FİNANSAL TABLOLAR VE UNSURLARI
Finansal tablolar işletmenin finansal durumunun ve finansal performansının biçimlendirilmiş sunumudur. Finansal tablolar işletmeyle ilgili aşağıdaki bilgileri sunar:
a- Varlıklar;
b- Borçlar;
c- Öz kaynaklar;
d- Gelir ve giderler, karlar ve zararlar dahil;
e- Ortakların ortak olmaları sebebiyle yaptıkları katkılar ve ortaklara yapılan dağıtımlar ve
f- Nakit akışları.
Dönem sonu finansal tablolar fiili envanter sonuçlarına dayandığından, işletmenin, tabloların düzenlediği tarih veya kapsadığı dönem itibariyle, finansal ve ekonomik durumunu gerçek olarak ortaya koyar.
Tam Bir Finansal Tablo Seti Aşağıdakileri İçerir:
1-Finansal Durum Tablosu (Bilanço)
2-Kapsamlı Gelir Tablosu(Gelir Tablosu)
3-Öz kaynak Değişim Tablosu
4-Nakit Akış Tablosu
5-Önemli Muhasebe Politikalarını Özetleyen Dipnotlar Ve Diğer Açıklayıcı Notlar
6-Bir işletmenin bir muhasebe politikasını geriye dönük olarak uygulaması durumunda ya da bir işletmenin finansal tablolarındaki kalemleri geriye dönük olarak yeniden ifade etmesi söz konusu olduğunda ya da işletmenin finansal tablo kalemlerini yeniden sınıflandırdığında, karşılaştırılabilir en erken dönemin başına ait finansal durum tablosu (Bilanço).
Finansal durumun ölçülmesiyle doğrudan ilgili finansal tablo unsurları varlıklar, borçlar ve öz kaynaklardır. Bu unsurlar şöyle tanımlanmaktadır:
- Varlık, geçmişte meydana gelen olaylar sonucunda işletme tarafından kontrol edilen ve gelecekte işletmeye ekonomik fayda sağlaması beklenen kaynaklardır.
- Borç, geçmişte meydana gelen olaylardan kaynaklanan ve ödenmesi/ifası, ekonomik fayda içeren değerlerin işletmeden çıkışına neden olacak mevcut yükümlülüklerdir .
- Öz kaynak, işletmeye ait tüm borçların işletme varlıklarından indirilmesi durumunda geriye kalan varlıklar üzerindeki paylardır.
Finansal Durum Tablosu Kalemlerinin Sunumu
Bilanço’nun biçimsel yapısı, kapsamı ve içeriğine yönelik düzenlemeler TMS 1 Finansal Tabloların Sunuluşu Standardı’nda yapılmıştır. TMS 1’de cari/cari olmayan varlık ve kaynak ayrımına göre sınıflama ve likidite esaslı sınıflama olmak üzere bilançonun iki yöntemden birine göre sunulabileceği belirtilmektedir. Yöntemlerden hangisine göre bilançonun sunulacağına karar verirken, işletmenin normal faaliyet döngüsünün açıkça belirlenip belirlenememesine ve hangi yöntemin güvenilir bilgi sağlayacağına bakılması gerekmektedir.
Normal faaliyet döngüsü, işleme tabi tutulmak üzere tedarik edilen varlıkların nakit veya nakit benzeri bir unsura çevrilmesi arasında geçen süredir.
Eğer işletmenin normal faaliyet süresi açıkça belirlenemiyorsa, süresi on iki ay olarak varsayılır ve likidite esaslı raporlama yöntemi benimsenir
Güvenilir bilgi ise, finansal tablo kullanıcılarının ekonomik kararlar almalarına yardımcı olacak doğru ve tutarlı bilgidir. Normal faaliyet döngüsü belirlenebilen işletmelerde dahi, likidite yaklaşımıyla sunum daha güvenilir bilgi sağlayacaksa, bu yaklaşım tercih edilir
Kısa Vade/ Uzun Vade Ayrımı
- Kısa Vadeli:
- Bilanço tarihinden itibaren 12 ay içinde ödenmesi veya tahsili beklenen tutarlardır.
- Uzun Vadeli:
Bilanço tarihinden itibaren 12 ayı aşan sürede ödenmesi veya tahsili beklenen tutarlardır.
Ancak, örneğin, bir borç 12 aydan kısa bir sürede ödenecek olmasına rağmen, işletmenin bu süre içerisinde borcu ötelemesi/vadesini uzatması beklentisi/hakkı varsa, bu durumda borç uzun vadeli olarak raporlanır.
Tersi durumda, bilanço tarihinden itibaren 12 aydan sonra ödenecek bir borcun, sözleşmedeki bir taahhüdün yerine getirilmemesi nedeniyle bilanço tarihinden itibaren 12 ay içinde ödenmesi gerekiyorsa, bu durumda borç kısa vadeli olarak raporlanır.
Dönen Varlıklar
Bir varlık aşağıdaki kriterlerden herhangi birine uyduğu takdirde dönen varlık olarak sınıflandırılır:
- İşletmenin normal faaliyet döngüsü içinde paraya çevrilmesinin, satılmasının veya tüketilmesinin beklenmesi
- Öncelikle ticari amaçla elde bulundurulması;
- Raporlama döneminden (bilanço tarihinden) sonra on iki ay içinde paraya çevrilmesi veya,
- Raporlama döneminden (bilanço tarihinden) sonra en az on iki ay içinde bir borcun ödenmesi için kullanılmak üzere veya başka bir nedenle sınırlandırılmamış olmak koşuluyla, söz konusu varlıklar (TMS 7’de tanımlanmış şekli ile) nakit veya nakit benzeriyse dönen varlık olarak sınıflandırılır.
- İşletme diğer bütün varlıklarını duran varlık olarak sınıflandırır.
- Varlıklar, en az likit değerden, an fazla likit değere göre sıralanmıştır. Ayrıca, en fazla bir yıl içinde nakde dönüşebilir nitelikteki varlıklar dönen vatlıklar olarak tanımlanmıştır. TMS 1 ile getirilen en önemli yenilik, vadeleri bir yılın üzerinde dahi olsa, esas faaliyet konusu ile ilgili alacakların dönen varlıklar grubunda raporlanmasıdır. Ayrıca, satış amacıyla elde tutulan duran varlıklar ile durdurulan faaliyetlere ilişkin varlıklar, dönen varlıklar grubunda ayrı olarak raporlanmaktadır.
ÖRNEK : İşletme arpa, su ve mayadan 24 aylık damıtma işlemiyle viski üretmektedir. Raporlama dönemi sonunda işletmenin hammadde olarak bir aylık arpa ve maya stoğu, 600 varil kısmen damıtılmış ve 100 varil damıtılmış viskisi vardır.
Tüm hammaddeler (arpa ve maya), yarı mamuller (kısmen damıtılmış viski) ve mamuller (damıtılmış viski) stokları oluşturur. Hammaddenin, işletmenin normal faaliyet döngüsü içinde nakde dönüşmesi (viski üretildikten sonra nakde dönüşmesi) beklenmektedir. Bu nedenle nakde dönüşmenin, raporlama dönemi sonundan itibaren on iki aydan daha sonra gerçekleşmesi beklense dahi, hammadde, yarı mamul ve mamuller dönen varlık niteliğindedir.
Duran Varlıklar
ÖRNEK: 31 Aralık 20X0 tarihinde işletme üretim hattındaki bir makineyi yenisiyle değiştirmiştir. Değiştirilen makine 200.000 TL karşılığında rakip bir işletmeye satılmıştır. Ödeme raporlama dönemi sonundan 14 ay sonra yapılacaktır.
Bu örnekte alacak, bir duran varlıktır, nakit veya nakit benzeri varlık değildir; işletmenin normal faaliyet döngüsü içinde nakde dönüşmesi veya tüketilmesi beklenmemektedir; satış amacıyla elde tutulmamaktadır ve raporlama dönemi sonundan itibaren on iki ay içinde nakde dönüşmesi beklenmemektedir.
Not: Ödeme raporlama dönemi sonundan itibaren on iki aydan daha kısa bir zamanda olsaydı, söz konusu alacak bir dönen varlık olurdu
Kısa Vadeli Borçlar
Bir borç aşağıdaki kriterlerden birine uyduğu takdirde kısa vadeli olarak sınıflandırılır:
- Normal faaliyet döngüsü içinde ödenmesinin beklenmesi;
- Öncelikle ticari amaçla elde tutulması;
- Raporlama döneminden (bilanço tarihinden) sonra on iki ay içinde ödenecek olması veya
- İşletmenin borcun ödenmesini, raporlama döneminin (bilanço tarihinin) sonundan itibaren en az on iki ay süreyle erteleyebilmesine yönelik koşulsuz bir hakkının bulunmaması. Borcun, karşı tarafın seçimine bağlı olarak öz kaynağa dayalı finansal araç ihraç edilmesi suretiyle ödenmesine yönelik hükümler, sınıflandırılmasını etkilemez.
