ŞEMPANZELER… Yazan Simon BLOCK… Çeviren İlksen BAŞARIR… Yöneten A. Sinan PEKİNTON…
Önce yönetmen A. Sinan PEKİNTON’u kutlayalım. Baştan belirteyim, senenin en iddialı temsillerinden biri. Tüm oyuncuların temsil ilerledikçe oyunlarını üst noktaya taşıdıkları bir temsil. Yerinizde duramayacaksınız ve bütün salonun da hop oturup hop kalktığını hissedeceksiniz.
Kapitalist dünya eleştirisi. Bu dünyaya özgü bir aile. Morgage ile ev almışlar, bebek bekliyorlar; Mark (Esat TANRIVERDİ) bebek bakım kursuna gidiyor, Stevie (Deniz Gökçe KOÇMAN) savunma kursuna yazılmış. Mark ilüstüratör, evde çalışıyor, çizimlerle çocuklar için alfabe hazırlıyor ve bunun için –muhtemelen zoraki girdiği– posta dağıtımcılığı içinden ayrılmış; iki harf çizebilmiş: A Ayı, B Balık. Karısı Stevie grafiker, özel bir şirkette çalışıyor; modern, şehirli kadın.
Daha ilk sahnede kişilik analizlerine hâkim olabiliyoruz: Kadının asabi, baskın karakterine karşı, adam daha kendi dünyasında, naif ve ezik. Adamdaki ezikliğin bir nedeni karakter yapısı olmakla birlikte bir diğer nedeni de işinden ayrılmış ve hazırlamaya çalıştığı resimli alfabe kitabı çıkana dek ekonomik yükü karısının yüklenmiş olması. Nitekim kadın bu yükü sık sık dillendirmekten çekinmiyor. İçinde bulundukları ekonomik durum ve gerektirdiği ihtiyaçlar birbirlerine olan güvenlerini sekteye uğratmış; bilinmeyenin beklentisi ortamı geriyor. Nitekim sahneye adımlarını atar atmaz sürekli tartışmalarından ikilinin uyumlu bir çift olmadıklarını, olamadıklarını anlıyoruz. Pahalı şampanya alınması, markette vakit harcanması, izolasyonculara randevu verilmesi, çizilen resimlerin değerlendirilmesi vs. adeta her başlık bir tartışma unsuru, sürekli bir tersleşme ve uyumsuzluk görüntüsü.
Diğer tarafta iki izolasyoncu: Lawrence Davidson (Olcay Akın KAVUZLU), Gabriel James (Mehmet DEMİRALP). Amaçları ücretsiz tespit için geldikleri eve izolasyon malzemesi satmak ve uygulatmak. Biri işi kapmak ve şirkette düzenli bir çalışan olabilmek için çırpınıyor, diğeri onun hakkında vereceği raporun derdinde ve tabii ki başarılı olmasını umuyor.
Oyunda temel çatışma satıcıların eve girmeleriyle başlıyor. İzolasyon satmak isteyen satıcılar ve dar gelirli bir aile.
İzolasyoncular zayıf bir av olarak gördükleri Mark’ın üzerinden baskıyı artırıyorlar ve Stevie’nin karşı koymalarına rağmen kene gibi yapışıyorlar aileye. Durum giderek can sıkıcı ve gerilim dolu bir hal alıyor. Bu kez tarafların kendi aralarında çatışmalar başlıyor. Ayrıntıya girerek oyunun tadını kaçırmak istemiyorum…
Oyundan çıkarılacak hem genel hem özel başlıklar var. Genelde bir kapitalist sistem eleştirisine çıkabilecekken, özelde bir aile eleştirisi de yapmamız mümkün. Özellikle bunu yazıyorum; çünkü Mark ile Stevie’nin aralarındaki ilişki tüm salondan tepki alıyor; bu demektir ki insanlar sahnedeki karı koca ilişkisinde kendi hayatlarından çok benzerlik buluyorlar. Oyunda nispeten örtülü kalan Davidson’un kişisel sorgulaması ayrı bir başlık olarak incelenebilir.
Şempanzeler… Ne alaka! Kitapçıkta dramaturg Orhan KARATAŞ’ın güzel bir yazısı var, kitapçığı alıp okumanızı tavsiye ederim. Mark A’ya Ayı (özgün metinde Armadillo), B’ye Balık (özgün metinde Bunny) çizmişken üçüncü harf C’ye ne çizecek acaba? Chimps! Şempanzeler… Bu başlıkla Simon BLOCK bize üçüncü harfi değil, üçüncü harfi çağrıştıracak insanları işaret ediyor aslında.
Diğer bir değerlendirmeyle, oyunda gördüğümüz Armadillo (İspanyolca yumuşatma ekiyle ‘küçük zırhlı askercik’ gibi bir manası var) ve Bunny (Tavşancık) nasıl sahnede yer aldılarsa, çizilecek Chimps (Şempanzeler) de aslında başından beri bizzat sahnede gördüğümüz kişiler ve toplumda, sistemde temsil ettikleri değerler.
Gidin! KA-ÇIR-MA-YIN!