Üretime Konu Olan Mal ve Hizmet Çeşitleri
Mal ve hizmet çeşitleri;Kamusal mal, özel mal, yarı kamusal mal, erdemli-erdemsiz mal, kulüp malları, fayda ve zararın yayıldığı alana göre kamusal mal olmak üzere çeşitli kategorilere ayrılır. Bunları tek tek inceleyecek olursak;
Kamusal mallar: İlk defa samuelson tarafından ortaya atmıştır. Samuelson’a göre saf kamusal malın tanımı şudur: Bir bireyin kamusal malı tüketmesi halinde, diğer bireylerin aynı malı tüketmesinde bir azalmaya neden olmayan mallardır. Örneğin güvenlik hizmeti gibi.
Kamusal mallar:
-Bölünemeyen
-Fiyatlandırılamayan
-Pazarlandırılamayan
-Tüketiminden kimsenin dışlanamadığı
-Devlet tarafından üretilen
-Siyasal süreç sonunda sunulan
-Toplumsal ihtiyaçlara yönelik
-Zorunlu vergilerle finansmanı sağlanan mal ve hizmetlere denir.
Örneğin; Savunma,Adalet gibi mal ve hizmetlerdir.
Kamusal malların fiyatlandırılamaması bedavacılık sorununu ortaya çıkarırır. Bedavacılık nedeni ile bireysel talepler tam olarak anlaşılamamakta ve kişi başı fiyatlandırma yapılamamaktadır.
Samuelsona göre devlet piyasa tarafından üretilmesi mümkün olmayan malve hizmetleri üretmeli.
Özel mallar : Bir bedel yada fiyatın ödenmeden tüketilmesini mümkün olmadığı mallardır.
Özel mallar:
-Faydaları bölünebilen
-Fiyatlandırılabilen
-Pazarlanabilen
-Tüketimden dışlanabilen
-Piyasa tarafından sunulan
-Firmalarca üretilen
-Satış gelirleri ile finanse edilen mal ve hizmetlerdir.
Örneğin: Elbise, ayakkabı, beyaz eşya gibi.
Yarı kamusal mallar: Hem kamusal hem özel mal niteliği taşıyan mallardır. Bu malların diğer bir ismi karma mallardır.
Yarı kamusal mallar :
-Hem kamusal hemde özel mal niteliği taşıyan
-Pozitif dışsallığı olan
-Hem kamu kesimi hemde özel kesim tarafından üretilebilen
-Tüketimde rekabetin olduğu
-Kısmen dışlamanın olduğu mallardır.
Örnek olarak ; Eğitim, sağlık, parklar, yüzme havuzları gibi örnekler verebiliriz.
Erdemli erdemsiz mallar: Bu ayrımı ilk defa musgrave tarafından yapılmış ve şu şekilde tanımlanmıştır. Toplumun sağlığı açısından pozitif dışsallığı olan olan ancak eterli bilgi, eğitim ve gelir düzeyi olmadığından talebi yetersiz olan mallar erdemli mallar, toplum sağlığı açısından negatif dışsallığı olan mallar erdemsiz mallardır.
Erdemli mallar:
-Üretilmelerinde veya tüketilmelerinde pozitif dışsallık sağlayan
-Özel malların özelliklerini taşıyan, ancak tamamen piyasaya bırakılamayan,
-Devlet tarafından tüketimi zorunlu kılınan,
-Marjinal sosyal faydası, marjinal özel faydasından büyük olan mallardır.
Örnek olarak : Eğitim, sağlık, toplu konut, okullarda ücretsiz süt dağıtımı, kültür sanat hizmetleri gibi…
Erdemsiz mallar :
-Üretilmelerinde veya tüketilmeleri halinde negatif dışsallık sağlayan,
-Tamamen piyasaya bırakıldığında aşırı talebin olduğu,
-Üretilmesi devlet tarafından yasaklanabilen
-Marjinal sosyal faydasının, marjinal özel faydadan küçük olduğu mallardır.
Örnek olarak : Alkol, sigara, uyuşturucu gibi…
Kulüp mallar : Pozitif dışsallıkları olan ve sadece belli bir grubun üylerinin faydalanabildiği mallardır. Aynı mal ve hizmeti talep edenler bir araya gelerek o malı daha düşük maliyete sahip olurlar.
Kulüp mallar :
-Pozitif dışşsallığı olan
-Sadece belli bir grubun faydalandığı
-Hem kamu kesimin hem özel kesimin ürettiği
-Gönüllük esasına dayalı mallardır.
Örnek olarak: Tenis kulübü, golf kulübü, bağkur gibi…
Fayda ve zararın yayıldığı alana göre kamusal mallar: Yayıldığı alana göre yerel, ulusal, küresel kamusasl ve hizmetlerdir.
Küresel kamusal mallar: Faydası tüm dünyaya yayılabilen mallardır. Okyanus, atmosfer gibi mallar örnek olarak verilebilir.
Ulusal mallar : Dışsal faydası sadece o ülke sınırlarıiçinde olan mallardır. Ulusal savunma, adalet gibi mallar örnek olarak verilebilir.
Yerel Mallar: Faydası sadece belli bir bölge için geçerli olan mallara denir. Örnek olarak parklar bahçeler, şehir içi yollar verilebilir.