12.SINIF YAZILI ÖNCESİ ÖZET 1-Ekstrem doğal olayları sınıflandırarak örnek veriniz? Tabiat olaylarının normal seyrinin dışına çıkıp aşırı değerlere ulaşmasına ekstrem olaylar denir. 3’e ayrılır: A)Klimatolojik karakterli ekstrem olaylar: -Aşırı sıcaklar ve soğuklar -Şiddetli rüzgârlar ve fırtınalar -kuraklık ve yağışlar - kasırgalar fırtınalar B)Jeolojik ve jeomorfolojik karakterli ekstrem olaylar: -Tsunami, -Şiddetli deprem, -Volkanizma, -Kütle hareketleri (heyelan) C)Hidrolojik karakterli ekstrem olaylar: -Akarsu ve baraj taşkınları, - Suların aşırı kirlenmesi 2. Heyelan nedir? Nerelerde etkilidir? Ne tür sonuçları vardır? Dünyada nerelerde görülür? Heyelan: Yerçekimine bağlı olarak toprağın kaymasıdır. Aşırı eğimli ve aşırı yağışlı yerlerde görülür. Ülkemizde Karadeniz kıyılarında özellikle İlkbahar mevsiminde etkilidir. Bunda karların erimesi ve toprağın suyla doygun hale gelmesi önemlidir. Heyelan sonunda Heyelan set gölleri oluşur. Abant, Yedigöller, Tortum gibi göller bu şekilde oluşmuştur. Can kayıplarına yol açabilir. Ulaşımı aksatabilir. Yerleşim alanlarını tahrip edebilir. Göçlere sebep olabilir. Dünyada heyelan Brezilya Flipinler Hindistan Endonezya Çin gibi ülkelerde etkilidir. 3. Aşırı sıcak ve soğukların oluşum nedeni nelerdir? Sanayileşme ve buna bağlı olarak çevre kirliliği. Ormanların tahrip edilmesi. Hızlı nüfus artışı. Fosil yakıt kullanımının artması. Sera gazlarının salınımının artması ve ozon tabakasının delinmesi. 4. Küresel Isınma nedir? Sonuçları nelerdir? İnsanlar tarafından atmosfere salınan gazların sera etkisi yaratması sonucunda dünya yüzeyinde sıcaklığın artmasına küresel ısınma denir. Karbondioksit, metan, Klorofloro karbon gibi gazların oranının artması güneşten gelen ışınları tutarak yeryüzünün daha da sıcak olmasına sebep olur. Bu gazlara sera gazları denir. Küresel ısınma sonuçları: -Yeryüzünde sıcaklık artışı -Ekstrem olaylarda artış -Buzullarda erime - Dünyada aşırı kuraklık ve buna bağlı göçler -Şiddetli fırtınalar – Dünyada ölümlerin artması - Birçok bitki ve hayvan türlerinin yok olması 5-Kuraklığın doğrudan etkilerine örnek veriniz? 1-Tarımsal ürünlerde azalma 2-Otlaklarda azalma 3-Ormanlık alanlarda azalma 4-Yangınlarda artma 5-Su seviyesinde düşme 6-Hayvanların ölüm oranlarında artma 7-Balık türlerinin yok olması veya zarar görmesi 6-Tsunamiyi meydana getiren olayı açıklayınız? -Deniz veya okyanus tabanında meydana gelen depremler dev dalgaların oluşmasına neden olabilir. Meydana gelen dev dalgalara tsunami denir. 7-Volkanik faaliyetler sonucu meydana gelebilecek Olayları yazınız? 1-Patlamalar sonucu bol miktarda malzeme yeryüzüne çıkar. 2-Volkanik araziler oluşur. 3-Duman ve küller atmosferi kaplayarak güneş ışınlarının yeryüzüne gelişini engeller. 4-Püskürmelerin şiddetine bağlı olarak sıcaklık değerlerinde kısa süreli veya uzun süreli düşüşler görülür. 5-Okyanuslardaki püskürmeler deniz suyu sıcaklığını arttırır ve çevredeki okyanus canlılarının yaşamını olumsuz etkiler. 6-Buzul bölgelerindeki püskürmeler buzulların hızla erimesine ve sel felaketlerine neden olabilmektedir. 7-Volkanik faaliyet alanında kısa süreli yer sarsıntıları oluşabilmektedir. 8. Aşırı göç alan yerlerde ortaya çıkan sorunları yazınız? - Çarpık kentleşme (Gecekondulaşma) - Eğitim sağlık gibi altyapı hizmetlerinde aksamalar - Şehirlerde yeşil alanların azalması - Trafik ve çevre kirliliği gibi sorunların meydana gelmesi - Kültürel yozlaşma 9.Küresel ısınmaya yol açan karbon gazlarının atmosferdeki artışını azaltmak için neler yapılmalıdır? Fosil yakıtların, enerji üretiminde kullanımına sınırlama getirilmelidir. Doğayla dost enerji(hidroelektrik, jeotermal, güneş, rüzgar,dalga) kaynaklarının kullanımı arttırılmalıdır. Ayrıca daha az enerji tüketen cihaz ve araçlar geliştirilmeli, enerji daha verimli kullanılmalı ve enerji tasarrufu için gerekli önlemler alınmalıdır. 