VERGİ SİRKÜLERİ
NO: 2008/79
KONU: 5763 Sayılı Kanun İle “İşsizlik Sigortası Kanunu”nda Yapılan Değişiklikler ve İstihdamı Teşvik Hükmü
26.05.2008 tarih ve 26887 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan 5763 sayılı “İş Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun” ile 4447 sayılı “İşsizlik Sigortası Kanunu” nda değişiklikler yapılarak istihdamı arttırıcı hükümler getirilmiştir.
5763 sayılı Kanun tasarı halinde iken öngörülen bazı değişiklikler, 2008/68 sayılı sirkülerimiz ile bilgilerinize sunulmuştur. Bu sirkülerimiz ile kanunlaşan hükümler yürürlük tarihleri ile birlikte bilgilerinize sunulmuştur.
1. İşsizlik Sigoratsı Kanunu’nun 46’ıncı Maddesinde Yer Alan Tarifi Değiştirilmiştir.
5763 sayılı Kanunun 13’üncü maddesi ile İşsizlik Sigortası Kanunu’nun 46’ıncı maddesindeki tarifi aşağıdaki gibi değiştirilmiştir.
“İşsizlik Sigortasının amacı; işsizlik sigortasına ilişkin kuralları ve uygulama esaslarını düzenlemek ve bu kanunda öngörülen hizmetlerin verilmesini sağlamaktır.”
Aynı maddenin son fıkrasında yer alan “Geçici 1’inci maddesinde” ibaresi, “ Ek 1’inci, Ek 2’inci, Geçici 1’inci, Geçici 6’ıncı ve Geçici 7’inci maddelerinde” şeklinde değiştirilmiştir. (Yürürlük Tarihi: 26.05.2008)
2. Elektronik Ortamda Bilgi ve Belge Gönderilmesine İmkan Sağlayan Hüküm Getirilmiştir.
5763 sayılı Kanun’un 14’üncü maddesi ile İşsizlik Sigortası Kanunu’nun “İşsizlik Sigortasına İlişkin Genel Hükümler” başlığı altındaki 48’inci maddesinin 4’üncü fıkrasının sonun aşağıdaki ifade eklenmiştir.
“Kurumca bu kanuna göre yapılacak işlemlere ilişkin elektronik ortamda bilgi ve belge istenebilir veya bilgi ve belge verilebilir”
Bu yeni hüküm ile mükelleflerin bildirim verme mükellefiyetlerinin elektronik ortamda gerçekleşmesine imkan verilmiştir. (Yürürlük Tarihi: 26/05/2008)
3. İşsizlere İşsizlik Sigortası Fonundan Karşılanmak Üzere İş Bulma, Danışmanlık, Mesleki Eğitim, İş Gücü Uyum ve Toplum Yararına Çalışma Hizmetleri Verilecektir.
5763 sayılı Kanun’un 14’üncü maddesi ile İşsizlik Sigortası Kanunu’nun 48’inci maddesi 7’inci fıkrası aşağıdaki gibi değiştirilmiştir.
“Ayrıca, sigortalı işsizler ile Kuruma kayıtlı diğer işsizlere; iş bulma, danışmanlık hizmetleri, mesleki eğitim, işgücü uyum ve toplum yararına çalışma hizmetleri verilir ve işgücü piyasası araştırma ve planlama çalışmaları yapılır. Bu kapsamda yapılacak giderler İşsizlik Sigortası Fonu’ndan karşılanır. Bu giderlerin yıllık miktarı, işsizlik sigortası primi olarak bir önceki yıl içinde Fona aktarılan Devlet payının yüzde otuzunu geçemez. Bu oranı yüzde elliye kadar çıkarmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir. Ancak, işsizlik ödeneğinden yararlanmakta olanlara yönelik hizmetler için bu sınırlama dikkate alınmaz. Bu fıkraya ilişkin esas ve usuller yönetmelikle belirlenir.” (Yürürlük Tarihi: 26.05.2008)
4. 31 Temmuz 2008 Tarihinden İtibaren İtibaren Geçerli Omak Üzere İşsizlik Ödeneği Tutarı ve Üst Sınırı Değiştirildi.
