gezi parkı'nda ne oldu? katılımcıların penceresinden bir gezi parkı
Embed Size (px)
TRANSCRIPT
-
Gezi Parknda Ne Oldu?Katlmclarn Penceresinden Bir Gezi Park Deerlendirmesi
Mensur Akgn, Burak Cop, Yunus Emre, ala Gl Yesevi
-
Gezi Parknda Ne Oldu?Katlmclarn Penceresinden Bir Gezi Park Deerlendirmesi
-
GEZ PARKINDA NE OLDU? Katlmclarn Penceresinden Bir Gezi Park Deerlendirmesi
Yazarlar: Mensur Akgn, Burak Cop ,Yunus Emre, ala Gl YeseviProje Asistanlar: Burcu nver, Aysima Selin ztrk
K, 2014Tm haklar sakldr. stanbul Kltr niversitesi ve stanbul Kltr niversitesi Kresel Siyasal Eilimler Merkezinin (GPoT) yazl izni olmadan hibir yolla kopyalanamaz, oaltlamaz, dat-m ve sat yaplamaz.
Bask Tarihi: Mays 2014
Bask Yeri:G.M. Matbaaclk ve Tic. A..100. Yl Mah. MAS-ST 1. Cad. No: 88 Baclar - stanbul Tel: (0212) 629 00 24 Faks: (0212) 629 20 13Sertifika No: 12358
Kapak Tasarm ve Sayfa Dzeni: Sultan zer
stanbul Kltr niversitesi Kresel Siyasal Eilimler Merkezi (GPoT)stanbul Kltr niversitesi Ataky Yerlekesi34156 Bakrky stanbulTel: 0212 498 44 76 Faks: 0212 498 44 05www.gpotcenter.orgstanbul Kltr niversitesi Yaync Sertifikas No: 14505
stanbul Kltr niversitesi Ktphane Kataloglama Bilgisi Gezi Parknda Ne Oldu?/ haz. Mensur Akgn, Burak Cop,Yunus Emre, ala Gl Yesevi. stanbul: stanbul Kltr niversitesi, 2014 52s. ; 27 cm (stanbul Kltr niversitesi Yayn No: 204 )ISBN: 978-605-4763-19-1I. Siyaset II. Siyasi Protesto
-
Gezi Parknda Ne Oldu?Katlmclarn Penceresinden Bir Gezi Park Deerlendirmesi
Yazarlar: Mensur Akgn, Burak Cop, Yunus Emre, ala Gl Yesevi
-
Giri .............................................................................................................................. 7
Eylemlere Katlma Nedenleri ...................................................................................... 11
Gezi Ruhunu Anlamak .................................................................................................. 18
Sonu Yerine ............................................................................................................... 32
Okuma nerileri ........................................................................................................... 36
Metodoloji .................................................................................................................... 39
Kronoloji ..................................................................................................................... 42
indekiler
-
7
GR
Dnya siyasetinde kimi zaman kk olaylar byk deiimlerin, sarsntlarn, sa-valarn ya da ibirliklerinin fitilini ateleyebilir. Yeni bir vergi iin toplantya arlan bir meclis byk bir lkede monarinin yklmasna, Avrupa ktasnda on yllar sre-bilecek sarsntlarn yaanmasna ve yeni bir an balamasna neden olabilir. Ya da bundan yl nce Tunusta olduu gibi bir seyyar satcnn kendini yakmas btn bir blgenin demokrasi talebiyle ayaklanmasna neden olabilir.
27 Mays 2013te Taksim meydanndaki bir parkn dzenlemesine kar gsterilen tepkilerle balayan ve gn iinde tm lkeyi saran Gezi olaylarnn Trkiyede ve dnyada bu denli byk bir sarsntya ya da deiime yol ap amayacan bilmiyoruz. Umuyoruz ki Trkiyeyi ynetenler, ynetmeye talip olanlar elinizdeki almadan ve benzerlerinden gerekli dersleri kartrlar.
Gezi olaylar Trkiyenin yakn siyasi tarihinde yaad en nemli krizlerden biriydi. ktidarn olaylar sonrasnda gcn konsolide etmek iin dzenledii mitingler ve bu mitinglerde kullanlan slup Trkiyenin daha da gerilmesine, siyaset sahnesindeki ya-rklarn daha da derinlemesine neden oldu.
17 Aralk 2013de balayan yolsuzluk soruturmalarna kar gsterilen tepkiler bu yarklarn artk kapanmasnn pek de mmkn olmadna, Trkiyenin ok daha sert krizlere doru srklenebileceine iaret ediyor. Tam da bu yzden IKU-GPoT bnye-sinde Gezi Park olaylarna katlan 16 kii ile gerekletirdiimiz derinlemesine mla-katlardan elde ettiimiz verileri ieren almamz nem kazanyor.
Akademik nitelikli olmasn, bundan sonra yaplacak aratrmalara k tutmasn he-deflediimiz alma, Trkiyenin iinden getii ve sistemsel bir krize dnme olasl gl olan tarihsel durumu doru analiz etmek isteyen siyasiler iin de frsatlar sunu-yor.
Tahmin edebileceiniz gibi bu aratrmada Gezi eylemlerini kimin dzenledii, han-gi Doulu ya da Batl devletin veya istihbarat rgtnn bu protestolarn arkasnda olduu yok. Biz iktidara, muhalefete ve basna duyduklar tepkiden dolay sokaa -kan, farkl meslek ve ya gruplarndan, deiik siyasi tercihlerden Gezi Park protesto-
-
Gezi Parknda Ne Oldu?Katlmclarn Penceresinden Bir Gezi Park Deerlendirmesi8
cularyla konutuk. Onlarn orada neler hissettiklerini, neden oraya gittiklerini anlama-ya altk.
Elinizdeki kitap Gezi Park olaylarn bir anlamlandrma abas da deil. Trkiyede yeni bir sosyolojik gerekliin ve yeni bir toplumsal kategorinin ortaya kp kmad-yla ilgilenmiyoruz. imdiden stne ok ey yazlan bu olaylar eminiz ki sosyal bilim-lerin her alannn ilgisini ekecek, derinlemesine anlamlandrma abalarnn merkezine oturacaktr. O zaman bu olaylarn yeni bir tr vatandaln habercisi olup olmad, siyaseti katlmcla zorlayp zorlamad daha iyi anlalacaktr.
Biz bu almada sadece katlmclarn ne dndkleri ve neden orada olduklaryla ilgileniyoruz. Onlarn grlerine elimizden geldii kadar az mdahale ederek sizlerle paylamay hedefledik. nanyoruz ki orada bulunanlarn duygularnn, beklentilerinin anlalmas bundan sonra yaanabilecek benzeri olaylarn niteliinin daha doru de-erlendirilmesine yardmc olacaktr. Bu aamada dikkatinizi ekmek istediimiz nok-ta bylesi bir olayn d gler ya da faiz lobisi hipotezleriyle, daha dorusu varsa-ymlaryla aklanamayacadr.
Normal artlar altnda siyaset zerine dnmeyen, dnyada olan bitenle ok da fazla ilgilenmeyen milyonlarca insann yrylere katlmas, pencerelerinden tence-re-tava almas, kandrlmln tesinde bir aklamay hak ediyor. D gler des-tek vermi olsa da Gezi Parknda yaplacak tadilat nedeniyle bylesine byk bir kri-zin domasnn aslnda bir takm isel nedenleri olmal. Bu aratrmann temel amac da sz konusu isel nedenlerin en azndan bir ksmn sizlere sunabilmektir.
Aramzdan bazlar protesto hareketi iinde yer alm olsa da, bu aratrmayla yap-maya altmz Gezi olaylarn objektif biimde anlamaya ve anlatmaya almak-tr. Baka bir deyile biz, Geziyi akademik ilgi alanmzn sahas olarak gryoruz, onu dardan bakarak gzlemlemeye, anlamaya ve anladklarmz sizlere anlatmaya alyoruz. Yntemimiz siyasi deil ama bulgularmz siyasetilere k tutacak nitelikte.
Aratrmada soruya cevap aryoruz, bu yzden elinizdeki kitab blme ayr-dk. lk blmde, insanlarn neden bu protestolara katldklarn anlamaya ve anlat-maya altk. kinci blmde, Gezi Park iinde ve evresinde yaananlar karsnda eylemcilerin ne hissettiklerini aktardk. Sonu blmnde ise ksa bir deerlendirme yaptk ve Gezi eylemlerine katlanlarn taleplerini sizlerle paylatk. Kitabn sonuna da Gezi Park protestolarna farkl alardan bakan kitap, makale ve aratrmalardan bir seki koyduk.
Katlmclarn bizlere aktard grler daha nce duyduunuz ve okuduunuz bil-gilerin tekrar olarak grlebilir. Ancak bu alma birok aratrmada saylara indir-
-
9
genmi bulgularn daha detayl bir aklamasn eylemcilerin bak asndan sunuyor. nemli bulgularn ksa bir zetini bu blmde paylamak uygun olur grndeyiz.
lk olarak eylemlerde evre hassasiyetinin temel tetikleyici olmad anlalyor. Babakan Erdoana ve AKPye kar tepki, eylemlerin en nemli nedeni. Ayrca ey-lemciler muhalefeti yetersiz buluyorlar ve basna da fkeliler.
Trkiyenin doru ynetilmediine dair inan sokaa kma nedenlerinin banda geliyor. ktidarn zel yaama mdahale ettii, zgrlk alanlarn daraltt ne s-rlmekte. Hkmete ve Babakana duyulan tepki, sadece Gezi olaylarnn ele aln biimi ve cezalandrma yntemleri ile de ilgili deil. Katlmclar krtaj yasann, iki yasaklarnn, doum yntemine karlmasnn; toplumu ekillendirmeye ynelik, z-grlkleri kstlayc uygulamalar olduunu vurguluyorlar.
Tutuklu renciler, hukukulara uygulanan orantsz g, medya zerindeki bask-lar bu genel kany glendiriyor. Sokaa karak bu zgrlkleri kstlayc politikala-rn engellenebileceini dnyorlar. Bunun yannda katlmclar Reyhanl olaylarnn zerinin kapatlmaya alldna inanyor. nc Kprye verilen Yavuz Sultan Se-lim isminin ve Suriyede uyguland dnlen mezhepi d politikann, toplumsal birlii zedeledii ve AKP Hkmetine gven duyulmasn engelledii yaygn bir kana-at olarak karmza kyor.
Grnen o ki AKPnin, mecliste sahip olduu ounlukla yasal dzenlemeleri top-lumsal mutabakata ihtiya duymadan kartmas, tepkinin bymesine neden olmu. Bu balamda katlmclar 4+4+4 yasasna, kentsel dnme, HESlerle ilgili kararlara ve alkol kullanmyla ilgili dzenlemelere dikkat ekiyor. Hkmetin ve Babakann, muhalif grlere katlanamad ve bu grte olanlar susturma ve cezalandrma yo-lunu setiini belirtiyorlar. lerleyen sayfalarda grlecei gibi muhalefet ve medya da eletirilerden nasibini alyor.
Bu blm bitirmeden nce bir kez daha belirtelim ki aratrmamzn Gezi Park olgusunun tamamn aklad iddiasnda deiliz. Gezi olaylarna eylemcilerin iradesi-ni aan anlamlar yklemekten de kandk. Bu aratrma yukarda vurguladmz gibi katlmclarn ne hissettiklerine, ne gibi beklentilerle protestolara yneldiklerine odak-lanyor. Yani eylemleri, eylemcilerin bak asndan sunmay hedefliyoruz.
Giri
-
EYLEMLERE KATILMA NEDENLER
Bu blmde Gezi Parknda yaplmaya balanan dzenlemenin nasl olup da top-lumsal bir harekete dnt ve gsterilere katlanlarn hangi gerekelerle sokakta bulunduu anlatlacaktr. lerleyen sayfalarda grlecei gibi Gezi eylemlerinin arka planndaki temel itici g, evre duyarllnn tesindedir. evreye kar en duyarl olmas beklenebilecek katlmclar dahi farkl amalar iin orada bulunduklarn syle-milerdir. Bunun yannda Gezi olaylarnn balangcnda uygulanan polis iddeti, Gezi olaylarna destein ve katlmn artmasna yol amtr. Ancak katlmclara gre tepki-nin asl nedeni AKP Hkmetinin politikalar ve Babakan Erdoandr. Dier sokaa kma nedenlerinin ise hakszla uranldnn dnlmesi, muhalefetin yetersizlii ve kent yaamyla ilgili sorunlar olduu grlmektedir.
AKP Hkmeti ve Babakana Duyulan TepkiGezi protestolaryla ilgili yaptmz grmelerde konutuumuz tm katlmclar ey-lemlere katlmalarnn ardnda yatan temel gerekenin iktidara ve zellikle Babakan Erdoana duyduklar tepki olduunu belirtmilerdir. Ancak iktidara ve Babakan Er-doana duyulan tepkinin nedenlerinde her katlmc iin farkllklar bulunmaktadr.
Yeiller ve Sol Gelecek Partisi yesi olan kadn eylemci K02, tepkisinin sebebini AKP Hkmetinin st ste gelen baskc politikalar olarak tanmlarken ayn partiden erkek eylemci K03 ise Erdoan antipatisi nedeniyle eylemlere katldn belirtmektedir.
