Transkript
1 Meyveden Çekirde e, Çekirdekten Meyveye MAYIS - HAZ RAN 2010 SAYI:136 ISSN / Sivil Anayasa ile Yeni Bir Döneme Do ru Hüseyin Korkut Art k Kalite Zaman Tar k Tufan Ben Müslüman m Diyebilme Huzuru Prof. Sami Selçuk : Demokrasi halk n yönetimidir; seçkinlerin de il Cihan Aktafl Sadece Hayal Kurarken Mutlu Anayasa Teklifi Ne Getirir, Ne Götürür? Doç.Dr. Mustafa fientop Anayasa Tart flmalar çin Do ru Zemin Ne Olmal d r?
2
3 May s - Haziran Türkiye yeni bir dönemin kap s n aral yor. Tart fl lamaz denilenler tart fl l yor, de ifltirilemez, de ifltirilmesi teklif dahi edilemez denilenler masaya yat r l yor. Üniformal her cümle yerini sonu üç noktal ve ucu aç k sivil bir kimli e b rak yor. Yeni anayasaya olan ihtiyac n art k bir kriz halini ald Türkiye bafltan afla yeni ve sivil bir anayasa yapamasa da yamalarla bir süreli ine nefes aral bulacak gibi görünüyor. ÖNDER mam Hatip Liseleri Mezunlar ve Mensuplar Derne i ÖNDER ADINA MT YAZ SAH B Hüseyin Korkut GENEL YAYIN YÖNETMEN. Mansur Özdemir YAYIN KOORD NATÖRÜ Mustafa Canbey YAZI filer MÜDÜRÜ / ED TÖR smihan fiimflek YAYIN KURULU Sabri Ota, Rabia Ayaz, Elif Y lmaz, Ayfle Çoban, H. brahim Kelefl, Muhammed Ayd n, Mikail Taflc REKLAM SORUMLUSU Mustafa Karahüseyino lu Tohum Dergisi Önder mam Hatip Liseleri Mezunlar ve Mensuplar Derne i yay n d r. GRAF K TASARIM Adem Atilla Asil BASKI Cemre Ofset ADRES Alemdar Mahallesi Hükümet Kona Sokak No: Ca alo lu - stanbul Tel : Faks : Kaynak gösterilmeden al nt yap lamaz. Yaz larda k saltma yap labilir. Hukuki sorumluluk yazara aittir. Konunun takipçisi olan imam-hatiplilerin sorunlar n n çözümü ise sivil bir anayasan n hayata geçirilmesi ile mümkün. T pk di er toplum kesimlerinin sorunlar n n çözümünde oldu u gibi Bir süredir sivil anayasa sürecinin bizzat müdahili olan ÖNDER, Sivil Dayan flma Platformu ile birlikte konunun takipçisi olarak imam-hatiplilerin sivil anayasa ile ilgili yaklafl m n kamuoyuna duyurdu. mamhatip liselerinin varoluflu nas l milletin iradesi ile olduysa, ayn millet, iradesinin ürünü olan sivil bir anayasa istiyor bugün. flte Tohum Dergisi hem imam-hatiplilerin konu ile ilgili yaklafl m n, hem de genel çerçeveyi de erlendirmek üzere 136.say s nda Sivil Anayasa y dosya olarak okuyucular n n önüne koyuyor. Konu ile ilgili oylamalar, tart flmalar devam ederken tart flman n do ru zemin üzerinden yap lmas da en az anayasan n kendisi kadar önem tafl yor. Doç. Dr. Mustafa fientop Tohum Dergisi için yazd yaz da tam da bu noktadan hareketle sivil anayasa konusunu ele al yor. Eski Yarg tay Baflkan ve Bilkent Üniversitesi Ö retim Üyesi Prof. Sami Selçuk kendisi ile yapt m z röportajda 1982 anayasas n bir örümcek a na benzetirken anayasan n toptan de ifltirilmesi noktas n n da alt n çiziyor. Doç. Dr. Berdal Aral sivil anayasa için genifl mutakabat olmad n savunanlara yönelik, onlarla uzlaflma olamayaca n dile getiren yaz s yla konuyu de erlendirirken,.mansur Özdemir, Mustafa Canbey ve Sabri Ota n yaz lar ise dosya konumuzu oluflturan di er çal flmalar aras nda yer al yor. Prof. Dr. Deniz Ülke Ar bo an ile sivil anayasa, Türkiye nin iç ve d fl politikas üzerine Rabia Ayaz n yapt röportaj n yan s ra, Tar k Tufan la Türkiye de slamc lar n dönüflümü ve sinemada imam imaj na yönelik yapt m z röportaj bu say da oldukça dikkat çekece e benziyor. Prof. Dr. Mustafa Uzun un Adil Teymur hocan n ard ndan yazd vefa yaz s, Cihan Aktafl n su gibi öyküsünün de okuyucular m za hofl vakit geçirtece ini umuyoruz. 136.say n n yenili i ise karikatürist brahim Özdabak n da art k Tohum kadrosunda yer alacak olmas. Çizgilerinin sayfalar m z daimi flereflendirmesi dileklerimizle smihan fiimflek
