Peygamber Bineği: Deve
Göçebe yaşamın sembolü haline gelen develer, özellikle Arap coğrafyasında önemli binek olarak, kültürel, ekonomik ve sosyolojik bütün olgulara değinen ve edebiyatta önemli bir öğe haline gelen hayvanlardır. Ticari ilişkilerin kurulmasından, medeniyet taşımasına, savaş aracı olarak kullanılmasından, Hz. Peygamber’in hayatına edindiği yere kadar birçok alana nüfuz eden bu hayvanları gelin beraber tanıyalım.
1. Göçebe hayatın sembolü
Çölde konar-göçer yaşayan bedevilerin sosyal ve ekonomik faaliyetlerinin temelini oluşturan develer, bu yönüyle hayati bir öneme sahiptir. Sert karasal iklim şartlarına dayanıklı olan ve çölde bir hafta susuz ilerleyebilen develer toplulukların ve ticari kervanların hızlı hareket etmesini sağlamaktadır. Bunun yanında eti, sütü, derisi, yünü ile de göçebe hayatında, temel ihtiyaçların karşılanmasında önemli bir kaynaktır. Deve yetiştirmeyi sadece bedeviliğin ölçüsü sayan İbn Haldun, bunun yanında eski dünyada kıtalar arası ticarette oynadığı rolle medeniyetin gelişmesinde önemli katkıları olan bir hayvan olarak görür.
2. Deveye has bir sınıflandırma
Birçok canlı türünde olduğu gibi develer de yaşadıkları coğrafyaya oluşan fiziksel farklılıklar isimlerine de yansımaktadır. Buna mukabil çift hörgüç sahibi develer ''Asya Devesi'' , tek hörgüçlü olanlar ise ''Afrika devesi'' olarak bilinmektedir. Arap kültürünün tamamına tesir eden önemli bir figür olan develere ait ifadelere en çok Arapça’da rastlanır. Arapça'da 'İbil, cemel, naka, hecin ve falic' gibi develer isimler verilir.
3. Çöl Gemisi: Deve
Zor iklim şartlarına dayalı güçlü fiziki yapısı sayesinde geçmişi geleceğe aktaran bir medeniyet taşıyıcısı olan develer, uzun mesafeli mesafeleri kısaltan önemli bir hayvandır. Yaradılışı gereği aldığı besinleri uzun süreli muhafaza edebilmesi ve enerjisini idareli kullanabilmesinden dolayı özellikle Araplar arasında büyük öneme sahip olan develer ''Sefinetü's Sahra'' yani çöl gemisi olarak anılmaktadır.
4. Vazgeçilemeyen edebiyat sembolü
Hayata dokunan güçlü yanları kaçınılmaz yönleri olan deve, güçlü Arap şiir kültüründe de kendine geniş yer buldu. Cahiliye şiirlerinin sembollerinden olan develer, hemen hemen bütün muallaka şairlerinin şiirlerinde yer almaktadır.
5. Hz. Muhammed'in (s.a.v.) hayatında deve
Hayatının büyük bir bölümü deve sırtında geçen Hz. Muhammed, küçük yaşlarda amcalarının yanında, gençlik dönemlerinde sonrada eşi olacak Hz. Hatice’nin kervanında develerle yaptığı yolculuklardan dolayı develerle hep yakından ilgilendi. Peygamberlik döneminden sonra gerek hicret, gerek askeri seferler gerekse de hac yolculuklarında binek olarak develeri kullandı. Bununla birlikte İslam’ın ilerlemesinde önemli bir merkez olan Mescid-i Nebeviyi ve evini de devesinin çöktüğü yere yaptırdığı rivayet edilir. Hadislerde de kendilerine sıkça yer bulan develer zekât, diyet, megazi vb. birçok konuda zikredilmiştir. Şahsına ait devesi de bulunan Hz. Peygamberin Kasva adlı devesi olduğu bilinmektedir.
6. Kutsal metinlerde deve
Sosyolojik şartlardan bağımsız olmayan dinler, doğal olarak bulunulan coğrafyanın ekonomik ve sosyal olgularını da bünyelerinde taşır ve kutsal metinlerinde olguların yansımaları oluşur. Develer de üç semavi dinin kutsal kitaplarında fazlaca zikredilir. Eski Ahit’te Hz. İbrahim’in birçok hayvanı arasında develerinin olduğu, Hz. Eyüp’ün sayıları 3 bini bulan develerinin bulunduğu ve bunun bir zenginlik ölçütü olarak görüldüğü, Hz. Yakup ile ailesinin Ken’ân ülkesine deveyle gittiği, Hz. Süleyman’a baharat, altın ve değerli taşlardan oluşan hediyelerin develerle getirildiğine dair birçok mevzu yer almaktadır. Bununla birlikte Kur’an’da da çeşitli ayetlerde ve kıssalarda develere dair bilgiler yer almaktadır.
7. Dede Korkut hikayelerinde deve bahsi
Develer her ne kadar Arap kültürüyle özdeş bir hayvan olarak görülse de Orta Asya’da göçebe bir yaşam süren Türkler için de önemli bir yere sahipti. Ters açıdan bakıldığında Türklerin at biniciliğindeki ustalığı ve atlarla bütünleşmesi ilk olarak akıllara gelse de yaklaşık 4 bin yıldır devenin kullanıldığı bilinmektedir. Türklere dair önemli tarihi kaynaklardan olan Dede Korkut hikayelerinde develerin izlerini sürmek mümkün. Dede Korkut hikayelerinde yer alan ‘katar kızıl develer’ tabiri, bu kızıl develerin su içtiği, Deli Dumrul’un babasının oğluna hitaben doğumunda kestiği kurbanları kastederek ‘’Doğduğunda dokuz buğra(deve) öldürdüğüm aslan oğlum’’ demesi, eski Türk yaşayışında ve kültüründe önemli bir yere sahip olduğunu göstermektedir.
8. Avrupa'da deve izleri
Ağırlıklı olarak Mezopotamya ve Orta Asya bölgelerinde kullanılan develerin son dönemde yapılan araştırmalarla birlikte Avrupa’da da izlerinin bulunduğu görülmektedir. Avrupa’da bir inşaat çalışması sırasında bulunan 17. yüzyıldan kalma deve iskeletlerine rastlanması bir kültürel taşınma aracı olan develerin Avrupa’ya kadar ulaştığını göstermektedir. Osmanlı Devleti’ne ait olduğu saptanan devenin 1683 yılında İkinci Viyana Kuşatması’nda Viyana yakınlarındaki Tulln şehrinde bırakıldığı düşünülüyor.
9. Savaş silahı olarak deve
Özellikle Mezopotamya bölgesinde Sümerler, Hititler, İranlılar ve Araplar tarafından birer biyolojik savaş aleti olarak kullanılan develer, fiziki avantajları nedeniyle gerek büyük yüklerin taşınması gerekse de hızlı ve kesintisiz ulaşımın sağlanması açısından önemlidir. Türk tarihinde devenin savaş aleti olarak en belirgin olarak Yavuz Sultan Selim önderliğinde düzenlenen Mercidabık Seferi’nde (60 bin adet) kullanıldığı kaynaklarda mevcuttur. Ayrıca Osmanlı'nın son devirlerinde de Hecin Süvari Birlikleri oluşturulmuştur.
10. Deve yarışları
Arap kültürünün her bir basamağına işleyen develer, sosyal ve ekonomik yapıya etki ettiği gibi günlük yaşantıdaki eğlencelere de temas etmiştir. Hz. Peygamber zamanında da çok sevilen deve yarışları bugün Birleşik Arap Emirlikleri başta olmak üzere Körfez ülkelerinde düzenli bir şekilde düzenlenmekte ve bu yarışlar bahis oynamanın yasak olduğu alanlarda gerçekleştirilmektedir. Ülkemizde de özellikle Aydın yöresinde gerçekleştirilen deve güreşleri gerek bölge halkının gerekse de turistlerin yoğun bir şekilde ilgisini çekmektedir.
DİĞERLERİ
7 Maddede Kültürümüze İşleyen Mimari Yapı: Haydarpaşa Garı
20. yüzyılın başından beri İstanbul’un mimari, estetik ve sosyal açıdan simgesi haline gelen Haydarpaşa Garı, oluşturduğu estetik görüntüyle hafızalara kazınan ve bir dönem Anadolu’nun İstanbul’a açılan kapısı olan önemli bir yapıdır. Yalnız gar işleviyle kalmayıp, kültürümüze, edebiyatımıza, filmlerimize ve en önemlisi zihinlerimize yerleşen bu değerli mimari yapı, İstanbul’daki gar binaları arasında en görkemlisi ve en büyüğüdür.
