İzlanda’da 2010 yılındaki Yanardağı’ndan sonra bölgenin kuzeydoğusunda yer alan bir başka büyük yanardağ olan Boardanbunga’da meydana gelen hareketlenmeler, 4 yıl önceki endişelerle sektörü tekrar korkuttu. Henüz patlama olmadı, ama her an gerçekleşebilme durumu söz konusu. Fakat bu defa havacılık dünyası eskisine oranla teknolojinin sayesinde daha tedbirli. Zira bir patlama sonrası atmosferin tamamını kaplayan kül bulutları, pilotların görüş açısını yüzde 0’a kadar düşürebiliyor. Mesela 4 yıl önce tüm uyarılara rağmen uçuş yapan özellikle kargo uçaklarının motor pervanelerine giren küller, şirketlere büyük maddi zararlar vermişti.
AVOID NASIL ÇALIŞIYOR?
Yaşanan sorunlar üzerine başta Airbus, İsrailli Elbit ve Norveç patentli Nicarnica olmak üzere birçok şirket işbirliği yaparak volkanik afetlere karşı yeni teknolojiler üretmeye başladı. Bu teknolojilerin en önemlisi arama ve tarama sistemleri yapan askeri ve sivil havacılık sanayi lideri ACAS ve Nicarnica oldu. 2010 yılında Norveç Havacılık Enstitüsü’nün desteği ile kurulan Nicarnica, havacılık devi Airbus ile ortak bir çalışma ile Volkanik Obje Dedektörü (AVOID) sistemini geliştirdi. Başlangıç aşamasında 55 milyon dolar yatırım yapılan sistem geçtiğimiz yıl kasım ayında yolcu uçağı A340 ile askeri kargo uçağı A400M’de denendi ve yüzde 100 başarı sağlayarak üretimine başlandı.
AVOID, pilotların tarayıcılarındaki ultraviyole ışıklarla (kızıl ötesi), volkanik herhangi bir gelişmeyi önceden takip etmelerini ve güzergâhlarını ona göre belirlemelerini sağlıyor. Bu sayede uçuşun güvenliği ve masrafı azalmış oluyor. Dedektörler yerden en az 2 ila 15 kilometre yükseklikte ve 100 kilometrekarelik bir alandaki küllerin izini saptayabiliyor. Ardından pilotlara uyarı mesajları göndererek güvenli bölgeye ulaşmalarını sağlıyor. AVOID(*) teknoloji sistemleri, 36 saat durmaksızın gözlem yapabiliyor ve en ağır koşullarda bile uyarıcı özelliğini kaybetmiyor.
AVOID sistemin ilk müşterisi Avrupa’nın en kalabalık A320 filosuna sahip EasyJet oldu. 2010 yılında en büyük zarara uğrayan şirket, 2015 yılından itibaren alacağı bütün uçaklarda bu sistemin olmasına özen gösterecek.
(Güntay Şimşek-Habertürk)
*AVOID: Havadan Volkanik Nesne Görüntüleme Dedektörü (Airborne Volcanic Object Imaging Detector).Kısaltması ise, ‘kaçınma’ anlamına gelen AVOID sözcüğünü oluşturuyor.