Sümela Manastırı’nı tehdit eden 360 tonluk kaya! Gruplar harekete geçti
Türkiye’nin değerli tarihi, turistik ve inanç yerlerinden olan, yerli ve yabancı binlerce turistin ziyaret ettiği, UNESCO Dünya Miras Süreksiz Listesi’nde yer alan, Trabzon’un Maçka ilçesi Karadağ eteklerindeki Sümela Manastırı’nda; Şubat 2016 yılında onarım, etraf düzenlemesi, kayalıkların jeolojik ve jeoteknik bakımdan araştırılması ve güçlendirilmesi projesi başlatıldı.
Kaya düşme riskine karşı yamaçtaki riskli kesim ve bloklar patlatma metodu ile düşürülerek ıslah çalışması yapıldı. Endüstriyel dağcılar, taş düşmelerine karşı yamaçları çelik ağlarla örüp, güçlendirdi.
360 TONLUK KAYA TEHDİDİ
1 Kasım’da 4’üncü defa ziyarete kapatılan manastır girişinde tehlike oluşturan 360 tonluk kaya kütlesi, çelik ağ ile bohçalama metoduyla yerine sabitlendi.
Fakat kaya blokunda süren risk nedeniyle yeni bir önlemin alınması kararlaştırıldı. Bunun üzerine manastırın giriş kapısının üzerinde yer alan kaya bloku, 16 metrelik çelik kazıklarla yamaca sabitlenmeye başlandı.
‘YANLIŞ STRATEJİ İZLENDİ’
Kaya düşmesini tedbire çalışmalarında yanlış strateji izlendiğini öne süren KTÜ eski öğretim üyesi, jeoloji mühendisi Prof. Dr. Osman Bektaş, “5 yıldır manastırı daha inançlı hale getirmek için çalışmalar yapılıyor lakin yanlış strateji izlendi.
Onarım çalışmaları yapılmadan evvel manastırda rastgele bir kaza, taş düşmesi yahut birisinin yaralanması kelam konusu değildi. Bölgede ‘tektonik kırık’ dediğimiz; jeolojik yapıda 3 farklı doğrultuda çok derin kırıklar var. Bunlar kuzeybatı, kuzeydoğu ve doğu-batı doğrultulu tektonik kırıklar.
Bunlar çok derin kayaları, kesen kırıklardır. Bu kırıklar, Sümela yamacının blok halinde oluşmasını sağlıyor. Bir de yamacın eğimi var, grative tesiriyle bu bloklar vakit zaman düşüyor. Bunu önlemek için askıdaki kayaları düşürüp, patlattılar. Bu çalışma sonuç almadı, zira geriden tekrar kayalar düşmeye başladı” dedi.
Giriş kapısının üzerindeki devasa bloğun düşebileceğini tez eden Prof. Dr. Bektaş, “Patlatmalar yahut kaya düşürmeleri vaktinde olmasaydı; artık bu kadar tehlikeli olmayacaktı. Artık ister istemez sabitleme çalışmaları var, kayayı düşüremiyorlar.
En hakikat sonuç; bohçalama metoduydu. Başlangıçtan bu yana bohçalama yapılsaydı; bugüne kadar 4 sefer kapatmaya da gerek olmayacak ve çok daha sonuç alıcı bir çalışma yapılırdı” diye konuştu.
‘KIRIKLAR VAKİTLE GENİŞLEYECEK’
Yamaç ıslahı sırasında yapılan patlatma ve kaya düşürmelerin daha derin kırıklar oluşturabileceğini belirten Prof. Dr. Bektaş, şunları söyledi:”Patlatmanın başlangıçta yapılmaması gerekirdi. ‘Patlatma yapmadık’ dediler lakin şahsen şahit oldum. Bu patlatmalar yamaçtaki blokların hareketlenmesine neden oldu.
Düşen ve geriden yine sabit olmayan blokların yine hareketlenmesi kelam konusu. Orada kaya düşmesini muhakkak önlemek mümkün değil. Yüzeydeki kayaları düşürmek ile ‘kaya düşmesini önledik, burayı ebediyen inançlı hale getirdik’ demek; kelam konusu olamaz. Kırıklar çok derin. Ayrıyeten ısı farkı ve yağışlar olduğu ve karlar eridiği sürece kırıklar vakitle genişleyecek ve yeni kaya blokları düşmeye başlayacak.
Kaya düşürmek ve patlatmak yerine demir halat ve çelikler ile bir arada bohçalama dediğimiz, kaplama tekniğine gidilseydi; bu sorun çözülmüş olurdu. Kısa vakitte çok daha az parayla ve inançlı biçimde çözülürdü. Bir onarımın 4-5 yıldır sürmesi teknik açıdan sorgulanabilecek bir problemdir.”
SÜMELA MANASTIRI’NDA 72 ODA
Maçka ilçesinde Karadağ’ın Altındere Vadisi’ne bakan eteğinde, yaklaşık 300 metre yükseklikteki ormanda kayaların oyulmasıyla yapılan Sümela Manastırı, halk ortasında ‘Meryem Ana’ ismiyle da biliniyor.
Hakkında çeşitli rivayetler de bulunan ve kuruluşu bilimsel bilgilere nazaran, 13’üncü yüzyıla uzanan tarihi manastırda, hizmet üniteleri, misafirhane, mutfak ve ayazmanın dışında toplam 72 oda bulunuyor. 88 yıl sonra manastırda 2010’da binlerce kişinin iştirakiyle düzenlenen ayini, Fener Rum Patriği Bartholomeos yönetti.