Yunan Mitolojisi Günümüzde Neden Hâlâ Geçerliliğini Koruyor?
İşte efsaneler bu denli etkileyiciydi ve dolayısıyla günümüzde de geçerliliklerini korumaya devam ediyorlar. Yunan mitolojisiyle ilgili bir kitap okuyan herkes ondan bir şeyler öğrenebilir.
Geri Mleff Uzun süredir öğretilen bir konu varsa, o da antik Yunan mitolojisi olmalı. Üstelik okullarda yalnızca edebiyat müfredatının bir parçası olarak değil, genelde tarih dersinin bir parçası olarak da okutuluyor. Kimi insanlar, yalnızca binlerce yıl öncesine ait hikâyeler olduğunu bilinmesine rağmen neden hâlâ antik Yunan efsanelerine neden bu kadar önem verildiğini merak edebilir. Ancak, günümüzdeki antik Yunan temalı edebi eserler ve filmler, nedenini tam olarak çözemesek de, dünyanın hâlâ Yunan mitolojisine büyük hayranlık duyduğunun kanıtı. Antik Yunan mitolojisinin yalnızca eski hikâyelerden ibaret olduğunu düşünenler haksız. Bu hikâyelerin, yüzlerce, belki de binlerce yıl öncesinin ürünü olsa da, modern düşünce yapısını biçimlendirmede önemli rol oynayan bilge adamlar tarafından yazıldıklarını unutmamak lazım. Aristofanes ve Sofokles gibi büyük adamlar birer meddah değildi, yalnızca canları istediği için veya zaman harcamak için hikâyeler üreterek geçirmiyorlardı günlerini. Hatta o kadar akıllı insanlardı ki, yazdıkları Yunan efsanelerini bunca zaman sonra hâlâ günümüze uyarlanabiliyor. Hatta, büyük ihtimalle bundan yüz yıl sonraya bile uyarlanabilecekler. Yunan efsaneleri nedir? Bazı insanlara göre, Yunan efsaneleri yalnızca dünyada gezip tozmaya çıkan tanrı ve tanrıçaların epik hikâyelerinden ibaret. Tanrılarla savaşıp kazanan ya da kasılıp kavrulan veya hayvana ya da bitkiye dönüştürülen insanların hikâyeleri. Bu hikâyelerin yalnızca yüzeyine bakan birinin onları eski hikâye anlatıcılarının hayal ürününden ibaret sanması normal olsa da, hikâyelere derinden bir bakış onların çok daha fazlası olduğunu gösteriyor bize. Bu efsaneler yalnızca kurmaca değil ve “sadece hikâye” olsalar da, bir yazılma amaçları var. Yunan mitolojisine daha derinden baktığımızda ahlaki değerler, felsefeler ve hatta uyarılarla ilgili önemli dersler bulabiliriz. Bu öyküler, günümüzde alıştığımız gibi “ve sonsuza dek mutlu yaşadılar” diye bitmiyor. Ancak hatırlatmak isterim ki, zaten eğlence için yazılan hikâyeler değil. Yazılmalarının daha önemli amaçları var. Bu denli akıllı insanların yalnızca hikâye anlatmak için hikâye anlatarak zaman harcamasını beklemek de zaten saçma olur; bir amaçları olması ve okuyanlara akıl vermek istemeleri daha mantıklı. Doğrusu şu ki bu efsaneler insanlara, zamanında Yunanlıların nasıl yaşadığını ve neler düşündüğünü gösteriyor. Oldukça eski ve önemsiz görünseler de, gerçek bunun tam tersi.
Yunan etkileri neden önemli?
Çoğu insan fark etmese de, günümüzde dünyanın her yerinde Yunan etkileri bulunabilir. Hatta, Yunan mitolojisine dokunmadan güzel sanatlar, edebiyat veya performans sanatı gibi konuların temelini anlamak imkânsız bile denebilir. Bu efsaneler antik Yunan kültürünün önemli bir parçasıydı, çünkü hikâyeler öğrenilen derslerin bir sonraki jenerasyona eğlenceli bir şekilde aktarılmasını sağlıyordu. Yunan mitolojisine dair herhangi bir kitap okumuş veya film izlemiş olan herkes, efsanelerin aksiyon dolu doğasına şahitlik edebilir. Bazı insanlar, hiçbir doğruluğu olmadığı halde bu kurgu hikâyelerin neden nesilden nesle aktarıldığını merak edebilir. Ancak antik zamanlarda Yunan mitolojisinin güzelliği de buradan geliyordu zaten. Donuk ya da sıkıcı olmadan ders vermeyi başarıyorlardı.
Bu efsaneler ne amaca hitap ediyordu?
Bu efsaneler insanların doğru ve yanlış arasındaki farkı görmesine yardımcı oluyordu. Mütevazi olmaları gerektiğini ve kendilerini asla ölümsüz sanmamalarını, yoksa korkunç bir şekilde haksız çıkarılabileceklerini anlatıyordu onlara. Aynı zamanda, insanlara kahramanların hikâyelerini anlatıp gerçek ululuğun cesaretten geldiğini, ancak bu kahramanların bile kusurları olduğunu öğretiyordu. Günümüzde Yunan mitolojisi okuyan birinin etkilenmemesi zor olacaktır. İşte efsaneler bu denli etkileyiciydi ve dolayısıyla günümüzde de geçerliliklerini korumaya devam ediyorlar. Yunan mitolojisiyle ilgili bir kitap okuyan herkes ondan bir şeyler öğrenebilir.
Neden Yunan mitolojisi öğrenelim?
Yunan efsanelerini okumak bir yana da, okullarda neden hâlâ Yunan mitolojisi öğretiliyor? Bunun cevabı çok basit: öğrenmek için. İnsanlar nasıl başka kültürler hakkında ders alıyorsa, antik Yunan tarihi ve mitolojisi de bu sebeple öğretiliyor. Ne de olsa antik Yunan kadar gelişmiş bir kültürü öğrenirken, ondan ders çıkarmamak imkansız. Bu efsaneler günümüz insanlarına geçmişteki toplumların nasıl düşündüğünü, neye önem verdiklerini, ahlaki değerlerinin neler olduğunu öğretiyor. Yunan mitolojisi öğrenmenin bir başka sebebi ise, hem klasik hem de modern edebiyata kattığı sembolik değerleri görebilmek. Bu efsaneleri okuyan ya da onlar hakkında bilgiye sahip olan insanların, kendi hareketlerini kontrol etmeyi öğrenebileceği ya da en azından yaptıklarının farkına varabileceği söylenir. Ne de olsa bu hikâyelerin çoğu budalalığın, aptallığın ya da kibrin insanların başını nasıl belalara sokabileceğini anlatıyor. Yani aslında bu efsaneler insanlara, nasıl davranmaları ve nasıl davranmamaları gerektiğini öğretiyor. İşin komiği, insanlar hâlâ akılsızca davranmayı, aptalca kararlar vermeyi ve kibrine yenik düşmeyi seçiyor. Yani efsanelerin antik zamanlarda ele aldığı davranış biçimleri günümüzde hâlâ yaygın.
Bazı ünlü yazarlar Aşağıda, Yunan mitolojisinin ünlü yazarlarını ve onların en ünlü eserlerini anlatan bir liste bulabilirsiniz:
Platon: Belki de en ünlü Yunanlı yazarlardan biri. Devlet, Phaidon, Symposion, Phaedrus, Timaeus ve Philebus gibi popüler diyaloglarıyla tanınıyor. Plato hakkında çok şey bilinmese de, günümüze kadar ulaşan klasik edebiyata önemli katkılarda bulunduğu şüphesiz.
Sofokles: Kariyeri boyunca Sofokles 123 oyun yazdı. Ancak bu oyunların mutlu sonla bitmesini isteyenler şüphesiz hayal kırıklığına uğrayacaktır. Sofokles bir trajedi yazarıydı ve Kral Oedipus, Elektra ve Antigone gibi ünlü trajediler kaleme aldı. 123 oyunundan yalnızca yedi tanesi günümüze tek parça halinde ulaşabildi.
Euripides: Tıpkı Sofokles gibi Euripides de bir trajedi yazarıydı. Yalnızca 95 tane oyun yazmış olmasına rağmen, oyunlarının en az 18 tanesi günümüze ulaştı. En ünlü eserlerinden bazıları Medea, Bakkhâlâr ve Alcestis. Genelde güçlü kadınlar ve bilge kölelerle ilgili yazdığı oyunları ve hikâyeleri diğerlerinden ayıran unsur gerçekçilikleriydi. Avrupa trajedisine büyük katkısı oldu.
Aristofanes: Bir komedi yazarıydı ve hayatının bir kısmında, Atina’nın en çok korkulan kalemine sahipti. 40 tane oyun yazdı ancak yalnızca 11 tanesi günümüze ulaştı. Plato, Aristofanes’in Bulutlar isimli eserinin Sokrates’in yargılanmasına ve ölüm cezasına çarptırılmasına sebep olduğu kanısındaydı.
Çeviren: Zeynep Kazmaz
(Owlcation.com)