Her iki eylemci de Erdoann kiiliini bu antipatinin ana nedeni olarak gstermekte-dir. K02ye gre 1 Maysta Taksime girilememesi, 1 Maysta yaanan iddet, Taksimle ilgili srekli deien projeler ve polis iddeti Babakan Erdoana duyduu tepkinin nedenleridir. K02, tm sorumluluun, AKP hkmetinde olduu grndedir.
K07 protestolarn bu denli bymesini polis iddetine de balamakta, ama ortak nok-tann Trkiyenin yanl ynetildiine olan inan olduunu dnmektedir. K07 iki satnn kstlanmas, kadnlarn doum ekline karlmas, krtaj yasa, tutuklu -
11
-
Gezi Parknda Ne Oldu?Katlmclarn Penceresinden Bir Gezi Park Deerlendirmesi12
rencilerin varl, hukukulara uygulanan orantsz g, medya zerindeki bask gibi birden ok neden yznden sokaa ktn sylemektedir.
K14, daha nce byle bir eyleme katlmadn, Gezi olaylar balamadan nce AKPnin icraatlarna tepki duyduunu sylemektedir. K14e gre eylemcilerin iktidara tepkisi-nin sebepleri iki yasas, Reyhanldaki bombal saldrnn zerinin kapatlmaya all-mas, Hkmetin Suriye politikas, nc Kprye konulan ismin toplumsal hassasi-yetleri gzetmemesidir.
K16 tepkisinin nedeninin hkmetin dikte eder hali olduunu belirtmektedir. n-sanlarn (zellikle gazetecilerin ve muhaliflerin) susturulduunu, en basitinden iten atldklarn anlatmaktadr. K16nn tepkili olduu konulardan biri de renci tutukla-malardr.
K11 ise, zgrlk alannn daraltlmasndan tr sokan tek k yolu olduunu, so-kan zapt edilmesiyle, iktidarn yaam alanna mdahalesinin ortadan kaldrlacan dndn belirtmitir. K08, tepkisinin adresinin hkmet olduunu belirtmekte-dir.
K08, Benim ahsi fikrim bu bir diktatr rejimidir. Diktatr rejiminin artk sona ermesi gerektii zerine younlald demektedir. renci Kolektifleri adl sosyalist genlik rgtlenmesi yesi erkek eylemci K04 de AKP iktidarnn bir diktatrlk olduu g-rndedir.
Yaygn bir Alevi rgtlenmesi olan Pir Sultan Abdal Derneinde ube bakanl gre-vini yrten erkek eylemci K06, eylemlere katlma nedenini, kendilerini tekiletiren AKP faizmine duyduu tepki olarak aklamaktadr. Alevilerin sokaa kma ne-denlerinin, taleplerini hayata geirmek olduunu dnen K06 halkn genelde emper-yalizme, yerelde de AKP faizmine kar byk bir tepkisi olduu grndedir.
K09, Gezi olaylarnda tepkinin, evreci bir tepki olmadn dnmektedir. Hk-metin pek ok politikasna kar olmann birleimi olduunu belirtmektedir.
K04 de btnlkl bir devlet aygtnn insan yaamna mdahalesi olduu ve buna kar mcadele ettikleri grnde. Neden Tayyip Erdoana zel bir tepkileri olduu sorusunu ise nk Tayyip Erdoan, AKP ierisinde karizmatik bir lider olarak ne km bir isim. AKPde dier bakanlarn, milletvekillerinin sz ok fazla gemez. Er-doan her zaman son sz syler ve syledii kanundur diye yantlyor.
K04e gre Tayyip Erdoann artk yatak odasna kadar girip kadnlara, insanlara ka ocuk yapacaklarn sylemesi, kadn bedeni zerinde sz sylemeye devam etmesi, bunun yannda sembolik bir ey olan ikiyi yasaklamas... insanlarn canna tak etti.
-
Eylemlere Katlma Nedenleri 13
Polis iddetiKatlmclara gre ilk gnlerdeki protestolar srasnda yaanan polis iddeti, Gezi ey-lemlerine verilen destein artmasna sebep olmutur. Bir sonraki blmde daha ayrn-tl biimde zerinde durulacak olan polis iddeti, sokaa kmann nde gelen neden-lerinden biri olarak karmza kmaktadr. rnein K08, bar havas iinde eylemde bulunanlara gaz bombas kullanlmasnn tepkiye neden olduunu ve bunun eylemle-re katlm tetiklediini belirtmektedir.
K15e gre de 31 Maysta polis iddeti yaanmam olsayd sokaa klmayacakt. K16 ise eylemlere katlmasnda polis iddetinin payn u szlerle aklyor:
Orada kaldm ilk gece, sabahleyin bu adrlarn yakld 31 Mays sabah baka bir iddetle karlatk. Sonraki her orada oluum, o iddete karyd aslnda. nk daha ncesinde iddetle karlamamtk. lk tepkimiz par-kn yklmamas iindi. Ama daha sonras polis iddetine karyd. Arkada-larmzn dvlmesine karyd. Giderek artan otoriteye karyd.
BDP yerel rgtnde yneticilik yapan K12, Srr Sreyya nderin alanda olduunu grdn, bunun ardndan Geziye gittiini ve sert mdahalenin katlmda etkili olduunu belirtmektedir. Benzer ekilde, BDP yesi gen akademisyen K13, sokaa kma nedenini devlet terr ve iddet olarak aklamaktadr. K13 u ifadeleri kul-lanmaktadr:
Benim ncelikli olarak devlet terryd. Yani masum insanlar demeyeyim de muhalif insanlar var orada ve ok kararl bir ekilde bir eyleme devam ediyorlar. Ben balangta sayg duyuyordum ama kendimi ok ait hisset-miyordum o topluma fakat sonra 31 Maysta Cuma gn iddet ayyuka kt zaman ok ok fkelendim ve o yzden hemen gittik oraya akam st iten sonra, birincil nedenim bu.
CHPli K07 ise dier eylemlere nazaran Gezi olaylarnda daha sert bir mdahalenin ol-duunu vurgulamaktadr. Eylemler srasnda polis iddetinin; fkeyi, motivasyonu ve dayanmay arttrdn sylemektedir.
HakszlkGezi protestolarna katlmn bir baka nedeniyse eylemcilerin; seslerinin duyulma-dna, fikirlerine deer verilmediine, dlandklarna, yok sayldklarna, hakszla uradklarna inanmalardr. Grnen o ki insanlar bu eylemlere endielerini dile ge-tirmek ve gidiat deitirmek iin katlmlardr. Mlakat yaptmz 16 kiinin hemen hemen tamam, AKPye yakn olanlarn daha iyi ve daha gvenli bir yaam srdklerini belirtmektedir.
-
Gezi Parknda Ne Oldu?Katlmclarn Penceresinden Bir Gezi Park Deerlendirmesi14
Baz katlmclarda iktidara yakn olmayanlarn devlet kadrolarna alnmayacaklarna dair bir inan ve n kabul bulunmaktadr. K01 kendisini yaam biimi olarak tehlikede grdn belirtmitir. K15 toplumdan dlandna inanmaktadr. K16, iktidar yanlla-rnn ilerini daha kolay hallettiklerini, iktidar yanls olmayanlarn i gvencelerinin bile bulunmadn vurgulamtr. K15, dlanma korkusu nedeniyle devlette almay hi dnmediini sylemektedir.
Yeil hareketi iinde yer alan gen bir erkek eylemci olan K03 u anda iktidarda bu-lunanlarn gemite bir takm adaletsizliklerle kar karya kaldklarn, ancak kendi-lerine bu hakszlklar yapan insanlarn ocuklarndan bunun intikamn almak gibi bir yaklamlar olduunu iddia etmektedir. K03 iktidarn bilinli olarak insanlar tekile-tirdiine inanmaktadr. K02 ise niversite kantininde AKP kadrolamasndan, fantezi veya gerek, yaknldn duyabileceimizi, genlerin baz networklere cemaattir, AKPdir vs.- angaje olmadklar srece darda braklacak gibi hissettiklerini syle-mitir.
Hakszla uradna inanmann bir dier boyutu ise Alevilerin hkmet politikala-rndan duyduu rahatszlk olarak gndeme gelmektedir. K06, her an Mara ya da Sivas benzeri saldrlar yaamak endiesi tadklarn belirtmektedir. Ortadoudaki gelimelerin mezhep savalarna davetiye karttn sylemektedir. Gen bir CHP s-tanbul l Yneticisi olan K07, Alevilerin taleplerinin dikkate alnmadn ve tekileti-rildiklerini iddia etmektedir.
Ellili yalarndaki bir eylemciyse (K10) oluna Fransada yksek lisansa balad za-man Bir ey yap, snma hakk al. Gerekirse barma ta koyarm. Dnme. Sen bu lkeye dnp de ne yapacaksn? Bu dnce tarznla senin bu lkede yapacan hibir ey yok dediini aktarmtr.
Muhalefetin Yetersizlii Gezi olaylar balamnda gndeme gelen konulardan biri de muhalefetin durumudur. Muhalefet partilerinin yeterli ve etkili bir performans sergileyemedikleri gr yay-gn kabul grmektedir. Kimileri bunu AKP hegemonyasnn muhalefetin gelimesine imkan vermemesine balarken, kimileri de muhalefet partilerinin kendi baarszl olarak deerlendirmektedir. K01, AKPden sonra biraz sol tarafa da, yani Kldaro-luna da tepkim vard yani akas oray ok salam grmyorum ve benimsemiyo-rum demektedir.
K04, CHPnin de AKPden ok farkl bir parti olduunu dnmediini vurgulamak-tadr. Pir Sultan Abdal Kltr Dernei ube Bakan K06, dzenin bozuk olduunu, AKPyi ve muhalefeti bu dzenin temsilcisi olarak grdn belirtmektedir. K06,
-
Eylemlere Katlma Nedenleri 15
CHPnin de Alevilerin talepleri noktasnda ok geride olduunu, egemenlere hizmet ettiini dnmektedir.
K16 muhalefetin baarszlnn Gezinin sebeplerinden biri olduuna inanmaktadr. Baarl muhalefet partisinin ya da partilerinin olmasnn Gezi olaylarnn kmasn en-gelleyebileceini belirtmektedir. K16 muhalefet partileri baarl olsayd, byle bir ey kmazd bence demektedir. Transseksel kadn eylemci K08 ise daha da ileriye gitmekte, topyekun bir siyasi yenilenmeyi u szlerle talep etmektedir:
Yani artk bu tarz eski kalplarla yaplan dnceleri ve yorumlar ben ok benimsemiyorum. Bence siyasi partiler, genel bakanlar, ynetim kurul-lar, parti meclis yeleri vs. topluca istifa etsinler. Mevcut partilerin hat-ta hepsi kapansn, tarihe gmlsn. 31 Maystan sonra ortaya kan bu enerjinin etrafnda yeni oluumlar olsun ve bu kazansn. Dostluk, bar, dayanma, zgrlk, eitlik kazansn. O yzden artk politikaya dair ya-plan yorumlar ok da nemli deil. nmzde artk kesin bir olgu var: 31 Maystan nce ve 31 Maystan sonra.
CHP Genlik Kollar yesi K11 de partisinin etkin muhalefet yapamadn belirtmekte-dir. Genlerin Gezide muhalefetin yllardr baaramad eyi baardn iddia eden K11 partisi hakkndaki grlerini u szlerle ifade etmektedir:
Sokaa kan genler ne yapt? Muhalefetin yapamad muhalefeti yapt. Trkiyede bir ana muhalefet eksiklii var ve bugn Gezi ruhu ana muhale-fet haline geldi. Bizim partideki genel bakan yardmclar 1 Haziran gece-si kadeh kaldryorlard mthi iler yaptk, mthi eyler baardk diye. 1 Haziran olayn hatrlyorsunuz miting iptal edildi [CHP Kadky mitinginin iptal edilerek CHPliler Taksime geliini vurguluyor]. O da kavga dvle oldu MYKnn drtte , miting yaplmas gerektii, Taksime gidilmeme-si kanaatinde idi. Orada 3-4 kiinin bizleri dinleyerek, bizleri dediim hem genleri hem Gezi temsilcilerini, una balayacam siz burada zafer kut-lamayn aslnda gidiinizi kutlayn yani yerine genlik geliyor diye syledik hatta o gn kzdlar bize yine ne biim konuuyorsun modunda. Ben una balayacam genlik muhalefet eksikliini ancak mcadele ederek gide-rebileceini ve bunun yolunun sokaktan getiini iki yl iinde yaad de-neyimlerle ve bunlar da besleyen sreler vard: HES mcadelesi, tutuklu renciler mcadelesi.
rgtl bir sosyalist niversite rencisi K04 ise CHPde son yllarda yaanan deiimlerin ok da anlaml olmadn iddia etmekte ve AKP gibi CHPyi de sermayedarlarn etkisi altnda kalan bir parti olarak deerlendirmektedir. AKP ve CHP
-
Gezi Parknda Ne Oldu?Katlmclarn Penceresinden Bir Gezi Park Deerlendirmesi16
arasnda anlaml bir fark bulunmad grndeki K04n CHP hakkndaki szleri yledir:
Bugn AKP yerine baka, onun yerine gelebilecek bir parti mesela en ya-kn olarak, insanlarn kafasnda somutlaan bir parti olarak CHPnin de AKPden ok farkl bir parti olduunu dnmyoruz. Yine baa geldii zaman bu neoliberal uygulamalara devam edecek parti. u rnei grdk: CHPnin zaten uygulamalarn biliyoruz fakat Kldarolu gibi bir isim geldi ve halk Kldarolu diye desteklenen, buna benzer slogan atlan Kl-darolunun stanbul l Ynetim kadrosuna baktmz zaman seimden hemen sonra oluturduu kadro- ou yine CEOlar, byk irket mdrle-ri ve patronlar vb. isimler.
