Transkript
1 SUdergi sayý: 02 / ekim / 2007 Bienal, Yönetim Yoko Ono, Mezuniyet Liberya, Seçim Ýkinci sayýmýzý, aðýrlýklý olarak portrelere, bireylere ve geçtiðimiz yazýn belli baþlý geliþmelerine, projelerine ayýrdýk hem aramýza yeni katýlanlara Üniversite ile ilgili alternatif bilgi kaynaðý sunmak hem de yaz aylarýnýn sükunet penceresini aralayýp içeriye bakmak için. Bu yüzden ikinci sayýmýzda sayfa sayýsýný 64 e çýkarttýk. Yine de büyük kolajýn küçük bir kesitini yakalayabildik. Yeni baþlayanlar için önemli bir not: Kapakta gördüðünüz köpek...
2 KÜNYE 01 ÝÇÝNDEKÝLER DERGÝ Sayý 2 Ekim 2007 Ücretsizdir Sahibi Sabancý Üniversitesi Yayýn Sorumlu Müdürü Elif Gülez Yayýn Koordinatörü Demet Oðuz Danýþma Kurulu Hasan Bülent Kahraman Gülayþe Koçak Defne Üçer Nesrin Balkan Yýldýz Arýkan Fatma Onat Zeynep Okan Pýnar Ýlik Ýbrahim Tevfik Karatop Süleyman Dost Sibel Karadað Nuri Karamollaoðlu Muhabirler Pýnar Ýlik Ýbrahim Tevfik Karatop Nuri Karamollaoðlu Süleyman Dost Merve Tuðçe Þahin Bu sayýya katkýda bulunanlar Defne Üçer, Gülayþe Koçak, Hasan Bülent Kahraman, Nesrin Balkan, Hülya Adak, Gülseren Caþýn, Zeynep Okan, Ali Çarkoðlu, Kemal Ýnan, Batuhan Aydagül, Burcu Kanyýlmaz, Osman Yavuz Perk, Haluk Bal, Yekta Kara, Hilmi Çelik, Iþýk Tüzün, Aslý Çetinkaya, Þükrü Hanioðlu, Melih Özsöz, Þule Alptekin, Özgür Kýbrýs Grafik Tasarým ve Uygulama Ragýp Ýstek-Ressam ve Öðretim Görevlisi GrafikaSU-Leyla Özcivelek Durlu- Öðretim Görevlisi Baský Mas Matbaacýlýk San. ve Tic. A.Þ. Hamidiye mah. Soðuksu cad. No:3 Kaðýthane-Ýstanbul Tel: (212) e-posta: Yayýn Türü Üniversite topluluðuna yönelik olarak yayýnlanan yarý popüler bir kültür dergisi Telif Haklarý Her hakký saklýdýr. Bu dergide yer alan yazý, makale, fotoðraf ve illüstrasyonlarý elektronik ortamlarda dahil olmak üzere her þekilde çoðaltma ve baþka yerlerde kullanma hakký münhasýran Sabancý Üniversitesi ne aittir. Sabancý Üniversitesi, gerekli gördüðü hallerde içeriðin bir kýsmýnýn veya tamamýnýn çoðaltýlmasý için yazýlý izin verebilir. Yönetim Yeri Ýletiþim ve Halkla Ýliþkiler Birimi Sabancý Üniversitesi Orhanlý, Tuzla Ýstanbul Tel: (216) , Faks: (216) e-posta: 03 / Bienal 19 / Hilmi Çelik 06 / Yoko Ono 26 / Haluk Bal 09 / Ýlhan Koman 14 / Mezuniyet 29 / Kemal Ýnan 36 / Seçim 39 /Proje/ BM 45 /Liberya 49 /Ýyi Örnekler 51 / Yekta Kara 56 / Deðiþim 58 / Hanioðlu 62 / Yeni Çýkanlar 02 / Bizden 23 / Üniversite 42 / Proje / Van 60 / Mezunlardan 64 / Bolçene
3 BÝZDEN sabancý üniversitesi / dergi Yeni baþlayanlar için büyük kolajdan bir kesit SU-Dergi nin geçtiðimiz ilkbaharda çýkan ilk sayýsýnda Üniversite de üretilen bilgiyi sayfalarýmýza taþýmak istediðimizden söz etmiþtik. Ýlk sayýmýz bunu bir ölçüde baþardý. Ýkinci sayýmýzý, aðýrlýklý olarak portrelere, bireylere ve geçtiðimiz yazýn belli baþlý geliþmelerine, projelerine ayýrdýk hem aramýza yeni katýlanlara Üniversite ile ilgili alternatif bilgi kaynaðý sunmak hem de yaz aylarýnýn sükunet penceresini aralayýp içeriye bakmak için. Bu yüzden ikinci sayýmýzda sayfa sayýsýný 64 e çýkarttýk. Yine de büyük kolajýn küçük bir kesitini yakalayabildik. Yeni baþlayanlar için önemli bir not: Kapakta gördüðünüz köpek, kampusumuzun uðuru, aþýlarý ve bakýmý düzenli olarak yaptýrýlan - arzu edenler Özgür Kýbrýs tan ayrýntýlý bilgi alabilir- Defne. Dergimize kapak olduðunu bildiðinden þüpheliyiz. Keyifli okumalar! Editör 02 Fotoðraf: Senem Kýnalýbaþ
4 BÝENAL Ýstanbul Bienali Üzerine Ýmkansýz Deðil, Üstelik Gerekli: Küresel Savaþ Çaðýnda Ýyimserlik Nuri Karamollaoðlu-Kültürel Çalýþmalar 4. Sýnýf Öðrencisi Kozadan Çýkýþlar, Midesi Ekþiyen Havuç, Zhu Jia nýn ÝMÇ deki yerleþtirmesinden (c) IKSV Bienalin bu seneki temasýnýn merkezini oluþturan küresel savaþ çaðý teþhisi, fazla iddialý dursa, üstelik takip eden iyimserlik önerisini daha ulaþýlmaz kýlar gözükse de, kimsenin kolay kolay geçersiz olduðunu iddia edebileceði bir önerme deðil. Nitekim, 2 sene önce gerçekleþen 9. Ýstanbul Bienali de, seçtiði tema ve odaklandýðý meseleler açýsýndan benzer bir yol seçmiþti, organizasyon ve uygulamadaki tüm farklýlýklara raðmen. Küresel savaþ çaðýnda iyimser olabilmemiz için, her þeyden önce bu çaðla hesaplaþmak gerektiði açýk; bu da akla ilk iþ olarak, yüzlerce yýldýr gerek þiddeti, gerekse coðrafi etki alaný giderek artan modernleþme süreçleriyle, modernleþmenin izlediði karmaþýk, farklý yollarla hesaplaþmayý getiriyor. Uzun bir süredir kabul görmüþ þekliyle, çoðul modernleþmelerin ya da. Modernleþme, Büyük Umutlar, Kargaþa Modernleþmenin erken dönemlerinden itibaren, üretim süreçleri ve iliþkilerinde yaþanan radikal dönüþümlere, sosyal, politik ve kültürel yapýlanmalar ve iliþkilerde de ayný þiddette dönüþümler etki etti. Bu dönüþümlerin hepsinde öncel, kurucu bir rol oynadýðý gözlemlenebilecek bir süreç ise sosyal bilimler ve politikanýn, gittikçe birbirleriyle etkileþecek þekilde evrilmesiydi. Sosyal bilimler, 18. yüzyýla kadar izi sürülebilen hýzlý deðiþiminde, büyük oranda doða bilimlerindeki geliþmeleri örnek aldý. Doða bilimlerindeki ani geliþim ve disiplinleþmeyi saðlayan, akýl ve gözleme dayalý, birikimli, sistematik, nesnel bilgi edinme/üretme sürecinin kabulü; ve elde edilen bilginin, gittikçe anlaþýlan, sýrrý çözülen doðanýn üzerinde hakimiyet kurma pratiklerinin hizmetine verilmesi oldu. Doðayý anlayarak doðaya hükmetme motifini takiben; ve onu model alarak, sosyal bilimler de, doða deðil insan üzerine benzeri bir bilgi edinme/üretme sürecini hedefledi: akýl ve gözleme dayalý, birikimli, sistematik, nesnel ve yanlýþlanabilir. Ýnsanlar ve toplumlar üzerine üretilen bu bilgi, bu bilginin getirdiði yeni insan ve toplum anlayýþý ise, siyasetin, toplum planlamasýnýn, disipline edici kurum ve uygulamalarýn tesis edilmesi ve geliþtirilmesinde kullanýlacaktý. Bu süreç, akýl ve bilgi aracýlýðýyla ilerlemeye duyulan (Fransýz Devrimi dönemi düþünürlerinde ilk sistemli ifadesini bulan) inancý, toplumsal bilincin köklü bir parçasý haline getirdi. Diðer yandan, akýl yoluyla topluma ve insana düzen verme anlayýþýnýn, kendisinin ayrýlmaz yüzü olan totaliter, baskýcý yönetim pratiklerinin olumsuz etkileri sonucu adým adým sarsýlmasý kaçýnýlmaz oldu. Ýnsana bir dünya
5 sabancý üniversitesi / dergi görüþü, dünyaya dair bir bilgi edinme yöntemi ve kavramsal çerçevesi saðlayan, bu dünya içindeki yerini, kimliðini belirlemesi için dini geçersiz kýlýp yerini alabileceðine inanýlan bu yeni, akýlcý dünya görüþünün, kendisine yüklenilen beklentilerin pek azýný yerine getirebildiði artýk gerek akademide, gerekse toplumsal bilinçte kabul görmüþ durumda.. Yenilginin kabulü de, aydýnlanma ve rasyonel bir ideal topluma ulaþma umutlarýnýn yayýlma ve yerleþmesinin olduðu gibi, tarihsel bir sürecin getirisi. Modernleþme sürecinin eleþtirilerinin popülerleþip kabul görmesi, modernleþmenin etkilerinin þiddetle görünürleþmesiyle birlikte daha 20. yüzyýl baþýndan kaçýnýlmaz hale gelmiþti. 20. yüzyýl baþýnda, modernleþmenin özgürleþtirici ve ilerlemeci, evrensel olma iddiasýndaki inançlarýnýn hala büyük ölçüde geçerli ve ikna edici olmasýna raðmen, 19. yüzyýl sonunda Avrupa da toplumsal bilince hakim olan anlam kaybý, doðrultusuzluk, ahlaki ve kültürel yozlaþma, belirsizlik algýlamasýnýn býraktýðý izler, modernleþme anlayýþýnýn ekonomik ve sosyal çýkmazlarýný kuramlaþtýran felsefi çalýþmalar, modern, araçsal yaþamýn getirdiði hissizleþmeyi ve anlam kaybýný hedef alan, romantizmin öncüsü olduðu sanatsal akýmlar, modernleþmenin (özellikle ezilen sýnýflarda) yol açtýðý yýkýmý ele alan edebi eserler, bir zorunluluk haline hale gelmiþ olan modernleþmenin çarpma sýyla hesaplaþma iþini farklý yönlerden ele alýyordu. 2. Dünya Savaþý nýn doðurduðu Auschwitz ve benzeri felaketler, modernleþme fýrtýnasýnýn getirdiði felaketlerin, tek bir devlet/toplumun tarihsel hatalarýna, yoldan sapmalarýna atfedilerek reform yoluyla aþýlamayacak þekilde küresel ve modernleþme anlayýþýna içkin, ayný zamanda insana dair geleneksel (rasyonel ve ahlaki) varsayýmlarla anlaþýlamayacak kadar da radikal olduðunu kaçýnýlmaz þekilde ortaya koyuyordu. Uzun süredir devam eden ve Avrupa modernleþmesinin 04 ayrýlmaz bir yüzü olan kolonizasyon süreci de, 20. yüzyýlda giderek yaygýnlaþan baðýmsýzlýk hareketleriyle, farklý, postkolonyal denilen sürece evriliyordu. Bu süreçte, kolonyal dönemi geride býrakmýþ ülkelerin geç modernleþme si, bu zamana deðin Avrupa merkezli olarak incelenmiþ modernleþme sürecinin ayrýlmaz bir parçasý haline geldi. Modernleþmenin, her toplumu doðru uygulanmasý durumunda ilerleteceðine ve mutluluða götüreceðine inanýlan, rasyonel ve ilerlemeci yönteme inancýný sonuna kadar benimsemiþ olan sosyalizmin yenilgisinin, komünist rejimlerin çözülüþünün de etkisiyle büyük ölçüde kabulü, evrensel bir umut ve kurtuluþa dair modern umutlara vurulan son ve büyük darbe oldu. Sanat ve Siyasi Eylem, Dönüþümler 20. yüzyýl boyunca sanat ve düþünce dünyasýnda yaþanan dönüþümler, özellikle postmodernizmin yükseliþiyle, dünyayý açýklama iddiasýndaki büyük anlatýlarý, sabit ve ulaþýlabilir bir gerçeklik anlayýþýný giderek geçersiz kýlarken, bunun sanata yansýmasý, yaklaþým ve yöntemlerde büyük bir çoðullaþma, buna baðlý olarak da belli akýmlar üzerinden takip edilemeyecek ve deðerlendirilemeyecek, çoðulcu bir sanat anlayýþýna doðru evrilme þeklinde oldu. Entelektüel ve sanatçýnýn öncülüðünde üretilen politik düþünce ve eylem de, bu dönemde ciddi dönüþümlerden geçti. Ýdeolojiyi en basit tanýmýyla alýr,sistemlerin kendilerini görünmez kýlmak yoluyla varlýklarýný ve meþruiyetlerini devam ettirmelerini saðlayan dünya görüþleri ve düþünme biçimleri olduðunu varsayarsak; sistemin etken aktörünün devletlerden piyasaya kaymasýnýn, muhalif düþüncenin ve sanatýn iþlevinde yol açtýðý sonuçlarý da düþünebiliriz. Toplumsal ilerlemeye olan inancýný, bundan türeyen pratikleri somutlaþtýran ve dayatan devlet hegemonyasýnýn, yerini serbest pazarýn ve sermayenin gevþek ama kaçýlamayan hakimiyetine býrakmasý, entelektüelleri ve sanatçýlarý toplumda, devletten baðýmsýz ve Barnbook un Antrepo daki iþinden bir görüntü (c) ÝKSV artmýþ bir ifade özgürlüðüne sahip yeni bir konuma taþýrken, bir yandan da, bu gruplarýn sermayeyle güçlenen ve kaçýnýlmazlaþan iliþkileri, daimi ve dikkatli sorgulamalarý gerekli kýldý. Daha önemlisi, sosyal süreçleri kavramsallaþtýrýr ve eleþtirirken, diðer yöntemlerden üstün, toplumu ve dünyayý daha doðru kavrayan bir yöntem iddiasýnda bulunulamaz hale gelmesi, entelektüel ve sanatçýlarýn yaratabileceði muhalif etkiyi büyük oranda nötralize etti. Bu yeni konumda, muhalefet edilecek olanýn dönüþümü (baskýcý devletlerden, küresel adaletsizliðe ve pazar hegemonyasýna doðru), yeni ve özgün muhalefet biçimleri üzerine düþünmeyi de kaçýnýlmaz kýlýyor. Sanatçýlarýn çizim, video, enstelasyon ve performans gibi pek çok tekniði harmanlayarak, kavramsal sorgulamalarý estetik hazzýn baþat unsuru haline getirdiði kavramsal sanat, iþleyiþi gereði, siyasal süreçleri sorgulamayý ve siyasal eylemlerle etkileþimi gündeminde tuttu, görülmemiþ olaný gösterme, yeni ve ufuk açýcý perspektifler sunma yetisini muhalif hareketlerin hizmetine vermeye önem verdi, bunun nasýl yapýlacaðýna dair belirsizliðe raðmen.
6 BÝENAL 05 Ýstanbul Bienaline Nasýl Yaklaþýlabilir? Farklý Adýmlarý Düþünmek Antrepo daki en ilgiyle beðenilen enstelasyonlardan, Lum un aynalý iþi. (c) ÝKSV Bir önceki bienale göre çok daha fazla eseri ve paralel etkinliði içine alan 10. Bienal in vesile olduðu büyüme, ciddi ve kapsamlý deðerlendirmeleri, tartýþmalarý da daha önemli hale getirdi. Yukarýda deðindiðimiz, sanat yoluyla küreselleþen dünyayý kavramaya ve dönüþtürmeye yönelik sorunlar, 10. Bienal in deðerlendirilmesinde ve tartýþýlmasýnda da büyük önem taþýyor. Bienalin bu doðrultudaki hedeflerinin küratörü Hanru tarafýndan formüle ediliþini ve iþlerin organizasyonu yoluyla hayata geçiriliþini yeterince deðerlendirmek bu yazýnýn sýnýrlarýný aþsa da, en azýndan üretim sürecine odaklanabilir ve ayný sürecin parçalarý olarak iç içe olmalarýna, aralarýnda sýnýrlar çizmenin imkansýzlýðýna raðmen, 10. Bienal in üretim sürecini farklý adýmlar üzerinden deðerlendirmeyi deneyebiliriz... Kavramsal Çerçeve Bir bienalin eleþtirisinde ve baþarýlý addedilmesinde diðer adýmlarýn eþdeðer belirleyiciliðine raðmen, ilk deðerlendirilecek unsur, öncel ve kurucu adým olmasý sebebiyle çizilen kavramsal çerçeve oluyor. 10. Ýstanbul Bienali modernleþme(ler)in küresel seyrini sorgulama ve alternatifler üzerine düþünme olanaðýný odaðýna alýyor. Bir yandan da Türkiye modernleþmesinin küresel modernleþme süreciyle iliþkisinin, hem bu süreci, hem de Türkiye nin ve Ýstanbul un sosyal ve kültürel geliþimini açýklamada önemli bir gözlem alaný olduðunu öneriyor; bu alana yönelen iþlere yer vererek Ýstanbul un tarihsel geliþimi ve bugünüyle yapýcý bir iliþki kurmayý deniyor. (Kilit bir soru, batýlý olmayan dünyanýn hala, liberal kapitalizmin sürüklediði ve Batýlý güçlerin tahakkümü altýndaki küreselleþmenin doðurduðu zorluklar karþýsýnda, daha paylaþýmcý ve özgürlükçü modernleþme ve modernlik modelleri izleyip izleyemeyeceði.) Bienal deðerlendirilmelerinde, kavramsal çerçeveyi, fazla genelleyici ve yüzeysel bir þekilde çatýlmýþ gören, açýklayýcýlýðýný ve önerdiði yöntemliðin uygulanabilirliðini sorgulayan eleþtiriler, az da olsa oldu. Tartýþma ve eleþtirinin büyük bir kýsmý ise, sunulan çerçevede Türkiye tarihinin deðerlendiriliþine, bazý akademisyenlerce verilen savunmacý bir reflekse, ve bu reflekse verilen cevaplara ayrýldý. Bu konudaki kýsýr tartýþmanýn ortaya çýkýþýnýn faydalarý oldu belki, ama bienali ve kavramsal çerçevesini daha kapsayýcý bir þekilde ve küresel koþullarla baðlantýlý olarak deðerlendiren, güncel sanata, sanat endüstrisine, ve bunlarýn Türkiye deki serüvenine dair hayati ve verimli yazýlarýn, tartýþmalarýn eksikliðinin unutulmasýnda da rol oynadý. Ýþlerin Üretim Süreci ve Seçimi Seçilen eserlerde, bienal vesilesiyle bir araya getirilmiþ, daha önce üretilmiþ iþlerin çoðunlukta olmasýna raðmen, sanatçýlarýn bienale ve temasýna özel olarak tasarladýklarý iþler de var, hatta yurtdýþýndan konuk olan sanatçýlarýn Türkiye de belli bir süre yaþayarak, bu süreçte ürettikleri iþleri de görmek mümkün. (Bu konuda yeterli bilgi almak mekanlarý gezerken mümkün olmasa da, bienal kataloðu bilgilendirici oluyor.)ýþleri deðerlendirirken, farklý üretim süreçlerine de göz önüne alan bir deðerlendirmeyi gerekli kýlýyor bu çeþitlilik. Özellikle AKM söz konusu olduðunda, iþlerin çoðunluðu, AKM ye yönelik Yakmalý ve Yakmamalý mý? temasý çerçevesinde, AKM, tarihi ve akýbeti üzerine süregelen tartýþmayla baðlantýlý olarak üretilmiþ. Bienal genelinde, akýlda kalýcý bulunan iþlerin, takipçiler ve eleþtirmenler nezdindeki sýnýrlýlýðýna raðmen, yaygýn görüþ, kabul edilebilir bir standardýn tutturulmuþ olduðu. Hoi-Chong un Antrepo için, Sulukule sakinleriyle bir arada ürettiði çalýþmadan görüntüler (c) ÝKSV Sergi Mekanlarýnýn Seçimi ve Organizasyonu, Bienal Organizasyonu Bienal temalarýyla baðlantýlý olarak, Ýstanbul un özgün modernleþme serüvenine tanýklýk eden mekanlarýn seçilmiþ olduðu görülüyor. Antrepo No.3, AKM, Ýstanbul Manifaturacýlar Çarþýsý ve Silahtaraða daki santralistanbul gibi mekanlarýn seçimi, þehrin devlet merkezli modernleþme tarihini, bunun þehir planlamasýna ve mekanlara yüklenen iþlevlere nasýl yansýdýðýna ve ne yönde deðiþtiðine dikkat çekiyor. Bu süreçte, bu mekanlara yeni bir iþlev ve görünürlük kazandýrýlmasý da saðlanmýþ oluyor. Her mekan, farklý bir tema etrafýnda seçilmiþ eserlere ev sahipliði yapýyor. Mekanlarýn seçiminde eleþtirilebilecek bir nokta ise, Antrepo daki iþlerin rahatsýz hale gelebilen iç içeliði, farklý iþlerin görsel ve iþitsel olarak birbirlerine müdahele etmesi ve deðerlendirme sürecini etkilemesi. Ciddi anlamda mekana özel diyebileceðimiz tek sergi olan AKM deki Yakmalý ve Yakmamalý mý? sergisinde sunulan iþlerin ve organizasyonun, AKM tarihi, geleceði ve iþlevine dair hedeflenen etkiyi, kavramsal yaklaþýmlarý ve perspektif zenginliðini sunmaktan uzak olduðu, AKM gibi baskýn bir mekanýn sunduðu olanaklarýn daha yaratýcý bir þekilde deðerlendirilebileceði de, bienal eleþtirilerinde dile getirilen bir baþka konu. Bienale dahil edilen, Gecegezenler ve diðer paralel projeler ise, uygulamada meydana gelebilen aksaklýklar ve gecikmelere raðmen, bienali þehre yaymak için güzel bir adým. (Bienale, sergi mekanlarýna, kavramsal çerçeveye ve bienal konusundaki tartýþmalara dair ayrýntýlý bilgi sayfasýndan alýnabilir.)
7 SERGÝ 06 Barýþý Düþledik Aslý Çetinkaya / Kasa Galeri Selim Birsel geçtiðimiz yaz Sidney Bienali nden döndükten sonra Yoko Ono yu 2007 de bir sergi için Kasa Galeri ye davet etme niyetinden bahsettiðinde, dürüstçe söylemek gerekirse içimden yok caným, Yoko Ono mu, daha neler derken, kendisine inandýrýcý olmaya çalýþarak harika bir fikir dediðimi hatýrlýyorum. Uzun süre küçük bir çevre içinde sýr olarak saklanan bu fikir Birsel in Sidney de Rus sanatçý Elena Kovylina nýn, 1964 tarihli Yoko Ono performansý Cut Piece i yeniden ele aldýðý/yorumladýðý Pick a Girl performansý sýrasýnda ortaya çýkmýþ. Sanatçýya ve koleksiyon küratörü Jon Hendricks e ulaþmada ilk kontaðý saðlayan, daha sonra serginin gerçekleþmesi için büyük emek harcayan, broþür metnini yazan Defne Ayas ýn, Mayýs ayýnda sergi kapsamýnda düzenlenen Yoko Ono panelinde diðer konuþmacý Ýstanbul Modern in direktörü David Elliott idi - yaptýðý sunumda da Ono nun bu iþinin birçok baþka sanatçý ve Ono nun kendisi tarafýndan da yýllar sonra tekrar yorumlandýðýný öðrendik. Yoko Ono yu kuþkusuz çoðu kiþi John Lennon ýn eþi ve belki de Beatles ýn daðýlma sebeplerinden biri olarak bilir ve belki bu yüzden de pek hoþ anmaz. Ancak kimisi için de Lennon Ono da sesinin eksik kýsmýný bulmuþtur, Ono dan sonra Lennon pop þarkýcýsýndan gerçek bir ozana ve politik figüre dönüþmüþtür. Her iki fikirde olanlar için de Ono nun sanatsal üretimi bu birlikteliðin getirdiði þöhretin gölgesinde kalmýþtýr. Oysa 1933 de Tokyo da varlýklý bir ailede doðan, felsefe ve müzik eðitimi gören daha sonra New York a yerleþen sanatçý, 1964 de Cut Piece performansýný gerçekleþtirdiðinde 70lerin beden sanatýnýn öncülerinden biri oluyordu. Sahnede, yüzü izleyiciye dönük, kýpýrdamadan oturan sanatçý izleyiciden gelip üzerindeki giysiden parçalar kesmesini ister. Giysisi parça parça azalýrken elleriyle kendini örtmeye çalýþýr. Birçok sanatsal, cinsel, ýrksal - güç iliþkisinin metaforu olarak okunabilecek bu iþteki eylemsizlik 60 larýn sonlarýnda, Lennon la Vietnam savaþý karþýtý, ve daha geniþ barýþ kampanyalarýnýn da anahtar tavrý oldu. Bagism açýklamalarý ve birer hafta süren Bed-in For Peace eylemlerinde de þiddete, savaþa karþý bu pasifist ýsrar göze çarpar Aralýk ayýnda onbir þehirdeki billboard lara bir Noel kutlama ilaný verirler: "War is Over! If You Want It - Happy Christmas From John and Yoko".
