Kötü Şiir İyi Şiiri Kovamadı
Füsun Akatlı
70lerin ortalarından hu yana, şiirimiz oldukça uzun süren bir tıkanıklık
dönemi yaşadı. Yayımlanmasına, belki her zamankinden çok şiir ve şiir kitabı
yayımlanıyordu ama, adları, yüzleri ve sesleri inanılmaz ölçüde birbirini
andırıyordu şairlerin. Bu dönem, yaklaşık olarak on yıl kadar sürdü
sanıyorum. Kötü, zevksiz ya da en fazlası ortalama, sıradan, pırıltısız
şiirlerle geçirdik o dönemi.
Zararsız olmanın, özellikle şiirde, berbat olmaktan
daha olumlu bir anlama gelmediği de düşünülürse, iç kapayıcı bir tablo
karşısında yıllar geçirdik. Kuşkusuz, bütün bunlar, genel panoramaya
bakıldığında görülenlerdi. Yoksa, yılların ustaları ve tek tük çıkan has
şairler, mutlak bir çoraklığa meydan vermiyorlardı elbette. Ama genel
olarak, o yıllarda birbiri ardına yayınlanan şiir kitaplarına uslanmaz bir
umut, yatışına bilmez bir heyecanla yaklaşır, sonra, eli boş, bezgin, yine
eski, bildik şairlerimize döner, onların kitaplarından medet umardık.
Biz diyorsam, sözün gelişi. Anlatmak istediğim, kendi
şiir okuma yaşantılarımdır elbet. Yine de, gerçek şiir pınarının suyundan
içmişlerle az paylaşmadım o susuzluğu.
Çok mu güç beğenir, çok mu seçiciydik acaba! Öyle
olduğumuzu da sanmıyorum. Müstağni bir tavrımız olsa, onca yığıntı arasında,
diyelim küçücük bir Yusufçuk dergisinden, sözgelimi bir Ali Cengizkanın,
Dayım gül takardı gömleğinin yakasına... diye başlayan Şiirini bulup
seçebilir miydik? Satışı beşyüze bile yaklaşmayan amatör dergilerden; Ahmet
Erhan, Tarık Günersel, Yıldırım Türker, Kaan Özbayrak, Akif Kurtuluş, Roni
Marguiles, Lale Müldür, Haydar Ergülen... gibi adlar aralıklarla, tek tük
yakalanabilen şiir tatlarıydı. Kitaplaşabilenlerse, ne hikmettir bilinmez,
çoğunca, yakındığım tıkanıklığı yaratan ve dönerek o tıkanıklığın düşük
nitelikli ürünlerini oluşturan konfeksiyon şiirlerdi.
Son bir yıl içinde, ne olduysa oldu, miskalle tadılan
şiir bunalımdan çıktı. Birbiri ardısıra, şiir okurunun yüzünü güldürecek
kitaplar sökün etmeye başladı. Acaba, Şiirin ne olduğunu ve ne olmadığını
yayıncılara ve okurlara hatırlatmak yoluyla, bu fışkırmanın öznel ve nesnel
koşullarını hazırlayanlar, yine önceki kuşaklar onların Bütün Şiirlerinin
ardarda, üstüste yayınlaması mı olmuştur? Böyle olmasa da, bir yanıyla
nedensellik, bir yanıyla süreklilik ilkelerini kollayan bu açıklama
varsayımı bana pekala makul, bir o kadar da poetik görünüyor!
Her neyse; bana bunları düşündüren ve şiirimiz adına
içimi yeniden umutla dolduran altı-yedi şiir kitabı okudum son yıl içinde.
Bu yazıda, bunların üçünü olsun duyurayım istedim.
Yayınlanış sırasıyla ilki, Ahmet Güntanın İlk Kanı'
bunların. Kitabının arka kapağında, hedef okur kitlesini alabildiğine
daraltmış Güntan: Gençken, güzelken, karnımız aşağıya dümdüz inerken
sevinçler, üzüntüler, varoluşumuz ve gece yatağımızda düşündüğümüz şeyler
sonsuza kadar sürecek zannederken, müzik çalarken, müzik hiç susmazken,
plağın bir yüzü b ittiğinde öbür yüzünü çevirmeye koşarak giderken, gece eve
dönüp Gece ve Müzik programının son şarkısını dinleyebilmek için farları
söndürüp arabanın içinde, park yerinde beklerken... Genç, güzel ve karnı
aşağıya dümdüz inenler için yazdığım, arabayı kilitleyip eve girerken
hatırlamalarını istediğim şiirler,diyor. Bakmayın siz ona; İlk Kanda yaşa
başa bakmaksızın çarpıcı olan şiirler yer alıyor. Durulmuş, özentisiz,
zorlamasız bir dille yazıyor Güntan.
Gece yıkılması gerekli bir mekan
Dünya yaşanılması gerekti"
"Batan güneşle gidiyor elden
Bu düş şehirde dünyayı temellük etme,
gibi deyişlerde bu dil rahatlığını yitirir gibi
oluyorsa da, on yedi şiirin yer aldığı kitapta, ihmal edilebilir ölçüde
kalıyor acemilikler.
