3Dinamik yönetim çevresi gündem değişiyor.....Dinamik yönetim çevresiTeknolojikgelişmelerBugünkünden çok farklı,bir gelecek bizi bekliyor....İşletme sorunlarıTıbbi teknoloji baş döndürücühızla gelişiyor ...Karşılaşılan sorunların içeriğive etkileri genişliyor...
4Yeni koşullar Hızlı değişim Sağlık işletmelerinin düzyüze geldiği değişim zorunluluğu, daha esnekyapılanmayı gerektiriyor.Gelişmiş teknolojiArtan rekabetTıp bilimi ve tıbbi teknolojideki gelişmeler,sağlık işletmelerini büyümeye,yeni yatırımlar yapmaya zorluyor.Hizmet türlerinde gelişmeSağlık endüstrisinde rekabet sürekli artıyor;sağlık işletmeleri, hayatta kalabilmek içinrekabete yönelik stratejilere yöneliyor.Esnek ve yatay örgüt yapısıToplumun sağlık sorunlarının nitelik ve nicelikyönünden farklılaşması, sağlık işletmelerini,üretim süreçleri konusunda değişime zorluyor....ve bu etkenler, sağlık işletmelerinin örgütsel yapısının ve yönetim uygulamalarının değişmesini gerektiriyor. Yarın geç olabilir...
5Böylesi bir çevrede başarılı olması için ... sağlık işletmesinin bütüncül, etkinve etkili bir bilgi sistemine sahip olmasıgerekmektedir.
6Bu ders neleri içeriyor ? Yönetim süreçleri ve bilginin yeriYönetsel bilginin özellikleriYönetim işlevleri, karar alma sürecive bilgi gereksinimi .Bilgi sisteminin ögeleriYöneticinin kullacağı bilginin taşımasıgereken özellikler.Bilgi sisteminin tasarımıVeri tabanı yönetimi, model yönetimibilgisayar teknolojisi.Bilgi sisteminin etkililiğiYönetim bilgi sistemin kurulması aşamalarıYönetim bilgi sisteminin doğru kullanımı nasıl sağlanır.
7Buradan ayrılırken, konularındaki bilgi birikiminiz genişleyecek. Yönetimde bilgikullanımıYönetimde bilginin yeriBilgi üretimi ve yönetselbilginin özellikleriYönetsel bilginin özellikleriBilgi sisteminioluşutran ögelerBilgi sisteminin ögeleriBilgi sistemi türleriDeğişik amaçlıkullanılan sistemlerBilgi sistemi etkililigiBilgi sistemi tasarım veuygulamalarında yapılanhatalar.
9Yöneticinin bilgisel rolleri Yöneticinin üç temel bilgisel rolü vardır:İzleyici (monitör)bilgi dağıtma,sözcü.Henry Mintzberg
10İzleyici rolüYönetici karar vermek ve diğer yönetsel işlevlerini yerine getirmek için bilgiye ihtiyaç duyar. İzleyici rolüyle yönetici, işletme ve sorumlu olduğu birimin işleyişi ile ilgili hem gerçek, hem de dedikodu ve spekülasyon biçiminde bilgiler toplar.
11Bilgi dağıtma rolüYönetici işletme içindeki kişilerden daha fazla bilgi toplar ve bu bilgileri yeterli derecede astlarına iletir.
12Sözcü rolüYöneticinin kendi birimi veya işletme dışındaki kişi ve kurumlara bilgi vermesidir.
13Bilgi (information) nedir ? Belirli bir görev ve amaç için biçim ve içeriği uygun olan veridir. Bilgi ham veriden üretilir.
14Ham veri (data) nedir ? Veri Bilgi Veri, olgular, imgeler, görüntüler veya sesler bütünüdür. Özetleme ve süzgeçlemeyle veriden bilgi üretilir.ÖzetSüzgeçVeriBilgi
15ÖzetlemeVerilerin karmaşıklığından kurtulmak ve daha kolay anlaşılır hale getirmek için yapılan işlemlerdir.Örneğin, grafik çizme, ortalama hesaplama, grupları karşılaştırma, çapraz tablolama.
16Özetleme örnek:Örnek bilgi: B bölgesinde görülen en önemli hastalık X hastalığıdır. Bu hastalığın öncelikle eradike edilmesi gereklidir.
17SüzgeçlemeToplanan veriler içinde yalnızca konuyla ilişkili olanların seçilmesidir. Finansal karar alınacaksa, finansmanla ilgili veriler seçilmeli, diğer bilgiler ayıklanmalıdır.
18Süzgeçleme örnek:hasta şikayetleri Örnek bilgi (süzgeçleme) En önemli şikayet nedeni, uzun süre sırada beklemektir. Sırada bekleme süresi azaltılırsa, şikayetler % 50 azalır.Örnek bilgi (özetleme): hastaların % 80’inin hizmet sunumuyla ilgili herhangi bir şikayeti bulunmaktadır.
19Yönetimde bilgi gereksinmesi Yöneticileri iki grupta toplamak mümkündür:Bilgi kullanan yöneticilerDuygu, his ve sezgilerini kullanan yöneticiler
20Duygu, his ve sezgi kullanan yönetici “Falcı, söyle bakalım, ne olacak Türkiye’nin sağlık sistemi ?”Bilgi yerine, karar vermede duygularını ve 6. hissini kullanır.Sistemi billemem de, işimizin iyi olacağı kesin.
21Bilgi kullanan yönetici Bilgi kaynaklarına ulaşmayı, bilgiyi özümsemeyi, kararlarında bilgiye yer vermeyi bilir; olayları izlemez, olayları yönlendirir.
22Yönetimde bilginin yeri Bilgi yöneticilere, yönetsel işlevleri -özellikle planlama, karar verme ve denetim- ve bilgisel rolleri etkilil biçimde yerine getirmede yardımcı olur.
24PlanlamaSağlık kurumunun amaçlarının ve bu amaçların gerçekleştirilmesi için gerekli araçların önceden belirlenmesi (kararlaştırılması) süreci.
25Planlama da bilginin rolü Gelecekte başvuracak hasta sayısı ve hasta profili ne olacaktır ?Mevcut olanaklarla (teknoloji, işgören) bu talebi karşılayabilir miyiz ?Neler yapmalıyıız ?
26Amaç belirlemeAmaçMevcut durum değerlemesiTahminBilgi kaynakları
27ÖrgütlemeÖrgütsel amaçların gerçekleştirilmesi için gerekli görevlerin, araçların ve işgörenlerin belirlenmesi, işgörme yöntemi ile yetki ve sorumluluk ilişkilerinin saptanması.
28Örgütlemede bilginin rolü Yapılacak işler nelerdir ?Gerekli işyükü miktarı kaç saattir ?Işgören sayısı ne olmalıdır ?İletişim yapısı nasıl olmalıdır ?Yetki sorumluluk ilişkileri nasıl kurulmalı ?
29Yöneltmeİnsan kaynaklarının amaçlar yönünde harekete geçirilmesi.
30Yöneltmede bilginin rolü İşletmedeki işgören sayısı nedir ?İşgörenlerin özellikleri nelerdir ?İşgörenlerin iş doyum düzeyi nedir ?İşe devamsızlık oranı nedir ?İşgören devir hızı nedir ?
31DenetimElde edilen sonuçların, saptanan amaçlarla karşılaştırılması, sapmaların belirlenmesi ve düzeltici önlemlerin alınması süreci..
32Denetimde bilginin yeri AmaçlarSonuçlarBilgi kaynakları
33Yönetsel karar vermeKarar verme, alternatifler arasında optimum olanının seçilmesidir.Optimum seçenek, maliyeti en düşük olan seçenektir
34Karar verme süreci Problemin belirlenmesi, problemin tanımlanması, alternatiflerin geliştirilmesi,alternatiflerin incelenmesi,en iyi alternatifin seçilmesi,alternatifin uygulanması,sonuçların incelenmesi.
