Dünyanın dört bir yanındaki merkez bankaları tarafından oluşturulan tokenler, oluşturulduğu ülkenin yasal para birimini temsil eder ve genellikle dağıtılmış defter teknolojisine (DLT) dayanır, merkez bankası dijital para birimi (CBDC) olarak adlandırılır.
CBDC’ler, en basit ifadeyle, kendi para birimini temsil eden bir ülke tarafından basılan dijital para birimleridir. Çoğu CBDC, kripto para birimleriyle aynı teknolojiyi kullansa da, iki varlık sınıfı bazı açılardan farklılık gösterir.
Kripto para birimleri ve CBDC’ler arasındaki fark nedir?
2010’lu yıllarda hayatımıza giren Bitcoin gibi kripto para birimleri finans sektöründe büyük bir devrim yarattı. CBDC’ler ile projeleri geliştirilen çoğu CBDC gibi DLT kullanan Bitcoin gibi kripto para birimleri arasında bazı farklılıklar vardır.
İlk olarak, Bitcoin ve Ethereum gibi blok zinciri ağları, tüm katılımcıların işlemlere erişip kayıt yapabileceği izinsiz açık blok zinciri ağlarını temsil eder. Tamamen merkezi olmayan bir yapıya sahip olan bu tür kripto para birimleri, herhangi bir kişi veya kurum tarafından oluşturulmaz veya kontrol edilmez. Bu nedenle regülasyona ihtiyaç duymayan ve sansüre dirençli kripto para birimleri bazı noktalarda CBDC’lerden farklılık göstermektedir.
Öte yandan, CBDC’ler, bir ülkenin merkez bankası gibi merkezi kuruluşlar tarafından geliştirilmesi ve kontrol edilmesi planlanan projelerdir. Çoğu CBDC projesi, Bitcoin gibi blockchain teknolojisine dayansa da, bu blockchain ağları “izin temelli”, yani yalnızca seçilen bireylerin ve kuruluşların erişebileceği veya değişiklik yapabileceği ağlar olacaktır. Bu nedenle kripto para birimlerindeki durumdan farklı olarak bu oluşumlar istedikleri işlemleri bloke etme, hesapları dondurma ve adresleri bloke etme yetkisine sahip olacaktır.
Öte yandan, Bitcoin gibi çoğu kripto para birimi (sabit paralar hariç), kripto para biriminin değerini desteklemek için herhangi bir rezerv varlığa sahip değildir. Bunun aksine, CBDC projeleri yasal bir para birimini temsil ettikleri için altın ve döviz rezervleriyle desteklenecek şekilde geliştirilir.
Kripto para birimlerinin (emtia, menkul kıymetler veya para birimi) nasıl sınıflandırılacağına dair dünya çapında belirsizlikler de var. Bu nedenle hangi kurumların kripto denetim yetkisi altında olduğu belli değil. CBDC’ler ise ülke merkez bankaları tarafından geliştirildikleri ve merkez bankalarının kontrolünde oldukları için yasal para birimi statüsüne sahip olacaklar.
CBDC’ler ne yapar?
Mevcut finansal sistem, gittikçe küreselleşen ve dijitalleşen dünyanın ihtiyaçlarına ayak uydurmak için yeterli değil. Bu noktada, CBDC’ler finansal sisteme büyük faydalar sağlayabilir.
Günümüzde anlık mesajlaşma gibi fırsatlar hayatımızın ayrılmaz bir parçasıyken, para transferi hizmetlerinde işlemlerin tamamlanması saatler hatta günler alabilir. CBDC’ler ise tıpkı kripto gibi dünyanın bir noktasından diğerine dakikalar içinde para göndermeyi mümkün kılıyor.
Merkez bankası dijital para birimleri, aracılara bağımlılığı ortadan kaldırarak geleneksel para transfer sistemlerine göre çok daha düşük ücretlerle para göndermeyi de mümkün kılıyor.
Kripto para birimleriyle ilgili sorunlardan biri olan yasadışı amaçlarla kullanım da CBDC’ler ile çözülüyor. Merkezi bir kuruluş tarafından denetlenen CBDC’ler, yasadışı kullanım tespit edilirse fonları ele geçirmemize veya işlemleri engellememize izin verir.
Hangi ülkeler CBDC’yi geliştirdi?
CBDC, 2021 Şubat itibariyle çoğu ülke için sadece bir projedir. Venezuela bu projeyi uygulayan ülkelerden biriydi.
Venezuela, Şubat 2018’de petrol fiyatına bağlı bir CBDC olan Petro’yu piyasaya sürdü. Ancak Petro, ülkede tahmin edildiği kadar yüksek sayıda kullanıma ulaşmadı.
CBDC çalışmalarını yürüten bir diğer ülke ise Çin’dir. Birkaç yıldır dijital yuan projesini geliştiren Çin, geçen yıl Nisan ayında ilk CBDC testlerini başlattı. CBDC’nin ön saflarında yer alan ülkelerden biri olan Çin, dijital yuan’ı test etmeye devam ediyor.
Rusya, CBDC konusunu araştıran ülkelerden biridir. CBDC’nin ülkeye fayda sağlayacağını düşünen Rusya, 13 Ekim’de konuyla ilgili araştırmaların başladığını duyurdu.
CBDC’lerin hala araştırma aşamasında olduğu Avrupa’da, Avrupa Merkez Bankası (ECB) 2021’de konuyla ilgili nihai bir karar vermeyi planlıyor.
Son olarak, Türkiye aktif bir CBDC projesi yürütmektedir. Merkez Bankası Başkanı Naci Ağbal, Türkiye’nin dijital para merkez bankasının “kavramsal” araştırma ve pilot test sürecini 2021’in ikinci yarısında tamamlaması planlandığını açıkladı.
Bitcoin (BTC) fiyatı an itibariyle$ 53,549.00dolar seviyelerinde alıcı buluyor.
En güncel gelişmelerden hemen haberdar olmak için Twitter sayfamıza katılın!