7 Maddede Osmanlı Askeri Gücünün Öncüleri: Akıncılar
Birçoğumuzun zihninde Cüneyt Arkın’ın Malkoçoğlu karakterini canlandırdığı enfes performansıyla hafızalarımıza yer edinen Akıncılar, Osmanlı tarihi içerisinde önemli bir yere sahip savaşçı süvari birlikleridir. Savaş sırasında asıl ordudan birkaç günlük mesafede önde giden, gittiği noktalarda istihbarat toplayan, ordunun geçeceği yol, köprü ve geçit gibi yerleri güvenlik altına alan Akıncılar, sınır güvenliğinin sağlanması ve Osmanlı’nın batı yönlü ilerleyişinde büyük rol oynadılar. Kahramanlıkları ve başarılarıyla dilden dile, destanlarla ve hikâyelerle günümüze kadar ulaşan bu askeri birliği gelin birlikte tanıyalım.
1. Akıncılar tarih sahnesine çıkıyor
Osmanlı’nın bir cihan devleti olma yolundaki ilk ve en önemli adımlarından birini attığını söyleyebileceğimiz Akıncılar, Osmanlı’nın bir uç beyliğiyken devletleşme sürecinde önemli katkılarda bulundular. Temelinin Osman Gazi zamanında Köse Mihal tarafından atıldığı rivayet edilen Akıncılar, Osmanlı’da savaş meydanlarına çıkmış, Orhan Bey döneminde düzenli süvari birliklerin teşkiline kadar sürekli olarak kullanılmış ve bu süreçte Osmanlı’nın devlete dönüşmesinde önemli rol oynamışlardır. Bu önemli yapılanmanın bir ocak haline dönüşmesi ise Evrenos Bey’in yüksek gayretleriyle gerçekleşmiştir.
2. Her işte olduğu gibi akıncı olmanın da bir usulü, yerine getirilmesi gereken şartları vardı
Her işin ve her mesleğin oluşuna dair nasıl ki bir adabı ve usulü varsa akıncı olmak için de aşılması gereken yollar ve yerine getirilmesi gereken kaideler mevcuttu. Bu şartlardan belki de en önemlisi akıncıların güçlü, genç ve cengâver yiğitlerden seçilmesiydi. Bununla birlikte her bir akıncı adayı, imam ve köy kethüdâsını veya dürüst birini kefil göstermek mecburiyetindeydi. Ayrıca bu meslek bir yönüyle baba mirası olarak görülürdü. Akıncı birlikleri için devlet kışla tahsis etmez, onlara maaş vermez, teçhizat ve silah sağlamazdı. Akıncılar silahlarını kendileri temin ederler ve düşmandan aldıkları ganimetle geçinirlerdi.
3. Akın akın bir yere kadar! Boş zamanlarında ne yaparlardı?
Özellikle Yeniçeri Ocağı’nın kurulmasının ardından daha çok sınırlarda ikamet eden, belirli aralıklarla çoğunlukla batı yönlü akınlar düzenleyen Akıncılar, elbette ki sürekli akın halinde değillerdi. Akıncılar barış zamanlarında tarım, hayvancılık vb. kendi işleriyle meşgul olurlar, bununla birlikte de başta binicilik olmak üzere yüzme, sarp yerleri aşma ve at üstünde her türlü silahı kullanabilmek adına çeşitli talimler yaparlardı.
4. Akınlar gelişigüzel yapılmaz, belirli bir usüle ve kurala göre yapılırdı
Öncelikle şu konuyu aydınlatmak gerekir ki Akıncılar, Avrupalıların iddia ettikleri gibi, sırf ganimet için düşman topraklarına saldıran, başıboş serseri bir güruh değildi. Akının her çeşidi iyi bir plan, program ve emir komuta sistemi içerisinde gerçekleştirilirdi. Akıncıların yaptığı üç çeşit akın vardı. Bu akınlardan 100 kişiden az akıncıyla yapılana “çete” ya da “poterya”, 100 kişiden fazla sayıyla gerçekleştirile akınlara “haramilik”, bizzat akıncı kumandanının idaresi altında yapılana ise gerçek anlamda “akın” denilirdi. Bununla birlikte bu akın çeşitlerine göre elde edilen ganimetin dağılımı da ona göre şekillenirdi. Örneğin; haramilik ve akın sırasında alınan esirlerin beşte birini, acemi oğlanı yapılmak üzere kanun gereği devlet verilirdi.
5. Babadan oğula miras gibiydi
Akıncı beyi her ne kadar devlet tarafından tayin edilse de akıncılık zamanla babadan oğula kalan bir miras haline dönüştü. Bu önemi kumandanlık görevinin uzun süre Mihal Evrenos, Turhan ve Malkoçoğlu gibi ünlü akıncı ailelerinde kalmış olması bu mirasın nesilden nesile aktarıldığının en güzel örneğidir.
6. Her şeyin bir sonu olduğu gibi Akıncıların devri de sona eriyor
Tarihin bize daha önce defalarca gösterdiği gibi, bir şey her ne kadar iyi, başarılı veya kudretli olursa olsun zamanı gelince tarihin tozlu raflarına karışıyor. Osmanlılar’da 1595 yılına kadar yaklaşık 250 yıl devam eden ve devletleşme sürecinde önemli rol oynayan Akıncılar, zaman içerisinde zayıflamaya başladı. Özellikle 17. yüzyıldan itibaren sayıları iyice azalan Akıncılar bu süreçten itibaren artık geri hizmetlerde kullanıldı ve yerlerini kalelerdeki serhad kulları aldı. Akıncıların adı ise öteki bazı askeri birliklerle birlikte 1826’da resmen ortada kaldırıldı ve günümüze kadar yiğitlikleriyle, dillerde dolanan destanlarıyla ve teknolojinin gelişmesi vesilesiyle sinemayla anlatılan birer tarih anlatılarına dönüştü.