10. Fosil yakıt kullanımındaki artış, doğal sistemleri nasıl etkilemektedir? Fosil yakıtların çevre kirlenmesindeki etkisi çok fazladır. Fosil yakıtların kullanılmasıyla ortaya çıkan gazların atmosferdeki oranının artması asit yağmurlarına neden olacak ve içilebilir su kaynakları azalacaktır. Fosil yakıt kullanımındaki artış atmosferdeki karbondioksit, metan ve azotoksit gazlarının oranının artmasına ve sera etkisini artırarak dünyanın normalden fazla ısınmasına (küresel ısınmaya) neden olmaktadır. 7.Küresel ısınma bitki ve hayvan topluluklarını nasıl etkilemiştir? Örneklerle açıklayınız. Küresel ısınma bitki ve hayvan türlerinin sayısının azalmasına, yaşam alanlarının değişmesine, yaşamlarının değişmesine ve bazı türlerin neslinin tükenmesine neden olmaktadır. Kanada’nın kuzeyinde yaşayan karibuların sayısı düşmüştür. Bu durumun nedeni ısınma nedeniyle bahar aylarının erken başlayıp erken sona ermesi nedeniyle karibu yavrularının kışı geçirmeye yeterli ağırlığa ulaşmadan bitkilerin kurumasıdır. Küresel ısınma nedeniyle Alaska’daki ladin ağaçları zarar görmektedir. Avrupa'daki pek çok bitki 50 yıl öncesine göre bir hafta erken çiçek açıyor ve sonbaharda yapraklarını beş gün önce döküyor. 11. Ruhr sanayi bölgesini açıklayın. Büyük şirketlerin ve 44 üniversitenin yer aldığı Almanya’nın ve Avrupa’nın en büyük sanayi bölgesidir. Havalimanlarına ve büyük pazarlara yakındır. Yoğun olarak kömür ve çelik üretilir. Günümüzde Eğır makine Kimya dokuma gibi fabrikalar da vardır. Ülkemizde Çatalca – Kocaeli bölümü ve Zonguldak çevresi Ruhr sanayi bölgesine benzer. 12.Sera etkisi nedir ? Açıklayınız. İnsanların sanayide ürettikleri kloroflorokarbon gazları, orman ve fosil yakıtların yanmasıyla açığa çıkan is, duman ve karbondioksit güneşten gelen ışınların geçmesine imkan verir. Ancak dünyadan atmosfere yansıyan uzun boylu ışınların geçmesini engeller. Bu nedenle yansıyan ısının bir kısmı hapsedilmiş olur. Dünya atmosferi cam seralara benzer bir özellik gösterir. İşte bu durum “sera etkisi” olarak nitelendirilir. Bu olay sonucu Dünya daha çok ısınır. Sera gazları: karbondioksit, kloroflorokarbon gibi sera etkisini oluşturan gazlardır. 13.Sellerin doğal süreçlere olan etkisini örneklerle açıklayınız. Seller sonucunda can ve mal kayıpları yaşanmaktadır. Seller sonucunda ekili alanlar zarar görmekte, salgın hastalık tehlikesi ortaya çıkmaktadır. Selin etkilediği yerlerdeki ekosistemlerde değişiklik olmakta bitki ve hayvan türleri bundan olumsuz etkilenmektedir. Selin etkilediği alanlarda çatlakların ve oyukların oluşması ve bunun sonucu olarak yamaçlarda çökmeler heyelan olur..Büyük miktardaki toprak başka yerlere taşınır.Tarım arazileri selin getirdiği maddelerle örtülür ve toprak verimsizleşir. 14. Volkanlar ve depremler dünyada nerelerde yoğundur. Magma üzerinde yüzen büyük kara parçalarına levha denir. Yerin içi akışkan lavlardan oluştuğu için kara parçaları sürekli hareket halindedir. Levhaların birleştiği yerlerde volkan ve deprem olur. Akdeniz çevresi, Alp-Himalaya kuşağı gibi. Özellikle Büyük Okyanusta Amerika kıtasının batısında ve Asya Kıtasının doğusunda volkanik faaliyetler ve depremler yoğun olarak yaşanır. Bu abölgeye Ateş çemberi denir. Ancak çok eski kara parçalarında deprem ve volkanizma riski azdır. Arabistan, Sibirya, Kanada gibi… 15-Bir deprem sonucunda meydana gelebilecek doğadaki olaylara örnek veriniz? 1-Yer sarsıntısı 2-Fay oluşumu 3-Zemin sıvılaşması 4-Yamaç ve çamur akıntısı 5-Tsunami 6-Göllerde ve su seviyelerinde değişmeler 7-Göllerde yer altı su seviyelerinde değişmeler 8-Kaynak ve kaplıca sularında değişmeler 16. Toplumların İnsanlık tarihi açısından geçirdiği aşamalar nelerdir? 1. aşama tarım toplumuna geçiştir. Böylece insan yerleşik hayata geçmiştir. 2. Aşama Sanayi toplumuna geçiştir. Böylece üretimin ve tüketimin arttığı bir hayata geçilmiştir. 3. Aşama Bilgi toplumuna geçiştir. Bu aşamada refah bilgi ve nitelikli insan önem kazanmıştır. 17. Teknolojinin İnsana verdiği fayda ve zararlar nelerdir Yararları: -Üretim ve tüketimin artması -Yeni İş alanlarının açılması -Hayat standartlarının yükselmesi -Ulaşım ve iletişimin kolaylaşıp hızlanması vs… Zararları: -Çevre sorunlarının artması -İşsizliğin artması -Doğal kaynakların tükenmesi -Sosyal ve psikolojik sorunların artması vs… 18-Bu güne kadar yapılan ölçümlerde en yüksek hava sıcaklığı Libya’da ölçülmüştür. Neden sürekli güneş ışınlarını dik ve dike yakın alan ekvator ve çevresinde değil de 30˚ enlemlerinde yer alan Libya’da en yüksek sıcaklığın ölçüldüğünü açıklayınız? -Ekvator ve çevresi genel anlamda nemli bölgelerdir. Nemli bölgelerde hava aşırı ısınmaz ve soğumaz. Ancak 30˚enlemindeki Libya dinamik yüksek basıncın etkisiyle sürekli sıcaktır ve çöl alanı olmuştur. Çöller de nem azdır. Dünyadaki en sıcak alanlar 30 derece enlemi civarı olan Kuzey Afrika’dır. 19-Heyelanlar sonucu oluşan göllere heyelan set gölleri denir. Bunlara örnek vererek bu göllerin ülkemizde bu göllerin nerede yoğunlaştığını yazınız? -Tortum, Sera, Uzungöl, Abant, Yedigöller….. Bu göller Karadeniz'e yakın bölgelerde yoğunlaşmıştır. Çünkü heyelan aşırı eğim ve aşırı yağış sebebiyle Karadeniz’de görülür. YERYÜZÜNDE KURULAN İLK MEDENİYETLER VE ÖZELLİKLERİ Mezopotamya Medeniyeti Fırat ve Dicle arasında kalan verimli topraklara Mezopotamya denir. İklimin sıcak olması, su kaynaklarının bol olması ve verimli topraklar ilk yerleşmelerin burada olmasını sağlamıştır. Burada Babil, Asur, Sümer gibi medeniyetler kurulmuşlardır. Bölgede taş azdır evler toprak ve kerpiçten yapılmıştır. Tarih boyunca çok istilaya uğramış ve günümüze pek az eser kalmıştır. Yazının icadı burada olmuştur. Mısır Medeniyeti: Afrika’da Nil nehri etrafında gelişmiş bir medeniyettir. Nil nehrinin taşma zamanları hesaplanarak Güneş yılı esaslı takvim bulunmuştur. Etrafı çöl ve denizle kaplı olduğu için diğer medeniyetlerle etkileşimi az olmuştur. Piramitler bu bölgede bulunur. Firavunlar için piramitler yapmışlar, ölülerini mumyalamışlardır. Bu durum, öldükten sonra dirilme inancının olduğunu göstermektedir. Kendilerine özgü hiyeroglif ( resim yazısı) yazısını kullanmışlardır. Yazılarını “papirüs” adı verilen bitki yapraklarına yazmışlardır. Eczacılık, kimya ve tıpta gelişmişlerdir. Matematikte “pi” sayısını bulmuş ve astronomide gelişmişlerdir. Çin Medeniyeti Sarı Irmak ve Gök Irmak çevresindeki verimli topraklarda yayılmışlardır. Kâğıt, matbaa, barut ve pusulayı bulmuşlardır. Astronomi Matematik Tıp alanında ilerlemişlerdir. Akdeniz Medeniyetleri Akdeniz, Ege çevresinde kurulmuşlardır. Denizcilik ve ticarette gelişmişlerdir. İyon, Roma, Yunan, Fenike ve Roma uygarlıklarını oluşturmuşlardır. Hint Medeniyeti: İndus ve Ganj nehirleri çevresinde yaşamışlardır. Matematik Astronomi ve felsefe alanında ilerlemişler. Sıfırı bulmuşlardır. Aztek Medeniyeti: Amerika Kıtasında bugünkü Meksika’da hüküm sürmüştür. Tarımla uğraşmışlardır. 13-16 yy arasında yaşamışlardır. Maya Medeniyeti Orta Amerika’da yayılmıştır. Bu günkü Kızılderililerin atası olarak bilinirler. Mimarileri gelişmiştir. İnka Medeniyeti: Bugünkü Peru, Bolivya, Şili civarında And dağları üzerinde kurulmuşlardır. Astronomik gözlem yapmış güneşi incelemişlerdir. Şehir ve kalelerini savunmak için And dağlarının yükseklerinde yaşamışlardır.
1/--pages