çoğunu doğal olmadığını kinayeli bir şekilde okuyucusuna aktarmış oluyor. Dolayısıyla bu şiirden de biz güçlü bir doğa tahribatı hissini seziyor ve doğaya olan özlemi görüyoruz.
SONUÇ
Edebiyatın önemli görevlerinden birisi de toplumları eğitmek, bilinçlendirmek ve harekete geçirmektir. Yazarlar bu bilinçlendirmeyi toplumda gördükleri sorunları, güzellikleri, gelişmeleri, yapılan yanlışlıkları eserlerinde ele alır değerlendirir ve okuyucusunun hizmetine sunar. Bu gün dünyanın en büyük sorunlarının başında ekolojik bozulma gelir. Ekolojik dengenin bozulmasıyla dünya üzerinde yaşayan insanlar da dâhil tüm canlılar olumsuz etkilenmektedir. İnsanoğlunun aşırı derecedeki zenginleşme, dünyaya hâkim olma duygusu büyük bir sanayileşmeyi meydana getirmiştir. Ancak bu sanayileşme bilinçsizce olmuş ve dolayısıyla her şeye rağmen sanayileşme beraberinde toprak, su ve hava kirliliğini getirmiştir.
Yeryüzünde nüfusları milyonlarla ifade edilen yüzlerce şehir oluşmaya başladı. Bu günkü köyler bile eskinin bazı kentlerinden daha büyük olmaya başladı. Sanayileşme elbette önemli ve güzel bir şeydir. İnsanlara rahat ve kaliteli bir yaşam sunmaktadır. Ancak beraberinde getirdiği önemli bazı dezavantajlar da bulunmaktadır. Günümüzde karada kullanılan milyonlarca taşıt, havacılıkta kullanılan binlerce uçak, denizlerde dolaşan milyonlarca irili ufaklı gemiler, tütmekte olan milyonlarca fabrika bacaları, ısınmakta kullanılan devasa kalorifer sistemleri ne yazık ki fosil yakıtları kullanmaktadır. Tüm saydığım bu teknolojik sistemlerden uzaya milyonlarca ton sera gazı yayılmaktadır. Elbette bunlara parfümleri de katmak lazımdır. Kullanılan deterjanlar, kanalizasyonlar, fabrika atıkları, denizlere akan nehirler de denizleri kirletmektedir. Dolayısıyla denizlerdeki türler ve yaşam zenginliği hızla azalmaktadır. Verimli topraklar sürekli yeni yerleşim alanlarıyla azalmakta ve bilinçsiz kullanılan suni gübrelerle çoraklaşmakta ve zehirlenmektedir. Kurulmakta olan devasa şehirler ormanları yok etmekte doğadaki diğer vahşi canlıların yaşam alanlarını hızla azaltmaktadır. Bu durum türlerin yok olmasına, yaşam alanlarını yitiren hayvanların psikolojilerinin bozulmasına ve saldırganlaşmasına neden olmaktadır. Tıpkı yiyecek bulamayan kutup ayılarını şehirlere inmesi gibi. İşte edebiyatçıların tüm bu sorunları görmeleri ve eserlerinde dile getirmeleri dünyada bir düşünce değişimine gidilmesini sağlamıştır. Amerikalı yazarların yirminci yüz yılın başından itibaren bir farkındalık yaratmış olmaları bu gün her şeye rağmen sanayileşme düşüncesinin yanlışlığını ortaya çıkarmıştır. Bu çalışmalar ve eleştiriler dünyada sürdürülebilir sanayileşme düşüncesini doğurduğu gibi gelecek nesillere yaşanabilir bir dünya bırakma sloganının ortaya çıkmasını da sağlamıştır. Faulkner’in vurguladığı gibi “ormanı yok ederken yerine daha iyisini koymalı” düşüncesi değer bulmuştur. Ayrıca bu edebi eleştiri ve uyarılar tüm dünyada yankı bulmuş dünyadaki hava, su ve toprak gibi temel yaşam elemanlarının korunması için uluslararası toplantılar düzenlenmekte ve sera gazlarının salınımının azaltılması için uluslararası anlaşmaların yapılmasına gidilmektedir. Eğer gerekli tedbirler alınmazsa ne yazık ki insanoğlu kendi kıyametini kendisi hazırlayacaktır. O halde tüm dünyada sürdürülebilir bir sanayileşme ve gelecek nesillere yaşanabilir bir dünya her ülkenin temel hedefi olmalıdır. Bu da doğa dostu teknolojiler ve bilinçli toplumlarla mümkündür. O halde edebiyatçıların uyarı görevi sonsuza dek sürecektir.
