Halil Rifat Paşa
- Görev : Osmanlı sadrazamı
- Doğum : Serez - Lika Köyü
- Ölüm : 9 Kasım 1901 - İstanbul
- Ebeveyn : İbrahim Ağa
Üç yaşında iken ailesi Serez’e nakledince ilk tahsilini burada yapan Halil Rıfat, 1851 yılında Selanik Tahrirat Kalemi’nde, daha sonra Vilayet Meclisi Kalemi’nde görev yaptı. Bundan sonra sırasıyla divan katipliği, Muhasebe-i Maliyye Meclisi’nde, Edirne, Harput, Erzurum gibi vilayetlerde divan katipliği, İstanbul’da Meclis-i Vala-yı Ahkam-ı Adliyye’de, Silitre vilayetinde divan katipliği gibi görevlerde bulundu. 1875 yılında Rumeli beylerbeyi payesi verilen Halil Rifat Paşa 1876 yılında vezir rütbesiyle Tuna valiliğine tayin edildi. Ardından sırasıyla Halep, Kosova, Selanik şehirlerinin valiliğini yaptı. Ardından Sivas valisi ve Girit valisi olan Halil Rifat, 1885 yılında bazı dedikodular nedeniyle görevinden alındı. Üç yıl sonra Aydın valisi olan paşa, İzmir’de önemli ölçüde imar faaliyetlerinde bulundu. Azledilen Kamil Paşa’nın yerine sadrazamlığa getirildi.
Bir müddetten beri Bâbıâli’de olup bitenleri gizlice saraya bildiren Halil Rifat Paşa bu şekilde âdeta padişah tarafından mükafatlandırılmış oldu. Ancak Halil Rifat Paşa’nın sadrazam oluşu kamuoyunda hayret uyandırdı. Zira çok buhranlı bir devir yaşanıyordu ve onun, ülkenin içinde bulunduğu güçlüklerin altından kalkması oldukça zordu. Şura-yı Devlet üyesi olan oğlu Cavid Bey’in köprü üzerinde Yanyalı Mustafa adlı bir Arnavut tarafından öldürülmesi Halil Rifat Paşa’yı çok sarstı bu nedenle birçok defa istifa etmek istediyse de kabul edilmedi. Hastalığı artıp iş göremez hale gelince Adliye Nazırı Abdurrahman Paşa sadaret vekaletine tayin edildi. Çeşitli Osmanlı ve yabancı devlet nişanlarını taşımakta olan Halil Rifat Paşa aslında düzenli bir tahsil görmemiş, taşra memuriyetlerinde ve valiliklerde bulunarak idari işleri öğrenmişti. Onu himaye eden ve elinden tutan daha çok Midhat Paşa olmuş, sonradan Sultan Abdülhamid’in gözüne girmeyi başarmıştır.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Çetin, Atilla, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 1997, cilt 15, sayfa: 327-328
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Nat Turner
Virjinyalı bir köle olan Nut Turner, ABD tarihinin İç Savaş’tan önceki en önemli köle isyanına liderlik etti. Kısa sürmesine rağmen isyan ardında düzinelerce ölü bıraktı. Virjinya’nın Kuzey Carolina ile olan sınırındaki Southampton County kırsalında doğdu ve ömrü orada geçti. Sahibi önce Thomas Moore, ardından onun oğlu Putnam Moore oldu. Güney’de kölelerin eğitilmesi hoş görülmemesine rağmen Turner okumayı öğrendi. Hatta İncil’i okudu ve Baptist bir vaiz oldu. Tarlalardaki kölelere vaaz veriyordu. 1820’lerin başında Turner bir dizi deneyim yaşadığını ve bazı görüntüler görmeye başladığını iddia etti. Kendisini bu isyanın başlatması için Tanrı tarafından seçildiğine inanıyordu. 1831 yılının Şubat ayındaki güneş tutulmasını ve daha sonra gerçekleşen bazı atmosferik olayları işaret olarak değerlendirdi ve 21 Ağustos 1831 yılında isyanı başlattı.
-
Mustafa Nehhas Paşa
Hukuk Fakültesi’nden mezun olduktan sonra 1919 yılına kadar avukat ve hâkim olarak çalışan Nessah Paşa 1918’de Sa‘d Zağlûl yönetimindeki Vefd Partisi’ne girdi. Mısır’ın İngiltere’den bağımsızlığını kazanması yolunda verdiği mücadeleden dolayı 1921-1923 yıllarında Sa‘d Zağlûl ile birlikte Hint Okyanusu’ndaki Seyşeller (Seychelles) adalarına sürgün edildi. Krallık dönemi anayasasının belirlendiği 1923’te Mısır’a döndü ve aynı yıl yapılan seçimlerde milletvekili olarak parlamentoya girdi. İngiltere’nin hükümette görev almasına izin vermemesi sebebiyle önce meclis başkan yardımcısı, sonra da başkanı oldu. Sa‘d Zağlûl’ün ölümünün ardından Vefd Partisi başkanlığına seçildi. Beş defa başbakanlık yaptı. Siyasî mücadelesinin en önde gelen amaçlarından biri Mısır’ın İngiltere’den tam bağımsızlığını kazanmasıydı. 1936-1937 yıllarındaki başbakanlığı döneminde bu doğrultuda önemli mesafe aldı. Londra’da imzalanan ve 1882’de başlayan İngiliz işgalini resmen sona erdiren 26 Ağustos 1936 tarihli İngiltere-Mısır Antlaşması Mısır’ın tam bağımsızlığına giden yolda dönüm noktalarından biri oldu. Ancak iç siyasetteki çekişmelerin sokağa sıçraması ve hükümet aleyhindeki gösteriler, Başbakan Nehhas ile Kral Fârûk arasındaki mesafeli ilişkinin siyasî krize dönüşmesiyle sonuçlandı. Kral Fârûk, yetkilerini sınırlandırma girişiminde bulunan Başbakan Nehhas’ı görevden aldı.
