Şair ve yazar, ansiklopedist, filolog, emekli bürokrat, Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu (SHÇEK) eski Genel Müdürü, STK Yöneticisi, İLESAM eski Genel Başkanı. 4 Mayıs 1952, Diyarbakır (Merkez) doğumlu. Çocuk kitaplarında Savaş Yüce imzasını kullandı. Sümerbank dokuma ustabaşısı Salih Işık ile terzi Fikriye Işık'ın (Güzel) ilk oğullarıdır. Diyarbakır Gazi İlkokulu (1964), Diyarbakır İmam Hatip Okulu (1970), Erzurum Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü (1976) mezunudur.
Kitap hacmindeki lisans tezi: “Necip Fazıl Kısakürek’in Oyunlarında Tipler”.
1969 yılında arkadaşlarıyla birlikte, Diyarbakır İmam Hatip Okulu adına aylık edebiyat ve sanat gazetesi "Özlem"i çıkardı. 1970 yılında Diyarbakır’da, arkadaşlarıyla birlikte, “Türkiye Mukaddesatçı Gençlik Teşkilatı” adlı bir dernek kurmuş, verdiği seminerlerle kardeşlik kültürü temelindeki görüşlerini anlatmıştı. 1974 yılında, Diyarbakır’da aylık "Çile" dergisini çıkardı.
1976 yılından itibaren yerleştiği İstanbul’da İş ve İşçi Bulma Kurumunda memurluk; Çatalca, Şişli, Üsküdar Akşam, Üsküdar Cumhuriyet ve Burhan Felek, Küçükyalı Kadir Has liselerinde edebiyat öğretmenliği yaptı. Özel bir kuruluşta basın danışmanlığı, Akabe Yayınevi ve Mavera dergisi yönetmenliği, reklâm ajansı yöneticiliği, Ünlem Yayınları sahipliği ve yöneticiliği (1990-95), İstanbul Büyükşehir Belediyesi İETT Genel Müdürlüğü basın danışmanlığı (1995-96) görevlerinde bulundu.
1996’da Ankara’ya yerleşerek Başbakanlık Danışmanı (1996), Başbakanlık SHÇEK Genel Müdürü ve Genel Müdür Yardımcısı (1996-98) olarak görev aldı. 1997 yılının Başbakanlık tarafından “Sokak Çocuklarına Şefkat Yılı” olarak ilan edilmesine öncülük etti.
Türkiye Yazarlar Birliği (iki dönem genel başkan yardımcısı), İLESAM (iki dönem genel başkan) ve Türkiye Yazarlar Sendikası üyesi oldu.
2018’den itibaren çalışmalarını Kocaeli’nin Gebze ilçesinde sürdürmektedir.
İhsan Işık, Gülay Işık (Gülmen) ile evli; 4 çocuk babası ve 4 torun dedesidir.
Çocukları: Özlem Işık, Yunus Işık, Betül Işık Şahinbaş, Abdullah Selçuk Işık.
Torunları: Ömer Tekci, Nida Nur Tekci, Masal Işık
Şahinbaş, Bulut Işık Şahinbaş.
Yazı Hayatı:
İlk yazı ve şiirlerini Diyarbakır yerel gazetelerinden Yeni Şark Postası, Mücadele (1965-69) ve Milli Hakimiyet (1970-71) ile İstanbul gazetelerinden Babıali’de Sabah (1969), arkadaşlarıyla çıkardığı aylık Özlem (Diyarbakır, 1969-70, 8 sayı) gazetelerinde yayımlamıştı.
1971’den itibaren yazı ve şiirleri Tohum, Hilal, İslâm Medeniyeti, Pınar, çıkardığı Çile (Diyarbakır, yayın yönetmeni, aylık dergi, 1974-1975, 6 sayı), Yeni Sanat (1975), İslâm Ümmeti (yönetmen,1982, 12 sayı), Düşünce, Tek Yol, Muştu, Aylık Dergi, Girişim (yayın kurulu üyesi,1985-87), Mavera (genel yayın yönetmeni, 1987), Dış Politika (1988), Yürüyüş (Diyarbakır, 1989), Yeni Zemin (yayın kurulu üyesi, 1995), Yedi İklim (2002) ve Hece (2003) dergileri ile Hür Söz (Erzurum, günlük fıkra, 1972), Yeni Devir (sanat-edebiyat sayfası yönetmeni, 1977, 1980), Millî Gazete (1976-86), Zaman (1986), Akit (Vakit, 1994), Yeni Dönem (genel yayın yönetmeni, 1999, 2002), Tutanak (2000), Yeni Şafak (dizi yazı, 2000) gazetelerinde yer aldı. Ayrıca SHÇEK Sosyal Hizmetler, SHÇEK Gençlik, SHÇEK Çocuk dergilerini kurdu ve yönetti (1996-97).
1991’de Peygamberimizin Hayatı, 1992’de Dört Büyük Halife adlı kitapları Almancaya çevrildi.
Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi’nin üç ciltlik basımı 2005 yılında İngilizceye çevrilerek, dönemin Kültür Bakanı Atilla Koç tarafından Ekim 2005’teki Uluslararası Frankfurt Kitap Fuarında yabancılara tanıtıldı.
Akdeniz Kıyısında Bir Çocuk adlı şiiri iki ayrı formda bestelendi. Bazı şiirleri İngilizce, Arapça, Makedonca ve Arnavutçaya çevrildi.
1991’de Peygamberimizin Hayatı, 1992’de Dört Büyük Halife adlı kitapları Almancaya; 2005’te Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi adlı eseri 3 cilt halinde, 2008'de Şiirler adlı kitabı, 2013 yılında Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi üç halinde İngilizceye çevrilip yayımlandı.
“Sevgilim Uzaklarda” adlı şiiri, ünlü besteci Turhan Taşan tarafından 2018 yılında “Uzaktasın Yarim” adıyla bestelendi ve aynı yıl ilk kez Udi Bestekâr Murat Demirhan tarafından seslendirildi.
İhsan Işık, yazar biyografisi alanında yarım yüzyıla yakın bir sürede sabırla yürüttüğü çalışmalarının ana gövdesini 2006 yılında, 10 cilt halinde “Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi” adıyla yayımladı. Daha sonra 11. cildi de çıkan bu eseri, kendi alanında Türkiye tarihi boyunca yapılmış en kapsamlı çalışma olup, ek cilt çalışmalarıyla genişletilmektedir.
Gezileri:
1995 yılında Türkiye Yazarlar Birliğinin düzenlediği Aşkabat (Türkmenistan), 1996’da KKTC, 2003'te Strasbourg (Fransa) Türkçenin Uluslararası Şiir Şölenlerine katıldı. Yurtiçi ve yurtdışında çok sayıda konferans verdi, panel ve açık oturumlara konuşmacı ve yönetici olarak katıldı. Aynı yıllarda Almanya’yı birçok kez, iki aylığına Fransa’yı; kısa sürelerle Kıbrıs, Hollanda, Lüksemburg, Belçika, Türkmenistan, İran, Arnavutluk ve Makedonya'yı dolaştı. İzlenimlerinin bir bölümünü kitaplaştırdı.
Katıldığı Şura ve Sempozyumlar:
İhsan Işık, çeşitli tarihlerde, Kültür Bakanlığı ile Aile Bakanlığının düzenlediği şuralarda; DİTAV ve Dicle Üniversitesinin düzenlediği sempozyumlarda bildirileriyle katılıp konuşmalar yapmış; bunlardan bazıları kitap halinde yayımlanmıştır.
Ödülleri:
İhsan Işık, biyografi çalışmalarıyla 2004’te İLESAM Türk Dünyası Hizmet Ödülüne,
2005’te Türkiye Yazarlar Birliği Özel Ödülüne,
2014'te ESKADER tarafından Ansiklopedi dalında Yılın Yazarı ödülüne değer görülmüştür.
ESERLERİ (İlk basım tarihleriyle):
Şiir:
Eğilim Anıları (1975),
Akrep ve Yelkovan (1987),
Akdeniz Kıyısında Bir Çocuk (1995),
Kuğulu Park’taki Kuşlardan Biri (2002),
Şiirler 1968-2008 (2008).
Deneme-İnceleme:
Kültürümüzün Kimliği (1982, gen. 5.bas. 2018),
Sömürgeciliğin Çağdaş Boyutları (1983),
Uluslararası Sorunlar / İslam Dünyası ve Türkiye (1987),
Kültürümüz ve Kadınlarımız (1987),
İki Yobaz (1995),
Altmışında Rock Dinlemek (2015).
Monografi:
Peygamberimizin Hayatı (1986),
Bediüzzaman Said Nursi ve Nurculuk (1990, Üstad Said Nursi adıyla, 2011).
Dört Büyük Halife (1991, Dört Büyük İslam Önderi adıyla, 2010),
Filit Girişen / Hayatı-Düşüncesi-Eserleri (1999).
Biyografi - Sözlük - Ansiklopedi:
Yazarlar Sözlüğü (1990, gen. bas. 1998),
Yazarlar ve Şairler Sözlüğü (1994),
Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (Tek cilt, 2001, 3 cilt, 2004),
Ankaralı Şairler ve Yazarlar (2003),
Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (10 cilt, 2006, 11. cilt: 2009),
Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi (6 cilt, 1- Ünlü Devlet Adamları, 2- Ünlü Bilim Adamları, 3- Ünlü Fikir ve Kültür Adamları, 4- Ünlü Edebiyatçılar, 5- Ünlü Sanatçılar, 6- Ünlü Kadınlar, 2013), Diyarbakır Ansiklopedisi (5 cilt, 2013), Geçmişten Günümüze Diyarbakırlı İlim Adamları Yazarlar ve Sanatçılar (2014).
Gezi:
Makedonya ve Fransa İzlenimleri (2002),
On Ülkeden Gezi İzlenimleri (2014).
Çocuk Romanı (Savaş Yüce adıyla):
Kaçaklar (1987),
Sevgili Anneciğim (1988).
Almanca:
Das Leben Des Islamischen Propheten Mohammed (1991),
Die Vier Grossen Kalifen In Der Islamischen Religion (1992).
İngilizce:
Encyclopedia of Turkish Authors (3 cilt, İngilizce, 2005),
Rainy Cty (2008),
Encyclopedia Famous of Turkey (3 volume, 2012).
Antoloji (Editör):
İLESAM 2008 Şiir Antolojisi (2008).
Yer Aldığı Antoloji:
Türk Şiiri Özel Sayısı (Hece dergisi, Sayı: 53/54/55, Mayıs/Haziran/Temmuz 2001)
Ortak Kitap (Sempozyum Kitapları):
1.Bütün Yönleriyle Diyarbakır Sempozyumu (27-28 Ekim 2000, Ankara, 2000; İhsan Işık / “Seyfüddin Âmidî Kimdir, Önemi Nereden İleri Gelmektedir?”, s. 194-200),
Tanzimat’tan Günümüze Diyarbakır Cilt 3 (Editörler: Oktay Bozan, Hakan Asan, Hatip Yıldız, Mehmet Salih Erpolat, 2019; İhsan Işık / “Tanzimat'tan Cumhuriyet'e Diyarbekirli Yazarlar”, s. 108-122).
Bölüm Yazarı:
Bulutları Delen Kartal (Cemil Meriç’le röportajlar, Editör Mustafa Armağan, 2012).
Burası dünya
Gökler mi yüksek mi alevler mi
Hani ya kızgın sularda
Yüzmeyi bilen gemi
Burası Türkiye
Ve şımarık buzul
Ve direnen çiçek
Biraz sen biraz ben
Apaydınlık gelecek
Burası ben
Her şey gittiğinde arda kalan
Sayılarına gelince
Akrep ve yelkovan
KUĞULU PARK’TAKİ KUŞLARDAN BİRİ
İhsan IŞIK
Evim yok bu şehirde Tanrım
Buralarda kimsem yok
Bilemiyorum hangi sokak hangi kapı
Geceleri yekpare ıssızlıktır
Bir konukevinde bir seccade
Ben kimim bu şehirde Tanrım
Tanıyan yok bilen yok
Ha ben ha Kuğulu Park'taki kuşlardan biri
İsmimi antetli kâğıtlardan okuyor herkes
Kaç zamandır kayboldum aramıyor beni annem
Bir sevgilim var Tanrım çok uzaklarda
Sesi telefonun ucunda mı yüreğimin içinde mi bilemiyorum
Ve o bilmez bu denli hasret nedir bu denli sevmek
Her sabah her akşam hayali karşımdadır
Ben hayalinin yanında
Bir düş kurdum Tanrım ne olur uyandırma
Küçücük bir düştür bu senin yüce katında
O bir yerde kaldı, ben bir yerde
Ne olsun küçük bir armağan olsun
O da olsun yanımda
Saatlerimi sana kurdum her sabah
Karaladım üstünü tüm sayıların
Çıktım cennetinin yolculuğuna
Gelip cehenneminde durdum
Uykusuzdum perişandım
Bütün yaralar omzumda
Sen var ya sen
Geçen ve geçmeyen saatlerime ayna
Bir gün dedin ki bana
Artık dolanıp durma kapımda
Ey fırtına ey boran ve ey talihsiz adam
Senin için ıssız bir adadır dünya
Sılan yok mu senin ey yabancı
Şimşekler altında bir çadır
Zehirli bitkiler ormanı ya da
Ben var ya ben
Eskiden beri dil bilmezin biriydim
Senden sonra eklendi kimsesizliğim
İşte bundandır kekemeliğim
Ve mavi ve kızıl gecelerimden
Bir dize haber veremeyişim sana
Aslında hiçbir gün hiçbir şey
Diyemedim ki sana
Vuruldum yalnız hep yapayalnız
Saatler günler aylar boyunca
Bu eşkıya kentin sokaklarında
Bıkıp usanmadan aradım her gün
O mağrur bakışının bir eşref saatini
"CEMİL MERİÇ'LE BİR KONUŞMA" (*)
İHSAN IŞIK
Sunuş
1980 yılının son günlerinde, sanat-edebiyat sayfasını yönetmeye devam ettiğim Yeni Devir gazetesinde güzel bir heyecan vardı. Üstad Cemil Meriç, gazetemizde günlük yazılar yazmaya başlayacak, bu yazılar okuyucularımız için büyük bir kazanç olacaktı.
Yazı işleri müdürümüz Mehmet Durlu, bu vesileyle üstadla yapılacak bir röportajın güzel karşılanacağını söylemiş ve bunu benim yapmamı istemişti. Yaklaşık iki hafta süren bir hazırlıkla üstadın eserlerini yeniden gözden geçirdim. Sorularımın sıra dışı olduğuna kanaat getirince randevumu alarak üstadın kapısını çalma cesaretini gösterebildim.
Kapı girişinden başlayarak her tarafı kitaplarla dolu evinde gerçekleşen bu röportajda Üstad Cemil Meriç’in çok önemli mesajlar verdiğini; bu mesajların, üzerinde makaleler yazılacak kıymette olduğunu hatırlatarak, kendisini bir kez daha rahmetle ve minnetle anıyorum.
İlk defa tarihinde 9 Ocak 1981 tarihinde Yeni Devir gazetesinde – elimde olmaksızın küçük bir bölümü çıkarılarak- tam sayfa halinde “Cemil Meriç’le Bir Röportaj” başlığıyla yayımlanmış olan bu röportaj, büyük ilgi görerek aynı yıllarda bazı (Suffe Yıllığı vd.) yıllıklara alındı.
Son olarak da 2004 yılında, iki editör tarafından bana haber verilmeden değiştirilip kısaltmalar yapılarak, Cemil Meriç’le yapılmış röportajları toplayan bir kitapta “Tanzimat’tan Beri İslam Düşüncesi Zeval Halindedir” başlığıyla yer aldı. (**)
Röportajın bant çözümü orijinal metni ilk defa şimdi yayımlanmaktadır.
CEMİL MERİÇ- İnsanın hayatından bahsetmesi teşhir illetinin bir nev'i. Sevmem bunu. Otuz yıl hocalık yaptım. Babam hâkimdi. Valide ilmiye sınıfındandı. 4 yaşından beri okuyorum. Hayatım kitaplarımdır. Bir takım memuriyetlerim de oldu. Okumak, okutmak, öğrenmek, öğretmek, bunun için yaşıyorum. Antakya'da doğdum. Tarihi: 12.12.1917. Demek ki 63'ü tamamladım. Bazı bahtiyar tesadüflerim oldu. Çok iyi hocalarım vardı. Ali ibni Fani orta mektepte hocamdı. 1. dünya savaşından önce Edebiyat Fakültesi'nde metin şerhi profesörüydü. Edebiyatı çok iyi bilirdi. Üniversite'de hocalarım olmadı. Lisem üniversitemdir. Mahmut Ali, Memduh Selim yâd ettiğim hocalarımdır.
İHSAN IŞIK - Okuduğunuz okullar?
CEMİL MERİÇ - Rüştiye mektebi, sonra Antakya Lisesi. Sonra İstanbul Edebiyat Fakültesi Fransız Filolojisi. Babam hâkimdi Antakya'da. Ben de orada doğdum. Sonra Reyhaniye'ye geldik. Antakya Lisesi'ne girdim. Antakya Sultanisi idi adı. Sonra lise oldu. Antakya Lisesi. Orayı bitirdikten sonra İstanbul'a geldim. Edebiyat Fakültesi'ne girdim. Fakülteyi bitirdikten sonra hoca oldum Elaziz Lisesi'nde. Elaziz Lisesinde iki sene kaldıktan sonra İstanbul'a döndüm. Bir miktar yazı yazarak hayatımı kazandım. Sonra üniversitede yer açıldı. Haliyle oraya girdim.
İHSAN IŞIK - Üniversite hocalığına başlamış oldunuz?
CEMİL MERİÇ - Yetmiş dörde kadar üniversitede kaldım. Kırk altıdan yetmiş dörde kadar. Yetmiş dörtte emekli oldum.
İHSAN IŞIK - Eserlerinizden aldığım notlarla ve diğer konularla ilgili sorularım var.
CEMİL MERİÇ - Evet, buyurun.
İHSAN IŞIK – Osmanlının son döneminden bahsederken, “Genç batının her nazına, her cilvesine katlanan bir ihtiyar âşık olduk” diyorsunuz. Her dönemin belli vadeleri olduğuna inanıyor musunuz siz de? Bu “ihtiyar âşık” hissedişi bir zorunluluk muydu acaba?
Bir de, “ihtiyar âşık”ların torunları şimdi aynı sevgiliye hem çiçek hem taş gönderiyor. Bir de buna ne dersiniz?
CEMİL MERİÇ – Güzel.