Kaynakça
Aytür, N. (1968). William Faulkner'ın Eserlerinde İnsanın Tabiatla İlişkileri. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Batı Dil ve Edebiyatları Araştırmaları Dergisi Cilt I, 103-127.
Emerson, R. W. (1980). From Nature. R. Gottesman, F. Murphy, L. B. Holland, H. Parker, D. Kalstone, & W. H. Pritchard içinde, The Norton Anthology Of American Litterature (s. 268-269). New York: Norton&Company.
Lowell, R. (1980). Skunk Hour. R. Gottesman, F. Murphy, L. B. Holland, H. Parker, D. Kalstone, & W. H. Pritchard içinde, The Norton Anthology Of American Literature (s. 1838-1839). New York: Norton&Company.
Miller, A. (1994). Satıcının Ölümü (Çev.Müge Ayşe SARAÇ). Ankara: İlke Kitabevi.
O'Neill, E. (1985). The Hairy Ape. G. McMicheal içinde, Concise Anthology Of American Literature Second Edition (s. 1548-1574). New York: Macmillan Publishing Company.
ABSTRACT
The Criticism of Nature Destruction in American Literature
Nature and literature are two concepts close related to each other. From the beginning of literature up to now human beings had always inspired from the nature while expressing their feelings. So we can easily say that the nature had been the most important resource and it will continue doing that duty. In their gloomy times, Human beings had gone to the nature and they have seen it as relaxing place. For that reason; Nature is the life and inspiring resource of human. A literature without nature can’t be imagined. Before 1850’s the authors had wrote about the beauty, the fertility and sometimes about the harshness and fury of nature. But after 1980’s by the occurrence of the industry era human beings had started to damage the nature which is the resource of their lives and inspiration. In the second half of the 19th century, by the first usage of the steam engines the coal which is a fossil fuel had been used in trains and ships. Than by means of thousands of factories, and development of motor cars and planes that use gas or diesel oil had increased the echo pollution. Especially during the period 1900 – 2000 the greatest pollution in the World had occurred. The man who had grown under the influence of capitalism had given the most importance to Money than everything. Of course the idea of regardless industrialization had disturbed some writers and people who were lover of nature. So they had handled this problem in their writings. In American literature Eugine O’Neill had first expressed the echo destruction in his play “The Hairy Ape”. Than Arthur Miller had written on the same theme in his play called “Death of A Salesman”. Before The Loman’s house was outside of the city but it develops very rapidly in a short time. Their house was surrounded with huge and tall buildings; thus they were not able to see the sun and because of the shadow of the buildings no plants grew in their garden. So the Loman family misses the nature. Another great American writer William Faulkner in his hunting stories expresses the close relations of human beings and nature. And Robert Lowel, an important poet of America in 20th century, had written poems on Daily life and nature. And he had dealt with the disobey of human to nature. In his poem ‘The Skunk Hour ‘he expresses his feelings on that subject. And many other authors had handled the same topic to grapt the attention of man to devilish industrialization and disadvantages like air, soil and air pollution it created , and owing to it instead of the devilish industrialization human beings had asked the question “how can we create a sustainable industrialization and what kind of nature shall we leave to our next generations?”
1 Yrd. Doç. Dr. Hakkâri Üniversitesi Eğitim Fakültesi, Yabancı Diller Bölümü: email@example.com