- 07:38Sakarya'da trafik kazası: 6 yaralı
- 07:36Şüpheli paket sanıldı, pusette bebek çıktı
- 07:34Bursaspor'da Hamzaoğlu dönemi sona erdi
- 07:33Chapecoense kazadan sonra ilk maçına çıktı
- 07:33Podolski transferinde sıcak gelişme
- 07:32Trump’ın ilk ziyareti CIA merkezine
- 07:31Jammeh ailesiyle ülkeden ayrıldı
- 07:30Beşiktaş'a Belçikalı golcü
- 07:28Abola duyurdu: Quaresma'dan 3 yıllık imza!
- 07:26Levent Nazifoğlu: "Cüneyt Çakır'a güven bitti"
- Altın146,530
- BIST83.067
- Dolar3,7912
- Euro4,0490
- Euro/Dolar0.00
- Sterlin4,6628
- İstanbul2 °C
- Ankara-7 °C
- İzmir2 °C
- Konya-6 °C
- Adana4 °C
- Antalya2 °C
- Diyarbakır-2 °C
- Bursa-3 °C
- Kayseri-11 °C
- Kocaeli-7 °C
- Şanlıurfa2 °C
- Gaziantep-2 °C
- İçel5 °C
Büyük kartal öldü!”Fatih Sultan Mehmed'in vefatını, İstanbul'daki Venedik elçisi ülkesine böyle haber vermişti. İtalya'nın topuğunu fetheden hükümdarın, Roma üzerine yürümesi an meselesiydi. Yeni çıkılan seferin de bu fethi kolaylaştırmak maksadını taşıdığı belliydi.
Dünya tarihinin en büyük hükümdarlarından Fatih Sultan Mehmed, hayatının en olgun çağında, Mısır üzerine, belki Rodos'a sefere çıkışının haftasında 3 Mayıs 1481 günü Gebze'de Tekfurçayırı mevkiinde kısa süren bir hastalık neticesi vefat etti. Hususî tabibleri Acem Lârî Çelebi ve Yakub Paşa başındaydı. Lârî, Yakub'un tedavisini hatalı bulmuş; fakat kendisi de muvaffak olamayınca tekrar Yakub'u çağırmışlardır. Padişahın vefatından bir sene evvel kaleme alınan Tâli-i Mevlûd-i Sultan Mehemmed Han adlı eserinde müneccimbaşı Geylânî, padişahın bir sefer sırasında vefat edeceğine dair keşfini yazmıştır. Sultan, bunu okudu mu bilinmez. Ama keşif doğru çıkmıştır.
Ah şu doktorlar!
Osmanlı tarihçileri vefat sebebinin hastalık olduğunda müttefiktir. Padişah bir zamandır hastaydı. Ayaklarında ağrılar vardı. Atalarından geçme nikris hastalığına müptelaydı. O halde sefere çıktı. Seferde hastalığı arttı. Anonim Mecmua-i Resâil'e göre padişah öleceğini hissetti. Bu da hastalığını arttırdı. Karamanî Mehmed Paşa, “İnşallah Mısır'a sultan olursunuz. Sıcaktır; orası tercih edip kalırsınız. Anadolu ve Rumeli'yi şehzâdelerinize bırakırsınız” diye teselliye kalkıştıysa da muvaffak olamadı.
Hâdise hakkındaki en enteresan tasvir, o devirde yaşamış Âşıkpaşazâde'ye attir. “Vefatına sebep, ayağında zahmet vardı. Tabibler ilacından âciz oldular; sonra toplanıp ayağından kan aldılar. Zahmeti arttı. Şerâb-ı fâriğ verdiler. Allah rahmetine vardı” der; sonra manzum olarak tabiblere acı serzenişte bulunur.
Tabibler şerbeti kim verdi bana/O hân içdi şerâbı kana kana
Ciğerin doğradı şerbet o hânın/Hemîn dem-i zârı etti yana yana
Dedi niçün bana kıydı tabibler/Boyadılar ciğer-i canı kana
İsâbet etmedi tabib şerâbı/Timarları kamu vardı ziyâna
Tabibler hâna çok taksirlik etti/Budur doğru kavil düşme gümâna
Bu hale nasıl geldi?
Sultan Fatih'in heyeti yakışıklı idi. Fakat 40 yaşlarında çok şişmanlamıştı. Vefatına bir sene kala çok zayıf düştü. Ölümünde içinden omuzlar kesilerek çıkarılan elbisesi bunu gösterir. Ressam Bellini'nin yaptığı son resminde zayıf, benzi uçuk, yüzü ince ve alt çenesi biraz yukarı kalkmış haldedir. Demek ki dişleri dökülmüştür. Padişahı bu hâle getiren nedir? Tıp tarihçisi Süheyl Ünver'e göre, polidipsi (böbrek rahatsızlığı sebebiyle aşırı su ihtiyacı) ve diyabet (şeker) olabilir. Padişahın yalnız yemek yeme âdetini getirmesi belki bunun delilidir. Öte yandan zayıflamakta; saray mutfak kayıtlarından da anladığımıza göre, zayıflık ve takatsizliğin önüne geçmek için çeşitli ve gıdalı yemeklere itibar etmektedir. Vefat sebebi ise, muhtemelen nikris krizi de denilen asidoza, yani böbrek ifrazatının atılamaması neticesi girilen komadır. Nikris, tek başına değilse bile, böbrek tahribatı yoluyla öldürücü olabilmektedir.
“Günah keçisi!”
Fatih'in etraflı bir biyografisini kaleme almış Alman tarihçi Franz Babinger der ki: “Padişahın İtalya'yı fethinden korkan Venedik, 15 suikast tertipledi. Sonuncusu muvaffak oldu. Venedik Yahudisi Iacobo, Müslüman görünüp Yakub adını aldı. Yüksek meblağda para, Venedik vatandaşlığı ve vergi muafiyeti karşılığında bu cinayeti işledi. Üsküdar'a geçtiği 25 Nisanda zehirlemeye başladı. Tedavi iddiasıyla doz arttırıldı. 3 Mayıs Perşembe günü vefat vuku buldu. Padişah ölünce, asker suçluyu, yani Yakub Paşa'yı linç etti.” Babinger'e göre zehirlenme kat'îdir; esas fail meçhuldür. Babinger, en az Venedik kadar, Şehzade Bayezid'e işaret eder. Sefer Mısır'a olduğuna göre, Memlûk Sultanı Kayıtbay da zanlılar arasındadır. 1471 tarihli bir Venedik vesikasında, Yakub Paşa'ya bu yolda yapılacak bir tekliften bahis vardır. Osmanlı tarihçilerinde buna dair en ufak bir ima dahi yoktur. Âşıkpaşazâde'nin yazdığı ve zamanenin delil gösterdiği şiirde, tabibin şüpheli ilacına bir ima sezilirse de, padişahın çektiği ölüm acısının kastedilmesi daha mantıklıdır. Hatırlı bir hasta iyileşmez de ölürse, bugün bile tabibleri suçlamak âdettir. Üstelik Yakub Paşa, padişahı öldürdüğü için değil, ölümü gizlediği gerekçesiyle sadrazam Karamani Mehmed Paşa ile beraber askerlerce katledilmiştir.
Bu işin arkasında suikast aramak yersizdir. 49, bugün için genç; ama o zaman için normal bir yaştır. Padişahın babası 47, dedesi 39, büyük dedesi 43 yaşında vefat etmiştir. Genetik mirası kötü, üstelik seferlerde yıpranmış ve hastalıkla tükenmiş bir vücuda, o zamanın fenniyle tabibler ne yapsın? Ta Sultan II. Murad'dan beri Osmanlı hizmetindeki Yakub Paşa'ya padişahın itimadı çoktu. Hatta bir ara defterdarlık bile yapmıştır. Padişahın hususî tabibliğine kadar yükselmiş bir zâtın, basit bir menfaat için böyle cinayet işlemesi akıl kârı değildir. Bu niyette birinin saraya kadar sokulması büyük bir emniyet zaafına işaret eder ki, bu, Fatih ve sarayı için pek makul gelmiyor. Her ne kadar o devir “zehrin altın çağı”, İtalya da bunun kompetanı olsa da, komplo teorisinden öte bir kıymeti yoktur. Cinayet faraziyesinin kabul görmesinin sebebi, son asırda milletin sürüklendiği eziklik ve herkesi düşman görme sendromudur. Babinger'i anlamak daha da kolaydır: Yakub Paşa bir Yahudidir. Bir Alman için, Yahudiler, dünyadaki bütün kötülüklerin sebebidir.
Prof. Dr. Ekrem Buğra Ekinci / DÜNDEN BUGÜNE
Türkiye Gazetesi