8 07 Yoko Ono Sanatsal akýmlar karþý akýmlar açýsýndan en verimli dönem olan 60 larýn ortasýnda New York a geldikten sonra Fluxus hareketine katýldý. Bu hareket besteciler, sanatçýlar ve tasarýmcýlardan oluþan, disiplinlerarasý ayrýmlarý gözetmeyen, farklý sanatsal medyayý bir arada kullanan gevþek bir uluslararasý sanat aðý olarak tanýmlanabilir. Adý akmak anlamýna gelen Latince bir kelimeden türetilen Fluxus, hayattaki ve sanattaki sürekliliði ve deðiþimi ifade eder. Bu kavrayýþa göre sanat eseri de tamamlanmýþ bir çalýþma deðil, sürekli deðiþen ve her zaman ucu açýk bir süreçtir. Genel olarak Fluxus un çýkýþ noktasýnýn besteci John Cage in araþtýrdýðý kavramlar sanatta tesadüf, sessizlik, enstrümanlarýn sýradýþý kullanýmý, Zen Budizmi gibi - ve 1950lerde ortaya attýðý deneysel müzik kabul edilir de New York AG Gallery de ilk Fluxus etkinliðini ve ertesinde Avrupa da ilk Fluxus festivallerini düzenleyen hareketin kurucusu ve teorisyenidir. Grubun ilk üyeleri arasýnda Joseph Beuys ve Nam June Paik de vardýr. Biricik ve kutsal sanat yapýtý fikrine karþý, kutular içinde düzenlenmiþ kartpostallar, yazýþmalar, oyunlar ve fikirlerin Fluxus eserlerini oluþturduðu görülür. Fluxus, 20.yy ýn avangart hareketlerinden Dada (yerleþik modernist sanat yapýsý ve iþleyiþine karþý olmasý, disiplinlerarasý ortaklýklar kurmasý açýsýndan) ve Sürrealizm (sanat üretiminde deneyime odaklanmasýyla) ile paralellikler kursa da, sanat ve hayatýn birleþtirilebilirliði ve gelecek fikri açýsýndan nihilist Dada dan daha iyimser ve umutlu, izleyicinin iþin üretim sürecine katýlýmýyla Sürrealizm den farklý bir deneyim fikrine yakýndýr ve bu iki tarihsel akýmýn aksine kuvvetli politik bir angajmaný olmayan bir harekettir. Öncesindeki Happening ler ve sonrasýndaki kavramsal sanat¹ akýmlarýyla yakýn iliþkili görülebilir. Yoko Ono nun Fluxus ve Kavramsal Sanat akýmlarý içinde yer alabilecek önemli bir iþi de talimatlardan oluþan kitabý Grapefruit. Ýlk olarak 1964 yýlýnda basýlan bu kitapta gerçeküstü, Zen inanýþýna yakýn, okuyucunun zihninde gerçekleþtirilecek talimatlar yer alýr: Saklambaç iþi: Herkes evine daðýlana kadar saklan. Herkes seni unutana kadar saklan. Herkes ölene kadar saklan. Ýnsanlarýn resimlerini kopyalamasýna veya fotoðraflamasýna izin ver. Orijinalleri yok et. Yoko Ono nun Kasa Galeri deki Açýk Þehir ismini verdiði sergisi dokuz yerleþtirme ve iki hafta boyunca Ýstanbul un bir kaç noktasýnda görülebilecek billboard afiþlerinden oluþuyordu. Daha önce ve halen dünyanýn baþka kentlerinde, yerel dillerde asýlý bulunan basit ve doðrudan Imagine Peace/Barýþý Düþle sloganý mutlulukla öðreniyoruz ki, yoldan geçen birine þöyle hissettirmiþ: Sað birleþmiþ sýra soldaymýþ, 1 Mayýsta boyumuzun ölçüsünü þehircene almýþýz, þeriatmýþ, darbeymiþ, düþünmemeli sadece çalýþmalýymýþýz, Türkiye ymiþ, dünyaymýþ derken karanlýða sürüklenen ruhumu aydýnlatan, görüldüðü anda güneþ açmýþ hissi yaratan Yoko Ono dileði. ²- Galerideki dokuz yerleþtirmeden, Sky TV ve Mend Peace ilk olarak 1966 yýlýnda gösterilen Ono nun erken dönem þiirsel ve meditatif iþlerindendi.. Ex It hayatýn döngüsel yenileniþine, Onochord seni seviyorum sözünün sihirine, We re All Water eþitliðe ve bunun ironisine Ono nun hala açýk yüreklilikle inandýðýný gösteriyordu. Imagine Peace ve Wish Tree ise iyimserlikle ve iyi niyetle, haritalarýn üzerine biraz kuvvetlice basýlan umut ve sevgi sözleri taþýyan stampalar ve sýkýca baðlanan dileklerle insanlarýn dünyayý daha iyi bir yer yapabileceðini düþünüyor ve buna katýlmamýzý bekliyordu. Fluxus tavrýna uygun þekilde tüm bu iþler birer fikir ve talimat olarak galeriye geldi ve burada tekrar kuruldu/yapýldý ve ziyaretçilerin katýlýmý ile her gün deðiþti. Tüm bu iþleriyle Ono, barýþ, umut ve eþitlik kavramlarýný, kimine göre - ziyaretçi defterine imzasýz olarak düþülen a bit too nice (biraz fazla hassas, hoþ ve iyimser) yorumundaki gibi - ütopik ve naif bir çabayla iþlemeye devam ediyor.