Mimar Sinan'ın Yaptığı Birbirinden Önemli 7 Cami
Osmanlı mimarisinin zirve noktası; Koca Sinan. Yaşadığı dönemden günümüze yaptığı eserlerle ışık tutan, muazzam mimari dehası sayesinde günümüzde dahi adından söz ettiren ve yaşadığı dönem itibariyle yaptığı mimari hesapların halen daha çözümlenememesiyle tanınan Mimar Sinan, yaşadığı fani hayatı boyunca birbirinden değerli eserler verdi. Camiler, hamamlar, kervansaraylar, medreseler ve onlarca mimari çalışmanın altına imzasını attı. Biz de bu çalışmamızda Mimar Sinan’ın yaptığı mimari eserler arasından seçtiğimiz 7 önemli camiyi sizlere tanıtmaya çalışacağız.
5 Maddede Cemil Meriç'in Yaşamından İzler
Peşin verilmiş hükümleri kabul etmeyen, devamlı bir hakikat arayışında bulunan, Türk düşünce tarihinin önemli isimlerinden Cemil Meriç, iki farklı medeniyeti tanıyarak Doğu ile Batı arasında köprü kuran düşünceler inşa etti. Hayatı bir tablo gibi değil çözülmesi gereken bir matematik problemi olarak gören mütefekkir Cemil Meriç, önemli bir fikir işçisi ve bir aydın olarak okuyucularını aydınlatır.
10 Resimde Sabahattin Ali ve Bilinmeyen Hikayesi
En çok satanlar listesinde daima kitapları bulunan Sabahattin Ali, eserlerinin aksine hayatı ve şahsiyeti fazla bilinmeyen bir yazardır. Asker babanın oğlu olarak 1907'de geldiği dünyaya okumaya ve yazarlığa çok meraklı olarak yetişti. Fikirleri yüzünden takibata uğradı, yasak yedi ve Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk'e ima yoluyla hakaret ve Komunizm propagandası suçlamasıyla cezaevlerine girdi. Dilimizde pelesenk olmuş Aldırma Gönül şiirini dönem yazarlarının birçoğunun girdiği Sinop Cezaevinde yazdı. Çok okunan bu Türk Edebiyatının en önemli yazarlarından Sabahattin Ali'nin bilinmeyen ve şaşırarak bitireceğiniz hayat hikayesi;
Tarih Boyunca Verem Hastalığına Yenik Düşen Bazı Ünlü İsimler
İnsanlık tarihi kadar eski olan verem hastalığı ilk kez İ.Ö 1000’de yaşamış olan bir rahibin mumyalanmış cesedinde tespit edildi. Nüfusun artışıyla doğru orantılı olarak bazı coğrafyalarda daha büyük kayıplara neden olan verem hastalığı her toplumda farklı bir isimle anılırdı. Bizim ülkemizde ‘ince hastalık, ‘tüketim hastalığı’ , ‘beyaz ölüm’ , ‘ölüm kapanı’ gibi farklı isimlerle anılırken veremlilerin hırıltılı bir şekilde nefes alıp vermesinden ötürü Romalılar da ‘phytisis’ ismiyle anıyorlardı. İ.Ö 2250 yılında yazılan Hammurabi kanunlarında ilahi bir ceza olarak kayda geçen verem ve hastalıklar İlkçağda da ilahi bir ikaz yahut kişinin günahından kaynaklanan bir ceza olarak kabul edilirdi. Tarih boyunca kanunlarda, kitaplarda, notlarda karşımıza çıkan verem hastalığı için Hipokrates kendi kitabında 18-35 yaş arası kişilerde daha yaygın olarak görüldüğünü vurgular. Yaş kriteri bir nebze olsa da statü ve ekonomi gibi farklılıklar gözetilmeksizin birçok insanı vurup geçmiştir. Öyle ki kimi hastalıkların zengin kimilerinin fakir hastalığı olarak anıldığını bilsek bile verem öyle bir hastalık değildir; yakaladığı kişiyi korkusuzca avlar. 18. ve 19. yy.’da pek çok yazar, müzisyen, sanatçı, siyasetçi bu hastalıktan hayatını kaybetti. Şimdi o isimlere bakalım;
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun