Karar yerel mahkemeye gönderildi
Anayasa Mahkemesi Gazi Üniversitesi’nden 2016 yılında ihraç edilen ve anayasaya aykırı olduğu gerekçesiyle iptal edilen kamu görevinden ihraç edilen öğretim üyelerinin, göreve iadesi durumunda İstanbul, Ankara ve İzmir vilayetleri dışına atanması kararı münasebet gösterilerek, iade kararının akabinde Kırıkkale Üniversitesi’ne atanan Barış Akademisyeni Mertihan Kurdoğlu hakkında ihlal karar verdi. Yüksek Mahkeme, verdiği kararda, münasebet gösterilen ilgili kanuna yönelik verdiği Anayasa’ya terslik ve iptal kararını hatırlattı.
Göreve iade edildi, öbür üniversiteye atandı
Mertihan Kurdoğlu, Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Bayan Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Kısmında doçent öğretim üyesi olarak görev yapmakta iken 15 Ağustos 2016 tarihli 672 sayılı KHK kapsamında ihraç edildi.
Kurdoğlu, ihraç kararına karşı Olağanüstü Hal Süreçleri İnceleme Komitesi’ne başvurdu. Komisyon, Kurdoğlu’nun talebini kabul ederek kamu vazifesine iadesine karar verdi. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı (YÖK) Yürütme Kurulu, Kurdoğlu’nun Kırıkkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Bayan Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Koluna atanmasına karar verdi.
YÖK, AYM’nin iptal ettiği maddeyi münasebet gösterdi
Kurdoğlu, YÖK kararına karşı, daha önce görev yaptığı üniversiteye atamasının yapılması talebiyle itirazda bulundu. YÖK İşçi Dairesi Başkanlığı, kamu vazifesine iade edilen öğretim vazifelilerinin daha önce çalıştıkları yere dönmelerine mani olan maddeyi içeren Olağanüstü Hal Süreçleri Inceleme Kurulu Kurulması Hakkında Kanun Kararında Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’u münasebet göstererek, mevzu hakkında yapılacak ayrıca bir işlem bulunmadığını belirtti.
Kurtoğlu, Kırıkkale Üniversitesine atanmasına yönelik sürecin iptali talebiyle Ankara 13. Yönetim Mahkemesi’nde dava açtı. Mahkeme davanın reddine oyçokluğuyla karar verdi. Kararda, 685 sayılı Olağanüstü Hal Süreçleri Inceleme Kurulu Kurulması Hakkında Kanun Kararında Kararname mucibince yönetimin takdir yetkisinin bulunmadığı, bu nedenle müracaatçının atamasının Ankara’ya yapılamayacağı ve Ankara’ya en yakın üniversiteye atamanın gerçekleştirildiği ifade edildi.
Kurdoğlu kararı istinafa taşındı. Ankara Bölge Yönetim Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi, Kurdoğlu’nun Anayasa’ya karşıtlık tezini yerinde görmeyerek, istinaf müracaatının temelden reddine kesin olarak karar verdi.
AYM’ye başvurdu
Kurdoğlu kararla ilgili Anayasa Mahkemesi’ne müracaat yaptı. Müracaatta, OHAL KHK’sı ile OHAL dönemi sonrası için kural ihdas edilmesi nedeniyle hukuk devleti prensibinin, daha evvelki vazifesine ya da Ankara, İstanbul ya da İzmir vilayetlerine atanmamasını öngörülen kuralın ölçülü ve öngörülebilir olmadığını, yasallık prensibine karşıtlık teşkil ettiği belirtildi.
Başvuruda ayrıyeten, komisyon kararıyla diğer kamu vazifelilerinin eski vazifelerine dönebilmesi nedeniyle eşitlik prensibinin, Komisyon tarafından misyonuna iadesine karar verilmesine karşın daha evvelki görev yaptığı üniversiteye atamasının yapılmaması nedeniyle masumiyet karinesinin ve çalışma hakkının ihlal edildiği söylendi.
AYM “Anayasa’ya karşıtlık ve iptal kararını” hatırlattı
15 Kasım 2023’te başvuruyu görüşen AYM, Kurdoğlu’nun öbür bir üniversiteye atanmasına münasebet gösterilen kanunda yer alan “…Ankara, İstanbul, İzmir vilayetleri dışında ve 2006 yılından sonra kurulan yükseköğretim kurumlarına öncelik verilmek kaydıyla, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafından kamu görevinden çıkarıldığı yükseköğretim kurumu haricinde tespit edilecek yükseköğretim kurumlarından birine…” kısım hakkında Anayasa’ya aykırı olduğu ve iptali kararını hatırlattı.
Yüksek mahkeme, kararda kuralda kamu misyonuna iade edilen her bir öğretim elemanı tarafından kamu hizmetinin gerekleri de gözetilerek bu bireylerin daha önce görev yaptıkları yükseköğretim kurumunda çalışıp çalışamayacakları konusunda yönetime herhangi bir değerlendirme yetkisi tanınmadığını belirtti.
Kararda, bireylerin kamu görevinden çıkarılmadan önce görev yaptıkları yerlere atanmalarının kategorik olarak yasaklanmasını gerektirecek tüzel ve fiilî zorunluluklar gösterilmediğinden kuralın kamu faydasının sağlanması amaçladığı bakımından gerekli olmadığının ifade edildiğini vurgulandı.
AYM ayrıyeten ilgili kararda, atamaların Ankara, İstanbul ve İzmir vilayetleri dışında öncelikli olarak 2006 yılından sonra kurulan yükseköğretim kurumlarına yapılacağı öngörülse de söylediği söz edilen gereksinimin genel, objektif ve kabul edilebilir ölçütler belirlenerek tüm öğretim elemanlarını kapsayacak bir sistem oluşturulmadan sırf vazifelerine iade edilen öğretim elemanlarıyla sınırlı tutularak karşılanmasının kamu hizmetinin faal ve sağlıklı bir biçimde yürütülmesi maksadını gerçekleştirmek bakımından mecburî bir toplumsal muhtaçlığa karşılık gelmediğinin belirtildiğini aktardı.
Kararda, vazifesine iade edilen öğretim elemanlarının evvelki görev yerleri ile Ankara, İstanbul ve İzmir vilayetlerinde bulunan yükseköğretim kurumlarına atanmalarına kategorik yasak getiren ve bu bireylerin öncelikli olarak 2006 yılından sonra kurulan yükseköğretim kurumlarında istihdam edilmelerini öngören kuralın şahısların özel hayata hürmet gösterilmesini isteme hakkına getirilen sınırlamanın demokratik toplum sisteminin gereklerine uygun ve ölçülü olmadığı sonucuna varıldığı vurgulandı.
İdareye değerlendirme yetkisi tanınmadığı vurgulandı
Kurdoğlu’nun müracaatında da, kamu misyonuna iade edilen her bir öğretim elemanı tarafından daha önce görev yaptıkları yükseköğretim kurumunda çalışıp çalışamayacakları konusunda yönetime herhangi bir değerlendirme yetkisi tanınmadığının anlaşıldığı dile getirilen kararda, şunlar denildi:
“Komisyon tarafından misyonuna iade edilen bütün öğretim elemanlarının kamu görevinden çıkarılmadan önce görev yaptıkları yerlere atanmalarının kategorik olarak yasaklanmasını gerektirecek tüzel ve fiilî zorunluluklar anılan Kanun’da gösterilmemiştir.
“Bu prestijle kamu misyonuna iade edilen öğretim elemanlarının daha evvelki görev yerlerine ve belli vilayetlere atanmamasına ilişkin uygulamanın muhataplarının, yetki aşımı ile keyfîliğe karşı yeteri kadar garantiye sahip olmalarını sağlayacak niteliği ve açıklığı olan kurallara dayanmadığı söylenebilir.”
“Özel hayata hürmet hakkı” ihlali kararı verildi
Yüksek Mahkeme, Kurdoğlu hakkında özel hayata hürmet hakkının ihlal edildiğine ve ihlalin ortadan kaldırılması için belgenin yeniden yargılama yapılmak üzere yerel mahkemeye gönderilmesine karar verdi.
“Umarız üniversiteler AYM kararlarına hukuksuz dirence eşlik etmez”
AYM’nin kararını değerlendiren Kurdoğlu’nun avukatı Doğan Erkan, müvekkilinin iade başvurusunu kazansa dahi kendi üniversitesine ve üç büyük kentin üniversitesine dönemeyeceğine dair OHAL KHK düzenlemesinin hukuken abesle iştigal olduğunun açık olduğunu söyledi.
İhracının hukuka karşıtlığı yargısal kararla ortaya çıkan akademisyenlerin buna karşın kendi üniversitelerine dönemediğini hatırlatan Erkan, “Daha sonra bu kuralı Anayasa Mahkemesi iptal etti. Fakat Anayasa Mahkemesi iptal etmeden önce, müvekkilimizin kendi üniversitesine dönmesi talebiyle açtığımız dava reddedilmişti, biz de Anayasa Mahkemesine müracaat yapmıştık. İşte bu müracaatımızda AYM, ihraç süreci iptal edilen müvekkilimizin kendi üniversitesine geri kabup edilmemesini, ‘özel hayata hürmet unsurunun ihlali’ niteliğinde buldu. Bilindiği benzeri AYM çalışma ömrüne ilişkin ihlalleri bu kapsamda değerlendiriyor. Olması gereken buydu. Umarız üniversiteler AYM kararlarına hukuksuz dirence eşlik etmez” dedi.