İnsan denen dipsiz delilik
Alman yazar Ror Wolf, “Karanlığın Faydaları” adlı kitabında savaşlar, yıkımlar, yıkılan uygarlıklar ve yeni dünya düzenlerini ele alıyor. Kitaba, aynı zamanda ressam olan Wolf’un insanı, kendini ve dünyayı sorgulayışını tasvir eden çizimleri eşlik ediyor.
Bu başlığı şık olduğu için atmadım. Alman yazar Ror Wolf’un sıkı denemesinin baş döndürücü anlatımının tarifine en uygun başlık bu olabilirdi. Birinci tekil şahsın -yazarın- ağzından dökülen bu yerçekimsiz metin insan olmanın ağırlığından kurtulmanın ütopyasında sarsarak paralize ediyor okuyucusunu. Gerçeküstü deseniz evet, hummalı bir sanrı mı, olabilir, sıkıntılı bir rüyanın izdüşümü mü, belki, ama bu metin kesinlikle sıra dışı bir anlatı, orası kesin.
“Karanlığın Faydaları”ndaki metni iki türlü okuyabilirsiniz. Kitaptaki gerçeküstü fantastik resimlerin alt yazılarıymış gibi okumak, ya da kurgusuz, kuralsız coşkulu bir monologu okuyup onun resmedilmiş haline bakmak. Kafanızı fazla karıştırıp sizi zorlamak istemem, hoş Wolf bunu gayet güzel başarıyor zaten. Kendini ona teslim eden okuyucuya düşsel, soyut bir dünyanın içinde geçen hikayesini anlatıp resimlerini de araya serpiştirip büyülüyor. Kendini arayan, bulan, sonra tekrar kaybeden ve bir boşlukta süzülen kahramanını yere, bizim bildiğimiz sisteme teslim etmekten imtina etmiş yazar. Kitabın içinde oldukça fazla olan desenler de öyle. Gerçek renkler ve figürlerle gerçeküstü hatta absürt denilebilecek desenler adeta izlenimcilerle dalga geçiyor.
Henüz tek bir Almanya olmamışken Doğu Almanya’da yaşayan yazar 1953’de Batı’ya göç ediyor. Belli ki sistemler ve kurallar dışı olan sanatsal tavrını özgürce yaratmak derdine. Ancak metinlerinden ve resimlerinden çıkarmak mümkün ki onu Batı da kesmemiş. Dünya ona dar geliyor. Karanlığın Ötesi’nde özetlediği biraz da bu dünyanın saçma sisteminden, matematiğinden kısası düzeninden kaçış. Ancak bu kaçış Wolf’da tek yönlü değil. Hem bu dünyadan hem de kendinden kaçıyor. Vardığı nokta ona göre Karanlık. Yine kendine ve dünyaya dönüyor. Cinslerle, objelerle, varlıklarla işi yok yazarın. Onları malzeme ediyor bu şizofrenik yolculukta. Bir ırmak gibi akan metninde resimleriyle birlikte yakaladığı ahengi sürekli bozuyor. Okuyucusunu rahat bırakmak, rahata alıştırmak istemiyor. Kendinizi kaptırdığınızda huzursuz ama çekici bir metnin sel sularına kapılıp gidiyorsunuz.
SAMİMİ SİNİR BOZUCU
Aynı zaman da ressam da olan Wolf tıpkı metinlerindeki gibi resimlerinde de aynı gerçek- gerçeküstü ikileminin izini sürüyor. Şizofrenik bir algı karmaşası içinde, gerçek, düş, dünya, öteki dünya, bir başka daha dünya vs. hepsini birbirine karıştırıp, harmanlayıp, sonra da reddedip bu absürd dünyayı resmediyor. Resimlerindeki desenlerin ayrıntıları kitabın cümleleri ile aynı şaşırtmacayla kovalıyor sizi. Pek şezlong kitabı değil bu... Ama belki de öyle. Nefret etmenizle çok sevmeniz arasındaki çizgi çok ince. Bunu pek de umursamadan, edebiyatın okuyucuyu kolayca kapabileceği hiçbir numaraya girmemiş Ror Wolf. Buna hiç gerek duymamış, adeta kendini otamak için yazdığı metni yırtmadan, yakmadan önce okuyucuyla paylaşmak istemiş duygusu uyandırdı bende “Karanlığın Faydaları”. Bu yönüyle son derece saf bir kitap bu. Gerçek, samimi ve bir o kadar da sinir bozucu. Yani biraz da yaşamın kendisi gibi.
Ülkemizde pek bilinmeyen Ror Wolf’un Everest Yayınlarından çıkan “Karanlığın Faydaları” edebiyatseverler için önemli bir kazanım. Metinlerindeki yabancılaştırma, düzensizliğin düzeni ve karanlığın cazibesi ona çok etkilendiği Bertolt Brecht ve Franz Kafka’dan hediye. Ama Wolf’ün kendine özgü yarattığı dil gerçekten çok ilginç ve keşfedilmeye değer. Çok gençken Wolf’ün tarzına benzer absürd tiyatro metinleri okur ve çözümlerdik. Mesela İonesco gibi. Bana uzun yıllar önceki hazzı verse de metnin yenilikçi ve kendini parlatan düş gücü son derece güncel ve -hatta abartayım izninizle-, zamansız ve sonsuz geldi. Bu sıra dışı yazarın metnini Regaip Minareci kusursuz bir Türkçe ile çevirmiş. Kolay okunmasını ve hazmedilmesini sağlamış.
İNSANLIK MESELESİ
“Karanlığın Faydaları”nı okudukça insan olmanın tuhaflığını, zorluğunu, saçmalığını, harikuladeliğini ve bütün bunların karışımı olan deliliğini sorgulamaya başlıyorsunuz. Hiçbir yere kımıldamasak bile hep bir yolculuk halinde olduğumuz ve bu yolculuğun dönüp dolaşıp kendimize çıkması ise bu dünyanın, evrenin, sonsuz döngünün cilvesi işte. Yazar kitapta bir an Almanya’dayken birden Kuzey Amerika’da buluyor kendini oradan pat diye bir çölde veya bir volkanın içinde. Bu delice yolculuğun baş döndürücü girdabında bir de bakıyor ki aslında tanıştığı her insan, seviştiği her kadın, yediği her yemek, yattığı her yatak kendisi. Ve anlamsızlaşan bütün bu arayışın -neyin arayışı?- sonunda geldiği nokta ise sadece insan olmak.
“...Ertesi sabah kendimi yatağımda otururken gördüm.
Oda, geçip gitmekte olan zevahirle doluydu, ince, kalın, uzun ve kısaydılar, bir görünüp bir kayboluyorlardı.
Aceleyle birisi tanıştırıldı. Bu, ben değildim.
Birisi sanırım bir şey soruyordu, bu da ben değildim. Bir şeyin hareket ettiğini gördüm: Birisi ayaklarına çorap giydi. Bu, bendim. Evet, gerçekten bendim. Hızla ve soluk soluğa dışarıya hole çıktım.
Bende değişen bir şey yok, dedim. Ne düşüncelerim ne de düşüncemi kendime saklamış olmaktan duyduğum keyif değişti, bu yüzden hoşça kalın, elveda, dedim. Sonra bambaşka bir yöne gittim...”
Savaşlar, yıkımlar, yıkılan uygarlıklar, yeni dünya düzenleri vs.’de yaşayan bu yüzyılın tüm çağdaş yazarlarının ortak derdi olan insanlık meselesine Ror Wolf Avrupa’nın ortasından katılıyor ve geleneği bozmadan yüzyılının karanlık kocaman gölgelerine selam çakıyor.
“Karanlığın Faydaları” Çağdaş Alman Edebiyatının önemli bir metni. Kitabı aldığınızda tek yapacağınız kendinizi Wolf’ün harika karanlık dünyasına bırakmak. Gerisi geliyor zaten...
Karanlığın Faydaları
Ror Wolf
Detay için tıklayın