4 02 May s - Haziran 2010 Ç NDEK LER Art k Kalite Zaman Toplumun ve Devletin Bar flmas Yolunda, Sivil ve Özgürlükçü Anayasa Aray fllar na Katk Vesayetçi Devlet Anayasas ndan Sivil Anayasaya Do ru 10 Anayasa Tart flmalar çin Do ru Zemin Ne Olmal d r? 14 Anayasa Teklifi Ne Getirir, Ne Götürür? Adalet Mülkün Temelidir Galeri: Prof. Sami Selçuk Demokrasi Halk n Yönetimidir; Seçkinlerin De il Yeni Anayasa Ve Uzlaflma Kültürü Siz Hala Darbecilerin Anayasas n m Kullan yor sunuz? Davlumbaz : Prof. Dr. Deniz Ülke Ar bo an Türkiye Kendi Yaratt Frankenfltaynlar n Kurban Olan Bir Ülke Arapça Bilgi ve Etkinlik Yar flmalar Heyacan stanbul da Bafll yor 38 Eriyip Gidene Yüz Y lda E itim ve E itim Sistemimiz 42 Sadece Hayal Kurarken Mutlu
5 May s - Haziran Yelpaze : Ben Müslüman m Diyebilme Huzuru 50 Entellektüel Sermayenin flletmelerin Müflteri liflkileri Üzerindeki Etkisi 52 Tarih : Bir mparatorlu un Tasfiyesi 54 Gezgin : 5. Lale Devri Tekrar Canlan yor 57 Kültür Sanat 60 Psikoloji : Modernitenin nsan Alg s 64 Adil Teymur Hocam n Ard ndan 70 BAK MDER 73 ÖNDER den Haberler 74 ÖNDER Bölge Toplant lar Bu Y l 10 lde Gerçeklefltirildi 76 Sivil Dayan flma Platformu Sivil Anayasa çin Yollarda 77 ÖNDER Han mlar Komisyonu ndan Siyasi Parti Kad n Kollar na Ziyaret ÖNCÜSPOR 78 Dedeci im Ben Geldim
6 04 May s - Haziran 2010 Hüseyin Korkut Art k Kalite Zaman Y llard r, mam Hatip Meselesi terkibi zikredildi inde konunun bir anda daha genel bir siyasal ba lam içerisinde tart fl ld na flahit olmaktay z. Farkl halk kitlelerinin konuya taraf olufllar veya bu liseleri alg lay fllar ndaki farkl l klar sebebiyle konunun siyasal düzleme tafl nmas normal say labilir. Normal say lamayacak olan ise her mam Hatip Meselesi denildi inde ele al nan konular n asl nda bu liselerde okuyan çocuklar m z n as l meseleleri olmay fl d r. Çocuklar m z ö ren(i)ci olduklar için kendi meselelerine zaten vâk f de iller, büyükler ise çocuklar m z n en büyük meselesi olan nitelikli e itim konusuna ya gelebilmifl de iller ya da hakl olarak katsay adaletsizli i gibi daha asli konulara e ilmifl durumdalar. Bundan dolay, mam Hatip Liseleri nin tart fl lma düzleminin e itim kalitesi ba lam na evrilmesi bu yeni süreçte elde edilebilecek en önemli kazan m olacakt r. Bu sayede hem 28 fiubat tan bu tarafa yaklafl k on iki y ld r ortaya ç kan hasarlar n telafisini hem de daha öncesinin muhasebesini yapma imkân do acakt r. Neler Yap labilir? mam Hatip Liseleri ndeki e itim kalitesini art rabilmek için öncelikle, meselenin as l taraf olan ö rencileri, yaflamakta olduklar d fllanm fll k psikolojisinden kurtarmak gerekmektedir. Bu ba lamda at lacak en önemli ad m -nispeten azalm fl olsa da devam eden- üniversiteye giriflteki katsay adaletsizli inin tamamen ortadan kald r lmas d r. Ve yine buna ba l olarak alan çeflitlili inin mam Hatip Liseleri ne de getirilmesidir. Daha on iki y l öncesine kadar ülke genelinde baflar lar yla ad n duyuran mam Hatiplerin, bir zamanlar ö renciler, veliler ve hatta e itimciler için cazibe merkezi olmas tesadüf de ildi elbette. Bu okullar n ayn flekilde cazibe merkezi olmas n n yolu tekrar kaybedilmifl haklar n n iade edilmesinden geçmektedir.
7 May s - Haziran mam Hatip Liselerinde e itim kalitesini ele al rken göz ard edilemeyecek bir baflka temel husus da kesintisiz e itim meselesidir. 5+3 modeli imam hatip liseleri, teknik liseler, ticaret liseleri ve anadolu liselerindeki kalitenin art r lmas nda da etkili olacakt r. lkö retim, bütün Avrupa ve dünyan n geliflmifl ülkelerinde uyguland gibi kesintili ve yönlendirmeli hâle getirilmelidir. Akademik e itimini ortaö retim alan do rultusunda devam ettirmek isteyen mam hatiplileri teflvik amac yla üniversitelerin Arapça Ö retmenli i ile Arap Dili ve Edebiyat bölümlerine giriflte, ö rencilere Arapça dili üzerinden s nav imkân verilmeli, ayr ca bu alanlarda HL ö rencilerine ek puan verilmelidir. Pilot bölge ve okullar belirlenerek, HL lerde haz rl k s n f ile birlikte 5 y ll k e itim uygulamas na geçilmesi de yabanc dil e itiminin iyilefltirilmesi noktas nda faydal olabilecektir. Milli E itim Bakanl Din Ö retimi Genel Müdürlü ü mam Hatip Liseleri Geliflim Modeli ne ifllerlik kazand r lmal, e itime yönelik uygulamalar n bu modele göre takip edilmesinin yan nda, okul binalar n n da bu modele göre düzenlenmesi sa lanmal, geliflim modelinin en güzel flekilde uygulanmas için okul idarecileri bilgilendirilmelidir. Bilindi i gibi milletimiz mam Hatip Okullar na y llarca büyük teveccüh göstermifltir. nsan m z kendi bölgesinde mam Hatip Lisesi yoksa bile çocu unu yat l olarak bu okullarda okutman n yollar n aram fllard r. Ö rencilerin bar nma ihtiyaçlar n n karfl lanmas için imkânlar n geniflletilmesi, donan ml yurtlar tesis edilmesi kaliteyi art ran ayr bir etken olacakt r. Okul idareleri, mezun dernekleri ve Okul aile birliklerinin, arac l klar yla yürütülecek sosyal, kültürel, sportif faaliyetler ve her HL ye spor kulüpleri kurulmas noktalar nda teflvik edilmesi. HL lerdeki s n f yo unluklar n makul düzeye çekebilmek ve vâki taleplere cevap verebilmek için, HL olmayan ilçelerde yeni HL ler aç lmal d r. Önceki dönemlerde baflka okullara devredilen HL binalar, kurulufl gayelerine uygun olarak yeniden mam Hatiplere devredilmelidir. Ders saatleri, meslek derslerinin saatleri, konular n da l mlar, baz derslerin okutulaca s n flar yeniden gözden geçirilmeli yeni bir müfredat yap land r lmal d r ayr ca dil e itimi için gerekli teknik altyap çal flmalar yap lmal d r ayr ca baflar l HL ö rencilerinin yaz döneminde yurt d fl nda Arapça ö renmelerine imkân oluflturulmal d r. Sonuç: mam Hatiplerde e itim kalitesinin art r lmas yla ilgili olarak teklifler art r labilir ancak esas olan bu konuya yeni ve genifl bir çerçeve oluflturmakt r. mam Hatip Liseleri nin din e itimi bafll nda ele al nmas konunun siyasal tart flma düzleminden ç kar larak akademik bir düzlemde daha sa l kl de erlendirilmesi imkân n do uracakt r. Buradan hareketle günümüz Türkiye sinde ve gelecekte mam Hatip Lisesi olgusunun/kurgusunun ne olmas gerekti i akademisyenler ve uzmanlar taraf ndan de erlendirilmelidir. mam Hatiplerin daha genel gündemlerin bir parças olmaktan kurtar l p kendi çerçevesi olan bir gündem haline getirilmesi konuyu daha sa l kl bir düzleme tafl yacakt r. Vesselam
8 06 May s - Haziran 2010 smail Mansur Özdemir Toplumun ve Devletin Bar flmas Yolunda, Sivil ve Özgürlükçü Anayasa Aray fllar na Katk Ülke önemli bir kavflakta, gelece ini steril bir flekilde kurmak amac yla zihnini iradesini ve enerjisini konsantre hale getirerek bekliyor. Ya kendi bileflenlerinden süzerek var etti i bir yap ya kavuflacak ya da kudreti kendinden menkul özel statülü jakobenist bir sistemin devam n kabullenecek. Toplumun yaflam alan na kritik müdahaleler yaparak tahakküm oluflturan zihniyetin yüzy l n sonunda toplumumuza hediye etti i 28 fiubat n üç temel hareket noktas olmufltu. Müslüman kad n n baflörtüsü, Müslüman milletimizin din ve Kuran e itimi, 60 y ll k eme in önemli mahsulü mam Hatip Okullar m z. Bir kâbus gibi milletimizin üzerine çöken bu mezalim, insanl n onuruna yönelik haks zl klar listesinde önemli bir yerde durmaktad r. Bu çerçevede parçal hukuksal aray fllar n netice vermedi i, fler i ve adil hukuk alg s n n zaten d flland ülkemizde modern hukuk da naçar kalm fl durumdad r. Hukuki metinlerden hareketle yap lacak hukuksal çözümlemeler ülke insan n n temel problemlerini çözmekte yeterli olam yor, hukuk ve adalet alg s tutan n elinde kal yor. nsan için var olmayan bir hukuk alg s temel felsefi niteli ini ve anlam n kaybediyor. 25 Kas m da Dan fltay operasyonu ile bir hukuk komedisine dönüflen katsay meselesinde pazarl k konusu yap lan gençli imizin gelece i ipotek alt na al n yor. F rsat eflitli i ve temel haklar, özgürlükler düzeyinde damgalay c, d fllay c tutum devam ediyor. Lokal çözüm aray fllar ile mesafe kat edilemeyen meselelerimizle alakal olarak anayasal düzeyde bir çözüm aray fl zaruri hale geliyor. Ülke insan n n toplumsal menfaatleri için var olan kurumlar n kendi toplumunun karfl s na dikilmesine karfl l k yücelefltirilen her kurum kutsal n yitirerek de erden ve anlamdan azade bir hal al yor, sorgulan yor ve güvenilmez hale geliyor. Adil ve özgürlükçü bir hukuk alg s n n sa lad avantajlarla özgürleflecek ve geliflecek olan toplum tarafl ve gayr adil hukuk eliyle daral yor, içine kapan yor geliflemez hale geliyor. Parçal hukuk aray fllar n n çözüm üretmedi i temel konulara ve milletin menfaati için ihdas edildi i halde milletin karfl s na dikilen kurumlara karfl tek çözüm anayasal de iflikliktir. Geliflen toplumun imkân ve f rsatlara kavuflmas milletçe tolere edilmesi mümkün olmayan konular n yegâne çözümü özgürlükçü, adil ve sivil bir anayasan n yap land r lmas d r. Toplumun kutsallar n n üstünde kendisine büyük anlamlar hasreden güçlerin oyununu bozacak ve onlar kendilerine de zarar veren bir iklimden kurtaracak yegane çözüm sivil bir anayasad r. Türkiye, devletin anayasal-hukukî kurallara göre idare edilmesi gerekti i yolundaki modern anlay flla ilk kez 1876'da tan flm fl olsa da, millî mücadele dönemine denk gelen 1921 Anayasas hariç, demokratik bir anayasac l k hareketine sahip olmam flt r tarihli Kanun-i Esasî, Midhat Pafla önderli indeki Tanzîmat bürokratlar n n Padiflah ile yapt klar bir pazarl k sürecinin ürünü niteli indedir. Modern dünyada temel hak ve hürriyetlerin devlet taraf ndan ihlâl edilmemesi için getirilen en etkili güvence olarak anayasal devlet anlay fl, Osmanl 'ya
9 May s - Haziran bürokrasinin Padiflah'a karfl kendisini güvence alt na alma giriflimi olarak gelmifltir. Anayasac l k konusundaki bu bafllang ç, s k nt lar n bugün yaflamakta oldu umuz bir "gelene in" de bafllamas na neden olmufl gibidir. Bu da, hukukçular n "kurucu iktidar" dedi i anayasa yapma gücünün askerî ve sivil bürokraside toplanm fl olmas d r. Târihî olarak izah edilebilir nitelikte olan bu bürokratik anayasac l k hareketinin, "saltanat- flahsiyye'den saltanat- millîyeye geçildi inin" iddia ve ilân edildi i Cumhuriyet döneminde de devam ettirilmesi; asl nda as l yad rganmas ve tasfiyesi gereken anlay fl herhâlde budur Anayasas istisna edilirse, 1961 ve 1982 anayasalar, neyin tasfiye edilmesi gerekti ini de aç kça ortaya koymaktad r. Burada sorun, Türkiye'de var olan ve modern anayasal demokrasi tecrübesine uygun düflmeyen bürokratik anayasac l k gelene ini ve bu gelene in ürünü olan bürokratik vesayetçilik anlay fl n ortadan kald racak bir demokratik anayasac l k hareketinin nas l düflünülmesi gerekti idir. Lâkin yeni anayasa olmaks z n Türkiye'nin demokratik aç l m sürecini do ru hedefi olan ça dafl standartlara uygun bir ileri demokrasi yönünde gelifltirmesi de mümkün görünmemektedir. O hâlde, Türkiye halk n n yeni bir anayasa yapmaya muktedir oldu unu gösterme zaman art k gelmifltir. Anayasan n de ifltirilemez, de ifltirilmesi teklif dahi edilemez maddeleriyle ilgili hükümlerini düzenleyen 4. maddenin kald r lmas yla birlikte anayasan n bütün maddelerinin de ifltirilebilir olabilece i gözetilmelidir. Bugüne kadar seçkinler / yönetenler, milletimize nedense sürekli olarak yönetilmesi gereken cahil güruh olarak bakt lar. Art k ülkeyi yönetenlerin milletin fertlerine 'k s tl mahkûm' olarak bakmaktan ve kendilerini de vasi olarak görmekten vazgeçmeleri gerekmektedir. Türkiye'de anayasa, toplumun kendi kendini yönetmesi için yapt, bireylerin birbirlerine karfl taahhütlerini içeren bir belge olarak düflünülmelidir. Topluma yukar dan giydirilmek istenen bir çerçeve olmamal d r Anayasas bütün unsurlar yla pek çok ayr nt da görüldü ü üzere toplumun bütün yenilik dinamiklerini kontrol alt nda tutmak için yap lm fl bir anayasad r. Alt na imzam z koyaca m z anayasa, bugüne kadar imzam z gasp edenlerin yapt gibi de il, topluma dikta etmeyen bir anayasa olmak zorundad r. Yeni bir anayasa yap lmal ve bu anayasa yap l rken millet ve devlet anlay fllar nda ''zihniyet de iflikli ine'' ihtiyaç duyulmaktad r. Yeni anayasan n haklar tan yan, özgürlükleri teminat alt na alan, demokratik, ço ulcu, yetki kullan m n n millet taraf ndan denetlenmesine imkân sa layan özelliklere sahip olmas ve ayr mc l k yapmamas gerekmektedir. Yeni anayasada millet devlet için vard r zihniyetinin de il, devlet millet için vard r zihniyetinin hâkim olmas gere ine inan lmal d r. Sadece hak ve özgürlükler de il ekonomik haklar da ele al nmal. Tüm kurum ve kurulufllar n bütçeden harcad klar her bir kuruflun hesab sorulabilmelidir. Milli Güvenlik Kurulu nun, YÖK ün, HSYK n n anayasal statüsüne son verilmeli, orduya iç güvenlikle ilgili görev verilmesi önlenmelidir. Türkiye'nin ça dafl demokrasilerde var olan hak ve özgürlük standartlar na uymayan siyasî ve hukukî sisteminin temelden de ifltirilmesi, "aç l m" n en önde gelen hedefi olmak zorundad r. Sadece etnik, dinsel, ekonomik ve cinsiyet sorunlar de il genel olarak Türkiye'nin bir bütün olarak en yüksek ça dafl standartlarda demokratik bir idarî yap ya kavuflturulmas için elzem olan kamu yönetimi reformu da yeni anayasa n n bir parças olmal d r. Önder Hukuk Komisyonu taraf ndan haz rlanan ve kamuoyuna sunulan Sivil Anayasa Aray fllar na Katk raporuna göre demokratik ve ço ulcu bir anayasa metninde ülke insan n art k çok zorlayan konular n çözüme kavuflturulmas için Anayasan n 24. maddesinin flu flekilde de ifltirilmesi gerekmektedir. Madde 24- (I) Herkes din ve inanç hürriyetine sahiptir. Bu hak, tek bafl na veya topluca, alenen veya özel olarak ibadet, dini e itim ve ö retim, uygulama ve ayin yapmak suretiyle dinini veya inanc n aç klama ve bunlar de ifltirebilme hürriyetini de içerir. (2) Kimse ibadete, dini ayin ve törenlere kat lmaya, dini inanç ve düflüncelerini aç klamaya zorlanamaz; ald klar dini e itim ve ö renimden; dini inanç, düflünce ve kanaatlerinden ve bunlar de ifltirmekten dolay k nanamaz, suçlanamaz ve farkl bir muameleye tabi tutulamaz. (3) Devlet, e itim ve ö retim alan ndaki görevlerini yerine getirirken, e itim ve ö retiminin ana ve baban n dini ve felsefi inançlar na göre yap lmas n isteme hakk na riayet eder. Din e itim ve ö retimi, ilk ve ortaö retim kurumlar nda okutulan zorunlu dersler aras nda yer al r. Bu e itim ve ö retimden muafiyet, kiflinin kendisinin, küçüklerin ise kanuni temsilcisinin talebine ba l d r. Madde 45- (1) Kimse, e itim ve ö renim hakk ndan mahrum b rak lamaz. (6) E itim ve ö retim kurumlar nda k l k ve k yafet serbesttir. K l k ve k yafetinden dolay hiç kimse e itim ve ö retim hakk ndan mahrum b rak lamaz fleklinde kanuni düzenlemeler yap lmal d r. Siyasal polemiklerin ve kavgan n savafl arazisi haline getirilen dindarl k alan ve mam Hatip Okullar bu özgürlük aray fl na en fazla ihtiyaç duyanlard r.
10 08 May s - Haziran 2010 Doç. Dr. Berdal Aral Vesayetçi Devlet Anayasas ndan Sivil Anayasaya Do ru Askerî darbeyi savunmak, devleti ya da ulusu kutsal addetmek, insana kendi özgün flahsiyeti içinde de er atfeden ço ulcu ve özgürlükçü toplum, hukuk ve siyaset aray fllar na yönelmifl tehlikeli yaklafl mlard r. O halde, özgürlük karfl tl n ve halk düflmanl n meflru muhalefet olarak pazarlama kurnazl gösteren kurulu düzen destekçilerine sayg de er bir konum bahfleden mevcut vesayetçi cumhuriyete karfl, Türkiye sivil bir anayasaya bir an önce kavuflmal d r. Türkiye bugünlerde AK Parti hükümetinin k sa bir süre önce Meclis e sundu u anayasal de ifliklik tasla n tart fl yor. Türkiye bir kez daha sivil bir anayasa kaleme alman n sanc lar n yafl yor Söze, sivil bir anayasan n anlam üzerinde durarak bafllamak uygun görünüyor. Sivil bir anayasadan, herhalde, en az ndan flu üç fleyi anlamak gerekiyor: birincisi, sivil anayasa (halk n özgür seçimlerle Meclis e getirdi i) siviller eliyle yap lan anayasad r. Türkiye de II. Dünya Savafl sonras nda yap lan tüm anayasalar, ne ac d r ki askerî darbelerin ürünüdür. Yani bu dönemde yap lan tüm anayasalar darbe anayasas d r. kincisi, sivil anayasa her demokratik ülkede oldu u gibi, seçilmifllerin atanm fllara üstünlü ünü esas alan anayasad r. Üçüncüsü, sivil bir anayasa, amac itibariyle demokrasiyi, halk iradesini ve özgürlükleri önceleyen bir anayasad r. Ülkemizde ne zaman yeni bir anayasa giriflimi ya da kapsaml anayasa de iflikli i gündeme gelse, verili sistemden beslenen derin güçler, meseleyi bir kriz e dönüfltürmek için bugüne dek ellerinden geleni ardlar na koymad lar. Ve bunu da hemen her zaman baflard lar Söz gelimi, 2007 de yeni bir anayasa için dü meye basarak seçkin akademisyenlerin de katk da bulundu u bir taslak haz rlayan AK Parti hükümeti, k sa bir süre sonra, bu partiye karfl aç lan bir kapatma davas nedeniyle, anayasa konusunu unutmaya icbar edildi! Bugünlerde tart flt m z ve Meclis e sunulmufl bulunan sivil anayasa önerisi, ne tür anayasal de ifliklikler öngörüyor? a) Demokrasiden ve ço ulculuktan hazzetmedi ini her f rsatta ortaya koyan, devletin ve egemen güç iliflkilerinin partisi CHP ile ayn dalga boyunda hareket etmeyi itiyat haline getirmifl olan yüksek yarg yeniden düzenlenmektedir. Buna göre, bundan böyle hem irticac olduklar gerekçesiyle Türk Silahl Kuvvetlerinin dindar mensuplar n ac mas zca kap önüne koyan Yüksek Askerî fiura kararlar na, hem de Ergenekoncu terör gruplar n n üzerine korkusuzca giden yarg mensuplar n görevden alan ya da bunlara gözda veren Hâkimler ve Savc lar Yüksek Kurulu kararlar na itiraz edilebilecektir. Baflka bir deyiflle, bu organlar n alaca disiplin kararlar yarg denetimine aç lmaktad r. b) Bu organlar halktan ve demokrasiden hazzetmeyen küçük bir kli in tekelinden ç karmak maksad yla, Anayasa Mahkemesi ve Hâkimler ve Savc lar Yüksek Kurulu üyelerinin belirlenmesi süreçlerine daha fazla devlet organ n n müdahil olmas sa lanacak, hem de bu iki kurum yeniden yap land r lacakt r. Böylece kurulu düzenin sözcüsü haline
11 May s - Haziran gelmifl ve bu anlamda her aç dan siyasîleflmifl olan bu organlar n, Türkiye nin demokrasiye, insan haklar na ve hukukun üstünlü üne ayarl uzun yürüyüflüne takoz koymas umulur kiönlenmifl olacakt r. c) Bundan böyle bir partinin kapat labilmesi için nihaî karar halk n temsil mercii olan Türkiye Büyük Millet Meclisi taraf ndan verilecektir. Baflka bir deyiflle, Türkiye de siyasî partilerin ak betinin bir Cumhuriyet Baflsavc s ile Anayasa Mahkemesi üyelerinin iki duda aras nda olmas ndaki garabete son verilmektedir. Bu sayede umulur ki- Türkiye partiler mezarl olmaktan kurtar lacakt r. d) Devletin güvenligine ve anayasal düzene karfl suç iflleyen ordu mensuplar, bundan böyle, askerî mahkemelerde de il sivil mahkemelerde yarg lanacakt r. Ayr ca, siviller, savafl hâli d fl nda, bundan böyle askerî mahkemelerde yarg lanamayacakt r. e) Anayasa Mahkemesine bireysel baflvuru hakk n n yolu aç lmaktad r. Böylece flah slar ya da belli insan gruplar, Avrupa nsan Haklar Sözleflmesi kapsam ndaki anayasal hak ve özgürlüklerinden birisinin kamu gücü taraf ndan ihlâl edildigi iddias yla bir temyiz merciine gitmeye karar verdi inde, ille de Avrupa nsan Haklar Mahkemesi ne baflvuru zorunlulu undan kurtulmufl olmaktad r. f) 12 Eylül 1980 tarihinde Türkiye de yönetime el koyan darbecilere yarg sal muafiyet getiren, anayasan n geçici 15. Maddesi kald r lmaktad r. Böylece, 12 Eylül darbecilerinin yarg lanmas n n önü aç l rken, potansiyel darbecilere de önemli bir mesaj