-
Butrus al-Bustani
Butrus al-Bustani Mârûnî, ülkenin millî, kültürel ve ahlâkî problemlerini isabetli bir şekilde değerlendirebilen bir aileye mensuptur. İlk tahsilini köyünde yaptı. Orta ve yüksek öğrenimini Aynivereka’da tamamladı. Yükseköğrenimi sırasında Arap edebiyatı yanında Süryânîce, Latince, İtalyanca okudu; felsefe ve ilâhiyatla ilgilendi. İngilizce’yi ise kendi gayretiyle öğrendi. Mezun olduğu yüksek okula öğretmen tayin edildikten sonra Beyrut’a gitti. Kavalalı Mehmed Ali Paşa’nın oğlu İbrâhim Paşa’yı Suriye’den çıkarmak için Beyrut ve yöresini işgal eden İngilizler’in yanında tercüman olarak çalıştı. Bu görev onun hayatında bir dönüm noktası teşkil etti. Çünkü bu sırada İngilizler vasıtasıyla tanıştığı Amerikan misyonerleriyle dost oldu ve sonunda Protestan mezhebine girdi. Amerikalı misyonerlerle çalışan Dr. Cornelius Van Dyck’ın Beyrut yakınlarında Abeyh’te açtığı okulda iki yıl öğretmenlik yaptı. 1848’de Beyrut’a dönerek 1862’ye kadar Amerikan konsolosluğunda tercüman olarak çalıştı. Bir taraftan da Dr. Ely Smith’in başlattığı Kitâb-ı Mukaddes’in Arapça’ya tercümesiyle meşgul oldu. Bu maksatla Yunanca ve İbrânîce’yi öğrendi.
-
Ali Mustafa Efendi
Medrese tahsilinin ardından yazdığı şiirlerle dikkatleri üzerine toplayan Mustafa Efendi ilk eseri Mihr ü Mâh’ı sunduğu Şehzade Selim’e (II. Selim) divan kâtibi oldu. Kanuni Süleyman tarafından müderrislik veya kadılık isteği reddedildi. Divan katipliğinin yanı sıra hazine defterdarlığı, beylerbeylik, sancak beyliği görevlerinde de bulunan Mustafa Efendi mevki hırsına sahip bir kişiliğe sahipti. III. Murad’ın padişah olmasının ardından ona bazı kasidelerle birlikte Zübdetü’t-tevârîh’i sundu, fakat karşılığında memuriyet alamadığı tekrar Bosna’ya döndü. Gözü daima yüksek makamlarda olan Mustafa Efendi sürekli olarak durumdan şikâyetçi idi. Çoğu kez mevkisini yükseltmek adına eserler kaleme alan Mustafa Efendinin eserleri arasında ahlâk, siyaset ve âdâba dair konular da yer aldı. Devlet makamında çeşitli görevlerde yer alan Mustafa Efendi Cidde sancak beyliğine tayin edildikten sonra Cidde’ye giderek, son eseri Mevâidü’n-nefâis’i padişahtan Mısır Beylerbeyiliğini istemek üzere Mekke’de tamamladı. Cidde sancak beyi olduğu dönemde vefat etti.
-
Velid Ebüzziya
Tahsiline Bakırköy’de Behram Ağa İlkokulu’nda başlayan Velid, oradan Mekteb-i Sultani’ye geçti. Lise tahsilini Bakırköy’deki Fransız Saint Benoit Mektebi’nde tamamladı. Daha sonra İstanbul Darülfünunu Hukuk Mektebi’ne girdi. Devrin önde gelen Fransız gazetelerinden Le Temps ve Le Figaro’da stajyer muhabir olarak çalışan Velid, daha sonra babasının gazetesi Tasvir-i Efkar’da çalışmaya başladı. Babalarının ölümü üzerine Ebüzziya kardeşler idari işleri ve yazı işlerini üzerlerine alarak gazetenin yayımını devam ettirdiler. I. Dünya Savaşı ve uygulanmaya başlanan sansür, gazeteciliği çok güç ve tehlikeli bir hale getirdiği dönemde kapanan gazetenin adını değiştirerek yayına devam etmeyi başardılar. İngilizler’in, Mütareke şartlarını çiğneyip İstanbul’u resmen işgal etmeleri ve Şehzadebaşı Karakolu’nda uyumakta olan silahsız askerleri yataklarında süngüleyerek şehit etmeleri üzerine kanlar akan naaşlarının resimlerini çeken Velid Bey, bunları Anadolu’ya göndermesi üzerine tutuklanıp Malta adasına sürgün edildi. bir yıl sürgünde kaldıktan sonra İstanbul’a döndü ve Büyük Taarruz’un yapılabilmesine destek verdi.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun