GİRİŞİMİN TANIMI
Silikon Vadisi’nin en bilinen yatırıcımlarından Dave McClure’ın tanımına göre girişim “ürünün, müşterinin ve nasıl para kazanılacağının tam netleşmediği” şirkettir. Bu üç bileşen netleştiğinde ve büyük değişiklikler gerektirmediğinde o şirket girişim olmaktan çıkar. Müşteri kazanımı “Customer Development” konusunda geliştirdiği model ile Silikon Vadisi’nin en etkin kişilerinden olan Steve Blank ise girişimleri “tekrarlanabilir ve büyütülebilir iş modeli peşinde koşan geçici organizasyonlar” olarak tanımlamaktadır. Türkçe’ye Yalın Yeni Girişim adıyla çevrilen “The Lean Startup” kitabının yazarı Eric Ries’ın girişimcilik tanımı ise “yoğun belirsizlik ortamında yeni bir ürün ve servis çıkaran oluşum” şeklindedir. İlk iki tanımdan yola çıkarsak ürünü olmayan, terzi usülü iş yapan ajanslar ve yazılım şirketleri “girişim” değildir. Eric Ries’ın tanımını ele alırsak ajans ve yazılım şirketleri kurumsal müşterileri için ürün ve servis çıkardıkları için girişim sayılabilir.
GİRİŞİM TÜRLERİ
Girişimleri farklı kategorilendirme yöntemleriyle gruplandırmak mümkün. Yatırım alma durumuna, konusuna göre çeşitli girişim türlerinden bahsedebiliriz. Yatırım alma durumuna göre girişimler ikiye ayrılmaktadır. Birincisi kendi yağıyla kavrulan girişimler “bootstrapped startups”; İkincisi ise yatırım destekli girişimler “VC-backed startups”. Birincisinin ne anlama geldiğini anlamışsınızdır, kendi sermayesiyle büyümeye çalışan, dışarıdan yatırım almayan girişimler. İkincisini ise kitabın ilerleyen bölümlerinde daha detaylı anlatacağımız, yatırım alarak büyümeye çalışan girişimler olarak özetleyebiliriz. Konusuna göre sınıflandırdığımızda ise rakam vermek biraz zordur. Sağlık girişimleri, e-ticaret girişimleri, SaaS girişimleri, eğitim girişimleri, Bitcoin girişimleri, ödeme sistemleri girişimleri vb. uzayan bir liste hazırlamak mümkündür.
FİKİR VE GİRİŞİM
“Süper bir fikrim var” cümlesini hayatınızda en az bir kere duymuşsunuzdur. Fikrinin süper ve eşsiz olduğunu, birisine söylerse kopyalanacağını düşünen birçok girişimci vardır. Distil Networks’un kurucusu Rami Essaid, girişimleri bir yolculuğa benzetmiş ve fikirlerin bunun sadece yüzde 5’ini temsil ettiğini söylemiştir. Bir girişimin en basit hatlarıyla fikri bulma, ürünü geliştirme, müşteri kazanımı, gelir elde etme, takım kurma, takım yönetimi, ürün yaşam eğrisinin yönetimi, rekabet yönetimi, pazar analizleri vb. birçok alt başlığı olduğunu düşünürsek fikrin gerçekten de bu işin küçük bir paydaşı olduğunu görürüz. Fikirleri “üretilen çözüm önerileri” olarak düşünürsek Eric Ries’ın ve Steve Blank’in metodolojilerine göre başlangıç noktamız yanlıştır. Bu iki yazara göre başlangıç noktamız, problem (onların deyimiyle “pain”/acı) olmalıdır. Biraz daha açarsak “gittigidiyor.com ‘un akıllı televizyonlarda çalışan halini düşündüm, fikrim bu” şeklindeki başlangıç noktası yanlıştır; “insanlar televizyon başında eticaret yapamıyor” gibi bir başlangıç noktası doğrudur.
YALIN GİRİŞİM
2011 yılında Eric Ries tarafından ortaya atılan fakat geçmişi çok daha eskiye dayanan (Kanban, Ian C. MacMillan, Rita Gunther McGrath…) bir metodoloji olan yalın girişim “lean startup” temel olarak sürekli öğrenmeye ve onaya dayalı bir yöntemdir.
Yalın girişimi daha iyi anlatmak için bir örnek üzerinden gidelim. Üniversitedesiniz ve rektör konuşma yapıyor, üniversite masraflarının arttığından bahsediyor. Rektör projektörle yansıttığı sunum açıkken sunumdan bağımsız yarım saat konuşuyor ve salona dönüp “Bu projektörler çok elektrik tüketiyor, yarım saattir boşa elektrik tüketiyor. Üstelik bir projektör her ay 100 TL’lik elektrik tüketiyor.” diyor. Siz de hemen derin düşüncelere dalıyorsunuz ve önce sunum sonrası projektörün markasına ve modeline bakıyorsunuz, sonra internetten elektrik tüketimine bakıyorsunuz, sonra daha az elektrik tüketen bir model olmadığını görüyorsunuz ve aklınıza bir fikir geliyor! “Eğer çok daha az elektrik tüketen bir model yaparsam kesin çok satarım!”.
Araştırma yapıyorsunuz, önce kendiniz yapabilir misiniz diye inceliyorsunuz, sonra Çin’deki üreticilere epostalar gönderiyorsunuz ve iki ay sonra Çin’de bir firma buluyorsunuz ve ayda 80 TL elektrik tüketimi olduğunu öğreniyorsunuz. Çok seviniyorsunuz ve tanesi $1.000’dan 100 tane getirtiyorsunuz. Fikri bulduğunuz günden tam beş ay sonra rektörün karşısına çıkıyorsunuz ve artık yüzde 20 daha tasarruflu projektörlerinizden bahsediyorsunuz. Rektör ise size “Güzel düşünmüşsün fakat biz projektörleri iki yılda bir ihaleyle alıyoruz, bu projektörleri alalı altı ay oldu, şimdi tekrar masrafa giremeyiz, bir buçuk yıl sonra ihaleye gir, şartlar uygunsa senin projektörleri alırız” diyor. Burada hem beş ay kaybettik, hem $100.000 para harcadık, sonra da müşteriyle ilk temasımızda hayal kırıklığına uğradık. Burada yaşadığımız sıkıntı problem-çözüm uyumunu yakalayamamak olarak özetlenebilir.
Yalın Yeni Girişim Mantığı
Yukarıdaki gibi vakalar Eric Ries ve Steve Blank tarafından eski model çalışma yöntemi olarak nitelendirilmektedir. Bu ikili uzun süreli araştırmalar, ofise/eve kapanmalar, internetten araştırma yapmalar yerine müşteri ile en kısa zamanda temasa geçmeyi ve sürekli ve küçük adımlar atarak her adımda müşteri onayı ve öğrenimiyle ilerlemeyi önermektedir. Yukarıdaki örnekte yapmanız gereken ilk şey, problemi duyduğunuz anda o problemi yaşayanlarla (rektör ve belki başka rektörler) iletişime geçmek olmalıydı. Bu metodolojiye alışmak için “bence” kelimesini sözlüğünüzden çıkarmanız gerekmektedir. Yalın Girişim’de hipotezler vardır, ölçüm yapılır, müşteri onayı alınır ve başka hipoteze geçilir.
Indiana Jones’un Lanetli Tapınak filmini izlediyseniz oradaki bir sahnenin aslında yalın girişimi oldukça iyi anlattığını görmüş olmalısınız. Filmde Indiana Jones, Tanrının İsmi adlı taşlarla dolu bir tuzaktan kurtulmak zorundadır. Her taşın üstünde bir harf yazmaktadır. Indiana Jones taşları önce bir ayağıyla yoklar, hafif dokunmayla bazı taşlar çukura düşer. Bazıları ise sağlamdır ve oradan devam eder (sonrasında harflere göre hareket eder vs.). Yalın girişimde de her adımınızda bir yoklama yapıyorsunuz, ölçüp tartıyorsunuz, o adımınız sağlamsa diğer adımınıza geçiyorsunuz. Yani koşarak tuzaktan kurtulma gibi bir durum yok, adım adım ilerliyorsunuz.
Son olarak şunu da unutmamak gerekir ki Yalın Girişim başarılı olma yöntemi değildir. Zaman ve emekten tasarruf etme aracıdır. Hızlıca ve efektif bir şekilde başarılı veya başarısız olmanızı sağlar (try and fail quickly).
Kaynak: Dijital Girişimcilik 101 – Serkan Ünsal
https://bkm.com.tr/wp-content/uploads/2015/06/Dijital-Girisimcilik-101-online.pdf