CEMİL MERİÇ – Bir daha oku şunu.
(Soru tekrarlandı. Cemil Meriç, konuşmamızı izleyen bir misafir gence dönerek)
- Çetin bir sual, değil mi evladım?
MİSAFİR GENÇ – (Bana hitaben) Bir daha sorar mısınız?
İHSAN IŞIK - Bir daha sorayım mı efendim?
CEMİL MERİÇ - Buyurun.
(Soruyu tekrarladım)
CEMİL MERİÇ - Garip bir sual.
MİSAFİR GENÇ - Cebir muhasebesi gibi bir şey.
İHSAN IŞIK – Af edersiniz, galiba biraz karışık sordum.
MİSAFİR GENÇ - Hayır, soru karışık değil, ben latife ediyorum.
CEMİL MERİÇ - "Bu, bir trajediyi belirtmek için söylenmiş edebi bir nevi söz. Yani o hale geldik, müstağribler daha doğrusu. Benim müstağribler dediğim bir tip vardır biliyorsunuz.
İHSAN IŞIK - Evet.
CEMİL MERİÇ - Müstağrib, ülkesinde muhacir, batılılaşmış ve garip. Hem garibe, hem garbi kucaklayan bir isimdir müstağrib kelimesi. Müstağriblerle o hale geldik. Başlangıçtan itibaren âşıktık. Bu aşk son zamanlarda büsbütün arttı. Ve biz de ihtiyarladık zaten. İhtiyar bir medeniyetin çocuklarıydık. Bu, müstağriblerin anatomisidir. " Aşk... Âh minel aşk ve halatini" denildiği gibi, aşkın tecellileri belli olmaz. İhtiyardır, sevgilisini memnun edemediği için bazen taş gönderir, bazen çiçek.
İHSAN IŞIK - İfade edemediğimin farkındayım. Af edersiniz, bir şey sormak istiyorum. Bazı sosyologlar belli dönemlerin belli vadeleri olduğunu kabul ederler. Acaba bu, Osmanlının son dönemindeki "ihtiyar^ âşık" hissedişi, biz artık zorunlu olarak kocadık, yapabileceğimiz bir ihtiyar aşkıdır, hissedişi miydi?
CEMİL MERİÇ - Böyle bir muaşakayı yazmadım. Bu bir edebi söyleyiş. Müstağrib tabii ki ihtiyarladı. Esasen Osmanlı medeniyeti ihtiyar bir medeniyetti. 600 sene yaşayan bir medeniyetin çocukları elbette ihtiyarladılar. İhtiyarlamışlardı artık. Büyük yaratıcılıklarımı, büyük enerjilerini kaybetmişlerdi. İhtiyar birer âşık psikolojisi içindeydiler. Binaenaleyh ihtiyar âşık ister istemez, elinde iktidar olmadığından her cilvesine katlanacaktır sevgilinin, değil mi? İhtiyar âşıkların, genç metresleri karşısında duydukları zaafı işaret ettim. Biz de o hale gelmiştik.
İHSAN IŞIK – Sağ olun. Bir de diyorsunuz ki, "Bütün Kur'an'ları yaksak, bütün camileri yıksak Avrupalının gözünde Osmanlıyız, Osmanlı yani İslam; karanlık, tehlikeli düşman bir yığın."
Ortak Pazar statüsünde Avrupalıyla kucaklaşacağımız resmediliyor. Böyle bir ihtimalde işin içinde kültür de var. Kültürümüzün istikbali hakkında, bu ihtimal üzerine düşünceleriniz?
CEMİL MERİÇ - Ne diyebilirim ki, edebiyattan politikaya geçiyorsunuz. Buna zaten cevap verilmiştir. Elbette iyi olmayacaktır. Avrupalı düşüncesini hiç bir saman değiştirmedi, değiştirmeyecek. Bizi öyle görüyor.
İHSAN IŞIK - O zaman değişen biz mi olacağız?
CEMİL MERİÇ - Evet. Politikada bir şey yok. Politikada oportünizm bahis konusudur. Her kılığa girebilir politika, bir takım mecburiyetler tahtında birçok anlaşmalar yapılabilir. Ama bu anlaşmalarda vaziyetin değişmiş olduğu meydana çıkmaz. Avrupa daima böyle görür bizi. Nitekim halen öyle değil mi? Avrupa neşriyatında bizi ciddiye alan, bize saygı gösteren bir çeşni yok.
İHSAN IŞIK - 1938'de Nusret Safa isimli bir gazeteci "Milli bir edebiyat yaratabilir miyiz?" konulu bir anket düzenlemiş ve devrin değerlerinden almıştı. Böyle bir soruya ne cevap verirdiniz bilemiyorum. Fakat soruyu şöyle değiştirmek istiyorum: İslam tefekkürünün beraberinde bir İslam edebiyatı getirmesi konusunda düşünceleriniz, önerileriniz ne olur?
CEMİL MERİÇ - Her edebiyat bir dünya görüşünün ifadesidir. Edebiyatın temelinde bir dünya görüşü vardır. Bizim de dünya görüşümüz İslamiyet’tir. Binaenaleyh ayrıca bir milli edebiyata ihtiyaç yok. Elbette her Müslüman’ın, her Türkçe yazan Müslüman’ın Müslüman’ca düşünmesi ve Müslüman’ca ifade etmesi tabiidir. Milli bir edebiyat diye bir mefhumun olduğuna da kani değilim. Öyle bir mefhuma ihtiyaç yok. Edebiyat bir toplumun ifade vasıtasıdır. Eğer bu toplum Müslüman’sa dünya görüşü İslami dünya görüşü ise elbette edebiyatı da İslami ve dini olacaktır.
İHSAN IŞIK - Bazı edebiyat türleri hakkında, mesela roman hakkında "bizim değil" diyorsunuz. Tiyatro da öyle. Diyelim ki İslami bir edebiyat İslam tefekkürüyle birlikte yeniden gelişip yayıldı, kök saldı. Acaba yeni türler bulmaya veya eski türlerden yararlanmaya mı ihtiyaç duyacağız; yoksa onlara kendi kültürümüzden aşılara bel bağlamaya mı devam edeceğiz?
CEMİL MERİÇ - Teknik çalışma budur. Neviler bütün dünyanındır. Roman nevileri, diğer neviler, bunlar bütün dünyada var. Çin'de de var, Japonya'da da var. Kendi ülkelerinin hususiyetlerini taşıyan, kendi ülkelerinin rengini taşıyan birer edebiyat dalı haline geliyor. Ama bu neviler üniversaldır. Çin-maçinden beri hepsi var bunların. Yani bunlar bir kıtanın malı değildir. Biz uzun zaman almamıştık bunları. Fakat bunları Avrupa'ya mal etmek yanlıştır bence. Roman da, şiir de, şiirin bütün nevileri de bütün medeniyetlerin ortak mirasıdır. Ama bazı neviler bazı ülkelerde daha çok gelişmiştir. Bazı ülkelerde gelişmemiştir. Yani kıymetli olan, her şeyi alacağız. Duvarları kapamayacağız. Roman da tiyatro da birer ifade vasıtasıdır. Bunlardan istifade edeceğiz. Zaten tekrar ediyorum, bunlar herhangi bir ülkenin malı değil, kökleri tarihin derinliklerine dayanır. Edebiyat, insanın kendini ifade etmesidir, Ruh dünyasını kelimeler vasıtasıyla ilan etmesidir. Yani ben bu hususta bir kısıtlamaya, pencereleri kapamaya taraftar değilim. Edebiyat insanlığın ortak malıdır. Aşağı yukarı, bütün dünyada nevileri aynıdır. Yalnız bazı ülkeler, nevilerinden bazılarına daha çok öncelik tanımış, onların üzerinde derinleşmiş, onlara adeta kendi ülkelerinde kendi tarihlerinde kendilerini ifade vasıtası telakki etmişlerdir. Ama nevileri, bu Avrupalı, bu Asyalı diye ikiye ayırmak mümkün değildir. Yeni bir şey icat etmenin manası yok. Varsa ihtiyaç, olur. Ama ihtiyaç, yok demek ki yeni bir şey olmuyor. Bizde Avrupa ile temastan önce Roman diye bir şey yoktu, hikâyeler vardı. Bunları anlattım muhtelif yazılarımda. Hikâyenin kendine mahsus hususiyetleri vardır. Ama Avrupa daha çok ilerlemiştir romanda, metotlarını daha sarih olarak anlatmıştır. Biz e onun metotlarını aldık, benimsedik. Bunda bir şey yok, aykırılık yok İslamiyet’e ve milliyete.
İHSAN IŞIK - Bazıları için müstesna diyemez miyiz? Mesela tiyatro? İslam’da kadının sahneye çıkması...
CEMİL MERİÇ - Yok, tiyatro yok bizde.
İHSAN IŞIK - Tiyatro yok.
CEMİL MERİÇ - Yok. Hiç bir zaman da gelişmemiştir.
İHSAN IŞIK - Yani İslami bir tiyatro olamaz?
CEMİL MERİÇ - Evet, İslami bir roman olabilir belki ama İslami tiyatro olamaz.
İHSAN IŞIK - Teşekkür ederim. İran devrimi üzerine birçok yorum var. Bunlardan bazıları hakkında sormak istiyorum.
Deniliyor ki, "İran İslam devrimi, 1789 Fransız, 1917 October devrimleriyle birlikte üç büyük devrimden birisidir ve önem bakımından onlardan aşağıda değildir. Bu devrim, yeni bir çağın, İslam çağının habercisi, işareti sayılabilir." Siz ne dersiniz?
CEMİL MERİÇ - Efendim, ben bu konularda daha ihtiyatlı yazmak lazım geldiğine kaniim. Çünkü henüz meyvelerini vermiş, vaidlerini tutmuş, bitmiş bir devrim değildir. Başlamış bir devrimdir. Belki bir ümittir, belki bir müjdedir, belki bir fecir pırıltısıdır. Fakat bunun büyük etkileri olabileceği, gerçekten dünyayı değiştirecek, İslam dünyasında büyük akisler uyandıracak, büyük uyanış ve kalkış teşkil edebilecek mahiyette midir? Bunları söylemek için henüz kehanete ihtiyaç var. Hiç kimse söyleyemez. Bu sadece ümittir, güzel bir ümittir.
MİSAFİR GENÇ - Keşke böyle olsa.
CEMİL MERİÇ - Keşke böyle olsa diye bekleriz. Fakat henüz belli değil. Büyük bir talihsizlik eseri olarak Irak ve İran birbiriyle tutuştu. Ümitlerimiz bir parça zedelendi. Ümitlerimiz, ilk anda çok büyük olan ümitlerimiz, müteakip hadiselerle biraz küçülmek zorunda kaldı. Ben dostça karşılarım. Dostça bir harekettir, güzel bir harekettir, fakat nasıl bir netice vereceğini bilemiyoruz. Keşke öyle olsa. Burada, lehte konuşanlarda, aleyhte konuşanları da ifratla tefrit arasındadırlar. Ben her ikisini de doğru bulmam. Bekleyiş devrindeyiz, bekle de gör. Daha belli olmadı ki. İhtilal bir senede iki senede meyvelerini vermez. Hakkında karar vermekte caiz değildir. Çünkü henüz yaşanan bir tarih bu. Biliyorsunuz; tarihçilerin şöyle bir prensipleri vardır: Umumiyetle otuz sene geçmeden üzerinden, bir vakadan bahsetmezler. Tarih olması için, tarihin konusu olması için en az otuz sene geçmesi lazım üzerinden. Bu bir başlangıç, bir fecir pırıltısı, sönebilir de muhteşem bir maceranın başlangıcı da olabilir. İran'da buna benzer hadiseler çok görülmüştür. İran içtimai bakımından zaman zaman volkanik bir arazidir. Yani Bahaizm, Babizm gibi birçok karanlık hareketler vardır tarihinde. Bu hareket onlara benzemez, kabul ediyorum. Fakat ne olacağını önceden kestirmek kabil değildir, vakit erkendir. Bu kadar kesin çizgilerle, olmayan bir istiklali olmuş gibi telakki etmek yanlıştır. Bunu söylemek ancak falcılara mahsustur. Tekrar ediyorum, İran devrimi çok muhteşem bir hadise olabilir, İslâmiyet için bir uyanış hamlesi olabilir, bir fecir pırıltısı olabilir, güzel bir günün başlangıcı olabilir, fakat sönebilir de. Henüz bitmiş değildir yani. Sadece dostça bir davranış ve bekleyiş içinde olmamız gerekir.
İHSAN IŞIK- Fransız ve Rus devrimleriyle karşılaştırılmasını erken buluyorsunuz.
CEMİL MERİÇ- Çok erken.
İHSAN IŞIK- Siz, bizdeki batıcılık macerasını en iyi bilenlerdensiniz; aynı şekilde batı medeniyetinin insan ayağının değdiği her noktaya damgasını her vuruşunu da. Bu bir kaçınılmaz sanılırken ters bir örnek verildi İran'da. Bu coğrafya da İslâm devrimi uzun zaman egemen olmuş batılı anlayış, kavrayış ve hayat tarzına rağmen kucaklandı. Bu konu için düşünceleriniz?
CEMİL MERİÇ- Yukarda söyledim. Çok güzel, göz yaşartıcı, göğüs kabartıcı bir hadisedir. Fakat bitmeyen bir hadise hakkında hüküm vermek yersizdir. Yukarıdaki sualin cevabı bunun da cevabıdır. Ben sadece ümitle bekliyorum ama henüz bir şey söyleyemem. Yani böyle beş muvaffakiyet üç başarısızlık bir şey ifade etmez. Tarihte bazen böyle aldatıcı şeyler vardır. Yani fecri kazipler vardır. Fecir sökmeden evvel bir şey söyleyemeyiz. Fecri sadık mıdır, fecri kâzip midir, bunu nasıl bileyim ben? Aşağı yukarı bütün neşriyatı takip ettim, Türkiye’de çıkan. Bana sadece ümit verdi. Sonra bu aksi hal, yani Irak-İran savaşı ümitlerimi zayıflattı. Yani eskisi kadar heyecanlı değilim. Bu aksi şey tabii, İran devriminin hatası değildir, böyle bir şey olması. Fakat Amerika, Rusya, her neyse harici kuvvetler bu hale getirdiler. Mukavemet edebilecek mi bu fırtınaya? Bunu bilemiyorum. Yüzde yüz nikbin de değilim, bedbin de değilim. Bu medeniyet, İran medeniyeti gibi eski bir medeniyet, bu fırtınalara karşı koyabilir. Atlatabilir bunları. Fakat atlatamayabilir de. Tarihle birçok hadiseler beklenmedik neticeler verebilmiştir. Sadece çok hoşuma giden dostça karşıladığım ve başarısını temenni ettiğim bir hamledir. Yalnız bu hamlenin bütün meyvelerini verdiği ve kesin bir tahlile tabi tutulabileceğini söylemek erkendir bence.
İHSAN IŞIK- Erken bulduğunuzu söylediniz. Fakat konu ile ilgili bir soracağım daha vardı. Müsaadenizle soruyorum.
Deniliyor ki; “Marksizm, İran devrimini kavramakta aciz kalıyor. Kapitalizm sürecini tamamlamadan devrim oluyor ve bu devrim sınıf devrimi değil. Üstelik otoritenin en güçlü, ekonominin en rahat zamanında. Devrim sınıf önderliğinde olmadığı gibi, bir parti veya herhangi bir örgüt de yok. Ve İran halkı devrime ekonomik talepler belirtmeden sarılıyor, Allah-u Ekber diyerek katılıyorlar."
Bu tespitlere bakılarak, İslâm topraklarında Marksizm’in işinin bittiği, sözü İslâm dirilişinin alacağı söylenebilir mi?
(Celim Meriç, bu konuları yukarda cevapladım dercesine susunca, soruyu niçin gerekli gördüğümü anlatmaya çalıştım.)
İHSAN IŞIK- Özellikle şunun için soruyorum: Deniliyor ki, "Komünist partilerin ilk kurulduğu yerlerden birisi de İran'dır. Bütün çalışmalarına rağmen. İran'da bir devrim oluyor fakat bu devrim Marksist bir devrim olmuyor, İslâm devrimi oluyor. "
CEMİL MERİÇ- Doğru. Bunların hepsi güzel, hepsi doğru. Yalnız tekrar ediyorum, mesele belli değil henüz. Yani bu başarılacak mı başarılamayacak mı? Böyle bir ümit belirmiştir. Çok güzel bir şey bu. Birçok peşin hükümler yıkılmıştır. Bu da çok güzel bir şey. Fakat bitmedi ki mesele.
MİSAFİR GENÇ- Şöyle bir şey sorabilir miyim? Arzu etmeyiz ama muvaffak olamadığı takdirde ne olabilir?
CEMİL MERİÇ- Evet, tabii.
MİSAFİR GENÇ- Muvaffak oldu, tamam. Fakat diyelim ki olamadı, çeşitli harici güçler İran'daki bu ümidi söndürdüler veyahut saptırdılar. O zaman ne olacak? Hiç de gayri mümkün değil, yani mümkün olabilir.
CEMİL MERİÇ- Tabii, olabilir. Solon'un meşhur hikâyesi. Fıkra ile cevap vereceğim. Solon'un meşhur cevabını vereceğim. Solon, Yunanistan'dan ayrılıp seyahate çıkar, dünyayı dolaşır. Bu dolaşmada dostlarının arzusunun tesiri vardır. Çıkar Yunanistan'dan, Firikya'ya gider. Orada hükümdar meşhur Karun'dur. Solon tanınmış bir adam, izzet ikram eder misafirine Karun. Zengin adam biliyorsunuz; hazinelerini gezdirir, Solon'un gözlerinin kamaşacağını zanneder. Gezdirme bitince sorar Solon'a: "Dünyanın en bahtiyar adamı kim?" diye. Karun, beklemektedir ki Solon "Sensin" desin. Solon, düşünür der ki, "Dünyanın en bahtiyar kadını Yunanlı bir kadındır. Çocukları muharebede öldüler. Kadın tek başına kalmış, fakat gayet bahtiyardır." "İkinci bahtiyar adam kimdir?" diye sorar Karun. Solon, ona da müteakip sorulara da benzer cevaplar verir. Karun şaşırır, "Ben böyle yaşarken nasıl olur?" der. Solon ona, "Sen yaşıyorsun, bitirmedin hayatını. Bütün bu ihtişamın, bütün bu servetin yarın ne şekil alacağı belli değildir" cevabını verir. Bir insan hakkında hüküm vermek için hayatının tamamlanması lazım. Hikâyenin devamını biliyorsunuz. Darius Frikya'yı istila eder. Karun'u yakalayıp asmaya götürürler. Darağacına gelince Karun, "Solon, Solon !" diye bağırır. Darius, "Deli mi bu adam, niçin bağırıyor?" diye sorar. Karun cevap verir. "Efendim” der, "Böyle bir hikâye oldu. Mağrurdum, son derece bahtiyar olduğumu zannediyordum. Dünyada benim hazinelerimden daha büyük hazineler yoktu. Fakat Solon, "Belli olmaz, ölünceye kadar hakkında hüküm vermek doğru değildir" demişti. Filhakika böyleymiş. Zatıâlinizin de böyle bir akıbete duçar olup olmayacağı belli değildir" der. Darius emir verir, Karun'u serbest bırakırlar, Tarihte böyle garip hadiseler, çok güzel başlayan, çok kötü biten hadiseler vardır. İnşallah bu böyle değildir. Yani, temennimiz, gönlümüz İran'la beraberdir. Fakat bir ilim adamı olarak vaktin erken olduğu kanaatindeyim, isterim iyi olmasını ama konuşamam.
