Ahmet Müfit yazdı
Ne zaman, bugün yaşanan ekonomik sorunların borçlanmaya dayalı ekonomi politikaların sonucu olduğunu söyleseniz, sizi yanıtlamaya hazır iki kesim -el parasıyla yani borçla kalkınan ülkenin hangisi olduğunu söylemeksizin- “dünyada borçlanma olmadan gelişen ülke var mı” diyerek cevabı hemen yapıştırıyorlar.
Borçlanmadan gelişmenin/kalkınmanın olamayacağına, borç parayla kalkınmanın mümkün olduğuna inanan bu iki kesimden birisi iktidarda hangi partinin olduğundan bağımsız olarak, borçlanmaya dayalı politikalar sayesinde var olup, bu politikalar sayesinde güç ve para sahibi olan, gücünü ve parasını artırma olanağı kazanan, kendisi güçlü ve para sahibi olmasa da güçlü ve para sahibi kesimlere yakın olma şansını yakalayan piyasacı taifesi. Diğer kesim ise iktidarın koşulsuz destekçileri.
SİYASİ İKTİDARLARDAN TEK BEKLENTİSİ...
Birinci kategoriyi oluşturanlar yani her kademeden piyasacılar, özellikle 24 Ocak 1980 kararları sonrası, emek düşmanı 12 Eylül darbesini de arkalarına alarak, gerek fiilen gerekse düşünsel olarak ekonomi alanını bütünüyle işgal etmiş durumdalar. Bu kesimin siyasi iktidarlardan tek beklentisi “piyasa dostu” olması, neoliberal kürselleşmeci piyasacılığı her hal ve şart altında savunması. Onun dışında siyaseten neyi savunup ne yaptıklarıyla çok da ilgili değiller. İktidarda olan partinin/partilerin toplumsal hayata ilişkin görüşleri, laikliği ya da şeriatı savunuyor olması, sorun kendilerine -kendi evlerinin/otellerinin kapısına- ulaşmadığı/ulaşmayacağını düşündükleri sürece umurlarında değil.
İkinci kategoride yer alanlar, borçlanmaya dayalı politikaları değil ne yaptığından ya da ne söylediğinden bağımsız olarak her hal ve şart altında iktidarı savunanlar. Bu grubun büyük bir kısmı, ideolojik, dini, mezhepsel, etnik kimlikleri/tercihleri nedeniyle, şu ya da bu ölçüde bireysel ya da grupsal avantajlar elde etseler de, esas olarak kişisel çıkarlardan bağımsız bir şekilde iktidarı destekleyenlerden oluşurken, nispeten daha küçük bir kesimin tek nedeni, şu ya da bu ölçekte iktidarın “nimetlerinden” faydalanıyor olmaları.
BÜYÜDÜM ZANNEDERKEN..
Destekleme nedenleri farklı da olsa, borçlanmaya, borç parayla ödünç refah yaşamaya dayalı ekonomi politikalarına yönelik yapılan eleştirilere verdikleri yanıt aynı. Sanki aynı kaynaktan sufle alıyormuşçasına yurtiçi tasarruf oranlarının düşük olduğunu, dolayısıyla kalkınma/gelişme için gerekli kaynağın yurtdışından bulunması gerektiğini söylüyor, dışarıdan borç almaksızın, ekonomik olarak gelişmemizin mümkün olmadığını, bu iddianın doğruluğunu sorgulama gereği duymaksızın bıkmadan tekrar ediyorlar.
11. Kalkınma Planı Hazırlıkları çerçevesinde, Kalkınma Bakanlığı bünyesinde, 2003-2013 yıllarını kapsayacak şekilde hazırlanan, Türkiye’de Yurt İçi Tasarruflar ve Tüketimin Gelişimi Raporu’nun tespitleri ise bütünüyle farklı. Söz konusu rapora göre, tasarruf oranlarındaki düşüşün; uygulanmakta olan borçlanmaya yani borç parayla üretip borç parayla tüketerek büyümeye, büyüdüm zannederken, dışarıya kaynak aktarmaya, ulusal varlıkların yabancıların eline geçmesine dayalı neoliberal ekonomi politikaların kaçınılmaz sonucu olduğu. Daha da önemlisi, borç parayla sağlanan büyümenin, gelişme/kalkınma gelişme anlamına gelmediği.
