Ağız mukozası, ağız, çene ve yüz kusurlarının yeniden yapılandırmak için yıllardır kullanılmaktadır. Ayrıca gözün konjunktival mukozasının onarımında, oral faringeal rekonstrüktif cerrahide ve vajinal kusurların yeniden yapılandırılmasında kullanılır. Oral mukoza grefti, 1941 yılında Humby tarafından ilk tanıtımdan ve ardından Burger tarafından yeniden uygulamaya konulmuştıur. O tarihlerden itibaren, uzun segment ön üretral darlıkların, hipospadias, epizpadias ve mesane ekstrofisinin üretral rekonstrüksiyonunda yaygın bir kullanım kazanmıştır.
Ürolojik rekonstrüksiyon için serbest bir greft olarak oral mukozal greft, sürekli kullanılabilirlik, uygun immünolojik özellikler, kolay hasat, mükemmel doku özellikleri gibi çok sayıda avantaja sahiptir. Ayrıca kolay kullanım özellikleri, minimum kontraktür oluşumu ve nemli bir ortama adaptasyon sağlar.
Oral Mukozanın Biyolojisi
Tüm ağız boşluğu, ağız mukozası olan koruyucu bir epitel zarıyla kaplıdır . Anatomik olarak ağız mukozası, dış yüzün derisi ile gastrointestinal sistemin mukozal astarı arasında yer alır ve her iki dokunun özelliklerini gösterir. Standart ve kabul görmüş diş terminolojisine göre, bukkal mukoza, ağız boşluğunun iç yanağını örten ağız mukozasını ifade eder. Labiyal mukoza, iç alt dudağın alveolar mukozasını ifade eder ve lingual mukoza ise dili örten mukozayı ifade eder. Bunlar toplu olarak oral mukozal greftler olarak adlandırılır.
Ağız mukozasının epitelyumu tabakalı yassıdır ve damak gibi önemli sürtünmeye maruz kalan bölgelerde keratinize olur. Oral epitel, yoğun bir kolajen doku olan lamina propria ile desteklenir. Yumuşak damak ve ağız tabanı gibi oldukça hareketli alanlarda, lamina propria, gevşek submukozal destek dokusu ile alttaki kasa bağlanır. Bunun tersine, sert damak ve diş taşıyan çıkıntılar gibi oral mukozanın yüzey kemiği üzerine yayılır. Bu alanlarda, lamina propria, nispeten kalın bir fibröz submukoza ile periosteuma sıkıca bağlanır. Ağız mukozası boyunca, hem mukoza hem de seröz çeşitlerden bol miktarda küçük tükürük bezleri, submukozada dağılmıştır. Oral mukoza, penil ve glanüler üretra tabakalı skuamöz epitel ile mimari olarak karşılaştırılabilir ve üretral ikame için dikkate değer ölçüde uyarlanabilir hale getirir.
Oral mukoza, kalın, keratinize olmayan tabakalı skuamöz avasküler epitelden, altta hafif vasküler lamina propia’dan oluşur. Bu özellikler, her ikisi de ince bir epitel ve kalın bir lamina propriaya sahip mesane mukozası ve penis cildi ile tezat oluşturur. Ağız mukozası yaklaşık 5,0 mm derinliğindedir ve kalınlığı doğrudan erkek cinsiyet ile ilişkilidir ve dolaylı olarak yaşla değişir. Ağız epitel hücreleri polimikrobiyal hücre içi ve dışı bitki, esas olarak streptokok ile aşılanır. Ancak bu tür Actinobacillus, Tannerella orsythensis, Fusobacterium nucleatum, Prevotella intermedia, Porphyromonas gingivalis, oral Campylobacter Eikenella corrodens ve Treponema denticola actinomycetemcomitans türlerini içerir.
Bu şiddetli mikrobiyal maruziyetlere rağmen, sağlıklı bireylerde oral mukozanın histolojik incelemesi altında enflamatuar infiltrasyona nadiren tanık olunur. Bunun nedenleri, polimikrobiyal flora, epitel tarafından antimikrobiyal peptidlerin üretimi arasında aracılık edilen baskılama aktivitesidir. Ağız boşluğunun mukozal epitel hücreleri, sürekli pul pul dökülme ve özel bir bağışıklık sistemi olan mukoza ile ilişkili lenfoid doku (MALT) ile mikroflora kolonizasyonunu engeller. İyi yağlanmış bir oral mukoza greftinin lamina propriası, mikroorganizmaların bitişik doku katmanlarına girmesini önleyen ikincil bir bariyer olarak kabul edilebilir.
Ve lenfositler, immünoglobulin sentezleyen plazma hücreleri, monositler, makrofajlar, polimorfonükleer nötrofiller, mast hücreleri dahil olmak üzere dikkate değer antimikrobiyal özellikler sergiler. Var olan yağ bezleri lamina propriada bulunur ve dudak mukozasında bukkal mukozadan daha yaygındır. Submukozadan gelen sinir liflerinin ve kan damarlarının lamina propriaya sızdığı, dolayısıyla aşılama sırasında dokunun anjiyogenez ve revaskülarizasyonu için bir mekanizma sağladığı immünohistokimyasal boyama yoluyla gösterilebilir. Ağız mukozası oldukça esnektir, sıkışma, gerilme ve kesme kuvvetlerine tekrarlayan maruziyete dirençlidir. Bu esnek ve dirençli, kısmen, bağ dokusunun epitel tabakasına yaygın projeksiyonlarından oluşan, epitelyal-lamina propria arayüzünün yüzey alanını artırır. Ve oral mukozanın direnme kapasitesini sağlayan lamina propria-oral epitel arayüzüne kısmen kredilendirilebilir. Gastrointestinal sistem mukozasının aksine, oral mukozanın epitelyal ve lamina propria katmanları arasında muskularis mukoza tabakası yoktur.
Ağız mukozasının cerrahi anatomisi
Ağız mukozasının morfolojisi bölgeden bölgeye değişir ve üzerine gelen fonksiyonel taleplerle ilgilidir. Bu bölgesel farklılıklar, submukozanın doğasında, epitel-bağ dokusunun morfolojisinde, lamina proprianın bileşimi, epitel kalınlığında ve keratinizasyon tipinde mevcuttur.
Labial mukozanın anatomisi
Mandibular labial mukozalın üst ve alt sınırları, sırasıyla alt dudağın vermilyon sınırı ve alt dudak ile mandibulanın ön sınırı arasındaki vestibüler kat ile gösterilir. Yanal sınırlar, alt dudağın dış komissürlerinden oluşur. Trigeminal sinirin mandibular bölümünün alt alveolar sinirin terminal dalı olan zihinsel sinir, mandibular labial alveolar mukozayı inerve eder. Zihinsel sinir, birinci ve ikinci küçük azı dişleri arasındaki mandibuladan zihinsel ustabaşı aracılığıyla çıkar. Cerrah, zihinsel sinire zarar vermekten ve alt dudaktaki hislerden ödün vermekten kaçınmak için köpeklerin ortasına medial labiyal mukoza hasadı için insizyonu planlamalıdır.
Mandibular labial alveolar mukoza kan kaynağını inferior labial arterden (fasiyal arterin bir dalı), mental arterden (inferior alveolar arterin devamı) ve ayrıca bukkal arterden anastomozlardan alır. Zihinsel ve bukkal arterler, maksiller arterin her iki dalıdır, hem fasiyal arter hem de maksiller arter, dış karotis arterin bölünmeleridir. Dudak mukozası elastiktir, incedir, dirençlidir ve teknik olarak toplanması kolaydır ve hasat bölgesinin dikilmesini gerektirmez. Ancak bukkal mukoza daha geniş bir greft sağlar ve daha sağlam kalitede bir ağız mukozasına sahiptir.
Bukkal mukozanın anatomisi
Bukkal mukozanın dikey sınırı maksiller ve mandibular vestibüler kıvrımlar iken ön ve arka sınırları sırasıyla dudakların dış komissürü ve anterior tonsiller sütunu tarafından şekillendirilir. Bukkal mukoza öncelikle uzun bukkal sinir tarafından ve trigeminal sinirin ikinci bölümünün ön, orta ve arka üst alveolar sinirleri tarafından innerve edilir. Ek olarak, fasiyal sinirden sınırlı duyusal innervasyon vardır. Bukkal mukozanın kan beslemesi, bukkal arter, infraorbital arterin anterior superior alveolar arteri, orta ve arka üst alveolar arterler ve enine fasiyal arterden aksesuar damarlarla gerçekleşir. Bukkal mukoza sert, esnek, toplanması kolay, kullanımı kolay ve donör bölgesinde görünür bir yara izi bırakmaz.
Lingual mukoza
Dilin alt yan yüzeyini kaplayan mukoza, ağız boşluğunun geri kalanının kaplamasından ayırt edilemez. Dilin yan ve alt yüzeyini kaplayan mukozal yapı olarak ağız boşluğunun geri kalanını kaplayan ile aynıdır. Dili kaplayan mukozanın belirli bir işlevsel özelliği yoktur ve tıpkı bukkal mukozal gibi, dil mukozası da sürekli bulunur.
Toplanması kolaydır ve uygun immünolojik özelliklere ve doku özelliklerine sahiptir. Ağız boşluğunun astarı sınırlı olduğundan, bukkal mukozal greft (BMG), daha büyük bir greft dokusu kaynağı gerektiren karmaşık uzun üretral darlıkların tedavisi için yeterli olmayabilir. İkame üretroplasti için ideal bir donör bölge, bukkal mukozayla karşılaştırılabilir özelliklere sahip olur, ancak hasat edilmesi ve yeterli boyutlarda greftlerin sağlanması daha kolaydır. Bukkal mukozal greft kullanımında düşük veya hiç bulunmasa da olası komplikasyonlar arasında uyuşma, ağzı açmada zorluk, deviasyon veya retraksiyon sayılabilir.
Dilin yan tarafı, 7 ila 8 cm uzunluğa kadar mukozal yollar vardır ve tüm hastalarda iki greft bulunabilir. Toplama tekniği basit, hızlıdır ve nazal entübasyon veya özel retraksiyon gerektirmez ve ayrıca donör bölgesinde gizli bir iz bırakır. Lingual mukoza greftleri labial greftlere benzer. Küçük bir ağzı veya zor ağzı açıklığı olan hastalarda dil, oral mukoza greft toplama bölgesi için iyi bir alternatiftir. Hastaların donör bölgesinde sadece hafif bir ağız rahatsızlığı bildirdiler. Tüm bu nedenlerden dolayı, dil, greft hasadı için iyi bir alternatif verici alan gibi görünmektedir. Ancak, lingual mukozal greftler incedir ve bukkal mukozal greftler kadar yaygın olarak kullanılmamaktadır.
Kaynakça:
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17561150/
https://www.researchgate.net/publication/221915378_Oral_Mucosa_Graft
Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu