“Malayani” terimi peygamber efendimizin bir hadisi şerifinden alınmıştır. Genelde İslam’ınedep haya ve ahlakla ile ilgili kitaplarında çok kullanılan bu hadisi şerife göre efendimiz (s.a.s) buyurmuştur ki; “Kişinin malayaniyi terk etmesi Müslümanlığının güzelliğindendir” (Müsned,I,201)
Malayani bir insanın dini ve dünyevi hayatını bakımından fayda sağlamayan gereksiz söz ve davranışlarını ifade eden bir tabirdir. İslam alimlerine göre kişi bu sözleri veya davranışları yapması halinde günah kazanmaz, şahsı veya malı zarar görmez ama kendisini ilgilendirmeyen fuzuli işler olduğu için mekruh davranışlar sergilemiş olur.
Kuran-ı Kerim’de “malayani” kelimesi kullanılmasa da aynı anlama gelen üç kelime vardır. Birincisi; Abestir; boş ve amaçsız iş demektir.(Mü’minun suresi 115) İkincisi; Lağv; boş ve manasız sözler demektir(Mü’minun 23/3) Üçüncüsü ise lehv ve la’bdır, o da oyun ve eğlence demektir. (el- Kasas 28/55)Yani Rabbimiz bize faydası olmayan manasız ve boş sözleri söylemeyi, hayatımıza olumlu etki etmeyecek işlerle uğraşmayı ve hayatı gelişi güzel yaşayıp sadece eğlenceyi hedeflemeyiyasaklamıştır. Aslında bu fıtraten hepimizin bildiği bir hakikattir. Kimse boş işlerle uğraşmak istemez, hayatını güzelleştirecek yaşamstandardını yükseltecek faydalı gördüğü işlerin peşine düşer. İşte işin esprisi de buradadır. Bizim faydalı olarak gördüğümüz ve zamanımızı harcadığımız şeylerin gerçekte faydalımı yoksa zararlı mı olduğunu nasıl tespit edebiliriz? İslam alimlerine göre bunun ölçüsü olmalıdır. Bu davranış ve sözlerKişilerin kendi görüşlerine göre değil islamın ilkelerine ve bu ilkelerle uyuşan akli ve örfi hükümlere göre belirlenmelidir.
Malayani sözler denince aklımıza gelen şeyler ahlak kitaplarında da yazan dilin afetleridir. Çirkin sözler, aşırı mizah, alaycı konuşmalar, sürekli insanların eksik tarafını dile getirmek, gıybet etmek iftira etmek, yalan söylemek, her duyduğunu konuşmak, lafı gereğinden fazla uzatmak, aşırı münakaşa etmek, yapmadığı şeyleri yapmış gibi gösterip onunla övünme vb davranışlar sözle yapılan ve Müslümanlığımıza zarar veren şeylerdir. Zamanımızda tam da bunlara uygun ortam sağlayan sosyal medya araçları var. Kişilerin kendilerini öven aslında var olmayan nitelikleri varmış gibi gösterdikleri profilleri ve aslında tam olarak yaşamadıkları ama yaşamak istedikleri yeme, içme, gezme paylaşımları , gerçekte var olmayan mutluluk tabloları ve bunları insanlara onaylatma çabaları, başkalarının paylaşımına alaycı, tenkitçi hatta küfür içeren yorumları, meramını daha az kelimeyle anlatmak varken entelektüel olmak adına sözün eğilip bükülmesi gibi insanın zamanını harcayan , hayırlı bir sonuca ulaştırmayan, insanın dünyadaki görevine katkı sağlamayacak malayani sözler ve davranışlardır. Oysa sosyal medya araçları insanları bilgiye ve güzelliğe götüren pek çok özelliğe sahiptir. Dinimizin yayılması, güzel sözlerin ve davranışların ifşa edilmesi adınabüyük nimettir.
Malayani amellere gelince onlar haram ve mekruh fiillerdir. Bunlar aynı zamanda faydasız ve lüzumsuzdur. Kişinin vaktini boşa harcamasına sebep olur, ona zarar verir. Bunlar nefsin hoşlanacağı zevk aldığı şeylerdir ancak insana bir seviye kazandırmadığı gibi bilgisini de artırmaz. Mesela saatlerce tv seyretmek, magazin programlarıyla düşüp kalkmak, sosyal medya araçlarının başından kalkmamak, çarşıda pazarda fütursuzca dolaşmak, kafelerde pastanelerde zaman öldürmek, fanatik derecesinde takım tutmak, sevdiği sanatçılar için ayılıp bayılmak vb davranışlar malayani değil midir?
Müslüman dünya hayatını bir imtihan,ahiretin tarlası ve ebedi mutluluğu kazanma yeri olarak bilir. Bundan dolayı hayatı oyun ve eğlence tarzında değerlendirmez. Kendisi ve başkalarına hiçbir faydası olmayan şeylerle oyalanma yerine iyiliklerin güzelliklerin her şeyde kaliteli değerli dinen meşru olan şeylerin peşine düşer.