Sosyal Değişim Teorisi
Sosyal ilişkilerin ima ettiği her şeyi açıklamanın birçok yolu vardır. George C. Homans bunu sosyal mübadele teorisi aracılığıyla yaptı. Ekonomi ve mübadele kavramlarından doğan bu teori, bize sosyal etkileşimin nasıl gerçekleştiğini ve bizi buna motive eden faktörlerin neler olduğunu anlatır.
Bu nedenle, sosyal mübadele teorisi, tüm ilişkilerin bir maliyet-fayda analizi nedeniyle oluştuğunu, sürdürüldüğünü veya bozulduğunu savunur. Bu, önerilen alternatiflerin karşılaştırılmasına ve son olarak, bize daha düşük maliyetle daha fazla fayda sağlayan ilişkileri seçmeye yol açar.
Bu teori , nicelleştirmeye ve ölçmeye duyarlı olması ve basitliği nedeniyle davranış paradigmaları arasında oldukça değerliydi . Ancak zamanla ve bilişsel ve yapılandırmacı paradigmaların ortaya çıkmasıyla birlikte modası geçmiş oldu. Bu yazıda, sosyal mübadele teorisini aldığı eleştirilerle birlikte daha derinlemesine tanımak için bir analiz yapacağız.
Sosyal Mübadele Teorisinin Özellikleri
Daha önce de belirttiğimiz gibi, sosyal mübadele teorisi, ilişkilerin ekonomik yönleri etrafında döner. Bu teoriye göre, ne zaman bir ilişkimiz olsa, maliyet ve faydaları arasında bir denge kurarız ve sonuca bağlı olarak ona az ya da çok değer veririz. Bu şekilde sosyal etkileşimimizi bu ölçeklere göre değiştirerek bizim için oldukça tatmin edici bir duruma ulaşacağız.
Bu teori, tüm akıl yürütmelerin temelini oluşturan iki ilkeye dayanmaktadır:
- Bireycilik: Bu ilke, tüm davranışların her zaman bireye yönelik olduğunu varsayar. Tamamen sosyal eylemler bile, bireysel bir amaç için ara davranışlardan başka bir şey olmayacaktır.
- Hedonizm: İnsanın nihai amacı tatmin ve haz elde etmektir. Böylece tüm davranışlar söz konusu hazzı elde etmeye odaklanacaktır.
Bu iki önermeyi gözlemledikten sonra, akıl yürütme açık hale gelir. Buna göre sosyal ilişkiler kişisel bir amaca (bireycilik) yöneliktir. Ayrıca, bu amaca ulaşılması zevk (hazcılık) sağlamalı, dolayısıyla fayda-maliyet açısından karlı olmalıdır.
Bu kuramın, bilişsel değişkenleri dikkate almadan “uyaran-tepki” paradigmasına dayanan davranışçılıktan türediğini dikkate almak gerekir . Sosyal mübadele teorisinde, sosyal ilişkilerle ilgili uyarıcılar, onlardan elde edilen maliyetler ve faydalar ile temsil edilecektir. Bu uyaranlara yanıt basit olacaktır: olumsuz bir denge karşısında ilişkiyi bırakın ve olumlu bir denge karşısında onu sürdürün.
Bu, psikolojinin davranışsal döneminde çok çekici olan bir teoridir. Ancak bilişselcilik ortaya çıktıktan sonra ciddi sorunlarla ve güçlü eleştirilerle karşılaştı. Daha sonra, sosyal mübadele teorisinin hatalarını ve sınırlarını keşfedeceğiz.
Sosyal Değişim Teorisinin Yazarları
Sosyal Mübadele Teorisinin en büyük temsilcilerinden ikisi George Homans ve Peter Blau idi . Her ikisi de teorilerini geçen yüzyılın altmışlı yıllarında geliştirdi.
Homans’a (1961) göre, sosyal nitelikteki tüm insan davranışları bir değiş tokuştur . Yazara göre, her ikisi de ondan bir ödül almayı umuyorsa, iki kişi arasında bir ilişki vardır. Ve bu ilişkinin sürdürülmesi, umutları doğrulanırsa gerçekleşir. Bu sayede tüm faaliyetler mübadele niteliği taşımaktadır.
Homans, “iki insan arasında kendiliğinden gerçekleşen etkileşimin başarı, memnuniyet, değer ve rasyonellik gördüğümüz sosyal değişimler olduğunu” belirtir .
Blau (1964), çok sayıda sosyal davranışın bir değiş tokuşun parçası olduğunu öne sürer. Bu davranışların bazıları daha ilkel ve değişim öncesi, bazıları ise daha ayrıntılı ve değişim sonrasıdır. Blau’ya göre Sosyal Mübadele, “sağlamaları beklenen ve genel olarak sağladıkları sonuçlara uyan bireylerin gönüllü eylemleri” ile oluşur .
Sosyal mübadele teorisinin eleştirileri
Sosyal mübadele teorisinde bulabileceğimiz ilk sınırlama, onun içsel süreçlerle çok az ilgilenmesidir. Yalnızca diğerlerinden alınan olumlu ve olumsuz uyaranları hesaba katar, ancak bireyin içinde bir kişiye karşı bir tutum oluştuğunda çok daha karmaşık bir süreç vardır.
Bu teoriyi eleştirebileceğimiz bir diğer yön, onun iki teorik postülasının geçerliliğidir. Hem bireyci hem de hazcı paradigmalar, psikolojinin mevcut panoramasında modası geçmiş hale geldi. Bunlar, geçerliliklerini ortadan kaldıran bir dizi teorik hataya sahiptir.
Bireycilikle ilgili olarak, kişinin kendisi için büyük bir endişe duyduğu ve sosyal etkileşimin bir kısmının kişisel fayda için kullanıldığı doğrudur. Ancak tüm davranışların bireyin lehine olduğunu söylemek yanlış olur. Karşılıklı destek davranışları ve kolektivite uyumu büyük ölçüde desteklemektedir, bu nedenle bireysel olmayan davranışların doğada var olması kolaydır. Ayrıca sosyal kimlikle ilgili araştırmalar, bir grubun parçası hissetmek için bireyselliğimizden nasıl vazgeçtiğimizi ve bu nedenle hedeflerimizin nasıl değiştiğini gösteriyor.
Hedonistik önermeye ilişkin olarak, bir biçim hatası vardır. Hedonizm bize insan davranışının amacının zevk olduğunu söyler. Ancak sevinç veya hazzın kendisinin hedefe yönelik davranışı öğrenmek için bir teşvik görevi gördüğünü biliyoruz. Bu da bizi hazzın araç ve amaç olduğunu doğrulamaya götürür. Zevk, hazza ulaşmaya hizmet eder. Bu, büyük ölçüde herhangi bir bilgi eklemeyen bir totoloji haline gelir.
Gördüğümüz gibi, sosyal mübadele teorisi, sosyal psikoloji çalışması için bilmek ilginçtir. Ve belki de sosyal etkileşimin belirli yönlerini açıklamada faydalı oldu. Ancak şu anda, insanların yaşadığı sosyal gerçeklik hakkında bütünleşik bir teori olmaktan uzaktır.