İHSAN IŞIK - İngiltere, Amerika ve birçok Batı ülkesinde İslam’ın bilgiden ziyade tarikatlar yoluyla müntesipler bulduğunu öğreniyoruz. Türkiye'de de bu temayül yenileniyor. Son yıllarda aralarında bir hayli yazar-çizer ve bürokrat olmak üzere tarikatlara ilgi gösterenler var. Bu temayülün âmilleri hakkında düşünceleriniz?
CEMİL MERİÇ - Batıda İslam’ın misyoneri yoktur. Tarikatlar bu vazifeyi görüyorlar. Bir nevi misyoner vazifesi görüyorlar. İslamiyeti götürüyorlar. İnsanlar hakikati görsün, ne yolla görürse görsün, fena bir şey değil. Yalnız, Türkiye'de böyle bir şey olduğunu, tarikatlara kucak açış hamlesi olduğunu zannetmiyorum. Çünkü tarikatlar, bir yerde ayırır insanları, birleştirmez. Ve Türkiye'de bilhassa böyle. Ben tarikatlardan yana değilim kişi olarak. Ama bunlar da İslamiyet’e faydalı oluyorsa fevkalâde güzel. Söylenecek bir şey yoktur. Tarikatlar dışındaki insanlar eğer İslamiyet’in yayılmasına hizmet etmiyorlarsa, bu kendi cehaletleri, kendi gafletleri, kendi hatalarıdır. Ediyorlarsa fevkalâde güzel.
İHSAN IŞIK - Şüphesiz öyle de, asıl öğrenmek istediğim şu: Acaba, niçin bunlar bilgi yoluyla değil de tarikat yoluyla, duygu yoluyla daha çok etkileniyorlar?
CEMİL MERİÇ - İnsanlar öyledir, işin içine çeşitli madrabazlıklar karışabilir, fakat karışmayabilir de. Bir tarikat kurucusu pekâlâ İslamiyeti yayabilir. Mesele yaptığı iştir. Ben Türkiye'de tarikatların lüzumuna kani değilim. Ama yabancı memlekete gidebilir, misyoner olarak. Eğer muvaffak oluyorsa, Avrupalıları İslam yapabiliyorsa alkışlamağa layıktır. Başka bir şey söylenemez ki.
İHSAN IŞIK - Ama mesela İngiltere'de Müslüman olan bazı aydınlar da var. Üniversitede görevli kişiler, bilgiyle uğraşan insanlar. Fakat bunlar İslam’a bilgi yoluyla değil, duygu yoluyla ulaşıyorlar?
CEMİL MERİÇ - İnsanların zaafı bu. "Bir örümcek götürür hakka beni" diyor şair. Olabilir. Gelsin de nasıl gelirse gelsin. Bugün gönülle gelir yarın kafayla gelir.
İHSAN IŞIK - Fakat bunu ferdi planda mı düşünmek lazım?
CEMİL MERİÇ - Başka çare göremiyorum. Nasıl olabilir başka türlü? Şöyle diyelim: Maalesef Türkiye'de insanlar geniş ölçüde atalet içindedir. Vazifelerini yapmadılar. Yapmamalarının birçok sebepleri de vardır. Tanzimat’tan beri İslam düşüncesi zeval halindedir. İnsanlar uyanmak için dürtülmeğe, kamçılanmağa muhtaçtırlar. Bu tarikatçı insanlar daha çok enerjik, daha çok konuşabiliyorlar. İnsanların zaaflarından daha çok istifade edebiliyorlar. Ama bu salim bir yol mudur? Zannetmiyorum ama salim değildir diye ilk hamlede reddedemeyiz. Adam gelmiş İslam olmuş. Nasıl oluyorsa olsun. Evvela bir yola giriş bahis konusudur. Sonra düzelir. Başka çaresi yok. Ne yapsın adam? Bunları anlattım. 18., 19. asra kadar Kuran-ı Kerim tercümesi yok batı dillerinde. Eee? Niye bu adamlar Müslüman olmuyor? Nereden olacaklar? Ne hadis var, ne Kuran-ı Kerim var. Tanımalarına imkân yok. Şimdi de bir takım misyoner rolünü oynuyor tarikatlar. Hatta sağlam ve dürüst tarikatlar bile. Mesela Celaleddin Rumi hazretleri. Evvela gönüller gelir, sonra derinlere inebilir insanlar. Yok, başka bir şey olamaz ki. Öbür Müslümanlar duracak, seslerini çıkarmayacak, bu adamlar hareket edecek, gidecek, yorulacak, tehlikeleri göze alacak.
İHSAN IŞIK - Şüphesiz seveni de sevmeyeni de bulunan Muhammed Hamidullah'a atfedilen bir sözü hatırlatmak istiyorum. Hamidullah, "Benim Fransızlara dönük şu kadar yayınım var. Fakat onlar kitaplardan çok dervişlerin sihirleriyle etkileniyorlar, hayret ediyorum" demiş.
CEMİL MERİÇ - Çok doğru. Avam böyledir. Halk böyledir. Bir yerde üniversite hocası da halktır. Hepimiz böyleyiz bir parça. Hazret-i Muhammed varken Celaleddin Rumi'ye gidiyorlar. Neden? Bu, zaafıdır insanların. Fakat onu anlamak kolay değil. Hamidullah bir zirvedir. Onu, söylediklerini, söylediklerinin birçoğunu anlamak kolay değil. Fakat oraya gidip raks yapan insanları anlarlar. Kendileri o seviyededir. Bunu, gayet yerindedir diye söylemiyorum, maalesef böyle, realite bu. Başlangıçtan itibaren söylüyorum, ben tarikatlara muhalifim. Hazret-i Muhammed zamanında tarikat mı vardı? Yoktu. Tarikat sonradan çıkmıştır İslam bir bütündür ve tarikatlara lüzum yoktur. Said-i Nursi hazretleri gayet güzel söyler. Belki eskiden lüzum vardı, çünkü insanlar birbirleriyle temas halinde değildiler. Birçok şeyleri bilmiyorlardı. Binaen aleyh tarikatlar kuruldu. İnsanları terbiye mahiyetinde birer müesseseydi tarikatlar. Faydalı oldular. Birçok milletler tarikatlar sayesinde İslamiyet’e geldiler. Türkler de böyle. Tarikatların büyük faydası olmuş.
İHSAN IŞIK - Günümüz için şöyle diyor Said-i Nursi: "Şimdi tarikat zamanı değil, hakikat zamanıdır."
CEMİL MERİÇ - Tabii, ben de o fikirdeyim ama eğer tarikat müessir oluyorsa, eğer insanlar bundan hoşlanıyorlarsa, vaki olan her şeyi görmek lazım.
Neden istifade etmeyelim? Tarikatlar faydalıdır. Ben de tanıdım. Ne kadar insan geldi buraya, Fransız, İngiliz vesaire. Hepsi tarikat yoluyla İslamiyet’e gelmişler. Benim tanıdıklarımın çoğu tarikatlar yoluyla gelmiştirler. Realite bu. Güzel bir şey tarikat. Bir yerde güzel bir şey, çünkü insanı yalnızlıktan kurtarıyor, bir zamanın içine atıyor. Yaşayan bir canlı oluyor. Yalnız ben, dediğiniz kadar geniş bir çevreye hitap edebileceğini sanmıyorum. Var, bazı istisnalar var, bunları biliyorum ama bu Türkiye ölçüsünde mühim bir şey değil. Yani, mesele "Bir örümcek götürür Hak'a beni"; gelsin, nasıl gelirse gelsin. Sonra düzelir.
İHSAN IŞIK - "Homo Ekonomikus'un kanlı fetihlerini gizlemeye yarayan bir şal" diyerek sömürgecilik yanına dokunduğunuz kültür. Birçok misaline rastlanan bir tuhaflığı sormak istiyorum bu defa. Hem batılı değerler ve zevkleri yerleştirmeye çalışıp, hem kültür sömürgeciliğine karşı çıkma bayrağını açanlar var. Ne diyorsunuz buna? Kültür sömürgeciliği derken asıl anlaşılması gereken nedir sizce?
CEMİL MERİÇ - Kültür sömürgeciliği doğrudan doğruya bütün değer hükümlerinden koparmak ve başka bir dünyaya, başka bir camiaya, başka bir medeniyete bağlamak. Kültür sömürgeciliği bu. Güzel bir şey değil tabii bu. Anlamadım dediğini?
İHSAN IŞIK - Birçokları var kültür emperyalizmine veryansın eden. Fakat tavsiye ettikleri yine batı kültürünün başka ürünleri.
CEMİL MERİÇ - Bunların hepsini "Mağaradakiler"de yazdım. Bu konuda söyleyeceklerimin hepsi orada söyledim. Kültür emperyalizmi saçma sapan bir şey. Kültür emperyalizmi olamaz. Bunları okuyun.
İHSAN IŞIK - Bir kitapta, batı kültürünün üstünlüğü anlatılmaya çalışılırken, yazar, doğu kültürünün monolitik bir kültür olduğunu, dolayısıyla ondan artık bir şey beklenemeyeceğini söylüyor. Ne dersiniz?
CEMİL MERİÇ - Hiç bir yaşayan kültür monolitik kültür değildir. Yaşayan her kültür çok cephelidir, dal budak salar ve söylenecek birçok sözü vardır. Doğu kültürü için monolitik sözü yanlıştır.
MİSAFİR GENÇ - O ne demek hocam?
CEMİL MERİÇ - Monolitik, tek yönlü, tek cepheli demek.
İHSAN IŞIK - Hocam, sorularım bitmedi. Vaktinizi çok aldım gerçi?
CEMİL MERİÇ - Devam edin evladım.
İHSAN IŞIK - Ali Şeriatî'den bahsederken andığınız isimler: Cevdet Paşa, Tunuslu Hayreddin, Mehmet Akif ve Necip Fazıl. Said Nursi ve Necip Fazıl'ı değerlendirirken daha çok celadetleri ve aksiyonları üzerinde duruyorsunuz. Ya fikirleri?
CEMİL MERİÇ - Tabii onların üzerinde duruyorum. Ben Said-i Nursi hakkında fikirlerimi muhtelif yazılarımda anlattım.
İHSAN IŞIK - Daha çok celadetlerini takdir eden ifadeleriniz var orada...
CEMİL MERİÇ - Mühim olan celadettir. Celadet son derece mühim. Aydınların ne kadar tabansız olduğunu belirtirken söyledim. Necip Fazıl hakkında söylemiyorum bunu, Said-i Nursi hakkında söylüyorum. Said-i Nursi demek celadet demektir, şahsiyet demektir, kahramanlık demektir. Bir manayı tek başına bütün husumet dünyasına karşı müdafaa etmiş adamdır. Neden celadet demeyeyim? Müdafaa ettiği fikirleri zaten Kuran-ı Kerim. Kuran'ın bir nevi sarihidir. Bir Müslüman mütefekkirdir ve başlıca hususiyeti celadetidir. Belki onun gibi düşünenler çoktu Türkiye'de. Milyonlarca insan vardı. Fakat onların hepsi sindiler ve sustular. Said-i Nursi sinmedi ve susmadı. Bütün zorbalığa rağmen iktidara karşı koydu. Bir davanın müdafaasını yüklendi üzerine. Artık burada mühim olan celadettir. Çünkü ferdi iman, şahsi iman, susan iman, şerle mücadele etmeyen, kendi evinde oturan iman hürmete layık değildir. Ali Şeriati için gösterdiğim muhabbet de ondan. Bir fikir uğruna kafasını koydu adam. Said-i Nursi de koydu. Necip Fazıl için bir şey söyleyemem. Necip Fazıl hiç bir şeyini koymadı.
İHSAN IŞIK - Fikirleri üzerinde durmuyorsunuz. Bilmiyorum, erken mi buluyorsunuz?
CEMİL MERİÇ - Necip Fazıl'ın veya Said-i Nursi'nin fikirlerini şerh etmek değil, doğrudan doğruya Ali Şeriati'den bahsetmek söz konusudur orada. Orada bir mukaddime var. Mukaddimede kısa olarak yerlerini tespit ettim. Necip Fazıl bulanıktır zaman zaman. Said-i Nursi değildir. Bir celadet göstermiştir. Burada mukayese edilen adam şehittir. Buna mukabil karşısına çıkaracağımız adamlar, celadeti temsil eden adamlar olmalı. Mehmet Akif'in son derece pısırık olduğundan bahsettim. Mehmet Akif'i sevmediğimden değil, fakat öyle olduğunu söyledim.
İHSAN IŞIK - Fakat ben sadece o yazıyı sormuyorum. Başka bir yazıda da fikirleri üzerinde durulmadı.
CEMİL MERİÇ - Bu yazı Said-i Nursi hakkında yazılmış değildir. Necip Fazıl hakkında da yazılmış değildir. Yalnız Türkiye'de İslam’ı temsil eden insanların nasıl pısırık olduklarını, medeni cesaret gösteremediklerini anlatırken, bunun istisnası var diyorum. Bilhassa Said-i Nursi diyorum. Necip de gençler arasında.
İHSAN IŞIK - Hocam, kitaplarınızda ele aldığınız birçok yazar var. Türkiye'den de başlı başına yazı konusu aldığınız birçokları var. Bunların fikirlerine, kitaplarına, yazılarına değiniyorsunuz. Ben bahsettiklerimin fikri cephelerini sormuştum ama bir de Sezai Karakoç'u sormak istiyorum. Sezai Karakoç'tan bahsetmediniz şimdiye kadar. Hakkında konuşmayı "erken bulduğunuzdan mı?
CEMİL MERİÇ - Efendim, ben Sezai Karakoç'u bu çapta bir insan görmüyorum. Ne Said-i Nursi -hâşâ-, ne Necip Fazıl, genç bir adam. Genç bir kabiliyettir, genç bir arkadaştır, genç bir şairdir. Muhakkak ki hürmete layık bir insandır. Fakat kendisiyle fazla tanışmam. Ama kanaatim şu merkezdedir ki, bu isimler yanında zikredilemez. Said-i Nursi'nin, Necip Fazıl'ın yanında Sezai Karakoç'tan bahsetmek yerinde olmaz.
İHSAN IŞIK - Yani, Sezai Karakoç'u henüz eserleriyle birlikte ilgilenmeye değer görmüyorsunuz? Yani ilginizi çekmiyor?
CEMİL MERİÇ - Öyle demek de doğru değil. Mesela "Sütun"u okudum, çok zayıftı maalesef. Fakat bir takım şeyler yapmak istemedim. Ben kendi kendimizi yıkmak düşüncesi içinde değilim. Muhabbetle karşıladım. Çok tenkit ettiğim tarafları vardı, lüzum yok yani, bu kadar çok çatılacak insan varken. Birbirimizi incitmemeliyiz kanaatindeyim. Bu sırada kendi safımızda, bir polemik havası estirmek istemem. Dosttur, mademki İslam’ı müdafaa ediyor güzeldir, iyidir, alkışlanmağa layıktır. Ama benim adamım değil. Ben Sezai Karakoç'tan daha büyüğüm; yaş olarak, kültür olarak büyüğüm. Yani Sezai Karakoç benim için mühim bir adam değildir.
İHSAN IŞIK - Birçok kitabı var.
CEMİL MERİÇ - Okuduğum eserlerinde dikkate layık hiç bir şey bulamadım. Ama İslam’a hizmet ediyor, alkışlanmaya layıktır. Onu da kabul ediyorum. Binaenaleyh onu okuyanı kötülemek istemem. Benim için dosttur, mücadele edilecek bir insan değildir. Ama büyük bir insan da değildir...
İHSAN IŞIK - Demek İslam Toplumunun Ekonomik Strüktürünü beğenmediniz?
CEMİL MERİÇ - Onu hiç beğenmedim... (***)
İHSAN IŞIK - Kala kala bir buçuk sorum kaldı.
CEMİL MERİÇ - Buyurun.
(Konuşmanın sonuna yaklaşırken, bir kitapla ilgili özel bir soru sordum. Cevabının sonundaki eklerini aktarıyorum)
CEMİL MERİÇ - Evvela bu mefhum, nedir, İslamcı roman ne demek?
İHSAN IŞIK - İslami roman karşılığı kullanılıyor.
CEMİL MERİÇ - Nedir, İslami roman nedir? Romanın İslamisi Hristiyanisi olmaz. İslam yazmışsa İslamidir, bu kadar. Roman, İslamiyet’in müdafaa vasıtası değildir ki. Benim için bu mefhumlar son derece bulanık mefhumlardır.
İHSAN IŞIK - Son soruya geldik.
CEMİL MERİÇ - İstediğin kadar sorabilirsin.
İHSAN IŞIK - O halde soruyorum. Eserlerinizde çok sayıda batılı, daha az sayıda doğulu kavram ve kişi resmigeçit halinde. Kritiklerle ele almanıza rağmen daha çok batıyla meşgulsünüz. Böyle olmasını hiç garipsediğiniz oldu mu?
CEMİL MERİÇ - Hayır, hiç garipsemedim. Niçin garipseyeyim? Ben Avrupa’ya karşı kendi ülkemin, kendi inançlarımın, kendi dinimin müdafaasını yapıyorum. Bu itibarla kendi ülkeme de Avrupa'nın gerçek çehresini göstermeye çalışıyorum. Göstermeye çalışırken, Avrupalıdan bahsediyorum. Sonra ben bunları bilirim daha çok. Ötekilerle yaşarım, ötekiler dosttur. Dostlarla benim işim yok ki?
İHSAN IŞIK - Yanlış anlamayınız, muhakkak ki bunlardan istifade ediyoruz.
CEMİL MERİÇ - Yani ben bunları iyi bilirim. Bunlar son derece yanlış anlatılmıştır memleketimizde. Ben doğrusunu anlatmaya çalışıyorum. Ötekiler, isteyenler başkalarından bahsederler. Onları da hürmetle selamlarım, okurum. Ama benim yapmak istediğim bu. Ben iki kültürün muhasebesini yapmak istiyorum. Batı kültürünün nereleri kuvvetli, nereleri zayıf, onları tespit etmek istiyorum. Benim bildiğim bu. Ben Fransızca hocasıyım. Sosyoloji hocasıyım. Bir adam her şeyi yapamaz ki. Yıkılması gereken bir putu yıkıyorum. Avrupa’ya karşı yazmaya başladığım sırada memlekette Avrupa bu kadar biliniyor değildi. Avrupa bir put mahiyetindeydi herkeste. Ben bu putu yıktım. Ben bildiğim hakikatleri haykırdım. Bunları anlatırken kimseyi aldatmamaya, her şeyin doğrusunu göstermeye çalıştım. Ne yapabilirdim ki başka? Ben Tefsir kitabı, Hadis kitabı yazmıyorum ki? Benim yaptığım bu. Daha çok Avrupa edebiyatını bilirim. Onu da yapacağız inşallah.
İHSAN IŞIK - Acaba düşündünüz mü, diğerlerine daha fazla vakit ayırabilseydim diye düşündünüz mü?
CEMİL MERİÇ - Ben Fransız Filolojisi'nden mezunum, Fransızca, Sosyoloji hocasıyım. Hayatım bunlarla geçti. Bunları öğrendim, bildim. Bu hususta hiç bir hatam yok. Başkalarının yaptıklarını da hürmetle alkışlarım. Tek insan, tek yazar değilim. Türkiye'de birçok insanlar yazıyorlar. Dikkat ederseniz bizim saftan hiç kimseye çatmamış, hiç kimseyi incitmemişimdir. Batıya karşı pek zalimim belki, kendimize karşı hiç de zalim değilim.
İHSAN IŞIK - Fakat bizdeki İslami tefekkürü yeterli görmüyorsunuz. Bu hususta…
CEMİL MERİÇ - Bu kadar yazar var birader, bu kadar İslam tefekkürüyle meşgul olan adam var. Benim meşgul olduğumla kimse meşgul olmamış. Anlatabiliyor muyum; ben vaiz değilim, ben hoca değilim.
İHSAN IŞIK - Sormak istediğim şuydu: "Vak'a-yi Hayriyye"den beri bizde İslam tefekkürünün büyük isimleri çıkmamıştır diyorsunuz. Bunun…
CEMİL MERİÇ - Çıkmamıştır. Said-i Nursi var, hürmete layık başka adam tanımıyorum. Ben onu tanıdım. Ben Müslüman mütefekkir deyince celadetiyle, cihadetiyle onu tanıdım, başka tanımadım. Hepsi pırt deyince kaçan, firar eden insanlar. Mehmet Akif de dâhil. Bir tane başka örnek görmedim ki. Ama mazide var. Onları da yazdım. Cevdet Paşa var, Tunuslu Hayreddin var. Aşağı yukarı bunlar var, başkası yok yani. Ben Tanzimat'tan bu güne kadar gelen Türk edebiyatını, Türk düşüncesini gayet iyi bilirim. Bunların arasında iki tanesini çok seviyorum; Cevdet Paşa'yla, Tunuslu Hayreddin. Ötekiler karışık. Namık Kemal şairdir. Severim ama şair olarak severim. Aynı zamanda İslam’ı müdafaa eden bir şairdir, o tarafını da beğenirim. Fakat bu İslam’ı beğenen şair sarhoştur. Bir binlik şarap içer oturduğu zaman. Hayatı bu şekilde geçmiş, kırk sekiz yaşında ölmüştür. Hepsi de öyle; Hamit de öyle, Süleyman Nazif de öyle. Yani bunlar şairdirler, İslam tefekkürünün içine giremezler. Ama İslam’ın müdafiidirler zaman zaman, çok doğru. Saygı gösteririm, bahsederken hürmetle bahsederim. Ama bunlar mütefekkir değildirler, bunları ele alıp konuşamam. Bunlarda yok İslami tefekkür. Var, bazı mutasavvıflar var. Onlar muhterem zatlar, şüphem yok, fakat benim konum değil. Bir İbrahim Hakkı'dan bahsetmek benim konum değil. Bundan bahsedecek birçok insanlar var. İlahiyat Fakültesi'nde, Yüksek İslam Enstitüsü'nde hocalar var. Bunlar hürmete layık çok güzel şeyler. Onları okur istifade ederim. Ama benim uğraşma saham değil bunlar. İnsan her şeyle uğraşamaz, her şeyi bilemez ki. Tanzimat’tan sonra büyük İslam mütefekkiri yok, olsaydı zaten bu hale gelmezdik. Yani olsaydı bir mücadele olurdu. Hiç bir mücadele olmadı. Giyin dediklerini giydik, atın dediklerini attık. Dili de mahvettik. Bütün bu cinayetler olurken olurken herkes sustu. Tek sesini çıkaran Said-i Nursi oldu, o kadar.
İHSAN IŞIK - Bu yüzden celadetine daha fazla önem verdiniz.
CEMİL MERİÇ - Tabii. Son derece mühim. İslam celadet demektir, başka bir şey değil. Şahsiyet celadet demektir, kabadayılık demektir. Hiç bir tehlikeye girmeden hiç bir şey olmaz. Fakat o kısım ayrı mesele. İslam tefekkürü bakımından Said-i Nursi’nin değeri nedir? O ayrı bir tetkik mevzuudur. Bu davada, benim ele aldığım davada mühim olan insanların insan olması, şahsiyetli olması, kahraman olması, celadet, göstermesidir. Bunlar beşeri kıymetlerdir. İslam’ın bu beşeri kıymetlere sahip olduğuna inanıyorum elbette. Zaten bu kıymetlere sahip olmasaydı, dünyayı istila edemezdi, muzafferiyetler de kazanamazdı. Kazandı ve bu celadeti kaybettiği gün sukut etti. Zürriyeti, erkekliği kalmadı. Her darbeye, her zıpçıktıya teslim olan bir hale geldi. Günahlarımız büyüktür maalesef. Ve günahlarımızın başında celadet mahrumiyeti gelir. Medeni cesaretten mahrumiyet yani.
İHSAN IŞIK - Çok vaktinizi aldım, çok teşekkür ederim.
CEMİL MERİÇ - Rica ederim, çok memnun oldum.
_______________
(*) İhsan Işık / Cemil Meriç'le Bir Konuşma (Yeni Devir, 9 Ocak 1981).
(**) Mustafa Armağan – Sezai Coşkun / Bulutları Delen Kartal - Cemil Meriç İle Konuşmalar, 2004)
(***) Konuşmanın bu bölümünde, benim çok beğendiğim bu eser ve yazarı hakkında Cemil Meriç'in kullandığı aşırı derecede haksız bulduğum ifadelerini yazıya geçirmeyi doğru bulmadım (İ. Işık)
İHSAN IŞIK
Kiminin ‘hars’, kiminin ‘ekin’, kiminin ‘irfan’ dediği ‘kültür’, bazılarına göre ‘medeniyet’le aynı şeydir.
“Bir toplumun benimsemiş olduğu maddi ve manevi değerlerin tümü”nün bilgi olarak ‘kültür’ü, deney ve yapı olarak ‘Medeniyet’i ifade ettiğini söyleyebiliriz. Deneyin bilgiye, bilginin sonra olguya dönüşmesi nedeniyle kültür ve medeniyet ilişkisini karşılıklı etkileşimler ilişkisi olarak da kabul edebiliriz.
Emperyalizm, bir yabancı gücün diğer bir güç aleyhine askeri, ekonomik, politik ve kültürel alanda güçlerini zorbalıkla yaymak ve kendi lehinde egemenlik kurmak istemesidir. Kültür Emperyalizmi ise, bir çok yabancı düşünüre aynı olguyu ifade etmiştir: Kültür zorbalığı, bir yabancı kültürün emperyalist amaçlarla zorla benimsetilmek istenmesi... Bu iki kelimenin sözlük anlamlarına takılıp üzerinde tereddüt geçirenler olmuşsa da, kavramın sosyolojik gerçekliğini inkar etmenin mümkün olmadığını belirtmişlerdir sonunda.
‘Medeniyet’in daha kapsamlı bir tanımla Allah-insan-doğa-toplum ilişkileri düzeni olduğu söylenebilir. Yeryüzündeki tüm medeniyetleri de, din medeniyetleri ve beşeri medeniyetler diye ayırt etmemiz mümkündür. İslam medeniyeti, din medeniyetlerinin sonuncusu ve en olgunu olarak hayatımızdaki ilişkiler düzenini tek yaratıcı ve yönlendirici Allah’ın bildirdiği ilkelere göre düzenlemeyi öngörür. Bu medeniyet, dünya ve ahiret hayatını birlikte göz önünde tutup düzenleme dengesi ile, insanüstü tek otorite olarak yaratıcıyı kabul etme özgürlüğü gibi temel ayırt edici özellikleri içerir. Diğer medeniyetlerin içinde en yaygın ve etkini, yahudileşmiş Hristiyan kafasıyla teknoloji ve hedonizm (zevkçilik) tanrılarına köleliği öngören batı uygarlığıdır.
İşte, kültür emperyalizminin çağdaş kültür sorunlarının başında görmemizi gerektiren başlıca özelliği ve önemi, insanları şirk’e (teknoloji ve hedonizmin çağdaş ilahlarına kul olmaya) çağıran batı uygarlığını tek ve biricik evrensel uygarlık gösterip, bu görüşe dayalı olarak uluslar arası çapta kültür asimilasyonları ve alinasyonları örgüsü ile beraberinde siyasal ve ekonomik sömürü ve zorbalıkları sergilemesidir.
Batı uygarlığının maddi ve manevi tüm güç ve kozlarını egemenliklerinde tutan çağdaş dünyanın müstekbirleri, zorbaları olan süper devletler (çağdaş imparatorluklar), sömürüye ve zulme en geniş imkânları tanıyan bu medeniyetin tek evrensel uygarlık olarak benimsenip yaygınlaşmasına çalışmaktadır. Batı kültürünü batı emperyalizminin bir öncü gücü, çağdaş Truva atı olarak kullanıp tüm yeryüzünü diledikleri ölçüde zorbalık ve sömürü alanı haline getirmeyi ve böylece muhafaza etmeyi istemektedirler.
Kültür Emperyalizmi diye bir şey var mıdır?
Başka ulusların insanları bu soruya nasıl cevap verir pek bilemem. Ama dünyanın ortadoğusunda ve bu bölgenin Türkiye adlı devletinde yaşayan ve düşünce namusuna sahip olduğunu iddia eden herkes şunlara benzer sözleri söyleyebilir:
Kültür emperyalizmi mi? Oooo, onu çok iyi tanıyorum. Emin olmak için buyurun biraz konuşun benimle. Dilerseniz üstüme başıma dikkat edin önce. Gelin birlikte dolaşalım yaşadığım kenti. Memleketimin bir özeti olan kentimdeki kitapçılara, gazete-dergi bayilerinin sattıklarına bir göz atın. Sinema, tiyatro afişlerini görün. Orijinallerini okumamışsanız taklitlerini okuyun, seyredin. Mağaza vitrinlerine baka baka, isimlerini okuyarak bir okulumuza teşrif edin. İsterseniz bir Amerikan okuluna, dilerseniz İngiliz, Fransız, İtalyan, Avusturya okuluna da uğrayabilirsiniz. Yok eğer susamışsanız, buyurun “drink Coca Cola or Persi Cola... Akşama buyurun fakirhaneye, yerli yemeklerden atıştırırken Philips teypten, Grundig TV den yararlanabiliriz. Sakalınız uzamışsa biraz, buyurun Braun marka traş makinasını, eleğini her seferinde ithal yoluyla almak zorunda kalsak da...
Kültür Değişmesi mi?
Sakın bu, kültür emperyalizmi dediğimiz, gözümüzde boş yere öcüleştirdiğimiz bir şey, meselâ kültür değişmesi olgusundan ibaret olmasın?
Olamaz, çünkü aralarında farklar vardır. Kültür emperyalizmi yoluyla beliren ‘değişme’ değil, ‘değiştirme’dir. Doğal kültür alış-verişi nedeniyle isteyerek benimsenenler ancak ‘değişmeyi’ ifade edebilir. Bir ulusun kültürünü, onun gerçek ihtiyaçları, yararları ve istekleri göz önüne alınmaksızın zorla değiştirmeye, onu kültüründen bütünüyle koparmaya (asimile) kültür değişmesi değil, bir başka tanımla ancak kültür zorbalığı denilebilir.
Kültür değişmesi ise, doğanın ilahi kanunlarına, adım adım ilerilere, daha iyiye, daha güzele varmak için ihtiyacı olanı arayıp bulup seçip benimsemektir. Örneği Türkiye tarihinde de vardır:
Türklerin, İslam kültürü çerçevesine girmeleri, zorlayıcı etkinlikler dolayısıyla değil, kültür değişmesi gereğinin doğal seyrinde duyulmasıyla, eski kültürlerini bilinçli biçimde terk etmeleriyle gerçekleşmiştir. Müslüman Arap orduları vasıtasıyla tanışılan İslamlık, değişimin doğal şartlarını tamamlama görevini yerine getirmiştir o kadar. Klan-aşiret özelliğinde göçebe uygarlığı yaşayan Türkler, değişik yerleşik uygarlıklarının etkilerine açık bulunuyorlardı. Bu uygarlıkları bütün aşiretler toplu halde benimseyemedikleri için parçalanıp bölünüyorlardı. Aynı soydan gelmeleri aralarında birlik kurmaya yetmiyordu. Tam tersine, soydaşlarıyla uzun ve kanlı savaşları sürdürerek güç kaybediyorlardı. Şehir uygarlığına mevcut kültürleriyle geçemedikleri için dilleri ve edebiyatları ilkel kalmış, gelişmemişti. 10. Yüzyıldan itibaren hızla İslamlığı kabul etmeleri ne bir işgal, ne bir baskı yüzündendir.
Türkler İslam’da , aradıkları herşeyi, hayatın yüce amacını; birliğe, kardeşliğe, sevgiye götüren yolu buldular. yepyeni bilgilerle donandıran İslamlığı kabulle, ilkel klan gelenekleri dışında bir şey kaybetmediler; tarihe, onurla anılacakları geniş sayfalar açan uzun ömürlü devletler kurarak daha da güçlendiler, yüceldiler.
Pekiyi, yine Türklerin batı kültürü ile ilişkileri aynı biçimde veya benzer şartlarda mı gözlemlenmiştir?
Türkiye tarihinde batılılaşmanın istekle ve de ihtiyaçlar dolayısıyla doğal şartlarda başlayıp sürmediği açıktır. Türklerin batı kültürü etkinliğine zorlanması sırasında evrensel bir kültürü, üstün uygarlık değerleri vardır. Ülkenin ve halkın birliğini sağlayan bu kültür değerleridir. Ülkede batı kültürü, batılı akımlar ve batılı yaşayış tarzı etkisini gösterir göstermez, önceki örneğin tersine birlik bozulmuş, parçalanmalar ve bölünmeler bunalımlara ve çatışmalara varan ölçüde tehlikeli boyutlara ulaşmıştır. Halbuki Türkler, batı kültürüne ne mecbur kalmış, ne de hevesli olmuştur. Zorlamalar vardır batılılaşma boyunca. Pembe gözlüğünü çıkarabilenler, Türklerin batıya öykünmeden, kültürel sosyo-ekonomik sorunlarını çözümleyeceğini anlamış ve söylemiştir. Kültürü değiştirilmeye zorlanan Türkiye’nin bu süreçten ne kazandığı bellidir: Dünyanın en geri ülkeleri arasında sayılmak, sondan beşinci olmak...
Türkiye’de gözlemlenen kültürel sorunların kaynağında kültür değiştirmeye zorlama vardır. Eğer olgu, kültür değişimi özelliğinde olsaydı, ihtiyaç ve istekler yerine getirilmiş, sorun çözümlenmiş bulunacaktı. Demek ki değil.
Değil. Emperyalist ülkelerin zorbalık çağına çevirdikleri çağımızda, kültür değişmesinin doğal şartlarından gerçekleşen, kültür değişimi denilebilecek bir sosyolojik hadiseye tanık olmak zaten güçtür. Çağımızdaki kültür değişmeleri, yeni zorlama teknikleriyle, modernleşme biçiminde beliren kültür soyları oluşturmaktadır. Yeni geniş tüketim pazarları üreten kültür değişmeleri, kültür emperyalizminin yerleştiği toplumlarda batı teknolojisi ürünü tüketim maddelerine ihtiyaç zorlamaları peşinde, batılı yaşayış tarzını tarzını benimsetmeye uğraşmaktadır.
Batıcı aydınlar buna, çağdaşlaşma, uygarlaşma, kültür değişmesi vs. diyebilir. Fakat bu olgu sadece kültür emperyalizmidir.
(Kültürümüzün Kimliği, 1982, 1983, 1990).
AYDINLIK GAZETESİNİN CEHALET ÖRNEĞİ HABERİNE CEVABIMIZ:
TARİHTEN HABERSİZ GERÇEKLERDEN RAHATSIZ BİR GAZETENİN HAZIMSIZLIĞI
İHSAN IŞIK
Diyarbakır Valiliği tarafından geçen ay yayımlanan “Geçmişimizden Günümüze Diyarbakırlı İlim Adamları Yazarlar ve Sanatçılar” adlı eserimde 1.100 civarında Diyarbakırlı yazar ve sanatçı hakkında geniş bilgiler verilmiş, çalışmanın bilimsel temellere dayanıyor olması ve Valiliğin bu bilgileri gün yüzüne çıkarması kamuoyunda takdirle karşılanmıştı.
Bu çalışmamda tarih boyunca Diyarbakır’dan yetişen fen ve sosyal bilim dallarındaki bilim adamları, edebiyatçılar ve çeşitli alanlarda yetişen sanatçıların yanı sıra bölge medreselerinden yetişen sıra dışı İslam alimlerine de yer verilmiştir. Çünkü bölge -Diyarbakır merkezi başta olmak üzere- tarih boyunca ünlü İslam medreselerine ev sahipliği yapmış, bu medreselerden yetişen binlerce alim, imparatorluğun çeşitli şehirlerinde müderrislik ve kadılık görevlerinde bulunmuştur. Dünya çapındaki mekanik bilgini El Cezeri ile Fatih Sultan Mehmed’in hocası Molla Gürani, bunlardan sadece ikisidir.
