Suriye'de Esed Rejimi'nin Doğu Guta saldırıları uzun zamandır dünya kamuoyunu rahatsız ederken, 'kimyasal kullanıldı' iddiası Amerika-Rusya ve Suriye arasında başlayacak ve 3. Dünya Savaşına yol açacak bir krize doğru yol aldı.
Neler olmuştu?
Suriye'de, muhaliflere yakınlığı ile bilinen Suriye İnsan Hakları Gözlemevi 7 Nisan'da Suriye ordusunun Doğu Guta’nın Duma bölgesine düzenlediği hava saldırılarında kimyasal kullandığını iddia etmiş, 78 sivilin öldüğü haberi bildirilmişti. Haber, 8 Nisan günü, dünyanın gündemine oturmuş, ABD Başkanı Donald Trump sosyal medya hesabından 'hayvan Esad' benzetmesi yapmış, Suriye ile iş birliği yaptığını söyleyen Rusya ve İran'ı uyarmıştı.
ABD'nin ardından dünyanın birçok ülkesi Suriye ve Esed Rejimine karşı tavır almış, uyarılarda bulunmuştu. ABD ise 'müdahale' dahil her türlü ihtimalin masada olduğunu belirtmişti. Hemen ardından ise ABD deniz donanmasının Akdeniz'e doğru yola çıktığı haberi gelmiş ve adeta bir savaş atmosferi oluşturulmuştu.
24 saatte neler oldu?
Suriye'deki vahim tablo için dün toplanan Birleşmiş Milletler Güvenlik Güvenlik Konseyi (BMGK) Suriye'de kimyasal silah kullanımının soruşturulması için yeni bir mekanizma kurulup kurulmayacağını oyladı.
'Soruşturmayı yine Rusya reddetti'
BMGK'da bir tasarının kabul edilmesi için 15 üyeden en az 9'unun lehte oy vermesi ve daimi üyeler ABD, Rusya, Çin, İngiltere ve Fransa'dan herhangi birinin veto yetkisini kullanmaması gerekiyordu. Dün toplanan BMGK'de Rusya, Suriye'de kimyasal silah kullanımı soruşturması ve sorumluların belirlenmesi için Birleşmiş Milletler (BM) mekanizması kurulmasını talep eden tasarıyı veto etti.
ABD'nin Suriye'de rejimin kuşatması altındaki Doğu Guta'nın Duma ilçesinde kimyasal silah kullanımına ilişkin "bağımsız ve şeffaf bir soruşturma" yürütülmesi için Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyine (BMGK) sunduğu tasarı Rusya'nın engeline takıldı. 15 üyeli BMGK'de veto yetkisi bulunan Rusya ve konseyin geçici üyelerinden Bolivya tasarıya karşı çıkarken, veto yetkisi bulunan Çin çekimser kaldı. Rusya, iç savaşın başından bu yana 12. kez Suriye karar tasarısını veto etmiş oldu. ABD'nin tasarısı BM mekanizmasından Suriye'de hem kimyasal silah kullanımını soruşturma hem de sorumluların belirlemesini talep ediyordu.
Rusya tasarı için 'anarşi ve manipülatif' benzetmesi yaptı
Rusya'nın BM Daimi Temsilcisi Vassily Nebenzia, oylama öncesi konseyde yaptığı konuşmada, ABD'nin talep ettiği mekanizmanın bağımsız olmayacağını iddia ederek, bu tasarıyı ''anarşi ve manipülasyon'' olarak nitelendirdi.
ABD'nin BM Daimi Temsilcisi Nikki Haley ise Rusya'nın rakip tasarısının Rusya'ya kurulacak mekanizmada soruşturmayı yürütecek yetkilileri belirleme hakkı verdiğini söyledi. Rusya'nın Suriye'de kimyasal silah saldırısı soruşturması talep ettiği tasarı, gerekli olan 9 ülkenin desteğini alamadığı için kabul edilmedi.
İkinci tasarı da kabul edilmedi
Rusya'nın Suriye'de kimyasal silah kullanımına ilişkin Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyine (BMGK) sunduğu ikinci tasarı da gerekli desteği görmediği için kabul edilmedi. Rusya, Suriye'de rejimin kuşatması altındaki Doğu Guta'nın Duma ilçesindeki kimyasal silah saldırısına ilişkin soruşturma yürütülmesini talep eden BMGK'ye ilettiği ilk tasarısı kabul edilmeyince, ikinci tasarısını da konseyde oylamaya sundu.
