MAHMUT VURAL
Gelirler Genel Müdürlüğü Daire Başkanı
I— GİRİŞ
a) Genel Olarak
Bilindiği üzere, Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu'nun 1. maddesinde "Türkiye Cumhuriyeti tabiiyetinde bulunan şahıslara ait mallar ile Türkiye'de bulunan malların veraset tarikiyle veya herhangi bir suretle olursa olsun ivazsız bir tarzda bir şahıstan diğer şahsa intikali Veraset ve İntikal Vergisine tabidir." hükmü yer almaktadır.
Anılan Kanunun 2. maddesinde ise, "Mal Tabiri"nin mülkiyete mevzu olabilen menkul veya gayrimenkul şeylerle muameleke girebilen sair bütün hakları ve alacakları kapsadığı hüküm altına alınmıştır.
Uygulamada, yıllara sari inşaat işi yapan müteahhitlerin ölümü halinde hakedişlerin Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu karşısındaki durumu ile müteahhitlere kat karşılığı verilen arsalar üzerine inşa edilmekte olan binaların tamamlanmadan intikale konu olması halinde değerlemenin nasıl yapılacağı ve kendi arsası üzerine bina inşa etmekte olan şahısların ölümü veya inşaatın bitmemiş haliyle bağışlanması hallerinde vergilemenin nasıl yapılacağı konularında tereddütler olduğu görülmektedir.
Yazımızda esas itibariyle bu konular üzerinde durulacaktır. Ancak daha önce, veraset ve intikal vergisinde gayrimenkullerin nasıl değerleneceği hususu ile ilgili açıklama yapmakta fayda görüyoruz.
b) Veraset ve İntikal Vergisinde Gayrimenkullerin Değerlemesi
Veraset ve İntikal Vergisi Kanunun 10. maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinde, gayrimenkullerin ticari bir işletmeye dahil olsun veya olmasın emlak vergisine esas olan değerle değerleneceği hükme bağlanmıştır.
Bu hüküm uyarınca, Veraset ve İntikal Vergisi uygulamasında gayrimenkuller için beyan edilecek değerin en az emlak vergisi tarhına esas olan değer kadar olması gerekmektedir. Beyan edilen değerin, emlak vergisine esas olan değerden düşük olması halinde, tarhiyata emlak vergisi değeri esas alınacak; diğer bir ifadeyle, intikal eden gayrimenkuller için belirlenen emlak vergisi değerleri, veraset ve intikal vergisi için de aynen geçerli olacaktır.
Burada sözü edilen emlak vergisi değeri, muris tarafından son genel beyan döneminde verilen emlak vergisi beyannamesinde yer alan vergi değeridir. Mirasçıların, ölümden sonra verecekleri emlak vergisi beyannamesinde gösterecekleri emlak vergisi değerinin, intikal değeri olarak gösterilme zorunluluğu bulunmamaktadır.
II— YILLARA SARİ İNŞAAT VE ONARMA İŞLERİNİN VERASET VE İNTİKAL VERGİSİ KARŞISINDAKİ DURUMU
Gelir Vergisi Kanunu ve buna bağlı olarak Kurumlar Vergisi Kanunu'nda yıllara sari inşaat onarım işleri için, kar-zararın tespiti açısından özel bir vergileme rejiminin bulunması, devam eden bu tür işler için henüz kar-zarar tespit edilmediğinden, müteahhidin ölümü halinde, anılan hakedişler bakımından veraset ve intikal vergisinde vergilemenin yapılıp yapılmayacağı, yapılacaksa nasıl yapılacağı konularında zaman zaman görüş ayrılıklarının ortaya çıkmasına neden olmaktadır.
Yıllara sari inşaat ve onarma işlerinde, kar-zararın tespitinin gelir ve kurumlar vergilerinde özel bir rejime tabı olmasının, veraset ve intikal vergisini etkilemesi mümkün değildir. Çünkü, gelir ve kurumlar vergisi ile veraset ve intikal vergisinin konuları farklıdır. Veraset ve intikal vergisi, ölüm tarihi itibariyle mirasçılara intikal eden serveti vergilendirmektedir. Bu servete, takvim yılı başından ölüm tarihine kadar geçen süre içerisindeki ticari faaliyetlerin sonucunda oluşan kar (veya zarar) da dahildir.
Yıllara sari inşaat ve onarma işinin gelir veya kurumlar vergisi açısından bitmediğini kabul etmek, veraset ve intikal vergisi açısından belli bir karın elde edildiği ve servette bir artış meydana geldiği gerçeğini değiştirmez.
Devam eden yıllara sari inşaat ve onarma işlerinden alınan hakedişlerin, veraset ve intikal vergisi açısından verginin matrahına dahil olan servette artışa neden olduğunu aşağıdaki şekilde izah etmek mümkündür.
Bilindiği gibi inşaat ve onarma işleri TTK da ticari faaliyet sayıldığından, yıllara sari inşaat ve onarma işlerinden alınan bedeller ticari faaliyet içerisinde izlenecektir. Yıllara sari inşaat ve onarma işlerinden hakediş alındığında bu hakedişler bilançonun pasifinde yer alacak, bilanço denkliğinin sağlanması bakımından alınan bu bedeller ya aktif kalemlerde art ...