Kalemler, aslında Yaşar Kemal’in Sarı Sıcak kitabında yer alan bir hikâyedir. Sedat Girgin‘’in resimlemeleriyle , Yapı Kredi Yayınları’nın Doğan Kardeş serisinden bir çocuk kitabı olarak yayınlanmıştır.
Kalemler hikayesinin özeti ve okuma etkinliği önerileri
(Okuma stratejilerinin genel yapısı için: Okuma Stratejileri ve MEB’in İlgili Kazanımları )
1.
Okuma Stratejisi: Tahmin Etme
Teknik Önerisi: Yönlendirilmiş Okuma (DR/TA)
Öğrenciler, kitabı okumadan önce, öğretmenin yönlendireceği ipuçlarına odaklanarak içerik hakkında tahminlerde bulunurlar. Sözgelimi, hemen her sayfası hikâyeden kareleri yansıtan çizimler ile kapak çizimlerine odaklanabilirler. Tahminlerin listelenmesi ve okuma boyunca değerlendirilmesi için Yönlendirilmiş Okuma (DR/TA) tekniği tercih edilebilir.
2.
Okuma Stratejisi: Metnin Yapısal Özelliklerini Belirleme
Teknik Önerisi: Hikâye Akış Grafiği
Anlatıcı, okurları, kocaman İstanbul’un minicik bir evinde yaşayan minicik bir kız çocuğuyla tanıştırırken, ona giden ve onunla doğrudan bağlantılı olan ayrıntılara odaklanır. Söze İstanbul’un martılarının üzerinde kanat çırptığı büyük çöplüklerden girer; sonra sözü, o çöplüklerden birinde önce çöpçü sonra şef olarak çalışmaya başlayan Rüstem’e ve oradan yaşadığı eve getirir. Rüstem’in iki çocuğu vardır. İlkokula giden Neriman‘ın babasının çalıştığı çöplüklerden gelen bir dolu kalemi vardır… Sonrasında alttaki diğer teknik önerisinde sıralandığı şekilde gelişen durumlar bir olay akış grafiğine yerleştirildiğinde öğrenciler, sürecin gerilim ve çatışma noktasını, çözüme giderken nerede tıkanma olduğunu fark eder.
3.
Okuma Stratejisi: Not Alma, İşaretleme
Teknik Önerisi: Tebeşir /Kalem Konuşur
Tebeşir / Kalem Konuşur tekniği, bu metin için içeriğine de uygun bir tercih olabilir. Öğrenciler, kalemler etrafında çocuk ve büyüklerin sergilediği tavırları, hiç konuşmadan, sadece kalemleri aracılığıyla değerlendirebilir. Aşağıdaki tavırlar için, uygulama öncesinde sınıfça ortak bir tutum belirlenebilir: Onaylanan tavırlar için +, kararsız durumlar için yarım artı ve onaylanmayan tavırlar için eksi işareti koyulması; ayrıca hangisi seçilmişse, her biri için bir gerekçe cümlesi yazılması gibi… İşaret ve gerekçeler metinde ilgili paragrafların yanına yazılabilir ya da yapışkanlı notlarla iliştirilebilir.
- Rüstem’in çöpten topladığı kalemleri, okumasını hayal ettiği iki çocuğuna getirmesi.
- Rüstem’in arkadaşlarının da bu hayale ortak olup kalem toplamayı sürdürmesi ve ona teslim etmesi
- Neriman’ın sayısız kalemlerini çok sevmesi, okulda arkadaşlarına göstermek istemesi
- Neriman’ın kalemlerin kaynağının çöpler olduğunu söylemek istememesi, bir kırtasiyeci akraba hediyesi olarak açıklaması
- Bir çocuğun kalemlerden birini tanıyıp hırsızlık suçlamasıyla öğretmenine şikayet etmesi
- Olayın büyümesi, Rüstem’e şikayet gitmesi
- Rüstem’in, kızına kıyamayıp onun yalanına ortak olması
- Neriman’ın okuldan uzaklaştırılması
4.
Okuma Stratejisi: Soru Sorma, Sorgulama
Teknik Önerisi: Bilinç Koridoru
Olay akışında iki çocuğun tutumu anahtar niteliğindedir. Neriman’ın kalemlerin geldiği asıl kaynağı söylemekten çekinmesi ve bir yalana sığınması, sınıf arkadaşlarından birinin kendi kalemini tanıyıp öğretmenine söylemesi. Diğer çocuk, Neriman için sonu kötü olsa da kendi masumiyeti içinde ve hiçbir şeyden habersiz bir tutum takınırken, Neriman bilinçli bir tercih yapıp yalan söylemeyi seçmiştir. Öğrencileriniz, Neriman’ın yerinde olsaydı, kalemlerin kaynağı hakkında neyi yapmayı doğru bulurdu. Bilinç koridoru yaratıcı drama tekniğini kullanarak bu tavır sorgulanabilir ve sınıfın doğru kararı ortaya çıkarılabilir.
“Kırmızısı, beyazı, karası, mavisi, turuncusu… Bir araya getirince kalemlerini, bir renk harmanı oluyordu. Gerçekten bir kalem harmanına benziyordu, ışıklı… Kalemleri okula getirecek, getirecekti ama, ya sorarlarsa bu kalemleri nereden aldın diye. Ne diyecekti, ne diyebilirdi. O kadar çocuğun arasında Çöpçübaşı babam çöplerin arasından topladı bu kadar kalemi diyemezdi ki… Ölse de, kesseler de, kanını iyice akıtsalar da diyemezdi ki… Nasıl derdi… Ama mutlaka getirmeli, arkadaşlarına kalemlerini göstermeliydi.”
5.
Okuma Stratejisi: Görselleştirme
Teknik Önerisi: Kolaj
Bu hikâyenin etrafında sıklıkla döndüğü bazı sözcük ve kavramlar, bir kolaj çalışması yoluyla gerçek bir görselleştirmeyle somutlanabilir. Sözgelimi, çöpten kalem toplamanın arkasında iyi bir eğitime hizmet edeceği düşüncesinin olması, kaynağın çöp olduğunu söylemekten çekinme, okulun bir çocuk yalanını kabullenememesi…
***Yaşar Kemal, „Kalemler“, YKY, 2019 (10.baskı)