35Karar alma süreci BİLGİ Problemin belirlenmesi Problemin tanımlanması Önlem almayı gerektiren durumlar.Örnek: sırada bekleme süresi çok uzunProblemin tanımlanmasıProblemi nasıl çözerim?Hekim sayısını artırmaHemşire sayısını artırmaEk ofisler açma,randevu sist. DeğiştirmeNiçin sırada bekleme süresi uzun ?Hekim az,ekipman yetersizdiğer işg. azBu seçeneklerin hangisinin maliyeti en düşük, katkısı en fazladır ?BİLGİAlternatiflerin geliştirilmesiAlternatiflerin değerlendirilmesi
36BİLGİ Problemin belirlenmesi Hekim sayısının artırılması, maliyet ve yararlar açısından en uygun çözümdür.Hekim sayısı 2 artırılarak , 4’e çıkartıldı.Bekleme süresi % 50 azaldı mı?Sonuçları değerlendirmeProblemin tanımlanmasıBaşka ne yapılabilir ?BİLGİAlternatifin uygulanmasıAlternatiflerin geliştirilmesiEn iyi alt. belirlenmesiAlternatiflerin değerlendirilmesi
37Yönetsel bilginin özellikleri Veri yerine bilgi,ilgililik,ekonomiklik,duyarlılık,doğruluk,zamanlılık,eksiksizlik.
38Veri yerine bilgiYöneticilerin, ham verilere değil, ham verilerin işlenmesi sonucu üretilen bilgilere ihtiyacı vardır.
39EkonomiklikÜretilen bilginin beklenen yararlarının, o bilginin üretilmesi için yapılan harcamalardan fazla olmasıdır.
40DuyarlılıkYöneticilere sağlanan bilginin ne çok genel ne de çok özet olmaması gereklidir. Çok özet veya çok genel bilgi, yöneticinin önemli ayrıntıları gözden kaçırmasına yol açabilir.
41DoğrulukYöneticiye sağlanan bilginin, faaliyetlerin gerçek sonuçlarını yansıtmasıdır. Doğruluk derecesi, doğru bilginin, toplam bilgiye oranıdır.
42ZamanlılıkYöneticinin, ihtiyaç duyduğu anda bilgiye ulaşabilmesidir. Zamanında yöneticiye ulaştırılmayan bilginin, diğer tüm özellikleri mükemmel de olsa, yararı yoktur..
43Tam zamanında verilen bilgi !!! Lokantamız 200 metre geridedir.
44EksiksizlikYöneticiye sağlanan bilginin, karar vermek için gerekli tüm konuları içermesidir.
46Bilgi sistemi nedir ?Bilgi sistemi, yöneticiyi ussal karar vermede yardımcı olan bilgileri sağlayan teknik olanaklar ve faaliyetler bütünüdür.
47Bilgi sisteminin ögeleri Bir bilgi sisteminin üç temel ögesi bulunmaktadır:Veri tabanı yönetimi,model yönetimibilgisayar teknolojisi.
48Bilgi sistemi, bilgisayar teknolojisi kullanarak, sağlık işletmesindeki faaliyetlerle ilgili verileri veri tabanında toplar, model yönetimi aracılığıyla bu verilerden bilgi üretir ve yöneticiye sunar.
55Sağlık işletmelerinde veri tabanı içeriği Sağlık işletmelerinde yer alan veri tabanında genel olarak,Klinik veriler (hastalık, ameliyat notu),Hasta özellikleri (isim, yaş, güvence)Mali veriler (gelirler, maliyetler),Envanter verileri (stoklar, kullanım),Personel verileri (personel sayısı) yer almaktadır.
57Model kavramıModel, gerçek yaşamın bir temsili veya benzeridir. Gerçek üzerinde uğraşmak zaman ve maliyet getireceği için, model üzerinde çalışmak daha uygundur.
58Model geliştirmeKarşılaşılan problemin çözümüne uygun olan matematiksel denklem sistemlerinin geliştirilmesidir.
59Basit bir model?Bir yılda, litre serum ihtiyacı (D) vardır. Bu ihtiyacı bir satın almayla veya bir kaç kez satın alma yoluyla karşılayabiliriz. Bir şise serumun elde tutulma maliyeti (H), lira ve bir sipariş verme maliyeti (V) lira ise, ekonomik sipariş miktarı nedir ?
60Model: envanter modeli Envanter yönetimi teorisine göre; ekonomik sipariş miktarı:(2*D*V)1/2 / Hformülüyle birimdir.
61Hasta tatmini örneğiAmaç; hastaların tatmin düzeylerinin artırılmasıdır. Buna sağlamak için başvuran hastaların, hizmetten tatmin sağlamasına etki eden faktörleri ve bunların etki derecelerini saptamak istiyoruz.
62Model geliştirme: hasta tatmini Değişkenleri belirleme: Hasta tatminini neler etkileyebilir?Değişkenlerin etkilerinin ölçümü: Hangi analiz yöntemi kullanabilir?Sonuçların kullanımı (Bilgi): Sonuçlar nasıl yorumlanır ?
63Değişkenler Dr. Davranışı (Doktor) Hemşire davranışı (Hemşire) BürokrasiKonforTemizlikGürültü
64Veri analizi yöntemiRegresyon analizi en uygun yöntemdir. Regresyon modeli:HT= f (doktor, hemşire, konfor, gürültü, bürokrasi, güven)
66Model geçerliliğinin sınanması Bu model, istatistiksel açıdan anlamlı bir model midir yoksa tesadüfi bir model midir ?F istatistiği anlamlı olduğundan model geçerlidir denebilir.
67Yorum- BilgiHasta tatminini artırmayı amaçlayan bir yönetici, öncelikle hekim davranışı, hemşire davranışı üzerinde odaklaşmalı, hastalara güven vermeli, temizlik derecesini artırmalı ve gürültüyü azaltmalıdır. Bürokrasinin bir etkisi yoktur.
69Sağlık işletmeleri, ihtiyaçları doğrultusunda farklı bilgi sistemlerini kullanabilirler. Kullanılacak bilgi sistemi, yönetsel düzeye, örgütsel sorun ve önceliklere göre değişebilir.
70Temel bilgi sistemleri Faaliyet işleme sistemleri (Transaction-processsing systems)Yönetim bilgi sistemleri (management information system)Karar destek sistemleri (Decision support system)Üst yönetim bilgi sistemleri (Executive information systems)
71Faaliyet işleme sistemleri Sağlık işletmesi içinde rutin ve tekrarlayan faaliyetlerle ilgili verilerin kaydedilmesi ve kullanılması için geliştirilen ilk bilgisayar destekli bilgi sistemidir.
72Faaliyet işlem sistemleri, büyük hacimli veri depolanmasında ve standart raporlar üretilmesinde kullanılır. Muhasebe, hasta kabul, faturalama, stok izleme faaliyetleri bu sistemler aracılığıyla gerçekleştirilir.Problem çözme amaçlı kullanımı çok sınırlıdır.
73Faaliyet işlem sisteminin görevleri Veri girişi (toplama) ve depolama,veri işleme;sınıflama (maliyet türleri nelerdir ?),sıralama (en fazla gider ögesi nedir ?),hesaplama (hastagünü maliyeti nedir?)özetleme (ortalama maliyet nedir?).
74Yönetim bilgi sistemiFaaliyetlerle ilgili kapsamlı bilgi derleyen, bu verileri yöneticilere (özellikle orta düzey) karar vermede yardımcı olmak üzere örgütleyen ve özetleyen (bilgi üreten) sistemdir.
