Karaçoban ilçesinin tarihi M.Ö. 1400 yıllarına dayanmaktadır. Başlangıçta uzun süre İranlıların egemenliği altında kalmış olan ilçe, sonraları Bizanslıların egemenliğine girmiştir. 1071 yılında Malazgirt Savaşı sonrası Karaçoban Türk egemenliği altına girmiştir. Osmanlı İmparatorluğu yükselme döneminde Anadolu birliği sağlanırken ilçe bu birliğe dahil olmuştur. Daha sonraki devrede Rus işgali altına giren ilçe, Rus ordusunun çekilmesiyle bugünkü Türkiye topraklarına katılmıştır
İlçedeki tarihi ve kültürel değerlerden en önemli olanı Muş beylerinden Alaaddin Bey tarafından 1134 yılında yaptırılan Zernak Kalesi’dir. Ayrıca ilçe merkezinde Sarıveli Mahallesi’nde bulunan Sarıveli Höyüğü de M.Ö. 1400 yıllarına dayanan tarihi ile önemli tarihi eserlerden birini oluşturmaktadır.
1987 yılında resmi kararname ile ilçe statüsüne kavuşturulan Karaçoban ilçesi, Doğu Anadolu Bölgesi’nin Erzurum-Kars bölümündeki Erzurum iline bağlı olup il merkezine uzaklığı 190 km’dir. Erzurum’un en güneydoğu ucunda bulunduğundan, Karaçoban esas itibari ile Yukarı Murat-Van bölümüne dahil edilmektedir. 1987 yılından önce Hınıs ilçesine bağlı bir nahiye olan ilçe daha sonra Karaçoban, Gövendik ve Sarıveli isimli birbirine çok yakın olan üç köyün birleştirilmesi ile ilçe olmuştur. İlçe merkezin 2000 yılı nüfus sayımı verilerine göre toplam nüfusu 12683 olup köyler dahil toplam yüz ölçümü 516km2, sadece ilçe merkezi ise 123km2’dir.
Coğrafi konum olarak Karaçoban ilçesi 42o-43o doğu boylamları ve 39o-40o kuzey enlemleri arasında yer almaktadır. İlçenin kuzey ve kuzeydoğusunda Karayazı ilçesi, batısında Hınıs ilçesi, güney ve güneydoğusunda Muş’un Bulanık ilçesi ve doğusunda ise Muş’un Malazgirt ilçesi bulunmakta olup ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yükseltisi 1640m’dir.
İlçe merkezi, Murat Nehri’nin önemli bir kolunu oluşturan yöresel ağızla Haftrenk (Yedirenk) olarak anılan Hınıs Çayı’nın doğu-batı yönlü uzanan dar ve uzun alüvyal dolgusu üzerine kurulmuştur. Kuzeyinde Akdağ Masifi (2953m), güneyinde Akdoğan (Hamurpet) Dağı, (2879m) ve doğusunda Güzelbaba Dağları (2100m) tarafından çevrilmiştir.
Erzurum ve çevresi neojen ve IV. zaman lavlarının oluşturduğu andezit ve bazalt gibi püskürük kütlelerden meydana gelmiştir. İl çevresinde çok az olarak yüzeye çıkan tortul kütleler ise oligosen ve miyosen devrelerinde oluşmuştur. Bu alanın morfolojik yapısı, neojen sonundaki aşınım yüzeyinin IV. jeolojik zamanda yükselmesi ile ortaya çıkmıştır. Bölgedeki dağlar, aşınım yüzeyinin derin vadilerle yarılması sonucu belirginleşerek akarsu sistemi ile çöküntü alanlarının doğrultusuna paralel olarak uzanış gösterir. Bu doğrultu ise genel olarak doğu-batı yönündedir. Karaçoban ilçe merkezinin kuzeyindeki Akdağlar masifi ve güneyindeki Akdoğan Dağları bu açıklamalara uygun örnekler olarak gösterilebilir.
Karaçoban, Hınıs ve Karayazı ilçeleri civarı genellikle neojen kökenli kum-kil, çakıl ve kumlu çakıllar ihtiva etmektedir. Bunun yanı sıra ilçe merkezinin üzerinde kurulduğu morfolojik olan jeolojik olarak masif yani sert bir kütle olan Akdağ kütlesi ve eteğinin oluşturduğu traverten, mar ve kalker tipli kayaçlardan oluşur.
İlçe merkezinin üzerinde kurulduğu alan morfolojik olarak üç ana üniteden oluşmaktadır. Birinci üniteyi, ilçe merkezi yerleşim alanının da dahil olduğu kuzeydeki Akdağ masifi ve eteğindeki aşınabilen kayaçlardan oluşmuş tortul kütle, ikinci üniteyi ilçe merkezi yerleşim alanının hemen güneyinde bulunan Hınıs Çayı’nın oluşturduğu alüvyal olan ve üçüncü üniteyi ise Hınıs Çayı’nın güney kısmını oluşturan, Bulanık’a kadar uzanan volkanik alan oluşturur.
Erzurum ve çevresi, İç Anadolu dağ sıraları ile Karadeniz dağları yayı arasında kalarak III. jeolojik zamanda büyük bir sıkışma ve çarpışma evresi geçirerek yükselmeye maruz kalmış. Bu kuşağın altındaki faylar birbirine sürtünerek faz değişimlerine neden olmuş ve buna bağlı olarak kabuğu yukarı doğru iterek ortaya çıkmıştır. Yerin derinliklerinde biriken enerji kırık alanlarını şiddetli bir biçimde etkileyerek bu bölgenin sürekli deprem alanı haline gelmesine neden olmuş. Dolayısıyla bu bölge I. dereceden deprem alanlarından biridir.
1966 yılında meydana gelen Varto-Hınıs depreminden Karaçoban da oldukça etkilenmiştir. Can kaybı olmamasına karşın birçok ev yıkılmış ve hasar görmüş. Bu yüzden deprem mağdurlarına yapımı 1996’da tamamlanan konut evler devlet tarafından verilmiştir.