verilmifl olmaktad r. g) Görevleriyle ilgili iflledikleri suçlardan dolay, bundan böyle, Genelkurmay Baflkan, Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri komutanlar ile Jandarma Genel Komutan Yüce Divan da yarg lanacaklard r. Bu anayasal de iflikliklerin genifl kat l ml bir mutabakata (uzlaflma; konsensus) dayanmad n ileri sürerek bu sürece karfl ç kanlar, do ru bir ifadeyi yanl fl bir amaçla dile getirmektedir. Kuflkusuz anayasa gibi devletin yap s n, iflleyiflini ve toplum-devlet iliflkisini düzenleyen ve hepimizin hayat n birinci derecede etkileyen temel bir metnin toplumsal ve siyasal aktörler aras nda genifl bir mutabakat sa lanarak kabul edilmesi ve hayata geçirilmesi ideal bir durumdur. Ne var ki, Meclis te temsil edilen iki ana muhalefet partisi -CHP ve MHP- anayasal de iflikliklere karfl olduklar n ve o nedenle bu sürecin parças olmayacaklar n daha bafltan aç kça ilân ettiler. Yüksek yarg organlar ile AK Parti düflmanl n bayraklaflt rm fl olan medya ve bürokrasi seçkinleri de, gündemdeki anayasal de iflikliklere karfl ç k yorlar. Oysa hem daha özgür bir ülkede yaflamam z için, hem de Türkiye nin Avrupa Birli i yle (üyelik amaçl ) yapmakta oldu u kat l m müzakerelerinin bir gere i olarak, Türkiye nin vakit geçirmeden yeni bir anayasa yapmas gerekti i sa duyu sahibi olan herkesçe kabul ediliyor. O halde, genifl bir mutabakat yok diye, hükümetin bu anayasa tasla n rafa m kald rmas gerekiyor? Hiç de de il! Bu anayasal de iflikliklerin genifl bir mutabakata yaslanmas gere ini bir zaruret olarak görmenin önflart, muhatap al nan taraflar n demokrasi ve hukuk devleti ilkelerini benimsemifl olmalar d r. Oysa biliyoruz ki, ülkemizde bu ilkeleri ortak payda olarak benimsemeye haz r olmayan çok genifl bir kesim vard r te kurulan Türkiye Cumhuriyeti, halk, onlar n de erlerine tamamen yabanc olan laikçi-bat c -ulusdevletçi bir ideolojik taassup u runa zorla dönüfltürmeyi hedefleyen tepeden inmeci bir elit cumhuriyetiydi. Bu fikriyat ve bu fikriyat n dayand uygulamalard r ki, cumhuriyet tarihini bir ola anüstü durumlar ve s k yönetimler tarihi haline getirmifltir. Bugün de bu fikriyat benimsemifl halks z bir vitrin demokrasisi savunucular, hem siyasî seçkinler aras nda, hem de yarg - bürokrasi-merkez medya-üniversiteler içinde önemli bir yekûn tutmaktad r. Bu kesimlerle uzlaflmak ancak demokratik bir cumhuriyet projesinden vazgeçmekle mümkün olacakt r. Sözün özü fludur: Halk üzerinde tahakküm kurmufl olan bürokratik ve yüksek yarg cumhuriyetini dokunulmaz sayan darbesever seçkinlerle mutabakat aray fl na girmek, hem beyhude bir çabad r, hem de sonuçlar itibariyle süreci ray ndan ç karabilecek tehlikeli bir ad md r. Bu anayasaya dokundurmay z diyenlerle ortak bir formül üzerinde buluflmak, herhalde Küba ile ABD yi buluflturmaktan daha kolay de ildir. Üstelik herhangi bir belgenin uzlaflma ile kabulü, onun oybirli i ile kabulü anlam na gelmemektedir. Türkiye toplumunun, diyelim ki, yüzde yetmiflinin flu ya da bu flekilde kapsaml anayasal de ifliklikleri desteklemesi halinde, uzlaflman n gerektirdi i halk deste inin gerçekleflti i rahatl kla ileri sürülebilir. Ayr ca, unutmamak gerekir ki, demokrasiyi, ço ulculu u, fleffaffl, hukukun üstünlü ünü ve insan haklar n esas alan bir anayasa, özgürlük karfl t olanlar n dahi fliddete ve hakarete baflvurmad klar sürece- özgürlüklerinin en büyük güvencesidir. Özgürlükler bu özgürlükleri yok etmek amac yla kullan lmad klar sürece, demokratik bir sistem içinde korunma ve kollanma hakk na sahiptirler. nsan olma onuruna sahip olan her âdemo lu, insan f trat na uygun olarak kendi flahsiyetini devlet ya da ulus gibi büyük yap lar n esareti alt na sokmama sorumlulu u alt ndad r. O nedenle askerî darbeyi savunmak, devleti ya da ulusu kutsal addetmek, insana kendi özgün flahsiyeti içinde de er atfeden ço ulcu ve özgürlükçü toplum, hukuk ve siyaset aray fllar na yönelmifl tehlikeli yaklafl mlard r. O halde, özgürlük karfl tl n ve halk düflmanl n meflru muhalefet olarak pazarlama kurnazl gösteren kurulu düzen destekçilerine sayg de er bir konum bahfleden mevcut vesayetçi cumhuriyete karfl, Türkiye sivil bir anayasaya bir an önce kavuflmal d r. Halk üzerinde tahakküm kurmufl olan bürokratik ve yüksek yarg cumhuriyetini dokunulmaz sayan darbesever seçkinlerle mutabakat aray fl na girmek, hem beyhude bir çabad r, hem de sonuçlar itibariyle süreci ray ndan ç karabilecek tehlikeli bir ad md r. Bu anayasaya dokundurmay z diyenlerle ortak bir formül üzerinde buluflmak, herhalde Küba ile ABD yi buluflturmaktan daha kolay de ildir.
12 10 May s - Haziran 2010 Doç. Dr. Mustafa fientop Anayasa Tart flmalar çin Do ru Zemin Ne Olmal d r? Anayasa hareketleri, insana karfl devleti korumay de il, devlet iktidar na karfl insan korumay, devleti s n rland rmay hedeflemektedir. Devlet, zaten, s n r tan mayabilecek iktidar yla kendini fert fert insana karfl korumay becerebilecek güçtedir; devlet karfl s nda zay f olan, korunmas gereken insand r. Hâlbuki Türkiye de, 27 May s darbesiyle ortaya ç kan seçilmemifl iktidar unsurlar, anayasac l k hareketlerinin anlam na ve Türkiye de anayasal geliflmelerin amac na ayk r bir flekilde, devlet i halktan ve halk n seçtiklerinden korumay hedefleyen bir metinle karfl m za ç km fllard r. Anayasa tart flmalar pek çok tart flmada oldu u gibi, sembolik birkaç konu çerçevesinde yürütülmeye çal fl lmaktad r. Bu flekilde süren bir tart flma içinde, anayasa meselesinin temel problemleri, Türkiye de anayasa ile kurulan düzenin hakikati, tart fl lmaz temel ilkelerin neler oldu u gibi bir anayasan n oturtulaca temel zemin gözlerden uzak kald. Anayasalar n ortaya ç k fl ve varolufl sebebine, temel fikri ve paradigmas na, buna uygun düzenlenmifl devlet yap s ve iflleyifline dair gerçek tart flmalar gündeme gelemedi. Halbuki, hemen somut neticeyi elde etmeye odaklanm fl siyasetçilere lüzumsuz gibi gelse de, yeni anayasan n temel ilke ve esaslar n, genel yaklafl mlar n, dünya görüflü nü tart flmak en önemli mesele olmal yd ; zira anayasa ancak yeni bir paradigma ile yeni olabilir. E er önümüze yeni anayasaya dair bir çerçeve, bir anlay fl koymaz isek, maddelerin düzenlenmesi, maddelerle düzenlenen yap ve iflleyifl karfl m za bir yenilik ç kartmayacakt r. Tart flma gerçek meseleler üzerinde sürdürülmedi i için, darbe kazan mlar varl n korumakta, sivil ler meselelerin etraf ndan dolanarak bir yol bulmaya çal flmakta, ço u zaman bafllang çtaki noktaya dönülmektedir. Avrupa da, daha önceki yüzy llarda, devlet iktidar n s n rlamak suretiyle insan n özgürlük alan n geniflletmeyi ve güvence alt na almay hedefleyen hareketler, XIX. yüzy l bafllar ndan itibaren anayasac l k hareketleri ad yla yeni bir temel üzerinden ayn hedefe yönelmifltir. Bir baflka ifade ile anayasa hareketleri, insana karfl devleti korumay de il, devlet iktidar na karfl insan korumay, devleti s n rland rmay hedeflemektedir. Devlet, zaten, s n r tan mayabilecek iktidar yla kendini fert fert insana karfl korumay becerebilecek güçtedir; devlet karfl s nda zay f olan, korunmas gereken insand r. Halbuki Türkiye de, 27 May s darbesiyle ortaya ç kan seçilmemifl iktidar unsurlar, anayasac l k hareketlerinin anlam na ve Türkiye de anayasal geliflmelerin amac na ayk r bir flekilde, devlet i halktan ve halk n seçtiklerinden korumay hedefleyen bir metinle karfl m za ç km fllard r. Gerçekte, halk n seçtikleriyle oluflan TBMM den ve onun içinden ç kartm fl oldu u Hükümet le yarg erkinden baflka bir devlet yoktur. Devlet yasama, yürütme ve yarg dan oluflmaktad r. Bu üç temel erkin d fl nda baflka bir devletten söz etmek demek Cumhuriyet ve Demokrasi d fl nda baflka bir siyasi rejimin varl n iddia etmektir. Öte yandan, anayasac l k hareketlerinin bir amac n n da, mümkün olan en genifl çerçevede bir mutabakat metni oluflturmak oldu unu belirtmek gerekir. Bu mutabakat devlet ile millet aras nda, milletin bütün kesimleri aras nda temin edilecek bir mutabakatt r. Anayasan n bir toplumsal sözleflme olabilmesi için böyle bir mutabakat flartt r. Toplumun veya devletin bir kesiminin haz rlad, di er toplum kesimlerine dayatt bir metnin flekli anlamda anayasa olmas mümkündür; ancak gerçek veya fonksiyonel anlamda bir anayasa oldu u söylenebilir mi?