Özür milat olur mu? Konuşmadan, paylaşmadan, incelemeden, adil olmadan yaralar sarılır mı?
Türk Aile yapısından gelen bir yanı var. İki kardeş kavga eder, anne baba durumdan hoşlanmaz. İnsan ister mi hiç çocukları kavga etsin. Çocukların kendi meselelerini çözmelerini de bekleyemez. Tepeden bastırır, hadi öpüşün, barışın. Peki bu şekilde tatmin edici bir şekilde barışmış insan var mı? İki taraf da kendini adaletsiz hisseder, bir sonraki tartışmaya kadar sorun neyse hasır altı edilir. Hiçbir şey çözülmez. Ki öpüşüp barışın iki tarafın katılımını isteyen bir süreçtir. "Sen git özür dile, barışın", kardeşler arasında kime nazınız geçiyorsa ona söylediğiniz laftır. Kimi baskı altına alabiliyorsanız.
Çatışmalar kaçınılmazdır ve yönetimi zordur. Ya yüzleşirsiniz, ya ertelersiniz, ya pazarlık edersiniz, ya güç kullanırsınız, ya görmezden gelirsiniz ya da teslim olursunuz. İki kişi bir konuda çatışmaya düşebilir, sınırlı kaynaklar, fikir ayrılıkları şudur budur. Eğer bu sorunu çözmezseniz başınız ağrır. O öfke ve çatışma düşmanlığa dönüşür. Giderek kine dönüşür. Çözülmez de çözülmez.
Güç uygularsanız dersiniz ki, "benim dediğim olacak!", bunu da yaptıracak gücünüz varsa yaptırırsınız. Görmezden gelmeyi tercih ettiyseniz, "sorun mu ne sorunu" dersiniz. Senin dediğinin şu kadarı, senin dediğinin de şu kadarı olsun derseniz pazarlık etmiş olursunuz. "Tamam senin dediğin olsun" derseniz, kendi zararınıza vazgeçmiş olursunuz konudan, teslim olmuş olursunuz. Ertelersiniz, şu an sırası mı dersiniz. Bunlardan sadece yüzleşmek kalıcı sonucu verir. İletişimi arttırır, tarafların kendini ifade etmesine izin verir. Sorunu kalıcı olarak çözer.
Obama gelmiş, sözler verilmiş. Ermenistan komşumuz, onunla papaz olmak istemiyoruz. Soykırım kelimesi kafamızın üzerinde bir kılıç gibi asılı filan. ABD çıkarları bizim Ermenistanla sorun yaşamamamızı istiyor. Aile babası tavrı. Oralardan bir ses, haydi barışın! Peki bunca yıllık öfke, bunca yıllık anılar nasıl bir anda tek bir özürle silinir? Özür yüzleşmek değildir. Özür bir milat değildir, tam tersine örtmedir. Üstünü kapatmadır bana göre. Amaçladığından daha çok sorun yaratacak bir konudur. Özür dilemek teslim olmak ve sorun ile açık yüreklilikle uğraşacak cesaret ve sabrımızın, en önemlisi adanmışlığımızın olmadığının itirafıdır.
Başka konularda özür dilenebilir. Denebilir ki bugüne kadar bu konuda yüzleşecek sabrı ve çabayı göstermeyi karşılıklı olarak beceremediğimiz için Türkler ve Ermeniler adına özür dilerim. Şu arşivlere açıp bakamadığımız için, karşılıklı konuşamadığımız, yüzleşemediğimiz için.
Ya da Türkiye'de bugün yaşayan Ermeniler için. Ermeni sözü küfür gibi söylenebildiği için. Bunlardan çok rahatsız oluyorum ve benim gibi bu tarz yaklaşımlardan utanan binlerce insan var. Hepsinin adına özür dilerim.
Ancak tam olarak ne yaptıklarını bilmeden, işin aslı netleşmeden ya da tartışılmadan, atalarım adına özür dilemek istemiyorum. Acılar yaşandığını biliyorum ve çok üzgünüm. Ölen Ermenileri inkar edecek halimiz yok. Çok acı uygulamalar yaşandı kesin. Ve üzgünüm ve acılarını paylaşıyorum. Yalnız iddalar çok uçuk. Diyorlar ki, Hitler baktı baktı, Türkler Ermenileri kesti, dünya bir şey demedi bu nedenle gönül rahatlığıyla Yahudi soykırımına gitti diyorlar. Böyle bir iddaya ne diyebilirsiniz? İtham korkunç. İddalar çok ağır. Böylesine bir ortamda, daha karşı taraf ne der, ne ister dinlemeden, soykırım gerçek midir, büyük felaket ne kadar büyüktür bilmeden, konuyu kapatırcasına, kaçarcasına, hızlı bir özür ne yara sarar, ne adildir.
Özüre karşı olanlar arasında değişik yaklaşımlar var. Özür dileyenler aslında dış maşadır, amaçları başkadır diyenler var. Olabilir. Özür dileyenlerin bir kısmı belki böyle. Ancak öyle bile olsa destek toplamak başka bir konudur. Duyarlı oldukları için, bu sorunun varlığından utandıkları için destekleyenler var. Öncelikli olarak bir eylem destekleniyorsa, bunun arkasındaki duyguya bakmak lazım.
Bir diğer mesele özürün sonrasında soykırım kelimesinin kabulüne geçilmesi ve tazminat istekleri hatta toprak istenmesi ihtimalleri. Uluslararası hukuk devreye giriyor. Can sıkıcı ihtimaller.
Beni en çok düşündüren ise özürün ahlaki duruşu. Geçmişte olan olayları tam olarak bilemeden yargıya varmak bana adil ve ahlaki gelmiyor. Belki varılması mümkün değildir, olabilir. Emin olmadan ve yüzleşmeden atalarım adına tek taraflı bir özürü dile getirmek onlara haksızlık etmektir. (Gerçi atalarım dedim de, belki Ermeniyimdir ben de. Hangimiz ne kadar hangi milletteniz bilmiyoruz ki.) Ahlaki duruş açısından farketmez. Ermeniler adına da tüm gerçekleri bilmeden özür dilemek istemezdim.
Öte yandan bildiklerimiz var. Bu ülkede yaşananlar için, yapılan haksızlıklar için özür dilenmeli. Özürle kalınmamalı, önlem alınmalı, tepki konmalı! Hrant Dink için de. Asala terörü için de. Ölen diplomatlar için de özür dilenmeli.
Bugün, "Bu İş Zor Yonca" yazıma verilen bir yorumdaki bağlantıdan "Özürün Özrü" yazısına ulaştım. Blogdaki yazıları ilgiyle okudum. Özellikle "Diyalog Önemli Ama Geçmişten Kaçarak Geleceği İnşa Edemezsiniz" bana yakın geldi.
Şimdlik bu kadar...