Yenilenebilir Enerji Kaynaklarında Rekor Büyüme Var, Ancak İlerlemenin Adil Olması Gerekiyor
Enerji kapasitesi ilaveleri 2023'te 473 gigawatt'lık yeni bir seviyeye ulaştı, ancak birçok ülke, enerji dönüşümlerinin faydalarından mahrum kaldı.
Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı (IRENA) tarafından açıklanan Yenilenebilir Kapasite İstatistikleri 2024; 2023 yılının enerji sektöründe yenilenebilir enerji kullanımında yeni bir rekor kırdığını ve dünya genelinde toplam 3 870 Gigawatt (GW) kapasiteye ulaşıldığını gösteriyor. Yenilenebilir enerji kaynakları, kapasite artışının %86'sını oluşturdu; ancak bu büyüme dünya genelinde dengesiz bir şekilde dağıldı ve 2030 yılına kadar yenilenebilir enerjinin üç katına çıkarılması hedefinden uzak bir eğilime işaret ediyor.
Yenilenebilir enerjideki 473 GW'lık artışa %69'luk payla (326 GW) bir kez daha Asya liderlik etti. Bu büyüme, kapasitesi %63 oranında artarak 297,6 GW'a ulaşan Çin tarafından yönlendirilmiştir. Bu durum, büyük ekonomik ve kalkınma ihtiyaçlarına rağmen gelişmekte olan ülkelerin büyük bir çoğunluğunu geride bırakarak diğer bölgelerle aradaki büyük farkı yansıtmaktadır. Afrika'da bir miktar büyüme görülmüş olsa da, %4,6'lık bir artışla toplam 62 GW'lık bir kapasiteye ulaşan Afrika'daki bu büyüme sönük kalmıştır.
IRENA Genel Direktörü Francesco La Camera, "Yenilenebilir üretim kapasitesindeki bu olağanüstü artış, yenilenebilir enerjinin Paris Anlaşması'nın hedefleriyle uyumlu enerji dönüşümünü hızla büyütmek için mevcut tek teknoloji olduğunu gösteriyor. Bununla birlikte bu veriler, IRENA'nın Dünya Enerji Trajedisi'ne uygun olarak önümüzdeki yedi yıl içinde gerekli olan 7.2 TW yenilenebilir enerji kapasitesi eklemek için ilerlemenin yeterince hızlı olmadığının da bir işaretidir” diyor.
Yapısal engelleri etkili bir şekilde aşmak ve birçoğu bu ilerlemenin gerisinde kalan yükselen piyasa ve gelişmekte olan ekonomilerde yerel değer yaratmak için acilen politika müdahalelerine ve küresel bir rota düzeltmesine ihtiyaç vardır. Hem coğrafya hem de teknolojideki yoğunlaşma modelleri, karbonsuzlaştırma uçurumunu derinleştirmekle tehdit etmekte ve üç katına çıkarma hedefine ulaşmada önemli bir risk oluşturmaktadır.
Çin'de güneş ve rüzgâr enerjisinin kömür ve gazdan elektrik üretimine karşı artan rekabet gücü, yenilenebilir enerji gelişiminin temel itici gücü olmuştur. AB'de ise yenilenebilir enerji kaynaklarının fosil yakıt alternatiflerine karşı artan maliyet rekabetçiliğinin yanı sıra, artan politika odağı ve artan enerji güvenliği endişeleri hızlı büyümenin ana katalizörleri haline geldi.
Önemli artış gösteren diğer bölgeler %16,6'lık artışla Orta Doğu ve %9,4'lük artışla Okyanusya olmuştur. G7 ülkeleri bir grup olarak geçen yıl 69,4 GW kapasite ekleyerek %7,6 oranında artış gösterdi. G20 ülkeleri ise kapasitelerini %15,0 oranında artırarak 2023 yılına kadar 3084 GW'a ulaşmıştır. Bununla birlikte, dünyanın üç katına çıkma hedefi için 11 TW'ın üzerine ulaşması, sadece G20 üyelerinin 2030 yılına kadar 9,4 TW yenilenebilir enerji kapasitesine ulaşmasını gerektiriyor.
Güneş enerjisinin yenilenebilir üretim kapasitesindeki artışa hakim olmaya devam ettiğini gösteren raporda, büyüme eşitsizliğinin sadece coğrafi dağılımı değil, aynı zamanda teknolojilerin yayılımını da etkilediğinin altı çiziliyor. Geçen yıl 1 419 GW'a ulaşan yenilenebilir enerji büyümesinin %73'ünü güneş enerjisi oluştururken, onu %24'lük payla rüzgâr enerjisi takip etti.
IRENA'nın 1,5°C Senaryosu, enerji dönüşümünü hızlandırmak için finansmanın büyük ölçüde artırılmasını ve güçlü uluslararası işbirliğini önermekte ve gelişmekte olan ülkeleri temel öncelik olarak ortaya koymaktadır. Elektrik şebekelerine, üretime, esnekliğe ve depolamaya yatırım yapılması gerekmektedir. Yenilenebilir enerji kapasitesinin 2030 yılına kadar üçe katlanmasına giden yolda kurumların, politikaların ve becerilerin güçlendirilmesi gerekmektedir.
Öne çıkan teknolojiler:
Güneş enerjisi: Güneş fotovoltaikleri geçen yıl 345,5 GW artarken, yoğunlaştırılmış güneş enerjisi (CSP) 0,3 GW arttı. Çin tek başına toplam genişlemeye 216.9 GW kapasite ekledi.
Yenilenebilir hidroelektrik (pompajlı hidroelektrik hariç): Kapasite 1 270 GW'a ulaştı, ama genişleme son yıllara göre daha düşüktü. Avustralya, Çin, Kolombiya ve Nijerya'nın her biri 0,5 GW'tan fazla kapasite ekledi.
Rüzgâr enerjisi: Rüzgâr, güneş enerjisinin ardından %13'lük bir artış oranıyla büyüdü. 2023 yılı sonunda toplam rüzgâr kapasitesi 1017 GW'a ulaşmıştır. Genişleme Çin ve Amerika Birleşik Devletleri tarafından domine edildi.
Biyoenerji: Genişleme %3'lük bir artışla yavaşlamaya devam etti ve 2022'deki 6,4 GW'a kıyasla 4,4 GW eklendi. Çin'den sonra en büyük artışlar Japonya, Brezilya ve Uruguay'da gerçekleşti.
Jeotermal enerji: Endonezya'nın öncülüğünde jeotermal enerji 193 MW'lık çok mütevazı bir artış gösterdi.
Şebeke dışı elektrik: Avrupa, Kuzey Amerika ve Avrasya dışındaki bölgelerde kapasite %4,6 oranında artarak 12,7 GW'a ulaşmıştır. 2023'e kadar 5 GW'a ulaşan şebeke dışı güneş enerjisi bu artışta etkili olmuştur.