75Karar destek sistemleri Karar dastak sistemi, belirli bir sorunla ilgili olarak belirli bir yöneticiye karar vermede yardımcı olan, güçlü bir bilgi sistemidir.Karar destek sistemi, belirli bir kararın alınmasına hizmet eder. Kararın kendisi değildir.
76kararlı yarı kararlı kararsız Karar destek sisteminde, yönetici ve bilgisayar ortak karar verir.Yönetici +Bilgisayar(KDS)ÇözümüBilgisayarın çözümüYöneticinin çözümükararlı yarı kararlı kararsızProblemin yapısı
77MIS ve DSS arasındaki farklar DSS, yöneticiyle etkileşir, veri depolamaz, yönetici on line biçimde veriye ulaşır ve DSS’de bu veriyi kullanır.DSS rutin olmayan kararlar için kullanılır.DSS spesifik sorun için belirli bir yöneticiye yardımcı olur.
78Üst yönetim bilgi sistemi Üst düzey yöneticilerin belirli bir konuya özgü, bilgi gereksinmelerini karşılamak için tasarlanan sistemlerdir. Üst yönetim bilgi sistemi yöneticilerin ayrıntılarda boğulmasını engeller, genel eğilimler ve kalıplar hakkında özet bilgi sağlar.
79ÜYBS İşleyişiÜYBSTibbiPersonelMaliMalzemeVeri kaynakları
80Üst yönetim bilgi sistemi nasıl olmalı ? Üst düzey yöneticiler, genellikle bilgisayar kullanımı konusunda fazlaca teknik bilgiye sahip olmadıkları için, üst düzey bilgi sisteminin, user friendly tasarlanması gereklidir.
81Üst yönetim bilgi sistemi ne sağlar ? Sistem, yöneticilerin ayrıntılarda boğulmasını engeller ve stratejik karar verme sürecinde kullanılan genel eğilimleri ve kalıpları ortaya koyan bilgileri sağlar.Üst yönetim bilgi sistemi, çok güçlü ve kullanımı kolay bilgi sistemidir.
82Uzman (expert) sistemler İnsanın düşünme yapısına benzer biçimde çalışan ve çeşitli durumlarda nasıl davranılmasını gerektiğini öneren sistemlerdir.Uzman sistemler, if-then komutlarıyla çalışır.
83Uzman sistem: Örnek Girdiler: Fiyat 50 Maliyet 45 Talep 1.121 Kar marjı (fiyat-maliyet)
84Kurallar Kar marjı, 25’den büyük ise yüksektir. Kar marjı, 10’dan küçük ise marj düşüktür.Kar marjı arasındaysa, normaldir.Talep, 1.100’den büyükse, talep yüksektir.Talep, 900 küçükse, talep düşüktür.Talep arasındaysa normaldir.
85Sonuçlar Kar marjı yüksek ve talep az ise, fiyatları düşür. Kar marjı normal ve talep yeterli ise mevcut fiyatları uygula.Kar marjı düşük ve talep yüksek ise fiyatları yükselt.
86Uzman sistemlerin yararları Çok fazla seçenek üzerinde odaklaşma,yüksek düzeyde mantık uygulama,karar sonuçlarını değerlendirme,Daha tutarlı kararlar verme.Yüksek performans,İşletme üzerinde daha fazla kontrol gücü.Yönetimişletme
87Bilgi sistemlerinin gelişimi Üst yönetim bilgi sistemiAlt Orta ÜstYönetim düzeyleriKarar destek sistemiYönetim bilgi sistemiFaaliyet işlem sis.Kararlı Yarı kararlı KararsızSorunun özelliği
89Bilgi sistemi tasarım aşamaları Bilgi gereksinmesinin belirlenmesi,sistem alt yapısının oluşturulması,sistem ögelerinin birleştirilmesi,sistemin tanıtımı ve kullanıcı eğitimi,sistemi sınama ve değişiklik yapma,sistem başarısının izlenmesi.
