Krizin temelindeki şirketler: Fannie Mae ve Freddie Mac
Haftasonu İngiltere'nin başkenti Londra'da bir araya gelen kalkınmış ve kalkınmakta olan 20 ülkenin maliye bakanlarının zirvesinden, ekonomileri canlandırma planları çerçevesinde kamu harcamalarına devam edilmesi kararı çıktı.
Ekonomi çevreleri ayrıca bankacılık sektörünü, özellikle banka yöneticilerine verilecek ikramiyeleri izlemek üzere daha sert mekanizmaların kurulması üzerinde de uzlaştı.
İyimser iktisatçılar bile hükümetlerin ekonomilerini canlandırma arayışlarının, küresel ekonomide sürdürülebilir bir iyileşme sürecini başlattıp başlatmadığı sorularına ihtiyatlı yanıtlar veriyor.
Geçen yıl bu zamanlarda ABD hükümeti, konut kredisi sektörünün iki dev kuruluşu Fannie Mae ve Freddie Mac'in kontrolünü devralmak zorunda kalmış; bu iki şirkete toplam 200 milyar dolar nakit aktarılmıştı.
Ancak daha sonraki gelişmeler, sorunun bu iki şirkete para aktarmakla çözülemeyeceğini ortaya koydu, zira bir hafta sonra yatırım bankacılığının dev isimlerinden Lehman Brothers battı.
Bu şirketlerin önemi
Amerikan emlak piyasası ve mortgage sektörünün ana dayanak noktaları olan Fannie ve Freddie ise geri ödeme sorunları ve emlak piyasasındaki fiyat düşüşlerinin en büyük kurbanları oldu.
Dönemin Hazine Bakanı Henry Paulson'a göre, yatırımları nedeniyle o dönemde ciddi para kaybetmekte olan bu kurumların iflasına izin verilmesi durumunda, mali piyasalarda ciddi bir kargaşa yaşanabilirdi.
Paulson'a göre "Bu kargaşa, aile bütçesinden içinde yaşadıkları evlerin değerine, eğitim ve emeklilik birimlerine kadar geniş bir alanda hane halklarının varlıkları üzerinde doğrudan ve olumsuz bir etki yaratacaktı.
"Bu şirketlerin batışı, Amerikalıların konut kredisi almalarını, otomobil satın almak için kredi edinmelerini ve diğer tüketici kredileri ve yatırım finansmanı bulma olanaklarını etkileyecek; ekonomik büyüme ve istihdam yaratma çabaları da zarar görecekti."
Fannie Mae, 1930'larda, Freddie Mac de 1970'lerde kamunun, mortgage ve konut kredilerinin akışkanlığını sağlamak için kurduğu iki özel şirket.
Bu şirketler, doğrudan tüketiciye kredi sağlamıyor; ama özellikle kredi şirketlerine bir çeşit sigorta poliçesi niteliği de taşıyan garantileri bir bedel karşılığında sunup ödenmemesi durumunda da borcu üstleniyor.
Ayrıca, mortgage paketlerini de satın alarak kredi şirketlerine yeni borçlar verebilmeleri için kaynak yaratıyor.
Uzmanlara göre eğer bu şirketlerin batmalarına izin verilseydi, emlak fiyatlarının düştüğü ve inşaat sektörünün de zayıf olduğu bir dönemde emlak piyasası için gerekli ciddi büyüklükte bir nakit buharlaşacaktı.
ABD hükümeti, şirketlerin yönetimlerine atama yapmanın dışında büyük miktarda para da aktardı.
Şimdi, bu iki şirket etkin bir şekilde vergi mükelleflerinin kontrolünde.
Washington merkezli Brookings enstitüsü uzmanlarından Douglas Elliot, "Fannie ve Freddie, ABD'de verilen emlak kredilerinin yüzde 45'ine garanti sağlıyor. Bu çok önemli bir oran. Hükümet de, bu tür kredilerin tüketicilerin kullanımına hazır olmasında ısrarcı. Dolayısıyla bu iki şirket de, hala faaliyette..." diye konuştu.
Fannie Mae ve Freddie Mac'ın geleceği
Washington merkezli Cato Enstitüsü'nden Mark Calabria, bu şirketlerin kurtarılmasının, konut fiyatlarının yapay bir biçimde yüksek kalmasına neden olduğu görüşünde.
Calabria, "Ben de bir evsahibiyim... Ve mülkünüzün değer kaybetmediğini görmek de güzel. Ama, aşırı arz sorunu varsa, bunu eritmenin en ideal yolu, fiyatları düşürmektir. Can yakıcı bir süreç olduğu doğru. Ama ben, konut piyasasında, fiyat düşüşünün mümkün olduğunca çabuk gerçekleşmesini ve sonrasında da önümüze bakmayı tercih ederim. Ama şimdi bu dönem daha uzun sürecek ve Freddie Mac ve Fanni Mae de, piyasayı yapmaları gerekenden daha yükseğe taşıyorlar. Sonunda da, bunun bedelini Amerikalı vergi mükellefleri çok ağır bir şekilde ödeyecek." dedi.
Ama, hiç bir hükümet, emlak fiyatlarına zarar verecek ve ekonomide yaşanmakta olması muhtemel bir iyileşme sürecini sekteye uğratacak bir adım atmayı düşünemeyecektir bile.
Şimdilik, Fannie Mae ve Freddie Mac'in yaşadıkları, ama mali yaşam destek ünitesinde oldukları söylenebilir.