ÖMÜR ŞAHİN KEYİF Washington @omurkeyif
ABD ile krize neden olan Pastör Andrew Brunson davası yarın görülecek. Brunson’ın tutuklu kalmasına yönelik tepkiler artarak devam ederken, bu durumun, seçilmesinde beyaz evanjelist oyların payı olan ABD Başkanı Donald Trump için başka bir boyutu da var.
ABD, 6 Kasım’da Cumhuriyetçilerin hâkim olduğu Kongre’nin dengesini yeniden belirleyecek bir seçime gidiyor. Brunson’un da mensubu olduğu evanjelist hristiyanlar 2016 başkanlık seçiminde yüzde 81 oranında Trump’a oy vermişti. PBS’e göre evanjelist taban bu sene yapılacak ara seçim kampanyalarıyla, daha önceki ara seçimlerde olduğundan çok daha fazla ilgili. Sadakatli bir seçmen grubu olan evanjelistlerin ara seçimlerde Cumhuriyetçiler için önemli rol oynaması bekleniyor. Cumhuriyetçiler için çoğunluğu korumak önemliyken, seçim sonucu, partinin ülke içinde pek çok krizle boğuşan Trump yönetiminin arkasında durmaya devam etmesi için önemli. Cumhuriyetçilerin Trump yönetiminin kendilerini zayıflattığını düşünmesi, sık sık azli tartışmaya açılan Trump’ın arkasındaki desteği azaltabilir.
‘Başarı’lardan biri…
Brunson son dönemde ABD gündeminin en önemli maddelerinden biri. Pek çok dini lider ABD yasa yapıcılarına Brunson’un salınması için çaba sarf etmeleri yönünde çağrılar yapıyor. ABD’de Brunson için harekete geçen evanjelistler, Brunson’un tutukluluğunun nedeni olarak dinine vurgu yapıyor. Bununla beraber, Trump yönetimi, evanjelistlerin ihtiyacına cevap vererek, açıklamalarında Brunson’un dini inancının altını çiziyor. Brunson meselesi özellikle evanjelist olan Başkan Yardımcısı Mike Pence için çok önemli. Pence katıldığı dini özgürlükler konferansında, Brunson’un “sadece Hristiyanlık inancını yaydığı için Türkiye’i bölmekle suçlandığını” söylemişti. Geçen ay sonu christianitytoday.com‘da yayınlanan Jayson Casper imzalı yazıda, “Beyaz Saray’ın müdafaasının Brunson’u dünyanın gündemine oturttuğu”nu belirtilmişti. Ara seçimlere bir aydan az süre kalmışken Brunson eğer yarınki duruşmada salınırsa, kuşkusuz Trump yönetimi için seçim mitinglerinde anlatılacak kullanışlı ‘başarı’ hikâyelerinden biri olacak. BirGün’e konuşan Dış Politika Uzmanı Conn Hallinan, Brunson meselesinin Trump ve Cumhuriyetçiler için önemini şöyle anlatıyor: “Evanjelistlerin oyları Trump ve Cumhuriyetçi Parti için çok önemli. Cumhuriyetçi Parti’nin oy sayısı demokratlardan daha az, bu nedenle çok sayıda Cumhuriyetçinin sandığa gitmesi gerekiyor. Demokratlar, Cumhuriyetçilerden 2 milyon daha fazla oy alıyor, fakat eşcinsel evliliği meselesi nedeniyle kırsal alanda daha baskınlar. Yani Brunson meselesi çok önemli.”
Diplomasi yürütülüyor
ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, geçen ay sonu kendisine sorulan bir soru üzerine, Pastör Brunson’ın yarın yapılacak duruşmada salınabileceğini söylemişti. Hallinan’a göre, ABD-Türkiye arasında bu konuda bir diplomasi yürütülüyor olması olası. Bu çabayı “Bir parça quid pro quo (kısasa kısas) politikası olabilir” diye tanımlayan Hallinan şöyle konuşuyor: “ABD Adalet ve Hazine Bakanlıkları, İran’la ticaret yapan Türk bankalarının peşine çok fazla enerjiyle düşmeyebilir. Şu anda AKP hükümetinin gündeminde çok fazla şey var.Suriye istedikleri gibi gitmiyor, Doğu ve Kuzey Batı Suriye’de müdahaleyi düşürmesi için üzerinde baskı var. Ekonomi sendeliyor. Gümrük vergileri Türkiye’yi vurdu ve ABD’nin İran’la iş yapan şirketlere ambargo tehdidi, sallanan Türkiye ekonomisi için oldukça ürkütücü. Şimdilik, Türkiye, Çin ve Rusya -ve belli ölçüde AB- Amerika’nın tehditlerini görmezden gelmeyi konuşuyor.”
Peki bunu yapabilirler mi?
“ABD, SWIFT sistemiyle uluslararası bankacılık sistemini
kontrol ediyor. Eğer Washington bunu ortaya koyarsa, bazı ülke-ler geri adım atabilir. (AB gibi) ABD aynı zamanda Türkiye’ye F35 uçaklarının gönderilmesini engelledi. Bu Türkiye için iyi de olabilir, kötü de. Bu uçaklar tamamen değersiz: pahalı, az silahlandırılmış, neredeyse tamamen işe yaramazlar. Bununla birlikte, Türkiye NATO’da kalmak istiyor. Eski günlerde, NATO Türkiye’ye Rusya’ya komşu olması dolayısıyla ihtiyacı vardı. Fakat NATO doğuya doğru ilerledi, Türkiye’ye eskisi kadar ihtiyacı yok. (Nükleer silah başlıklarını Türkiye’de tutsa da…) F35’lerin gönderilmesinin engellenmesi, Türkiye’yi düşünmeye sevk edebilir. Fakat Türkiye’nin NATO’dan çekilmesi beni şaşırtır.”
***
‘Adli kontrol şartının kalkmasını isteyeceğiz’
Hakkında 35 yıla kadar hapis istenen ABD’li rahip Andrew Craig Brunson’ın ev hapsi kararının kaldırılabileceği belirtilirken, dosyaya son olarak ‘Kama’ ve ‘Kılıç’ kod adlı, ‘gizli tanıkların’ ifadeleri girdi. ‘Kama’ ile ‘Kılıç’ın İzmir Cumhuriyet Başsavcılığı Terör ve Örgütlü Suçlar Bürosu’nca 21 Haziran’da alınan ifadesinde, Brunson’ın dini faaliyetler adı altında, eski kilise çalışanları üzerinden Didim’de çalışmalar yürüttüğü iddia edildi.
‘Tahliye edilmesi gerekiyordu’
BirGün’e konuşan ABD’li rahip Brunson’ın avukatı İsmail Cem Halavurt, “Adli kontrolün kalkmasını bekliyoruz” dedi. Av. Cem Halavurt, şunları söyledi: “Cuma günü duruşma var, duruşma sonrasında bakacağız. Gizli tanık gelişmesi dışında şu an yeni gelişme yok. Hukuki olarak çoktan tahliye edilmesi gerekirdi. Bu noktada ısrarla adli kontrolün kalkmasını ve bir an önce özgürlüğüne kavuşmasını talep edeceğiz. Bizim cephemizden gelişmeler bunlar.”