Yeşil dönüşüme hususi bir finansman altyapısının gündeme gelmesi ihtiyaç duyulan bir devirdeyiz
Erdal BAHÇIVAN / İstanbul Endüstri Odası Lideri
Paris İklim Mutabakatı’nın onaylanması ile beraber artık dönüşü olmayan bir yola girdiğimizi net bir halde görüyoruz. Bölümler kadar toplumun tüm bireylerini bir ortaya getirmesi ihtiyaç duyulan bir gündemden, yeni bir gelecekten bahsediyoruz. Maalesef iklimle ilgili son yıllarda ve her yıl de artan halde yaşamımıza giren, coğrafya tanımayan yıkım diyeceğimiz boyuttaki vakalar bu işin latifesi olmadığını, bırakın iki jenerasyon sonramızı, kendi jenerasyonumuzun dahi tehlikeli bir kademede bulunduğunu fazlaca net ortaya koyuyor. Sevinerek görüyorum ki, sürdürülebilirlik mevzusunda farkındalık bakımından, sanayicilerimizde de endüstride çalışanlarımızda da mühim bir ilgi oluşmaya başladı. Aslına bakarsak fazlaca kuvvetli bir ihracat yapısı olan endüstriden bahsettiğimizde, dış tecim ortaklarımızla, başta da Avrupa Birliği ülkeleriyle bağlantılar kuvvetli olduğundan, oradan gelen bilgiler sanayicimizi de bu disipline ve sürdürülebilirlik temalı bir yaşama, yeni üretim anlayışına dönüştürme noktasında kıymetli bir vazife görüyor. Yeşil Mutabakat sürecinde, Türkiye ve dünya ismine kıymetli olan bu geçiş periyodu gerçek yönetilmeli ve koordine edilmeli. Kamunun nasıl bir uyum sistemi oluşturacağına dair fotoğraf şimdi fazlaca açık değil. Finansman mevzusu da fazlaca kıymetli. Türkiye’nin bu finansmanı kendi kaynaklarıyla yürütmesi mümkün değil. Bu, tüm Avrupa’nın üstünde bu kadar kuvvetli mutabakat sağlamış olduğu bir husussa, ülkeleri kendi finansman kaynaklarıyla tek başına bırakarak tahlili ülkelerden beklemek fazlaca adil olmayacak. O nedenle yeşil finansmana ilişik son devirdeki sevindirici gelişmeler fazlaca kıymetli. Fakat Türkiye’nin bu kaynaklardan daha iyi yararlanabilmesi açısından AB’yle müzakerelerimizin ve bu bahisteki haklılığımızın fazlaca daha kuvvetli bir halde gündeme getirilmesi gerekiyor. Bu mevzuya hususi bir finansman altyapısının, kaynak artırımının kesinlikle gündeme gelmesi ihtiyaç duyulan bir devirdeyiz. Ülke içinde yapmamız ihtiyaç duyulan, evvel temel husus başlıklarını kesim sektör değerlendirip, sonrasında da AB ile daha kuvvetli bir paragraf açmak.Geleneksel güç kaynaklarıyla yeni dönem güç kaynakları ortasındaki geçiş, dikkatli hesaplanması ve yönetilmesi ihtiyaç duyulan bir husus başlığı. Yaşadığımız son birkaç hafta bizlere bunu fazlaca net gösteriyor. Bazı denetimsiz davranışların, bu süreci mühim bir güç ve münasebetiyle bir üretim krizine, hatta bir yaşam krizine dönüştürebileceğini görüyoruz. Fosil yakıtlar mevzusunda adımlar atılmalı, lakin bunun ölçüsü, siyaseti gerçek götürülmediği zaman sürdürülebilirlikle ilgili bakışın sabote edilmesi suretiyle bir riskle de karşı karşıya kalıyoruz. Zira insanlık yoklukla karşı karşıya kalmış olduğu zaman en idealist hususlardan bile fedakârlık yapabiliyor. Onun için geçiş periyodunda, bilhassa güç siyasetleri mevzusunda, başta AB olmak suretiyle tüm ülkelerin fazlaca daha dikkatli ve gerçekçi davranması gerektiği bir devirdeyiz.
