Bitkisel Dokular Nedir?
BÖLÜNÜR DOKULAR(MERİSTEM DOKU)
*Bitkilerde ilk oluşan doku çeşididir.
*Kök, gövde, yaprak, yan sürgün uçlarında bulunur.
*Sürekli mitoz bölünme ile çoğalarak, bitkinin enine ve boyuna büyümesini sağlarlar.
*Dokuyu oluşturan hücreler küçük,çekirdekleri büyük, sitoplazmaları boldur.
*Hücre çeperleri ince, kofulları küçük ve az sayıdadır.
2’ye ayrılırlar.
1. BİRİNCİL BÖLÜNÜR DOKULAR
MERİSTEM DOKU
*Bitkinin kök ve gövde ucunda bulunur.
*Boyuna uzamayı sağlar
*Bu bölgeler büyüme noktaları denir
*Büyüme noktaları kökte kaliptra , gövde de ise genç yapraklar tarafından korunur.
Kaliptra zedelendiğinde ,iç kısımlardaki bölünür dokular çoğalarak kaliptrayı onarır.
2. İKİNCİL BÖLÜNÜR DOKU
Bölünmez dokuların hormonların etkisi ile tekrar bölünebilme yeteneği kazanması ile oluşur.
Kökte , kök kambiyumu, gövde de mantar kambiyumu adını alır.
BÖLÜNMEZ DOKULAR(DEĞİŞMEZ DOKULAR)
Bölünür dokuların farklılaşması sonucu oluşmuş ve hücreleri bölünme yeteneğini kaybetmiş doku çeşididir.Hücreleri genellikle büyüktür.
Değişmez dokuların bazı hücreleri ölü olup ( odun boruları) içleri su veya hava ile doludur.
5 gruba ayrılır.
1. TEMEL DOKU (PARANKİMA)
Hücreleri canlıdır.Diğer doku ve organların arasını doldurur.
Canlı hücrelerin arası sitoplazma ile doludur.
a. Özümleme Parankiması
Yeşil bitkilerde yaprak ve genç gövde de bulunur.Hücrelerinde bol kloroplast olduğu için fotosentezde görev yapar.
b. Havalandırma Parankiması
Genellikle bataklık ve su bitkilerinde , kök ve gövde de bulunur.Hücreler arasında biriktirilen hava solunum olayında kullanılır.
c. İletim Parankiması
Özümleme parankiması ile iletim dokusu arasında bulunur. Madde taşınmasını sağlar.
d. Depo Parankiması
Kök, gövde, tohum, meyva kısımlarında bulunur.Su ve besin depolar.
2. KORUYUCU DOKU
Kök, gövde, yaprak ve meyvaların üstünü örter.Kalın çeperli ve klorofilsizdir.Kara bitkilerinde su kaybını engeller.
a. Epidermis
Tek sıra hücrelerden oluşur.Kökte emme, sarmaşıkta tutunma, ısırgan otunda savunma tüylerini oluşturur.Bazılarında dış çeper kalınlaşarak KÜTİKÜLA yı oluşturur. Kütiküla su kaybını engeller.Yaprak ve gövdede farlılaşarak gözenekleri(stoma) oluşturur.
b. Mantar Doku
Çok yıllık bitkilerde kök gövde üzerinde bulunur. Hücreleri ölüdür.Hücreler su geçirmez hava doludur.Mantar doku gövde ile yaprak sapı arasında oluştuğunda gövdeden yaprağa madde geçişine engel olur. Yaprak dökümü gerçekleşir.
3. DESTEK DOKU
Bitkilere şekil ve destek veren dokudur. Çok yıllık bitkilerde iletim demetleri, otsu bitkilerde turgor basıncı desteklik işine yardımcı olur.
Pek doku: Bitkinin gövde , yaprak ve yaprak sapında görülür. Canlı hücrelerden oluşur.
Sert Doku:Çekirdek ve sitoplazma kaybolmuştur. Fındık, ve ceviz kabuğunda , ayva ve armutun çekirdeğine yakın kısımlarında sert dokudan oluşan taş hücreleri bulunur.
4. İLETİM DOKU
Damarsız bitkiler dışında karada yaşayan bütün bitkilerde görülür.Su ve organik madde taşınmasında görevlidir.
Odun Boruları: Madde taşıması tek yönlüdür. Emici tüyler ile alınan su ve mineraller bitkinin diğer organlarına taşınır.
Soymuk Boruları :Tek sıra halinde üst üste dizilmiş canlı hücrelerden oluşur.Fotosentez ürünleri bitkinin diğer organlarına taşınırken, köklerde sentezlenen aminoasitlerde yapraklara taşınır. Madde taşıması iki yönlüdür.Hücreler canlı olduğundan madde taşınması daha zordur.
5. SALGI DOKU
Canlı hücrelerden oluşmuştur.
a. Hücre içi salgılar: Salgılar hücre içinde biriktirilir.İçleri salgı ile dolu kalır .Portakal kabuğundaki eterik yağ salgısı bu şekilde oluşur.
b. Hücre dışı salgılar: Salgı hücrede oluşturulur. Daha sonra hücre dışına atılır.Koku ve bal özü oluşturan hücrelerle , böcekçil bitkilerdeki sindirim enzimleri bu tip salgılardır.
c. Salgı Boruları: Bir ya da birkaç salgı hücresi uzayarak salgı borusu halini alır. Reçine içeren salgılar mikroorganizmalardan korunmayı sağlar. Böcekçil bitkilerdeki salgılar sindirim enzimi içerir. Sütleğendeki zehirli salgılar bitkinin hayvanlar tarafından yenilmesini engeller.