Rusya'nın ikinci tasarısı da BMGK'de gerekli desteği görmedi. 15 üyeli konseyde Rusya'nın tasarısına Çin, Bolivya, Kazakistan ve Etiyopya destek verdi, ABD, İngiltere, Fransa ve Polonya ise karşı çıktı. 6 ülke de çekimser kaldı.
BMGK'de bir tasarının kabul edilmesi için 9 ülkenin desteğini alması, bunun yanı sıra daimi üyeler ABD, Rusya, Çin, İngiltere ve Fransa'dan herhangi birinin veto yetkisini kullanmaması gerekiyor.
Batılı ülkeler saldırının sorumlularının da belirlenmesini istedi
Rusya, ikinci tasarıda Kimyasal Silahların Yasaklanması Örgütünün (KSYÖ) Duma'da yapacağı kimyasal silah saldırısına ilişkin soruşturmaya BMGK'nin destek vermesini talep ediyordu ancak KSYÖ, sadece kimyasal silah saldırısını soruşturabiliyor, örgütün sorumlularının kimler olduğunu belirleme yetkisi bulunmuyor. Batılı ülkeler ise soruşturmanın yanında saldırının sorumlularının da belirlenmesini ve sorumlu tutulmasını talep ediyor.
Reddedilen tasarıların ne diyordu?
ABD'nin tasarısına karşı Rusya'nın sunduğu ancak reddedilen ilk tasarıda ise oluşturulması talep edilen BM mekanizmasının sadece Suriye'de kimyasal silah saldırısının gerçekleşip gerçekleşmediğini ortaya koyup BMGK'ye rapor etmesi ve saldırının sorumlularının mekanizma değil BMGK tarafından belirlenmesi isteniyordu.
Rusya'nın veto ettiği ABD tasarısında ise, BM mekanizmasından Suriye'de hem kimyasal silah kullanımını soruşturması hem de saldırıların sorumlularını belirlemesi talep ediliyordu.
Öte yandan, İnsan Hakları İzleme Örgütü BM Direktörü Louis Charbonneau, yaptığı yazılı açıklamada, BMGK'nin Rusya'nın vetosu ile yine kilitlendiğini belirterek, BM Genel Sekreteri Antonio Guterres'ten kimyasal silah saldırısının sorumlularının belirlenmesi için çok acil bir soruşturma ekibi ataması çağrısında bulundu.
Rusya ABD'ye 'kaçınma' çağrısında bulundu
Rusya'nın Birleşmiş Milletler (BM) Daimi Temsilcisi Vassily Nebenzia, BM Güvenlik Konseyinde (BMGK) Suriye'deki kimyasal silah kullanımına ilişkin soruşturma talep eden biri ABD'nin, diğer ikisi Rusya'nın sunduğu üç tasarının da veto ve gereken desteği alamamaları nedeniyle reddedilmesinin ardından yaptığı konuşmada, ABD'ye Suriye'ye karşı planladığı her türlü eylemden kaçınması çağrısında bulundu.
Büyükelçi Nebenzia, "Suriye'ye karşı yönelttiğiniz tehditler hepimizi ciddi şekilde endişelendirmeli çünkü kendimizi son derece üzücü ve ciddi olayların eşiğinde bulabiliriz. Size bir kez daha şu anda Suriye'ye yönelik geliştirdiğiniz planlardan kaçınmanız çağrısı yapıyorum." ifadelerini kullandı.
"Ne yaparsak yapalım Rusya oyunlarını oynayacak"
ABD'nin BM Daimi Temsilcisi Nikki Haley ise Rusya'nın 6. kez Suriye'de rejimin kimyasal silah saldırılarını kınayan ve harekete geçilmesini talep eden BMGK karar tasarılarını veto ettiğini söyledi. Haley, "Ne yaparsak yapalım, Rusya oyunları oynamaya devam edecek." diye konuştu. İngiltere'nin BM Daimi Temsilcisi Karen Pierce de Rusya'nın veto yetkisini suistimal etmesi nedeniyle BMGK'nin kilitlendiğini ifade etti.
ABD, Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyi'ne BM içinde katliamın soruşturulması ve sorumlularının belirlenmesi için mekanizma kurulmasını öneren tasarı sunmuş, ancak Rusya veto etmişti.