İşletme, diğer bütün borçlarını uzun vadeli olarak sınıflandırır .
Bir işletme, raporlama döneminden sonraki on iki aydan daha sonra ödenecek olsa bile, normal faaliyet döngüsü içinde yer alan kalemleri kısa vadeli borç olarak sınıflandırır.
İşletmenin normal faaliyet döngüsünün açıkça tanımlanamadığı durumlarda, bu sürenin on iki ay olduğu varsayılır .
ÖRNEK: Raporlama dönemi sonunda bir işletme, normalde raporlama döneminden sonraki üç yılda bankaya ödenmiş olması gereken uzun vadeli bir kredi sözleşmesinin gereğini yerine getirmemiştir. Sözleşmenin ihlali nedeniyle banka, kredinin derhal geri ödenmesini isteme hakkına sahiptir (fakat zorunlu değildir).
Kredi kısa vadeli bir yükümlülüktür - raporlama dönemi sonunda işletmenin, raporlama dönemi sonundan itibaren en az on iki ay boyunca borcun koşulsuz olarak ödemesini erteleme hakkı yoktur.
Uzun Vadeli Borçlar
ÖRNEK : Raporlama döneminin sonunda, işletmenin çalışanlarına uzun süreli kıdemleri için yapacağı ödemelere ilişkin değişken yükümlülüğü 100.000 TL’dir. Çalışanlar bunun 40.000 TL’lik kısmını, raporlama dönemini izleyen on iki ay içinde ayrılınca alma hakkına sahiptir. Kalan 60.000 TL’lik kısım ise, çalışanların sadece bir sonraki yıllık raporlama döneminden sonra almaya hak kazanacakları kıdem ücreti ile ilgilidir. İşletme çalışanlarının sadece yüzde 75’inin gelecek yıllık raporlama dönemi süresince vadesi dolacak olan kıdem ücretini (yani (40.000 TL’lik bölümden yaklaşık 10.000TL’nin daha sonraya aktarılacağını) alacağını tahmin ediyor.
Kıdem ücretine ilişkin karşılıkların 40.000 TL’lik kısmı kısa vadeli borçtur. Söz konusu tutarı sonraki yıllık raporlama döneminde alıp almamaya, çalışanlar karar verir (yani işletmenin ödemeyi raporlama tarihinden en az on iki ay sonrasına kadar koşulsuz olarak erteleyebilme hakkı bulunmamaktadır).
Kıdem ücretine ilişkin karşılıkların kalan 60.000 TL’lik kısmı uzun vadeli borçtur. Çalışanlar bir sonraki yıllık raporlama dönemi sonuna kadar söz konusu tutarı alma hakkına sahip değildir(yani işletmenin ödemeyi raporlama tarihinden en az on iki ay sonrasına kadar koşulsuz olarak erteleyebilme hakkı bulunmaktadır).
Finansal Durum Tablosunda veya Dipnotlarda Açıklanması Gereken Bilgiler
Maddi duran varlıkların işletmenin durumuna uygun olarak sınıflanan alt kalemleri,
- Ticari ve diğer alacakların ilişkili taraflardan kaynaklanan tutarları, diğer taraflardan kaynaklanan tutarları ve tahakkuk etmiş henüz faturası düzenlenmemiş gelir tahakkuklarına ilişkin tutarları,
- İşletmenin normal faaliyet döngüsü içerisinde satılmak üzere elde tutulan stoklar, üretim sürecinde bulunan stoklar, üretim sürecinde ya da hizmetin sağlanması sırasında kullanılacak hammadde ve malzemeler,
- Satıcılara borçlar, ilişkili taraflara borçlar, ertelenmiş gelirler ve borç (gider) tahakkukları,
- Çalışanlara sağlanan faydalara ilişkin karşılıklar ile diğer karşılıklar,
- Ödenmiş sermaye, hisse senedi ihraç primleri, dağıtılmamış karlar ile öz kaynaklar içerisinde ayrı olarak sunulan gelir ve gider kalemleri.
