Ben onların yaşındayken zaman zaman büyükleri, bizim gibi şirketlerde çalışanları dinlediğimde bazı şeyler böyle uçup giderdi. Ama beni dinleyenlerin aklında kalmasını istediğim birkaç tane şey var, günümüz dünyasında çok önemli olduğunu düşünüyorum. Bir kere ‘networking’ diyeceğim. Hangi işi yapıyor olursanız olun, ki ben kendi kariyerime baktığımda Unilever’in her kategorisinde çalıştım, en önemli şeyin gerçekten insan ilişkisi ve insan olduğunu düşünüyorum ve bu networkünüzü kurduğunuz gibi aynı zamanda korumanız ve büyütmeniz gerektiğini düşünüyorum. Yani bir rolden bir role geçerken, bir işten bir işe geçerken sadece bilgi ve tecrübenizi değil, kendinizi değil, networklerinizi de taşıyıp birbiriyle ilişkilendirmeniz lazım, bu çok önemli bir güç. İkincisi ‘çok çalışkan olmak’ gerektiğine inanıyorum. Çalışkan olmak zaman zaman gençken imtina edilen şeylerden bir tanesi, çünkü hayat güzel gerçekten yapacak bir sürü başka şey var doğru, bu hayat dengesini koruyarak da yapılabilir. Yani yaptığınız her işte iyi olmak için öncelikle emek vermek gerekiyor, bu özel ilişkiniz de olabilir, iş hayatı için kesinlikle geçerli. Üçüncüsü de son günlerde özellikle dünyada da çok önemli bir kavram haline geliyor, Unilever’in liderlik kavramı içinde de var ‘resistance’ mutlaka bir yere not edin. Kendini iyileştirebilme diye çevirmek istiyorum ya da eski tabirle düşmek ve ayağa kalkmak. Bu neden önemli, çünkü hayat inanın dümdüz değil ve hep yükseklerde gitmeyecek. Hepiniz okuyorsunuz ve ben size gerçekten çok inanıyorum ve sizlerin en önemli özelliği yanlış anlaşılmak. Dolayısıyla bu yanlış anlaşılmanın da önüne geçmek için sizin gerçekten hayatın toz pembe olmadığını şu yaşlarda fark edip yılmadan devam etmeniz lazım. Bizim sizin gibi yeni jenerasyona ihtiyacımız var. Son olarak da şunu söyleyeceğim, ‘aile bağları’. Yine tüm bu kariyer yolculuğunda kiminiz girişimci olacaksınız, kiminiz bizim gibi profosyonel hayata atılacaksınız, aile bağları da hangi tür olursa olsun hayatınızın bu uzun yolculuğunda çok değerli. Onlara da gereken kıymeti vermenizi önemle rica ederim bir abla tavsiyesi olarak.
Öğrenciler mülakatlarda kendi olmalı, bir şeye dikkat etmelerine gerek yok. Bir tek, sonuçta bireyi tanımaya çalışmak üzerine kurulu bir sistemden bahsettiğimiz için, biz o bireyin daha önce neler yaptığına bakmaya çalışıyoruz. Bir durumla karşılaştığında nasıl tepki veriyor, sorunları nasıl çözüyor, o sorunları çözerken neler yaşıyor? Sorularımızın içinde zaten var, formu açıp baktıklarında görecekler. Her bir sorunun altında kimle yaptın, nasıl yaptın, neden yaptın gibi bir takım sorular var 5N1K gibi, bu soruların cevaplarını eğer kendilerine verirlerse ve mümkün olduğunca geriye dönüp çeşitli durumlarda neler yaşadılar, nasıl tepkiler verdiler onları düşünüp gelirlerse ve dürüst olurlarsa o zaman zaten bir problemimiz yok. Günün sonunda dediğim gibi biz işe en doğru adayı almaya çalışıyoruz, çünkü o iş eğer o kişiye uygun değilse, zaten geldiğinde mutsuz olacak. Hem onun için bir zaman kaybı, hem şirket için bir zaman kaybı. Birey nerede mutlu olacaksa ve orada çalışırsa, herkes için daha hayırlı bir sonuca ulaşıyoruz. O yüzden de kendileri olsunlar, dürüst olsunlar, kendilerini tanısınlar. İş deneyimleri burada da devreye giriyor: herhangi bir stajda neyi sevdi, neyi sevmedi, niye sevdi, ne sorunu çözdü, nasıl bir süreçten geçti? Burada beklediğimiz hiçbir şey rocket science değil yanlış anlaşılmasın, sonuçta öğrenci olarak mezun olmuş bireylersiniz, biz de bunun bilincinde mülakatçılarız. O yüzden de sakin olup kendileri olmaları bizim için yeterli.
