ULAŞIM TÜRLERİ NELERDİR?
İnsanların, üretilen malların, ham maddenin gideceği yere nakledilmesine, hedefine varma eylemine ulaşım denir. İnsanların birbiriyle kaynaşması, kültürel etkileşim ve ekonomik faaliyetler açısından ulaşımın önemi oldukça fazladır. Günümüzde ülkelerin gelişmişlik göstergelerinden biri de ulaşım sistemlerinin ne düzeyde olduğudur. Ülkelerin diğer ülkelerle ticari, ekonomik ve kültürel bağlarının kurulması ulaşım ile mümkündür. Bu nedenle pek çok ülke hem iç hem de ülkeler arası ulaşım ağına büyük yatırımlar yapmaktadır. Bir tarım ürünün kısa sürede bozulmadan fabrikalara ulaştırılmasından tutun da yolcu taşımacılığına kadar hayatımızda ulaşım ve ulaşım araçları önemli yer tutar. Şimdi gelin ulaşım türlerine bir göz atalım.
İlk olarak sizlere demiryolu ulaşımından bahsetmek istiyorum. Tarihte ilk demiryolu ile taşımacılık 1830 yılında İngiltere’de Liverpool ile Manchester şehirleri arasında olmuştur. Bu demir yolunu inşa eden George Steveson’dur. Sanayi inkılabının ardından fabrikalara ham madde ulaştırmak ve üretilen malları pazarlara nakletmek için demir yolu ağlarına ilgi arttı. Önceleri fabrikalara kömür ulaştıran yük vagonları daha sonra, pamuk ve buğday gibi ham madde ulaştırmaya başladı. Zamanla yolcu vagonlarının eklenmesiyle demiryolu vazgeçilmez bir ulaşım aracı haline geldi. 19.yüzyılda trenlerin özellikle limanlara bağlantısının sağlanmasıyla deniz ve demir yolu birbirini tamamlar hale gelmiştir.
20. yüzyıla doğru gelişen teknoloji ile trenlerin özellikle daha hızlı ve konforlu olması talepleri arttırdı. Günümüzde gelişmiş ülkelerde hızlı trenler sayesinde hergün milyonlarca insan demir yolu ulaşımı ile seyahat etmektedir. Dünyada demir yolu ağının gelişmiş olduğu yerler arasında Kuzey Amerika, Kanada ve Kuzeybatı Avrupa başta gelir. Avrupa’daki ülkelerin başkentleri demir yolu ile birbirine bağlıdır.
Diğer bir ulaşım türü hepimizin en sık kullandığı ve en eski ulaşım çeşidi olan kara yoludur. Tarihte ilk karayolları Roma döneminde inşa edilmiştir. Özellikle tüccarlar ve kervanlar bu yollar aracılığıyla mallarını uzak diyarlara naklederdi. Zaten belli başlı ticaret yollarının ortaya çıkması ticari faaliyetlere duyulan ihtiyaçlar sonucu ortaya çıkmıştır. Kral yolu, İpek ve Baharat yolu buna örnektir. Atlar ve develerle yapılan kara yolu ticareti gelişen teknoloji sayesinde 19. yüzyılın sonuna doğru motorlu araçlara kaymıştır. Modern araçların yapılması zamanla asfalt ve otoban gibi karayolu ağlarının artması ayrıca araba fiyatlarının düşmesi insanları karayolu ulaşımını en çok kullanmalarına yönelten sebepler olmuştur. Hava ve demir yolu gibi ulaşım araçlarında hızlı bir gelişim olsa da dünyada uzun bir süre daha karayolu ulaşımı daha popüler olacağı görülür.
Karayolundan bahsederken dünyanın en eski kara yolu olan Kral Yolu’ndan bahsetmemek olmaz. Bu antik ticaret yolu Lidyalıların başkenti Sardes’ten başlayıp Mezopotamya’da bulunan Ninova ve Sus şehirlerine kadar uzanırdı. Anadolu ve Mezopotamya arasında ticari hayatın can damarı olan bu yol sayesinde Lidyalılar önemli gelir etmişler ve Anadolu’daki ticari hayat canlanmıştır. Zenginleşen Lidyalılar diğer ülkelere göre bilim, sanat gibi alanlarda daha medeni bir toplum haline gelmiştir. Ayrıca insanları kavuşturan Kral Yolu’nun kültürel etkileşim açısından da önemli olduğunu belirtmek gerekir.
Diğer bir ulaşım türü de hava yoludur. 20.yüzyıl ikinci yarısı havacılık sektörünün büyük atılım yaptığı bir dönem olmuştur.
1900’lü yılların başında Avrupa ve Amerika arasında okyanusu aşacak hava araçları yokken günümüzde kıtalar arası uçuş yapan çok sayıda uçak ve havayolu şirketi var. Hava yolu ulaşımı özellikle daha kısa sürdüğü için günümüzde oldukça tercih edilen bir ulaşım türü haline geldi. Hava yolu şirketleri arasındaki rekabet sayesinde fiyatların makul seviyelere gelmesi insanları uçakları kullanmaya heveslendiren diğer önemli bir etken. Deniz yolu, tren yada arabalarla çok uzun sürede tamamlanabilecek bir yol, hava araçları sayesinde çok kısa sürede tamamlanabilir. Hava yolu ulaşımında 1919’da Fransa’da başlayan ilk seferleri diğer ülkeler takip etti. Çok geçmeden 1930 yılında Atlas okyanusu geçilerek Amerika ve Avrupa arası uçuşlar başladı. Hava yolu ulaşımı aynı karayolunda olduğu gibi yük, posta ve kargo taşımacılığı alanında da kullanılıyor. Bozulması kısa zamanda olan meyve, sebze gibi yiyeceklerin nakli havayolu aracılığıyla çok kısa zamanda hallediliyor.
Hava yolu ulaşımının yaygınlaşması kültürel faaliyetlerin de canlanmasına imkan tanıdı. Özellikle turizm sektörü hava yolu ulaşımı sayesinde büyük atılım kaydetti. İnsanlar dünyanın diğer ucundaki bir yeri bile birkaç günlüğüne gezmeye uçaklar sayesinde rahatça gidebiliyor.
Son olarak deniz yolu ulaşımından bahsedelim. Deniz yolu, limanlar ve iskeleler arasındaki taşımacılığı kapsayan bir ulaşım türüdür. Genellikle diğer ulaşım araçlarına göre daha ucuz bir seyahat imkanı taşır. Çünkü aynı anda çok fazla yolcu bir gemi içinde seyahat edebilir. Ayrıca herhangi bir yol yapım masrafının olmaması maliyeti düşüren diğer bir unsurdur. Yüzyıllar önce ahşap malzemelerin kullanıldığı gemi yapımında günümüzde daha sağlam ve uzun süre dayanabilen çelik malzemeler kullanılmaktadır. Deniz ticareti ülkeler açısından oldukça önemlidir. Çok sayıda malzemeyi bir gemiye sığdırmak ve bunları nakletmek çok ekonomiktir. Bu nedenle gelişmiş ülkelerin denizcilik alanında da ileri seviyede olmaları bir rastlantı değildir. Tarihte coğrafi keşiflere katkı sağlayan ve Avrupa’nın modern ve ileri bir toplum olmasına katkı sağlayan en önemli etken cesur gemicilerin yetişmesi ve okyanuslara dayanıklı gemilerin yapılmasıdır. Denizlere açılan Avrupalılar dünyanın hemen her yeriyle doğrudan bağlantı kurarak kısa sürede hayal bile edemeyecekleri ticari gelire ulaştılar. Deniz ticaretinden elde ettiği geliri modern bir toplum kurmaya harcayan Avrupa kısa sürede doğu uygarlıklarını geçmiştir.
Günümüzde Süveyş Kanalı, Panama Kanalı, Cebelitarık Boğazı, İstanbul ve Çanakkale boğazları dünyanın önemli su yolu güzergahlarıdır.
Son olarak sizlere uzay araştırmaları neticesinde ortaya çıkan bir ulaşım türünden bahsetmek istiyorum. Aslında hava yolu ulaşımına çok benzeyen bu ulaşım yolu sayesinde önce atmosfer dışına, sürtünmenin çok az olduğu uzay boşluğuna doğru yol alan araç, sonra bir uzay aracı gibi hareket edip dünyanın yörüngesine girerek direkt olarak hedefine ulaşabilecek. Bu sayede uçaklarla bile saatlerce süren yolculukların çok kısa sürede tamamlanması planlanıyor.