5763 sayılı Kanun’un 15’inci maddesi ile İşsizlik Sigortası Kanunu’nun 50’inci maddesinin başlığı ile birinci fıkrası aşağıdaki gibi değiştirilmiştir.
“İşsizlik ödeneğinin; miktarı, ödeme süreleri ve zamanı ile sigorta primleri”
“Günlük işsizlik ödeneği, sigortalının son dört aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının yüzde kırkıdır. Bu şekilde hesaplanan işsizlik ödeneği miktarı, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 39 uncu maddesine göre onaltı yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari ücretin brüt tutarının yüzde seksenini geçemez.”
Ayrıca, ilk işsizlik ödeneği ödemesinin ise, ödeneğe hak kazanılan tarihi izleyen ayın sonunda yapılacağı, ölen sigortalı işsizlere ait fazla ödemelerin geri tahsil edilemeyeceği hükme bağlanmıştır.
5. “Ücret Garanti Fonu” Oluşturulmuştur.
5763 sayılı Kanun’un 17’inci maddesi ile İşsizlik Sigortası Kanunu’na “İşverenin ödeme aczine düşmesi” ile ilgili aşağıdaki “Ek Madde 1” eklenmiştir.
"İşverenin ödeme aczine düşmesi
EK MADDE 1 – Bu Kanuna göre sigortalı sayılan kişileri hizmet akdine tabi olarak çalıştıran işverenin konkordato ilan etmesi, işveren için aciz vesikası alınması, iflası veya iflasın ertelenmesi nedenleri ile işverenin ödeme güçlüğüne düştüğü hallerde geçerli olmak üzere, işçilerin iş ilişkisinden kaynaklanan üç aylık ödenmeyen ücret alacaklarını karşılamak amacı ile İşsizlik Sigortası Fonu kapsamında ayrı bir Ücret Garanti Fonu oluşturulur. Bu madde kapsamında yapılacak ödemelerde işçinin, işverenin ödeme güçlüğüne düşmesinden önceki son bir yıl içinde aynı işyerinde çalışmış olması koşulu esas alınarak temel ücret üzerinden ödeme yapılır. Bu ödemeler 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 78’inci maddesi uyarınca belirlenen kazanç üst sınırını aşamaz.
Ücret Garanti Fonu, işverenlerce işsizlik sigortası primi olarak yapılan ödemelerin yıllık toplamının yüzde biridir. Ücret Garanti Fonu’nun oluşumu ve uygulanması ile ilgili usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir."
Maddede belirtildiği üzere Ücret Garanti Fonu’na yapılacak ödeme işverenlerce işsizlik sigortası primi olarak yapılan ödemelerin yıllık toplamının %1’i dir. (Yürürlük Tarihi: 26.05.2008)
6. “Kısa Çalışma Ödeneği” 26.05.2006 Tarihi İtibariyle Uygulamaya Geçiyor.
5763 Sayılı Kanun’un 18’inci maddesi ile İşsizlik Sigortası Kanunu’na Ek Madde 2 eklenerek “Kısa Çalışma Ödeneği” şartları hükme bağlamıştır. Madde metni aşağıdaki gibidir.
“Kısa çalışma ve kısa çalışma ödeneği
EK MADDE 2 – Bu Kanuna göre sigortalı sayılan kişileri hizmet akdine tabi olarak çalıştıran işveren; genel ekonomik kriz veya zorlayıcı sebeplerle işyerindeki haftalık çalışma sürelerini geçici olarak önemli ölçüde azaltması veya işyerinde faaliyeti tamamen veya kısmen geçici olarak durdurması halinde, durumu derhal gerekçeleri ile birlikte Türkiye İş Kurumuna, varsa toplu iş sözleşmesi tarafı sendikaya bir yazı ile bildirir. Talebin uygunluğunun belirlenmesine ilişkin usul ve esaslar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.