Yeil hareketinden gen kadn eylemci K02 de muhalefet eksikliini sokaa klmas-nn en nemli nedenlerinden biri olarak gryor. Ona gre gl bir muhalefet olsayd zaten Taksim projesi bu ekilde olmazd. Eylemcilerin sabrn taran ve olaylar bug-ne kadar getiren birok ey zaten gereklemezdi. En nemlisi de 31 Mays mdaha-lesi olmazd.
Gezi olaylarna youn katlm gsteren CHP stanbul Milletvekili K05 ise genlerin CHPye katlmak yerine Gezi benzeri rgtsz protesto hareketlerine katlmalarn daha ok kendi partisinin hatalarna balyor. K05 CHPnin hatalarn ve gen kuan partisine bakn u szlerle zetliyor:
Bu byk oranda CHPnin sorunudur. Hegemonik yap da olsa CHPnin g-revi kendisini oradan syrmak olmal. Onlara hitap edebilecek, onlarn a-ts olabilecek sosyal demokrat bir yap olmas lazm. yle grmyor yani. stediimiz kadar diyelim hayr yle deiliz diye. Bunu bir iki insan grse deriz ki sorun o bir iki insanda. Ama kategorik olarak bir kuak gryor-sa, bir sosyal yap ierisinde olan insanlar gryorsa sorun onlarda deil, sorun daha ok bizdedir. Dilimizi, sylemimizi, yaklamlarmz, rgtsel yapmz, heyecanmz onlara uydurmak zorundayz. Biz ey yaptk yani; herkes gelsin CHPye uysun.
Bunun yannda eylemcilerin arasnda CHPye kzmakla birlikte AKP karsnda tek alter-natif olarak grd iin CHPyi desteklemek isteyen, ancak bu partinin de Geziden dersler karmasn bekleyenler de var. Bunlardan biri olan K09 grlerini u szlerle aklyor:
Dndm aslnda (...) yani AKP hkmetinden kurtulmann tek yolu as-lnda bir yerde birlemek. ok destek vermesek de CHP u anda iktidara en yakn partiyse eer, bana da ok doru gelmiyor yani tam anlamyla
-
17
evet ben o partiye oy vereceim diye gnl rahatlyla vermiyorum oyu-mu ama biraz da mantkl hareket edip o hkmetten kurtulup sonra bir nmze bakalm yani en azndan biz daha rahat ifade edebilecek bir h-kmet gelsin yle ey yapalm dedim. Yoksa onun dnda bir partiye gi-rip almay dnmedim ama mesela Gezi olaylarndan sonra zellikle CHPnin gezinin iindeki insanlardan faydalanmas gerektiini, verim al-mas gerektiini dnyorum. Belki partinin kadrosuna katp byle daha gen bir kitleye hitap edebilirler.
Kent Yaamna Yaplan Mdahaleye TepkiGezi protestolar aalarn kesilmesi ve Gezi Parknn dntrlmesine kar karak balad. Buna ramen bu blmde ne kan cevaplardan da grlecei gibi bir sre sonra evre duyarll geri plana dm, yerini dier siyasal ve toplumsal hassasiyet-lere brakmtr. Eylemciler, iktidarn uygulamalarna kar seslerini duyuramadklar-na, etkisiz kaldklarna, zgrlklerinin kstlandna inanmaktadr. Bu kayglar byk apta ve geni katlml eylemlerin gereklemesine neden olmutur. evreci kayglar, sokaa kmann ve gelien tepkinin tetikleyicisi olmu, ancak ok ksa sre iinde ikin-cil ve daha arkada kalan bir nedene dnmtr.
Yeiller ve Sol Gelecek Partisi yesi erkek eylemci K03 bile, Erdoana duyulan tepki-nin, asl sokaa kma nedenleri olduunu belirtmektedir. Ayn partinin yesi K02ye gre sadece ilk etaptaki sorun park projesiydi. K16 ise Orada hakikaten ilk tepkimiz aalarn kesilmemesi iindi, ilk tepkimiz parkn yklmamas iindi demektedir.
Baz eylemcilerse Gezide yaplmas planlanan dzenlemeleri dier mekansal dzen-lemeler ve Emek Sinemasnn yklmas gibi onaylamadklar projelerle zdeletir-mektedir. rnein K09 protestolarn balangcn kent kimliinin yok ediliine bala-maktadr. K09 kendisinin Emek Sinemasna gidip film seyredebildiini ama kardeinin izleyemeyeceini sylemektedir. K09 Gezi eylemleri ile kent hakk arasnda u szlerle bir iliki kurmaktadr:
Kent ortak bir alansa bizim de szmz dinlemeliler. Oras benim de-mek ok ocuka ehrin ortasnda bir park ve biz unu fark ettik Gezi eylemlerinden sonra parklar unuttuumuzu fark ettim ama parklar ve park kltrlerini bize yeniden hatrlatt bu direni. Ama dediim gibi me-sela 3. Kpr meselesi ve kesilecek binlerce aa. Bu beni de etkileyecek nk ben bu ehirde yaayan bir bireyim ve soluduum havay daha kirletecek bir ey yapacaksan sen benim yeilliimi yok etmek zerinde bir projen varsa ben buna karysam beni dinlemen lazm.
Eylemlere Katlma Nedenleri
-
18
GEZ RUHUNU ANLAMAK
Gezi eylemlerinin yaratt siyasal ve toplumsal sonular 2013 yaz aylarnn en nemli gndem maddesiydi. Ancak Gezi eylemleri zerine yaplan yorumlarda eylemlere ne-den olan etkenler ve potansiyel sonular masaya yatrlrken alanda ne olduuyla ve eylemlerin kendisiyle ok da ilgilenilmedi. Oysa ki eylemlerin yrtl biimleri, temel karakteristikleri ve eylemcilerin karlatklar zorluklar Gezi olaylarn anlamak iin b-yk bir neme sahiptir. Bununla birlikte eylemler srerken eylemcilerin gndeminde nelerin olduu ve d dnyayla kendileri arasnda zihinlerinde nasl bir iliki kurduklar gibi sorunlara odaklanlrsa eylemlerin daha derinlikli bir analizi mmkn olabilecektir. Bu nedenle kitabn bu blmnde alanda ne olduu sorusu zerine odaklanarak belli temalar eylemcilerin bak asndan dikkatinize sunacaz. lk olarak Gezi eylemlerin-deki oulculuk ve eylem alannn sahip olduu eitlilikle balayalm.
Alann eitlilii Gezi protestolarnn yaygnl ve kapsad geni kalabalklar doal olarak son dere-ce heterojen bir eylemci kitlesi ortaya kard. Resmi rakamlara gre 80 ilde hafta boyunca 2,5 milyon kii sokaklara kt.1 Gezi Park eylemleri ya, cinsiyet, snf, eitim dzeyi, siyasi gr gibi alardan olduka heterojen bir kitlenin sokaklara dklme-sine vesile oldu. Gezi Park bylesi bir evreci, muhalif ve sol arlkl harekete katlm gsterebilecek her trl rgt, kurulu, sendika, parti ve dernee ev sahiplii yapt.
Alanda bu rgtlenmelere ait irili ufakl yzlerce adr ve stant kuruldu. Ak hava atlyeleri, satran turnuvalar, film gsterimleri, mzik dinletileri dzenlendi. Ancak rgtl kimliiyle alanda bulunanlardan sayca ok daha fazla eylemci, herhangi bir rgte ye olmakszn ya da rgtl kimliinden bamsz olarak parktayd. zellikle Harbiye ynne doru kurulan adrlarn ou rgtsz bireylere ya da arkada grup-larna aitti. rgtl yaplar ise Taksim Meydannda ve parkn Taksime yakn ksmla-rnda youndu.
Farkl kimlik, gr ve aidiyetlerden eylemcilerin etkileim iinde olduu alan Gezi Par-kndan da ibaret deildi. Gezi Parkn evreleyen, birka kilometre karelik alanda 31 Maystan 3 Hazirana kadar polis ve eylemciler srekli kar karya geldiler. atma-
1 Milliyet, 2 Eyll 2013.
-
Eylemlere Katlma Nedenleri 19
lara ya da polise kar direnie sahne olan bu sokaklarda da siyaseten farkl yerlerde duran insanlar bir arada mcadele verdi. 4 Haziran 15 Haziran arasnda Gezi ve evre-sinde devaml bir atma hali olmasa da ehrin dier semtlerinde ve dier ehirlerde (bata Ankara olmak zere Antakya, zmir, Eskiehir vb.) eylem ve gsteriler srd. Kukusuz buralarda da direnii kitleler heterojendi, ancak biz alann eitlilii bah-sini incelerken Gezi Parkna ve parkn yaknndaki semtlere odaklanacaz.
Aratrmamza katlan 16 eylemciden hibirinin alann (ve sokaklarn) eitliliine dair olumsuz bir gr beyan etmediini vurgulayarak balayalm. 31 Mays gn ok ya-knna gelen biber gaz kapslnn ardndan baylan ve gzlerini baka bir siyasi par-ti binasnda aan CHP yerel yneticisi, astm hastas K07 burada kendisine gnll doktorlarn mdahale ettiini, mthi bir dayanma ortamnn olduunu belirttikten sonra u ifadeleri kullanmtr: Kimsenin birbirini etnik kkeninden, hangi partiye oy verdiinden, cinsel yneliminden tr yarglamadan, sadece insan olarak grd, ok farkl bir dnyayd. Mthi bir Gezi ruhu.
K07nin bu szlerinin, katlmclarn genel ruh halini yansttn sylememiz mmkn-dr. 59 yanda bir emekli olan K10 Gezi Parknda olduu sre zarfnda kendini or-tamda bulunan 20li yalarndaki genlerle ayn yata hissettiini dile getirmitir. 29 yanda rgtsz bir beyaz yakal olan K14 ok farkl gruplarn birbirleriyle ok dar bir alanda srekli etkileim iinde olduu, inanlmaz topik bir yardmlamann olduu ortam diye tanmlad Gezi Parknn lkedeki, hatta ehirdeki dier eylem alanlarn-dan bir farkll olduuna iaret etmektedir:
stanbul dnda belki Ankara ve zmirdeki parklarda bu yaanmtr, bil-miyorum. Ama burada, Anadolu yakasnda bile Cumhuriyet mitingi vard. Her akam Cumhuriyet mitingi vard nk orann profili belli. Onuncu Yl maryla bayraklarn alp Cumhuriyet mitingi yapmaya alyorlard. Ama Gezi Parknda olan bu deildi. Orada farkl bir etkileim, farkl bir alveri vard.
Ayn katlmc, parkta ok sayda siyasi grup olmasna ramen kendini hibirine ait hissetmediini, kendini en yakn hissettii topluluun hkmetin ve Babakan Erdo-ann icraatlarna tepki duyanlar olduunu, zaten bu tepkinin de btn gruplar bir-letiren faktr olarak tanmlanabileceini ifade etmitir.
Transseksel bir eylemci olan K08, LGBT2 bireylerle dier protestocular arasnda 31 Mays akamndan itibaren bir etkileim ve ibirlii olduunu belirtmektedir. Bu kat-lmc, polisle savamak konusunda kendisi gibi LGBTlerin antrenmanl olduunu, ey-lemcilere polis iddetine maruz kalma ya da gzaltna alnma durumlarnda ne yapma-lar gerektiini anlattklarn, eylemcilerin de onlar dinleyip LGBTlerin nc olmasna
2 Lezbiyen-Gey-Biseksel-Transseksel.
-
20
izin verdiklerini dile getirmitir. 31 Maysta ilk barikatlar kuranlarn LGBTler olduunu syleyen K08, Gezi Parknda bir gn iki ecinselin el ele dolatn grdn ancak onlara kimsenin bakmadn, bunun gzel bir gelime olduunu ifade etmitir.
Gezide farkl insanlar arasndaki etkileimi ok olumlu ifadelerle betimleyen K08 kod-lu katlmc, parkta tantklar pek ok insann daha sonra dayanma amacyla ecin-sel onur yryne (LGBT Pride) katldn belirterek szlerini yle srdrmektedir:
Gezi Parknn insanlarn birbirlerini tanmalar asndan, renmeleri a-sndan byk katks olduunu dnyorum nk ecinseller korkun yaratklardr diye bilinirken aslnda korkun olmadklarn, kendileri gibi olduunu, sadece cinsel ynelimlerinin farkl olduunu grd insanlar.
Gerek sokaklarda gerekse Gezide Alevilerin youn bir katlm gsterdikleri bilinmek-tedir. CHPli st dzey ynetici K05 bunu Alevilerin iki kat fazla eziliyor olmas ile aklamakta ve unlar sylemektedir:
Sonuta stanbul gibi bir yerde stanbulu yaamyorlar. imdi herhangi bir yere gidelim, Sultangaziye gidelim. Her gn orada direni vardr, toplant vardr, eylem vardr, mutlaka yani. () [Kamusal hayata] katlma, tann-ma Tannmak da istiyorlar.
Gezi Parknda yer alan en ilgin topluluklardan biri de, Anti-kapitalist Mslmanlar ve Devrimci Mslmanlar adl Mslman-sol gruplard. Bu gruplarn mevcudiyetinin aratrmamzn 50 ya zeri katlmclarnda bir yadrgama hissi uyandrdn, ancak bunun kayda deer bir dzeyde olmadn tespit ettik. K01 kodlu katlmcmz 1980 ncesinde devrimci siyasette yer alm biri olarak bu eylemcileri ilk grdnde reak-siyon olarak Bunlarn burada ne ii var? diye dndn, ancak onlarn varln-dan rahatszlk duymadn ifade etti.
K10 ise Mslman solculara serbestlik verilmesinden holandn, yaptklar konu-malar dinlediini, ortamn ve olayn ruhuna uygun, ar olmayan konumalar yaptkla-rn, demokrasi gerei orada olmalarnn doal olduunu, ancak Mustafa Kemale olan kartlklarndan dolay bu insanlarn karsnda olduunu, onlara olumlu bakamadn dile getirdi.
Katlmclarn anlattna gre parkta farkl siyasi gruplar arasnda srtmesiz bir or-tam mevcuttu. K09 kodlu katlmc bunu, hareketin bir halk hareketi olmasyla, nde-rinin bulunmamasyla aklamaktadr:
Bundan iki ay nce beraber yryemeyecek bir sr rgt bir aradayd nk biz halk olarak ktk ve kimse bizim nderimiz deildi. rgtl in-sanlar da vard ama onlar da rgt kimliklerini brakp kendileri olarak k-tlar sokaa.
Gezi Parknda Ne Oldu?Katlmclarn Penceresinden Bir Gezi Park Deerlendirmesi
-
Gezi Ruhunu Anlamak 21
K10 da herhangi bir rgte ynelik olumsuz bir tavra rastlamadn, herhangi bir grup iin u da ekse gitse dendiine tank olmadn belirterek ok garipti ierisi, mt-hiti demektedir.
BDPlilerin eylemlere katlm ve bunun yaratt sonular ise alann eitlilii asndan en ilgi ekici konular arasndadr. BDP protesto yrylerinin ilk gnlerinde sokaklar-da kurumsal kimliiyle yer almam, Gezide ise parkn Taksim Meydanna bakan giri-ine bir adr kurmu ve burada genelde birka yz kiilik bir topluluk bulundurmu-tur. Parkn geri kalanyla BDPlilerin arasndaki blgede sosyalist parti ve rgtler yer alarak bir tr tampon blge vazifesi grmtr. Zira BDPlilerin olduu yere Abdullah calann posteri aslm ve bu parktaki pek ok kii tarafndan ho karlanmamtr.
BDPli K13, Trkiye Genlik Birlii (TGB) adl ulusalc grup tarafndan BDPlile-re ynelik son gnlere kadar saldrlar ya da tacizler olduunu, calan posterinin indirilmeyeceine dair bir karar alndn, dolaysyla yalnz kalsalard kanl olaylar yaanabileceini, neyse ki sosyalistlerin yanlarnda durduunu ve TGBlileri alandan uzaklatrdklarn dile getirmitir. Bu anlatm ksmen dorular biimde, renci Ko-lektifleri adl sosyalist genlik rgtnn yesi K04 de unlar sylemitir:
Polis Taksime girmeden nce yaplan mitingde bir gerginlik kt... orada byk bir ulusalc kitle var, Krt hareketinden bir kitle var ve biz sorun kmasn diye o insanlarn arasndan bir insan zinciri oluturduumuz za-man... provokasyon iin gelen, muhtemelen Gezi Park eylemlerine hi ka-tlmam, polis olma ihtimali yksek iki- kii calan bayraklar asyorlar, yle yapyorlar, byle yapyorlar deyip o kitleyi galeyana getirmeye a-lt. Fakat biz o kitleyle konutuumuz zaman o kiilerin katn grdk.
BDPlilerin parkta sembolik denebilecek bir kitleyle bulunmasna ve genel olarak Gezi protestolarnda parti kimliiyle yer almam olmalarna ynelik eletirilere veryansn eden K13 yle konumaktadr: Gitmeseydik de ihale bize kalacakt gitseydik de. Git-meseydik ite gelmediler, bilmem ne yapmadlar, samimi deiller diyeceklerdi. Toplu-ca gitseydik, iler bozulsayd nk muhakkak orada ok byk kavgalar kard ii bozdular, niye dozunda davranmadlar falan diyeceklerdi.
K13 ayrca 31 Mays akam protestolar srasnda stiklal Caddesinde olduunu, gece 23.00 sularnda oradan ayrlp Kadkye gittiini, buradaki ulusalc ortamdan ok ra-hatsz olduunu, Onuncu Yl Mar alnan bu ortamdan evine gittiini ve ben oraya (Beyolu) nasl gittim diyerek kahrolduunu belirtmektedir. Katlmcmz, yllar boyu PKKnn her eyleminden, her asker lmnden sonra Trk bayrann gzlerine so-kulduunu, insanlarn 31 Maysta Trk bayraklaryla sokaklara kmasnn kendisini rahatsz ettiini ve bu ekilde sokaa kanlarn Bar Srecine tepkili Kemalistler
-
Gezi Parknda Ne Oldu?Katlmclarn Penceresinden Bir Gezi Park Deerlendirmesi22
olduundan phelendiini, hkmete tepkilerinin bundan kaynakl olabileceini d-ndn dile getirmitir.
Benzer bir ekilde, aratrmamzn dier BDPli katlmcs K12 de aniden patlayan halk ayaklanmasn parti tabannn CHPnin oyunu olarak grdn, Atatrklerin Bar Srecini sabote etme giriimi olarak deerlendirdiini, zira sosyal bir sorun iin top-lanan bir kitlenin Mustafa Kemalin askerleriyiz gibi sloganlar attn ifade etmitir.
K13 her eye ramen sonraki gnlerde Geziye gidiini bir bar yaanacaksa bu insan-larla yaanacak dncesiyle, Trk bayrann gzne sokulmas rahatsz edici olsa da bu insanlarn deiebileceini umut etmesiyle ve insanlara bu derece eziyet edilir-ken evde oturmak ok doru deil diye dnmesiyle aklamaktadr. K12 de 89 yllk bir asimilasyon politikasnn ardndan insanlarn bir gn, bir ay ya da bir ylda dn-melerinin beklenemeyeceini, Gezi Parkndaki birlikteliin byk bir adm olduunu, reaksiyonlarn normal olduunu belirtmektedir.
Aratrmamzn dier katlmclarnda ise Trklerle Krtler arasndaki etkileim ve ounluun Krt meselesine bakndaki dnm zerine daha iyimser grlere rastladk. calan posterinden rahatszlk duyduunu ifade edenler olsa da (K10 gibi), katlmclarn pek ou bunun zerinde durmamakta ve gerek kendilerinin gerek ev-relerindeki insanlarn demek Krtler 30 yldr bu medyayla ve bu polisle urayor-mu gibi grler ifade etmeye baladn sylemektedir (K09, K14, K03 ve K11).
evreci eylemcilerden biri olan K03, ou ulusalcnn ya da CHP semeninin dnme potansiyelinin olduuna ve Licede askeri birlie ynelik protesto srasnda askerlerin at atele Medeni Yldrmn (18) hayatn kaybetmesinin ardndan, CHPnin kalesi diye bilinen Kadkyde 6-8 bin kiinin Krte sloganlar atarak yrdne dikkat ek-mektedir. Bu katlmc, CHP tabann AKP tabanna gre kafas daha berrak, devinme-ye ak bir kitle olarak tanmlamaktadr.
Benzer bir ekilde, CHP yesi K11 Lice dayanma eylemini organize edenlerin arasn-da yer aldn belirtmekte ve unlar sylemektedir: Trkiyede bir eik net olarak ald. Elinde Trk bayra olan insanlar Krte slogan attlar Kadkyde, gzlerimle grdm.
Gezi eylemleriyle sokaklara dklen kitle ile Krt siyasal hareketinin arasnda bundan sonra bir yaknlama olup olmayaca konusunda K16 karamsar, K09 ise endieli g-rler ifade ederken, st dzey CHP yneticisi K05 bu farkndalk dnemi bitmez. Ne stanbulda biter ne Diyarbakrda biter. Ben bundan sonra her denilenin kabul edi-lecei bir ortam ok olanakl grmyorum demektedir. Ancak Trklerde Krtlere ynelik empatinin gelimesinin Krt hareketine bal olduunu da ilave etmektedir.
-
Gezi Ruhunu Anlamak 23
Polis iddetiGezi olaylarnn Trkiye ve dnya gndemini en ok megul eden boyutlarndan biri de polis iddetiydi. Bu konuda ok ey sylendi ve yazld. Eylemcilerin iddet karsndaki pozisyonlar ise henz yeterince aklanm deil. Bu blmde bu aklamalara destek olacak nitelikte polis iddetiyle karlamalara, iddetin caydrc olup olmadna ya da insanlarn polisten korkup korkmadna ilikin cevaplar bulacaksnz. Dikkati en ok ekmesi gereken noktaysa, eylemciler iin polis iddetinin ve onun Gezi srecinde en can alc unsuru olan biber gaznn sanlann aksine caydrc olmaddr. K15 idde-tin dozu arttka caydrclnn nasl ortadan kalktn u szlerle aklyor:
Bundan nceki dnemlerde, mesela 1 Maysta yrdmz zaman yan tarafmzda polis grdmz zaman benim elim ayam titrerdi. n-k televizyonlarda devaml eylemlerde gzne limon skan insanlar filan grrdk. Benim bama gelmemiti daha nce... 31 Maysta Harbiyede biz ilk biber gazn yedik ve gerekten lyordum yani. nm gremi-yordum, aalara arpacaktm. O ekilde bir ekilde Niantana ktk. ren bir duyguydu. Ama sonra oradan indik, elimizi ve gzmz sildik. Maskemiz dahi yoktu, hibir eyimiz yoktu. lk defa kmtk ve Gezi Par-kna doru yrdk tekrar.
K15 devamla,
Biber gazn yedik, dndk tekrar yrdk. Biz saatlerce o ekilde kaldk ve yine gidip biber gaz yedik. Biz o an biber gaznn kapslnn bir yerimi-ze saplanabileceini dnmedik. Ben habersizdim mesela. Ama o iddeti gerekten yaam olmama ramen Yanmda cop yiyen arkadalarm oldu Beiktata. ok korktuum anlar da oldu. Yerden sekip de ayama dt hani o an eyi dnyordum, o kapsl her yerime gelebilirdi. Elim ayam titreyerek polis arkamzdan koarken kamaya altmz dakika-lar oldu. Ama hibiri benim iin caydrc deildi. Buna ramen gittik yani.
Grtmz insanlar korkmalarna ramen her gn tekrar eylemlere katlyor. Kor-ku onlar engelleyen bir duygu olmaktan kyor. CHPnin gen yneticisi K07 bu duru-mu yle aklyor:
Bandan beri korkmuyordum ama 15 Haziranda Divan Otelin tuvaletine sndm nk oraya polisler de geldi sanyorum ieriye kadar orada ok korktum nk kaplar ap insanlar oradan aldlar. Restoran blmn-de saklananlar vard birok kii orada gzaltna alnd ve ok ho olmayan ekilde dverek, hakaretle, aalayarak, kfr ederek falan orada Astm hastalm da tetikledi herhalde korku hissettim ama yine de gitmedim
-
Gezi Parknda Ne Oldu?Katlmclarn Penceresinden Bir Gezi Park Deerlendirmesi24
Bir saat gittim otelden beni aldlar il bakanmz ve yneticilerimiz. Bir saat sonra tekrar ayn yere geldik. Ayn mcadeleye girdik. Sabaha kadar ora-daydk.
Korku ve caydrclkla ilgili vurgulamamz gereken bir dier unsur da bu duygularn s-re iinde bir kenara braklabiliyor oluu. 50 ya st bir kadn eylemci olan K01 gr-memizde bize balangta hem polisten hem de 1 Mays 1977 benzeri bir kargaadan ok korktuunu syledi. Ancak alandaki genlerin dayanmas ve sndklar evlerde karlatklar misafirperverliin bu korkularndan ksa srede kurtulmasn saladn ekledi.
K04 ise korku meselesini tersinden okuyor. Ona gre aslnda polisin saldrgan davran-mas dzenin kendilerinden korkusundan kaynaklanyor. Transeksel bir kadn eylem-ci olan K08 bir adm daha ileriye gidiyor ve polisin aslnda kendilerinden korktuunu sylyor. K08e gre polis birden fazla ecinseli bir arada grd zaman korkar ve polisin en ok ekindii topluluk LGBT topluluudur.
Polis iddetinin toplumu nasl kutuplatrdna ilikin bir rnei ise eitimli beyaz ya-kal gen eylemci K14 u szlerle aklyor:
Hayatmn tamamn artk... grdm ve yaadm olaylara gre ekil-lendireceim yani en ufak bir alm satmm bundan sonra iki kere dne-rek olacaktr... Tanacam ve hayatma sokacam insanlar da zellikle bu dnem ierisinde ne yapmlard (ona bakacam). Bir kzla evlenirsem eer bir Trk kz olursa, bu Gezi Park olaylarndaki tutumu yani katlp gaz yemesi falan deil, ne dnyordu. Havaalan yaptmz iin Alman-yann iine omak sokuyoruz diyen insanlardan myd ya da faiz lobisine bilmem ne yapyoruz diyen insanlardan myd? Yoksa burada gerekten bir zulm var, burada bir sknt var, bu normal deil, polisin tavr normal deil mi diyordu?
Polis iddeti bal altnda son olarak polis iddeti deneyimlerine yer vermek istiyo-ruz. Bu noktada biraz uzun olmakla birlikte iki gen kadnn deneyimlerini aktaracaz. lki (K07) gen bir CHP l yneticisi tam her ey bitecek diye dnrken nelerle kar-latn u szlerle aklyor:
Taksim Dayanmas yetkilileri ve sanatlar babakanla grmlerdi ve bunun sonucunda biz de CHP olarak Taksim Dayanmasnn bileenlerin-den biriyiz. Babakanla grme toplantsndan sonra yaplan sabah 10.00 kadar sren toplantda bir karar alnd ve Gezi Parknda sembolik bir adr olaca zerine anlatk ve bu adrda her kitle rgtlerinden birer temsilci olacandan, babakana iletilen taleplerin gereklemesi ynnde bir sre
-
Gezi Ruhunu Anlamak 25
verilecei konuulmutu Taksim Dayanma toplantsnda bunun hazrl-n yapyorduk 15 Haziranda. Abdullah Cmert biliyorsunuz CHPliydi bizim adrmzn ad Abdullah Cmert adryd. Ben toplant kararlarn adr-daki arkadalarmza aklamak iin Gezi Parkna gittim. Kalabalkt, arka-dalar yava yava toparlanyordu yardmc oluyorduk. Sonra mdahale yaplaca anonsu geldi ve bir zaman verileceini dnmtk, ilalar alp kmak istemitik nk ok fazla ila vard astm ilac, solsyon falan. Ar-kadalarla bunlar toparlamaya alrken 8-9 dakika iinde mdahale oldu sonra polislerin ieri girdiini grdm ve arkadalarm kaybettim, peim-de bir polisin plastik mermi miydi, ses bombas myd bilmiyorum ama ok yakn mesafeden sktn grdm. Divan Otelin tuvaletine kadar katm. eriye kadar girdiler Divan Otele kadar gittim ve ayn polis peimden geldi. Sonra Divan Otele sndk orada bir sre kaldk, ktk. Buna benzer bir de 15 Haziran ncesindeki yaplan tarihini hatrlamyorum bir mdahale olmutu. Yaklak on arkada Divan Otelin otoparknda bir priz var oraya telefonlarmz, bilgisayarlar arj edip bir sreliine orada uyuduk orada zannediyorum dardan grldk oraya ok youn gaz bombalar atld. Bir de son olarak TMMOBun yrynden bir hafta nce Grsel Tekin ile Melda Onurun da birlikte katld bir yry daha oldu orada polis bizi tamamen etrafmz sard evik kuvvet kalkanlarla bizi ite kaka kollarmza vurdular hatta kollarmda morluk var.
Bu noktada deneyimini aktaracamz ikinci eylemci kadn olan K16 bir niversitede asistan olarak alyor ve yksek lisansna devam ediyor. K16 polisle yaad kovala-macay yle aktaryor:
Talimhane kndan kayordum. Polis de arkamdan kouyordu O so-kaa giren 3-4 kiiydik sadece, dier sokaklara dalmlard. Bir ksm da otelin arkasndan dolanp gideceklerdi. Ama sonra tekrar Taksim Mey-danda buluup parka gidebileceimizi konutuk bata. Biz oradan ko-maya balaynca arkadan kovalamaya balad polis. Bir tane nce arkama geldi [gaz kapsl]. Onun iin hzlandm. Bir tane de nme att. ylece kaldm. nk yryemiyorsun hem arkana hem nne atnca. Bu kez ba-ryor: 5 saniyen var kamak iin diye. nk ok yaknmda yani ha-kikaten 5 saniye sonra yakalasa ne olacan bilmiyorsun, ara sokaktasn. Ben de baya hzl kotum.
Medya ve Sosyal MedyaGezi olaylar balamnda ana akm medya ve sosyal medya konusunun aratrmamzn katlmclarnn birbirlerine en yakn grleri ifade ettikleri konu olduunu belirtme-
-
Gezi Parknda Ne Oldu?Katlmclarn Penceresinden Bir Gezi Park Deerlendirmesi26
miz gerekiyor. Grler arasnda baz kk farklar bulunmakla beraber tm katlm-clar ana akm medyaya tepki ve gvensizliklerini dile getirmiler, olaylar takip ettik-leri balca mecrann sosyal medya (zellikle Twitter) olduunu belirtmilerdir. Ayrca daha nce varlndan haberdar olmadklar yahut olsalar bile hi izlemedikleri Halk TVyi takip ettiklerini sylemilerdir.
Yirmili yalarndaki eylemcilerden bazlar ana akm medya kurulularnn zellikle ilk gnlerdeki krlnden dolay ailelerinin lkede olup bitenler hakknda hibir fikrinin olmadn dolaysyla ocuklarnn bandan neler getiini de bilmediklerini belirtmi-tir (K15 ve K14).
Bu elbette ilk birka gne dair bir durumdur, K14 srf ailesini aydnlatmak iin zmit Karamrsele giderek onlara videolar izlettiini, televizyonlarn Halk TVyi gsterecek ekilde ayarladn, K15 ise ebeveynlerine telkinde bulunarak CNN Trk yerine CNN International izlemelerini saladn sylemitir.
Katlmclarn szleri, ana akm medyann eylemciler nezdinde urad itibar kayb-n bu aratrma zelinde de teyit etmektedir. K10 kendisine tiksinti geldiini syle-mektedir. K15 haberlerini hi beenmedii halde Ulusal Kanal seyrettiini, zira dier kanallarn olanlar grmezden geldiini u szlerle dile getirmektedir: Ap Ulusal Kanal izledik. Neden? nk etrafta kimsenin haberi yok, ruhu duymuyor. Yani bizim orada gzmz kacakt, kimsenin ruhu duymayacakt. Byle bir saygszlk olamaz. K09 da pek ok insann, yllardr gvenerek izledikleri haber kanallarnn ne kadar ya-lanc olduklarn Gezi Direniinde fark ettiini ileri srmektedir.
Benzer bir ekilde, BDP yesi K12 eylemlere katlan yz binlerce insan kastederek un-lar sylemitir: Kendi medyalarn da grdler, ne kadar ikiyzl olduklarn (...) Hadi diyelim ki bugne kadar hibir ey grmediler, kimse uyandrmad ya da kendileriyle yzlemediler. imdi de mi yzlemediniz? Medyanz sizi yok sayd orada ve yabanc medya kurulular geldi.
CHPli K05 Anadoluda ya TRT ve muhafazakr kanallarn seyredildiini ya da (CHPliler tarafndan) Halk TVnin izlendiini; CNN Trk, NTV, HaberTrk gibi kanallar ise nor-malde kentli orta snflarn izlediini, ancak ad geen kanallarn sz konusu toplumsal kesit nezdindeki itibarnn azaldn, bir baka deyile mterilerini kaybettiklerini sa-vunmaktadr.
Hatrlanaca gibi, 2 Haziranda HaberTrkn nnde, 3 Haziranda da NTVnin nnde protesto gsterileri dzenlenmiti. 2 Hazirandaki gsteriye katlanlarn arasnda yer alan K11, Fatih Altaylnn Babakan Erdoanla yapt syleinin Gezi Parkndaki va-tandalar arasnda infial hissi uyandrdn, bunun zerine birka bin kiilik bir kitlenin parkn yaknndaki Talimhanede bulunan Haber Trke doru yrye getiini, bu-rada 2 saat boyunca ok sakin, sivil bir protesto gerekletirdiklerini belirtmitir.
-
Gezi Ruhunu Anlamak 27
Katlmc, bu spontane eylemin ardndaki motivasyonu maddeleyerek aklamtr: Bir; Haber Trkn tavrna tepki. ki; Fatih Altaylya tepki. ; medyaya tepki. Drt; kitleyi bir anda toparlayp etki yaratacak bir eylem koymak. K11, protesto esnasnda kanala girip yamalayalm diyen bir grubun ortaya ktn ve bu grubu engelledik-lerini sylemitir. Bu kiileri direniin ruhuna yatkn olmayan insanlar olarak tanm-lamakta ve sivil polis ya da provokatr olabileceklerini ileri srmektedir.
Twitter bata olmak zere sosyal medya kullanm eylemciler arasnda yaygndr. Kimi katlmclar eylemlerden nce de youn biimde sosyal medyay kullandklarn belir-tirken (K14, K10), kimileri de Geziyle beraber Twitter ve Facebooku daha youn bir ekilde kullanmaya baladklarn ifade etmitir (K09, K07, K02). Katlmclardan baz-lar internet zerinden (zellikle Twitter araclyla) uluslararas topluma, yabanc ga-zeteci ve siyasetilere ynelik bilgilendirme faaliyetinde bulunduklarn, Trkiyedeki bask ortamn ifa ettiklerini, bu ekilde kamuoyu oluturmaya altklarn dile getir-mitir (K03, K16).
ok sayda katlmc sosyal medyann hem balca haber kaynaklar olduunu, hem de eylemler srasnda pratik bilgilere (polis saldrs olan blgeler, atma alanlarndaki son durum, ihtiya duyulan malzemeler vb.) ulama hususunda son derece ilevsel olduunu belirtmitir (K07, K15, K14, K09, K08, K06, K11). Aratrmamzn katlmclarndan K11, Twittern Facebooka gre daha pratik olduuna ve daha fazla sayda insana ulama imkn saladna dikkat ekmektedir.
Grtmz katlmclar dier haber kanallarnn haber verme niteliklerinin byk oranda erozyona urad bir dnemde Halk TVyi izlemek durumunda kaldklarn belirtmitir. Kanaln yaynn beenmedii halde izleyenler de vardr. Halk TV alanlar iin Gazeteci veya televizyoncu deiller, ok komik eyler yazyorlar, komik sunumlar yapyorlar, iyi habercilik yapmyorlar diyen K08 bir yandan da kanaln hakkn Amatrce ama iyi bir ey yapyorlar diyerek teslim etmektedir.
Halk TVyi kendine siyaseten pek yakn bulmadn belirten K06, [Geziyle birlikte] hi birbirine dokunmayan gruplarmz yan yana geldi. Halk TV de bunlardan biridir dedikten sonra szlerine yle devam etmitir: Halk TVyi kimse bilmezdi (...) Duran bir saat bile gnde iki defa doruyu gsterir demitir. in ilginci, CHP yneticisi K05 bile partisine yakn olan bu kanaln televizyonculuundan memnun olmadn dile getirmitir. Katlmc, kanala telefon aarak sk sk ekrana getirilen rn reklamlar-nn kaldrlmasn nerdiini belirtmitir. K05 bu teebbsn Hi olmazsa insanlarn sempatisi artsn dncesiyle yaptn sylemitir. Aratrmamzn katlmclar ara-snda, Geziden nce Halk TVnin varlndan haberdar olmayanlarn says olanlardan daha fazladr.
-
Gezi Parknda Ne Oldu?Katlmclarn Penceresinden Bir Gezi Park Deerlendirmesi28
Uluslararas lgiGezi olaylar yurt dnda da ilgi ve merak uyandrd, yakndan takip edildi. nemli ya-yn kurulular Taksim meydanndan saatlerce canl yayn yapt, birok batl gazetede analiz, yorum ve haberler yer ald. Bu durum iktidarda tepki dourdu. ktidara yakn evreler Bat basnnn ve kamuoyunun ilgisini kendisine kar dzenlenen bir komp-lonun delili olarak alglad.3 lgin bir ekilde konutuumuz baz Gezi eylemcileri de Batnn ilgisinden ve kendilerine kar gsterilen sempatiden mutlu deildi.
zellikle yalar elliye yakn ya da zerinde eylemciler yabanc parma arama konusunda iktidar evrelerinden geri kalmadlar. Buna karlk farkl siyasal eilimlere sahip olsalar da genler Bat basnnda Gezi olaylarnn verili biimini objektif habercilik balamnda deerlendirdiler. Anti-emperyalizm vurgusu onlar bu konuda pek etkilemie benzemiyordu. rnein ellili yalarda rgtsz bir kadn eylemci K01 Avrupann eylemlere desteini u szlerle aklyor:
Bence Avrupa destekliyor ama karc bir destek bu bence can gnlden desteklemiyorlar. Ben Tayyipin bir i sava karmak istediine ve onun da yurtd ile planl olduuna inanyorum akas ve bence Amerikann kesin parma vardr yani bu olaylardan sonra Tayyipin yumuama gster-memesi ve Avrupay tanmyorum falan demesinde mesela. Bence Ameri-ka istese durdururdu ve orada baka bir plan var hatta Tayyipten sonra gelecek birini hazrlyormu Amerika falan diye duydum ama ok bir bilgim yok. nsanlarn gidip Tayyip Erdoan ile orada grmesini doru bulma-dm ne nller ne de Taksim Platformu. D mihraklarn da bunun iinde olduuna tabi inanyorum. Trkiye hibir zaman zgr olmad ki.
