Türkiye’nin ilk başkanı ve yeni parlamento üyelerini belirlemek üzere 24 Haziran’da yapılacak seçimler öncesinde siyasi partilerin vaatleri adeta açık artırmaya dönüşmüş durumda.
Önce iktidar partisi 24 milyar lira büyüklüğünde, nüfusun neredeyse tamamını doğrudan veya dolaylı etkileyecek tarihin en kapsamlı seçim paketini açıklayıp süratle meclisten geçirdi.
2018 yılı boyunca dağıtılması planlanan 38 milyar liralık sosyal yardımlar da eklendiğinde 62 milyar liraya ulaşan pakete muhalefet partilerinden pek itiraz gelmedi. Çünkü iktidarın seçim paketine itiraz etmek kapsama alanına giren emekliler, yaşlılar, yoksullardan oluşan milyonlarca seçmenin tepkisini çekmek anlamına geliyor. Bu nedenle muhalefet partileri bu pakete itiraz etmediği gibi üzerine kendi taahhütlerini eklemeye başladılar.
Ana muhalefet partisi CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu emeklilere biner liralık iki ikramiye verilmesini eleştirirken “Emekli daha fazlasını hak ediyor” dedi. İlgili kanun tasarısı mecliste görüşülürken CHP milletvekilleri bir önerge vererek ikramiye tutarının 1604 liraya, yani asgari ücret seviyesine çıkarılmasını istediler. CHP’li Tuncay Özkan önergenin AKP milletvekilleri tarafından reddedildiğini Twitter hesabı üzerinden duyurdu.
CHP’nin yeni vaatleri 24 Mayıs’ta açıklanacak. Meclis kulislerine yansıyan bilgilere göre asgari ücretin 1604 liradan 2 bin liranın üzerine çıkarılması ve emeklilere asgari ücret tutarında iki ikramiye verilmesi taahhüt edilecek. CHP toplumun yoksul kesimlerine dağıtılan ayni yardımları da nakdi yardıma dönüştürmek istiyor. Çiftçiye mazot desteği, eğitimin tamamen parasız hale getirilmesi de CHP’nin seçim bildirgesinde yer alacak.
CHP’nin cumhurbaşkanı adayı Muharrem İnce gençlere yılda iki kez 500’er liralık burs vereceklerini açıkladı. Kaynağı soranlara “Sarayın elektriklerini kısacağım. Çankaya’ya, Atatürk’ün mekânına geçeceğim” dedi. CHP adayının vaatleri içerisinde her yıl 10 bin genci mühendislik eğitimi için yurt dışına göndermek de var.
İyi Parti Genel Başkanı ve cumhurbaşkanı adayı Meral Akşener ise iktidara gelmeleri durumunda 30 Nisan 2018 tarihi itibarıyla bankalardan tüketici kredisi alan, kredi kartı borcunu ödeyemeyen, borçları tahsilat şirketlerine satılmış olan 4,5 milyon kişinin borçlarını devletin devralacağını, işsiz, emekli ve asgari ücretli, şehit ve gazi ailelerine ait borçların ise tamamen silineceğini söyledi. Akşener çiftçilere de litresi 5 lira 6 kuruş olan mazotu 1,5 liraya indirme sözü verdi.
MHP lideri Devlet Bahçeli çocuk istismarcıları, tecavüzcüler, kadın katilleri, PKK’lılar, FETÖ’cüler hariç olmak üzere af istedi. Gazete Habertürk Bahçeli’nin “kader mahkûm”luğu diye saydığı hırsızlık, dolandırıcılık, yaralama, uyuşturucu madde ticareti, cinayet gibi suçlardan cezaevlerinde 165 bin kişi bulunduğunu yazdı. MHP’ye yakın bazı mafya babalarının da affı isteniyor. Bütçeye yük getirmeyecek, hatta yük azaltacak bu talep Başbakan Binali Yıldırım’dan döndü. Yıldırım “gündemimizde af yok” dedi.
Bu arada Maliye Bakanı Naci Ağbal emeklilere ilk ikramiyenin haziran ayı başında verileceğini söyledi. Emekliler ilk ikramiyelerini ve zamlı maaşlarını aldıktan sonra sandığa gidecek ama hükümetin seçim kozları bununla sınırlı değil.
