Bir gazeteci, Buhari sahihinde Rasulullah Sallallahu aleyhi vesellem annemiz Aişe ile altı yaşında nikah kıymış, dokuz yaşında ise onunla evlendiği rivayeti hakkında şüpheler ortaya koymaktadır. Bu konuya nasıl cevap verilmeli?
Bir gazeteci, Buhari sahihinde Rasulullah Sallallahu aleyhi vesellem annemiz Aişe ile altı yaşında nikah kıymış, dokuz yaşında ise onunla evlendiği rivayeti hakkında şüpheler ortaya koymaktadır. Bu konuya nasıl cevap verilmeli?
Cevap metni
Allah’a hamd olsun,
Rasulullah Sallallahu aleyhi vesellem Aişe Radiyallahu anhanın yaşı (altı) iken nikahlandığı ve (dokuz yaşında) evlendiği konusuyla ilgili yaş belirleme meselesi alimlerin içtihat ettikleri bir mesele değildir. Bilakis doğruluğu tespit edilen ve inanılması gereken tarihsel bir hadisedir. Bu konu, birkaç yönden ele alınabilir:
Şeyh Ebu İshak el Huveyni Urva bin Zubeyir’e tabi olan kişilerin isimlerini listelemiştir: bunlar:
Esved bin Yezid, Kasım bin Abdurrahman, Kasim bin Muhammed bin Ebi bekir, Umre bint Abdurrahman, yahya bin Abdurrahman bin Hatip.
Aynı şekilde bu hadisin rivayetinde bulunan Hişam bin Urva’ya tabi olan isimleri de toplanmıştır: İbn Şihap el Zuhri, Ebu Hamza Meymun Mevla Urva’dır.
Daha sonra Medine halkından Hişam bin Urva’dan rivayet edenlerin isimlerini listelemiştir onlar da şu şekildedir:
Ebu Zinad Abdullah bin Zekvan, oğlu Abdurrahman bin Ebi Zinad, Abdullah bin Muhammed bin Yahya bin Urva.
Mekke ehlinden ise: Süfya bin Uyayne ve Cerir bin Abdulhaimd el Dabi rey ehlindendir.
Basra ehlinden ise: Hamad bin Seleme, Hamad bin Zeyd, Vuheyb bin Khalid ve diğerleri.
İmam Ahmet Musned (6/211)’de Muhammed bin Bişr, dedi ki: Muhammed bin Amr dedi ki: Sena Ebu seleme ve Yahya şöyle dediler: “Hatice Radiyallahu anha vefat ettikten sonra Osman bin Maz’un’un eşi Havle bint Hakim geldi ve şöyle dedi: Ey Allah’ın Resulu! Evlenmez misin? Rasulullah: kiminle diye sordu: bende: ister bekar ister dul. Dedi ki: bekar olan kimdir: dedim ki: Yeryüzünde sana en sevimli kişinin kızı: Aişe bint Ebi Bekir….) sonra hikayenin devamı anlatıldı. Bu hikayede Aişe’nin altı yaşında nikah kıyıldığını daha sonra dokuz yaşında evlilik gerçekleştiğini anlatılmaktadır.
İmam Beyhaki Rahimehullah (Ben anne ve babamı hatırladığımdan beri İslam’a tabi idiler) hadisine yorum yaparken şöyle demiştir: Aişe Radiyallahu anha İslam’da doğmuştur. Çünkü babası peygamberliğin başında Müslüman olmuştur. Esved, Aişe’den rivayet ettiğine göre Rasulullah Sallallahu aleyhi vesellem Aişe altı yaşındayken nikah kıymıştır. Daha sonra dokuz yaşındayken onunla evlenmiştir. Rasulullah Sallallahu aleyhi vesellem vefat ettiğinde onun yaşı on sekizdi. Ancak Esma bint ebi bekir cahiliye döneminde doğmuş ve babasının İslam’a girmesiyle birlikte İslam’a girmiştir.
Ebu Abdullah bin Mende bin Ebi Zinad’tan aktardığına göre Esma bint Ebi bekir Aişe’den on yaş daha büyüktü. Esma’nın annesinin İslam’a girmesi gecikti. Esma Radiyallahu anha şöyle dedi: Annem müşrik olarak öldü kendisi Beni Malik bin Hasel’den olup Aişenin annesi değildir. Esma’nın İslam’a girmesi babasının İslam’a girmesiyle olmuştur, annesinin değil. Abdurrahman bin Ebi Bekir; anne ve babası İslam’a girdiklerinde ergenlik çağına varmıştı. İslam konusunda Anne ve babasına uymamıştır. Ancak daha sonra İslam’a girmiştir. O Ebu bekir’in en büyük çocuğuydu. (Sünen Kubra 6/203)
Zehebi Rahimehullah şöyle dedi:
“Aişe İslam’da doğan çocuklardan biridir, Fatime’den sekiz yaş daha küçüktür, Aişe şöyle derdi: “Ben annemi ve babamı hatırladığımdan beri İslam’a girmişlerdi” (Siyeru A’leminnubela) 2/139
Hafiz bin Hacer Rahimehullah şöyle dedi:
“Aişe, peygamberlikten dört veya beş sene sonra dünyaya geldi.” (el İsabe 8/16)
Böylece onun yaşı hicret yılında sekiz veya dokuz yaşındaydı. Bu hadis, Aişe’nin kendisinden bahsettiği hadisle uyuşmaktadır.
Böylece Esma ile Aişe arasındaki yaş farkı 14 veya 15 sene olur.
İkincisi:
Makale yazarının bazı kaynaklara istinaden Esma ile Aişe’nin yaş farkı 10 yıl olduğunu öne sürmesine şöyle cevap veririz:
Bu bilgiler senet açısından sağlam değildir. Şayet bu senet sabit olsa dahi kesin bilgiler çerçevesinde değerlendirilmesi gerekir.
Senet açısından söz konusu rivayet, Abdurrahman bin Ebi Zinad tarafından şöyle rivayet edilmiştir: “Esma bint Ebi Bekir Aişe’den on yaş daha büyüktü”
Bu rivayet iki koldan gelmiştir: Asmai, Abdurrahman bin ebi Zinad.
Birinci kol:
İbn Asakir (Tarih Dimeşk 69/10) kitabında şöyle aktarmaktadır: Ebu el Hasan Ali bin Ahmed el Maliki, Ahmed bin Abdulvahid el selemi, dedesi Ebu bekir’den, Ebu Muhammed bin Zeber, Ahmed bin Saad bin İbrahim el Zuhri, Muhammed bin Ebi safvan, el Asmai, ibn Ebi Zinad dedi:…
İkinci kol:
İbn abdul bir “İstiab fi Marifet el Ashab 2/616” kitabında şöyle aktardı:
Ahmed bin Kasim, Muhammed bin Muaviye’den, İbrahim bin Musa bin Cemil, İsmail bin İshak el Kadi, Nasr bin Ali’den, El Asmai, İbn Ebi Zinad dedi ki: Esma bin Ebi Bekir şöyle dedi. Esma Aişe’den on yaş civarında daha büyüktü.
İnsaf sahibi bir araştırmacı bu hadisi düşündüğü zaman hadisin sadece zahiri ile amel edilmiş ve diğer tüm kanıtları yok sayılmış olduğunu görecektir, Çünkü:
İbn main: “bu kişi Hadis ehlinin dayandıkları biri değildir.”
Ali bin El medini: “Medine’de rivayet ettiği bilgiler doğrudur. Bağdatta söyledikleri Bağdatlılar bozmuştur.” “Abdurrahman yani İbn Mehdi’nin Abdurrahman bin Ebiz Zinad’ın hadisleri üzerine çizgi attığını gördüm:”
Ebu Hatem şöyle dedi: “Hadisi yazılır ama delil olarak gösterilmez”. Nesai şöyle dedi: “Hadisi delil olarak öne sürülmez.”
Ebu Ahmed bin Adi: “Rivayet ettiği bazi hadislere tabi olunmaz.”
Tirmizi’nin 1755 nolu hadiste güvenilir diye tanımlaması. Yukarıda verilen cerh ve eleştiri bilgilerine aykırıdır. Zira cerh, ta’dile tercih edilir. Özellikle Abdurrahman bin Ebi Zinad bir kelime ile diğer tüm rivayetlere aykırı bilgi vermiştir.
Ancak Muhammed bin Ebi Safvan el Ravi, Asmaiden İbn Asakir senedinde kimse güvenilir dememiştir.
İbn Abdul bir rivayetinde (civarında) demesi yaşının 10 olarak belirlemediğine kanıttır. Bu da onun rivayetini zayıflatır. Böylece insaflı araştırmacı yukarıda belirtilen delilleri bu şüpheden dolayı reddedemez.
Bin Ebi Zinad şöyle dedi: O Aişeden on yıl daha büyüktü. Zehebi: bunun üzerine onun yaşı 91 senedir. Hişam bin Urve şöyle dedi: “yüz sene yaşadı ve hiçbir dişi düşmedi.”
Bu bilgiler aşağıdaki kaynaklarda geçmektedir: “Hilyetul Evliya 2/56, Mucemussahabe Ebi Nuaym el Asbahani, el İstiab ibn Abdulbir 4/1783, Tarih Dimeşk bin Aakir 8/69, Usudul Ğabe ibn Esir 7/12, el İsabe İbn Hacer 7/487, Tehzibul Kemal 35/125
Esma’nın peygamberlikten 10 yıl önce doğması bilgisi, Ebu Nuaym el Aspahani’ye ait olup şöyle demektedir: Esma, Aişe’nin üvey kardeşiydi. Ve Aişe’den daha büyüktü, hicretten önce 27 sene önce doğdu, Esma Mekke’de 73H. Yılında oğlu öldürüldükten birkaç sonra vefat etmiştir. O sırada yaşı 100 idi. Gözü görmüyordu.
Ebu Nuaym Mekke dönemi 17 yıl olduğunu kast etmiştir. Bu siyercilerin görüşüdür. Ancak zayıf bir görüştür. Fakat Ebu Nuaymin konuşmasını anlamak istenildiğinde bu bilgiye dikkat etmek gerekir.
Son olarak:
Rasulullah Sallallahu aleyhi vesellem ile Aişe arasında yaş farkı olmasına rağmen evliliğin gerçekleşme hikmetleri ile ilgili bilgilere (44990) nolu sorunun cevabında bulabilirsiniz.
En iyisini Allah bilir.