Size bir şeyler almanız gerektiği fısıldanıyor gibi, her gün farklı giyinmek zorunda olduğunuzu düşünüyorsunuz. Farklı giyinmek isterken ona uygun çantalar, ayakkabılar da almanız gerek. İndirimin son günü, fırsat ürünleri, cebinize koyduğunuz parayı gönlünüzce harcadığınızı düşünüyorsunuz. Elinizde çantalarla eve döndüğünüzde içinizi huzur kaplıyor, alışveriş yaparak mutlu olduğunuzu sanıyorsunuz fakat yanılıyorsunuz. Alışveriş bağımlılığınız olabilir.
Pandemi dolayısıyla yüzünü daha çok gördüğümüz alışveriş bağımlılığı son günlerde popüler hastalık durumunda.
Kişinin gerçek bir ihtiyacı olmaması ve maddi açıdan zorlanacağını bilmesine rağmen sadece iyi hissetmek için yaptığı alışveriş davranışı, bir hastalık belirtisi olabilir mi? Uzmanlar, alışveriş bağımlılığının, bir dürtü kontrol bozukluğu olduğunu ve bu davranışa “patolojik alışveriş” denildiğini belirtiyor. “Dur, düşün, yap” tekniğini tavsiye eden uzmanlar, alınacak şeyin gerçek bir ihtiyaç mı yoksa hazza ulaşmak için yapılan bir davranış mı olduğunu ayırt etmek için bir bekleme süresi koymalarını öneriyor.
Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Beyin Hastanesi Uzman Klinik Psikolog Aslı Zeynep Başabak Bhais, alışveriş bağımlılığına ilişkin değerendirmede bulundu.
Uzman Klinik Psikolog Aslı Zeynep Başabak Bhais, kişinin gerçek bir ihtiyacı olmaması ve maddi açıdan zorlanacağını bilmesine rağmen sadece iyi hissetmek için yaptığı alışveriş davranışının bir hastalık belirtisi olabileceğini belirterek bu davranışa “patolojik alışveriş” denildiğini söyledi.
Tabii ki her alışveriş zararlı değil. İhtiyacımız olan bir şeyi almanın ne zararı olur, konumuz ihtiyaç dışı satın alınan ürünler.
Alışverişin herkesin yaptığında kendisini iyi hissettiği bir aktivite olduğu için sağlıklı alışveriş ile patolojik alışveriş davranışları arasındaki farkların açıklanması gerektiğini belirten Uzman Klinik Psikolog Aslı Zeynep Başabak Bhais, şöyle devam etti; “Patolojik alışveriş davranışında kişi, zamanının çoğunu alışverişe ayırır. Alışveriş yapmaya dair kontrol etmekte zorlandığı güçlü bir istek ve bir şekilde bu alışverişi yapamadığında yoksunluk diyebileceğimiz huzursuzluk, sinirlilik, stres gibi duygular yaşar. Alışveriş alışkanlığı sebebiyle sıklıkla ilişkilerinde ve ekonomik durumunda sorunlar olur. Yaptığı alışverişler sebebiyle eleştirilmekten çekindiği için genellikle aldığı ürünleri ya da fiyatlarını eksik söyler. Alışverişten sonra sıklıkla utanç, suçluluk gibi olumsuz duygu yaşar. İhtiyacı olmayan birçok şey alır ve çoğu zaman hiç kullanmaz. Aslında kişi mutlu olmak ya da olumsuz duygudan kurtulmak için alışveriş yapar.”
“Bağımlılık bir beyin hastalığıdır” diyen Uzman Klinik Psikolog Aslı Zeynep Başabak Bhais, şunları söyledi; “Daha açıklayıcı olması için beyinde bu davranışa sebep olan mekanizmayı anlatabilirim. Diğer bağımlılıklara benzer şekilde davranışsal bağımlılıklar da “dopamin” üzerinden hareket eden bir mekanizmaya sahiptir. Buna göre yeni bir şeyler satın alma beyinde dopamin salgısını arttırarak haz duygusuna neden olur. Bir çalışmada kişilere yeni ürünler gösterildiğinde beyinde özellikle “nukleus accumbens” denilen beynin ödül merkezinin bir parçası olan bölgenin aktivasyonunda artış izlenmiş. Kişilere bu ürünlere ilişkin fiyatlar gösterildiğinde ise karar vermeyle ilgili beyin bölgemiz olan “prefrontal korteksin” devreye girdiği görülmüştür.”
Her hastalığın tedavisi olduğu gibi tabii ki alıveriş bağımlılığının da tedavisi var. Bu tür bağımlılıkların “davranışsal bağımlılıklar” olarak adlandırıldığını ifade eden Aslı Zeynep Başabak Bhais, şunları söyledi: “Tıpkı diğer bağımlılıklarda olduğu gibi davranışsal bağımlılıkların da tedavisi mümkün. Tedavide nihai amaç, kişinin bu davranışının altındaki sebepleri bulmaktır. Bağımlılık davranışının bir sebep değil bir sonuç olduğu düşünülür. Uzun vadede kişinin bu davranışının devam etmesine sebep olan ihtiyacını keşfetmek ve o ihtiyacı karşılayacak alternatifler bularak kişinin tekrar o davranışa gerek duymamasını sağlamaktır. Ancak diğer alkol ve madde bağımlılıklarından farklı olarak davranışsal bağımlılıkların tedavisinde amaç, kişinin o davranışı hiç yapmaması değil, kontrollü olarak yapabiliyor olmasıdır.”
Aman ne olacak diye düşünmeden, daha farklı psikolojik sorunları yol açmadan uzmana danışılmalı. Uzman Klinik Psikolog Aslı Zeynep Başabak Bhais, bağımlılıklarda yeni haz kaynakları bulmanın işe yarayan yöntemlerden olduğunu belirterek sözlerini şöyle tamamladı; “Alışveriş bağımlılığında kişi alışverişin yerine kendisine haz verecek başka şeyler koymak zorundadır. Bu tarz önlemlere rağmen kişi halen davranışı kontrol etmekte zorlanıyorlarsa profesyonel bir destek alması önerilebilir.”
Alışverişin bizi nedenli etkilediğine dikkat edelim. Tasarrufa önem verelim.
Tasarruflu olmak sorumluluklarımızın zevklerimizi yenmesidir. Bugünü, yarını geleceğimizi etkiler.