Yukarıda belirtilen nedenlerle işyerinde geçici olarak en az dört hafta işin durması veya kısa çalışma hallerinde işçilere çalıştırılmadıkları süre için işsizlik sigortasından kısa çalışma ödeneği ödenir. Kısa çalışma süresi, zorlayıcı sebebin devamı süresini ve herhalde üç ayı aşamaz. İşçinin kısa çalışma ödeneğine hak kazanabilmesi için, çalışma süreleri ve işsizlik sigortası primi ödeme gün sayısı bakımından işsizlik ödeneğine hak kazanma şartlarını yerine getirmesi gerekir.
Günlük kısa çalışma ödeneğinin miktarı, işsizlik ödeneği miktarı kadardır. Kısa çalışma ödeneğinden yararlananlara ait sigorta primlerinin aktarılması ve sağlık hizmetlerinin sunulmasına ilişkin işlemler 506 sayılı Kanun’da belirtilen esaslar çerçevesinde yürütülür. Kısa çalışma ödeneği olarak yapılan ödemeler başlangıçta belirlenen işsizlik ödeneği süresinden düşülür.
Zorlayıcı sebeplerle işyerinde faaliyetin tamamen veya kısmen geçici olarak durması halinde, kısa çalışma ödeneği ödemeleri 4857 sayılı Kanun’un 24’üncü maddesinin (III) numaralı bendinde ve aynı Kanun’un 40’ıncı maddesinde öngörülen bir haftalık süreden sonra başlar.”
7. 1 Temmuz 2008 Tarihinden İtibaren Uygulanmak Üzere 19-29 Yaş Aralığındaki Gençler İle Yaş Şartı Aranmaksızın 18 Yaşından Büyük Kadınların İstihdamı Teşvik Ediliyor.
5763 Sayılı Kanunun 20’inci maddesi ile 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’na eklenen Geçici 7 inci madde ile; (kamu kurumları hariç) iş yerlerinde, maddenin yürürlük tarihinden (01.07.2008 tarihinden) önceki bir yıllık döneme ilişikin ortalama sigortalı sayısına ilave olarak, maddenin yürürlük tarihinden (01.07.2008 tarihinden) sonra 1 yıl içinde yeni işe alınacak 18 -29 yaş grubundaki gençler ile yaş şartı aranmaksızın kadınların fiilen işe alınması ve çalıştırılması halinde, sigorta primine esas kazanç alt sınır üzerinden hesaplanacak iş veren sigorta hisselerinin;
- Birinci yılda % 100’ü
- İkinci yılda % 80’i
- Üçüncü yılda % 60’ı
- Dördüncü yılda % 40’ı
- Beşinci yılda % 20’sinin
İşsizlik Sigortası Fonun’dan karşılanması öngörülmektedir.
Bu hüküm, Sosyal Güvenlik Destek Pimine tabi (emekli) çalışanlar ile yurt dışında çalışan sigortalılar hakkında uygulanmayacaktır.
Madde hükümlerinin uygulanabilmesi için;
7.1. Aylık prim ve hizmet belgelerinin süresinde verilmesi,
7.2. Primlerin süresinde ödenmesi gerekmektedir.
7.3. İş yerlerinin devri, birleşmesi, bölünmesi veya nevi değişikliği yeni işe başlama olarak değerlendirilmemektedir.
7.4. Mevcut iş yerinin kapatılarak, değişik ad ve ünvan ile yeni bir iş biriminin aynı faaliyete başlaması halinde de madde hükümleri uygulanmayacaktır.
7.5. Yönetim ve kontrolü elinde bulunduracak şekilde doğrudan veya dolaylı ortaklık ilişkisi bulunan şirketler arasında istihdamın kaydırılması gibi sadece teşviklerden yararlanmak amacı ile yapılan işlemler hakkında da madde hükümleri uygulanmayacaktır.
7.6. Sosyal Sigortalar Kanunu gereğince yapılan kontrol ve denetimler sonucunda, çalıştırdığı kişileri sigortalı olarak bildirmediği tespit edilen iş yerleri hakkında 1 takvim yılı süre ile bu teşvik hükümleri uygulanmayacaktır.
7.7. İşsizlik Sigortası Fonundan karşılanan prim tutarları Gelir ve Kurumlar Vergisi uygulamalarında gider veya maliyet unsuru olarak dikkate alınamaz.
7.8. Diğer mevzuatlar uyarınca aynı destek unsurlarından mükerrer olarak yararlanılmayacağından işverenlerin tercihlerine göre destek unsurlarından sadece biri uygulanacaktır.
Madde metni aynen bilgilerinize sunulumuştur.
“GEÇİCİ MADDE 7 – 18 yaşından büyük ve 29 yaşından küçük olanlar ile yaş şartı aranmaksızın 18 yaşından büyük kadınlardan; bu maddenin yürürlük tarihinden önceki altı aylık dönemde prim ve hizmet belgelerinde kayıtlı sigortalılar dışında olması şartıyla, bu maddenin yürürlük tarihinden önceki bir yıllık dönemde işyerine ait prim ve hizmet belgelerinde bildirilen ortalama sigortalı sayısına ilave olarak bu maddenin yürürlük tarihinden itibaren bir yıl içinde işe alınan ve fiilen çalıştırılanlar için; 506 sayılı Kanun’un 72’inci ve 73’üncü maddelerinde sayılan ve 78’inci maddesi uyarınca belirlenen prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan sigorta primine ait işveren hisselerinin;
a) Birinci yıl için yüzde yüzü,
b) İkinci yıl için yüzde sekseni,
c) Üçüncü yıl için yüzde altmışı,
d) Dördüncü yıl için yüzde kırkı,
e) Beşinci yıl için yüzde yirmisi,
İşsizlik Sigortası Fonu’ndan karşılanır.
İşveren hissesine ait primlerin İşsizlik Sigortası Fonu’ndan karşılanabilmesi için işverenlerin çalıştırdıkları sigortalılarla ilgili olarak 506 sayılı Kanun uyarınca aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresi içerisinde Sosyal Güvenlik Kurumu’na verilmesi ve sigortalıların tamamına ait sigorta primlerinin sigortalı hissesine isabet eden tutarı ile İşsizlik Sigortası Fonu’ndan karşılanmayan işveren hissesine ait tutarın ödenmiş olması şarttır. Bu maddeye göre işveren tarafından ödenmesi gereken primlerin geç ödenmesi halinde, İşsizlik Sigortası Fonu’ndan Sosyal Güvenlik Kurumu’na yapılacak ödemenin gecikmesinden kaynaklanan gecikme zammı, işverenden tahsil edilir.
Bu madde hükümleri;
a) 1/10/2003 tarihinden sonra özelleştirme kapsamında devir alınan işyerleri hariç olmak üzere, mevcut ve faaliyette bulunan işyerlerinin devredilmesi, birleşmesi, bölünmesi veya nevi değiştirmesi gibi hallerde yeni işe başlama olarak değerlendirilmez.
b) Mevcut bir işyerinin kapatılarak; değişik bir ad veya unvan ya da bir iş birimi olarak aynı faaliyette açılması veya çalışan sigortalıların bütün olarak devredilmesi halinde, bu işyerleri hakkında uygulanmaz.