FİNANSAL DURUM TABLOSU (BİLANÇO) KALEMLERİ
Dönen Varlıklar
- Nakit ve Nakit Benzerleri
Nakit ve nakit benzeri değerler eldeki nakit, vadesiz ve vadeli Türk parası (TP) ve yabancı para (YP) banka mevduatları ile tutarı belirli, nakde kolayca çevrilebilen kısa vadeli ve yüksek likiditeye sahip ve değerindeki değişim riski önemsiz olan vadesi 3 ay veya daha kısa olan yatırımları içerir.
Nakit benzerleri kapsamına dahil edilecek finansal araçlara ilişkin örnekler şunlardır:
Çekler (vadesiz), Likit fonlar ve kısa vadeli tahvil ve bono fonları, Ters-repo işlemlerinden alacaklar, Vadesi 3 aydan kısa olan mevduat (vadesi 3 aydan uzun mevduat finansal yatırımlar arasında gösterilir), Edinilme tarihinde vadesine 3 aydan az kalmış devlet tahvili ve hazine bonoları veya aktif bir piyasası olan likit diğer borçlanma araçları, para piyasalarından alacaklar
Standartlar açısından, likidite değeri yüksek olan ve paraya çevrilmesinde herhangi bir değişim riski bulunmayan varlıkların nakit benzeri varlıklar grubunda izlenmesi gerekmektedir. Bu nedenle TDMS’ye göre menkul kıymetler grubunda izlenen likit fonlar v.b. varlıkların, standartlar açısından finansal varlıklar grubunda değil, nakit ve nakit benzeri varlıklar grubunda izlenmesi gerekmektedir.
Finansal Yatırımlar
Finansal varlıklar, nakit mevcudunu, sözleşmeden doğan ve karşı taraftan nakit veya başka bir finansal varlık edinme veya karşılıklı olarak finansal araçları değiştirme hakkını ya da karşı tarafın sermaye aracını ifade etmektedir.
TMS 32 ve TMS 39’da (erken uygulayanlar için TFRS 9’da) tanımlanan finansal varlıklardan, yatırım amacıyla tutulanlar ile aşağıdakiler dışında kalanlar bu kalemde gösterilir:
- Nakit ve nakit benzerleri,
- Finans sektörü faaliyetlerinden alacaklar,
- Ticari ve diğer alacaklar ile
- Öz kaynak yöntemiyle değerlenen yatırımlar.
- TDMS’ye göre menkul kıymetler esas olarak hisse senetleri, özel kesim tahvil, senet ve bonoları ile kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları olarak sınıflandırılırken, “alış bedeli” ile değerlendirilir.
Standartlar açısından finansal varlıklar, alım satım amaçlı finansal varlıklar, satılmaya hazır finansal varlıklar ve vadeye kadar elde tutulacak finansal varlıklar şeklinde sınıflandırılmaktadır. Ayrıca finansal varlıkların kapsamı türev finansal varlıkları da kapsayacak şekilde genişlemektedir. Finansal varlıklar ölçülebiliyorsa gerçeğe uygun değerle değerlendirilir.
Ticari Alacaklar
TMS 37’nin 11 inci paragrafı uyarınca bir borcun (alacağın) ticari borç (ticari alacak) olabilmesi için faturasının kesilmiş veya benzer şekillerde tedarikçiyle (müşteriyle) tarafları bağlayıcı şekilde mutabakata varılmış olması gerekir. Raporlama tarihi itibariyle finansal tablolara alınma kriterlerini sağlayan ancak henüz bu şekilde mutabakata varılmamış borçlar (alacaklar) tahakkuk olarak sınıflandırılır. Söz konusu tahakkuklar Finansal Durum Tablosunda “Ticari Alacak” ve “Ticari Borç” kalemleri içinde gösterilir.
Alacakların tahakkuk durumlarına ilişkin açıklamaları dipnotta yapılır.
Ticari alacakların, ilişkili taraflardan olan kısmı ayrı bir alt kalemde gösterilir. TDMS’ye göre diğer alacaklar grubunda yer alan ortaklardan alacaklar, iştiraklerden alacaklar ve bağlı ortaklıklardan alacaklar bu grupta yer alır.
Bu grubun kapsamına yöneticilerden alacaklar, iş ortaklıklarından alacaklar, ilişkili taraflardan diğer alacaklar, ilişkili taraflardan tahsili şüpheli alacaklar, ilişkili taraflardan tahsili şüpheli alacaklar karşılığı (-) ve ilişkili taraflardan alacak reeskontları (-) dahil edilebilir
Diğer Alacaklar
Ticari alacaklar ile finansal yatırımlar dışında kalan alacaklardır. Diğer alacaklar grubu ise personelden alacaklar, vergi idaresinden alacaklar, kiracılardan alacaklar, verilen depozito ve teminatlar, diğer çeşitli alacaklar, tahsili şüpheli diğer alacaklar, tahsili şüpheli diğer alacaklar ve diğer alacaklar reeskontları (-) şeklinde oluşturulabilir.
Stoklar
TMS uyarınca stoklar Finansal Durum Tablosunda ya da dipnotlarda, ticari mal, ilk madde ve malzeme, yarı mamuller, mamul vb. ve/veya tamamlanmamış hizmet maliyetleri şeklinde sınıflandırılır. Ayrıca, hizmet işletmelerinde; hizmetin üretimi için yapılan maliyetler, hâsılatla eşleştirilinceye kadar tamamlanmamış hizmet maliyetleri olarak bu kalemde gösterilir.
Normal faaliyet döngüsü gereğince, bir yıldan daha uzun sürede kullanılacak stoklar da bu grupta yer alacaktır.
TDMS ‘de Stoklar, 150-İlk Madde ve Malzeme, 151-Yarı Mamuller-Üretim, 152-Mamuller, 153-Ticari Mallar, 157-Diğer Stoklar, 159-Verilen Sipariş Avansları hesaplarında izlenir. Stoklar satın alma ve üretim maliyetleri ile değerlenir. Değeri düşen emtia emsal bedeli ile değerlenir. Takdir komisyonu kararına göre fark gider yazılır. Emtia maliyet bedeli ile değerlenir.
Canlı Varlıklar
TDMS’ye göre stoklar grubunda izlenen canlı varlıklar, TMS-TFRS’ye göre ayrı bir hesap grubu oluşturulduğundan canlı varlıklar hesap grubunda raporlanacaktır
Canlı varlıklardan hasadı yapılan ürünler (yumurta, et ürünleri, meyveler vb.) ile yaşam süreci sona erenler “Canlı Varlıklar”da değil “Stoklar” içinde gösterilir. Biyolojik dönüşüm olmaksızın canlı varlıkların olduğu gibi alınıp satılması halinde bunlar stoklar içinde gösterilir.
Canlı varlıklar gerçeğe uygun değer ile ölçülür. Bu nedenle elde tutulduğu sürece uğradığı değişime göre, değerinde meydana gelen artışlar “Canlı Varlıklar Değerleme Farkları” olarak esas faaliyet geliri olarak (brüt satışlarda) raporlanması uygun olur.
Peşin Ödenmiş Giderler
Genellikle tedarikçilere yapılan ve daha sonraki bir dönemde (veya dönemlerde) gider ve maliyet hesaplarına aktarılacak tutarlar bu kalemde gösterilir. Kalemin önemsiz olması durumunda ilgili tutarlar diğer dönen/duran varlıklar içinde sunulur.
Cari Dönem Vergisiyle İlgili Varlıklar
TMS 12 çerçevesinde, peşin ödenen ve indirim konusu yapılabilecek gelir üzerinden ödenecek çeşitli vergi ve fonlar gibi cari dönem vergisiyle ilgili varlıklar bu kalemde gösterilir.
Diğer Dönen/Duran Varlıklar
Yukarıda açıklanan dönen varlık kalemlerine girmeyen, izleyen dönemde daha çok mahsup yolu ile kapatılacak ya da indirilecek, (devreden KDV, iş avansları, peşin ödenmiş vergiler, personel avansları, sayım ve tesellüm noksanları gibi) kalemler dönen varlıkların bu alt bölümünde yer alır.
Satış Amaçlı Sınıflandırılan Duran Varlıklar
Duran varlıkların kullanımından vazgeçilerek satılmasına karar verilmesi ve derhal satılabilecek durumda olması ve satış olasılığının yüksek olması durumunda, duran varlıklar kendi gruplarından bu hesaba aktarılır .
Bir duran varlığın satış amacıyla elde tutulan varlıklar olarak sınıflandırılabilmesi için;
- Varlığın satışa hazır durumda olması,
- İşletme yönetiminin satışı taahhüt etmiş olması
- Satışın en fazla bir yıl içinde gerçekleşme olasılığının bulunması,
- Varlığın, gerçeğe uygun değeriyle uyumlu, uygun bir fiyattan pazarlanabilir olması
- Alıcı arayışının aktif bir şekilde yapılıyor olması gerekir.
