Toprakta Verimlilik Analizleri
GÜBRELEME NEDİR?
Bitkisel üretimde amaçlanan verim ve kaliteye ulaşmak için içerisinde bir veya birkaç çeşit bitki besin maddesi bulunan organik veya inorganik bileşiklerin toprağa veya doğrudan doğruya bitkiye verilmesidir.
Gübre miktarı = Bitkinin ihtiyaç duyduğu besin maddesi miktarı – Topraktaki yarayışlı besin maddesi miktarı
Araştırmalar toprağın insanlar tarafından bitki yetiştirmek maksadıyla kullanılışının milattan en az 8000 yıl önce başladığını, tarım topraklarının uzun müddet herhangi bir ıslah işlemi yapılmadan kullanıldığını işaret etmektedir. Bu nedenle gübrelemede esas beceri, toprakta eksik olan bitki besin maddesinin cins ve miktarını tespit ederek, gübrelemenin zamanında ve usulüne uygun olarak yapılmasını sağlamaktır. Bütün dünyada olduğu gibi ülkemizde de çeşitli bölgelerde yapılan araştırmalarda gübreleme ile genellikle % 50’nin üzerinde verim artışı sağlanabileceğini göstermiştir. Bu artış bazı ürünlerde % 80’nin üzerine çıkmaktadır.
VERİMLİLİK ANALİZLERİ
o1-Suyla Doygunluk ve Toprağın Bünyesi :
o2-Toplam tuz:
o3- Toprak Reaksiyonu (pH)
o4-Kireç (CaCO3):
o5-Organik Madde
o6-Fosfor :
o7-Potasyum:
o8-mikroelement kapsamları(Fe-Cu-Zn-Mn)
Toprakta Verimlilik Amacıyla Yapılan Kimyasal Analizler ve Analizlerde Kullanılan Yöntemler:
o1-Suyla Doygunluk ve Toprağın Bünyesi : Suyla doygunluk, Richards(1954) tarafından bildirildiği şekilde toprağa su ile doyuncaya kadar saf su ilave edilerek tayin edilmekte ve sonuç % olarak ifade edilmektedir. Toprak bünye sınıfları da yaklaşık olarak böylece belirlenir.
2-Toplam tuz: Topraklardaki toplam tuz ,kondaktivite aleti ile suyla doygun toprakta elektriksel geçirgenliğin ölçülmesi suretiyle tayin edilmekte ve sonuç % olarak ifade edilmektedir.
3. Toprak Reaksiyonu (pH) : Richards(1954) tarafından bildirildiği şekilde hazırlanan suyla doygun toprakta cam elektrodlu pH-metre ile ölçülmektedir.
Toprakların mikroelement kapsamları
Fe,Cu ,Zn ve Mn , Lindsay ve Norwell (1978) tarafından bildirildiği şekilde 10 gr toprağın 20 ml 0.005 M DTPA ekstraksiyon çözeltisi ile 2 saat çalkalanıp filtre edilen süzükteki Fe, Cu, Zn, Mn’ın Atomik Absorpsiyon Spektrofotometresi (A.A.S) nde okunması ile tayin edilmektedir.
TÜRKİYE TOPRAKLARININ BESİN ELEMENT DURUMU
AZOT DURUMU:
Türkiye topraklarının
%75,6 organik madde dolayısıyla azot bakımından fakir,
%18,3 organik maddece orta,
SONUÇ ;
Türkiye topraklarının % 93,9’na azot yeterli düzeyde değildir..
Doğu anadolu bölgesinin topraklarının %81 inde azot yeterli düzeyde değildir.
FOSFOR DURUMU:
Türkiye topraklarının ; % 74.3 fosfor bakımından fakir, %11.3 fosfor orta düzeyde, %13.9 fosfor bitkilerin ihtiyacına yetecek durumdadır. SONUÇ: Türkiye topraklarının % 85.6’nın fosforlu gübrelere ihtiyacı vardır. Doğu Anadolu bölgesinin topraklarının %79,5 inde fosfor çok az ve az düzeyindedir.
POTASYUM DURUMU:
Türkiye topraklarının potasyum durumları genellikle yeterli ve yüksek olup sadece % 1,3’ün de potasyum noksanlığı görülmektedir.
AMONYUM SÜLFAT (NH4)2SO4
(% 21 N, %24.5 S)
Amonyum sülfat gübresi, asit karakterde bir gübre olduğu için, nötr ve alkalin topraklar için iyi bir azot ve kükürt kaynağıdır. Bu gübrenin en önemli avantajı, toprak kolloidleri tarafından tutulmasıdır. Dolayısıyla bitkiler daha uzun süre azottan yararlanmaktadır.
AMONYUM NİTRAT ( %26 N )
Amonyum nitrat gübresindeki azotun yarısı amonyumdan, diğer yarısı ise nitrattan gelmektedir. Bitki her iki formdan da yararlandığı için geniş bir kullanım alanına sahiptir. Bitkiler bu gübrede ki nitrattan hemen yararlandıkları gibi, amonyumu da toprak kolloidleri tutarak bitkini daha uzun süre yararlanmasına olanak sağlar.
ÜRE (CO (NH2)2) (% 46 N)
Toprağın kimyasal yapısını fazla etkilemez. Nötr karakterli bir gübredir. Yurdumuz toprak ve iklim şartlarında yapılan araştırmalar üre ile diğer azotlu gübreler arasında ürün artırma yönünden bariz bir farkın olmadığını göstermiştir. Bu nedenle ülkemizde önemli miktarda üretilmekte ve diğer azotlu gübreler içerisinde en fazla kullanılmaktadır.
Toprak neminin yeterli düzeyde bulunması bitki besin elementlerinin dolayısıyla fosforun elverişliliğini artırır. Eğer toprakta nem yeterli değilse, atılacak fosforlu gübreler toprakta mevcut nemi absorbe edeceğinden faydasından çok kuraklığa sebeb olacağından zararlı olabilirler. Düşük sıcaklık, bitkilerin gelişmesini ve köklerin geçirgenliğini azaltabilir, yüksek sıcaklık ise, bitkilerin aktif fonksiyonların zayıflatarak diğer besin elementleri yanında fosforun absorbsiyonunu güçleştirebilir.
DİAMONYUM FOSFAT (DAP) ( % 46-48 P2O5 %16-18 N)
İçeriğinde her kg azota karşılık üç kilo fosfor bulunmaktadır. Fizyolojik olarak hafif alkalin karakterdedir.
Fosforlu gübreler içerisinde hareket kabiliyeti en fazla olan gübredir. İhtiva ettiği fosforun %90’ından fazlası suda eriyebilir olduğundan diamonyum fosfat toprağa verildikten sonra gerekli rutubeti bulunca bileşimindeki fosfor ve azottan bitkiler hemen yararlanabilirler.
NORMAL SÜPERFOSFAT ( % 18 P205, % 8-10 S)
Fosforla birlikte kükürt noksanlığı görülen topraklara önerilmektedir. Fizyolojik olarak asit karakterde bir gübredir. Normal süperfosfat gübresi çok iyi bir gübre olmasına karşın, fosfor oranının düşük olması nedeni ile çok fazla ekonomik değildir.
TRİPLE SÜPERFOSFAT ( % 46 P205)
Triplesüperfosfat nötr veya hafif asit karakterdedir.
İçerisindeki fosforun %95 ‘ suda çözünebilir formdadır.
FOSFORLU GÜBRELERİN YARAYIŞLILIĞINA TOPRAK ÖZELLİKLERİNİN ETKİSİ
oTEKSTÜRÜN ETKİSİ Topraktaki kil fraksiyonları fosfor fiksasyonuna neden olduğundan, ince tesktürlü yani kil oranı fazla olan toprağa daha fazla fosforlu gübre verilmelidir.
oPH’NIN ETKİSİ
Bitki besin elementleri içinde bitkiye elverişlilik yönünden pH’dan en fazla etkilenen element fosfordur. Asit topraklara alkalin karakterli fosforlu gübreler, alkalin karakterli topraklara ise asit özellik gösteren fosforlu gübreler önerilmektedir
% 6,1 organik maddece iyi,
oORGANİK MADDENİN ETKİSİ
Toprakta bulunan organik madde mineralizasyonu sonucu oluşan karbonik asit, fosfor yarayışlılığını artırmaktadır. Karbonik asit özellikle kireçli topraklarda fosforun yarayışlı duruma geçmesini sağlamaktadır. o oTOPRAK HAVASI, NEMİ VE SICAKLIĞIN ETKİSİ o Havalanma, bitki köklerinin oksijen ihtiyaçları için doğrudan, topraktaki bazı yararlı kimyasal ve biyolojik olayların gelişimi için dolaylı olarak gübre ve toprak fosforunun yarayışlılığını etkiler.