AB, bu dönüşümde Türkiye’yi mevcut araçlarla desteklemeye devam edecek
Nikolaus MEYER-LANDRUT / Büyükelçi – AB Türkiye Delegasyonu Lideri
Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin Paris İklim Mutabakatı’nı onaylama sonucu, hepimizin faydasına olacak bir hususta uyumlu ve eşgüdümlü çalışmamıza olanak verecek. 2030 yılına kadar emisyonları %55 düşürme maksadı için bugünden harekete geçilmesi gerekiyor. Bu yüzyılın ortasına kadar iklim yansız olmak istiyorsak, emisyonlar mevzusunda önümüzdeki birkaç yılda yapacaklarımız belirleyici olacak. Avrupa’nın üstünde çalmış olduğu kilit düzenek, karbon salımını fiyatlayan, şu an için endüstri ve güç eserlerini kapsayan bir emisyon tecim planı olacak. Hudutta Karbon Düzenlemesi’nde amaç, karbon salımının fiyatlandırılmasının dünya genelinde karşılaştırılabilir olduğu, mümkün olan en iyi sistemi oluşturmak. 2026’da yürürlüğe girmesi hedefl eniyor. Bunun uygulanacağı birinci kesimler (elektrik üretimi, demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre) karbondioksit salımının büyük olduğu alanlar. Avrupa’da ve Türkiye’de üretilen tıpkı eserin karbon fiyatlandırmasının her iki tarafta da eşit olduğundan güvenilir olmak istiyoruz. Türkiye’de Avrupa’ya denk bir karbon fiyatlandırması var ise sonda rastgele bir düzenleme yapılmayacak. Bizim için kilit sual, dalın karbondioksit üretimi için ödemesi ihtiyaç duyulan bedelin birbirine denk olmasıdır. Yatırımların gerçek yapılabilmesi için, tecim ve güç alanındaki aktörlerin fiyatlandırma ve diğeri şartların nasıl sonuçlanacağını bilmiş olduğu bir öngörülebilirlik sistemi kurmamız gerek. AB, Türkiye’nin de ortak olduğu projelerde bu dönüşümde Türkiye’yi mevcut araçlarla desteklemeye devam edecek. Türkiye, Digital Europe ve Horizon Europe programlarının ortağı. Bunlar, iştirak finansmanı mevzusunda fazlaca kıymetli bir ortaklaşa iş altyapısı sunuyor. Yeşil ögeler kilit rol oynayacak. Milletlerarası finans müesseselerinin bu bahse artan bir ilgisi bulunduğunu görüyorum. Dünya Bankası, EBRD, Almanya ve Fransa ulusal kalkınma ajansları Türkiye’de yeşil dönüşüme yatırım yapmak istiyor. Kısaca iyi projeler için finansman olacak. Lakin sürdürülebilir olmaları, bir sonuca varmaları gerekiyor.
Yeşil ve dijital dönüşüm eş vakitli yürümeli
Dr. Safa USLU – Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi Memleketler arası Münasebetler Daire Lideri – Botaş İdare Konseyi Üyesi
Yeşil Mutabakat sürecine baktığımızda, bir yanda bizi Paris İklim Anlaşması’na götürmüş olan iklim krizi, diğer yanda da dijital çağa geçiş var. Yeşil dönüşüm ve dijital dönüşüm eşzamanlı yürümeli ki biz Yeşil Mutabakat’ı tam manasıyla uygulayalım.