7. Milli Mücadele’de vücut bulan son Akıncı ruhu
Her ne kadar akıncılığın adı 1826’da resmen ortadan kaldırılmış olsa da ruhu ve savaş yöntemi hayat bulmaya devam etti. Milli Mücadele sırasında Demirci Kaymakamı İbrahim Edhem’in kurduğu birlikler “akıncı müfrezeleri” adıyla anıldı. Tarihsel bir ruh olarak bu birliklerle hayat bulan akıncılık, Büyük Taarruz arefesinde Batı Anadolu’da işgal altındaki topraklarda düşmana büyük kayıplar vererek zafere ulaştı. Bu zaferin ardından "akıncı müfrezeleri" dağılsa da akıncılık ruhu yaşamaya devam ediyor.
Kaynakça
Abdülkadir Özcan, Akıncı, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt.2, 1989
Mustafa Alkan, Osmanlı Devleti’nde Akıncı Ocağının Sonu, Akademik Bakış Dergisi, cilt.7, sayı.13, 2013
Özgür Körpe, Osmanlı Ordu Teşkilatında Akıncı Ocağının Yeri ve Çağdaş Türk Silahlı Kuvvetlerine Etkileri, Güvenlik Stratejileri Dergisi, cilt.7, sayı.13, 2011
DİĞERLERİ
Mısır Piramitlerinin Bilinmeyen Yönleri
İ.Ö 3000 yılına dayanan tarihi geçmişi ile Mısır, ulaştıkları medeniyetle bugün bile bizi etkilemeye devam ediyor. İlkçağ medeniyetlerine göre tıp, geometri, sanat, astronomi ve din gibi pek çok alanda ileri bir seviyede olan Mısır inşa ettikleri piramitleri ile bu durumu bize kanıtlıyor. Peki ‘piramit’ adı nereden geliyor? Osmanlı kaynaklarında piramitler, ‘Yusuf Ambarları’ olarak isimlendirilmektedir. Bunun nedeni Yusuf peygamber Firavun’un emri ile devletin mali işlerinden sorumlu tutulduğu zaman, Mısır’ın bolluk döneminde devasa boyutlarda ambarlar inşa ettirdi ve tüm hububatı bu ambarlarda saklayarak kıtlık döneminde halkın açlıktan kırılmasını önledi. Buradan yola çıkarak tarihte Yusuf Ambarı olarak anılırken bugün yabancıların literatüründen öğrendiğimiz piramit adıyla tanımlıyoruz. Yabancı sömürgeciler tarafından verilen piramit, sfenks, obelisk gibi pek çok tabir sanki tarihte de böyleymiş gibi kabul edilmiştir; oysa ki o topraklarda İngilizler 1 asır Osmanlı ise 4 asır kalmıştır. İnsan eliyle inşa edilen piramitlerin yapımına gelecek olursak, bir mühendislik harikasına şahit oluruz. Mısır’ın en meşhur piramitleri olan Gize piramitlerinin (Keops, Kefren, Mikerinos) her birinin köşesi bir diğerine tutturularak çizildiğinde ortaya pürüzsüz bir çizgi çıkacağı gibi güneşin hareketleri ile de büyük bir bağlantısı vardır. Güneş ışınlarının piramitlerin içinde oluşturduğu atmosfer ile hiçbir cesedin içeride çürümesi, ekmeğin küflenmesi ve hububatın güvelenmesi mümkün değildir. Bu dünyanın 7 harikasından biri olan piramitler peki nasıl inşa edildi? Bugünün teknolojisinden uzak olan Mısır, insan gücünü kullandı. 1926 yılında Gize Piramitlerinin yakınında bulunan bir işçi mezarlığındaki cesetler incelendiğinde neredeyse tüm sorularımız cevaplandı. Bu nekropoldeki cesetlerin her birinin iskelet sistemlerinin bozuk olduğu ve hemen hemen hepsinin 40 yaşına dahi gelemeden öldükleri anlaşıldı. Kölelerin Mısır’da hiçbir değerinin olmadığı, 15 yaşına gelen birçok çocuğun bu zorlu şartlar altında sadece mercimek lapasıyla beslenerek çalıştığı ve bu uğurda öldüğü ortadadır.
Nuri Demirağ Tayyare Atölyesi: Kurulması Faaliyetleri ve Kapanması
Cumhuriyetle birlikte başlatılmaya çalışılan ağır sanayi yatırımları ile bu yatırımların hazin sonları üzerine bir inceleme içeren bu resimlerle tarih çalışması büyük ümitlerle kurulan fabrikaların ilgisizlik yüzünden nasıl kapanmak zorunda bırakıldıklarını, milyonlarca lira harcanarak yapılan yatırımların değişik bürokratik, kırtasiyeci ve tutucu yaklaşımlarla desteklenmemesini, hatta çeşitli zorluklar çıkarılarak kapanmaya mahkûm edilmelerinin tarihsel sürecini ele almaktadır.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun