16 Ekim 1945’te, Sovyet Büyükelçiliği’nin doktorluğunu da yapan Neşet Naci Arzan, Ulus’ta 7 kurşunla öldürüldü. Reşit Mercan evvel “Ben yaptım” dedi, akabinde hatası işleyenin, Genelkurmay Lideri Kazım Orbay’ın oğlu Haşmet Orbay olduğunu söyledi. Orbay 18, Mercan 9 yıla mahkum olsa da iki hükümlü, 1950’deki afla hür kaldı.
Türkiye bir 16 Ekim günü, yakın tarihin en gizemli cinayetine şahit oldu. Tabancayla vurularak öldürülen ünlü bir hekim, katil ise Genelkurmay Başkanı’nın oğluydu. Cinayetin akabinde Ankara Valisi de intihar edince olay daha da karmaşık hale geldi. Çok partili hayata geçişteki sancılı periyoda rastlayan ‘Ankara Cinayeti’ davası her türlü baskı ve entrikalar karşısında basın özgürlüğünün ve yargı bağımsızlığının değerini de gösteren bir sembole dönüştü.
“RAPOR VERMEDİ, ÖLDÜRDÜM”
16 Ekim 1945 günü, Ankara’nın ünlü tabiplerinden Neşet Naci Arzan, Ulus’taki muayenehanesinde 7 kurşunla vurularak öldürüldü. Katil olay yerinden süratle uzaklaşıp kayıplara karıştı. Sonraki gün, Anafartalar Karakolu’na silahıyla birlikte gelip teslim olan Reşit Mercan isimli bir genç, cinayeti kendisinin işlediğini anlattı ve “Verem hastasıyım, rapor istedim vermedi, öldürdüm” dedi. Mercan silahı birebir konutu paylaştığı Haşmet Orbay’dan aldığını söyledi. Haşmet Orbay, Genelkurmay Lideri Kazım Orbay’ın oğlu ve Ankara Valisi Nevzat Tandoğan’ın da Özel Kalem Müdürü’ydü. Öldürülen ise tıpkı vakitte Ankara’daki Sovyetler Birliği Büyükelçiliği’nin hekimiydi.
Kazım Orbay
BASIN KUŞKULARI LİSANA GETİRDİ
Dava bir ay içinde süratle sonuçlandı, Reşit Mercan 20 yıl mahpusa mahkum edildi. Haşmet Orbay da silah temininden 1 yıl ceza aldı. Fakat gazeteciler olaydaki kuşkuları haberleştiriyordu. Öldürülen isim çocuk ve dahiliye tabibiydi, Mercan da verem hastası değildi. Basına nazaran asıl katil Haşmet Orbay’dı ve kabahat, arkadaşına yıkılmıştı. Vali Nevzat Tandoğan’ın makamında ‘Katil zanlısı’ Reşit Mercan ile baş başa görüşme yaptığını da gazeteciler ortaya çıkardı. Karar Yargıtay’dan döndü ve yargıçların tesir altında kalmaması için dava Bolu’ya alındı. 5 ay sonra yine başlayan duruşmada Reşit Mercan itiraflarda bulundu. Cinayeti arkadaşı Haşmet Orbay’ın işlediğini, Vali Tandoğan’ın kendisinden cürmü üstlenmesini isteyip Emniyet Müdürü’nün de mevtle tehdit ettiğini söyledi.
VALİ İNTİHAR, LİDER İSTİFA ETTİ
Mahkemede tabir veren Vali Tandoğan argümanları reddetti. Kendisinin azarlanarak sorgulandığını belirtip hakimi de Adalet Bakanı’na şikâyet etti. Eşine “Şerefimle oynandı” diyen Tandoğan, Ankara Emniyet Müdürü’nün “Vali ile zanlı, baş başa görüştü” açıklamasıyla yıkıldı. Duruşmadan 1 gün sonra Ankara’daki konutunda tabanca ile intihar etti. ‘Demir Yumruk’ lakaplı Tandoğan, Ankara’da 17 yıl Valilik yapan, “Bu ülkeye komünizm lazımsa, onu da biz getiririz” diyen ve Aşık Veysel’i “Pejmürde kıyafetli” gerekçesiyle kente sokmayan çok güçlü bir isimdi.
YARGITAY DAVAYI YENİDEN BOZDU
Bolu’daki mahkeme, şahitlerin teşhisi sonucu birincisinden farklı bir karar verdi ve Orbay cinayet hatasından idama, Reşit Mercan da adaleti yanıltmaktan 10 yıl mahpusa mahkum oldu. Genelkurmay Lideri Kazım Orbay, oğlunun aldığı ceza sonrası istifa etti. Yargıtay davayı bir defa daha bozdu ve son karar ile Orbay 18 yıl, Mercan da 9 yıla mahkum oldu. İki hükümlü, 1950’de Demokrat Parti’nin çıkardığı af ile hür kaldı.
DAVADA KARANLIK NOKTALAR KALDI
Fakat Orbay’ın hekimi neden öldürdüğü ortaya çıkmadı ve kendisi de cinayeti kabul etmedi. Bir argümana nazaran Sovyet Elçiliği’nin doktorluğunu da yapan Neşet Naci Arzan casustu ve Orbay ‘Derin devlet’ talimatı sonucu bu cinayeti işlemişti. Bir diğer argüman ‘para’ bir oburu de ‘kadın’ problemiydi. Sonuçta davada birtakım karanlık noktalar kalsa da yargı tüm baskılara karşın tarafsız biçimde işledi, basın misyonunu yaptı ve gerçek ortaya çıktı.
AGATHA CHRİSTİE ARAŞTIRDI
‘Ankara Cinayeti’ ünlü polisiye roman müellifi Agatha Christie tarafından da incelendi. Türkiye’ye gelen Christie, “Bu olay gerçek bir polis romanı olur” diyerek cinayet hakkında araştırma yaptı. Lakin bu hususta roman yazmadı. ‘Ankara Cinayeti’ni, Orbay ve Mercan’ın Robert Koleji’nden sınıf arkadaşı olan ve 2009’da hayatını kaybeden ANAP eski Milletvekili İhsan Tombuş kitaplaştırdı.
Sözcü