İŞÇİ ALACAKLARI, İŞE İADE VE ARABULUCULUK KURUMU*
İşçi alacakları ile ilgili olarak dava açmadan önce arabulucuya başvurma zorunluluğu 25/10/2017 tarihli resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren 7036 Sayılı kanunla düzenlenmiştir.
Bu kanuna göre; iş kanundan ve toplu sözleşmelerden kaynaklanan işçi alacakları, tazminatlar ve işe iade davaları açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur. Arabulucuya başvurmadan açılan davalar, dava şartı yerine getirilmediğinden davanın reddine karar verilir.
Arabuluculuk görüşmelerinde bir anlaşmaya varılamaz ise tutanağın aslı veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneği eklenerek iş mahkemelerinde dava açılabilir. Tutanağın eklenmemesi halinde, mahkeme davacıya vereceği bir haftalık kesin süre içinde tutanağı dava dosyasına sunmak zorundadır. Aksi halde davanın usulden reddedileceği bildirir.
ARABULUCUYA BAŞVURULMASI ZORUNLU OLAN DAVALAR
- İşe İade Davaları
- Boşta Geçen Süre Tazminatından Doğan Davalar
- İşe Başlatmama Tazminatından Doğan Davalar
- Kıdem Tazminatı Alacağından Doğan Davalar
- İhbar Tazminatından Doğan Davalar
- Kötü niyet Tazminatından Doğan Davalar
- Bakiye Süre Ücreti Alacağından Doğan Davalar
- Eşit Davranmama Tazminatından Doğan Davalar
- Sendikal Tazminattan Doğan Davalar
- Ücret Alacağından Doğan Davalar
- Fazla Mesai Ücretinden Doğan Davalar
- Yıllık İzin Ücretinden Doğan Davalar
- Yol ve Yemek Ücretinden Doğan Davalar
- Ulusal Bayram ve Genel Tatil ( UBGT ) Ücretinden Doğan Davalar
- Prim ve İkramiye Ücretinden Doğan Davalar.
ARABULUCUYA BAŞVURULMAYACAK DAVALAR
İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat, bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarında arabuluculuk faaliyetinin uygulanmayacağı düzenlenmiştir. Aynı zamanda Sigortalılığın tespiti ve primlerin eksik ücret üzerinde gösterilmesi nedeniyle açılacak tespit davalarında arabulucuya gidilemez. Bu davaların doğrudan doğruya iş mahkemelerinde açılması gerekir.
- İş Kazasından Doğan Maddi Tazminat Davaları
- İş Kazasından Doğan Manevi Tazminat Davaları
- İş Kazasından Doğan Maluliyet ve İş Göremezlik Oranının Tespiti Davaları
- İş Kazasından Doğan Maluliyet Oranına İtiraz Davaları
- İş Kazası Nedeniyle İşverene ve Sair Kusurlu Kişilere Açılan Rücu Davaları
- Meslek Hastalığından Doğan Maddi Tazminat Davaları
- Meslek Hastalığından Doğan Manevi Tazminat Davaları
- Meslek Hastalığından Doğan Maluliyet ve İş Göremezlik Oranının Tespiti Davaları
- Meslek Hastalığından Doğan Maluliyet Oranına İtiraz Davaları
- Meslek Hastalığı Nedeniyle İşverene ve Sair Kusurlu Kişilere Açılan Rücu Davaları
İŞE İADE DAVALARI VE ZORUNLU ARABULUCULUK
İşe iade davaları nedeniyle arabulucuya başvuru süreleri, diğer işçi alacakları ve tazminat alacakları nedeniyle yapılacak başvurulardan farklılıklar taşımaktadır. İşe iade davaları, iş akdinin neden feshedildiğinin belirtilmemesi veya iş sözleşmesinin hukuka aykırı bir şekilde feshedilmesi halinde açılan bir dava şeklidir. İşe iade davası açılabilmesi için en az 6 aydan fazla bir süre ve belirsiz süreli iş akdi ile çalışılması, çalıştığı işverene bağlı aynı iş kolunda en az 30 işçi çalışıyor olması gerekir. İşe iade davası açmak koşulları varsa; işçi, işe iadesi davası açmadan önce iş akdinin feshedildiğinin kendisine bildirildiği veya tebliğ edildiği tarihten itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır. Arabuluculuk görüşmelerinden sonuç alınamaması halinde. son tutanağın imzalandığı tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açmalıdır. Arabulucuya başvuru yapılmadan dava açılması ve davanın usulden reddi halinde, işçi iki hafta içinde arabulucuya başvurabilir.
İŞ DAVALARINDA YETKİLİ MAHKEME
İşçi alacakları, tazminat ve işe iade davaları, davalı gerçek kişi veya tüzel kişinin (Şirket, vakıf, dernek, kurum, kuruluş vs.) yerleşim yerinde bulunan iş mahkemesinde açılabileceği gibi, işin ya da işlemin yapıldığı yerde bulunan iş mahkemesinde de açılabilir.
Davalılar birden fazla ise, davalılardan birinin yerleşim yeri mahkemesinde dava açılabilir.
İş kazasından doğan tazminat davaları, iş kazasının meydana geldiği yerde açılabileceği gibi, kaza nedeniyle zarar gören işçinin yerleşim yeri mahkemesinde de açılabilir.
Kanunda belirtilen yetki kurallarına aykırı yapılan yetki sözleşmeleri geçersizdir.
İŞÇİLİK ALACAKLARI VE ARABULUCULUK KONULARINDA ÖNEMLİ BAZI NOTLAR:
- Asıl işveren ile birlikte alt işverenin de olması halinde ( örneğin kurum ve taşeron) arabulucuya başvurulduğunda, asıl işveren ve alt işverenin toplantıya birlikte katılmaları ve iradelerinin birbirine uygun olması gerekir.
- Arabuluculuk görüşmelerine; taraflar bizzat, kanuni temsilcileri veya avukatları aracılığıyla katılabilirler. İşverenin yazılı belgeyle yetkilendirdiği çalışanı da görüşmelerde işvereni temsil edebilir ve son tutanağı imzalayabilir.
- Arabuluculuk bürosuna başvurulduğu tarihte, son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen süre içinde zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez.
- 13/6/1952 tarihli ve 5953 sayılı Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanunda düzenlenen gazeteci ve 20/4/1967 tarihli ve 854 sayılı Deniz İş Kanununda düzenlenen gemi adamı, bu madde kapsamında işçi sayılır.
- 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile diğer sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklarda, hizmet akdine tabi çalışmaları nedeniyle zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti talepleri hariç olmak üzere, dava açılmadan önce Sosyal Güvenlik Kurumuna başvurulması zorunludur. Diğer kanunlarda öngörülen süreler saklı kalmak kaydıyla yapılan başvuruya altmış gün içinde Kurumca cevap verilmezse talep reddedilmiş sayılır. Kuruma karşı dava açılabilmesi için taleplerin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması şarttır. Kuruma başvuruda geçirilecek süre zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin hesaplanmasında dikkate alınmaz.
- Mahkemelerin verdiği kararlara karşı istinaf kanun yoluna başvuru süresi, kararın taraflara tebliğinden itibaren işlemeye başlar.
*Av. Mehmet Erbil