Egzama (dermatit), cildin kızarık, kaşıntılı, kabarık ve kesecikli bir hal aldığı alerjik deri hastalıklarının genel adıdır. Aslında terminolojik olarak tam karşılığı olmamakla beraber pratikte yaygın olarak en sık görülen alt tipi olan atopik dermatitle eş anlamlı kullanılmaktadır. Aslında egzama daha geniş bir tanımdır ve altı adet alt tipi bulunur. Her biri sitemizde ayrı makaleler halinde detaylı incelenmiştir.
En yaygın ve genel ortaya çıkış mekanizması, herhangi bir yabancı madde ya da etkenin bağışıklık sisteminde uyarı yaratmasını takiben vücutta karşıt bir reaksiyon oluşması ve semptomları meydana getirmesi şeklindedir.
Tedavisi genelde tam olarak hastalığı ortadan kaldırmamakla beraber şikayetleri rahatlatma ve hastalığı yönetme üzerine kuruludur. Hayati tehdit oluşturan veya acil bir sağlık problemi değildir.
Egzama aslında, cildi etkileyen oldukça çeşitli semptomlara sahip geniş bir hastalık grubunun ortak adıdır. Dolayısıyla farklı alt tiplerde incelenmesi ve tedavilerinin buna göre yapılması gerekir. En çok görülen egzama türleri şunlardır:
- Atopik Dermatit, alerji kökenli, astım gibi hastalıkları olan hassas bünyelerde sık rastlanan bir cilt iltihabıdır.
- Kontakt Dermatit, tahriş edici maddelerin (temizlik ürünleri, metaller gibi) yol açtığı egzama tipidir.
- Dishidrotik Egzama, el ve ayaklarda aşırı terleme sonucunda gelişen egzamadır.
- Staz Dermatiti, dokudaki dolaşımın varislerden ötürü bozulmasıyla meydana gelen egzamadır.
- Numuler (diskoid) Egzama, bozuk para şeklinde yuvarlak olup, genelde yaşlılarda görülen egzama tipidir.
- Seboreik dermatit (yağlı egzama), cildin yağlı bölgelerinde meydana gelen, oluşumunda ciltte yaşayan zararsız mantarların rol oynadığı, inatçı ve saçta egzama yapabilen türdür.
Bütün egzamalarda ortak belirtiler:
- Kaşıntı, genelde şiddetli olur hatta hastayı uykusundan uyandırabilir. Kaşıntı neticesinde cilt tahriş olarak kanayabilir ve tırnaklardaki kirler incelmiş cilt dokusundan girerek ikincil bakteriyel enfeksiyonlara yol açabilir.
- Kızarıklık
- Kuruluk
- Ciltte soyulma ve katmanlaşma
- Ciltte renk değişikliği
- Ciltte kesecikler oluşması
Egzamanın çeşidine göre bulunma yerleri değişiklik gösterse de, en sık rastlanan alerjik egzamalar tipik olarak eller, bilekler, diz arkaları, dirsekler gibi kurumaya meyilli kıvrım bölgelerine yerleşir. Yüz, boyun, ense gibi güneş gören yerlerde de sıklığı artmıştır.
Dishidrotik egzama, daha çok ayak tabanında, avuç içinde egzama yapar. Çünkü bu bölgelerdeki aşırı terlemeden kaynaklıdır.
Staz dermatiti, genelde alt bacak toplardamarlarından kaynaklandığı için bacakların yan taraflarında, varisli bölgelerde görülür.
Seboreik dermatitte (yağlı egzama) ise, yağ bezlerinden zengin vücut bölgelerinde egzama görülmesi tipiktir. Yüzde burun kanatları, alın, vücutta sırt, göğüs gibi bölgelerde tipik olarak yerleşir. Seboreik dermatit hariç diğer türlerde saç derisinde egzama izlenmez. Saç derisi yağ bezlerinden zengindir.
Yetişkinlerden farklı olarak bebeklerde ve küçük çocuklarda yanak bölgesinde yerleşim tipiktir. Cinsel organlarda da yerleşebilir buna diaper dermatit (bez dermatiti) denir, bebek bezindeki sentetik maddelere karşı gelişen reaksiyondur. Yetişkinlerde cinsel bölgelerde nadiren egzama gelişir. Kadınlarda hijyenik pedlerden ve çeşitli cinsel sağlık ürünlerinden kaynaklı olabilir, erkeklerde ise kondom (prezervatif) kullanımı sonucu görülebilir.
Egzama nedenleri alt tiplerine göre oldukça farklılık arz etse de, en önemli sebep bağışıklık sisteminin bir şekilde uyarılmasıdır. Egzaması olan bireylerde, alerjik astım, saman nezlesi, bahar nezlesi gibi çeşitli bağışıklık sistemi hastalıkları da sıklıkla izlenmektedir bu da hekimlere cilde has değil tüm vücutta meydana gelen genel değişiklikler sonucu oluştuğunu düşündüren en önemli veridir.
Egzama sanıldığının aksine bulaşıcı değildir. Kimseden kapma veya kimseye geçirme ihtimaliniz yoktur. Nedeni alt tiplerine göre değişebilmekle beraber genel olarak genetik ve çevresel faktörler suçlanmaktadır. Genelde ailesinde bir tür egzama bulunanlarda aynı ya da farklı bir tipi meydana gelebilir. Bazen tek bireyde birden fazla tipine bile rastlanabilir.
Egzama türleri genel olarak alerjik kökenli olduğundan, kişinin alerjik olduğu besinler, gıda maddeleri, boyalar, metaller, ev tekstili ürünleri gibi maddeler mevcutsa bunlarla temas etmesi sonucu diğer kişilerden farklı olarak cildi tepki verip egzama oluşturabilir. Egzama, mikrobik bir hastalık değildir. Herhangi bir bakteri yada virüs egzamaya sebep olmaz. Çok nadir de olsa, ilaçlar da egzama benzeri reaksiyonlara sebep olabilir fakat bunlar genelde başka başlıklar altında değerlendirilen cilt lezyonlarıdır, egzama değillerdir.
Ayrıca, staz dermatiti görülen hastalarda, dolaşım bozukluğu olduğundan, bu bölgedeki deri dokusunun kanlanması ve beslenmesi de bozulur, neticesinde egzama oluşabilir. Bu genelde ileri yaşta, bacaklarında varis olan hastalarda karşılaşılan bir tablodur.
İlgili bölüm deri ve zührevi hastalıklar bölümü (dermatoloji veya cildiye şeklinde de bulunabilir) olup, semptomlar ortaya çıktığında bir an önce başvurulması gerekir. Acil bir sağlık problemi olmamakla beraber varsa beraberindeki diğer hastalıkların teşhisi ve mevcut problemlerin ilerlememesi ve giderilmesi için vakit kaybedilmemesi önerilir.
Egzama ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular
Egzama (Dermatit) halk arasında temre ya da temriye de denen, kaşıntı ve kızarıklığın ön planda olduğu alerjik deri hastalıklarının genel adıdır. Cildin henüz tam bilinemeyen bir sebeple doğal bariyer özelliğini kaybetmesi sonucu, kuruma görülür ve tahrişe açık hale gelir. Pek çok farklı sebebe dayanan çeşitli alt tipleri olan bir hastalıktır, tedavileri ve yönetimleri de genel olarak sebebine bağlı yürütülür.
Hayır, egzamanın hiçbir türü, seboreik dermatit dahil, bulaşıcı değildir. Kimseden size ya da sizden kimseye geçmez.
Egzama genel olarak başka vücut bölgelerine yayılma eğiliminde değildir. Egzamaya sebep olan faktörün temas ettiği ya da etkilediği bölgede sınırlı kalır fakat maruziyetin devam etmesi halinde kaşıntılı lezyonlar birleşme ve daha fazla yer kaplama eğiliminde olur. Egzamaya sebep olan faktör, kullanılan temizlik ve banyo ürünleri, çamaşır suları, ev tekstili ürünleri, giysiler gibi yaygın vücut bölgelerine temas eden bir nitelikteyse egzama da yaygın olarak ortaya çıkar.
Hastalığın kendiliğinden ağrı yapması beklenmez yalnız kulak içini tutan seboreik dermatit tipinde ağrı görülebilir. Ağrıdan ziyade kaşıntı sonucu tahrişler ve kanamalar meydana gelir bu da acıya sebep olabilir.
Egzama normalde saçlı deride olmaz. Dolayısıyla saç dökmez. Saç döken tek egzama tipi seboreik dermatittir (yağlı egzama).