Öz kaynak Yöntemiyle Değerlenen Yatırımlar
UFRS / TMS’de düzenlenen bilançolarda “Öz kaynak Yöntemiyle Değerlenen Yatırımlar” ayrı bir kalem olarak yer almaktadır.
Öz kaynak yöntemi, bir iştirakteki sermaye payının defter değerinin, sermayesine iştirak edilen ortaklığın öz kaynağında, dönem içinde oluşan değişiklik tutarından, iştirak edene düşen pay kadar arttırılıp ve azaltılmasını ve bu tutardan varsa iştirak edilen ortaklıkları ilgili dönemde alınan kar payının düşülmesini öngören bir değerleme yöntemidir.
TDMS’de İştirakler alış veya maliyet değeri ile kaydedilir. Borsada işlem görenler borsa değeri ile borsada işlem görmeyenler ise (izin veriliyorsa) enflasyona göre düzeltilmiş maliyet bedeli değerlenir.
Önemli etkinliğin var olduğu iştirakler, konsolide tablolarda öz kaynak yöntemine göre değerlenir. Konsolidasyon ve öz kaynak yöntemi kapsamı dışında kalan iştirakler ise, maliyet yöntemine veya TMS 39’a göre değerlenmektedir.
Yatırım Amaçlı Gayrimenkuller
TMS 40 çerçevesinde, kira geliri veya değer artış kazancı ya da her ikisini birden elde etmek amacıyla (sahibi veya finansal kiralama sözleşmesine göre kiracı tarafından) elde tutulan gayrimenkuller (arsa, bina, arsa ve bina, binanın bir kısmı) bu kalemde gösterilir. Gayrimenkulün finansal kiralamaya konu olması halinde TMS 17’de belirtilen açıklamalar ilave olarak yapılır.
Maddi Duran Varlıklar
TDMS’de maddi Duran Varlıklar maliyet bedeli ile değerlenir. Piyasa değeri esas alınarak değerleme yapılamaz. MDV’ın alımı sırasında ileride yapılması muhtemel harcamalar, yapıldığı zaman maliyete ilave edilir veya tamir, bakım, onarım harcamaları kapsamında değerlendirilerek gider veya maliyet olarak dikkate alınır
TMS’de Maddi duran varlıklar alternatif yönteme göre endekslenmiş maliyet bedeli ile değerlendirilir. (Rayiç değer) Maddi duran varlığın alımı sırasında belirli olan ve ileriye dönük olan yükümlülükler, masraflar, varlığın maliyetine eklenir. Ancak bu ekleme işlemi yapılırken doğacak masraflar bugüne indirgenerek maliyete eklenir
Maddi Olmayan Duran Varlıklar
Parasal olmayan, fiziksel niteliği bulunmayan, tanımlanabilir duran varlıklar bu kalemde gösterilir. Bu varlıklardan şerefiye, tek olarak tanımlanamayan ve ayrı olarak kaydedilemeyen, bir işletme birleşmesinde edinilmiş diğer varlıklardan ortaya çıkan gelecekteki ekonomik faydaları simgeleyen varlık olup Finansal Durum Tablosunda ayrıca gösterilir.
Şerefiye dışındaki maddi olmayan duran varlıklar, haklar, geliştirme giderleri, yazılım programları, -petrol, doğal gaz gibi- yenilenemeyen kaynaklara ilişkin haklar ve rezervler, maden kaynaklarının araştırılması ve değerlendirilmesine ilişkin varlıklar, diğer maddi olmayan varlıklar şeklinde sınıflandırılabilir. Maddi olmayan duran varlık alımları için verilmiş olan avanslar, ilgili varlık aktifleştirilene kadar bu kalemde değil, “Peşin Ödenmiş Giderler” kalemi altında gösterilir.
Kısa/ Uzun Vadeli Borçlanmalar
TMS 32’de tanımlanan finansal yükümlülüklerden, borçlanma niteliğine sahip olan, diğer bir ifadeyle ilk muhasebeleştirmeden sonra etkin faiz yöntemiyle hesaplanan itfa edilmiş maliyetinden ölçülen banka kredileri, ihraç edilmiş tahvil, bono ve senetler, bunlardan uzun dönemli olanların anapara taksitleri ve faizleri, finansal kiralama işlemlerinden borçlar gibi finansal piyasalardan yapılan borçlanmalar bu kalemde gösterilir.
Finansal borçlanmalardan kısa vadeli yükümlülüklere ilişkin yukarıda yer verilen özellikleri taşıyanlar kısa vadeli, diğerleri uzun vadeli olarak sınıflandırılır.
TDMS’ye göre borçlar başta satıcılar olmak üzere kayıtlı değeri ile değerlenir. Senetli ve senetsiz yabancı para cinsinden olan borçlar ortaya çıktıklarında cari kur üzerinden, dönem sonlarında ise değerleme kuru üzerinden değerlendirilir. TMS’ye göre borçlar gerçeğe uygun değerle ölçülebilir ve muhasebeleştirilmede iskonto edilmiş tutarın kaydedilmesi esastır. Çeşitli borçlar içinde bulunan ve ilişkili taraflara ait olanlar “ilişkili taraflara borçlar” hesabının altına kaydedilir. (331-Ortaklara Borçlar / 320-Satıcılar)
Ticari Borçlar (Kısa/Uzun Vade)
TMS 37’nin 11 inci paragrafı uyarınca bir borcun ticari borç olabilmesi için faturasının kesilmiş veya benzer şekillerde tedarikçiyle tarafları bağlayıcı şekilde mutabakata varılmış olması gerekir.
Ticari borçlar, satıcılar, borç senetleri, müşterilere borçlar, takas ve saklama merkezine borçlar, diğer ticari yükümlülükler kalemlerinden oluşur. Ticari borçların varsa vade farkları, faiz vb. karşılığında yapılan tahakkuklar da ticari borçlarda gösterilir ve bunlara ilişkin açıklamalar dipnotlarda yapılır.
“Ticari Borçlar” ın, ilişkili taraflardan olan kısmı ayrı bir alt kalemde gösterilir. İlişkili taraflara ticari borçlar kaleminin altında; ortaklara borçlar, iştiraklere borçlar, bağlı ortaklıklara borçlar, iş ortaklıklarına borçlar, personele borçlar, diğer ilişkili taraflara borçlar yer alır
Diğer Borçlar
Bu grupta herhangi bir ticari nedene dayanmadan meydana gelmiş ve en çok yaklaşık bir yıl içinde ödenmesi gereken borçları kapsayan hesaplar yer alır.
Ticari faaliyetlerden kaynaklanmayan borçları temsil eder. Bu hesap altında yer alması gereken kalemler şu şekildedir; alınan avanslar, alınan depozito ve teminatlar, İlişkili taraflara ticari olmayan borçlar, vergi dairelerine borçlar, diğer çeşitli borçlardır.
ÖZKAYNAKLAR
Öz kaynaklar, işletmeye ait tüm yükümlülüklerin işletme varlıklarından indirilmesi durumunda geriye kalan varlıklar üzerindeki paylardır. Ödenmiş sermaye (imtiyazlı paylar belirtilerek) ve yedekler gibi çeşitli sınıflara ayrılmış olan öz kaynaklara ilişkin dipnotta, TMS 1’in 79’uncu paragrafı uyarınca gerekli açıklamalar yapılır.
Ödenmiş Sermaye
İşletmeye tahsis edilen sermayenin ortaklarca ödenmiş olan kısmı bu kalemde gösterilir.
Sermaye Düzeltme Farkları
Ödenmiş sermayeden kaynaklanan enflasyon düzeltmesi farklarını içerir.
Kardan Ayrılan Kısıtlanmış Yedekler
Önceki dönemlerin karından, kanun veya sözleşme kaynaklı zorunluluklar nedeniyle veya kar dağıtımı dışındaki belli amaçlar (örneğin iştirak satış kazançlarından vergi avantajı elde edebilmek) için ayrılmış yedeklerdir. Bu yedekler, yasal kayıtlardaki tutarları üzerinden gösterilecek olup, TMS çerçevesinde yapılan değerlemelerde ortaya çıkan farklılıklar geçmiş yıllar kar/zararıyla ilişkilendirilir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 520 nci maddesi uyarınca geri alınan paylar için iktisap değerlerini karşılayan tutarda ayrılması gereken yedek akçeler bu kalem içerisinde raporlanır.
Öz kaynaklara ilişkin dipnotta, TMS 1 'in 79'uncu maddesinin (b) bendi çerçevesinde, bu yedeklerin her birinin niteliği ve amacıyla ilgili açıklamalar yapılır.