c) Yönetim ve kontrolü elinde bulunduracak şekilde doğrudan veya dolaylı ortaklık ilişkisi bulunan şirketler arasında istihdamın kaydırılması, şahıs işletmelerinde işletme sahipliğinin değiştirilmesi gibi ek bir kapasite ve istihdam artışına neden olmayan, sadece teşviklerden yararlanmak amacıyla yapılan işlemler hakkında uygulanmaz.
d) 506 sayılı Kanun gereğince yapılan kontrol ve denetimler sonucunda çalıştırdığı kişileri sigortalı olarak bildirmediği tespit edilen işyerleri hakkında bir yıl süreyle uygulanmaz.
e) 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ile 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve uluslararası anlaşma hükümlerine istinaden yapılan hizmet ve yapım konulu işyerlerine yönelik işyerleri hakkında uygulanmaz.
f) Kamu idareleri işyerleri hakkında uygulanmaz.
g) 506 sayılı Kanuna göre sosyal güvenlik destek primine tabi çalışanlar ile yurt dışında çalışan sigortalılar hakkında uygulanmaz.
İşsizlik Sigortası Fonu’ndan karşılanan prim tutarları gelir ve kurumlar vergisi uygulamalarında gider veya maliyet unsuru olarak dikkate alınmaz.
Bu maddeyle düzenlenen destek unsurundan diğer ilgili mevzuat uyarınca ayrıca yararlanmakta olan işverenler; aynı dönem için ve mükerrer olarak bu destek unsurundan yararlanamaz. Bu durumda, işverenlerin tercihleri dikkate alınmak suretiyle uygulama, destek unsurlarından sadece biriyle sınırlı olarak yapılır.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından belirlenir.”
İşverenlerin yukarıdaki teşvik hükmünden yararlanabilmeleri için yukarıda özetlenen yükümlülük ve şartları gerçekleştirmeleri gerekmektedir
Yukarıda yer verilen konuyla ilgili ek bilgiye ihtiyaç duyduğunuzda lütfen tarafımızla irtibata geçiniz.
Saygılarımızla,
Deloitte Türkiye
Sirkülerlerimizde yer alan bilgiler belli bir konunun veya konuların çok geniş kapsamlı bir şekilde ele alınmasından ziyade genel çerçevede bilgi vermek ve yorum yapmak amacını taşımaktadır. Bu sirkülerler ile amacımız muhasebe, vergi, yatırım, danışmanlık alanlarında veya diğer türlü profesyonel bağlamda tavsiye veya hizmet sunmak değildir. Bilgileri kişisel finansal veya ticari kararlarınızda yegane dayanak olarak kullanmaktan ziyade, konusuna hakim profesyonel bir danışmana başvurmanız tavsiye edilir. Bu sirkülerler ve içeriğindeki bilgiler, oldukları şekliyle sunulmaktadır; "DRT Yeminli Mali Müşavirlik ve Bağımsız Denetim A.Ş." ve "Deloitte Touche Tohmatsu" (bir Swiss Verein'i) ve onun üye firmaları ve bunların iştirakleri ve filyalleri (bundan böyle ayrı ayrı veya birlikte "Deloitte"), bunlarla ilgili sarih veya zımni bir beyan ve garantide bulunmamaktadır. "Deloitte", söz konusu sirkülerlerin ve içeriğindeki bilgilerin hata içermediğine veya belirli performans ve kalite kriterlerini karşıladığına dair bir güvence vermemektedir. Sirkülerleri ve içeriğindeki bilgileri kullanımınız sonucunda ortaya çıkabilecek her türlü risk tarafınıza aittir ve bu kullanımdan kaynaklanan her türlü zarara dair risk ve sorumluluk tamamen tarafınızca üstlenilmektedir. "Deloitte", söz konusu kullanımdan dolayı, (ihmalkarlık kaynaklı olanlar da dahil olmak üzere) sözleşmesel bir dava, kanun veya haksız fiilden doğan her türlü özel, dolaylı veya arızi zararlardan ve cezai tazminattan dolayı sorumlu tutulamaz.