Gerrit Wustmann – Qantara.de
Yavuz Ekinci’nin yeni romanı “Çocukluğumun Uzak Köyü “nün kahramanlarından Hatice, ölüm döşeğindeyken “Anılarım ıssız köylerde kayboldu” diyor. Bu sırada etrafında toplanan çocuklarının hiçbiri Hatice ismini kocasının baskısıyla aldığını ve bunun için Ermeni isminden vazgeçtiğini bilmiyor.
“Önce doğup büyüdüğüm, aşık olduğum köy harap oldu, sonra evlendiğim, çocuklarımı doğurduğum ve onları sevdiğim diğer köy yandı. İki köyün yıkıntıları arasında sadece anılarım mı kaldı?” diye soruyor romanda.
Ekinci’nin 2012 yılında Türkiye’de yayımlanan bu romanı, Almanca’ya çevrilen üçüncü eseri. 1979’da Batman’da doğan ve orada büyüyen Ekinci, son olarak İstanbul’da yazar, öğretmen ve Kürt sürgün edebiyatı üzerine bir dizinin editörü olarak yaşadı.
Uzun bir süre boyunca Türk rejiminin eleştirel entelektüellere yönelik cadı avından kurtuldu, ta ki 2022 yılında neredeyse on yıllık tweetleri nedeniyle suçlanana kadar. PKK propagandası yapmakla suçlandı ve sonunda şartlı tahliye ile bir buçuk yıl hapis cezasına çarptırıldı. Benzer gerekçelerle, “Traumsplitter” (Almanca’ya çevrilmedi) adlı romanı da bir süre sonra yasaklandı.
Ekinci büyük meseleleri ele alıyor. “Der Tag, an dem Mann vom Berg Amar kam” (Verlag Antje Kunstmann 2017) adlı romanı, isimsiz bir köyün, aynı derecede isimsiz bir ordu tarafından tehdit edilmesini ve nihayetinde aşırı uçlara varmasını konu alıyor.
Başlıca temalar
Birçok farklı şekilde okunabilecek bir kitap, çünkü satır aralarında yankılanan sadece Türkiye içi kültürel mücadeleler değil.
Aynı zamanda keyfi bir devletten duyulan korku atmosferi ve kişinin kendi hayatının da yarın tıpkı köyün kendisi gibi harabeye dönüp dönmeyeceği konusundaki gündelik belirsizlikle ilgilidir.
“Peygamberin Gözyaşları “nda (Verlag Antje Kunstmann 2019 ) Ekinci, kahramanını Twitter çağında kendini yeni bir peygamber olarak kabul ettirme serüvenine gönderiyor, derin bir kara mizahla dolu bu serüvende kahramanımız pek de istekli değil ve bir gaftan diğerine tökezliyor.
Bir yandan. Diğer yandan, geleneksel ataerkil sosyal yapılar, din ve batıl inançlar, gerçekliğin dehşetiyle çarpışan çocuksu saflık hakkında. Ve bunlar yüzünden yıkılır.
Neredeyse bir yüzyıla yayılan bir triptik olarak tasarlanan anlatı, Kürt köy topluluğunun kısıtlamalarına ve çatışmalarına naif, çocuksu gözlerle bakan genç bir çocuk olan Rüstem’in bakış açısıyla başlıyor.
Rüstem, babası ve kız kardeşleriyle birlikte babaannesi Hatice ve kocası Hasan’ın yanında yaşamaktadır. Ağabeyi dağa çıkmıştır ve polis onu aramak için evi basmaya devam etmektedir. Devlet için Rüstem’in kardeşi bir terörist, köylüler için bir umut ışığı, Rüstem’in kendisi içinse sadece tekrar görmek istediği ağabeyidir.
Ekinci okuyucuyu hiçbir şeyden mahrum bırakmıyor
Köy geleneksel olarak yaşıyor. İnsanlar dindar ve Kuran okuyorlar, ancak kuralları kendi yaşamlarına uygun bir şekilde yorumlamayı da seviyorlar. Köyün imamı katı ama naziktir ve birinin yardıma ihtiyacı olduğunda yardıma koşar. Rüstem sonunda büyük adamlara ait olmak, gerçek bir erkek olmak istiyor, bunun ne olması gerektiğini gerçekten bilmese bile.