Seçimin kaderinde önemli rol oynaması beklenen gençlere yönelik paketler de birbirini izliyor. Üniversitelerden atılanlara ilişkin tarihin en büyük affı çıkarıldı. Af 680 bin kişiyi ilgilendiriyor. Ayrıca 300 bin üniversite öğrencisinin yüksek öğrenim kredisine bağlı gecikme faizi silinecek.
Yarışın ortada olduğu vaatlerden açıkça görülebiliyor. Bu yüzden seçime etki edebilecek her şey sahaya sürülüyor. Başbakan Binali Yıldırım konut sektörünü canlandırmak ve stokların eritilmesi için kamu bankalarının kampanya başlatacağını duyurdu. Açıklamanın ardından Ziraat, Vakıflar ve Halkbank gibi kamu bankaları ile özel sektörden Şekerbank konut kredi faizlerini aylık yüzde 0.98 seviyesine indirdi. Daha önce aylık faizler yüzde 1.23 ile yüzde 1.35 seviyesi arasında seyrediyordu.
İktidar kanadının kozlarından biri de doğal gaz boru hatları. Azerbaycan’ın Şah Deniz sahasındaki gazı Türkiye ve Avrupa’ya ulaştıracak Trans Anadolu Doğalgaz Boru Hattı Projesi’nin (TANAP) açılışı temmuz ayından hazirana, yani seçim öncesine çekildi.
Hükümetin sürprizleri bitmiyor. Bir müjde de işsizlere geldi. Seçimlerden önce Sağlık Bakanlığı’nda 27 bin kişi işe yerleştirilecek.
HDP’nin hapisteki cumhurbaşkanı adayı Selahattin Demirtaş’ın Twitter hesabından duyurduğu vaatler ise gençlere her ay 600 lira destek, emeklilere en düşük 3 bin lira maaş, emekli maaşı almayan 1 milyon yaşlıya ayda 1000 lira gibi taahhütler içeriyor.
Harcama paketleri birbiriyle yarışıyor ama kaynak paketi açan yok. Havada uçuşan vaatlere dışarıdan bakanlar Türkiye’de cari açık, enflasyon, döviz, faiz, denk bütçe ve kaynak sorununun bulunmadığını zannedebilir.
Oysa bütçede karşılığı olmadan dağıtılan her kuruş, enflasyonu, faizleri artırıp temel gıda maddelerine zam olarak yansımaya başladı. Nisan ayı itibarıyla tüketici fiyatları endeksi bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 10.85, üretici fiyatları endeksi ise yüzde 16.37 oranına ulaştı.
Dolar kuru 13 Mayıs 2018 itibarıyla 4 lira 31 kuruşa yükselmiş durumda. Bu yılın başında 120 bini test eden Borsa İstanbul 100 endeksi 100 binin altına geriledikten sonra 12 Mayıs Cuma günü kapanışı 101 bin 852’den yaptı. İki yıllık bononun faizi yüzde 16.14’e ulaştı. Son 12 aylık cari açık 53,3 milyar dolar. Türkiye’nin ekonomik çarkı çevirebilmek için yıllık olarak bu kadar sıcak paraya ihtiyacı var.
Seçim vaatlerinin hangi bütçe ile karşılanacağını anlamak mümkün değil. Zira Ocak-Mart döneminde Türkiye Cumhuriyeti bütçesi 20 milyar 423 milyon lira açık vermiş durumda. Vaatler devreye girmeden önce bu durumda olan bütçenin üzerine bir de maaş artışları eklendiğinde nasıl bir bozulmanın ortaya çıkacağını hayal etmek bile ürkütüyor.
Özetle, verilen sözlerle Türkiye ekonomisinin gerçekleri örtüşmüyor. Vaatlerin hedefinde yer alan kitleler de bunun bilincinde. Al-Monitor’a konuşan emekli Mahmut Güç “Birinci ikramiye seçimden önce olduğu için alırız, ama ikinci ikramiye için pek umudum yok” diyor. Seçimden sonra zam yağmurunun başlayacağına inananların sayısı da oldukça fazla.
Makaleyi okumaya devam etmek için Al-Monitor’a abone olun
- Güncellenmiş ve ödüllü Lobicilik Yazı Dizisi
- Arşivlenmiş makaleler
- Özel etkinlikler
- Geçtiğimiz Haftaya Bakış e-postanıza gelsin
- Haftalık lobicilik bülteni