Elbette bilim tarihçisi bunları yazacak. Bu bilim adamlarının içinde hapse atılan, sürgüne gönderilen, idam edilen varsa bunları da yazacak. Yayınevlerinin de, valiliklerin de bilimsel kitaplar yayımlandığında bilimsel gerçekleri olduğu yayımlaması kadar daha doğal ne olabilir. Aydınlık gazetesi tarihi gerçeklerin yazılmasından rahatsız olmuş ve bu yüzden kitabımıza karalama kampanyası açmış. Ayıp kelimesi hafif kalıyor, fazlasını tanımlamaya edebimizi izin vermiyor.
Maalesef 27.08.2014 tarihli Aydınlık gazetesi, bu eserde idam edilmiş Nakşibendi şeyhi Şeyh Said’ten, mürid ve talebesi ilim adamlarından söz edilmiş olmasını, bazı alimlerin vaktiyle zulme uğramış olduklarını yazmış olmamı kabahatmiş gibi gösterip, kitabın yazarı olarak beni ve kitabın yayıncısı olarak valiliği eleştirmiş.
Tarihi gerçekleri yazan bir kitabı içine sindiremeyen, dört bil bilen ve müftülük yapmış ünlü bir bilgini kendilerinden biri gibi zanneden, adı aydınlık ama yayınları zifiri karanlık olan bu araştırmacı gazetecilikten bihaber bu gazeteyi kınıyor, ekte sunduğum haber metnini ve söz konusu biyografiyi okuyucuların takdirine bırakıyorum.
“Şeyh Sait’in müridini ‘alim’ yaptılar” başlıklı bu haberde özellikle eleştiri konusu yapılan “Hanili Salih Bey” maddesi ile bu şair ve alim zatın, döneminin ırkçı ve karanlık terör örgütü İttihad ve Terakki fırkası yöneticilerini hicveden ünlü bir şiirini ayrıca paylaşıyorum.
Son olarak, bu kitabı yayımlamakla çözüm sürecine önemli bir katkıda bulunmuş olan Diyarbakır Valiliğini kutluyor, teşekkürlerimi sunuyorum.
HANİLİ SALİH BEY
Bilgin, şair (D. 1873, Hani / Diyarbekir - Ö. 29 Haziran 1925, Diyarbekir). İlk dini eğitimini dayısı Şeyh Maruf’tan aldı. Hani Rüştiyesi’ni bitirmesini müteakip, çeşitli medreselerde eğitim gördü. Yörenin tanınmış âlimlerinden özel dersler aldı. Diyarbekir Şûle-i Terakki Mektebinde bir süre öğretmenlik yaptıktan sonra, Ergani, Maden ve Hani’de müftülük görevlerinde bulundu.
Din âlimi olmanın yanı sıra bir şairdi de. Çeşitli konularda şiirler yazdı. Hürriyet ve İtilaf Cemiyeti taraftarı olduğundan dolayı, bazı şiirlerinde muarızı olduğu İttihat ve Terakki Cemiyeti mensuplarını hicvetti. Gençlik yıllarında arkadaşı olduğu Ziya Gökalp’ın İttihad ve Terakki’nin Genel Merkez üyesi seçilmesi üzerine yazdığı ve Gökalp’ı sert bir şekilde hicvettiği “Bir İttihadçı’nın Ağzından” başlıklı şiiri ünlüdür. Anadili olan Zazaca’dan başka, Türkçe, Kürtçe, Arapça, Farsça ve Fransızca bilirdi. İngilizce özel ders de almıştı.
Nakşibendî Tarikatı’nın Palu Tekkesi postnişini Şeyh Said’in müridi olan Salih Bey, 13 Şubat 1925’te Piran’da çıkan inkılâplar karşıtı İslâmi kıyama destek vermekten dolayı, Şeyh Said ve arkadaşları ile birlikte Diyarbekir’deki Şark İstiklâl Mahkemesi’nde yargılandı.
Salih Bey, iddia makamının yönelttiği “Siyasi Kürtçülük” bağlamındaki suçlamaları şiddetle reddettiği savunmasının bir bölümünde şu hususları dile getirdi:
“Maksat dinden ibarettir. Medreselerin seddi her tarafta su-i tesir yaptı. Din öğrenimi men olunca teessür başladı, galeyan arttı. Başka kat’iyyen bir saik yoktur. Hükümet dine ait şeylere müsaadekâr bulunsun diyordum.. Ben dinimi siyasi gayelere âlet edecek adam değilim, dini âlet etmek tabirini kendimden çok uzak buluyorum.. Bu mahkemeye gelmezden evvel demek ki çok gafil imişim. Kendimi bileli böyle siyasi bir Kürtlük cereyanı olduğunu bilmiyordum. Akvam-ı İslâmiyye arasına münaferet sokacak bir hareketi, her cereyanı takbih ederim. Beni mahkûm da etseniz, idam olunurken de söylerim; siyasi hiçbir cereyandan haberdar değilim. Bu isnat benim için bir lekedir, ölürken bile bu lekeyi reddederim.”
Yargılama sonucu, Salih Bey ve diğer maznunlara (47 kişi) verilen idam cezası 29 Haziran 1925 günü sabaha karşı Dağkapı’da infaz edildi. Oğlu Hasan 15 yıl hapis cezası aldı. Diğer oğulları Said ve Ömer Batı illerine sürüldüler, daha sonra çıkan afla serbest kaldılar. Hasan Bey [Bora], 1950-1960 yılları arasında Hani Belediye Başkanlığı, torunu Ferit Bora (Hasan Bey’in oğlu) 1973-1977 yılları arasında Hani Belediye Başkanlığı, 1987-1991 ve 1995-1999 yılları arasında iki dönem DYP Diyarbakır Milletvekilliği yaptı.
HAKKINDA: Şevket Beysanoğlu (Diyarbakırlı Fikir ve Sanat Adamları, c. 2 (1997); Hasip Koylan / Kürtler ve Şark İsyanları-I: Şeyh Said İsyanı (1946); Adır Sur / “Biraz İnsaf!..”, Piya Dergisi 8Sayı: 7 (1989), M. Ali Erdoğan / “Şehid Salih Begê Hêni” (Doğru Haber Gazetesi, 19 Ocak 2012), Kaynak kişiler: Ferit Bora (Salih Bey’in torunu ve Diyarbakır eski Milletvekili), Celal Kayhan (Hani eski Belediye Başkanı), Hayri Başbuğ / "Hanili Salih" (İhsan Işık / Diyarbakır Ansiklopedisi, 2013).
BİR İTTİHADÇININ AĞZINDAN
HANİLİ SALİH BEY
İttihadın oğluyum
Gayri anam babam yok
Cemiyet amalini
Yürütmeye borçluyum
Ne buyursa yaparım
Haklı haksız emrine
Körü körüne taparım,
Bu hususta hayam yok
Severim her hâlini
Hattâ anın uğruna
İmanım bulunmazsa
"Gözlerimi kaparım"
Vicdanımı satarım.
Attilâ büyük babam
Hiç bir zaman unutmam
-Tahribatla anarşi-
Babamın yadigârı
Hep insanlara karşı
Ruhumda var intikam
Anı asla uyutmam
Uğradığım yerleri
Yakar "Turan" yaparım
Başka işim olmazsa
Yâni ma'mûreleri
"Gözlerimi kaparım"
Yakıp viran yaparım
Amucem Timuçin'in
Kanunumdur yasası
Türkçülük âyininin
İşte odur esası
Hâtırımdan çıkmıyor
"Karakurum" yaylası
Dimağımı sarsıyor
Hele "Kızılema"da
Cihangirlik hülyası
Aklımı çıldırtıyor
Yağmacılık sevdası
Mümkün ise rüyada
Uyanıkken olmazsa
"Gözlerimi kaparım"
Cihangirlik yaparım.
"Ergenekon"dur benim
Asıl ana vatanım
Orada tahtım, tacım
Saltanatım, şeririm
Orada kurulursa,
Derneğim kurultayım
Ben anda bir kalfayım
Sanmayın ki dilmacım
Han oğlu Han Giray'ım
İman eden olursa
Jön Türklere yalvacım
Münkirler bulunmazsa
"Gözlerimi kaparım"
Peygamberlik satarım
Geçmişlerim, ecdadım
Hep kahraman gürbüzler
Hulâgu'lar, Oğuzlar
Nümûnedir meydanda
Yakutlar'la Tunguzla
Kendimi Türk sanırım
Neden söylenmez adım
Ben de bu son zamanda
Bir inkılâb yaparım
Hem bir şan kazanırım
Hem bir külâh kaparım
İstediğim olmazsa
"Gözlerimi kaparım"
Avrupa'ya kaçarım
O da ele girmezse
Malta'ya can atarım
Yan gelir de yatarım.
(Şevket Beysanoğlu / DFSA (c. 2, 2. bas. 1997, s. 186).
KAYNAK: İhsan Işık / Aydınlık gazetesinin cehalet örneği haberine cevabımız (tyb.org.tr, 28.08.2014).
İhsan IŞIK
Bir haber bekliyorsan bir mucize
Kendin yazmalısın onu
Kırılması gereken kapıları kır
Bu kente şarkılarını haykır
Söyle artık ne söyleyeceksen!
Bir şiir çiçekleniyorsa içinde
Onu sevdiğine sunmaktan korkma
Seni seviyorum diye bağır
Şehrin en büyük meydanlarında
Bir şehre girdiğinde
Sabah ezanıyla birlikte
Öyle güven kendine ki
Zafer şarkılarını söyle
Sensin gelen
sen
Kapıları açıp ve ilerleyen
“İnna fetahna leke fethan mübiyna
Ve yansurekallahu nasran aziza”
Olmasın isterse hiç karşılayan
Bando mızıka filan
Dudaklarında “İza câe nasrullahi...”
Ve bir "Fatiha" duan
Silkele, şu homurdanan şehri!
Bir tek kurşun atmadan
Bir devrimi müjdele!
Bu şehir seni bekliyor!
Bu ülke, bu dünya, inan!
Yeter ki, aç gönlünü insanlara
Onlar ki, kimsesiz, yalnız, perişan
Onlar ki, terk edilmişler
Ne arayan, ne soran
Bekleyenler o sıcacık elini
Bir sevgi sözcüğüne susayan
Unutma ey yorgun devrimci!
Senin sevgin bir devrim
Bir devrim ki
Bugüne kadar mazlum
Bugünden sonra zalime hüsran!
Hesap soracak haksızlıklara
Hesap soracak firavunlara
Mazlumlara ağlayan
Şefkatte merhamette çağlayan
Bir sel ki, boğan nefreti, kini
Gönülden gönüle akan
Bütün mağluplara müjde!
Bundan sonra sancakları yükselen
Sensin gelen, sen!
Sensin Müslüman sen!
Heybesinde yeni bir gün şafağı
Pırıl pırıl bir iman
Küçük değil, güçsüz değilsin
Adın senin Müslüman!
Yani güzel bir insan!
YAZAR VE YAYINCI İHSAN IŞIK’TAN BAKAN ALBAYRAK’A ÇAĞRI
İLESAM eski Genel Başkanı, Türkiye Yazarlar Birliği eski Genel Bakan Yardımcısı, yazar ve yayıncı İhsan Işık, yeni KDV düzenlemesi hakkında Maliye Bakanı Berat Albayrak’a “İkinci adım daha önemli, asıl onu bekliyoruz” çağrısında bulundu.
İhsan IŞIK, yaptığı açıklamada önerisini şöyle özetledi:
“Sayın Bakan, yeni düzenlemeyle kitap ve dergiden % 8 KDV muafiyeti kararı güzel bir adım olmakla birlikte ancak topal bir adım sayılabilir. Çünkü yayıncılar halen matbaaya, kâğıtçıya ve ciltçiye % 18 KDV ödüyor. Bu durum değişmedikçe yayıncı nefes almış olamaz, okuyucu da ucuz kitap okuyamaz. Kitap girdilerindeki % 18 KDV, ayrıca % 20 Kurumlar Vergisinin minimize edilmesi lazım.. Bekliyoruz Sayın Bakan, başladığınız güzel adımın devamını bekliyoruz...
Sayına Bakan’ın attığı adıma ayrıca Kültür Bakanı’nın da eşlik etmesi gerekiyor. Türkiye’de 1000’in üzerinde halk kütüphanesi varken, Bakanlığın yayıncılardan sadece il kütüphanesi sayısınca 81’er adet kitap alıyor olması son derecede yanlıştır. Bakanlığın ayrıca atması gereken başka adımlar da var. Görüş isterlerse sunarız..”
10.02.2019
SEYFÜDDİN ÂMİDÎ KİMDİR, ÖNEMİ NEREDEN İLERİ GELMEKTEDİR?
İhsan IŞIK
Değerli Hanımefendiler ve Beyefendiler,
Özellikle Diyarbakır Tanıtma, Kültür ve Yardımlaşma Vakfı'nın toplantıyı düzenlemesinden duyduğum memnuniyeti, bu toplantıda bana konuşma yapma ve bildiri sunma imkânı verilmesinden duyduğum sevinci ifade etmek isterim. Teşviklerinden dolayı, Diyarbakırlıların medar-ı iftiharı olan kıymetli ilim adamı mümtaz şahsiyet Şevket Beysanoğlu Beyefendiye de teşekkürü borç biliyorum.
Bendeniz de doğum yerimin Diyarbakır olmasından daima sevinç ve övünç duyan biriyim. 1952'de bu sevdalı şehrin merkezindeki Hasırlı mahallesinde dünyaya geldim. İlk tahsilimi Gazi İlkokulu'nun Melikahmet'teki şimdi maalesef yerinde yeller esen tarihi binasında tamamladım. İmam-hatip Okulu'nu istasyondaki eski küçük binada okudum. Şehrimizde 1969 yılında aylık edebiyat ve düşünce gazetesi Özlem'i, 1974 yılında da yine bir edebiyat ve kültür dergisi olan Çile dergisini yayımladım. Daha sonra Erzurum Edebiyat Fakültesini bitirip İstanbul'da öğretmenlik, yayıncılık, müşavirlik; Ankara'da ise Bakan Danışmanlığı ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğü yapıp 1998'de emekli oldum. Şimdiye kadar şiir, dış politika, biyografi ve kültürel inceleme alanlarında iki tanesi Almanca'ya tercüme edilmiş 18 kadar kitap çalışması yapma fırsatı buldum. Halen Türkiye Yazarlar Birliği yönetim kurulu üyesi ve Ankara Büyükşehir Belediyesi Kültür-Sanat Danışmanı olarak görev yapıyorum.
Bugün arzedeceğim bildiri konum olan Seyfeddin Amidî'ye gelince.. SEYFÜDDİN ÂMİDÎ
Takdir edersiniz ki yaşadığı dönemin üzerinden uzun yıllar, hele hele yüzyıllar geçmiş olan şahsiyetler hakkında söz etmenin hem avantajları, hem de dezavantajlan vardır. Yaşayan ya da vefaünın üzerinden fazla bir zaman geçmeyen ilim ve sanat adamları üzerinde araştırma yapmak isteyenler geniş kaynaklar bulma imkânına sahiptir. O şahsiyeti tanıyan ve henüz hayatta olan insanları bulmak, onlarla konuşmak ve"onların yol göstermesiyle önceden bilinmeyen şahıs ve eserlere ulaşmak mümkün olabilmektedir. Aradan fazla zaman geçmediği için o şahsiyetin telif eserlerine ve bu eserler üzerine yazılmış eserlere sahip olmak da mümkündür.
Yaşayan şahsiyetlerin kritiğinde dezavantaj ise o kişi ve eserleri için. tarih ve sosyolojinin hükmü belli olmadan sadece sübjektif yorum ve eleştirilerle karşt karşıya kalmaktır. Aradan yeterince zaman geçmediği ve yaşanan olaylar ve dönemler o şahsiyetin eserlerini tekzib veya tasdik etmeden peşinen serdedilen kıymet hükümleri ise çok defa yanıltıcı olabilmektedir. Yaşadığı dönemin konjonktürel avantajlarından çok iyi yararlandığı için uzun yıllar boyu hep alkışlanıp göklere çıkarılan pek çok isim daha sonra kaçnılmaz biçimde tarihin yargılaması sonucu gerçekte hakettiği yere gömülmekten kurtulamamıştır. Tarihin hükmü önünde sonunda sadece siyasi ve askeri liderleri değil edebi ve ilmi şahsiyetleri de bir süre sonra farklı bir konuma getirmiştir. Döneminde çok popüler olan bir yazar ve şair, daha sonra unutulup gittiği halde yaşadığı dönemde ismi pek duyulmayan hakiki bir kıymet ise yıllar sonra hakettiği yeri bulabilmektedir. Gayet tabii bunların istisnaları da vardır.
Demek istiyorum ki ulaşabildiğimiz kaynaklar, Seyfeddin Amidî hakkında bize yüzyıllardan süzüle süzüle sayı bakımından az ve fakat fikir verme bakımından oldukça kıymetli veriler ulaşürmışür. Daha da önemlisi Seyfüddin Amidî hakkında sahip olabildiğimiz bilgiler, bugün üzerinde tartışılan bir takım ilmi meselelerin çözüm yolları için oldukça kıymetli bilgiler ve görüşler içeriyor olmasıdır.
Bu nedenle şimdi sizleri kuru biyografik bilgiler arasmda dolaştırmak yerine, Seyfeddin Amidî'nin hayatı ve eserleri hakkında kısa bir bilgi aktarmakla yetinip, konuşmamın final bölümünde onun 21. Yüzyıl insanlığı ve müslümanlığı açısından ne kıymet ifade ettiği konusu üzerinde durmayı tercih edeceğim.
SEYFÜDDİN AMİDÎ KİMDİR?
Seyfüddin Âmidî, 12. ve 13. Yüzyıl İslam dünyasının kelâm, fıkıh ve felsefe bilginlerinin ünlüleri arasındadır. Lakabı: Ebül-Hasan Seyfüddin el-Âmidî b.Ebî Ali Muhammed b.Et-Tağlebî'dir. Ansiklopediler ondan Arap din bilgini olarak söz ederler. Miladi 1156 yılında o dönemde adı Amid olan Diya|bakır'da doğdu. 1233 yılında Şam'da vefat etti. Türbesi Şam'dadır.
Diyarbakır'da doğduğu, öğreniminin ilk bölümünü Diyarbakır'da yaptığı ve bu şehirdeki hocaları tarafından dehasının tesbit edilip yönlendirildiği; ancak gençlik yıllarında tahsilini tamamlamak üzere dönemin ünlü ilim merkezlerine gittiği anlaşılıyor. Diyarbakır'da Kur'an'ın değişik okunuş tarzlarnı (Kıraat bilimi) ve Hanbelî fıkhını tanınmış üstadlardan öğrendikten sonra Bağdat'a gitti. Orada Hanbeli mezhebini bırakıp Şafiî mezhebine girdi. Ebül-Feth ibn-il-Münâ'dan fıkıh, Ebül-Feth Şatil'den hadis dersleri aldı. Şafiî fıkıhçılarından Ebül-Kasım b. Fazlân'a öğrenci oldu; bu
dönemde seçkin bir öğrenci oldu.
Âmidî, bilgisini daha çok genişletmek amacıyla Bağdat'ın Kerh bölgesinde yaşayan Hristiyan ve Yahudi bilginlerinden de felsefe ve tıb dersleri aldı. Fıkıh ve felsefeyi özümleyen Âmidî'nin rakipsiz bir duruma yükseldiğini gören fikıhçılar kendisinden hoşlanmamaya başladılar. Bunu sezen Âmidî, 1198'de Bağdat'ı terk edip Şam'a göç etti.
Şam'da da fıkıh ve felsefe bilgisini arttırıp aklî bilimlerde zamanın en büyük bilgini oldu. Bir süre sonra Mısır'a geçti. Karâfe-i Sugra'da İmam Şafiî hazretlerinin kabri civarındaki medreseye müderris yardımcısı oldu.
Ayrıca, Kahire'deki Cami-i Zafirî'de ders vermeğe başladı. Burada usul-i din, kelâm ve fıkıh usulüne ilişkin ders ve eserleriyle büyük bir ün kazanarak ilgi topladı. Ancak İbn Halligân'm ve Taşköprülü Zade'nin bildirdiklerine göre, bilginlerden bir bölümü onun bu ününü çekemeyerek kendisini filozofluk ve itikat bozukluğu ile suçlayarak, kanının helâl olduğu hakkında genel bir şikâyetname yazıp imzaladılar. Bazıları onlara katılmadı, bu hareketin anlamsızlığını ifade etmekten çekinmediler.
Âmidî, öldürülmekten kurtulmak için Kahire'den gizlice kaçarak Hama'ya geldi. Burada Eyyûbi'lerden Hama hükümdan Melik-ül-Mansur'un hizmetine girdi. Melik Mansur ona yüksek bir görev olan "El-Câmekiyyet-üs-Seniyye" unvanını verdi. Ayrıca birçok yardımlarda bulundu. İki sene onun hizmetinde kalan Âmidî, Hama seçkinlerinin önde gelenlerinden bir oldu.
Bu hükümdarın 1220'de yılında vefatı üzerine Âmidî tekrar Şam'a döndü. Şam Valisi Şerefüddin İsâ onu çok iyi karşıladı, bütün isteklerini yerine getirdi. Bununla da kalmayarak Âmidî'yi Aziziye Medresesi'ne müderris yaptı. Bu medresede derslerini izleyenler onun bilgisine ve hitabetine, özellikle güzel sözlerine hayran olur, şaşıp kalırlardı. Amidi tam 13 yıl bu görevde kaldı.
Eyyûbiler Diyarbakır'ı zaptettiğinde Amid'in eski hükümdarının, kadılık etmek üzere Âmidî'yi davet ettiği yapılan gizli mektuplaşmalardan anlaşılınca Eyyübi hükümdar kızarak onu müderrislikten azletti. Bunun üzerine evine çekilip münzevi bir halde yaşayan Âmidî, 8 Kasım 1233'te vefat etti. Şam'ın meşhur kabristanı olan Cebel-i Kâsiyun'a gömüldü.
FİKİRLERİ
Âmidî, şöhreti ülkeler aşan büyük bir bilgin olarak tanınmıştır. Ondan sözeden bütün eserler Âmidî'nin önemini bildirmekte ittifak halindedir. Meşhur Şafiî fikıhçısı İzzüddin b. Abdüsselâm kendisi için şunları yazmıştır:
"Ben ondan daha iyi ders okutanı işitmedim. Her şeyden önce çok güzel konuşurdu. Eğer El-Vâsît'in (Gazali'nin eseridir) bir sözünü değiştirse yerine koyduğu söz orijinalinden daha yerinde olurdu. Biz, söz ve tartışma sanatını ondan öğrendik."
Amidî için şöyle de denmiştir:
"İnançları-.-kuşkuya düşürerek dine zarar verecek bir inancı bozuk gelse, onun karşısına çıkacak Âmidî'den başka kimse bulunamazdı. Çünkü bu alanda yeterlilik ve kabiliyet adına ne gerekiyorsa tümü onda toplanmıştı."
Prof. İsmail Hakkı İzmirli diyor ki:
"Seyfüddin Âmidî, tüm İslami ilimlerde olduğu gibi Fıkıh Usulü'nde de önemli bir yere sahiptir. Fıkıh usulünde iki ekol vardır: Biri Kelamcılar ekolü, diğeri Fıkıhçılar ekolü. Kelamcılar, meseleleri fıkhm ayrıntılarından ayırarak mümkün olduğunca akılcı hükümler verme yoluna eğilim göstermişlerdir. Âmidî kelamcılar ekolündendir.
Seyfüddin Âmidî, Fıkıh usulü imamları arasında seçkinleşmiştir. Ondan sonra gelen usulcüler onun bir takım görüşlerini benimsemişlerdir. Bu hususu bazı örneklerle açıklayalım:
1- Kavl-i Sahabî (Sahabi Sözü)
Ashaptan olmayan müçtehid veya fetvada, ashaba karşı gelmeyen Tabiîn için Sahabî sözünün hüccet olup olmaması hususunda farklı yaklaşımlar vardır. Âmidî, Gazalî ve Râzî'ye uyarak sahabî sözünün bilimsel kanıt olduğunu kabul etmiyor. Ondan sonra gelen İbn Hacib ile Beyzâvi de Âmidî'nin bu görüşünü benimsemişlerdir.
2- Asrı saadette müçtehid olan Sahabinin içtihadı:
Asrı saadette müçtehid olan sahab'ınin içtihadı caiz midir? Caiz olduğu pratikte görülmüş müdür? Bu hususlarda farklı görüşler vardır. Âmidî, Kadı Ebubekir Bâkillânî Gazalî ve Râzı'ye uyarak mutlaka (yani peygamber huzurunda olsun.olmasm) müçtehid olan sahabinin içtihadının caiz olduğu görüşündedir.
3- İçtihadı yenilemek:
Bir müçtehidin evvelce içtihad edip hükmünü bildirdiği bir olay tekrarlanırsa içtihadı yenilemenin zorunlu olup olmamasında farklı görüşler ortaya atılmıştır. Âmidî'ye göre müçtehid, ilk içtihadını hatırlamaz ise içtihadı yenilemesi zorunludur. Eğer hatırlıyorsa yeni bir içtihadda bulunması gerekmez. Nevevî de Âmidî'yle aynı görüşte olduğunu belirtmiştir.
4- Telfik:
Telfik, iki mezhebi bir yere getirerek amel etmektir. Elbette Telfik aynı konuda mümkün değildir. Farklı konularda telfik, belli bir mezhebe bağlanan ve bağlanmayanın durumuna göre iki çeşittir.
Belirli bir mezhebe bağlanmayanın telfiki konusunda görüşler farklıdır. Âmidî' ye göre böyle bir tercih mümkündür. Onun ardından da İbn Hacib ve İbn Humam aynı görüşü benimsemişlerdir.
KELAM-FELSEFE ÇELİŞKİSİNDE TERCİHİ:
Âmidî, Gazalî'den (505) başlayarak ortaya çıkan sonraki kelamcılar çizgisindedir. Ondan önce gelen ünlü kelamcılar dan Bakillânî (403), oğlu Ebu Haşim (320), Abdülcabbar Hemedanî (415), Ebül-Hasanil Basri (463) gibi Mu'tezilî'ler, Kirâmî İbn-ül-Heysam ve nihayet İbn-ül Nevbahtî, mantık usulüne ve üzerine kurulan felsefe ekollerine karşı çıkarlardı. Onlara göre Mantık kuralları kabul olunsaydı, ona bağlı olan kelama mahsus delilleri red olan görüşler iptal olunacak, sonuçta dinin inançları değişecekti.
Gazalî, kendisinden önceki kelamcılara muhalefet ederek mantık usulünü kabul etti. Böylece eski kelamcıların yolundan farklı yeni bir yol belirdi. Gazalî bundan başka, mantığı da fıkıh usulüne ekledi, "mantık bilmeyen kimsenin ilmine güvenilemez" demekle manüğı bilimlerin öncüsü kıldı. Gazalî, felsefe incelemelerine de önem verdi. Felsefeyi Ehl-i Sünnet tarafından izlenilebilecek bir hale getirdi.
Bir asır sonra gelen Fahreddin-i Razı bunu tamamladı, kelam ile felsefeyi bir tek bilim saydı, akılcı yaklaşıma son derece özen gösterdi eski kelamcıları da eleştirmekten geri durmadı.
Âmidî ise Râzî'den bir ileri adım daha atarak kelamda felsefeyi genişletti; filozoflar gibi, "Kemalat, ma'kulatı, akli bilimleri ihata etmekte hasıl olur" davasını ortaya attı. İşte sonraki kelamcıların iki önde gelen ismi Razı ile Âmidî'dir. Daha sonra Beyzavi de kelam ile felsefeyi birbirinden ayrılmayacak derecede birleştirdi. Sonra gelenler hep bu yolu tutturmuşlardır.
Akılcı yaklaşım yolunda giden kelamcılar kelam ile felsefeyi birleştirmekle kelamcı felsefe ortaya çıktı. Felsefi bir kelam ekolü ise Fahri Râzî tarafından başlatıldı. Bu medresenin başına Âmidî geçti, bu medreseyi İslam aleminde o yürüttü. Sonraki Maturîdiler de bu felsefi kelam ekolünü benimsemişlerdir.
ESERLERİ:
Amidî'nin otuza yakm eseri vardır. En ünlü olanlan şunlardır:
1- İhkâm-ül Ahkâm.:
Usul-i fıkıh hakkındadır. İstanbul kütüphanelerinde vardır.
2- Ebkâr-ül-Efkâr:
Usul-i. dine dairdir. Dört cilttir. Sekiz kaide üzerine tertip edilmiştir.İstanbul kütüphanelerinde vardır.
3- Rümuz-ül-Künuz:
İkinci eserin muhtasarıdır. İstanbul kütüphanelerinde bulunur.
4-Menâihü'l-Karaih
5-Kitabü' 1 Bahir fi Ulum-il-Evail-î vel-Evahir
6-Gayetü'1-emel fil-cedel
7-Dekeyikü'l-Hakayik (Hikımete dair)
8-Münteh-es-sûl (usule ait)
9-Kitabü' 1-Mübin fı Maani elfaz-il-Hükemâ-i vel Kelamcıin
10-Et-Tercihat (Hilaf a dair)
11-El-Muhafazat (Hilafa dair)
12-Et-Talıkat-üs-sagîre vei-kebîre (Hilafa dair)
13-Ele Me'haz alel-imam-ir-Râzî fi şerh-il-işarat
14-Hulâset ül-İbrîz Tezkiret ül-Melik ül-Aziz (Akaid)
15-Delîlü Müttehid ül-i'tilaf ve Cârü fı Cemî-î Mesâil ül-Hilâf
16-Şerh-i Kitâb ül-Cedel lil-Şerif ül-Merâgî
17-Tarikat fi'l-Hilâf
18-Gaayet ül-Merâm (Kelâmdan)
19-El-Garâib ve Keşf ül-Acaîb Fi'l-İktirânât ül-Şartiyye
20-Ferâidü' 1-Fevâid (Hikmet)
21-Kitabü'1-Tercihat (Hilaf'a dair)
22 -Keşfü' 1-Temvîhât fi Şerhü' I-Tenbîhât
23-Lübâbü' 1-Elbâb (Manıtıktan)
24-Mümtehâ üs-Sâlik fi Rütübü'l-Mesâlik
25-El-Mevâhiz ül-Celiyye fi-Mevâhizâtü'l-Cedeliyye
26-En-Nûr ül-Bâhir fîl-Hükmü'z-Zevâhir (5 cilt).
SEYFÜDDİN AMİDÎ'NİN BUGÜN İÇİN ÖNEMİ:
Seyfüddin Âmidî, Diyarbakır'da doğup yetişen büyük bir İslam bilgini. 12. ve 13. yüzyılda kelam, felsefe ve fikıh alanlarında isminden oldukça söz ettimiş bir şahsiyet olması elbette önemlidir. Ancak Seyfüddin Amidî'nin asıl önemi, açtığı çığırla sadece döneminin bilim dünyasına değil, çağımızın önemli bilimsel tartışmalarına da ışık tutacak görüşleri ortaya atmış olmasıdır.
Bilindiği gibi İslam dünyası, son iki yüz yıldır gerileme sürecine girmiş
ve bu yüzyıllarda bir silkiniş içine giren Batı dünyasının her bakımdan hem gerisinde kalmış, hem de dolaylı dolaysız baskı ve tehditleriyle karşılaşmış olmanın sıkıntısını yaşamaktadır. Bitirmekte olduğumuz yüzyılda ve özellikle bu yüzyılın son çeyreğinde İslam dünyasınm bir çok merkezinde ve hatta batı dünyasında bu sosyolojik evrilmenin nedenleri ve gelecekteki durumu üzerine çok önemli bilimsel ve düşünsel tartışmalar yapılmakta ve bu konularda çok sayıda eser yayımlanmaktadır. Bu tartışmalarda elbette birbirinden farklı bakış açıları sonucu çeşitli yorumlar ortaya çıkabilmektedir. Ancak hemen hemen üzerinde görüş birliği sağlanan tesbitlerden biri, İslam dünyasındaki geri kalmışlığında düşünsel ve bilimsel üretimin yüzyıllardır yetersiz kalmasının en önemli rolü oynadığı ve buna da dini düşüncenin yeterli bir evrimi gösterememesidir. Çağdaş müslüman aydınlar şunun altını üzellikle çiziyorlar: Eksik olan nakli bilgiler değil akli bilgiler ve bunu üretecek olan dini düşüncenin evrimidir.
İşte Seyfeddin Âmidî'nin 700-800 yıl önce üzerinde durduğu nokta dini düşüncede aklın yeterince rol oynaması kapısını açacak ya da genişletecek olan kelam ve felsefenin birleştirilmesidir. İkinci olarak dikkatimizi çekmesi gerekecek yaklaşımı belki de sahabe, tabiin veya daha sonra gelen müs-lümanların içtihad yapma veya mezheplerden herhangi birinin görüşünü benimsemede özgür sayılmasını belirtmesidir. Buna sahabi sözünün bile dini konularda hüccet sayılmayacağına ilişkin görüşü gibi benzer tesbit-lerini de ekleyebiliriz.
Konuşmamı burada noktalarken hepinize saygılar ve sevgiler sunarım.
KAYNAKÇA:
1-İslam-Türk Ansiklopedisi
2-İslam Ansiktopedisi
3-İnönü Ansiklopedisi
4-İbn Ebî Usaybia: Tabakatı'l Hükema
5-İbn Halligan: Vefeyadü'l A'yan
6-Ebûl Feda Tarihi
7-Taşköprüzade
8-Mevzuatû'l Ulûm
9-Usul-i Hudrî
10-Zehebî. el Iber
11-İ. Hakkı İzmirli: İlmi Hilaf ve islam Felsefesi Tarihi
12-Şemsedin Sami: Kamus-ül Alam
13-Ali Emirî: Diyarbekirli Bazı Zevatini Terceme-i Halleri
14-Esmaü'l Müellifin
15-15- Şevket Beysanoğlu, Diyarbakırlı Fikir ve Sanat Adamları 1. Cilt, s. 13-22, Ankara 1996.
KAYNAK: 1. Bütün Yönleriyle Diyarbakır Sempozyumu (27-28 Ekim 2000, Ankara, 2000; İhsan Işık / “Seyfüddin Âmidî Kimdir, Önemi Nereden İleri Gelmektedir?”, s. 194-200).
İhsan IŞIK: “ALİ
NAR OKULUMUZU KÜLTÜR MERKEZİNE ÇEVİRMİŞTİ”
Merhum Ali Nar hocamızın Diyarbakır İmam Hatip Okulunda çizmeye başladığı örnek öğretmen imajı, aradan 51 sene geçmesine rağmen, hâlâ unutulmuş değil.
Söyleşi Ahmet Serin (dunyabizim.com)
İhsan Işık “Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi” gibi Türkiye’de alanında tek, devasa bir çalışmanın müellifi. Bu çalışmanın yapılması önemli bir şey elbet ama bu alanda çalışma gerektiğini görüp bu alanda çalışmak başlıbaşına önemli. İşte İhsan Işık, bu önemin farkına varıp bu çalışmanın altından kalkabilmiş birisi. Bunu düşünüp uygulayabilmek için ciddi bir birikime ihtiyaç var ve bu birikim de hemen kazanılmıyor. Ve ayrıca, bunun için ciddi bir itici güce ihtiyaç var. İhsan Işık’ın geçmişine baktığımızda, ona hem bu birikimi kazandıran hem de edebiyat alanında çalışmasını sağlayan bu itici gücü görüyoruz: Ali Nar! İhsan Işık’la hocası merhum Ali Nar hakkında konuştuk. Yararı olması dileğiyle sunuyoruz.
Rahmetli Ali Nar’ın ilk öğrencilerinden birisiniz ve ondan etkilendiğinizi biliyorum. Daha çok edebiyatçı kimliğiyle bilinen Ali Nar’ın bir eğitimci olarak portresini çizer misiniz? Rahmetli Ali Nar Hocanın okula gelmesinden sonra okulda gözle görülür bir değişiklik olup olmadığını merak ediyorum. Çünkü bazen bir öğretmen bir okulun çehresini değiştirir. Benzer durum Ali Nar Hoca için de geçerli mi acaba?
Sadece biz öğrencileri değil Diyarbakır halkı da unutmuş değil. Bana göre bu işin sırrı yürekte bir sancının var olması ve aradan yıllar geçse de bu sancının hiç kaybolmayışıdır. Hasretini çekmeye başladığımız, şimdi benzeri bulmada zorluk çektiğimiz sancılı insanlardan biriydi Ali Nar Hoca. Bu sancıdan ne kastettiğimi şimdi makam, mevki, para ve kadına tapmaya başlayan Süslümanlar değil, ümmet bilinci olan, Üstad Necip Fazıl'ın "İdeolocya Örgüsü"ndeki "Divanelere Muhtacız" yazısında profilini çizdiği samimi (hasbî) Müslümanlar anlar ancak.
Çünkü, Türkiye'de pek çok kişi birkaç sene "İslam Davası" diye özetlenebilecek yüce ve kutsal ideale hizmet etmeye başlamış, daha sonra pragmatizm, konformizm ve hedonizmin kucağına düşerek sonunda birer "Süslüman" tipe dönüşerek kendilerini heder etmişlerdir. Bu yozlaşma ve çürüme, oluşan yalaka çevreleri de etkilediğinden sonuçta İslam’a ve yüce idealimize zarar veren tuhaf yaratıklara dönüşmüşlerdir.
İşte Ali Nar, ta o zamanda başlayan bu çürüme sürecinde istikametini, yüreğindeki sancısını ve ümmet bilincini baki aleme göç edene kadar koruyabilen ender şahsiyetlerdendir. Ne yaptı da Ali Nar, böylesine örnek bir eğitimci ve örnek Müslüman olarak gönüllere taht kurabildi? Genişliğine ve derinliğine incelenmesi gerek bir konudur bu.
Kısaca özetleyecek olursak: Ali Nar, İstanbul Yüksek İslam Enstitüsünü bitirdikten sonra, ilk görev yeri olarak 1965 yılında Diyarbakır İmam Hatip Okuluna meslek dersleri öğretmeni olarak geldi. Branşı meslek dersleri olmasına rağmen, aynı zamanda okulun gerçek edebiyat öğretmeni idi.
Siyer-i Nebi dersinde Hz. Peygamber'i (sav) öyle bir anlatışı vardı ki, biz öğrencileri, duygulanarak Asr-ı Saadet'i içimizde hissettiğimiz gibi, zihnimizde örnek İslam toplumunun ana çizgilerini de görmeye başlıyorduk. Resulullah (sav), Allah'ın elçisi, örnek devlet adamı, örnek öğretmen, güzel ahlakın en güzel özelliklerine sahip örnek Müslüman olarak zihnimize yerleşiyor, ancak onu örnek alarak iyi birer insan olabileceğimizi düşünmeye başlıyorduk.
O öğrenmeye muhtaç olduğumuz hakikatleri sadece ders saatlerinde anlatmıyor, maaşının önemli bölümünü kitap almaya ayırıyor ve bu kitapları biz öğrencilerine ücretsiz olarak hediye ediyordu. Kitapları hediye etmekle kalmıyor, her kitabın ön sayfasına bizi motive eden, okumaya ve düşünmeye teşvik eden, büyük düşler kurmamızı sağlayan çok güzel mektupcuklar yazıyordu. Bana hediye ettiği kitaplardan hatırladığım iki tanesi Muhamed Hamidullah'ın İslam Peygamberinin Savaşları ve İslam Peygamberi (2 cilt) adlı eserleriydi. Her iki kitaba benim için yazdığı teşvik edici sözler hâlâ ezberimdedir.
Özel bir ilgi gösterdiği öğrencilerinden hatırladığım Şaban Arslan, güzel sesi ve kendisini dinleten Kur'an tilavetiyle dikkat çekiyordu. İşadamı ve sosyal yönü çok güçlü İbrahim Halil Keresteci, şair ve yazar Celal Moray, yazar ve yayıncı (Beyan Yayınları sahibi) Ali Kemal Temizer, yazar Yüksel Kanar, sporcu ve öğretmen (şimdi merhum) Hatip Korkusuz, Dr. Bedri Mermutlu, Emir Eş (o dönem Diyarbakır'da görev yapan Selahaddin Eş'in kardeşi), Dr. Abdullah Baran, Prof. Dr. Sabri Orman, Prof. Dr. Sait Şimşek, Prof. Dr. Yasin Ceylan, Tarım Bakanlığı yapan Dr. Mehdi Eker, Mehdi Eker'in ağabeyi yazar ve çevirmen (şimdi merhum) Hamit Eker, Prof. Dr. İbrahim Sarmış, işadamı Ali Alabalık, Ak Parti kurucularından işadamı Muammer Kakı, Dr. Şakir Diclehan, avukat ve milletvekili Cavit Torun, avukat Saffet Saygın, avukat Muhittin Doğrucu, öğretmen ve yazar Siraç Öztoprak, yazar Hüsamettin Aydın, yazar ve arşivci Şefik Korkusuz gibi şimdi bazılarını hatırlayamadığım pek çok değerli şahsiyet Ali Nar'ın öğrencilerindendir.
Sırf örnek olsun diye söz edecek olursam; beni yazarlığa teşvik için zamanını fedakârca ayıran bir hocaydı Ali Nar. Diyarbakır İmam Hatip Okulunun tedrisata başladığı ilk bina TCDD'den tahsis edilmiş, küçük ama güzel bir bahçesi olan şirin bir binaydı. Bu binanın üst katında yatılı öğrencilerin odaları yanında müdür yardımcısı Hüseyin Tulpar ile Ali Nar'ın kaldığı odalar vardı. Biz yakın öğrencileri, kendilerini odalarına çıkarak da ziyaret eder, sorular sorarak kendimizi geliştirmeye çalışırdık. O dönemde Üstad Necip Fazıl'ın Büyük Doğu dergisi haftalık olarak yayımlanıyor ve Cuma günleri çıkıyordu. Ali Nar her hafta bana üç dergi parası verip Dörtyol'daki gazete bayiine gönderiyordu. Bu dergilerden biri benim, diğer ikisi Ali Nar Hoca ile Hüseyin Tulpar Hoca'nındı.
Bir gün, Siyer-i Nebi dersinde ders anlatışımı beğenen hocamız, beni öğretmenler odasına çağırdı, güzel sözler söyleyerek, bana "Temizlik" konusunda kendi yazdığı güzel bir yazıyı verdi ve bu yazıyı özetleyip kendisine getirmemi istedi. Ben önce bu hareketini anlayamadım ama, "Peki hocam" diyerek yazdığım özet metni ertesi günü kendisine götürdüm. İki gün sonra beni tekrar yanına çağırdı, masanın üzerindeki "Yeni Şark Postası" gazetesini verdi. "Aç, bak" dedi, "İçinde adın geçiyor". Açtım baktım, iç sayfalardan birinde "Temizlik" başlıklı bir yazı vardı ve bu yazı, hocanın yazısından benim özetlediğim yazıydı. Altında da benim adım yazıyordu. İşte o gün bugün ömrüm yazmakla geçiyor. Beni bu nezaketi ve teşvikiyle sürekli yazmaya teşvik eden Ali Nar Hoca olmuştu.
Örnek bir Müslüman aydın eğitimci olan, Ali Nar, girdiği derslerde sadece müfredat konuları ile sınırlı kalmaz, düşünce dünyamızı, vizyonumuzu geliştirecek birçok konuda bilgiler vermeyi ihmal etmezdi. Biz bütün öğrenciler, Üstad Necip Fazıl ve Üstad Sezai Karakoç olmak üzere çok sayıda Müslüman şair ve yazarın adını ondan öğrendik. Hocanın bu yönlendirmesi sonucu arkadaşımız İbrahim Halil Keresteci, okulda bir kitap büfesi açtı ve Necip Fazıl, Sezai Karakoç, Seyyid Kutub, Muhammed Kutub, Mevdudi, Hamidullah, Abdurrahim Karakoç, Muhammed Ebu Zehra gibi o dönem daha çok gündemde olan yazarların kitaplarını getirdi. Getirdiği kitaplar büyük ilgi görüyor, kısa zamanda tükeniyordu.
Bize derslerde ezberinden çok şiir okurdu Ali Nar. Bunlardan Halim Yağcıoğlu'nun "Cehennem Bu Olacak" şiiri, Ayhan İnal'ın "Seni anlamış olmanın hazzı" dizesiyle başlayan "Esmer Meleğim" şiiri, Üstad Necip Fazıl'ın "Sakarya", "Muhasebe" şiirleri; Ali Nar hocadan birkaç defa sınıfta dinleyerek ezberimde kalmıştır.
Hocanın konuşmaları ve şiir okumaları beni ve bazı arkadaşlarımı şiir ve yazı yazmaya başlattı. Kısa bir süre sonra ben ve sınıf arkadaşım Emir Eş'le birlikte, adını "Özlem" koyduğum duvar gazetemizi çıkarmaya başladık. Bu gazetede birçok arkadaşımızın şiir ve yazı denemeleri yer alıyordı. Bize en çok yardımcı olan, bizden iki sınıf geride olan Yüksel Kanar ile Muhittin Doğrucu isimli arkadaşlarımız idi. Bu arkadaşlar hem kendi yazdıklarını yayımlıyor, hem de güzel yazılarıyla bazı yazıları temize çekiyorlardı.
Ali Nar Hoca, laikliğe aykırı faaliyetleri olduğu gerekçesiyle Diyarbakır'dan Erzincan'a sürgün edildikten birkaç yıl sonra, hocanın teşviklerinin bir meyvesi olarak ben ve İbrahim Keresteci, "Özlem" adıyla bu defa matbaada basılıp bayilerde satılan aylık bir edebiyat ve düşünce gazetesi çıkardık. Ayrıntılarını yakında çıkacak bir kitabımda anlatacağım bu gazete yurdumuzun bütün imam hatip okullarında okunuyordu.. Hoca'nın ayrılışından birkaç sene sonra Diyarbakır'da aylık Çile dergisini de çıkardım. Çile, edebiyat çevrelerinde, medyada ilgi gören, Türkiye'deki tüm gazete bayilerinde satılan, ünlü yazarların da yazı ve çevirilerini yayımlayan bir dergiydi.
Naif bir insan olan Ali Nar’ın aynı zamanda mücadeleci bir kişi olduğunu da biliyoruz. Kuruluşunda yer aldığı STK’lar ve yayıncılık faaliyetleri bunu bize göstermektedir. Onun inandıklarını hayata geçirmek için neleri göze aldığını, neler yaptığını anlatabilir misiniz bize?
Evet örnek bir mücadeleci Müslümandı Ali Nar Hoca. Yavuz Sultan Selim'in "Ateş kesilir geçse saba gülşenimizden" dizesini sık sık tekrarlardı. Ben bir Müslümanın, öyle eline vur ekmeğini al, ümmetin başına galen her felakete sadece üzülen zavallı kişiler olmaması gerektiğini ondan öğrendim.
Bunları bize sadece anlatmıyor, canlı örneğini kendisi veriyordu. Ali Nar Hoca'nın önderliğiyle Diyarbakır'da Komünizmle Mücadele Derneği, İlim Yayma Cemiyeti kurulduğu gibi, okulumuzda "Mesleki Tatbikat Kolu"nu kurarak biz öğrencileri her cuma - ilçeler dahil- Diyarbakır'daki camilere dağıtıyor, camilerde vaaz ve hutbe tecrübemizi, hitabetimizi arttırıyordu. Diyarbakırlılar da bu sayede hutbe ve vaazlarda sadece menkıbe dinlemekten kurtulup İslam dininin toplumsal yaşayışla ilgili özelliklerini dinlemiş oluyordu.
Ali Nar Hoca'nın organizasyonu ile, sadece hutbe ve vaazla yetinmiyor, okulda sık sık kültürel etkinlikler düzenliyor, piyesler de oynuyorduk. Bu piyeslerin çoğu Mehmet Akif'in "Safahat"ından uyarlanan manzum metinlerdi. Piyeslerin en önde gelen ismi, merhum Hatip Korkusuz idi. Hatip, hem okul futbol takımızın kaptanı, hem de piyeslerin baş aktörüydü ve oyunculukta çok başarılıydı. Mizaha da çok yetenekliydi. Rahmetle ve muhabbetle anıyorum.
Ali Nar Hoca'nın organizatörlüğünde Diyarbakır İmam Hatip Okulu, Türkiye'deki pek çok imam hatip okulundan ilerde, tam anlamıyla bir kültür-sanat merkezine dönüşmüştü. Okulumuzda hemen her hafta düzenlediği kültür-sanat etkiliklerine Diyarbakır halkını da davet ediyor, onu çok seven halktan yüzlerce kişinin katılımıyla bu etkinlikler büyük bir izleyici topluğu önünde gerçekleşiyordu. Öyle ki, bir süre sonra okulumuzun yemekhanesi bu etkinlikleri dar gelmeye başladı ve yakınımızdaki Mehmetçik İlkokulu ile Dağkapı'daki Öğretmen Okulunun salonlarını da kullanır hale geldik. Bu salonlarda gerçekleştirdiğimiz hitabet yarışmaları, anma günleri, tiyatro oyunları yine halkın katılımıyla gerçekleşiyordu. O dönemde yine Ali Nar'ın önderliğinde, DSİ Müdürü Recai Kutan, mühendislerden Fehim Adak ve Mehmet Helvacı, hem okulumuzda derslere giriyor, hem etkinliklere katkı sağlıyordu.
Elbette Ali Nar'ın bu hizmetleri, Diyarbakır'da İslami uyanışın yaygınlaşmasından rahatsızlık duyan bazı çevrelerin hiç hoşuna gitmiyordu. Birilerinin, özellikle derin çevrelerin endişeleri artıyordu. Yaygınlaşan İslami etkinliklerle, Kürtçülüğün ve Türkçülüğün önü tıkanıyordu. Kemalistlerin tuzakları bozuluyordu. Marksistler kızgınlık içindeydi. O dönemde Diyarbakır'da görev yapan General Faruk Güventürk, sinsi sinsi Ali Nar'a savaş açtı, onu şikâyet etmeye başladı.
Sonunda Milli Eğitim yetkilileri örnek öğretmen Ali Nar'ı cezalandırmaya, bir an önce Diyarbakır'dan uzaklaştırmaya karar verdi. Ali Nar, bu düşmanlıklar sonucu, çok sevdiği öğrencileri ve yüzlercesiyle dostluk oluşturduğu Diyarbakırlılardan ayrılma zorunda bırakılarak, Erzincan'a sürgün edildi. Ali Nar Diyarbakır'dan gitmek zorunda kaldı ama bize çizdiği yol hiçbir zaman takipsiz kalmadı. Bu izde yürüyüş hayatımız boyunca devam edecek, biiznillah.
Bildiğiniz kadarıyla, özellikle Ali Nar’ın etkisinde kalarak edebiyata yönelen arkadaşlarınız oldu mu hiç? Ben Ali Kemal Temizer ismini biliyorum mesela. Biraz da bu etkilenmeden bahsetseniz…
Ali Nar’ın etkisinde kalarak edebiyata yönelenler oldu tabii. Sadece edebiyata değil ilmî çalışmalara da.. Şair ve yazar Celal Moray, yazar ve yayıncı (Beyan Yayınları sahibi) Ali Kemal Temizer, yazar Yüksel Kanar, Emir Eş (o dönem Diyarbakır'da görev yapan Selahaddin Eş'in kardeşi), Dr. Abdullah Baran, Tarım Bakanlarından Mehdi Eker'in ağabeyi yazar ve çevirmen (şimdi merhum) Hamit Eker, şimdi hatırlayabildiklerimdir.
Ali Nar'ın öğrencisi olan ve ilmî çalışmalarda isim yapanlardan hatırladıklarım ise: Prof. Dr. Sabri Orman, Prof. Dr. Sait Şimşek, Prof. Dr. Yasin Ceylan, Yrd. Doç. Dr. Bedri Mermutlu, Tarım Bakanlarından Dr. Mehdi Eker, Prof. Dr. İbrahim Sarmış, öğretmen ve yazar Siraç Öztoprak, yazar Hüsamettin Aydın ile yazar ve arşivci Şefik Korkusuz..
KAYNAK: İhsan Işık: “Ali Nar Okulumuzu Kültür Merkezine Çevirmişti” (Söyleşi: Ahmet Serin, dunyabizim.com, 24 Temmuz 2016).
İHSAN IŞIK’LA GÜNEYDOĞU GERÇEĞİ
Röportaj: Necati ÇAVDAR
- Sayın Işık, sizinle hem bölge insanı olmanız ve bir aydın sorumluluğu içinde zaman
zaman yazılarınızda Güneydoğu sorununu dile getirmeniz dolayısıyla Güneydoğu sorununu ve çözümüne bakışınızı okuyucularımızla paylaşmak istedik. Güneydoğu da yaşanan tabloyu özetler misiniz?
- Türkiye nasıl Dünya üzerinde geri kalmış bir ülke ise ve geri kalmışlığın sorunlarını çeşitli boyutlarda yaşıyorsa Güneydoğu’da böyle bir geri kalmışlık tablosunu ortaya koymaktadır. Güneydoğu bölgesi için önümüzde ki ekonomik tablo ve terör blançosu devletin bölge insanına ilişkin siyasal ve kültür politikalarının başlangıçtan itibaren yanlış olmasının bir sonucudur.
Diyarbakır başta olmak üzere Güneydoğunun bu gününe baktığımızda gerçekten yoksulluğun ön planda olduğu, şehirlerde büyük kalabalıklar ve orada yaşanan terörden üreyen çok boyutlu sorunlar görülür.
Bugün büyük kentlerimizin varoşlarında yaşayan insanların büyük çoğunluğu Güneydoğu kökenlidir. İstanbul, Ankara İzmir, Adana, Mersin hatta Karadeniz illerimize kadar yoğunlaşmakta olan bu göçmen topluluğu gerçekten büyük ekonomik yoksunluklar içinde yaşamakta aynı zamanda yaşadıkları şehirde de o şehrin problemlerini üretmektedir.
Yapılan araştırmalar ve farklı siyasi parti temsilcilerinin açıklamalarında ortaya çıkan gerçekler göstermektedir ki eğer devlet yakın geçmişten itibaren bile Güneydoğuya fonlar ayırıp yatırım yapmış olsa idi bu gün terörün bedelini böylesine ödemek zorunda kalmayacaktık.
Terörün bedelini sadece Güneydoğu insanı değil doğusundan batısına bütün işçilerin, memurların, esnafın ve iş adamının toptan Türkiye’nin ödemekte olduğunu açıkça görmekteyiz. Türkiye’nin bu gün yaşamakta olduğu ve oldukça etkileyici olan ekonomik krizin temel faktörlerinden bir tanesi Güney doğuda devam eden teröre bu güne kadar ayrılmış silahlı mücadele paylarıdır.