Yine ayn kuaktan bir Alevi derneinin yerel temsilciliini yrten sosyalist bir eylem-ci K06 da benzer grleri savunuyor. Ona gre bugn Trkiyede zalim bir iktidar var ve bu iktidar birok hakszln, zulmn, zalimin temsilciliini emperyalizm adna yap-yor. K06, Batl medya kurulularnn olaylar yaynlamasnn byk nem tamadn belirtiyor ve zaten bu kanallar ilgili haberleri vermeyecek olsa sosyal medya zerinden
3 rnein 18 Haziran 2013 tarihli Sabah gazetesinde Hasan Celal Gzel yurtdndaki komplocular yle sralyordu:
1. ABDdeki Neoconlar. Yahudilikle ibirlii hlindeki Evangelist mezhebine mensup olan bu evre, bir yandan hl 1 Mart Tezkeresinin intikam peindedir; bir yandan Trkler eliyle slmn g ka-zanmasndan endielidir; bir yandan da sraili destekleme gayretindedir. Bu arada Soros gibi Trki-ye aleyhtar sermayedarlar da zikredelim.
2. Bata CNN, BBC, Reuters olmak zere, siyonistlerin kontrolndeki Bat medyas, komplonun nem-li bir silh olarak kullanlm; bu medya organlar Trkiyede demokratik ynetimi ve Erdoan devirmek iin ellerinden gelen alakl yapmlar; Erdoann gstericileri Gezi Parkndaki aa-lara asmakla tehdit ettiinden tutunuz da her trl yalan yayn yapmaktan hi utanmamlardr. Son olarak CNN International, AK Partinin Kazlemede 1 milyondan fazla kiiyle yapt mitin-gi Hkmete kar protestolar bal altnda vermitir.
3. srailin parma: Bu komploda ba rol oyuncusu hi phesiz sraildir. srail, ba dman olarak grd Erdoan, hi deilse itibarszlatrma abas iindedir. Sabah, 18 Haziran 2013
-
29
o lkelerin yurttalarna ulalabilir diyor. K06, ABD Bykelisinin AKPnin toplant-larna katldn ve AKP szclerine ne sylemeleri gerekiyorsa onu dikte ettirdiini iddia ediyor. Bu eylemciye gre Gezi olaylarnda da emperyalistler farkl bir tutum al-myorlar.
Proje kapsamnda grtmz elli ya st rgtsz bir baka eylemci olan K10 ise bir Japon televizyonuna mlakat verdiini ama onlara da gvenilemeyeceini belirti-yor. Neticede diyor ne yapacan bilmiyoruz, nasl yanstacan. Olaylarn btnnn ve yanstl biiminin ise Trkiyenin imaj iin pek de iyi olmadn u szlerle belirti-yor:
Trkiyenin imaj asndan iyi mi olur kt m olur derseniz e tabii ki kt oluyor. Yani tamam Oh olsun Tayyipe diyoruz ama genele baktmzda iyi de olmuyor. Ancak bunlarn tesinde eylemcilerin mcadelelerinde d kamuoyunu nemsemeleri gerektiini dnyor.
K10 yaklamn u szlerle zetliyor:
imdi Avrupa Birlii, Avrupa Parlamentosu... Kar gelemez bir yerde. Bir yerde dinlemek zorunda. Sen nesin ki tek bana? Ne gelirin var lke ola-rak? Arabistan m yardm edecek sana, kimden alacaksn yardm? Avrupa, Amerika vs. ne olursa olsun sana lazm. Her trl ilikin var. Sen imdi bunu gz ard edemezsin.
Ancak gen kuakta farkl cevaplarla karlayoruz. Anti-emperyalist sylem ya da komplo iddialar onlar etkilemiyor. Gemite ulusalc olarak bilinen bir renci birli-inde aktif olarak alan gen kadn eylemci K09 Geziye ynelik uluslararas sempa-tiye bakn u szlerle aklyor:
Bence aslnda bu mevzunun bir aa olayyla ortaya kmas dnya kamuo-yunu ok etkiledi. ki aa kesiliyor diye insanlar aalarna ve parklar-na sahip kyorlarken i zgrlklere demokrasiye falan geldi yani. Bence bu kadar sempati uyandrmasnn sebebi evre eylemi olarak balamas. Kimin ne kar olabilir ki aalar korumaktan! () Parkta nbet tutulan bir lke olarak tarihe getik. Siz bu insanlar hibir ideolojik kalba sdra-mazsnz ve bence dnya kamuoyu bunun farkna vard ve o yzden destek verdi. Hi bir kiisel kar yok burada yani ve bu tabi ki insanlara sempatik geldi. Sonuta ok iyi niyetli ve desteklenmesi gereken bir hareket.
Benzer ekilde K15 de kesinlikle uluslararas komplo yaklamna inanmadn belirti-yor ve yabanc basnn olaylara ilgisini u szlerle aklyor:
Gezi Ruhunu Anlamak
-
Gezi Parknda Ne Oldu?Katlmclarn Penceresinden Bir Gezi Park Deerlendirmesi30
Kesinlikle hi dnmedim ben byle bir ey. Bilmiyorum, bunu syleyen ok oldu ama biz ilk gece yani 31inde- sabah 5te filan sanrm evdeydik. Televizyonu atk. Ktahya bile ayaa kalkm. 50 ilde filan gece 5te her-kes ayakta. NTVde altyaz olarak u geti: stanbulda Gezi Parknda olay kt. Buna destek olarak da zmir ve Ankarada protesto gsterileri dzen-lendi. Saat 5te bu altyazy grdk biz. O an atk BBCde canl yaynda gsteriyor. Ya da Norve kanalndan izliyordu arkadalar. O gece izleyen-ler ya da Almanyadan arkadam mesaj atyor bana ne yapyorsunuz, ne yaptnz diye; haberleri var onlarn. Ama Trkiyedeki insanlarn haberi yok.
CHPli gen kadn politikac K07 ise uluslararas ilginin Trkiye kamuoyuna yansma biimini iktidar partisinin bir taktii olarak deerlendiriyor. K07 bu iddiasn yle ak-lyor:
Bence tamamen objektif olarak olan hadiseyi yanstmak almas iinde olduklarn dnyorum yani. Bu bence AKPnin gemite yapt fakat Gezi srecinde evrilen bir taktii, gndem deitirerek nce faiz lobisi de-diler, sonra d mihrak dediler, onun dnda imdi Yahudi diasporas di-yorlar. Bu bir ekilde gndem deitirmeye ynelik. Bu olay Geziden alp arptarak baka bir alana dikkati ekmeye alan bir taktik olduunu d-nyorum.
Ayn erevede niversitede asistan olarak alan kadn eylemci K16 da bu yaklamn iktidar evreleri tarafndan bilinli olarak retildiini ama ok tutarsz bir iddia olduu-nu belirtiyor. Ona gre maniplasyon ihtimali olsa da mevcut durum iktidar evreleri-nin iddialarndan ok farkl. K16 yaklamn yle zetliyor:
Vallahi onlar o kadar ok farkl gruplar sylediler ki bir araya gelemeye-cek, onun iin biraz tuhaf bir ey olmaya balad tabi. Bir yandan Yahudiler, bir yandan Amerikallar, bir yandan ngilizler, bir yandan Suriye Bir anda byle srail Suriye ibirliine filan dnmeye balad i. Olamayacak bir sr grubu bir araya getirdiler. O kadar komplo teorisine gerek yok ben-ce. ok olaan bir hareketti bu. Bundan yararlanmak isteyecek bir sr grup olacaktr. Bu ok normal bir ey, uluslararas ilikiler byle yryor zaten. Yani maniple edebilecein bir ortam varsa etmeye alrsn. Ama ne kadar edebildiler, bence ok edemediler Genelde bat dnyasnn bir halk hareketini destekleme hali vardr; bir sempatiyle yaklarlar ne olursa olsun. Ama zellikle son 3-4 senedir Orta Douda olan eyler de onlar can-landrd, ok istedikleri yne gitmedi en sonunda ama. Bence Trkiyedeki de acaba m? sorusu yaratt. Fakat ok farklyd tabi, pek yle bir ey
-
31
deildi. Niyetimiz yle bir ey deildi en azndan, k noktamz da yle deildi.
Meslekten gazeteci olan transseksel kadn eylemci K08 ise bu yaklam medyann Trkiyedeki mevcut koullaryla ilikilendiriyor:
Amerikadaki, Avustralyadaki, Kanadadaki, ngilteredeki medya hibir zaman politikaclarla, devletle ayn izgi stnde yrmez. Devletin kar-lar iin yayn yapmazlar. Ben ok iyi biliyorum, nk yurtdnda ok uzun yllar yaadm. zellikle gazeteler ve televizyonlarda ok bulundum. D-ncelerini biliyorum: Biz gazeteciyiz. Ortada bir haber var ve biz bunu veririz. Bunlarn tek derdi haberi sunmak. Baka hibir programlar, bir planlar ve dnceleri yok.
Kuaklar arasnda bu yaklam farklln not ettikten sonra bunun sebepleri zerinde dnebilir. Nasl oluyor da ellili yalardaki eylemciler olaylarda uluslararas glerin parma olabileceini dnrken daha gen olanlar bu iddialara kulak asmyor ve dahas sama buluyor. Bu durumu sorduumuz eylemlere youn bir biimde katlan bir CHP milletvekili K05 bylesi bir yaklam paranoya olarak tanmlad ve olaylarn arkasnda bir g aramay mensubu olduu kuan kendine gvensizliiyle aklad. unu soruyordu: 12 Eyllden sonra bu kuak Trkiyede neyi deitirmiti Darbeyi yemi evinde oturmutu. te K05e gre bu kuak imdi de bir baar olacaksa da-rdan gelir diye dnyordu. Oysaki Gezide ortaya kan ey kesinlikle yeni ve gen kuan baarsyd.
Gezi Ruhunu Anlamak
-
32
SONU YERNE
Girite de belirttiimiz gibi Gezi protestolar sonular ve yansmalaryla Trkiyenin yakn tarihinde yaad en nemli siyasi krizlerden biriydi. Bu zelliiyle de yurt iinde ve dnda byk ilgi grd. Hakknda aratrmalar yapld, stne anlam yklenmeye alld, sosyolojik ve hukuki adan sonular tartld. Protestolara katlan insanlarn neler dnd, neye tepki gsterdii konuuldu. Ama imdiye dein Gezi olaylar, eylemcilerin bakt yerden analiz edilmedi. Elinizdeki alma bu an kapatlmasna, Gezi ruhu metaforuyla anlatlan -orada bulunma nedenlerinin- daha iyi anlalmas-na yardmc olmay hedefliyor.
Bilimsel bir yntemle yaplmasna ramen aratrmamzn toplumsal ve siyasal bir ajandas var. Muhalefetin de, iktidarn da, medyann da bu olaylardan gerekli dersleri karmasn arzu ediyoruz. Trkiyenin krlgan bir corafyada, kendi iinde ve dnda pek ok sorunu e zamanl ynetmek zorunda olduunu bildiimiz ve grdmz iin Trkiyenin bir daha bylesi bir istikrarszlk yaamasndan endie ediyoruz. Bu nedenle yaptmz aratrmann verilerini nemsiyoruz. 17 Aralk 2013 sonrasnda ya-anan sarsnt ve kriz bizi endielerimizde hakl olduumuz sonucuna ulatryor. Bu sebeple son blmde derinlemesine mlakat yaptmz insanlarn talep ve beklenti-lerini kendi azlarndan bir kez daha vurgulamak gerei duyuyoruz.
lke ve Kent Ynetimine Demokratik Katlm Kanallarnn GenilemesiHalkn hem ulusal siyasete dair konularda hem de kent ynetimine ilikin daha fazla sz, yetki ve karar sahibi olmasna ynelik son derece ak ve zl bir talep, K04 tara-fndan seslendirilmitir: Bizim istediimiz ey halkn iktidarda ve halkn aslnda sz, yetki ve karar hakkna sahip olmas; halkn kendini ynetebilmesi, gerekten demok-rasinin iler hale gelebilmesidir. K12 de benzer bir ekilde Ben herkesin kendisini z-gr bir ekilde ifade edebilecei ve tamamen halka dayal olacak bir politika olmasn istiyorum diye konumutur.
