Çok duygulandığım bu günlerde iki haftadır yazdığım Limantepe geçmiş tarihine imza atmış olan iki can dostu Hayat Erkanal ile Güven Bakır hocalardan aldığım ilhamla, çocukluğumdan beri yaşadığım, Liman tepe eski tarihini siz can dostlarla paylaşmak istedim.
Doğanın ve tarihin kucaklaştığı Urla’da İskele Mahallesi’ndeki Liman tepe milattan önce 4000 yıllara uzandığı burada yapılan arkeolojik kazılarla ortaya konulmuştur.
Ege Denizi’nin bilinen en eski limanlarından olan Liman tepe ile aynı bölgede yer alan ve antik çağda zeytinyağı üretimiyle öne çıkan zeytinyağcılığı Urla’nın önemli değerleri arasındadır. Bu kazılar sayesinde araştırma yaparak öğrendiğimiz Urla’nın tarihi, M.Ö 2000 yıllarına kadar uzanır. Urla’nın o devirdeki adı Klazomenai’dir.
Yaşanan o yıllarının sonlarında Ege göçleri sonucu, burada yaşayan Dor'ların orta Avrupa içlerinden aşağıya, Yunanistan'a inmeleri ile Yunanistan'da oturan İon'lar Anadolu'ya geçerek yerleşmişlerdir bu yerleşimin arkasından yaşanan o devirlerdeki kargaşadan dolayı Anadolu'ya gelerek yeni kentler kurmuşlardır.
Bu yerleşimlerin tarihinden bize kalan hayat hikayesinden sonra Klazomenai antik kentinin kalıntıları, Urla'nın İskele mahallesinde bulunmaktadır. Bugün bile halen devam eden kazıların bir kısmı yeni bilgilere göre öğrendiklerimiz den Karantina Adası üzerindedir.
Bundan başka yapılan önemli çalışmalarda Çıkarılan önemli kalıntılardan birisi de o devirlerde kullanılan bir zeytinyağı fabrikasıdır.
Bu önemli bulgulardan sonra yapılan tarihi kazı araştırmalarının Roma döneminde anakara boşaltılmış ve Karantina Adası'ndaki yerleşim önem kazanmıştır. Karantina Adası'nın doğu kıyısındaki modern plajın içerisinde Roma dönemi villaların duvarları ve deniz içindeki temelleri gözlenebilmektedir. Adanın kuzeyindeki tepenin en yüksek noktasında bir tapınak bulunmaktadır. Bu tapınağın terasının kuzeyindeki bir yığıntıdan, Klazomenai antik kentinin kalıntıları, Urla'nın İskele mahallesinde bulunmaktadır. Halen devam eden kazıların bir kısmı Karantina Adası üzerindedir. Çıkarılan önemli kalıntılardan birisi de o devirlerde kullanılan Karantina Adası'ndaki yerleşim önem kazanmıştır. Karantina Adası'nın doğu kıyısındaki modern plajın içerisinde Roma dönemi villaların duvarları ve deniz içindeki temelleri yapılan yıllar öncesi araştırmalar düzeyinde keşfedilmiş olan bina kalıntıları olarak gözlenebilmektedir. Bu araştırmalar neticesinde yapılan gözlemlerde Adanın kuzeyindeki tepenin en yüksek noktasında bir tapınak bulunmaktadır. Bu tapınağın terasının kuzeyindeki bir yığıntıdan, eski dönem tarihinde orada yaşayıp oturan kadın heykelciklerinin Helenistik dönem kopyaları elde edilmiştir. Karantina Adası'nda çıkarılan çeşitli arkeolojik eserlerden yerleşimin milattan sonra beş Yüzyıla kadar devam ettiği anlaşılmaktadır.
Türklerin Ege Denizi’ne ve İzmir'e ulaşması, 1080’li yıllarda Çaka Bey tarafından gerçekleştirilmiştir. Diye tarihimizden öğrendiğimiz İzmir artık bir Bizans şehri değil, bir Türk şehri olmuştur. Geçmiş tarihimize ışık olan Çaka Bey, Türklerin ilk donanmasını kurarak ele geçirdiği kıyı şehirleri arasında Klazomenai de bulunmaktadır.
İzmir ve Urla, 1330 yılında Aydınoğulları Beyliği topraklarına katılmış, sahilden 4 kilometre içeride yeni bir yerleşim yeri kurulmuştur. XIV. Yüzyıl sonlarına ait eski kayıtlarda, Urla'dan Karye Pazarı olarak söz edilmektedir. Urla, ilk kurulduğu yıllardan itibaren bir pazar yeri olma özelliğindedir. Bunda Liman tepe ve Çeşme'nin ticaret merkezi olması etkendir. 1390 yılında Osmanlı hakimiyeti başlamış, Urla ticaret alanında hızla gelişmiştir. Bu dönemde ilçemizde 200 kadar dükkân bulunduğu görülmektedir. Urla'daki deniz ticareti, bin beş yüz yıl sonların da gerilemeye başlamış, bunda Piri Reis’in dediği gibi bu suların korsan yatağı haline gelmesi etken olmuştur.
Bunun arkasında birleşmiş milletler tarafından güç odaklarının göz diktiği Ege Bölgesi Sevr Anlaşmasıyla Urla ve Ege Bölgesinin tamamı Yunanlılara verilmiş bunun arkasından 18 Mayıs 1919 tarihinde Yunanlılar İzmir'e girerek, Urla'yı da işgal etmişlerdir. Ancak Kurtuluş Savaşı sonrası tekrar vatan topraklarına katılan Urla’nın düşman işgalinden kurtuluş tarihi, 12 Eylül 1922’dir. Kısaca Urla, tarihte her zaman önemli bir yer tutmuştur. Her dönemdeki tarihi eserlerin, ilçenin çeşitli yerlerinde mevcut olduğu gözlenmektedir.
İzmir Büyükşehir Belediyesinin, aralarında Klazomenai’nin de bulunduğu saha çalışmalarına başlaması, Urla’nın önemini daha da artıracak girişimlerden birisi olacaktır.
8 bin yıllık geçmişi, birçok medeniyete ev sahipliği yapması, ziyaret edilecek arkeolojik ve tarihi alanların sayısını artırırken, Urla’nın doğal güzellikleri de görülecekler listesinde yer almalıdır. Şimdi gelin, Urla’yı daha yakından tanıyalım.
Urla İskelesi bölgesinde bulunan Limantepe’de halen devam eden arkeolojik kazılarda ortaya çıkan liman tesisinin, dünyada bugüne kadar araştırılan en erken örneklerden birisi olduğu belirtilmektedir. Arkeolojik kazıların en büyük özelliği, karanın yanında deniz altında da sürdürülmesidir.
Bu önemli tarihi ile bize kucak açan şirin Urla’mızın kucağında yaşadığımız için ben her an şükürler ediyorum!