İki bölümlük Ahmet Güntanın Çingene Hikayelerinde,
şairin dünyasını açıklıkla kavratan şiirler var. San Fransisco Kidde ise,
işte o genç, güzel ve karnı aşağıya dümdüz inenlerin dünyasına açılıyoruz
artık.
Kitabın bütününde neşeli bir ağıt havası egemen sanki.
Paradoks mu? Ama Güntan zaten paradoksları ve paradoksları sevenleri
seviyor. İlk yüz metrede üçüncü vites imgesini de sevmiş şair, besbelli.
Şiirlerinin tümünde de, klasik denebilecek biçeme karşın, tam da bu dinamizm
duyuruyor kendini.
Cüneyt Çalışkurun pek az Şiirini okuyabilmiştik
dergilerde. Talan onun ilk kitabı. Neler Anlatır İlk Merhabamda kitabın ilk
şiiri. Bence yeri iyi değil bu Şiirin. Çalışkurun şiir dünyasına girmenizi
geciktiriyor, biraz hevesinizi kırıyor. Oysa ikinci şiirden itibaren taptaze
bir ses geliyor kulağınıza:
BABAannem bir cumbanın yalnızlığında inkıtaları yaşar,
dizelerini okuduktan sonra, Talan'ı elinizde
tuttuğunuza, ününüzde daha çevrilecek sayfaları olduğuna sevinirsiniz. İşte
Şiirinin ardında öyküsü olan bir şair dersiniz. Şart değildir, hiç şart
değildir bu kuşkusuz. Ama öykülük bir malzemeden, şiir denebilecek bir şiir
çıkartılabilmesi hep ilgi çekici gelmiştir bana.
Çalışkur da mı ipucu veriyor kendi Şiirine, yoksa bana
mı öyle geliyor! Ama işte şöyle diyor:
Birbuçuk ürkek alaylı geri kalanı.
Hüznü alaylandıranlardan o da. Talanda bu apaçık.
Cüneyt Çalışkur'un Şiirindeki dil (ya da tartım) yer yer tökezletiyor beni,
okurken. Ama kurguda ve imge düzeninde var olan bir şeyler, beklettiği
şiir sesini de buldurup sağlamlatacağa benzer ona. Okuyorum... Troleybüs
Şoförleri İçin Metinde, küçücük Şiirin içinde bile, bir ısınma ve yerleşme
süreci dikkati çekiyor. Demek ki Cüneyt Çalışkurun şiiri, biraz daha sabır,
ter ve belki de didiklenmek istiyor. İzlenmeye değer olmaktan öte, Çalışkur.
Üstünde şiir kurumamış dün bile ERTELENİR!
gibi bir dize yazabilen, şairdir çünkü.
Kum Saati' Murathan Munganın ikinci şiir kitabı.
Osmanlıya Dair Hikayattakinden bütünüyle değişik şiirler var bu kitapta.
Ama eğer dergilerde de izlemişseniz Mungan'ı bir Sahtiyanı okumuş olmanız
bile yetebilir onun duyarlığını, bu iki kitap arasındaki bağlantıyı
kurabilecek kadar tanımış olmalısınız. Murathan Munganın Şiirinde bir
yerli egzotizm bulduğumu söylemiştim bir yerde. Ya da egzotik bir
yerlilik, diyelim. Kullandığı imgelerin coğrafi ve tarihsel konumu
belirliyor bunu. Doğulu bir şiir; ama Doğunun sorunlarına eğildiğinden
değil kuşkusuz. Belki Doğuyu çocuk gözüyle, masallı, gizemli, buğulu ve
renkli bir atmosfer olarak algılamış olup yaşantılarını geçmişe' gömmeyerek
bir Batılı kimliğiyle hala ta içinde' yaşadığından. Aynı egzotik yerlilik
izleniminin kaynağında, bu yörelliği aşan coğrafi çağrışım boyutunun yanı
sıra, tarihsel yaklaşımın da etkisi var. En uzak dünü bugüne getirebilen,
bugünün izini düne düşürebilen bir zaman bilincinin şairi Murathan. Taze ve'
alabildiğine' çağcıl olabilmesini ise', şiirde yakaladığı biçem-dil
kontrastlarına borçlu. Çok çağrışımlı bir dil dağarı var. Bu, zaman zaman
onu, Şiirine terminoloji ya da kuramsal bir eda sokmaya dek götürüyor. Bu
bence bir kusur. Gerçi şiire neyin girip neyin girmeyeceği tartışmalarını
çoktan geride bıraktık ama, sanırım çok nazik bir ölçüsü var şiir diline
kavram ve terim sokmanın. Bunu gerekli kılan, pop ve piç olan yaşadığımız
kültürse, Mungan, örneğin Punk Lady ile Ummisübyan adlı Şiirinde bunu
ölçülü biçili, şiirce veriyor zaten. Kum Saati, kendini kurmuş ve bezeyen
bir şairin, kendini sarmalayan her şeyle bir hesaplaşması. Dörtnala
şiirsizleşen bir dünyada, Ginsbergler, Ferlinghettiler tarzında, şiiri
hücuma geçiren bir ivme seziliyor Murathan Munganın beyin/yürek
eklemlenmesinden süzdüğü şiirlerde.