Dijital Dönüşüm Ofisi’nin etkinlik alanları olan e-devlet, suni zekâ, büyük data ve siber güvenlik mevzuları, dijital dönüşümün yapıtaşları. Dijital dönüşüm Yeşil Mutabakat’la beraber Türkiye’de de kesinlikle olacak. Biz 2021- 2025 yılını kapsayan birinci devir Suni Zeka Strateji Evrakımızı Eylül ayında yayınladık. Önümüzdeki periyotta Dijital Dönüşüm Strateji Dokümanını de yayınlayacağız. Bu bir maraton, fakat birinci hedefimiz Yeşil Mutabakat. Yeşil Mutabakat yalnızca ticari çehresiyle değil, güç üretimi açısından da ülkemizi fazlaca ilgilendiren bir mevzu. Güçte arz güvenliğinin fazlaca kıymetli olduğu bir periyoda geldik. Spot LNG piyasasında bugün tarihte asla görülmemiş fiyatlar telaff uz etmeye başladık. Yeşil teknolojilerin ve yenilenebilir gücün fiyatının fazlaca daha makul olduğu söylemi de güçleniyor. Lakin çoğumuz biliyoruz ki, yenilenebilir güçle şimdi sürdürülebilirlik sağlanamıyor. Dünyada güç arz güvenliğini yalnızca yeşil güçle sağlayabilen bir ülke yok. Konseyi güçte yenilenebilir güç oranımızı fazlaca arttırdık, %53’ün üstünde. Fakat iklim krizinden dolayı barajlarımız boşaldı, şu anda hidroelektrik santrallerimizi de fazlaca fazla kullanabildiğimizi söyleyemeyiz. Bu suretiyle kısıtlardan dolayı dünya arz güvenliği meselesiyle uğraşıyor. BOTAŞ’ın en kıymetli misyonu güç arz güvenliğini sağlamak, üstelik bunu sürdürülebilir ve uygun maliyetle halletmeye uğraş etmek. Türkiye, Avrupa’daki en ucuz gazı piyasaya sürüyor diye daima söylüyoruz, bu normal olarak fazlaca çetrefil bir süreç ve BOTAŞ’a da mühim bir yükü var. BOTAŞ büsbütün liberal bir piyasaya geçmiş olsaydı sanıyorum şu anda fiyatlar fazlaca daha yüksek olacaktı. 2022 kışı için dört değişik beklenti var, kışın soğuk geçmesi planlanıyor, BOTAŞ bu dört senaryo için de kendisini hazır tutuyor. Şu anda spot alımlarıyla, boru gazıyla en azından önümüzdeki periyodu garantiye alma gayretinde, fakat fiyatlar bu halde giderse tüm dünya ve natürel Türkiye de bundan etkilenecek. Ben bunun sürdürülebilir bulunduğunu açıkçası düşünmüyorum, kesinlikle makul düzeylere gelecek.
Yeşil Mutabakat arz istikametiyle, talep istikametiyle, güç kesimi için, hepimiz için, dönerek kendisine bakması için bir fırsattır. Tüm bölümlerin buna uyumlanması gerekiyor; güçte üretim, iletim, dağıtım, bunların hepsinde iyileştirmeler yapılabilir.
Türkiye’nin ahengi daha süratli olacak
Mehmet ERGÜNAL – T.C. Tecim Bakanlığı Milletlerarası Mutabakatlar ve AB Genel Müdürlüğü Daire Lideri
AB’nin açıklamış olduğu 55’e Uyum Paketi fazlaca kapsamlı mevzuları içeriyor. Tecim Bakanlığı olarak biz, iki hususa hususi kıymet veriyoruz, birincisi global rekabetçilik, ikincisi de Türkiye’nin karşılık zincirlerindeki mevcudiyetini devam ettirmesi. Yeşil Mutabakat’ı AB ile paydaşlık ilgimizin bir uzantısı olarak görüyoruz. Bunu ülkemizin ticari yapısının içine yerleştirmek bizim misyonumuz olacak. AB, 55’e Uyum paketini 14 Temmuz’da deklare etti, bundan iki gün sonrasında da biz kendi hareket planımızı açıkladık. Bizim hareket planındaki telaşımız, AB’nin kalkınma modeli çerçevesinde oluşturulan siyasetlerinin Türkiye’de de uzantılarını bulması ve rekabetçiliğin sağlanması.
55’e Uyum paketinin içinde bizim açımızdan öne çıkan mevzu, Sonda Karbon Düzenlemesi. Bu düzenlemenin birinci etapta etkileyeceği beş kesimden şu evrede bahsediliyor, fakat bu güç ağır kesimlerin önümüzdeki devirde daha da genişletildiğini göreceğiz. Yalnızca çelik, alüminyum, çimento suretiyle ana bölümler değil, ihracatını yaptığımız otomotiv, dokumacılık ve seramik suretiyle eserlere de zaman içinde yansıtılmasını bekliyoruz. Paketin tesirleri endüstri kesimlerimizle de hudutlu olmayacak, mesela ulaştırma kesiminde de bazı yansımalarının bulunduğunu göreceğiz. Bizim Hareket Planı’nda 9 tane başlığımız var, kıymetli bir kısmı de Sonda Karbon Düzenlemesi ile ahenge ilişik.
Tüm üretim bölümlerimiz açısından ikinci etapta karşılaşılacak mevzu, ucuz ve temiz güç temini bahsidir. Buradaki en eleştiri bahis, ucuz ve temiz enerjiyi bölümlerimize nasıl aktarabiliriz. AB’de bizimle tıpkı noktada olan bazı ülkeler var, Polonya bunlardan biri, Cenup Avrupa’nın tamamına yakını Türkiye’ye paralel bir çizgi izliyor. Bunlar bakımından da doğalgaz bir geçiş gücü olarak kabul görüyor. Fakat güç bakımından AB’nin “Fit for 55” paralelinde açıklamış olduğu bazı hedefl er var. Örneğin Komisyon’un yayınlamış olduğu kimi dokümanlarda endüstri üretiminde güç gereksiniminin %50’sinin hidrojenden karşılanmasından bahsediliyor. Bizde de bununla ilgili altyapı ya da bilimsel bilgiler tabana nasıl yayılır, bunun çalışmasını yapmak gerek.
Ucuz güce geçiş ve yeşil teknolojilere erişim ise finansman olmaksızın mümkün değil. Türkiye’nin bu manada fazlaca mühim bir finansman açığı da söz mevzusu. Bunu tehdit olarak görüyoruz, lakin önümüzde fazlaca kıymetli fırsatlar da var. Birincisi AB ve Türkiye’nin Gümrük Birliği’nden meydana gelen fazlaca hususi bir alakası var. Hasebiyle Türkiye’nin ahengi dünyadaki pek fazlaca ülkeye nazaran fazlaca daha süratli halde olabilecek. Yeşil Mutabakat AB içinde tek pazarın oluşturulmasından bu yana en kıymetli proje. AB, bağlantılarını Yeşil Mutabakat üstüne kuruyor. Gümrük Birliği’nin güncellenmesi ve Yeşil Mutabakat çerçevesinin de Gümrük Birliği’nin içinde yer alması, hem AB’nin Yeşil Mutabakat projesinin başarısı, hem de Türkiye’nin buna ahengi açısından son aşama büyük kıymet arz ediyor.
Tam üyelik perspektifi için ümit doğuracaktır
Doç. Dr. Çiğdem NAS – İktisadi Kalkınma Vakfı (İKV) Genel Sekreteri – Yıldız Teknik Üniversitesi Öğretim Üyesi
Yeşil Mutabakat süreci birçok paydaşın bir ortada çalışmasını gerektiriyor. Yeşil dönüşümün ve Yeşil Mutabakat’a uyum sürecinin iki kıymetli özelliği var: Birincisi, fazlaca katmanlı ve fazlaca paydaşlı bir süreç olması, şu demek oluyor ki tek bir merkezden direktifle yürütülebilecek bir süreç değil. Sivil toplumun, iş dünyasının, sektörel derneklerin, üniversitelerin, araştırma müesseselerinin kamuyla beraber hareket etmesi ihtiyaç duyulan bir süreç. Bunun genel bir strateji çerçevesinde koordine edilmesi lazım. Kısaca yol haritasının çizilmesi, bu yol haritasında hangi aktörlere ne suretiyle vazifelerin düşeceğinin belirlenmesi gerekiyor. İkinci kıymetli özellik ise bu sürecin birbiriyle ilişkili olması. Bir işletmenin kendi karbon ayak izini azaltmak için tedbirler almaya emek harcaması ve yatırımlarını bu alana yönlendirmesi fazlaca kıymetli olsa da tek bir işletmenin yapabileceği şeyler hudutlu; zira bu tıpkı vakitte tüm tedarik zincirini içeren bir husus. Bu yüzden yeşil dönüşümün tedarik sürecindeki tüm kademeleri, tüm oyuncuları ve ulaştırma, hizmet kısmı, endüstri, ziraat vb. tüm kesimleri içermesi gerekiyor.
Bu emelle İKV olarak Türkiye-AB alakaları, Gümrük Birliği’nin güncellenmesi hususlarında olduğu suretiyle yeşil dönüşüm mevzusunda da kamuoyunda farkındalık yaratmaya çalışıyoruz. Bu süreçte bizim bir yeşil platform oluşturma gayretimiz var. Sivil cemiyet, iş dünyası ve çevre örgütlerini bir ortaya getirerek bu süreçte kuvvetli bir ses oluşturmak, karar alıcıları etkileyecek halde sivil toplumun enerjisini ve katkısını bu sürece dahil etmeyi hedefliyoruz.
Yeşil dönüşüm ve dijital dönüşüm, kapitalizmin artık değişik bir etaba geçmesi manasına geliyor. Döngüsel ekonomi prensipleri, yenilenebilir güç, tüketim kalıplarının tartışıldığı bu süreçte Türkiye’nin Avrupa’daki tedarik zincirlerindeki yerini muhafazası fazlaca kıymetli. Avrupa’nın bu süreci başarabilmesi için Türkiye’nin sürece entegre edilmesi de eşit kıymeti haiz. Bu süreç aslına bakarsak Türkiye ve AB’nin ortasındaki bağın ne kadar kuvvetli bulunduğunu; bu yeni periyotta, ikiz dönüşümlere ayak uydurmak için Türkiye ve AB’nin beraber hareket etmesinin ne kadar kıymetli bulunduğunu da gösterdi. Yeşil Mutabakat süreci Türkiye ve AB ortasındaki bağların güçlendirilmesi açısından da bir fırsat. Türkiye ve AB ortasındaki bu yakınsamayı Yeşil Mutabakat üstünden gerçekleştirebilirsek bu tam üyelik perspektifi için de ümit doğuracaktır. O yüzden şu an ne kadar mümkünlük haricinde suretiyle gözükse dahi, Yeşil Mutabakat sürecinin tam üyelik ve onun temsil etmiş olduğu entegrasyona yönelik bir ivme yaratılması için fazlaca kıymetli bir fırsat bulunduğunu düşünüyorum.
Yeşil Mutabakat için kilometre taşları yerine oturuyor
Prof. Dr. İnanç SAK – Türkiye İktisat Siyasetleri Araştırma Vakfı (TEPAV) Kurucu Yöneticisi
Yeşil Mutabakat sürecinde Paris İklim Anlaşması’nın onaylanması, hazırlıklarımızı somutlaştırıp harekete geçmemiz için birinci kilometre taşıydı. Türkiye için 2053’ü net sıfır karbon emisyonlarına yetişme yılı olarak belirlediğimizde, hem güç branşında hem başka bölümlerde hangi adımları ne zaman atmamız gerektiğine ilişik yeni kilometre taşlarını işaretleyebilmek de mümkün hale geliyor.
Artık Emisyon Tecim Sistemi’nin bir formda başlatılması gerekiyor. Türkiye’nin Sonda Karbon Düzenlemesi’ne ahengi açısından, Emisyon Tecim Sistemi’ni nasıl tasarladığımız son aşama kıymetli olacak. Türkiye’nin Sonda Karbon Düzenlemesi sisteminden daha azca etkilenmesi, kendi Emisyon Tecim Sistemi’ni kurmasıyla mümkün olacak. Emisyon Tecim Sistemi’nin içinde karbon kredileri sağlamayı düşünüyorsak onu nasıl tasarlayabileceğimizi bulmamız gerekiyor. Bundan sonrasında başka kesimlerdeki değişimi daha iyi yerine oturtmamız mümkün hale gelecek. Geçiş süreci açısından bakmış olduğunuzda her şeyden bir günde vazgeçmemiz aslına bakarsak mümkün değil, münasebetiyle tedrici olarak karbon emisyonlarını nasıl azaltabileceğimize dair bir plan hazırlamamız gerekiyor.
Dikkate almamız ihtiyaç duyulan şeylerden biri de finansmanın nasıl sağlanacağı mevzusu. Batı’da negatif faizli fazlaca fazla birikmiş tutum var, o tasarrufl arın hususi kanalları ve kamu yayınlarını harekete geçirerek bizim suretiyle gereksinim duyan ülkelere nasıl aktarılabileceği üstüne düşünmemiz lazım. Bu, ana para ağır bir dönüşüm süreci olacağına nazaran nasıl yeni istihdam yaratılacağı üstüne de odaklanıp münakaşaya başlamamız gerekiyor.
Gümrük Birliği aslına bakarsak yürürlüğe girmiş olduğu 1996’dan beri her açıdan fonksiyonunu fazlaca iyi yerine getirdi. Türkiye, 1990’dan 2019’a baktığımızda AB ile dış ticaretinde açık verirken dış tecim fazlasına geçti. Lakin Yeşil Mutabakat’ın öngördüğü ikiz dönüşümle beraber, AB artık tek pazardan dijital tek pazara gerçek ilerlerken, Gümrük Birliği de fonksiyonunu yitirdi. Gümrük Birliği’nin modernizasyonu gündemi, aslına bakarsak bir nevi karbonsuzlaşma gündemidir. Türkiye’nin karbonsuzlaşması aslına bakarsak Avrupa’nın karbonsuzlaşması anlama gelir. Avrupa’nın Türkiye’yi dışarıda bırakarak karbonsuzlaşması mümkün değil.
Doğalgaza lüzumlu dayanak verilmezse arz açığı gündeme gelecek
Mehmet DOĞAN – GazDay Genel Müdürü
Türkiye’nin Paris İklim Anlaşması’nı onaylaması fazlaca iyi bir gelişme; lakin ülke olarak fazlaca acil yapmamız ihtiyaç duyulan şeyler var. Birinci olarak gayemizi hakikat belirlememiz, ikincisi de bu karbon azaltma pahalarını şeff af bir halde kamuoyuyla paylaşmamız lazım. Karbon emisyonlarını süratli azaltmanın formülleri var. Mesela kömürden doğalgaza geçiş. Bu geçişi nasıl yapacaksınız, ne zaman yapacaksınız, ne kadara mal olacak, bunlar fazlaca kıymetli. Emisyon Tecim Sistemi’ni çabucak devreye almamız lazım. Avrupa’da Türkiye’den mal alan şirketlerin ne isteyeceğini net olarak belirlemesi gerekiyor. Bizim de mal aldığımız ülkeler var, bizim de onlara Avrupa’nın bizlere uyguladığı karbon vergisini uygulamamız lazım. Tüm yakıt çeşitlerinin ayak izlerini tahlil etmemiz gerekiyor. Bu süreçte gerçek adımları hakikat vakitte atmazsak, bugün yaşadığımız emtia krizleri suretiyle krizler yaşarız.
Şirketlerin ne yapmaları gerektiğine ilişik, neyi nasıl hesaplayacaklarına ilişik prosedürler ve metodolojiler mevcut değil. Örneğin Türkiye’de 2011 senesinde çıkmış bir emisyon hesaplama metodolojisi var, lakin bu Avrupa’daki mevzuatla ve Yeşil Mutabakat’ın gerektirdiğiyle birebir değil. Yeşil Mutabakat sürecinde güç dönüşümü nasıl olacak? Fosil yakıtlar içinde en temiz olanı doğalgaz, ayrıyeten denetim edilebilir bir yakıt. Elektriği depolayamadığımız için, doğalgaz santralleri talepteki değişimleri hızlıca karşılayabiliyor. Türkiye’de rüzgârda şurası gücümüz 10 bin megawatt’a ulaştı, fazlaca mühim ve iyi bir sayı. Yenilenebilir yatırımlarının sürat kesmeden devam etmesi gerekiyor. Fakat bizim rüzgârdan saatte 41 megawatt ürettiğimiz de oldu. Rüzgâr olmadığı zaman ne yapacaksınız? Güneş açısından fazlaca zengin bir ülkeyiz, kuramsal olarak senelik tüm gücümüzü güneşten edinebiliriz, fakat güneş saat 19:00’da batıyor. O saatten sonrasında yerine bir yakıt koymanız lazım.
