1Alifatik Yapılı Organik Bileşikler (2 saat) Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIKADÜTF Biyokimya AD2008
2Alifatik aminlerAminler, amonyağın organik deriveleridirler.
3Amonyağın hidrojenleri yerine bir, iki, üç veya dört alkil grubu bağlanabilir ve sırasıyla primer aminler (RNH2),sekonder aminler (R2NH),tersiyer aminler (R3N) vekuarterner amonyum katyonu (R4N+) meydana gelir.
4Metilamin, etilamin, dimetil amin, trimetilamin gibi küçük moleküllü aminler oda sıcaklığında gaz, diğerleri sıvıdır.Küçük moleküllü aminler suda çözünür; molekül büyüdükçe suda çözünme azalır.Aminlerin hepsi eter, alkol, benzen, kloroform gibi çok kullanılan organik çözücülerde çözünürler.
5Aminler, amonyağın alkil türevi olduklarından baz özelliği gösterirler Aminler, amonyağın alkil türevi olduklarından baz özelliği gösterirler. Serbest elektron çifti, maddeye bazik özellik verir; madde kolayca proton alır.Aminler, güçlü asitlerle tuz oluştururlar.
6Primer aminler, aldehit ve ketonlarla Schiff bazı (CHN) oluştururlar.
7Sekonder aminler, aldehit ve ketonlarla enaminleri oluştururlar.
8Soğukta ve asitli ortamda nitröz asitle (HNO2) primer aminler, diazonyum iyonu; sekonder aminler, Nnitrozaminleri oluştururlar.
10Kuarterner amonyum tuzları, erime noktaları yüksek olan katı ve kristalli bileşiklerdir; suda ve birçok organik çözücüde çözünürler; çözeltileri elektriği iletir, bundan yararlanılarak organik çözücüler iletken hale getirilebilir ve bunlarla elektrokimyasal çalışmalar yapılabilir.
11NitroalkanlarNitroalkanlar, azotun en yüksek yükseltgenme basamağı olan nitrik asidin (HNO3) türevleridirler ve oldukça kararlı bileşiklerdir.
12RCH2NO2 primer nitroalkan, R2CHNO2 sekonder nitroalkan,R3CNO2 tersiyer nitroalkanlardır.Küçük moleküllü nitroalkanlar renksiz veya hafif sarı, özel kokulu sıvılardır; suda biraz çözünürler. Büyük moleküllü olanlar suda daha az çözünürler.
13Organik kükürt bileşikleri Kükürt, periyodik çizelgede 6.grupta oksijenin hemen altındadır.
14Daha önce tanıdığımız oksijen bileşiklerinin kükürt karşılıkları olan organik bileşikler vardır.
26Canlıların temel bileşiklerinden nükleik asitler fosforik asidin (HO)3PO diesterleridirler.
27Biyolojik enerji taşıyıcısı ATP, bir fosfor bileşiğidir.
28Fosforik asidin ester ve/veya tiyoesterleri yapısında insektisitler (tarımsal böcek savaş ilaçları) vardır; bunların en önemlileri paratiyon, malatiyon ve paroksandır.
29Sinir gazlarının bazıları, DEP (diizopropil-fluorfosfat), SARİN (P-metil-izopropil-fluorfosfat), TABUN (etil-dimetilamidosiyanofosfat)’tır.
30Organik silisyum bileşikleri Silisyum (Si), karbon gibi IV. Grup elementidir. Hidrojen, oksijen, azot elementleriyle, karbonun yaptığı gibi bir takım bileşikler yapabilir.
31Organik silisyum bileşikleri, karbon bileşikleri kadar kararlı değildir.
32Dialkilsilandiollerin değişik özelliklerde siloksanlara dönüşmeleri, endüstriyel bir reaksiyondur; polimerleşme derecesine göre oldukça kararlı olan ve silikon denen sıvı, jel veya katı maddeler elde edilebilir.
33Silikonlar, kimyasal reaksiyonlara karşı olağanüstü inert yani tembeldirler, hiçbir zehirli etkileri yoktur.Uygun özellikleri nedeniyle silikonların geniş kullanım alanları vardır. Meme ameliyatlarında dolgu maddesi olarak kullanılabilirler.
34Karbonik asidin organik türevleri Karbondioksit (CO2), suda çok az miktarda CO2 molekülleri halinde çözünür. Bunun çok az bir kısmına su (H2O) katılarak dengede bir miktar karbonik asit ve bunun ayrışmasıyla bikarbonat anyonu ve proton oluşur.
35Karbonik asidin her iki OH grubu başka gruplarla değişirse kararlı bileşikler meydana gelir.
37Fosgen, oda sıcaklığında gaz olan çok zehirli bir bileşiktir. Birinci dünya savaşında, Almanlar tarafından Fransızlara karşı savaş gazı olarak kullanılmıştır.
38Fosgen, yeni biçilmiş çimen kokusundadır; solunduğunda akciğer hücrelerinin içine geçer ve hidrolizi sonucu oluşan HCl, hücrenin yıkılmasına neden olduğundan solunum güçleşir.
39Üre, ilk sentezlenen organik ve biyokimyasal bileşiktir Üre, ilk sentezlenen organik ve biyokimyasal bileşiktir. Alman bilgini Wöhler, 1828’de katı amonyum siyanatı ısıtarak üreye dönüştürmeyi başarmıştır.
40Günümüzde üre, azotlu gübre olarak ve bazı sentezlerde çıkış maddesi olarak kullanılan önemli bir bileşiktir.
41Üre, molekülündeki rezonans ve tautomerlikten dolayı çok polar bir bileşiktir.
42Üre, asitli veya bazlı ortamda ısıtıldığında ve üreaz enzimiyle oda sıcaklığında hidrolizlenebilir; karbondioksit ve amonyak meydana gelir.
43Üre, soğukta nitröz asitle (HNO2), sıcakta sodyum hipobromitle (NaOBr) azot vererek parçalanır. Bu reaksiyonlarda oluşan azotun hacmi bir gaz büretinde ölçülerek volümetrik nicel üre tayini yapılabilir.
44Üre, erime noktasının (132oC) biraz üstünde ısıtıldığında amonyak çıkar ve biüret meydana gelir.
45Biüret, Cu2+ iyonlarıyla, koyu mavi renkli bir kompleks verir.
46Ürenin halkalı kondensasyon ürünleri, parabanik asit, barbitürik asit (malonilüre), pirimidin, imidazol ve purin türevleridir.
54Tartarik asit (tortu asidi), şarap tortusu asididir; üzümde ve diğer meyvelerde bulunur. Saf tartarik asit, gazoz tipi karbondioksitli içeceklere katkı maddesi olarak katılabilir.Gümüş aynası yapımında kullanılır.Saf potasyum mono-tartarat, pasta kabartma tozu olarak kullanılır.Tartarik asitten Fehling belirteci yapılır.
55Malik asit (elma asidi), ham elma başta olmak üzere diğer meyvelerde bulunur.
56Malik asit ısıtılırsa, molekül içi su yitirerek iki doymamış asit yani maleik asit (cis-) ve fumarik asit (trans-) meydana gelir.
57Sitrik asit (limon asidi), limon ve diğer turunçgillerde bulunan bir trikarboksilik asittir.
58Sitrik asit, glukoz metabolizmasında Krebs döngüsünün bir öğesidir.
59Keto asitlerKeto asitler, molekülünde C=O grubu bulunan karboksilik asitlerdir.
60Pirüvik asit, -ketopropiyonik asittir; oldukça güçlü doğal bir asittir.
61Pirüvik asit, glikoliz olayının son ürünüdür ve Krebs döngüsüne giren asetil-CoA’yı oluşturan ürün olması bakımından karbonhidrat metabolizmasının anahtar bileşiğidir.
62Asetoasetik asit, önemli bir biyokimyasal bileşiktir. Plazmada bulunan serbest asetoasetik asit anyonu, keton cismi olarak adlandırılır.
63Dikarboksilik asitler Dikarboksilik asitler, molekülünde iki karboksilik asit grubu bulunan organik asitlerdir.
64Oksalik asit, doğal bir maddedir; kuzukulağı bitkisinde monopotasyum tuzu, ıspanakta sodyum tuzu halinde bulunur.
65Oksalik asidin kalsiyum tuzu suda az çözündüğünden, böbreklerde süzülen oksalik asit Ca2+ ile birleşerek bazan kalsiyum oksalat olarak idrar yollarında veya mesanede idrar yolları taşı oluşturur.
66Malonik asit, suda en çok çözünen dikarboksilik asittir; alkolde de çok çözünür. Malonik asit, doğal bir üründür.
67Süksinik asit, doğal bir bileşiktir; glukoz metabolizmasında Krebs döngüsünün bir öğesidir.
68Glutarik asit, suda az çözünen zayıf bir asittir.
69Adipik asit, suda az, alkolde çok çözünen zayıf bir asittir.