90Bilgi ihtiyacının saptanması Veri tabanı geliştirme Hardware gereksinimiYazılım gereksinimiBütünleştirmeBelgeleme eğitimTest ve izlemeDenetim
91Bilgi ihtiyacının belirlenmesi Sağlık işletmesi ve yönetim açısından stratejik öneme sahip faaliyetler nelerdir ?Çevre ve örgüt teknolojisinin özellikleri nelerdir ?Karar almada ne tür bilgilere gereksinme vardır ?
92Alt yapı çalışmaları Veri tabanı geliştirme Donamın (hardware) ihtiyacının belirlenmesiYazılım (software) ihtiyacının belirlenmesi
93Veri tabanı geliştirme Veri tabanının içeriği ve genişliği, işletme faaliyetlerinin büyüklüğüne ve yönetimin tercihlerine göre belirlenmektedir. Yöneticiler karar alma sırasında çok fazla bilgiye gereksinme duyuyorsa, veri tabanı da o denli geniş tutulacaktır.
94Donanım ihtiyacının belirlenmesi Veri tabanının genişliğine ve bilgi sisteminin hız ve işlem kapasitesi gibi özelliklerine dayalı olarak bilgi sistemi donanımı belirlenir.Donanım, küçük kişisel bilgisayarlardan, dev mainframelere kadar değişebilir.Kullanılan donanım, bilgi sisteminin başarısını etkiler.
95Yazılım ihtiyacının belirlenmesi Veri tabanı ve donanımın çalıştırılmasını ve veri tabanındaki verilerin işlenerek bilgi üretilmesini sağlar.Bu yazılım, işletme ihtiyaçlarına uygun bilgileri üretmek zorundadır.Yazılımlar satın alınır veya geliştirilir.
97Sistem ögelerinin birleştirilmesi (kurulum-installation) Sistem ekipmanları kurulur, kabloları bağlanır, sistemin işlerliği sağlanır.Sistemin kontrol ve güvenlik özellikleri gözden geçirilir.Örnek veri girişleri yapılır ve sistemin temel yapısının çalışıp çalışmadığı irdelenir.
98Sistemin belgelenmesi ve kullanıcı eğitimi Sistem kurulduktan sonra,sistemin kullanımı ile ilgili prosedür ve talimatlar hazırlanmalı,sistemin işleyişi ile ilgili komutlar, tablolar, grafikler el kitaplarında veya kullanıcı rehberlerinde toplanmalı,sistemi kullanacak kişilerin eğitimi sağlanmalı.
99Sistemin sınanmasıSistem ne kadar iyi tasarlanırsa tasarlansın, beklenmedik durumlar her zaman ortaya çıkabilir.Sistemin tüm ögelerinin uygun biçimde çalışıp çalışmadığı incelendikten sonra, sorunlar ortaya çıkıyorsa sistemde gerekli değişikliklere gidilmesi gerekir.
100Yeni sistemin kurulumu Yeni bir bilgi sisteminin kurulumunda dört temel yaklaşım vardır:Doğrudan kurulum,paralel kurulum,pilot kurulum.
101Doğrudan kurulumYeni bilgi sisteminin, tümüyle eski sistemin yerine kullanılması, yeni sistemin kurulmasından hemen sonra eski sistemin tamamen terk edilmesidir.
102Paralel kurulumYeni sistemin, belirli bir süre eski sistemle birlikte kullanılmasıdır.Oldukça maliyetli bir uygulamadır.
103Pilot kurulumYeni sistemin, sağlık işletmesinin küçük bir bölümünde uygulanarak, sonuçların değerlendirilmesi ve olumlu gelişme sağlandıktan sonra işletme genelinde uygulanmasıdır.
104Sistemin izlenmesi ve değerlendirilmesi Bilgi sisteminin, sürekli izlenerek değişen işletme koşullarına uygun hale getirilmesi gereklidir.
105Bilgi sistemi tasarım ilkeleri Kullanılıcıların tasarım sürecine katılımı,sistem kurulum ve işletim maliyetlerinin incelenmesi,sistemin uygulanmadan önce test edilmesi.