Kooperatif nedir? Ne Demek. Kooperatif Girmek İçin Ne Gerekir, Kooperatif’ten Nasıl Çıkılır?
Kooperatif. Meslek, sanat ve geçimlerine ait ihtiyaçları, daha uygun koşullarla ve ortak çabayla sağlayabilmek için kurulan şirket türü. Eskiden tedavün sandığı denilirdi. Kooperatifler, şirket olmakla birlikte amacı kar değil, ortaklarının ihtiyacını karşılamaktır.
Türk Ticaret Kanununun 485-502. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Kooperatifler, en az yedi kurucunun bir araya gelip imzalayacakları, içinde şirketin ticaret unvanı, merkezi, amacı, konusu, kuruluş anında var olan ortakların ad ve soy adları ile ikametgahları, sermayesinin en az miktarı ve bunun nasıl ödeneceği belirtilen bir ana sözleşmeyi notere onaylatıp, Sanayi ve Ticaret Bakanlığından izin almalarıyla kurulur.
Ana sözleşmede yazılması zorunlu olan yukarıdaki bilgilerden başka, isteğe bağlı olarak; otuz yılı aşmamak üzere çalışma süresi, ortakların şirkete girme, çıkma veya çıkarılma, ödedikleri paraları geri alma koşulları, işlerin kimler tarafından, nasıl yürütülüp, denetleneceği, gerektiğinde; müdürün, yönetim kurulu üyelerinin, denetçilerin atanma ve görevden alınma şekilleri, yetkilerinin sınırları, çalışma süreleri,genel kurulun toplantıya çağrılma usulleri, genel kurul toplantılarında oy kullanma şekilleri, bizzat kullanılmasına engel olan hallerde temsilci atanmasına imkan sağlayan hususlar, kurulda alınan kararların geçerli olabilmesi için aranan çoğunluk, kâr ve zararın paylaşılması, ortakların sorumluluk sınırı… da, yer alabilir.
İsteğe bağlı hükümlere ana sözleşmelerinde yer vermemiş kooperatiflerde uygulanacak genel hükümleri yasa şöyle belirlemiştir:
‘Şirket on yıl devam eder. Ortaklar, ana sözleşme hükümlerini yerine getirmedikleri takdirde, çıkarılabilirler. Ortaklıktan çıkabilirler. Bir müdür tarafından yönetilir, denetçiler tarafından anonim şirketler için belirlenen yöntem gereğince denetlenir. Buna göre denetçiler, şirketin bilançosunun hangi yöntemle düzenleneceğini belirlerler. En az altı ayda bir şirketin defterlerini incelerler, üç ayı aşmamak şartıyla, sık sık ve dilerse ansızın şirket veznesini teftiş ederler, en az ayda bir kere defterleri İncelerler, bütçe ve bilançoyu denetlerler, tasfiye işlemlerine nezaret ederler, gerekli durumlarda genel kurulu olağanüstü toplantıya çağırabilirler, genel kurulda hazır bulunurlar. Kanun, ana sözleşmesinde ihtiyari hüküm lere yer vermemiş kooperatifler için ayrıca, genel kurulun, müdür veya yönetim kurulu tarafından imzalanan taahhütlü mektup ile toplantıya davet edilmesini, ortakların genel kurulda temsilci aracılığı ile temsil edilemeyeceğini, kâr ve zararın her yıl, yarısının ortaklar arasında eşit olarak, diğer yarısının koydukları sermaye oranında dağıtılacağını, ortakların zincirleme ve sınırsız olarak sorumlu olacaklarını öngörmüştür.
Bir ortak hiçbir surette otuz bin liradan fazla pay sahibi olamaz ve bir ortak-ık senedinin değeri yüz liradan aşağı olamaz, en yüksek haddi aşmamak üzere birden fazla pay sahibi olabilir.
Kooperatife girme:
Kural olarak ortak olmak için yazılı bir giriş bildirimi yapmak gereklidir. Aday, bildirimde ana sözleşme hükümlerini kabul ettiğini açıklar. Kooperatiflerde, başında ana sözleşmenin yer aldığı bir ortaklar defteri tutulur. Deftere, ortakların adlan, soyadları, meslekleri, ikametgahları, şirkete girdikleri, çıktıkları veya çıkan d klan tarihler, verdiği veya çektiği paranın hesabı kaydedilir. Defteri, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki mahkemenin reisi veya yargıcı, mahkeme olmayan yerlerde bucak müdürü onaylar ve imzalar. Değişiklikler her yılbaşında, ticaret siciline gönderilir. Hatalardan müdür ve yönetim kurulu üyeleri, birlikte sorumludurlar.
Ortakların üyelik hakları, üstünde ticaret unvanı, sahibinin isim ve soy ismi, sanat ve ikametgâhı, giriş tarihi bulunan, yetkililerce imzalanmış, nâma yazılı bir senetle temsil edilir.
Kooperatiften çıkma:
Kooperatife giriş gibi, çıkış da kabule bağlıdır. Ana sözleşmede öngörülen nedenler veya diğer haklı nedenlerin varlığı durumunda, yönetim kurulunun teklifi üzerine, genel kurul kararı ile çıkarılabilir. Payını devretmek suretiyle ortaklıktan çıkmak mümkündür. Ancak devir için payların tümüyle ödenmiş olması zorunludur.
Çıkan veya çıkarılan ortak, şirketin tasfiyesini isteyemez. Bu tarihten başlayarak, iki yıl sonuna kadar, ana sözleşme ile belirlenmiş sınırlar içerisinde sorumludur.
Kooperatiflerin sona ermesi: Kooperatifler, ana sözleşmelerinde yer alan sürelerinin dolması, istenilen amaca ulaşılması, fesih veya feshedilmesi, birleşme veya bir kamu tüzel kişisi tarafından devralınmasıyla, tüzel kişiliklerini kaybederler.
Kooperatif birlikleri: Konuları aynı veya birbirleriyle ilgili olan en az yedi kooperatifin, ana sözleşmelerinde bu yönde hüküm bulunmak şartıyla birlikte kurdukları kooperatiflerdir. En yetkili organı, ana sözleşmede aksi bir hüküm yoksa, birliği oluşturan kooperatif temsilcilerinin meydana getirdiği genel kuruldur. Ortak çıkarları korumak, amaçlarını gerçekleştirebilmek için ekonomik faaliyette bulunmak, faaliyetleri düzenlemek ve denetlemek, eğitim, kooperatifciliği geliştirmek amaçlarıyla kurulur.
Kooperatif merkez birlikleri: Kooperatif birliklerinin birleşmesiyle kurulan, yine kooperatif şeklinde örgütlenmiş, üst kuruluşlardır. Genel kurulu, onu kuran birliklerin genel kurullarının seçtiği üyelerden, yönetim kurulu da kendi genel kurulunun seçtiği üyelerden oluşur.