9 Yoko Ono Sergisi Yoko Ono tarafýndan sergi boyunca toplam on kez çaldýrýlan telefonu açabilen þanslý ziyaretçiler ise kendisiyle kýsa süre de olsa sohbet etme olanaðý buldular. Serginin son gününde çalan telefonu açan genç bir üniversite öðrencisi, heyecan dolu konuþmasýnýn ardýndan, sanki bambaþka bir zamandan baþka bir dünyadan arayan biriyle konuþuyormuþ gibi hissettiðini söylüyordu. Belki Yoko Ono gerçekten de dünya barýþýnýn mümkün olduðuna ve daha bir çok baþka þeye daha kuvvetli inanýlan, deðiþim ve umut ruhunun hüküm sürdüðü bir çaðdan bize seslendi. Yoko Ono ya eserleri aracýlýðýyla ev sahipliði yapabildiðimiz için büyük mutluluk ve gurur duyduk. Sergi destekçisi Garanti Bankasý na ve serginin gerçekleþmesinde emeði geçen Sabancý Üniversitesi çalýþanlarýna ve tüm ziyaretçilere de teþekkürlerimizi sunarýz. (1)Fluxus hareketinin modernizm ile postmodernizm arasýndaki pozisyonunu tartýþan, ortaya çýkýþ koþullarýna özetle deðinen bir yazý için Hasan Bülent Kahraman ýn Sanatsal Gerçeklikler, Olgular ve Öteleri isimli kitabýna bakýnýz. Syf (2) barisi dusle 08
10 ETKÝNLÝK 09 Köþe Bucak Bilim ve Ýlhan Koman Defne Üçer / Temel Geliþtirme Direktörlüðü Eðitim Projeleri Sorumlusu Köþe Bucak Bilim toplantýsý için hareketlenmemiz yeni yýlýn ilk aylarýnda Ali Alpar ýn odama gelip Bu bahar, fen öðretmenlerine yönelik eðlenceli, keyifli bir toplantý düzenleyelim istiyorum demesiyle baþladý ve 2 Haziran Cumartesi günü yaklaþýk 22 farklý okuldan 60 kadar fen ve matematik öðretmeninin katýlýmýyla gerçekleþti. Oldukça keyifli geçen toplantýmýzda neler oldu sizlerle de paylaþalým istedik. Güne, üniversite derslerinden biri olan Doða ve Bilim den bir örnekle baþladýk. Doða ve Bilim dersinin ilk döneminde fizik konularý iþleniyor. Mümkün olduðunca tarihsel bir yaklaþýmý olan derste, bilim adamlarýnýn sormuþ olduðu en temel sorular ve bu sorulara bilimsel metodla bulunan cevaplar üzerinde duruluyor. Bu sorularýn biri de 20. yüzyýlýn baþlarýnda bilimadamlarý atomun sýrlarýný çözmeye çalýþýrken ortaya çýkmýþt. Atomu oluþturan parçacýklarýn arasýndaki etkileþim, gök cisimleri arasýndaki etkileþime çok benzediðinden, bilimadamlarý gök cisimlerinin oluþturduðu sistemler hakkýnda bildiklerinden yola çýkarak birçok sonuç elde edebiliyorlardý. Ancak hep temel bir soru cevapsýz kalýyordu: Gök cisimlerinin oluþturduðu sistemler herhangi bir büyüklükte olabiliyor. Peki atomun büyüklüðü neden hep ayný?. Ali Alpar, Köþe Bucak Bilim in ilk konuþmasýnda bu sorudan yola çýkarak kuantum mekaniðinin doðuþundan ve atomun yapýsýndan bahsetti. Ersin Göðüþ konuþmasýnda yýldýzlarýn yaþam hikayesini anlattý. Yýldýzlar, uzayda gaz ve toz bulutlarýnýn öbeklenmesi sonucunda oluþuyorlar. Yýldýzlarýn enerjisi, içlerinde bulunan elementlerin füzyon (kaynaþma) tepkimesine girmesi sonucunda ortaya çýkýyor. Hafif elementlerin kaynaþýp daha aðýr elementler ortaya çýkarmasý süreci milyar yýllýk bir zamanda gerçekleþiyor ve çekirdek tepkimesini saðlayacak nükleer yakýtlarý bitince yýldýzlar bir patlamayla yaþamlarýný tamamlýyorlar. Ersin Göðüþ, yýldýzýn ömrünü tamamladýðýnda meydana gelen patlama sonunda, uzaya yayýlan maddenin nasýl yeni yýldýzlarýn oluþumuna kaynak saðladýðýndan ve doðanýn heyecan verici döngüsünden bahsetti. Ayrýca evrende bulunan hidrojen ve helyumdan daha aðýr elementlerin sadece yýldýzlarýn yaþamý sýrasýnda, çekirdek tepkimeleri sonucu ortaya çýkabildiðini vurguladý. Etkileyici fotoðraflarla süslü bu sürükleyici yaþam hikayesi, öðretmenlere derslerinde kullanabilecekleri birçok kaynak gösterdi. Toplantýda bilginin buluþa dönüþmesinin örneklerini de görme fýrsatý bulduk. Geçen sene, Ýnegöl Koç Ýlköðretim okulunda 5. sýnýf öðretmeni olan Kenan Eroðlu nun öðrencileri, bir kar küreme makinesi tasarlamýþlar. Öðrencilerin fikirleriyle ortaya çýkan bu makine, kürediði karlarý yolun kenarýna atmak