Özellikle üniversite bir, üniversite ikide olanlara söylemek istediğim şey mümkün olduğunca bol staj yapsınlar. Ya da part-time çalışmaya çalışsınlar, çünkü her işte neyi sevip neyi sevmediklerini görebilirler. Bence kritik olan şey bunu anlayabilmek: hangi işi severek yapıyorum, hangi işi sevmeyerek yapıyorum. Bunda şundan bahsetmiyorum: ‘Excel sevmiyorum.’, öyle bir şansımız yok, excel hepimizin hayatında var olan bir şey. Ama onun dışında birebir sıcak satış mı seviyorum yoksa ben insanları etkileyerek bir şeyleri satmaktan mı hoşlanıyorum, yoksa birilerini etkileyip onların kariyerlerine dokunmayı mı seviyorum? Bunların her biri başka bir departmanın güdüsü. Özünde aynı şeyi söylüyor olabilirler, ama ‘ben business casei yaratıp birine sunup onun yapmasını istiyorum’, belki daha finansa uygunken; ‘ben gidip insanları ikna etmekten hoşlanıyorum ve yarattığım business casele birebir ürünü satmak istiyorum’, daha satışa uygun bir karakter olabilir. Ama bunu ancak birey kendisi deneyimleyip kararını verebilir. Biz o noktada ancak nedenini niçinini sorguluyoruz ama spesifik check ettiğimiz karakter özelliklerimiz yok. Staj görerek ve yaşayarak yapabilecekleri bir şey, deneyimlemek önemli. Nasıl öğrendikleriyle de alakalı ama, eğer deneyimleyerek, yaparak öğrenen bir karakterse o zaman mümkün olduğunca staj, part-time çalışma, dönemsel çalışma ne yapabiliyorlarsa yapmaları gerek. İkincisi mümkün olduğunca oradaki insanlarla konuşmak. Her şirket okula geliyor, hepimiz oradayız zaten. Ya da bir telefonun ucundayız. Ne yapılıyor burada, nasıl bir hayat geçiriyoruz, sizler için değerli olan veya sizleri mutlu eden şeyler ne, bunları öğrenmeye çalışırlarsa faydalı olabilir. Bir de okuyabilirler, her sektörle ilgili milyonlarca makale var, o milyonlarca makaleye bakabilirler. Biyografilere bakabilirler. Biyografiler ben kendi seçimimi yaparken çok işime yaramıştı. O zaman böyle engin bir deniz yoktu, 15 sene önceden bahsediyoruz. Şuanda Google’a ne yazsanız çıkar doğal olarak. Ama biyografiler çok değerli, çünkü kim nereden başlamış, hangi etaplardan giderek genel müdür olmuş, insan kaynaklarının yönetim kurulunu yönetmiş gibi. Bunlara bakarak kendileri orada neresi sıcak geliyor, neresi sıcak gelmiyor kendilerini ölçümleyebilirler. Her şey aslında kendini tanımakla başlıyor.
Öncelikle öğrencilere önerim staj dönemini çok iyi değerlendirmeleri çünkü bizim gibi birçok uluslarası firmada staj yapma imkanları var öğrenciyken. Üstelik normal bir çalışan gibi projelere dahil olabiliyorlar bizlerle birlikte çalıştıklarında. En azından yapacakları işten keyif almaları çok kritik. Dolayısıyla keyif alacakları alan nedir onu belirlemeleri lazım, bunu da işe başlamadan mümkünse staj döneminde netleştirmiş olurlarsa çok daha rahat bir kariyer yolu çizebilirler kendilerine.
Kulüplerle kendilerini geliştirmeleri, sadece ders odaklı olmamaları, sosyal çevre çok önemli çünkü artık çok rekabetçi bir ortamdayız. Sonuçta ben de iş aradım ve 9 ay önce başladım işe, mezun olur olmaz başladım ve en büyük avantajım gerçekten neyi isteyip neyi istemediğimi bilmemdi. Bunu da kulüplerle sağladım, illa bir kulüpte çalışmak da değil konferanslara katılıp şirketleri tanımak ve her şeyden önce istediğin sektörü belirledikten sonra o sekötüre uygun bir staj bulmak ve bu stajı yapmak çok önemli. Benim Unilever kararımı vermemdeki en büyük sebeplerden bir tanesi de stajımın burada gerçekleşmiş olmasıydı. Deneyimlemek çok önemli, insanların deneyimlerini paylaşmak çok daha önemli.