Ne demek istediğimi daha net ifade edebilmek için öncelikle, 1980 sonrası, bilinçli bir saptırmayla aynı şeymiş gibi kullanılan/algılanması sağlanan “büyüme” ve “kalkınma” kavramlarının, tartışılan konu özelinde ne anlama geldiklerini bir kez daha açıklamakta yarar olduğunu düşünüyorum. Büyüme rakamları yalnızca üretimdeki niceliksel artışı ifade ederken, üretim için kullanılan kaynağın borç ya da öz kaynak olması, üretim araçlarının mülkiyetinin kim ya da kimlerde olduğu, gelir dağılımı, bölgeler arası dengesizlikler, sosyal haklar, kamu hizmetlerinin yaygınlığı ve kalitesi, “kalkınma” kavramından farklı olarak ekonomik büyümenin konusu ve parametresi olmuyor. Borcu verenin, dışarıdan gelip üretim araçlarını satın alanın kim ya da kimler olduğundan bağımsız olarak, son 40 yılda ülkemizde yaşandığı gibi, büyüdüm zannederken, kalkınma ölçütleri açısından sürekli geri gitmek, ulus olarak yoksullaşmak/yoksunlaşmak mümkün olabiliyor.
24 HAZİRAN SEÇİMLERİNDE GÖRÜLDÜĞÜ GİBİ...
24 Ocak kararları ve 12 Eylül darbesiyle başlayan algı sapması, 24 Haziran seçimlerinde açıkça görüldüğü gibi, çok küçük bir azınlık dışında, gerek iktidardaki gerekse muhalefetteki siyasilerin/siyasi partilerin neredeyse bütününü etkisi altına almış durumda. Nerdeyse istisnasız bir şekilde, ekonomiye ilişkin vaatlerinin odağında daha fazla borç bulmak, piyasacı jargonuyla ifade edersek yatırımcı çekmek, yatırımcıyı yani borç verenleri, ulusal varlıklarımızı satın alanları küstürmemek, onlara her türden hukuki güvenceleri vermek yer alıyor.
Görünen o ki, günümüz siyasileri açısından daha çok borç bulmak, borçla üretip borçla tüketerek, geleceğimizi ipotek altına almak pahasına ekonominin büyümesini sağlamak, ekonomiyi daha başarılı yönetmek anlamına geliyor.
“Bugünkü mücadelemizin amacı tam bağımsızlıktır. Bağımsızlığın bütünlüğü ise ancak mali bağımsızlık ile mümkündür. Bir devletin maliyesi bağımsızlıktan yoksun olunca o devletin bütün hayati kuruluşlarında bağımsızlık felç olur...” diyerek, ekonomik olarak bağımsız değilsek, siyasi olarak da bağımsız olamayacağımızı söyleyen Atatürk’ün çizdiği yolun, siyasi yelpazenin gerek “sağında” gerek “solunda” gerekse ortasında yer aldığını söyleyen partiler açısından, pek de sahipleneninin kalmamış olduğunu söylemek de mümkün.
Sevr’e niçin mecbur bırakıldığımızı, Kurtuluş Savaşı’nda neyi başarıp, Lozan’da neyi kurtardığımızı ya toptan unutmuş durumdayız ya da hatırlamak işimize gelmiyor.
Ahmet Müfit
Odatv.com
Kaynaklar:
1. https://odatv4.com/bu-krizden-cikmanin-yalnizca-iki-yolu-var-13081822.html
2. https://www.researchgate.net/publication/321034459_Ozet_Dis_Borc_Ekonomik_Buyume_Iliskisi_Turkiye_Ornegi_1980-2009
3. http://onbirinciplan.gov.tr/wp-content/uploads/2018/02/T%C3%BCrkiye%E2%80%99de-Yurt-%C4%B0%C3%A7i-Tasarruflar%C4%B1n-Ve-T%C3%BCketimin-Geli%C5%9Fimi-Arka-Plan-%C3%87al%C4%B1%C5%9Fm....pdf
4. Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, Cilt 1. 1945, s. 229. Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü yayını.
5. http://www.atam.gov.tr/dergi/sayi-56/ataturkun-milli-ekonomi-anlayisi-ve-cagin-kuresellesme-gercegi
Eleştiri olarak görmemiz mümkün değil prim vermeyeceğiz