11 sabancý üniversitesi / dergi 10 yerine, eritip daha sonra rögara boþaltýlmak üzere bir haznede topluyor. Tasarlanan makinenin çalýþan oyuncak bir prototipi yapýlmýþ bile. Öðrenciler yaptýklarý makineyi hem Ýnegöl Belediye Baþkaný yla paylaþmýþlar hem de patent almak üzere giriþimde bulunmuþlar. Kenan Eroðlu Hal Deðiþiminden Patente Yolculuk baþlýklý konuþmasýnda, öðrencilerin her aþamasýnda çok keyif aldýðý belli olan bu macerayý anlattý. Ayrýca Kenan Bey in öðrencilerinin yapmýþ olduðu kapaðý açýlýnca ýþýk yanan kutu, pille çalýþan gýrgýr, pilli spagetti çatalý, serinleticili mikrofon gibi birçok buluþ da standlarda sergilendi. Bir süredir Toplumsal Duyarlýlýk Projeleri (TDP) ile üniversitemizde aðýrlýklý olarak birinci sýnýf öðrencilerinin almakta olduðu Proje 102 dersi kapsamýnda yapýlan bazý projeler iþbirliði içinde yürütülüyor. Proje 102 çerçevesinde tasarlanan, ilköðretim-lise programýyla tuyumlu deney veya oyun þeklindeki fen uygulamalarý TDP kapsamýndaki okullara götürülüyor ve buradaki öðrencilerle paylaþýlýyor. Bu uygulamalarýn püf noktasý, ucuza maledilebilmeleri, kolayca yapýlabilmeleri, eðlenceli ve/veya görsel olarak etkili olmalarý. Öðrencilerimizin yýllar içerisinde tasarlamýþ ve hayata geçirmiþ olduðu bu uygulamalarý, gitgide daha yaygýn olarak öðretmenlerle paylaþmaya ve yaygýnlaþtýrmaya çalýþýyoruz. Köþe Bucak Bilim toplantýsý bu anlamda da çok faydalý oldu. Toplantýya gelen öðretmenlerle hem bu çalýþma modelini hem de öðrencilerimizin tasarladýðý uygulamalarý paylaþma fýrsatýný bulduk. Cumartesi günü olmasýna aldýrmadan toplantýmýza katýlan öðrencilerimiz Saper Þahbaz, Berk Baðatur, Mert Gülhan, Ozan Erdem, Meriç Köseler, Duygu Sanaç, Sena Döver, Zeynep Uyar, Merve Hamzaoðlu, CansuYýlmaz, Ayþe Baþkaya, Enes Molu, Aslý Aladað, Can Tunca ve Belgin Acar yemekten sonra verdiðimiz uzun kahve molasýnda, koridorlar boyunca kurulmuþ standlarda deney ve oyunlarý sergilediler. Bu sayede öðretmenler uygulamalarý kurcalama ve kendi benzer çalýþmalarýný paylaþma fýrsatý da buldular. Köþe Bucak Bilim deki bir baþka aktivite ise forum tiyatroydu. Yazar ve eðitimci Nihal Kuyumcu, SU oyuncularýndan Kürþat Gürbüz, Ömercan Güldal, Barýþ Gündüz, Çetin Suyabatmaz, Aybike Turan, Can Leloðlu ve Ezgi Tekin le çok eðlenceli bir oyun sergiledi. Oyunda, ÖSS den baþka bir þey düþünmeyen ve fizikten fazla hoþlanmayan öðrenciler, öðrencileri hizaya sokamadýðý için sinirli bir müdür ve çocuklarýnýn fizik dersindeki düþük performansýndan dolayý suçlayýcý bir anne-baba arasýnda kalmýþ bir lise son sýnýf fizik öðretmeninin baþýndan geçenleri canlandýrdýlar. SU oyuncularýnýn performansý çok baþarýlýydý. Oyun sonunda Nihal Kuyumcu nun seyirci öðretmenlerimize Siz olsaydýnýz ne yapardýnýz? sorusunu sormasý ve elini kaldýran her öðretmeni oyuna katýlýp bir çözüm üretmesi için sahneye davet etmesi, hepimize eðlenceli anlar yaþattý. Hedeflediðimiz gibi eðlenceli ve keyifli geçen günün kapanýþ konuþmasýný da Tosun Terzioðlu yaptý. Tosun Bey konuþmasýnda, insanoðlunun denizde yön bulmak için matematik, astronomi ve teknolojiyi nasýl kullandýðýndan bahsetti ve zamanýnýn en zor problemlerinden biri olan denizde boylam bulma problemine çözüm arayýþýnýn ilginç hikayesini anlattý de Ýngiliz Parlementosu, gemilerin boylam tayin edemedikleri için kaybolmalarýna veya korsanlara yem olmalarýna bir son vermek için boylam problemini çözene sterlin ödül vadediyor. Ödül birçok ilginç fikrin ortaya çýkmasýna sebep oluyor ve sonunda John Harrison isimli bir saat imalatçýsý denizde yeterince hassas çalýþabilen bir saat yaparak problemi çözüyor [1]. Bilim, Teknoloji ve Denizler baþlýklý bu konuþmanýn sonunda herkesin yüzündeki memnuniyeti görmek mutluluk vericiydi.