Türkiye’de her ne kadar Brezilya filmlerini vizyonda sıkça göremesek de Cidade de Deus (Tanrı Kent) ve Central do Brasil (Merkez İstasyonu) gibi filmlerle bir aşinalığımız var. Gezi direnişiyle paralel gerçekleşen V for Vinegar hareketi iki toplumun fiziksel uzaklığını kırdı; bir diğerini anlama, üzerine okuma, izleme şansını doğurdu. Her ne kadar tarihsel olarak çok farklı olsak da iki ülkenin modern dünya sorunları birbirlerine çok benzer. 2015 yapımı Que Horas Ela Volta? (Annemle Geçen Yaz – Portekizce: Ne Zaman Gelecek?) film dadı ve temizlikçi Val’ı odağa alarak toplumsal tabakalaşma üzerinden anne-çocuk ilişkisini irdeleyen bir yapım olarak karşımıza çıkıyor. Film tek uzam üzerinden Brezilya toplumunu yansıttığı gibi benzer sosyo-ekonomik sorunlarla boğuşan Türkiyeli seyirci için de toplum yargısını gösterebiliyor.
Evin küçük oğlu Fabinho’nun (Michel Joelsas) dadılığını üstlendiği gibi ev işlerine de bakan Val (Regina Casé) yatılı çalışmaktadır. Fabinho’yu çocukluğundan gençliğine kadar yetiştiren Val’ın manevi annelik görevini üstlendiği için Fabinho’yla güçlü bir ilişkisi vardır. İşverenleri stilist Barbara (Karine Teles) ve eski ressam Carlos’la (Lourenço Mutarelli) yılların statükosu devam eder, ta ki yıllardır görmediği kızı Jéssica (Camila Márdila) São Paulo’ya, yanına taşınana kadar. Kızıyla yeni bir ilişki kurmak için çırpınan Val, kızının hayatına girebilmesi için eski yaşamını, sınıfını ve annelik rolünü sorgulamak ve başkaldırmak zorundadır.
Sınıfsız Misafir
Film, 7 yaşındaki Fabinho’yu yüzdüren fakat onunla yüzemeyen genç Val ile açılır. Jéssica öncesinde Val’ın yaşam alanı görünmez sınırlarla tanımlanmıştır: yaşadığı küçük oda, girmemesi gereken havuz ve merkez üssü mutfak. Val düzeni sorgulamaz, sınırlara saygı duyar. Barbara da tanımladığı sınırlar aşılmadığı için memnundur, bu sayede ‘ailece’ yaşayabilirler. Eve taşınan Jéssica kendine güvenen, özgür, zeki biridir ki evdeki herkesin dikkatini çeker. Hikâye Jéssica’nın evin erkekleriyle kurduğu iletişimi sığ bıraksa da varlığı Barbara ve Val gibi birbirlerine alışmış işçi-işveren dinamiğini bozar. Jéssica evdeki yönetici tarafından tanımlanmış normlara karşı gelir. Jéssica eve hizmetçinin kızı olarak gelir fakat rolünü kabullenmez.
Misafir kadın ne alt ne de üst sınıfa dahildir fakat iki tarafın da sınırlarını gezinebilecek özgüvene sahiptir. Val uyuyakaldığında kahvaltıyı hazırlayanın Jéssica değil de Barbara olması krizi başlatır ve Barbara’nın toprağı havuzun işgaliyle boyut atlar. Ev alanında çizilmiş sınırlar olduğu gibi objeler için de aynısı söz konusudur. Fabinho’nun kendi dondurması olduğu gibi Val’ın da kendisi için daha ucuz dondurması vardır; kısaca herkes kendi seviyesinde yaşam objeleriyle çevrilmiştir. Barbara yüzmese de Fabinho dondurmasını yemese de bu diğerleri kullanabilir anlamına gelmez. Jéssica’yla Barbara arasındaki soğuk savaş tabi ki en çok işi ve ailesi arasında kalan Val’ı etkiler. Anneliği karşı silah olarak kullanan Jéssica Val’ın arada kalmışlığını pekiştirir; sınırları aşması gerektiğini söyleyerek kendini annesi için bir rol modele dönüştürür.
Yabancılaşmış Emek: Annelik
Anne-çocuk ilişkisi filmde iki örnek üzerine inşa ediliyor. Barbara’nın oğluna karşı hissettiği sorumluluk iyi bir eğitim, olanaklar ve pahalı dondurma sunmakla sınırlı. Kısacası Barbara anneliğin maddi rolünü üstleniyor. Sevgi ve şefkati aradığı zaman Fabinho’nun döndüğü kişi Val. Barbara annelik imtihanını kaybettiğini düşünen, kendini yetersiz gören bir anne. Barbara’nın yaşadığı problemin aynısı Val için de geçerli. Kızına bir gelecek sunma uğruna ondan ayrı düşmeyi göze alarak göç etmiş bir kadın. İki kadını birleştiren nokta kapitalist düzende çalışan anne olmak. Para kazanmak uğruna annelik rollerinden ödün verip çocuklarına yabancılaşırlar. Barbara’nın birincil görevi yani kariyeri anne-oğul ilişkisini gölgeliyor, anne figürünü Val dolduruyor. Val ise kızının yokluğunu Fabinho ile gideriyor; Fabinho’yu çok iyi tanırken kızına dair hiçbir bilgisi yok. İki kadın evlatlarını tanımayan, annelik rolüne ve çocuklarına yabancılaşmış iki kadın.
Annemle Geçen Yaz işverenlerin çizdiği sınırlarını gün ışığına çıkarırken çalışan anne-çocuk yabancılaşmasını işleyerek Brezilya’daki toplumsal yapı kadar benzer üçüncü dünya ülkelerini de özetliyor. Anna Muylaert’in betimlediği modern dünyada var olmaya çalışan annelik duygusu ve pratiği ise filmi ayrıca özel bir yana koyuyor.