Transkript
1 CFA Society of Istanbul tarafından 11 Nisan 2011 tarihinde düzenlenen İstanbul Finans Merkezi Olurken Varlık Yönetimi Sektörü nü Yeniden Yapılandırmak konulu panelde gündeme taşınan saptama ve görüşler aşağıda özetlenmiştir. Panel Akbank Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı ve Ak Portföy Yönetimi Yönetim Kurulu Başkanı Sayın Hayri Çulhacı nın açılış konuşması ile başlamıştır. Ardından CFA Society of Istanbul Başkanı Sayın Onursal Yazar tarafından CFA Institute Varlık Yöneticisi Profesyonel Davranış Kuralları konulu bir sunum gerçekleştirilmiştir. Sonrasında İstanbul Finans Merkezi Olurken Varlık Yönetimi Sektörü nü Yeniden Yapılandırmak konulu panel başlamıştır. Panel katılımcıları; Prof.Dr. Vedat Akgiray, Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı Attila Köksal, CFA, Standard Ünlü Menkul Değerler A.Ş. Yönetici Ortağı, Panel Başkanı Cem Yalçınkaya, TKYD Yönetim Kurulu Üyesi Didem Gordon, Libera Portföy Yönetimi A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanı Dr. Alp Keler, Ak Portföy Yönetimi A.Ş. Genel Müdürü İlgili panelde, yapılan konuşma ve sunumlarda gündeme taşınan saptama ve görüşlere ilişkin bir özet aşağıda yer almaktadır. 1. Hanehalkı Tasarrufları ve Kurumsal Tasarruflar : döneminde Türkiye de toplam hanehalkı tasarrufları oldukça kısıtlı düzeyde bir artış göstermiştir sonu itibariyle hanehalkı tasarruflarının toplam büyüklüğü 470 milyar TL seviyesinde olup sözkonusu büyüklük GSMH nın %45 i gibi oldukça düşük bir düzeydedir. 5 yıllık dönemde tasarruflar %114 büyümüştür itibariyle hanehalkı tasarruflarının %51 lik kısmı TL Mevduatta ve %22 lik kısmı Döviz Mevduatta bulunmaktadır. Toplam tasarruflar içerisinde bireysel emeklilik sistemi büyüyen bir alan niteliğinde olmakla birlikte, toplamdan aldığı pay %2,5 gibi oldukça düşük düzeydedir. Hisse senedi yatırımının toplamdan aldığı pay %6,5 seviyesindedir. Kurumsal tasarruflar ise döneminde %140 büyüme göstererek 278 milyar TL seviyesine ulaşmıştır. GSMH dan aldığı pay ise %27 seviyesindedir. 2. Portföy Yönetim Şirketleri tarafından yönetilen varlık büyüklüğü ise ilgili 5 yıllık dönemde %56 büyüme göstermiş ve yaklaşık 50 milyar TL büyüklüğe ulaşmıştır. AUM un toplam tasarruflardan aldığı pay 5 yılda %9,5 ten %7 ye gerilemiştir. 3. Portföy Yönetim şirketi sayısı 2010 sonu itibariyle 27 ye ulaşmış ve 15 ini yabancı/yabancı ortaklı şirketler oluşturmaktadır.
2 4. Portföy yönetim şirketlerinin yönetilen varlık büyüklüğü işkolları bazında incelendiğinde yatırım fonları %66, emeklilik fonları %25 ve portföy yönetim hesapları %9 şeklindedir. Sektörde yönetilen toplam büyüklüğün %48 lik kısmı likit fonlardan oluşmaktadır. 5. Türkiye de portföy yönetim sektöründe en büyük konsantrasyon eğilimi (ilk 5 büyük kurumun payı) %77 gibi oldukça yüksek seviyededir. Aynı oran dünya ortalamasında %54 ve gelişmekte olan ülkeler ortalamasında %51 dir. 6. Portföy yönetim sektörü dağıtım kanalları itibariyle incelendiğinde Türkiye de büyük bankaların ve özellikle perakende bankacılık iş birimlerinin ağırlığı çok yüksektir. Buna karşın Avrupa da ise yatırım fonları için çok dağıtım kanallı bir model bulunmaktadır. Banka dışı kanalların ağırlığı düzenli olarak artmaktadır. Banka satış modelinde açık platforma yönelim bulunmaktadır. 7. Trendin kurumsal yatırımcı tabanının gelişmesi noktasında olduğu düşünülmektedir. 1) Enflasyonu yenen gelişmekte olan ülkelerde uluslararası finansmandan yurtiçi finansmana geçiş sürecinin güçlenmesi, 2) Kamu finansmanı ihtiyacının düşmesi ve reel faiz seviyesinin gerilemesi, 3) Yerli kurumsal yatırımcıların büyümesi, 4) Sosyal güvenlik sistemi / bireysel emeklilik / yatırım fonları gibi yapıların güçlenmesi, 5) Özel sektör tasarrufu ve bireysel tasarrufta büyüme sürecinin devamı, 6) Demografik özelliklerin katkısı ve 7) Portföy yönetim sektörü yapısında gündeme gelen değişim sözkonusu süreci kuvvetlendiren unsurlar niteliğindedir. 8. Gelişim sürecini desteklemek amacıyla aşağıda sıralanan konularda aksiyon alınması yerinde olacaktır. 1) Sermaye Piyasası Mevzuatı nın Avrupa Birliği ve Gelişmiş piyasa mevzuatına paralel yenilenmesi, 2) Fon endüstrisine özgün Kolektif Yatırım Araçları Kanununda gereken değişikliklerin gerçekleştirilmesi, 3) Takasbank fon platformunun teşvik ve gelişimi, 4) İstanbul Finans Merkezi kapsamında yerli kurumsal yatırımcıların gelişimini destekleyecek mevzuat gelişimi, 5) Sektörü destekleyici vergi politikaları, 6) Kamu yönetimindeki tasarrufların sermaye piyasalarında kolektif yatırım araçlarıyla değerlendirilmesi 7) Tanıtım ve eğitim çalışmalarının güçlendirilmesi. 9. Türkiye varlık yönetim sektörüne ilişkin öngörüler ise aşağıdaki şekilde sıralanabilir: 1) Türk sermaye piyasalarının gelişmesi, 2) Mevcut tasarrufların dağılımında değişim 3) Bağımsız fon platformları oluşumu 4) Çok şubeli bankalarda fon süpermarket yapılanması 5) Bağımsız portföy yönetimi şirketlerinde büyüme 6) Aracı Kurumlarda likit fon harici fon pazarlama ve satış altyapıları 7) Bireysel Emeklilik Sisteminde işveren katılımı ve büyüme 10. TUİK verilerine göre ülkemizde çalışan sayısı 22.6 milyon kişidir. Yatırım fonu yatırımcı sayısı, çalışan kesimin %12.6 sına, bireysel emeklilik fonu katılımcı sayısı ise çalışan kesimin %10.6 sına karşılık gelmektedir.
3 11. Yatırımcılar birikim büyüklüğü bazında incelendiğinde yatırımcıların %96 lık kısmının toplam büyüklüğün 38 lik kısmını ifade ettiği görülmektedir. Geri kalan %4 katılımcı toplam portföy büyüklüğünün %62 sini ifade etmektedir. 12. Yaş grupları olarak bakıldığında ise 45 ve üzeri yaş grubu toplam yatırımcı sayısının %41 lik kısmını ancak büyüklüğün %60 lık kısmını ifade etmektedir. %59 luk genç yatırımcı kitlesi önümüzdeki dönemde birikim yapacak olan ve demografik avantajımız niteliğindeki kitledir. 13. Yurtiçi toplam mevduat büyüklüğü toplam yatırım fonu büyüklüğünün 17.6 katıdır. Mudi sayısı ise fon yatırımcı sayısının 18 katı seviyesindedir yılını hedef alan bir beklenti analizinde PYŞ sayısının mevcuttaki 28 seviyesinden 2015 te 40 a yükselmesi, portföy yönetim şirketleri toplam aum büyüklüğününün 47 milyar TL den 130 milyar TL ye artması beklenmektedir. Aynı analizde bağımsız portföy yönetim şirketlerinin sektör içerisindeki ağırlığının ise mevcut %1,5 ten %7 ye yükseleceği öngörülmektedir. 15. Portföy Yönetim sektöründe emeklilik yatırım fonları ve kurumsal & bireysel portföy yönetimi işkolları büyüme hızları ile ön plana çıkmaktadır. Yatırım fonları ise toplam olarak büyüme sıkıntısı yaşamaktadır. 16. Yatırım fonlarında anapara korumalı/garantili fonlar, serbest fonlar, uluslararası yabancı menkul kıymet fonları ve altın fonları büyüme cephesinde ön plana çıkmaktadır dönemi ele alındığında yatırım fonları pazarı %19 luk küçülme ile gelişmekte olan ülkeler arasında küçülen iki ülkeden birisi niteliğinde (Çek Cumhuriyeti %13 küçülme). Sözkonusu dönemde gelişmekte olan ülkeler yatıurım fonu pazarı büyüklüğü %94 ve dünya yatırım fonu pazarı büyüklüğü ise %16 büyüme kaydetti. 43 Euroluk kişi başı likit fon hariç yatırım fonu büyüklüğü ile Türkiye yatırım fonu sektörü diğer gelişmekte olan ülkelerin çok gerisinde bir noktada. 18. Yatırım fonları sektörünün önümüzdeki dönemde büyümesini sağlayacak dört stratejik adım aşağıdaki şekilde sıralanmıştır: a. Yatırım Fonlarının Yeniden Sınıflandırılması ve Gruplandırılması: 1) Emeklilik Fonlarında olduğu gibi, basit ancak varlık sınıflarını da göz önüne alan bir yapının kurulması (Likit, Kamu Borçlanma, Döviz, Hisse, Esnek) 2) A Tipi ve B Tipi Fon tanımlamasının ortadan kaldırılması 3) Değişken Fonların yeniden tanımlanması 4) VOB daki sınırlamaların gözden geçirilmesi. Bu madde ile amaçlanan düşen faiz ortamında yatırımcının kendi risk toleransına ve getiri beklentisine uygun yatırım fonunu talep etmesini sağlayabilmektir. b. Fon Performans Analizi ve Rating Mekanizmasının İşlerlik Kazanması: 1) Dünya da Morningstar, Lipper gibi bağımsız kuruluşların sağladığı, başarılı fonların daha yüksek rating/yıldız aldığı bir derecelendirme mekanizmasının hızla oluşturulması 2) Performansın en önemli unsur olduğu sektörümüzde,
4 sürdürülebilir bir şekilde yüksek performans gösteren fonların ayrışmasının sağlanması ve başarılı fonların geçmiş performanslarını kamuoyu ile paylaşmasının önündeki sınırlamaların gözden geçirilmesi 3) Dünyaca kabul görmüş, CFA Institute tarafından belirlenmiş ve yönetilmekte olan GIPS, Global Investment Performance Standards performans ölçüm standartlarının uygulanabilmesi için gerekli adımların atılması 4) Dünya da birçok ülkede var olan bağımsız ödül mekanizmasının oluşturulması (Yılın ürünü, yılın en innovatif şirketi, yılın en başarılı fonu vs.). Bu madde ile amaçlanan Yatırımcının şeffaf ve doğru olarak bilgilendirimesini, başarılı fonlara ve fon yönetim şirketlerine yönelmesini sağlayabilmektir yılında Dünya da performans ile satış arasındaki korelasyonun arttığını gözlemlenmektedir. Türkiye de yatırımcı talebi henüz performans odaklı değil, bu konuda adımlar atılması gerekmektedir. c. Fonların TL dışında fiyat açıklayabilmesi ve farklı coğrafyalara / ürünlere yatırım imkanlarının geliştirilmesi : 1) Fonların farklı para birimlerinden fiyatlarının açıklanabilmesi ile daha fazla yatırımcıya ulaşabilme imkanının sağlanması (Varlıklarını ağırlıklı olarak $ veya olarak takip eden DTH yatırımcısına ulaşım imkanı) 2) Düşen faiz ortamında yatırımcıların farklı varlık sınıflarına, farklı ülkelere ve farklı para birimlerine yatırım yapma ihtiyacını karşılayacak altyapının oluşturulması 3) Etkin portföy yönetiminin sağlanabilmesi ve riski daha fazla düşürmek için uluslararası çeşitlendirme ihtiyacının artması 4) Fonun içerisindeki varlığın getirisinin, kur getirisinden ayrıştırılabilmesine imkan sağlanması ve amaca uygun vergisel ve yasal düzenlemelerin yapılması. Burada amaçlanan dövize hassas yatırımcının varlıklarını döviz bazında takip etmesini sağlamak ve değişen yatırımcı tercihlerine hitap edebilecek bir yapı oluşturmaktır. d. Sektörde Derinleşmeyi Sağlayacak Bir İş Modelinin Kurgulanması: 1) Bölgesel fon üretim merkezi (Lüksemburg), Bölgesel fon yönetim merkezi (Londra), Bölgesel fon dağıtım merkezi (İsviçre) gibi fon sektörünün temekl hedefinin belirlenmesi 2) Yatırım Fonu piyasasının Lokal-Global (uluslararası pasaport), Lokal-Lokal (dağıtım kanalı) çerçevesinde büyümesine yönelik adımlar atılması 3) Kurucu ve saklayıcı kurumların sorumluluklarının net olarak tanımlanması ve portföy yönetim şirketlerinin yetki ve sorumluluklarının yeniden tanımlanması, SICAV benzeri yapıların Türkiye de oluşturulması. 4) Şirket sayısının artması ile sektörde ihtisaşlaşmanın artması, her kurumun tüm fon türlerini çıkartmak için kaynak aktarmaması 5) Yatırımcı risk/getiri beklentilerini karşılayacak rekabetçi ürün sayısının artması, funds of funds yapılarının daha fazla işlerlik kazanması, 6) Sektörde IT altyapısının geliştirilmesi ve risk, performance attribution, pretrade compliance ın daha etkin şekilde yapılmasının sağlanması.
5 19. Mevcut durumda %3,5 olan yatırım fonlarındaki hisse senedi oranı ve %11 olan emeklilik fonlarındaki hisse senedi oranının 2015 yılında sırasıyla %15 ve %25 seviyesine yükselmesi beklenmektedir. Sözkonusu gelişim yıllık 3 milyar dolarlık ilave hisse senedi yatırımı anlamına gelmektedir. 20. Emeklilik yatırım fonları ile yatırım fonları arasında fon türleri bazında farklılık arzetmektedir. Örneğin esnek emeklilik yatırım fonları kuvvetli büyüme perspektifi gösterirken, yatırım fonlarında A ve B tipi değişkenlerin ise aynı dönemde ciddi küçülme yaşadığı görülmektedir döneminde esnek emeklilik yatırım fonları ortalama %199 getiri sağlarken, A ve B tipi değişken yatırım fonları noktasında %120 ve %164 getiri oluşmuştur. Yönetici ekiplerin benzer olduğundan hareketle aradaki getiri farkının büyük ölçüde uzun vadeli yatırım anlayışı ile kısa vadeli yatırım anlayışı arasındaki farktan kaynaklanmış olabileceği ifade edilmiştir. İlgili panelde, yapılan konuşma ve sunumların sonrasında soru cevap kısmına geçilmiştir. Burada yapılan konuşmalarda: 22. Varlık yönetimi sektörünün bugün gelmiş olduğu yaklaşık 50 milyar TL büyüklüğün aslında çok ufak olduğu düşünülmektedir. Hedeflerin çok daha yukarıda belirlenmesi gerekmektedir. Sermaye piyasalarının büyütülmesi noktasında gereken her türlü aksiyonun alınması gerekmektedir. Bankacılık sistemi temeline oturan bir yapının yerini sermaye piyasalarının kuvvetlendiği bir yapıya bırakması yerinde olacaktır. Bankacılık sektörü kuvvetli olmaya devam edecek ancak önümüzdeki dönemde sermaye piyasaları ve varlık yönetim sektörü toplam içerisindeki payını her geçen gün büyütecektir. Sektörde büyüme perspektifi ve ufuk vardır. Bunun yanında sektör bilgi birikimi ile de bu hedefe yürüyebilir niteliktedir. Toplumda yatırım yapma kültürünün ve finansal okuryazarlığın gelişmesi bu süreci kuvvetlendirecek unsurdur. 23. Sermaye piyasası kurumlarını temsil eden farklı birlik ve dernekler mevcuttur. Sözkonusu birlikve derneklerin tek bir çatı altında toplanması daha etkin bir oluşumu gündeme getirebilecektir. 24. Varlık yönetim sektöründe oyuncu sayısının artması olumludur. İyi denetim mekanizmaları paralelinde sözkonusu durum aynı zamanda sektörde toplam risk düzeyini düşüren bir unsur da olacaktır. 25. Sektörde bireysel portföy yönetim şirketlerinin de önünün açılması değerlendirilmektedir. Bu noktada çalışmalar ve değerlendirmeler SPK tarafında yürütülmektedir. 26. Varlık yönetim sektörü ürünleri birçok ülkede vergisel anlamda pozitif ayrışma ile desteklenmektedir. Buna karşın Türkiye de bazı ürünlerde negatif ayrışma vardır. Bu sorunun ortadan kaldırılması büyük önem taşımaktadır.
6 27. Gelinen düşük faiz ortamında yatırımcıların geçmişin farklı yapısına uygun alışkanlıklarını değiştirmesi gerekmektedir. Portföylerde eskiye nazaran daha yüksek oranda nispeten riskli ürünlere pay ayrılması yerinde olacaktır. 28. Sukuk gibi ürünler giderek dünya sermaye piyasalarında daha önem kazanmaktadır. Bu konuda Türkiye önemli avantajlara sahiptir.