Kente dair kararlarn alnma srelerine o kentte yaayan yurttalarn nasl katlabile-ceine dair ayrntl grler, herhangi bir siyasi grupla balants olmayan K16 tarafn-dan ifade edilmitir. ktidardan somut taleplerinin ne olduuyla ilgili bir soruya Daha adem-i merkeziyetiliin olmas. Yani ok merkezi olduumuzu dnyorum. Her
-
Sonu Yerine 33
trl karar, bteler, ehir ynetimiyle ilgili kararlar En kk bir alveri merkezin-den tutun da daha byk, ehirle ilgili olan kararlara kadar ok merkezi, Ankaradan her eye karar verildiini dnyorum karln vermitir.
zel Yaamlarna ve Hayat Tarzlarna Mdahale Edilmemesi niversiteden yeni mezun olmu rgtsz bir kadn eylemci olan K15, gece saat 10dan sonra alkol satnn yasaklanmasndan kaygl olduunu ifade etmitir. K 15 Bunu ya-pan insan bir sre sonra darda iki iilmesini de yasaklayabilir ve ben o zaman ne yapacam? diye sormaktadr. CHPli K07 sokaa kma nedenini AKP iktidarnn in-sanlarn zel hayatna mdahale etmesi olarak aklamakta ve bu mdahalenin pek ok boyutu olduunu dile getirmektedir.
K07nin sz konusu mdahalenin boyutlar olarak sralad unsurlar arasnda yer alan iki yasaklar, kadnlarn doum yntemine karlmas, krtaj yasa, zel yaam ve hayat tarzna ynelik mdahale rnekleri olarak dikkat ekmektedir. K07 ayn cmle iinde tutuklu rencilerin varl, hukukulara uygulanan orantsz g, medya zerin-deki baskdan da ikyet etmitir. K04 de sokaa dklen kitlelerin, yaam tarzlarna karlmamasn istedii grndedir. Ona gre ikinin yasaklanmas aslnda simge-sel bir eydir, insanlar artk yaam ekillerine mdahale edilmesini istememektedir.
Kadnlara Ynelik Basklarn Ortadan KaldrlmasGen kadn eylemci K09, Benim bedenime kadar el uzatnca devlet, yeter artk de-yip ktm sokaa szleriyle ocuk says, krtaj ve benzeri konulardaki tartmala-ra iaret etmektedir. K09 ayrca ataerkil bir toplumda yayoruz ve ok ataerkil bir hkmet tarafndan ynetiliyoruz, tabii ki daha fazla zarar kadnlar gryor bence dedikten sonra szlerini yle srdrmtr:
Keza bahsettiim gibi krtaj yasas veya tecavzclere ceza verilmeme-si Bu, bunlar bir toplumun gznde meru klmak demektir. Ben sana tecavz ederim, nasl olsa ceza almyorum gibi bir alg var nk hkmet bunu bastra bastra sylyor. Tecavzcnn ya da kadna iddet uygula-yanlarn arkasnda duruyor ve bu olaylar meru klyor. Bu da kadna uygu-lanan basky ve tacizi arttryor.
Toplumdaki Farkl Kltr ve Kimliklere Mensup Bireylere Eit Stat SalanmasAratrmamzn katlmclarndan K07, bizatihi Gezi direniiyle oluan somut ortam eitliki bir toplum tasavvuruyla ilikilendirmekte ve Gezi Parkn kimsenin birbirini etnik kkeninden, hangi partiye oy verdiinden, cinsel yneliminden dolay yargla-madan, sadece insan olarak grd, ok farkl bir dnya olarak tasvir ederek bek-lentisini ortaya koymaktadr. Transseksel eylemci K08 insan haklarn, eit haklar
-
Gezi Parknda Ne Oldu?Katlmclarn Penceresinden Bir Gezi Park Deerlendirmesi34
zmseyen, anlayan, bilen bir anlayn iktidara gelmesini istediini belirtmi, ancak bunun kolay olmadn da dile getirmitir. K08 ama bu mevcut partilerle olur mu olmaz m bundan ok emin deilim. Bir deiim olmas gerekiyor artk grndedir.
Eit yurttalk balamnda Alevilerin talepleri n plana kmaktadr. Bu talepleri dile getiren ya da destekleyen katlmclarn arasnda Alevi olmayanlar da vardr. K07 Ale-vilerin taleplerinin dikkate alnmadn ve iktidar tarafndan tekiletirilip aalandk-larn savunmaktadr. Alevilerin taleplerini ise badetlerini yaptklar yerlerin devlet tarafndan ibadethane olarak grlmesi, inanlarna sayg duyulmas, tekiletirilme-mesi, Babakann nefret sylemiyle onlar dlamamas olarak zetlemektedir.
Bamsz, Drst ve Eletirel Bir MedyaAna akm medyann Gezi eylemleri srasndaki tutumu istisnasz btn katlmclar tarafndan eletirilmitir. Katlmclar, hassas konular haberletirmekten imtina ederek halkn haber alma hakkna engel olan bir medya istemediklerini dile getirmi-ler ve medyann iktidardan bamsz olmas talebini ileri srmlerdir. K15, protestolar srasnda sokakta bir takm badireler atlatrken ana akm medyann olaylar aktarma-masna fkelidir:
Oturup Ulusal Kanal izleyen insanlar deiliz ama Gezi Park olaylarnda, ok da iren haberler yapmalarna ramen, ap Ulusal Kanal izledik. Ne-den? nk etrafta kimsenin haberi yok, ruhu duymuyor. Yani bizim ora-da gzmz kacakt, kimsenin ruhu duymayacakt. Byle bir saygszlk olamaz. Ama CNN International o gece 8 saat gsteriyordu canl yaynda.
Muhalefetten BeklentilerBaz katlmclar iktidarn deimesini istediklerini dile getirmitir. K04 Tayyip Erdo-ann gitmesini istediklerini sylemekte, ancak ayn iktidarn karaca baka bir lide-rin, hatta baka bir partiden gelecek yeni bir liderin de Erdoandan farksz olacan savunmaktadr:
Tayyip Erdoan gitsin diye bir talebimiz var () Erdoan artk istemiyo-ruz. Onun yerine gelecek bir insann, belki u an AKP ierisinden de olabilir, baka bir partiden de olabilir, bizi temsil edeceini ayn ekilde dnm-yoruz. nk o kirlenmi siyaset biimiyle ve bunun ierisinde yer alan in-sanlarla artk bu yrmez.
Kimi eylemcilerin memnuniyetsizliinin hedefinde muhalefet de vardr. Daha etkili bir muhalefet talep etmektedirler. rnein K16 u ifadeleri kullanmtr:
-
Sonu Yerine 35
Muhalefet partileri baarl olsayd, byle bir ey kmazd bence. Bu ka-dar kmayabilirdi ya da daha nceden daha rgtl bir ey olabilirdi. Tam kestiremiyorum onu, muhalefetin dokusuna bal. Eer CHP gibi bir mu-halefet partisi olup ama daha farkl bir CHP olsayd, bence bu gene k-mazd. Ama daha sol tandansl olup kuvvetli olsayd, daha nceden farkl olaylarda, Roboski gibi olaylarda daha rgtl bir eylem kabilirdi diye dnyorum. Bu nk byle bir kvlcm gibi oldu, ok doalamayd ve sonradan bir araya gelindi. Ama farkl bir muhalefet olsayd genleri topar-layabilen, baz eyler daha erken olabilirdi.
-
36
OKUMA NERLER
Bu blmde Gezi olaylarn farkl boyutlaryla ele alan, genellikle akademik yan ar basan almalardan oluan bir seki sunuyoruz. Ancak sz konusu almalar teker teker sralamayacaz. Onun yerine kimi temalar balklar halinde sunacaz ve ilgili eserleri de bu balklar altnda tantacaz.
Gezide Neler Oldu?Cumhuriyet Kitaplar tarafndan yaymlanan Trkiyeyi Sarsan Otuz Gn: Gezi Direnii adl kitapta Aykut Kkkaya tarafndan yazlan blm, 27 Mays 2013ten 25 Haziran 2013e kadarki olaylarn ayrntl bir kronolojik dkmn sunmaktadr. (Emre Kongar ve Aykut Kkkaya, Trkiyeyi Sarsan Otuz Gn: Gezi Direnii, (stanbul: Cumhuriyet Kitaplar, Temmuz 2013) ). Express dergisinin Gezi zel says da bolca tanklk ve gr-sel malzeme iermesinin yan sra, stanbulun farkl semtlerindeki (Gazi Mahallesi gibi) ve Eskiehir, Hatay, Kayseri, Kocaeli, Tarsus gibi Anadolu ehirlerindeki protesto-lar hakknda da detayl bilgiler veriyor (Express zel Say, Haziran-Temmuz 2013, Yl 11, Say 136). Birikim dergisinin zel says da dikkate deer gzlem yazlar, syleiler ve analizler iermektedir (Birikim, Temmuz-Austos 2013, Say 291-292).
12-16 Haziran 2013 tarihlerinde bir grup Gezi eylemcisiyle yaplan mlakatlardan elde edilen bulgularn zetlendii ngilizce bir alma da mevcuttur: Cokun Tatan, The Gezi Park Protests in Turkey: A Qualitative Field Research, Insight Turkey, Summer 2013, Vol. 15, Issue 3, pp. 27-38.
Kent HakkGezi protestolar srasnda sokaklara dklen kitlelerin nitelikleri ve dile getirdikleri talepler, baz akademisyenleri kent hakk kavram zerinden zmlemeler yapma-ya sevk etmitir. lk kez Henri Lefebvre tarafndan 1968 ayaklanmalar srasnda or-taya atlan bu kavram nda Gezi olaylarn inceleyen ngilizce bir kaynak iin bkz. Mehmet Bar Kuymulu, Reclaiming the right to the city: Reflections on the urban
-
Okuma nerileri 37
uprisings in Turkey, City: Analysis of Urban Trends, Culture, Theory, Policy, Action, Vol. 17, Issue 3, 2013, pp. 274-278. Gezinin kent hakk balamnda incelikli analizini yapan Trke bir eser iinse bkz. E. Ahmet Tonak, Kent Hakkndan syana (stanbul: Agora Kitapl, Eyll 2013).
Orta Snf, Yeni Orta Snf, PrekaryaGezi protestolarnda sokaklara kan kitlelerin snfsal nitelii ve bunun yenilii zerine imdiden kayda deer bir literatr olumutur. Yeni toplumsal saflamalar, sosyal-siyasal muhalefetin deien nitelii ve yeni toplumsal rgtlenmeler gibi konu balklar da bu tartmaya elik etmektedir. Bu balamda mutlaka okunmas gere-ken bir yaz Aye Burann kaleminden kmtr: Aye Bura, Siyasetin geri dn, Express, Yl 12, Say 137, Austos-Eyll 2013, s. 60-64. Keza Tanl Borann prekarya saptamas da nemlidir (GQ Trkiye dergisinin Temmuz 2013 saysnda kan analiz radikal.com.tr tarafndan iktibas edildi: Tanl Bora, Beyaz yakallarn isyannn ardnda ne var?, radikal.com.tr, 2 Temmuz 2013, http://www.radikal.com.tr/hayat/beyaz_ya-kalilarin_isyaninin_ardinda_ne_var-1140107). Gezi eylemlerine katlan kitlelerin orta snf olarak nitelenmesine itiraz eden Korkut Boratavn analizleri iinse bkz. Her yer Taksim; her yer direni: Bu, ii snfnn tarihsel zlemi olan snrsz, dolaysz de-mokrasi arsdr, Korkut Boratav ile sylei, sendika.org, 16 Haziran 2013, http://www.sendika.org/2013/06/her-yer-taksim-her-yer-direnis-bu-isci-sinifinin-tarihsel-oz-lemi-olan-sinirsiz-dolaysiz-demokrasi-cagrisidir-korkut-boratav/.
Geziyle beraber kendini ifade frsat bulan, bugne dek siyasal alanda yeterince temsil edilmeyen gruplarn (LGBT bireyler ve evreciler gibi) yeni bir sol siyasete dhil edilip edilemeyeceini tartan bir makale iin bkz. Doan Ekinat, Gezi Park: Negotiating a New Left Identity, Insight Turkey, Summer 2013, Vol. 15, Issue 3, pp. 45-49. Nilfer Glenin makalesinde ise kamusal alan iin verilen mcadelenin Trkiye demokrasisin-de yeni bir eik tekil ettii, otoriter laiklikle slamclk arasndaki eski ikiliin yeni bir yurttalk formuyla ald savunulmaktadr: Nilfer Gle, Gezi Anatomy of a Public Square Movement, a.g.e., pp. 7-14.
Siyaset ve Hukuk Kuramlar Inda Gezi Olaylar stanbul Bilgi niversitesi Uluslararas likiler Blm retim yesi Murat zbankn kitab Gezi Ruhu ve Politik Teori (stanbul: Kolektif Kitap, Kasm 2013), Gezi olaylarnn iki temel aktr olan gstericilerin ve hkmetin pozisyonlarnn politik teori a-sndan nasl yorumlanmas gerektii zerine ilgin bir deneme. zbank almasnda Schumpeter, Weber, Arendt, Habermas gibi dnrlere referansta bulunuyor; poli-tik g, iddet, politik meruiyet, kamusal alan vb. kavramlar zerinden gelimeleri yorumluyor.
-
38
zbanka gre Babakan Erdoann meruiyet tasavvuru Schumpeterin 1942de, sandkta alnan oy zerinden kavramsallatrd demokratik meruiyet tanmyla s-nrldr. Keza Babakan politik g ve iddet kavramlarn Weberci adan kavramakta, iddetin politik g dourabileceine inanmakta, gstericilerin eylemlerini iddet zannetmekte ve buna kar-iddetle yant vermektedir. Yazar, Gezi eylemcilerinin ta-savvurundaki demokrasi ve meruiyet kavramlarnn bu eskimi tanmlar atn sa-vunmakta, bunu yaparken de zellikle Arendt ve Habermasa atfta bulunmaktadr.
Gezi olaylarnn insan haklar hukuku asndan kapsaml bir analizi, stanbul Bilgi ni-versitesi Yaynlar tarafndan baslan Gezi Park Olaylar: nsan Haklar Hukuku ve Siyasi Sylem Inda Bir nceleme (stanbul, Kasm 2013) adl almada yer almaktadr. 10 farkl yazar tarafndan kaleme alnm 15 blm ieren bu hacimli eserin sonunda konuyla ilgili eitli mahkemelerin ve kltr varlklarn koruma kurullarnn kararlar da sralanmtr.
Kitapta Gezi olaylar u hukuksal alardan ele alnmtr: yaam hakk, kt muamele yasa, kii zgrl ve gvenlii hakk, ifade-toplanma-rgtlenme zgrl, aka-demik zgrlkler, salk hakk, konut dokunulmazl, mlkiyet hakk, alma hakk, seyahat zgrl ve hak arama ve cezaszlk. Kitapta ayrca belediyenin Taksim pro-jesinin idari ve yargsal arka plan, 27 Mays 2013ten itibaren meydana gelen olaylarn rgs, olaylarda yabanclarn durumu, siyasetiler ve brokratlarn syleminde Gezi olaylar gibi konular da ilenmitir.
Eylemlere Mesafeli Duran Analizler Gezi eylemcilerinin kompozisyonuna ve taleplerine mesafeli, olaylar hkmetin bak asna yakn bir noktadan deerlendiren akademik bir alma iin bkz. Hatem Ete, The Political Reverberations of the Gezi Protests, a.g.e., pp. 15-25. Ayn minvalde, aka-demik olmayan bir alma iinse bkz. Cemil Ertem ve Markar Esayan, Dnyay Durdu-ran 60 Gn (stanbul: Etkileim Yaynlar, 2013). Yazarlar bu kitapta Gezi eylemlerinden bir darbe retilmek istendiini savunmakta, ayn sralarda Msrda da darbe olduunu belirtmektedir.
Gezi Parknda Ne Oldu?Katlmclarn Penceresinden Bir Gezi Park Deerlendirmesi
-
39
METODOLOJ
Yukardaki blmlerde belirtildii gibi bu aratrmada eylemcilerin kim olduuyla deil eylemlerin neden ortaya ktyla, nasl yapldyla ve eylemcilerin ne talep ettiiyle ilgilendik. Bu kapsamda on alt kiiyle mlakat yapld. stanbulda 21 Haziran-24 Tem-muz 2013 tarihleri arasnda gerekletirilen grmeler derinlemesine mlakat yn-temiyle yrtld.
Aratrmaclar olarak sahaya kmadan nce bir mlakat rehberi hazrladk. Bu reh-berle proje iin nemli konulara odaklanlmas ve mlakatlar arasnda benzerliin ve uyumun salanmas amalanyordu. Mlakatlarda yar-yaplandrlm sorular ynel-tildi ve katlmclar ynlendirilmemeye alld. Grmeler niceliksel deil niteliksel bir yaklamla yani derinlemesine mlakat tekniiyle yrtleceinden, rneklem seiminde nemli olan kriter temsiliyet ya da tesadfilik deildi. Temel kriterimiz ey-lemlere youn bir ekilde katlm olmalaryd.
Mlakat iin belirlediimiz katlmc adaylaryla, henz Gezi Park eylemleri srerken eylem alannda temas kuruldu. Bu kiilere aratrma hakknda bilgi verildi ve randevu istendi. Grmelerde ses kayd alnd ve ardndan bu kaytlar proje asistanlar tara-fndan deifre edildi. Bir sonraki aamada da aratrmaclar olarak deifre metinleri konulara gre tasnif ve analiz ettik.
Mlakat verenlerin ya, cinsiyet, eitim, toplumsal stat gibi kriterlere gre aralarnda farkllklar olmas gzetildi. Bunun yannda aratrma srasnda etik kurallara nem verildi. Katlmclar mlakatlardan nce aratrma hakknda bilgilendirildi ve gnlle dayal katlmlar iin kendilerinden onay alnd. Mlakatlar boyunca eylemcilerin kii-sel deneyimleri zerinde duruldu. Bu deneyimlerden varlacak sonulara yayn tara-malar, niceliksel analizler ya da baka yntemlerle yrtlecek aratrmalarla ulala-bilmesi mmkn deildi. Derinlemesine mlakat tekniini sememizin temel nedeni de buydu.
Aratrmamza katlan eylemcilere verilen kodlar ve eylemciler hakknda tanmlayc bilgiler aada sunulmutur.
-
Gezi Parknda Ne Oldu?Katlmclarn Penceresinden Bir Gezi Park Deerlendirmesi40
K01 kodlu katlmc, 1960 doumlu, 12 Eyllden beri hibir siyasi rgtllk iinde yer almayan bir kadndr.
K02 kodlu katlmc, 1989 doumlu, niversite mezunu ve yksek lisansa hazrlanan, evreci, Yeiller ve Sol Gelecek Partisi yesi bir kadndr.
K03 kodlu katlmc, 1989 doumlu, bir sivil toplum kuruluunda yar-zamanl alan, evreci, Yeiller ve Sol Gelecek Partisi yesi, niversite rencisi bir erkektir.
K04 kodlu katlmc, niversitede okuyan, 1991 doumlu, renci Kolektifleri adl sos-yalist genlik rgtlenmesine ye bir erkektir.
K05 kodlu katlmc, eylemlere aktif biimde yer alan ve hatta polis iddetine de maruz kalan st dzey bir CHP yneticisidir.
K06 kodlu katlmc, yaygn bir Alevi rgtlenmesi olan Pir Sultan Abdal Kltr Derne-inde ube bakanl grevi yrten bir erkektir.
K07 kodlu katlmc, 1990 doumludur ve CHP yerel rgtnde yneticilik yapmakta olan bir kadndr.
K08 kodlu katlmc, 30lu yalarnn ortalarnda, meslei gazetecilik olan transseksel bir kadndr.
K09 kodlu katlmc, 1987 doumlu, niversitede moda ve tekstil tasarm blmn-den mezun olduktan sonra moda editrl eitimi alm, halen serbest-zamanl a-lmakta olan rgtsz bir sosyalisttir. Cinsiyeti kadndr.
K10 kodlu katlmc, 1954 doumlu, niversite mezunu, zel sektrde yllarca altk-tan sonra emekli olmu bir erkektir.
K11 kodlu katlmc, 1988 doumlu, hukuk fakltesi mezunu, CHP genlik kollar yesi bir erkektir.
K12 kodlu katlmc, 1980 doumlu, internet kafe ileten, halen liseyi dardan okuyan, ilkretim mezunu, BDP yerel rgtnde yneticilik yapan bir erkektir.
K13 kodlu katlmc, 1985 doumlu, BDP yesi akademisyen bir kadndr ve kendini sos-yalist diye tanmlamaktadr.
K14 kodlu katlmc, Aralk 1984 doumlu, finansal danmanlkla itigal eden, halen kimi uluslararas irketler iin serbest-zamanl alarak projeler hazrlayan bir erkek-tir. Herhangi bir siyasi rgtllk iinde deildir.
-
Metodoloji 41
K15 kodlu katlmc, niversiteden yeni mezun olmu, editrlk yapan, herhangi bir siyasi rgtllk iinde yer almayan, 1990 doumlu bir kadndr.
K16 kodlu katlmc, 1989 doumlu bir aratrma grevlisi ve yksek lisans rencisidir. Kendini feminist olarak tanmlamaktadr. Herhangi bir siyasi kurulua ye deildir.
-
42
KRONOLOJ
27 Mays 2013: Belediye ekipleri Gezi Parkndaki aalar skmeye balad. Taksim Da-yanmas platformunun yeleri parkta toplanarak i makinelerini durdurdu.
28-29-30 Mays 2013: Aa skmn engellemek iin parka giden eylemcilerin says gnden gne artarken, bu eylemcilerle polis ve zabta arasnda iddet olaylar yaan-maya balad. Baz eylemcilerin adrlar grevlilerce yakld.
31 Mays 2013: Parkta ok byk bir kalabaln topland 30 Mays gecesini mtea-kip, sabah saat 05.00 sularnda polis gaz bombalar eliinde iddetli bir mdahalede bulundu. Parktaki gstericiler datld, ancak gn boyu olaylar byd. 3 kii atlan gaz kapsllerinden tr gzn kaybetti, aralarnda CHP ve BDP milletvekillerinin de bulunduu onlarca kii yaraland.
1 Haziran 2013: Polis saat 15.45 sularnda gstericilere mdahale etmeye son verdi ve Taksim Meydanndan ayrld. Ankarada Ethem Sarslk adl gsterici polis kurunuy-la vuruldu, 14 Haziranda hastanede yaamn yitirdi.
2 Haziran 2013: Taksim blgesinde sona eren atmalar ehrin dier blgelerinde (zellikle Dolmabahe ve Beiktata) ve br illerde devam etti. Tm yurttan oran-tsz polis iddeti tartmalarn alevlendiren grntler gelmeye balad. Habertrk kanal nnde medyann tutumu protesto edildi. stanbulda Mehmet Ayvalta adl gsterici hayatn kaybetti, Eskiehirde ise Ali smail Korkmaz -aralarnda bir polisin de bulunduu- bir grup tarafndan sokakta darp edildi. Korkmaz 10 Temmuzda hayata veda etti.
3 Haziran 2013: Tm yurtta olaylar devam etti. NTV nnde protesto gsterisi gerek-letirildi. Antakya Armutluda Abdullah Cmert hayatn kaybetti.
5 Haziran 2013: Taksim Dayanmas temsilcileri Babakan Yardmcs Blent Arnla grt. Yurt genelinde olaylar srd.
-
43
7 Haziran 2013: Babakan Erdoan gece saatlerinde yurtd gezisinden dnd ve sert mesajlar ieren bir konuma yapt. Yurt genelinde olaylar srd. Adanada inaat ha-lindeki bir kprden den polis Mustafa Sar hayatn kaybetti.
8 Haziran 2013: stanbul Bykehir Belediye Bakan Kadir Topba sessizliine son verdi ve Gezi Parkna AVM, otel ya da rezidans yaplmayacan, oraya bir kent mzesi ina edilebileceini syledi.
11 Haziran 2013: Sabahn erken saatlerinde Taksim Meydannda polis operasyonu ba-lad ve AKMye aslm pankartlar polis tarafndan toplanarak yerlerine Trk bayra ve Atatrk posteri asld.
12 Haziran 2013: Taksimde gece boyu devam eden olaylar, polisin saat 04.00 sularnda mdahalesine son vermesiyle noktaland. Parkn iine ok sayda gaz bombas atld. AKP szcs Hseyin elik, Taksim Klasnn ina edilip edilmemesi hususunda bir referandum dzenlenebileceini aklad.
14 Haziran 2013: Babakan Erdoan, Taksim Dayanmasnn temsilcileriyle bir araya geldi. Temsilciler, grmenin ardndan nihai bir karar alnmas iin toplantlar dzen-lemeye balad.
15 Haziran 2013: Taksim Dayanmas parktaki adr, flama ve bayraklar kaldrma ka-rar aldn, parkta Dayanmaya ait yalnzca bir adrn sembolik olarak braklaca-n aklad. Ancak bu karar hayata geirilemeden akam saatlerinde polis mdahalesi ok sert bir ekilde balad. adrlar sklerek park boaltld ve polis tarafndan kapa-tld. eitli semtlerde eylemler yeniden balad, ertesi gn de youn biimde srd.
17 Haziran 2013: DSK ve KESK genel greve gitti, ancak etkili olamad. Erdem Gndz adl eylemci AKMnin karsnda duran adam eylemine balad. Bu yeni eylem tarz ksa srede yayld. Beikta Abbasaa Parknda balayan forum da bir ilk oldu ve iler-leyen gnlerde dier parklara yayld.
18-19-20-21-22 Haziran 2013: stanbuldaki ve dier ehirlerdeki gsteriler, srekli olma-sa da devam etti. Polis mdahaleleri yaand.
Kronoloji
-
www.iku.edu.tr
www.gpotcenter.org
Bu aratrmada Gezi eylemlerini kimin dzenledii, hangi Doulu ya da Batl devletin veya istihbarat rgtnn bu protestolarn arkasnda olduu yok. Biz iktidara, muha-lefete ve basna duyduklar tepkiden dolay sokaa kan, farkl meslek ve ya grupla-rndan, deiik siyasi tercihlerden Gezi Park protestocularyla konutuk. Onlarn orada neler hissettiklerini, neden oraya gittiklerini anlamaya altk. Bu almada sadece katlmclarn ne dndkleri ve neden orada olduklaryla ilgileniyoruz. Onlarn gr-lerine elimizden geldii kadar az mdahale ederek sizlerle paylamay hedefledik. na-nyoruz ki orada bulunanlarn duygularnn, beklentilerinin anlalmas bundan sonra yaanabilecek benzeri olaylarn niteliinin daha doru deerlendirilmesine yardmc olacaktr.
Blank PageBlank Page