2012-2013 eğitim öğretim yılı, daha önceki dönemlerde olduğu gibi, eğitimin çözüm bekleyen en temel sorunlarının acil çözüm beklediği, 4+4+4 ile hızlanması beklenen eğitimde ticarileştirme ve eğitimi dinselleştirme uygulamalarının gölgesinde başlıyor.
Kamusal eğitimin zayıflatılması, eğitimin tamamen paralı hale getirilmek istenmesi, ilköğretim ve ortaöğretimde dershanelerin tarihte hiç olmadığı kadar öne çıkması, cinsiyet, etnik kimlik ve mezhep ayrımcılığına ilişkin uygulamaların sürmesi, ataması yapılmayan öğretmenlerin durumu, ücretli-vekil öğretmenlik uygulamalarının devam etmesi, bakanlık teşkilatında yaşanan yoğun siyasi kadrolaşma uygulamaları, hizmetli, memur ve teknik personelin sorunları, üniversitelerde yaşanan soruşturma, akademik ve idari sorunlar, 700’e yakın üniversite öğrencisinin halen tutuklu olması vb gibi pek çok sorun 2012-2013 eğitim öğretim yılı öncesinde dikkat çekmektedir.
4+4+4 kademeli eğitim sorunları daha da arttıracak
Bilindiği gibi AKP hükümeti, iktidar olduğu ilk günden bu yana tamamen kendi siyasal ve ideolojik hedeflerine uygun olarak eğitim sistemini baştan aşağı değiştirecek adımlar atmıştır. Bu adımlardan en sonuncusu ve belki de çocuklarımızın geleceği açısından en tehlikelisi, toplumun önemli bir bölümünün, bilim insanlarının, üniversitelerin, eğitim örgütlerinin ve sendikaların bütün itirazlarına rağmen yasalaşan 4+4+4 zorunlu kademeli eğitim düzenlemesidir.
4+4+4 kademeli eğitim uygulamasına ilişkin bilimi insanları ve eğitim örgütlerinden gelen itirazlar dikkate alınmamış, yeterli hazırlık ve alt yapı çalışmaları yapılmadan uygulamaya geçileceği açıklanmıştır. Zorunlu eğitimin kademeli olarak 12 yıla çıkaran düzenlemeye 2012–2013 eğitim öğretim yılından itibaren geçilecektir. 4+4+4 düzenlemesine ilişkin olarak ileri sürülen bütün itirazların AKP hükümetince yok sayılmış olmasının, kademeli eğitimin uygulanması aşamasında birçok sorunun yaşanmasına neden olacağı açıktır.
4+4+4 modeli ise tıpkı sağlıkta dönüşüm uygulamalarında olduğu gibi, eğitimin bir bütün olarak ticarileştirilmesini ve tamamen paralı hale getirilmesini hedeflemektedir. 4+4+4 düzenlemesi ile “İlköğretimde eğitim parasızdır” ifadesinin kanun metninden çıkarılmış olması, bu hedefe ulaşmak için atılan önemli bir adım olarak karşımıza çıkmaktadır. 4+4+4 uygulaması ile bütün ortaokul ve liselerde “seçmeli” olarak getirilen Kur’an ve Peygamberin hayatı gibi dini derslerin ve başkaca dini içerikli derslerin uygulanacak olması, sorunların hangi boyutlara ulaşacağını bugünden göstermektedir.
Milli Eğitim Bakanı ve Başbakan’ın yaptığı açıklamalar, 4+4+4 düzenlemesi ile ortaya çıkacak sorunlara bulunacak çözümlerin “piyasa odaklı” olacağını açıkça ortaya koymaktadır. “Öğrenciler çoğalacak, okullar az” diyen Milli Eğitim Bakanı Ömer Dinçer, sorunu kamu özel ortaklığı ile kurulacak “eğitim kampusları” ile çözeceğini; Başbakan Erdoğan ise dershaneleri kapatıp özel okul yapacaklarını dile getirerek 4+4+4 ile sermayenin ihtiyaçlarını giderecek büyük adımların atılacağını açıklamıştır.
Eğitim sisteminin yapısal sorunları çözüm beklerken eğitimin içeriğindeki “dini dozu” arttırma amaçlı “seçmeli dersler”in gündemde tutulurken, eğitimde yaşanan piyasalaşma süreci gizlenmeye çalışılmaktadır. AKP Hükümeti, Türkiye gibi farklı dinlerin, mezheplerin, sayısız tarikatların, cemaatlerin olduğu bir ülkede din eğitimini devletin işine dönüştürerek, toplumu kendi anlayışına göre bir “dindarlar toplumuna” dönüştürme hayalini gerçekleştirmek için tehlikeli ve geri dönüşü zor adımlar atmaktadır.
Türkiye’de pek çok alanda olduğu gibi, eğitim sisteminde de yıllardır birikerek büyüyen ve artık yapısal hale gelmiş, acil çözüm bekleyen sorunlar bulunmaktadır. Bu sorunları ana başlıklar ve rakamlarla ifade etmemiz gerekirse;
OKULÖNCESİ EĞİTİMDE; 28 bin 625 okulda 1 milyon 169 bin 556 öğrenci eğitim görürken, 55 bin 883 öğretmen görev yapmıştır.
Türkiye milli gelir içinde eğitim harcamalarına ayrılan pay itibariyle 171 ülke içinde 132. sıradadır.
2011–2012 eğitim-öğretim yılında Türkiye genelinde 10 bin 413 ilköğretim okulunda “birleştirilmiş sınıf” uygulaması yapılmıştır.
2011–2012 eğitim-öğretim yılında ilköğretim okullarının 6 bin 953’ünde, ortaöğretim okullarının 1.484’ünde olmak üzere, toplam 8 bin 437 okulda ikili öğretim yapılmıştır.
Türkiye’de nüfusun sadece yüzde 28’i lise mezunudur.
2011–2012 eğitim-öğretim yılında 15.961 okulun öğrencileri taşımalı eğitim kapsamına alınarak 5.956 taşıma merkezi okullara araçlarla taşınmıştır. MEB verilerine göre 2002 yılında 35 bin ilköğretim okulu varken, bu rakamın 2011’de 32 bine düşmüş olması, ilköğretimde taşımalı eğitim uygulamasının arttığı anlamına gelmektedir.
Anadolu liselerinde yönetmelik gereği bir sınıfta 30 öğrencinin öğrenim görmesi hükmü olmasına rağmen, sınıf mevcutları 40 civarındadır. 4+4+4 düzenlemesi ile özellikle liselerde sınıf mevcutlarının ciddi anlamda artması beklenmektedir.
Türkiye’de ilköğretimde derslik başına ortalama öğrenci sayısı 31, orta öğretimde 34, İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Adana, Mersin, Gaziantep, Urfa, Diyarbakır, Batman, Van ve Ağrı’da derslik başına ortalama öğrenci sayısı Türkiye ortalamasının üstünde, sadece İstanbul’da derslik başına ortalama öğrenci sayısı ilköğretimde 45, orta öğretimde ise 41 düzeyinde olmuştur.
Eğitim sisteminin sınav odaklı olmasının kaçınılmaz bir sonucu olarak, öğrenciler 10 yaşından itibaren özel dersler almaya başlamaktadır. Özel ders aldırmak ailenin geliriyle yakından alakalı olduğundan bu durum farklı ekonomik seviyedeki ailelerin çocukları arasında eğitim eşitsizliğini daha da artırmıştır.
Fen Lisesi öğrencilerinin üçte ikisi ve Anadolu Lisesi öğrencilerinin yarısı nüfusun en zengin yüzde 20’lik diliminden gelmektedir. Buna karşın, her 30 Fen Lisesi öğrencisinden biri ve her 17 Anadolu Lisesi öğrencisinden 1’i en yoksul yüzde 20’lik dilimden gelmekte, eğitim sistemi üzerinden sınıfsal farklılıklar giderek belirginleşmektedir.
Türkiye’deki aileler çocuklarının eğitimi için ortalama bir OECD ailesine göre gelirleriyle kıyaslandığında iki kat daha fazla para harcamaktadır. Macaristan ve Türkiye ortaöğretime 4 bin dolar vermekte, ancak Türkiye’deki öğrenciler ama Macaristan’daki öğrencinin iki okul yılı gerisindedir.
Türkiye’de toplumun en zengin yüzde 20’lik dilimi ile en fakir yüzde 20’si arasında eğitim harcamaları bakımından 14 kat fark bulunmaktadır. Aileler gelirlerinin yüzde 1 ile yüzde 1.5’ini eğitim harcamalarına ayırmak zorunda kalmaktadır.
Türkiye yüzde 15,4’ü bulan genç işsizliği oranıyla, 34 OECD ülkesi arasında 22’nci sıradadır.
MEB verilerine göre, 2003–2012 yılları arasında Türkiye'de kamuya ait ilköğretim okullarının sayısı 35 bin 501’den 32 bin 108’e düşmüştür. Ancak bu oran özel okullara yansımamıştır. Aynı dönemde açılan özel ilköğretim okulu sayısı 613’ten 931’e çıkmıştır.
Öğretmen açıkları giderilmemiş, sayıları 400 bini bulan işsiz öğretmenlerin atamaları yapılmadığı gibi, mevcut öğretmen açıkları, sayılarının yüz bini aştığını tahmin ettiğimiz ücretli ve vekil öğretmenler aracılığıyla kapatılmaya çalışılmaktadır.
