TÜKENMİŞLİK SENDROMU NEDİR?: Tükenmek Zihnin Bir Yanılsaması
Günümüzde popülaritesi artan “tükenmişlik sendromu” uzmanlar tarafından karşılaşılan en fazla ruhsal sorunlardan bir tanesi olarak biliniyor. Tükenmişlik sendromu, kişilerin, iş ortamları, aile bireylerinden aldıkları etkileşimlerden ve sosyal alanlardan aldıkları keyfin sona ermesiyle ve kişisel benliğin “zihinsel” ve “fiziksel” olarak tükenme durumuna söylenebilir. Tükenmişlik sendromu “ruhsal gerginlik” sorunsalının yükselmesi ve sürekliliği haliyle oluşmaktadır; bu sendromu günden güne stres hallerimizle yaşamaya yaklaşmamızdaki temel sebep “strese engel olamama” durumundan kaynaklanıyor. İçerisinde var olduğunuz durumu kabullenip, stresin veya kötü ruh halinin kendinize iyi gelmediğini kabullenmeniz halinde bu sendromdan bir nebze de olsa uzaklaşabileceğinizi de şimdiden söyleyeyim. İşin işten geçtiğini tükenmişlik sendromunun belirtilerinden anlayabilirsiniz; bu belirtileri yazının içerisinde örnekler halinde vereceğim.
Tükenmişlik Sendromu Nedir?
Tükenmişlik sendromu kavramı tıpta kabul görebilen bir tanı olmamakla birlikte “sorun” olarak adlandırılmaktadır. Bu sorunun başlıca nedeni beynimizin içerisinde oluşan “olumsuzluk” kavramına bağlanabilir; her şeye şikayet etmeyi iyi bildiğimiz ve sorumluluklarımızın üstüne gitmekte zorlandığımız için tükenmişlik sendromuyla karşı karşıya kalabiliriz. Bu rahatsızlığın kişiye duygusal, fiziki ve psikoloji birçok zararı bulunmaktadır; hatta zaman içerisinde bu sendrom kişiye öyle bir hal aldırır ki kendilerine “yataktan kalkmam için bir nedenim yok” diye söylenebilirler. Bu karamsarlığın içerisinde depresyon, diyabet hatta kalp hastalığına kadar yol açabilecek sağlık sorunlarına maruz kalabilirler.
Tükenmişlik Sendromu Belirtileri Nelerdir?
Kişiler genellikle “iş hayatı stresi” nedeniyle kişiler tükenmişlik sendromuna maruz kalabiliyorlar; bu sendroma savunmasız olarak sayılan ağırlıklı meslek grupları “ilk müdahale ekipleri, doktor, hemşire” olarak bilinmektedir. Meslek hayatından harici ise tembel insanların kendilerini yetersiz hissetmeleri ve “onaylanma” ihtiyaçları sebebiyle de bu sorunla karşı karşıya kalıyorlar; şunu söylemeliyim ki “tükenmişlik sendromu başlangıcı” fark edilirse aşılması muhtemelen kolay olur. Fark edilemez ilerlerse uzun süre tedavi alınması gerekebilir; peki merak konusu olan tükenmişlik sendromu belirtileri nelerdir? Aşağıda sırasıyla verdiğim maddeler doğrultusunda, tükenmiş sendromunun davranış, duygu ve fiziksel belirtileri ve bu belirtileri kendinizde hissettiğinizde neler yapabileceğinizi açıkladım. Söylediğim gibi bu sorunun başlangıcını fark ederseniz aşabilme ihtimaliniz daha yüksek.
- Fiziksel belirtileri: kronik yorgunluk, halsizlik, uykusuzluk, iştah azalması, gribal enfeksiyonlar, sırt, baş, kas, mide ağrıları, iştah azalması. Bu tür rahatsızlıkların birden fazlasıyla mücadele etmeye başladıysanız, duygusal ve davranışsal belirtilerinizde bulunuyorsa kesinlikle tedavi için randevu almalısınız.
- Duygusal belirtileri: Kendini mutsuz hissetme, yetersizlik duygusu, yaptığı işten zevk alamama, tahammülsüzlük, gereksiz sinir hali, sabırsız olma, özgüvende düşüş, insanlara katlanamama, güçsüzlük hissiyatı, karamsarlık ve son olarak da alınganlık. Bahsettiğim duygusal durumlar, bozukluk göstermeye ve sürekliliğini artırmaya başlarsa tükenmişlik sendromu yaşıyor olmanız güçlü bir ihtimaldir.
- Davranışsal belirtiler: Unutkanlık, konsantrasyon güçlüğü, dikkat azalması, aile içi çatışma, işten uzaklaşma ve böylelikle hayattan uzaklaşma, anda kalamama, geçmişin izleri veya geleceğin endişeleri.
- İzolasyona girerler. Kendilerini izolasyona sokmalarındaki temel sebep baskıcı bir buhranın içerisinde olmalarındandır.
Sendromun belirtileri gerçekten de fazla olduğundan dolayı erken tespiti yapılabiliyor; diğer merak konusu olan soruya geçeceğim.
Tükenmişlik Sendromu Nasıl Önlenir?
Tükenmişlik sendromu aslında ruhsal bir gerginlikten başlayan bir sorundur. Yani bileceğiniz üzere gün içerisinde her insan strese maruz kalabilir; fakat stres durumları artış gösterir ve kişi bu duruma engel olmak yerine sessiz kalmaya başlarsa iş sağlık sorunlarından “tükenmişlik sendromuna” kadar uzar. Gün içerisinde maruz kaldığınız strese, kitap okuyarak, meditasyon yaparak, derin nefes alarak, şükrederek veya spor yaparak engel olabilirsiniz. Egzersiz yaparak bu sorunu tamamen önleyebilirsiniz; duygusal ve fiziksel rahatlamanıza sebep olan egzersiz “ruh sağlığınız” için oldukça önem taşımaktadır. İllaki “zamanım yok!” “vakit ayıramıyorum” diye söyleyenleriniz çıkabilir; ancak 15 dakikalık tempolu yürüyüş, 10 dakikalık vücut ağırlığıyla yapılan idmanlarda bu duruma yeterli olacaktır. Her gün alışkanlık haline getirdiğiniz takdirde, tükenmişlik sendromundan uzaklaşmaya başlayacağından emin olabilirsiniz. Egzersizden harici önem taşıyan diğer aktiviteler kitap okumak, meditasyon yapmak, dengeli beslenmek ve düzenli uyku uyumaktır.
Tükenmişlik sendromuna yakalanmak aslında oldukça zaman isteyen bir meseledir. Hayati değerlerinizi tamamen bir anda bırakıp, hayata en kötü tarafından ve umutsuzca bakmak takdir edersiniz ki oldukça zordur. Belki de gördüğünüzde değil görebildiğinizdedir hayat; olumsuzlukların hiçbir getirisi olmadığını fark etmelisiniz. Olumsuz bir beynin size hiçbir getirisi olmadığını ve hastalıklı düşüncelere sürüklenebileceğinizi anlamalısınız; bu dönemin içerisinde istediğiniz bir meseleden kendinizi bunalıma sokabilirsiniz. Bakış açınızı ve baktığınız “yapıyı” değiştirmeniz belki de sizin kurtuluşunuz olacaktır. Benim naçizane görüşüm, hayata ne olursa olsun güzel tarafından bakmanız; güzellik sizi iyileştirir.