Doğalgaz yerine hidrojen kullanalım diyenler var. Hidrojen mevzusunda da kimse hayal kurmasın, imkansıza yakın bir dönüşümden bahsediyoruz. Bulacağımız teknolojilerle çözülecek deniyor, lakin lüzumlu teknolojiler geliştirilene kadar doğalgaza lüzumlu dayanağı ve yatırımı vermezsek, arz açığı gündeme gelecek. Ortada ekonomi kalmayacak, elimizde bu değişimi meydana getirecek finansal gücümüz olmayacak. Tüm ülkeler ve Memleketler arası Güç Ajansı projeksiyonlarını makro ölçekte yapıyor, senelik bazda bakıyor. Fakat bizim hususa saatlik, günlük bakmamız lazım; zira enerjiyi şimdi depolayamıyoruz. Örneğin şöyleki bir argüman var: “Doğalgaz tüketimi azalacak.” Evet, yenilenebilir güce fazlaca büyük yatırımlar yapmış olursanız doğalgaz tüketimi azalabilir. Lakin saatlik bazda baktığımız zaman, denetim edilebilir diğeri bir yakıt bulmazsak denklem kurulamıyor. Doğalgaz santrallerine yatırım yapmazsanız, güneş batmış olduğu zaman yerine koyacak rastgele bir yakıt çeşidiniz, en azından bugün için, olmaz.
Yeşil mutabakat süreci hangi basamakta?
Avrupa Birliği, yeşil ve dijital bir dönüşüm için yol haritası olarak benimsediği Yeşil Mutabakat planını Aralık 2019’da kamuoyuna açıklayarak hem AB üyelerini hem de AB ile tecim icra eden ülkeleri derinden etkileyecek süreci başlattı. Avrupa Komitesi tarafınca açıklanan Yeşil Mutabakat planı, 2030 yılına dek Avrupa’nın karbon salımını 1990 seviyesine nazaran %55 düşürmeyi, 2050 yılına kadar ise dünyanın birinci karbon-nötr kıtası olmasını hedefl iyor. Kurul, Yeşil Mutabakat planının ayrıntılarını içeren Fit for 55, şu demek oluyor ki 55’e Uyum paketini 14 Temmuz 2021’de kamuoyuna deklare etti.
AB’nin 55’e uyum paketinde neler var?
✔AB’nin 2030 ve 2050 iklim hedefl erinin yasal çerçevesini oluşturan birinci İklim Yasası 9 Temmuz 2021 tarihinde yayımlandı.
✔ Avrupa İklim Yasası ile resmileşen hedefl ere ulaşmak gayesiyle, bir takım yasal düzenleme içeren “55’e Uyum” paketi taslağı 14 Temmuz 2021 tarihinde Avrupa Kurulu tarafınca kamuoyuna açıklandı.
✔ Pakette birbirini tamamlayıcı politika önlemlerini içeren teklifl er bulunuyor.
✔ Paket ile AB’nin mevcut Emisyon Tecim Sistemi’nin (ETS) sıkılaştırılması ve yeni kesimleri kapsayacak halde genişletilmesi öngörülüyor.
✔ Pakette yer edinen “Yenilenebilir Güç Direktifi” ile, 2030 senesinde gücün %40’ının yenilenebilir kaynaklardan sağlanması gayesi belirlendi.
✔ Binalar, karayolu ve ulusal denizyolu nakliyatı, ziraat, atık ve minik endüstriler için her bir üye ülkeye güçlendirilmiş emisyon azaltım hedefl eri verildi.
✔ “Enerji Vergilendirmesi Direktifi” revize edilerek güç eserlerine uygulanan verginin AB’nin güç ve iklim siyasetleri ile uyumlu hale getirilmesi ve temiz teknolojilerin desteklenmesi öngörülüyor.
55’e uyum paketinde sonda karbon düzenlemesi düzeneği (SKD)
✔ Paket kapsamında en fazlaca dikkat çeken uygulama, “Sınırda Karbon Düzenlemesi (SKD)” teklifi oldu.
✔ Bu uygulama, seçili kesimlerde, eşyanın üretimindeki karbon ayak izi dikkate alınarak AB tarafınca belirlenen hudut üstüne mali bir yaptırım getirilmesini öngörüyor.
✔ Uygulamanın birinci olarak demirçelik, çimento, alüminyum, elektrik ve gübre bölümlerinde hayata geçirileceği duyuruldu.
✔ SKD’nin uygulanmasında 2023-2025 geçiş devri olarak planlandı. Bu süreçte söz mevzusu dallarda ithal edilen eserlerin karbon ayak izine ilişik bildirimde bulunulacak, lakin mali bir yaptırım hayata geçirilmeyecek. 2026 yılından itibaren ise SKD mali yaptırımı uygulamaya girecek.
✔ Başlangıçta bu beş dalda eserlerin direkt karbon ayak iziyle sonlu olan SKD uygulaması, ileriki periyotlarda başka bölümlere ve dolaylı karbon ayak izine genişletilebilecek.
✔ İthalatçı firmanın, her yıl 31 Mayıs’a dek bir evvelki yıl ithal etmiş olduğu eserlerin toplam ayak izini beyan etmesi ve buna karşılık gelen SKD sertifikasını her bir üye ülkede kurulacak ilgili merciye sunması gerekiyor.
✔ Eserler AB içinde üretilmiş olsaydı ödenecek karbon fiyatı kadar sertifika alınmış olması gerekiyor.
✔ İhracatçı şirket eserlerin karbon ayak izine ilişik data temin edemezse jenerik bir karbon ayak izi üstünden hesaplama yapılacak.
✔ Avrupa Birliği Emisyon Tecim Sistemi’ne entegre olan veya bununla ilişkili bir emisyon tecim sistemi olan ülkeler (örn. İsviçre, İzlanda, Norveç) SKD’den muaf olacak.
Türkiye hudutta karbon düzenlemesi düzeneğine nasıl hazırlanabilir?
Birleşmiş Milletler Tecim ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD) tahliline nazaran, SKD sisteminin birinci etapta geçerli olacağı beş dalda AB ile ticareti en fazlaca etkilenecek üç ülke Rusya, Çin ve Türkiye. Beş kesim ortasında Türkiye’de en fazlaca demir-çelik kesimi etkilenecek. İhracatçılarını kaçınılmaz olarak etkileyecek Sonda Karbon Düzenlemesi Mekanizması’na hazırlık için Türkiye’nin birkaç seçeneği var:
1- AB Emisyon Tecim Sistemi’ne taraf olan ülkelere sağlanan muafiyetten yararlanmak için ETS’ye entegre olabilir.
2- Gümrük Birliği’nin ETS’ye entegrasyonu da kapsayacak formda revizyonu/ modernizasyonu görüşme edilebilir.
3- Türkiye, kendi emisyon tecim sistemini kurarak bunu AB ETS’siyle uyumlaştırabilir.
4- Karbon fiyatlandırmasına yönelik milletlerarası sistemlerden ve sertifikasyon sistemlerinden daha ağır halde yararlanılabilir.
5- Türkiye, karbon fiyatlandırması için kendi sistemini kurabilir. Bunlara ek olarak, Türkiye’de başta SKD sistemine doğal olarak olacak dallar olmak suretiyle, gerek şirketlerin gerekse devletin karbonsuzlaşma istikametinde atması ihtiyaç duyulan adımlar var. Güç verimliliğini artırıcı tedbirler almak, karbon ayak izi düşük güç kaynaklarına yönelmek ve şebeke emisyonlarını düşürmek bunların başlangıcında geliyor.
Kaynak: Dunya