Zamanın tozlu sayfalarından, mitolojiden bugünlere kadar gelen, sesiyle tüm müzik türlerinde ve orkestralarda kendine yer bulan Flüt’ün tarihine kısa bir yolculuğa çıkmaya hazır mısınız?
Feniks Sanat Alsancak olarak, pek çok arkadaşımızın ilgi duyduğu, hakkında pek çok soruyu kafasında barındırdığı Flüt’ün tarihine kısacak bakarak, hem kafamızdaki “Flüt nasıl çalınır?” ya da “Yan Flüt çalmak kolay mıdır?” sorularına biraz cevap olacak, hem de Flüt türleri ve farkları hakkında biraz bilgi paylaşacağız.
Fakat yazımıza başlamadan önce bilmemiz gereken ilk şey, tarihi ne kadar eskilere dayanırsa dayansın flüt çalmak da diğer tüm enstrumanlar gibi emek ve sabır gerektirir. Bir enstrumanı icra edebilmek için tarihini bilmek, türlerini bilmekten daha önemli olan şey, örneğin yan flüt kursuna katılıyorsanız, yan flüt kursunda size verilen etütleri eksiksiz yapmak ve enstrumanınızı sevmektir.
Bu kısa hatırlatmadan sonra sizleri flütün tarihin tozlu sayfalarında yatan geçmişine dair hazırladığımız kısa yazımızla başbaşayız bırakalım.
1 – Flüt’ün İlk Görüldüğü Topraklar ve Efsanevi Doğuşu
Yaklaşık 7 bin yıllık bir geçmişe sahip olan flüt, tarihte ilk olarak Yunan Mitolojisinde bir tanrıça olan Athena’nın ellerinde görülmektedir. Efsaneye göre, dönemin “Eldere” diye bilinen şehrindeki bir gölün kenarında bulunan sazlıklarda kendi elleriyle yaptığı flüt, dönemin toplumsal yapısında ve sanatında bu enstrumana verilen önemin de büyük bir kanıtıdır. Burada bahsedilen Eldere şehri ise günümüzde Afyonkarahisar ilinin Dinar ilçesi sınırları içinde bulunur. Bu mitolojik bilgiden sonra yan flüt çalmak isteyen insanlar için belki de ayrı bir çekiciliği olacaktır flütün.
2 – Flüt’ün Tarih Perdesinde Yükselişi
Athena ile mitolojik bir geçmişe dayanan Flüt’ün yaklaşık 7 bin yıllık bir geçmişi vardır. Ana vatanı eski Yunan ve Asya olarak bilinse de Latin Amerika ülkelerinde de rastlamak mümkündür. Flüt’ün Avrupa’ya girişi ise 12 yüzyıla denk gelmiştir. Önceleri sadece askeri bandolarda kullanılsa da 16. yüzyıl içerisinde oda içi müziğe girmiştir. Günümüzde kullanılan 8 tuşlu flüt ise 18.yy civarı hayatımıza girmiş ve o günden sonra çok değişime uğramamıştır. İlk olarak bambudan yapılmış ve içi oyulan bambuya bir ağızlık kısmı yapılmıştır. Daha sonra farklı ses tonları elde edebilmek için üzerine belirli aralıklarla delikler açılmıştır. Modern halini almadan önce bir çok farklı maddeyle yapımı denenmiştir, bambudan sonra kemik, porselen, fildişi, şimşir ağacı ve abanoz gibi maddeler denenmiştir.
Fakat 7 bin yıllık bir tarihe sahip olmasına rağmen 19. Yüzyıl ortalarına kadar, flütte bugünkü mekanizma ve perde sistemi yoktu. Flütün gövdesindeki delikler parmaklar ile kapatılarak ses elde ediliyordu. Daha iyi bir entonasyon için bu deliklerin birbirine daha uzak olması gerekiyordu. Bu düşünceyle yola çıkan Alman flüt virtüozu Boehm (Böhm), 1832 yılında akustik bilgisi ile sanatındaki becerisini birleştirerek, bu günkü modern flüte son şeklini vermiştir. Yan flüt bu sebeple Boehm flüt adıyla da bilinir. Günümüzde ufak gelişmeler yapılarak kullanılan sistem hala Boehm sistemidir. Bu sistem ile delikler, güzel bir ses niteliği, tam bir entonasyon için, akustik açıdan doğru yerlere ve istenilen genişlikte açılmıştır. Delikler üzerine, kendinden açık duran ve perde adı verilen kapaklar yerleştirilmiştir. Çalan kişi, tüm delikleri kapaklar, miller, yaylar ve perdeler aracılığı ile kontrol etme olanağı bulur. Boehm sistemi akustik, akort, ton, üst notalardaki seslerin yumuşak ifadesi, teknik olarak süratli geçişlerin rahat yapılabilmesi imkanını arttırmıştır.
3 – Flüt Türleri Nelerdir?
Yan Flüt
Askeri bandoların vazgeçilmezi olan yan flüt 17. yy dan sonra salon müziklerinde yaygın olarak kullanılmaya başlandı. Günümüzde bakır alaşımlı gümüş, krom, nikel gibi maddelerden yapılan yan flüt ilk yapılışlarında abanoz ağacı kullanılmıştır.
Alto Flüt
Orkestralarda sık kullanılmayan bu flüt ses tonu olarak normal flüte göre daha olgun bir ses çıkartmaktadır. Yazıldığı notalardan farklı ses çıkartmasından dolayı aktarımlı çalgı denir.
Pikolo Flüt
Pikolo flütt kuyruk kısmı hariç baş ve gövde kısmı vardır. Kuyuk kısmının blunmaması sesi bir kaç oktav inceltir. İnce sesler bazen rahatsız edici olabilmektedir, çalışı normal flüt gibidir.
Blok Flüt
Genelde ilk tanışılan flüt blok flüttür. Eğitim amaçlı kullanıldığı için genellikle plastik ve ağaçtan olanını görmek mümkündür. Blok flütün de kendi içinde çeşitleri vardır, okullarda kullanılan soprano, sopranino, bas, tenor, alto, konturabas blok flüt olmak üzere 6 çeşittir.
Neredeyse insanlık tarihi kadar eski bu enstrumanı, en yetkin hocalardan, birebir flüt kursu alarak ya da flüt kursu sınıflarına katılarak öğrenmek ise çok kolay bir süreç. Özünü mitolojiden alan flüt için özünü yine mitolojiden alan Feniks Sanat’ın Alsancaktaki merkezine uğramak, hocalarla tanışmak ve size en uygun flüt kursuna adım atmak için sizin de bir mucize beklemenize gerek yok. Bize buradan ulaşın, yeterli.