Birine göre süt dişlerin döküldüğünde erkek olursun. İlk ereksiyonun gerçekleştiğinde ve artık kadınlarla banyo yapmana izin verilmediğinde, diyor bir diğeri. Babası büyüme yolunda en önemli adımı okula başlamak olarak görüyor. Ancak okuldaki ilk günün sevinci yerini hızla kafa karışıklığına bırakıyor. Çünkü Türkiye’de çok yaygın olduğu gibi idealize edilmiş çarpık bir Atatürk imgesine saygı duyan öğretmen, daha ilk günden çocukların Kürtçe konuşmasını yasaklar.
Rüstem’in kardeşi bir daha ortaya çıkmadığı, Kandil Dağları’nda silahlı olarak görüldüğü için, ordu sonunda köyü basar ve imamı öldürür, evleri yakar. Hatice nine bu dehşeti ikinci kez yaşamak zorunda kalır.
1915’teki Ermeni Soykırımı sırasında köyünden hayatta kalan tek kişiydi. Kocası Hasan onu yanına aldı, adını değiştirdi, din değiştirmeye zorladı ve sırrını sakladı.
Çocuklar böcekleri ezip onların sadece “Ermeni” olduğunu düşündüklerinde bile hayatı boyunca sessiz kalır.
Ekinci izleyicisinden hiçbir şeyi esirgemiyor. İnsanın ya fail olduğu, ya bilmeden faillerin dilini konuştuğu ya da konuşmak zorunda bırakıldığı, ya da yaşamak için susmak ve kendini inkâr etmek zorunda kaldığı bir dünyayı anlatıyor.
Dehşet devam ediyor
Ve böylece Türkiye Cumhuriyeti’nin doğuşundan itibaren yaşanan dehşet bugün de devam etmektedir.
Atatürk’ün milliyetçi anlatısı şiddet olmadan var olamaz – romanın söylediği bu değil. Ancak satır aralarındaki mesajı görmezden gelmek zor.
Bu dünyada şiddet ölümün ötesinde de devam ediyor. Tıpkı o dönemde soykırım kurbanlarının bedenlerine saygısızlık edildiği gibi, bugün de basit bir cenaze töreni siyasi bir eyleme dönüşebiliyor.
Rüstem’in babaannesi sırrını mezara götürmüyor, son anda çocuklarına açıyor. Çünkü onlara güvenebileceğini bilmektedir. Ama sonunda bunun bir işe yaramayacağını da biliyor.
Yavuz Ekinci, bu ve diğer romanlarıyla çağdaş Türk edebiyatının en önemli seslerinden biri. O, modern düzyazıyı Türk ve Kürt anlatı gelenekleriyle birleştiren büyük bir hikâye anlatıcısı ve zarif bir üslupçu.
Her iki anlatı geleneğinin edebi bir ortak yaşam oluşturmasına izin veriyor ve aynı zamanda Türkiye’de başkalarının uzak durduğu konuları ele almaktan korkmayan bir yazar. Sonuç, en üst düzeyde bir dünya edebiyatı.
© Qantara.de 2023
Yavuz Ekincis, “Das ferne Dorf meiner Kindheit”, Türkçeden çeviren Gerhard Meier, Verlag Antje Kunstmann 2023, 325 s.
1979’da Batman’da doğan Yavuz Ekinci, öğretmen olarak çalışıyor ve Kürt sürgün edebiyatı üzerine bir dizinin editörlüğünü yapıyor. Ekinci, düzyazı çalışmalarıyla İnsan Hakları Derneği Öykü Ödülü de dahil olmak üzere çok sayıda ödül aldı. Son romanları “Amar Dağı’ndan Bir Adamın Geldiği Gün” (2017) ve “Peygamberin Gözyaşları” (2019). Ekinci İstanbul’da yaşamaktadır.