Yazımızda; ülkemizde Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu tarafından yürütülen toplum tabanlı kanser tarama programına değineceğiz. Kanser Daire Başkanlığının özverili çalışmaları sonucu Bakanlığımıza bağlı tüm birimler adeta seferber olmuş, özellikle aile hekimleri olmak üzere birçok sağlık çalışanı kampanyaya destek vermiştir. Bu özverili çalışma aynı heyecan ile devam etmektedir.
Kanser, günümüzde en önemli sağlık sorunlarından biri haline gelmiştir. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından yayınlanan 2014 Kanser Raporu’nda; dünyada yılda toplam sekiz milyonu aşkın kişinin kanser yüzünden hayatını kaybettiği belirtilmektedir. Ülke olarak kanserin önlenmesine yönelik çalışmalara yoğunlaşmamız; sigara kullanımı, obezite ve alkol tüketimiyle mutlak bir şekilde mücadele etmemiz gerekmektedir.
Ülkemizde en sık görülen kanser türü erkeklerde akciğer kanseri, kadınlarda meme kanseridir. Kanser türleri arasında en sık ölüme neden olan kanser türü ise akciğer kanseridir. Kanser vakalarının 2035’e kadar yılda 24 milyonu bulabileceği, ancak bu vakaların yarısının önlenebileceği DSÖ tarafından bildirilmektedir. Vakaların yarısının önlenebilir nedenlere (tütün ve türün ürünü kullanımı, alkol kullanımı, beslenme bozukluğu, sedanter yaşam vs.) bağlı olduğu göz önüne alındığında; kansere yakalananların sayısını düşürmek için harekete geçmenin, hem hükümetin hem de toplumun sorumluluğunda olduğu unutulmamalıdır.
Kansere karşı verilen bu zorlu mücadelede erken tanı büyük önem taşımaktadır. Kişide herhangi bir belirti oluşturmadan kanserin araştırılmasına ‘’tarama’’ denilmektedir. Erken teşhis imkânı sağladıkları için tarama yöntemleri, kansere karşı mücadelede en önemli noktalardan birini oluşturmaktadır. Tarama programının yararlı olabilmesi için toplum tarafından kabul görmesi ve toplum katılımının yüksek olması gerekmektedir. Tarama ile yakalanan kanser türü, belirtilerin görülmesinden önce saptandığı için erken tedavi şansı yakalamış olacaktır. Bu durum belirtilerin başlamasından sonra hastalığın geç evresinde başlanan tedaviden daha etkin bir tedavi şansı sağlamaktadır. İyi bir tarama testi düşük maliyetli, kolay uygulanabilir, güvenilir (tutarlı) ve geçerli (hasta ve hasta olmayan kişileri ayırabilmeli) olmalıdır. Kanser tarama programlarının etkin şekilde uygulanabilmesi için; uygulanacak olan tarama yönteminin ülkedeki kanser yükünü azaltacağı gösterilmiş olmalıdır.
Ülkemizde üç çeşit kanser için tarama testi ücretsiz olarak yapılmaktadır;
• 30-65 yaş arasındaki kadınlara rahim ağzı (serviks) kanseri taraması için ‘’Pap-smear testi’’ ve ‘’İnsan PapillomaVirus (HPV) testi’’ ile tarama yapılmaktadır. 35-40 yaş aralığındaki kadınlardan en az bir kez smear alınmalı ve beş yıllık aralıklarla tekrarlanmalıdır. Son iki testi negatif olan 65 yaşındaki kadınlarda taramaya son verilmelidir.
• 40-69 yaş arasındaki kadınlara meme kanseri taraması amacıyla ‘’mamografi’’ tetkiki yapılmaktadır.
• 50-69 yaş arasındaki kadın-erkek herkese kalın bağırsak kanseri taraması için ‘’dışkıda gizli kan (GGK)’’ testi yapılmaktadır. Birinci derece yakınında kalın bağırsak kanseri tanısı olan 40-49 yaş arası herkese GGK bakıldıktan sonra 51 ve 61 yaşlarında kolonoskopi yapılmaktadır.
Sakın geç kalmayın, erkenden taramanızı yaptırın…
Doç. Dr. Hüseyin CAN