AKP’nin iktidara geldiği 2002 yılında Milli Eğitim Bakanlığı bütçesinin %17,18’i yatırımlara ayrılırken, 10 yıllık iktidar sürecinde bu pay sürekli azalmış ve 2012 yılında 2002’deki rakamın üçte birine kadar düşmüştür. 2012 yılında MEB bütçesinden yatırımlara ayrılan payın yüzde 6,64 olacağı tahmin edilmektedir. 2011–2012 eğitim öğretim yılı başında hayata geçirilecek olan eğitimde 4+4+4 sisteminin gibi ilk adımda en az 20 milyar TL’ye ihtiyacı olduğu düşünüldüğünde, eğitim yatırımlarına ayrıldığı iddia edilen payın sadece sembolik kalması kaçınılmaz görülmektedir.
Tamamen sınav odaklı olan ve adım adım hızla piyasa ilişkileri içine çekilen eğitim sistemi ile birlikte sınavlara hazırlık süreci de daha fazla önem kazanmıştır. Bu durumun en somut sonuçlarını özel dershane sayılarının artışında gözlemlemek mümkündür. Özel dershanelere giden öğrenci sayısı son 10 yılda sürekli artış göstermiş ve 2012 itibariyle 1 milyon 219 bin 472’ye yükselmiştir. 2002 yılında özel dershane sayısı 2 bin 122 iken, 2012 yılında bu rakam 3 bin 961’e ulaşmıştır. Aynı dönemde öğretmen sayısı 19 bin 881’den 50 bin 163’e yükselmiştir.
Öğrencilerimizi kelimenin tam anlamıyla test makinesi haline getiren SBS, YGS, LYS, KPSS vb gibi sınavlar, eğitim sistemimizin omurgası haline gelmiştir. İlköğretimden ortaöğretime geçiş sınavları üç kez değişikliğe uğramıştır. 6., 7. ve 8. sınıflara uygulanmaya başlanan SBS, daha sonra kademeli olarak sadece 8. sınıflara uygulanır hale getirilmiş, üniversiteye giriş sınavları da neredeyse her yıl değiştirilmiştir.
Türkiye’deki üniversite öğrencileri hakkında 2000 yılından bu yana toplam 48 bin 268 disiplin soruşturması açılmıştır. Disiplin soruşturması açılan öğrencilerden 34 bin 818’ine çeşitli disiplin cezaları verilirken, 598’i süresiz olmak üzere 12 bin 939 öğrenci okuldan uzaklaştırılmıştır.
Bireylerin kendi anadillerinde eğitim görme hakkı önündeki engeller sürmekte, anadilinde eğitim talep eden kesimler önce polis şiddetiyle karşı karşıya kalmakta, sonrasında yargı kıskacına alınmakta, tutuklanmakta ve okuldan atılmaktadır.
Eğitim ve bilim emekçilerinin ekonomik, demokratik, sosyal ve özlük haklarında kayda değer bir iyileştirme yapılmamıştır. Yıllardır uygulanan TKY uygulamalarına paralel olarak geliştirilen İlköğretim Kurumları Standartları (İKS) uygulaması, ADEY, RİDEF, RİTA vb uygulamalar ile eğitim emekçileri angarya işlerde çalıştırılmaya ve görevleri olmayan işleri yapmaya zorlanmaktadır.
Sendikal örgütlenme önündeki yasal ve fiili engeller kaldırılmamış; ILO sözleşmelerine aykırı bir şekilde grevli-toplu sözleşmeli sendika hakkı yönünde herhangi bir adım atılmamıştır.
Eğitime destek personeli açıkları (hizmetli-memur) ve mevcut hizmetli, memur, teknik personel, ÖSYM ve Yurt Kur personelinin sorunları için bugüne kadar herhangi bir adım somut adım atılmamıştır.
Eğitimde eşitsizlik ve adaletsizliğin en önemli göstergelerinden birisi olarak bölgeler ve iller arası gelir dağılımındaki eşitsizlik artarak devam etmiştir. Ekonomik imkânların kısıtlılığı, çocuk ve gençlerimizin okula devamını engelleyen en önemli faktör olmayı sürdürmektedir.
Eğitim sisteminde yaşanan ve burada ancak bir bölümüne değindiğimiz sorunlar, yıllardır ısrarla sürdürülen serbest piyasacı, diğer kamu hizmetleri gibi eğitimi ticarileştirmeyi ve özelleştirmeyi hedefleyen bilinçli politikaların bir birikimi olarak karşımıza çıkmaktadır.
Okul öncesi eğitimden başlayarak eğitim yatırımlarına, ders kitaplarının hazırlanmasından eğitim yöneticilerinin belirlenmesine; sınıf mevcutlarından eğitimin bilimsel, demokratik, laik yönünün geliştirilmesine; derslik, okul, öğretmen açıklarından eğitimin genel bütçe içindeki payına kadar, eğitimin hemen her konuda sorunlar acil çözüm beklemektedir. Hükümet ve Milli Eğitim Bakanlığı’nın eğitimin giderek ağırlaşan sorunlarını çözmek için acilen somut adımlar atması zorunludur.
Çanakkale EĞİTİM SEN Yürütme Kurulu