ABD'nin BM Daimi Temsilcisi Nick Haley, "BMGK harekete geçse de geçmese de ABD, Suriye'deki kimyasal silah saldırısına cevap verecek." ifadelerini kullanmıştı. ABD Başkanı Donald Trump da Esed rejimine karşı askeri seçenek de dahil tüm ihtimallerin masada olduğunu ve eğer saldırıda sorumluluk payı varsa Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in de "bedel ödeyeceğini" dile getirmişti.
Rus haber ajansı 'Beyaz Baretliler yalan' dedi
Dünya ülkeleri çıkar çatışmaları uğruna birbirini tehdit ederken, Rus haber ajansı Sputniknews, Doğu Guta'daki kimyasal saldırı haberini dünyaya veren 'Beyaz Baretliler Sosyal Yardımlaşma Grubu' için stüdyo kurduğunu iddia etti. Verilen haber ve görüntülerin yapay bir stüdyoda hazırlandığını ve dünyaya servis edildiği iddia edildi.
Trump: Hazır ol Rusya çünkü füzeler geliyor
BMGK'de yaşanan gelişmelerin ardından kilitlenen görüşmeler sonuç vermedi. Öte yandan, ABD Başkanı Donald Trump, Rusya'nın Suriye'yi füze saldırılarına karşı savunacağını ilan etmesinin ardından twitter hesabından Suriye'ye operasyon mesajı verdi. Trump, kişisel Twitter hesabından paylaştığı mesajda, "Rusya, Suriye'ye atılacak her füzeyi vuracağını söylemiş. O zaman hazır ol Rusya çünkü füzeler geliyor, hem de iyi, yeni ve akıllısından. Kendi halkını öldüren ve bundan zevk alan gaz katili hayvanla ortak olmayacaktınız." ifadeleri yer aldı.
Rusya'dan tepki gecikmedi
Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump'ın yüksek perdeden yaptığı paylaşıma Rusya'dan ilk tepki geldi. Rusya Dışişleri Bakanlığı Basın Sözcüsü Mariya Zaharova, Trump'ın bahsettiği ABD´nin akıllı füzelerinin Suriye´de kimyasal silah kullanılmasının tüm kanıtlarını yok edebileceğini bildirdi. Zaharova Facebook hesabından yaptığı açıklamada, "Akıllı füzelerin yıllardır kendi topraklarında uluslararası terörizmle mücadele eden yasal hükümete karşı değil teröristlere doğru uçması gerek" dedi. Zaharova şu şekilde devam etti: "Kimyasal Silah Yasaklanması Örgütü uzmanları, şimdi akıllı füzelerin kimyasal silah saldırısının tüm kanıtlarını yok edeceğini söylemedi mi? Ya da amaç uluslararası uzmanların kanıt olarak hiçbir şey bulamaması için akıllı füzelerle provokasyonun kanıtlarını hızlıca yok etmek mi?"
Trump ikinci kez tweet attı
Son dakika gelişmesi olarak ABD Başkanı Trump, 'Füzeler geliyor' paylaşımının hemen ardından Rusya'dan gelen jet cevap üzerine ikinci bir tweet daha attı ve "Rusya ile ilişkilerimiz hiç bu kadar kötü olmamıştı; buna Soğuk Savaş dönemi de dahil. Buna ne gerek var? Rusya'nın ekonomisini düzeltmek için bize ihtiyacı var. Bunu yapmak çok kolay. Bütün uluslar hep beraber çalışmalıyız. Silah yarışını bırakalım mı?" yazdı.
Ankara: Askeri yöntemle çözülmez
Ankara'dan krize ilk yorum, Başbakan Yardımcısı ve Hükümet Sözcüsü Bekir Bozdağ'dan geldi. Bozdağ, sorunların askeri yöntemlerle çözülemeyeceğini belirtti.
Para Piyasası alt üst oldu
ABD Başkanı Trump'ın "Rusya'yı hazırlayın. Çünkü füzeler Suriye'ye gidecek" mesajı sonrası döviz piyasasında kurlar yeniden rekor seviyelere yükseldi. Dolar kuru 4.1938 TL ile tarihi rekorunu kırarken, Euro kuru 5.1940 TL, Sterlin/TL ise 5.9458 TL ile yeni zirvesini gördü. Borsa İstanbul'daki kayıp ise yüzde 3'ü geçti.
kaynak: aa.com/hurriyet.com
haber: enpolitik.com / Melek S. Tunç