Bu Makalede Neler Var?
İmar Kanunun 39. maddesine göre; genel güvenlik ve asayiş bakımından tehlike arz ettiği valilikçe tespit edilen metruk yapılar ile yıkılacak derecede tehlikeli olduğu tespit edilen yapıların, belediye ve il özel idaresi tarafından yapılacak tebligat üzerine yapı sahibi tarafından yıktırılması veya tehlikenin giderilmesi, yapı sahibi bulunamaz veya yapılan tebligata rağmen yapısını yıkmaz veya tehlike giderilmez ise yapının belediye veya il özel idaresi tarafından yıkılması gerekmektedir.
Çünkü yıkım yapmayan veya gerekli tedbirleri almayan kamu idarelerinin, yapının kendiliğinden yıkılması sonucu doğacak zarardan dolayı yapı sahibi ile birlikte müteselsil sorumluluğu bulunmaktadır. Üstelik yıkılacak derecede tehlikeli yapıların yıkılması nedeni ile can kaybına ya da kişilerin yaralanmasına neden olunması halinde, yıkımı yapmakla görevli kişilerin cezai sorumlulukları doğmaktadır.
İmar Kanunu’nun tehlike arz eden yapıların yıkımını düzenleyen 39. maddesinde 04.07.2019 tarihli ve 7181 sayılı Kanun’un 12. maddesiyle önemli değişiklikler yapılmıştır. Maddenin son şeklinde göre;
“Genel güvenlik ve asayiş bakımından tehlike arz ettiği valilikçe tespit edilen metruk yapılar ile bir kısmı veya tamamının yıkılacak derecede tehlikeli olduğu belediye veya valilik tarafından tespit edilen yapıların sahiplerinin adrese dayalı nüfus kayıt sistemindeki adreslerine tehlike derecesine göre bunun izalesi için belediye veya valilikçe üç gün içinde tebligat yapılır. Yapı sahibine bu şekilde tebligat yapılamaması hâlinde bu durum tebligat yapan idarenin internet sayfasında 30 gün süre ile ilan edilir ve tebligat varakası tebliğ yerine kaim olmak üzere tehlikeli yapıya asılır ve keyfiyet muhtarla birlikte bir zabıtla tespit edilir. Malik dışında binada ikamet amacıyla oturanlara da ayrıca tahliye için tebligat yapılır.
Tebligatı veya ilanı müteakip 30 günü geçmemek üzere ilgili idarece belirlenen süre içinde yapı sahibi tarafından tehlikeli durumun ortadan kaldırılmaması hâlinde, tehlikenin giderilmesi veya yıkım işleri belediye veya valilikçe yapılır ve masrafı % 20 fazlası ile yapı sahibinden tahsil edilir.
Alakalının fakruhali tevsik olunursa masraf belediye veya valilikçe bütçesinden karşılanır. Tehlike durumu o yapı ve civarının boşaltılmasını icabettiriyorsa mahkeme kararına lüzum kalmaksızın zabıta marifetiyle derhal tahliye ettirilir.”
İmar Kanununun 39. maddesine göre bu maddede sayılan yetkileri kullanmaya belediyeler ve valilikler yetkilidir.
Belediye sınırı dışında, tehlike arz eden yapıların yıkım yetkisi
Ancak İl Özel İdaresi Kanununun yürürlüğe girdiği 2005 yılından itibaren belediye sınırları dışında imar ile ilgili yetkiler il özel idaresine geçmiştir. Bu nedenle yıkım yetkisinin belediye sınırları içerisinde belediyeler, bu sınırlar dışında il özel idareleri tarafından kullanılması gerekmektedir.
Büyükşehir belediyelerinde, tehlike arz eden yapıların yıkım yetkisi
Büyükşehir belediyesi sınırları içerisinde bulunan yerlerde yıkım yetkisi, ilçe ve ilk kademe belediyelerine aittir. Büyükşehir belediyelerinin 39. madde kapsamında yıkım kararı alma konusunda yetkileri bulunmamaktadır[1].
Büyükşehir belediyelerinin görevleri arasında yer almayan ilçe belediyesinin yetkili olduğu yıkıma ilişkin büyükşehir belediye encümeni kararı yetki yönünden hukuka aykırıdır.
3030 sayılı Yasanın “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görevleri” başlıklı 6. maddesinin A fıkrasında, büyükşehir belediyelerine ait görevler sayılmış, (b) bendinde “Büyükşehir nazım imar planlarını yapmak, yaptırmak ve onaylayarak uygulamak, ilçe belediyelerinin nazım plana uygun olarak hazırlayacakları tatbikat imar planlarını onaylamak ve uygulanmasını denetlemek” görevi belirtilmiş, B fıkrasında ilçe belediyelerine ait görevler belirlenmiş ve (A) fıkrası dışında kalan ve yürürlükteki mevzuatla belediyelere verilen bütün görevlerin ilçe belediyelerince yürütüleceği hükme bağlanmıştır.
Sözü edilen yasanın “İhtilafların Çözümü” başlıklı 24. maddesinde, ilçe belediyelerinin kendi aralarında veya büyükşehir belediyesi ile aralarında ihtilaf çıkması veya ilçe belediyeleri arasında farklı uygulamalar bulunması halinde, bu ihtilaf ve farklı uygulamaları ortadan kaldırmak amacıyla, büyükşehir belediye meclisinin yönlendirici ve düzenleyici tedbirleri almaya yetkili olduğu, büyükşehir belediye meclisi toplantı halinde değilse, bu yetkinin büyükşehir belediye encümenine ait olduğu, bu konuda büyükşehir belediye meclisi veya büyükşehir belediye encümenince alınan kararların ilgili belediye veya belediyelerce derhal uygulanacağı hükmü yer almaktadır.
Yukarıda yer alan yasa hükümleri ile büyükşehir belediyelerinin yetkileri ayrıntılı olarak düzenlenmiş ve bu hükümler dışında imar ile ilgili konularda düzenleme ve uygulama yapma yetkisi verilmemiştir.
Buna göre, büyükşehir belediyelerinin görevleri arasında yer almayan, yıkıma ilişkin dava konusu … Büyükşehir Belediye encümeni kararında yetki yönünden yasa ve hukuka uyarlık bulunmadığından, idare mahkemesince belirtilen husus göz önünde bulundurulmaksızın davanın reddine karar verilmesinde isabet görülmemiştir.
Tehlike arz eden yapıların yıkımında hangi organ yetkili..
Yıkım yetkisi belediyelerde belediye encümeni, il özel idarelerinde il encümeni tarafından kullanılır. Bu organlar dışındaki organların (örneğin belediye başkanının) yıkım kararı alması, işlemi yetki yönünden sakat hale getirir. 39. madde kapsamındaki diğer işlemlerde (örneğin tebligat, tahliye, tehlikenin önlenmesi için gerekli tedbirleri alam) encümen kararına gerek yoktur; bunlar belediyenin ve il özel idaresinin ilgili birimleri tarafından işleme konulur.
Yıkım yetkisi belediyelerde belediye encümeni, il özel idarelerinde il encümeni tarafından kullanılır. Bu organlar dışındaki organların (örneğin belediye başkanının) yıkım kararı alması, işlemi yetki yönünden sakat hale getirir.
[1] Danıştay 6. Dairesi, 19.04.1995, E: 1994/4017, K:1995/1695