ZİLYETLİĞİN SONA ERMESİ
Zilyetlik iki şekilde sona erebilir:
1. Zilyetlik iradesi ile sona erebilir. Zilyet, eşyayı devredebilir, terk edebilir veya eşyayı yok eder.
2. Zilyetlik, zilyedin iradesi dışında fiili hâkimiyetinin kaybı ile sonar erebilir.
ZİLYETLİĞİN KORUNMASI
Zilyetlik hukuken korunan fiili bir durumdur. Temel amaç bozulan durumu bir an önce tekrar sağlamaktır. Bu nedenle kanun koyucu zilyetliğin korunmasında hakka bakmamaktadır. Zilyetlik hakka karinedir, zilyedin bu koruma yollarından yararlanabilmesi için haklı olması aranmaz, haksız da olsa bunlardan yararlanabilir.
Zilyet ancak, bir insan fiili ve bunun etkileri sonucu ortaya çıkan ihlallerde bu korumadan yararlanabilir, doğa olayları veya hayvanların etkisiyle olan ihlallerde yararlanamaz.
Zilyetliğin korunması hem taşınır hem de taşınmazlar içindir, fakat zilyetliğin idari yoldan korunması sadece taşınmazlar içindir. TMK kuvvet kullanma hakkını ve dava yollarını düzenlemiştir. Zilyetliğin idari yoldan korunması ise başka özel kanunlarla düzenlenmiştir.
Zilyetliğin korunması yollarına başvurabilmemiz için zilyedin zilyetliğinin ihlal edilmiş olması gerekir. İhlal iki farklı şekilde karşımıza çıkabilir; gasp ya da saldırı fiili söz konusu olabilir.
Gasp ile kastedilen zilyedin eşya üzerindeki fiili hâkimiyetinin onun rızası olmaksızın hukuka aykırı bir fiil ile son verilmesidir. Elimizden ilk çıkış anına bakılır her zaman. Arkadaşımıza kalem verdik, ama geri vermiyor. Bu gasp değildir, çünkü ilk çıkış anında rızamız vardı. Zilyedin rızası varsa artık gasp veya saldırı olmaz.
Saldırıda bir zilyedin eşya üzerinde fiili hâkimiyetini kullanmasını rızası olmaksızın hukuka aykırı fiil ile engellemek veya güçleştirmek söz konusudur.
Gaspın ya da saldırganın kusurlu olması gerekmediği gibi kişinin zarara uğramış olması da gerekmez. Burada amaç, gasp ya da saldırı öncesindeki duruma bir an önce geri dönmektir.
ZİLYEDİN KUVVET KULLANMA HAKKI
· Zilyet, her türlü gasp ve saldırı fiillerini kuvvet kullanarak defedebilir. Hem zilyetliği ihlal edene karşı savunma yapabilir hem de eğer eşya gasp edilmiş ise geri alabilir.
· Gasp ve saldırı halinde kuvvet kullanma bu fiiller tamamlanıncaya kadar ancak mümkündür, tamamlanmış gasp ve saldırı fiillerine karşı kuvvet kullanılamaz. Gasp halinde karşı saldırıda bulunma için zilyedin derhal tepki göstermesi gerekir, ancak zilyedin gasıbı kovalaması da mümkündür.
Örnek: Yolda hırsız çantanızı aldı ve koşmaya başladı. Siz de arkasından kovalamaya başladınız (kovalamayı hiç bırakmamak gerekir) ve bir yerde yakalayıp çantayı karşı saldırıda bulunarak aldınız.
Örnek: Yolda hırsız çantanızı aldı ve kaçtı yakalayamadınız. 3 gün sonra hırsızı gördünüz ve sizin çantanızı almış yürüyor bu durumda çantayı saldırıp alamazsınız. Kuvvet kullanamazsınız.
· Kuvvet kullanma hakkından dolaysız zilyetler yararlanabilir. İstisnaen dolaylı zilyetler de gasp ve saldırı fiili gerçekleştiğinde hemen olaya vakıf ise kuvvet kullanma imkânından yararlanabilir.
· Dolaysız fer’i zilyetten, dolaylı asli zilyet kendi zilyetliğini almaya kalkarsa ona karşı da kuvvet kullanılabilir.
· Zilyet yardımcısı kuvvet kullanmadan yararlanamaz.
· Zilyet durumun haklı göstermediği derecede kuvvet kullanmaktan kaçınmalıdır, kuvvet kullanma orantılı olmalıdır, aksi takdirde zararı tazmin etmek zorunda kalınır.
· Kuvvet kullanma hakkı kolluk kuvvetleri gelinceye kadar geçerlidir.