Çocuklarda gelişimin önemli evrelerinden biri şüphesiz cinsel gelişimdir. Doğumla başlayan ve ergenlik dönemine kadar uzanan bu süreçte anne-baba tutumları ve bilgilendirmeleri oldukça önemlidir. Çocuklar gelişim süreçlerinde ne gibi davranışlar sergiliyor? Çocukların cinsel gelişim özellikleri nelerdir? Çocukların cinsel gelişim süreçleri ve ebeveyn tutumları...
1-1,5 Yaş Arası Dönem
İlk 1-1,5 yıl çocuklarda oral dönem olarak adlandırılır. Bu dönemde emme refleksi ön plandadır. Bebek anneye bağımlıdır ve ağız yolu ile uyarılmasıyla anneye güven duyar. Temas içinde olmak bebeğe güven duygusu verir. Böylelikle bebekte güven duyma, cesaret gibi duygular gelişir. Bu dönemde memeden erken kesme veya aşırı emzirme durumu olursa oral dönem sağlıklı şekilde tamamlanamaz.
1-3 Yaş Arası Dönem
Bu dönemde tuvalet eğitimi ön plandadır. Çocuk bu evrede mesane ve bağırsak hareketlerini kontrol etmeyi öğrenirken, bağımsızlık ve başarı duygusu gelişmiş olur. Tuvalet eğitimi verirken öenmli noktalardan biri çocuğa karşı destek verici ve hoşgörülü bir tutum sergilenmelidir. Cezalandırıcı, alaycı, baskılayıcı yaklaşımlar çocuğun özgüven duygusunu zedeler ve davranış bozuklukları göstermesine sebep olabilir. Çocukların tuvalet eğitimi döneminde ebeveynin teşvik edici olması, zaman zaman ödüllendiren, örneğin; idrar kaçırma durumunda anlayışlı yaklaşması çok önemlidir. Tuvalet eğitimine başlamak için çocuğun mesane kontrolüne sahip olması ve bedensel açıdan hazır olması gerekir. Genellikle 24 ay sonrası çocuklar tuvalet eğitimine hazır olurlar.
3-6 Yaş Arası Dönem
Bu yaş aralığında çocuklar cinsel organlarını fark etmeye başlarlar. Kadın ve erkekler arasındaki farklılıkları keşfederler. Bu dönem çocuğun kişilik gelişimi açısından çok önemlidir. Çocuğun cinsel kimlik gelişiminin başlangıç noktası bu döneme denk gelir. Bu evrede çocuk anne ve babasını hem cinsel anlamda hem kişilik özellikleri ile rol model olarak görür. Evde şefkatli, hoşgörülü, anlayışlı ebeveyn modeli sağlıklı bir kişilik gelişimine zemin hazırlar. Bu dönemde çocuklar kız-erkek ayrımınıda fark etmeye başlar. Hem kendindeki hemde karşı cinsteki fiziksel özellikler dikkat çeker. Kız çocukların yada erkek çocukların karşı cinsin vücudunu merak ediyor olması doğal bir süreçtir. Çocuk kendi bedenini tanımak ister, cinsel organına dokuna bilir, bu gibi durumlarda kızmak, utandırmak, büyük tepkiler göstermek son derece yanlıştır. Bu gibi tepkiler çocuğun bedeninden ve cinsellikten utanmasına, kötü birşey yaptığını düşünmesine yol açar. Bu durumla sıkça karşılaşılıyorsa tepki vermeden dikkatini başka yerlere çekmek doğru olacaktır.
6-11 Yaş Arası Dönem
Bu evrede cinsel dürtüler durağanlaşır. Çocuk daha çok çevresine, arkadaş edinmeye, ebeveyn ilişkilerine yönelir. Aynı cinsten ebeveyn ile olan etkileşim, toplumsal rollerin öğrenilmesinde çok önemlidir. Bu evreyi olumlu deneyimlerle sürdüren çocuk, ilerki yaşantısındaki sorunlarla baş etmeyi öğrenir. Çocukların cinsel kimlikleri ile barışık olmaları cinsiyet rolleri açısından başarılı olacaktır.
Cinsel Kimlik Gelişiminde Ebeveyn Tutumları Nasıl Olmalı?
- Çocuğun cinsellikle ilgili sorduğu sorulara, yaşını göz önünde bulundurarak uygun şekilde cevap verilmelidir. Bu sorulara karşı susmayın, geçiştirmeyin veya kızarak tepki göstermeyin. Çocuk bu konunun konuşulmaması gereken, utanılacak, yasak, kötü bir şey olduğunu algılar. Bu sebeplerle ilerde çeşitli cinsel sorunlar ortaya çıkabilir. Çocuğunuz sizden bilgi alamadığında merakını gidermek için, çevresine, arkadaşlarına veya internete başvurabilir. Buda olumlu sonuçlar doğurmaz. Çocuğunuz zararsız ve doğru bilgileri sizden almalıdır.
- Özellikle 3-6 yaş arası dönemde çocuğa aşkım, sevgilim gibi sözcüklerle hitap etmeyin. Bu, çocuğun rol karmaşası yaşamasına neden olur.
- Çocuğun yaşı kaç olursa olsun Dudağından Öpmeyin çocuk bunu normal kabul ederek bir başkasının da bunu yapmasını normal kabul eder. Çocuğa bedeninde özel bölgeler olduğunu, kendi izni olmadan dokunulmayacağını öğretin. Mahremiyet hakkında anlayacağı şekilde konuşmalar yapın.
- Çocukların oynadığı oyuncaklara müdahale etmeyin. Erkek yada kız oyuncağı olarak adlandırmayın.
- Özellikle erkek çocuklarına üzüntülerini saklamayı öğretmeyin. (Bkz: Erkek adam ağlar mı?) Çocuklara öfkelerini gizlemeleride öğretilmemelidir. Her çocuk duygularını göstermekte serbest olmalıdır. Yetişkinlikte olumsuz durumlar yaşamamaları için duygularını ifade etmeleri konusunda serbest bırakın.
Psikoseksüel gelişim dönemlerini bilmek, çocukla iletişim ve etkileşimde olmak, sorularını uygun şekilde cevaplamak çocuğun sağlıklı cinsel kimlik gelişimine çok büyük katkı sağlayacaktır.