Yapılan araştırma ve açıklamalar açıkça şunu ortaya koymuştur. Güneydoğuya devlet; yaklaşık son yirmi yıl içerisinde 80 -100 milyon dolar arasında terörle mücadele için para harcamış durumdadır. Tüm ekonomi, iş ve siyasi çevreler her defasında şunu söylemektedirler. Eğer devlet terörle mücadele için harcamış olduğu bu yüksek paralar ki bu para Türkiye’nin tüm dış borçlarına eşit durumdadır. Eğer bu paranın değil tamamı yarısı hatta dörtte biri Güneydoğuya harcanmış olsa idi,ne terör nedeni ile bu kadar insan canını yitirir,nede bu kadar insan yer ve yurtlarından çıkarak göç etmek durumunda kalırdı. Bu göçün açı sonuçlarından hem güneydoğu hem de Türkiye’de ki diğer insanlar bu derece etkilenmeyecekti.
Gerçekten bu gün Diyarbakır’a, Batman’a, Van’a, Urfa’ ya baktığımızda on binlerce insanın önlerinde uyduruk tezgahlarla geçimlerini sağlamaya çalıştığını görüyoruz. O bölgede korkunç gizli ve açık bir işsizler ordusu büyümektedir.
Elbette ki işsizlik ve yoksulluk terörün olsun değer sosyal problemlerin oluşması için en uygun ortamı meydana getirmektedir. Eğer Diyarbakır’da bu gün binlerce kahvehanede on binlerce genç işsiz güçsüz durumda bulunuyorsa kahvehanelerde vakit öldürmek zorunda kalıyorlarsa o zaman terör örgütünün insan toplayacağı merkezler ortadan kaldırılmamış demektir.
Bu gün biliyoruz ki belli bir işi belli bir barınağı ve belli bir sosyal güvencesi olan insanların kendilerini maceraya atması, böyle bir riske girmesi çok daha zayıf ihtimaldir. Fakat hayatında kaybedeceği hiçbir şeyi olmadığına inanan insanların başkaları tarafından kandırılması,yanlış bir takım yollara sürüklenmesi çok daha kolay olacaktır.
- Hükümetler bu konuda nasıl bir tedbir almaktalar bu tedbirler yeterli mi?
- Güneydoğunun sıkıntısı bu gün bütün Türkiye’de yaşanmaktadır. Bu da devletin bu konuya mutlaka eğilmesi, acil gerçekçi, inandırıcı çözüm paketlerini bir biri ardına tatbik safhasına koyması gerekmektedir. Halbuki bu güne kadar bu böyle olmamıştır. Şimdiye kadar ilan edilen Güneydoğu paketleri basınımızda bu gün alay konusu haline gelmiştir. Gelen giden hükümetler basın toplantısını, bakanlar kurulunu Diyarbakır’da toplamışlar, her biri birer Güneydoğu paketi ilan etmekte fakat bunlardan hiçbir tanesi tatbik edilmemektedir. Bu durum bile güneydoğu insanını bu güne kadar hep hükümetler tarafından aldatıldığını, istismar edildiğini, hep yanıltıldığını ortaya koymaktadır.
BÖLGEDE İNSANLAR NORMAL İDAREYİ BİLMİYOR
- Bölgede yetmişlerde başlayan bir sıkıyönetim uygulaması ve sonrasında da uzun zamandan beri uygulanmakta olan olağan üstü hal devam ediyor. Şu anda yirmi yaşında olan bir genç normal yönetimi hiç görmemiş demektedir. O zaman yirmi yaşında olan şuanın orta yaşlıları da hayatlarının en üretken zamanlarını normal bir yönetimde geçirmemiş demektir.40-50 yaş üstü olan tecrübeli kuşak da yıllar var ki normal yönetimleri bilmiyor. Uzun zamandır yaşanılan sıkıyönetimli ve OHAL’li yönetimlerin bölge ve Diyarbakır insanı üzerinde ne gibi etkileri var?
- Olağanüstü şartlarda yaşayan insan normal şartlara göre yaşayan insandan ister sosyoloji ister psikoloji bilimi açısından olsun çok daha tedirgin çok daha problemli olan insandır. Bu gün uzun yıllardan beri bölge insanının hep sıkıyönetim ve olağanüstü hal yönetimlerinde yaşıyor olması onun devlete olan güvenini azaltıcı hatta yitirici bir sonucu ortaya koymaktadır. Bugün zaten Diyarbakır ve Güneydoğuda HADEP’in aldığı yüksek oylar aslında bu psikolojik ortamda yaşayan insanların devlete karşı bir protestosunu ifade eder özelliktedir. Çünkü bu insanlar netice itibari ile devlete olan güvenlerini maalesef yitirmektedirler. Devlet her ne kadar biz terörist ile bölge halkını bir birinden ayırıyoruz açıklamasını yapsa da uygulamada bu o kadar başarılı olmamıştır. Bu gün Güneydoğu’nun pek çok il ve ilçesine gündüz saat üçten sonra giriş ve çıkışlar yasaktır. Dolayısıyla bu gün olağanüstülüğün birçok gerekleri hala yaşanmaktadır.
Diğer şehirlerimizde insanlarımızın rahatça ortaya koymuş olduğu kültürel ve sanat aktivitelerini insanların Güneydoğuda ortaya koyabilme şansı pek te yoktur. İnsanların bu tür faaliyetler için çok önceden izin alması gerekmekte ve bu izinlerin bir çoğu da verilmemektedir. TC vatandaşlarının katılmadıkları çeşitli konulardaki demokratik protestolarını, eylemlerini yapma şansları Güneydoğuda yoktur. Diyelim ki, Diyarbakır’da insanların Bosna, Kosova için bile başörtüsü konusunda bile demokratik protesto ve taleplerini bildirmek için miting yapmalar, yürüyüş yapmaları söz konusu değildir. Böyle bir izni alabilmeleri bu tür demokratik haklarını kullanabilmeleri mümkün değildir.
Gerçekten asker, polis, koruyucu vatandaşlardan oluşan güvenlik güçleri Güneydoğu insanının hayatında adeta sabit varlıklar gibi yerini almışlardır. Çocukluklarından itibaren hep onlarla birlikte yaşamışlardır.
Uzun zamandır demokratik hayatı soluma imkânını bu insanlar bulamamıştır.
DEVLET IRKÇI BİR SÖYLEM İÇİNDE
-Sorunların bu denli ağır olmasının ve çözümünün gecikme sebebi nedir?
-Devletin başlangıçtan itibaren kültür politikasının yanlış olması ortaya çıkan diğer problemlerin ana kaynağıdır.
Devlet, Güneydoğuda gerçekten bölge halkı tarafından ırkçı olarak algılanan söylemlerle yüzünü göstermektedir. Örneğin bir Türk milliyetçiliği orada ki insanın gözünde adeta kendilerine dayatılmak istenilen bir devlet görüşüdür. Bu gün Diyarbakır’ın merkezinde, Şırnak’ın girişinde, çeşitli il ve ilçelerde sabah kalkan insanın dışarıya çıktığında ilk göreceği bir şekilde sürekli olarak “Ne mutlu Türküm diyene” sözünün yazılı olması inanın Türkiye’nin nasıl milli birlik ve bütünlüğünün korunmak istendiğini benim anlamamda zorluk çekmemi doğurmaktadır. Ben bunları anlamakta zorluk çekiyorum. Çünkü bu şekildeki yaklaşımlar bölge halkını ters yönde etkilemektedir. Yani “Bir Türk Dünya’ya bedeldir. “Ne mutlu Türküm diyene” söylemleri yerine eğer devlet bu gün Türkiye’de Türkleri, Kürtleri, Arapları ve çeşitli kökenden gelen insanları İslam çimentosu ile birleştirebilmek gibi bir şansa sahip iken bu şansı ,potansiyeli ve kültür gücünü maalesef ihmal etmiştir.
LAİKLİK YANLIŞ UYGULANDI
Devlet laikliğin yanlış uygulaması sonucu, İslamiyet’in birleştirici, kardeşlik, hoşgörü, toplumsal uzlaşma unsurlarını içeren temel prensiplerini daha da geliştirmek ve ondan istifade etmek yerine İslamiyet’in kabul etmediği ırkçı düşüncelerin gelişmesine, boy göstermesine, güçlenmesine adeta istenmeden bile olsa ortam hazırlamış olmaktadır. Ben çok iyi hatırlıyorum çocukluğumdan itibaren bölgede ki yatılı bölge okullarındaki öğretmenlerin %90-99’u sol görüşlü, Marksist görüşlü, bir çoğu ateist olan öğretmenlerdi. Bu öğretmen kadrosu bölge çocuklarını daha küçük yaştan itibaren ateist yetiştirmeye, İslamiyete karşı bir dünya görüşüne göre yetiştirmeye başlamışlardı.
ŞOVENİZM BELA GETİRDİ
Yanlış bir milliyetçilik anlayışı ki; milliyetçilik anlayışının doğrusu, vatanseverliktir, yurtseverliktir müsbet anlamda ki bir milliyetçilik Türkiye milliyetçiliği olabilir. Buna hiçbir vatandaşın da itirazı yoktur. Hepimiz Türkiye’yi seviyoruz ve dünyadaki bütün devletlerden de üstün olmasını istiyoruz. Bu uğurda her türlü fedakarlığı yapmaya bütün vatandaşlarımız hazırdır. Ama ırkçılık kokusunu taşıyan yanlış bir milliyetçilik Türkiy’ede birleştiriciliği değil ayrımcılığı teşvik eden bir tablo ortaya çıkarmaktadır. Bu gün Kürt milliyetçiliği, devletin Türk milliyetçiliğini dayatmasının tabii bir sonucudur. Tavuk mu yumurtadan çıktı, yumurta mı tavuktan çıktı misali gibi. Nihal Atsız’ın Türk milliyetçiliği anlayışı ile Apo’nun Kürt milliyetçiliği anlayışı çizgileri bir birinin varlığından güç alan çizgilerdir. Bir birinin etki ve tepkisinin kaçınılmaz sonucudur. Bu yöndeki bir Türk milliyetçiliği görüşü Güneydoğuda PKK ve Apo’nun güçlenmesine, insanların Kürt milliyetçiliği yolu ile Marksist ve ateist yapılmasına istenmeden bile olsa hizmet edilmesine yol açmıştır.
Bu yanlış kültür politikasının sonucu olarak Türkiye’de şovenizm yaygınlaşmakta Türk ve Kürtleri karşı karşıya getiren unsur olmaktadır. Halbuki Türkiye’nin şovenizme ihtiyacı yoktur ve Türkiye bu şovenizmden zarar görmektedir. Bundan bir an önce kurtulunması gerekir.
Biz artık globalleşen bir dünyada yaşıyoruz. Dünyada ülkelerin sınırları kalkmakta birleşik devletler kurulmaktadır. Bu gün ABD’lerinin yanı sıra ortak bir Avrupa birliği kurulmaktadır. Bir NAFTA vardır. İslam ülkeleri kendi aralarında işbirliği yapma istek vea özlemindedir. D-8’ler bunun ciddi bir adımıdır. Yani bu gün çağdaş bir insanın artık kafasında ırkçılığın yeri olmamalıdır.Artık dünya ekonomisi ,dünya kültürü evrensel boyutta herkes tarafından soluklanmakta, paylaşılmaktadır.
Dolayısıyla bu gün artık Kürt milliyetçiliği, Arap milliyetçiliğin ve Türk milliyetçiliğini, Fransız, Alman vs milliyetçiliğinin bir önemi kalmamıştır. Artık bunun Türkiye’de idrak edilmesi gerekmektedir. Artık yurt sevgisine önem verilmesi gerekir. Evrensel uygarlığa biz ne katabiliriz ... Bunlara önem verilmesi gerekir.
REALİTEYİ TANIMAK..
ÖZAL BÜYÜK BİR VİZYONA SAHİPTİ
- Devlet yöneticilerimiz tarafından “Kürt realitesini tanıyoruz.” şeklinde açıklamalar dile getirildi. Bu realiteyi tanıma ne idi ve sonuçları ne oldu?
- Rahmetli Özal, büyük bir vizyona sahip çağın dünyasının nereye gittiğini gören ender devlet adamlarımızdandı. Türkiye’de terörün sadece askeri tedbirlerle sona erdirilemeyiceğini, aksine; sosyal, kültürel ve ekonomik önlemlerle kökünün kurutulabileceğini biliyor, anlıyor ve buna göre de projeler üretiyordu.
Bunlardan bir tanesi de kendisini Kürt olarak niteleyen insanların Kürt olduğunun kabul edilmesi idi. İşte Kürt realitesi dediğimiz şey, aslında kendisini Kürt kültürüne ait kabul eden bir insanın Kürt olduğunu söyleyebilmesi rahatça ortaya koyabilmesi hürriyetidir. Bu hürriyeti hiç kimseden almamak lazımdır.
Ben eğer bu günün Türkiye’sinde Ermeni’ce gazeteler yayınlayabiliyorsa, Yahudiler İbranice, İspanyolca gazetelerini yayınlayabiliyorsa bu gün Türkiye’nin çeşitli şehirlerinde Fransızların, Avusturyalıların, Almanların İngilizlerin, Amerikalıların, İngilizlerin kendi kültürlerini kendi dilleri ile ortaya koydukları eğitim kurumları varsa niçin Türkiye’de bulunan bu vatandaşlarımızdan esirgensin. Yani bu gün Kürt vatandaşlarımızda elbette kendi dillerinden radyo, televizyon, gazete, kitap yayıncılığı yapmak eğitim kurumları kurma hakkına sahip olmalıdırlar.
Aslında bu tür yasaklar istismar edile edile bu günkü HADEP’in tahrikleri ortaya çıktı. Eğer bu izin yıllar önce verilmiş ve tatbik edilmiş olsa idi ben eminim ki ne doğuda nede Türkiye’nin çeşitli yerlerinde Kürtçe okullar, gazeteler, radyo ve televizyonlar çok da fazla ilgi ile karşılanmayacaktı. Nitekim rahmetli Özal’ın izni ile Kürtçe türkü şarkı kasetlerine izin verildikten sonra Kürtçe kasetler çok da fazla ilgi görmüş değildir. Türkiye’de Türkçe bile maalesef eğitim dili olmaktan çıkmakta ve insanlar çocuklarını daha iyi eğitmek için yabancı dille eğitim yapan okullara gönderirken bu gün Kürtçe eğitim yapan bir kurumun toplumda iyi bir geleceğe sahip olması istenen çocuklar için çokta revaçta olacağını düşünmek mümkün değildir. Ama en azından bu izin bir insan hakkı olarak verilmelidir.
TERÖRÜN, BÖLÜCÜLÜĞÜN PAN ZEHİRİ İSLAMDIR
Yani devlet bence Türkiye'de ırkçılığın, bölücülüğün ortadan kalkması için gerekli olan kültürel tedbirleri alacak sağlıklı bir kültür politikası üretmemiş ve uygulamamıştır. Sorunların ağırlığı, yanlış bir laiklik anlayışı ve yorumundan kaynaklanmaktadır. Devlet yanlış bir laiklik uygulaması ile adeta bölücü terörün ekmeğine yağ sürmektedir. İnançlarının gereğini yerine getirmek isteyen insanlara karşı tavrı devlet düşmanlarının işene yaramaktadır. Bu gün Türkiye'de işlerin yolunda gidebilmesi ve sağlıklı bir topluma ulaşabilmemiz için sağlıklı bir ekonomi, eğitim sistemine ulaşabilmesi için Devletin İslam’la barışması ve laikliği İslam düşmanlığı anlayışından çok daha farklı İslam’la, kendi halkıyla barışık bir yorumla değiştirmesi gerekmektedir. Türkiye’de bölücülüğün panzehiri İslam’dır. Bu millet müslümandır. Bu gün HADEP’e oy veren insanların % 60-70’i namazını kılan dindar insanlardır. Fakat o kadar ezilmişler, o kadar hor görülmüşler ki, o kadar mahrumiyete gömülmüşler, o kadar sahipsiz bırakılmışlardır ki HADEP’ten başka birinin kendilerine sahip çıkmamalarından dolayı HADEP’i destekler duruma gelmişlerdir. Eğer devlet gerçekten şefkat elini, gülen dost yüzünü insanlarımıza göstermiş olsa HADEP böylesine bir ilgiyi kesinlikle görmemiş olacaktı.
FP, DEVLETİN DOST YÜZÜNÜ TEMSİL ETMEKTEDİR
- Peki Güneydoğuda seçime giderken partilerin durumu ve yaklaşımları nedir?
- HADEP’in malum sebepler ve yukarıda sıraladığımız nedenlerle Güneydoğuda bir potansiyeli vardır. Ancak FP’nin dışında diğer partilerin de bir varlık göstermesi mümkün görülmemektedir.
Nitekim halk bizim bu söylediklerimizi hakikaten düşünüyor ve hissediyor olmalı ki HADEP’in dışında FP’ne büyük bir teveccüh gösteriyor. FP, vicdan, adalet duygusu sahibi; kendisine Türküm, Kürdüm, Arabım diyen insanlar arasında ayrım yapmayan müslümanların kardeşliğine inanan ,yoksullara sahip çıkacak olan,insanları sıkıntıdan kurtarmak için samimi gayretler içerisinde olabilecek kadrolara sahiptir. FP, bölge halkı için devletin dost yüzünü temsil etmektedir. Devlet adına en çok güvendiği kadrolar FP’nin inançlı kadrolarıdır.
FP’nin yerel yönetimlerde göstermiş olduğu başarı, güneydoğudaki müslüman halkın FP’ye olan güven ve bağlılığını daha da artırmıştır. Ben eminim ki 18 Nisanda yapılacak olan seçimlerde bölge halkı Türkiye’nin birliği, beraberliği ve kardeşliği için HADEP’ten daha fazla FP’ye oy vermeyi tercih edecektir.
HALK HİZMET EDENİ UNUTMAZ
-FP ve diğerlerinin çözümü nedir?
Yukarıda da söyledim. Bu güne kadar Güneydoğu için hükümetlerin gerçekçi bir çözüm paketi olmamış halk yanıltılmış ve oyalanmıştır. Sonuç olarak görüyoruz ki bu gün güneydoğuda sanayi adına kaç tane kuruluş varsa FP saflarında toplanan MSP ve RP devrelerinde bu kadrolar içerisinde yetişen insanlar tarafından ortaya konmuş olan tesislerdir. Mardin Çimento fabrikasından, Ergani Çimento fabrikasına kadar Güneydoğudaki pek çok sanayii kuruluşu, pek çok baraj ve yer altı hizmetleri bu gün FP lideri olan Sayın Recai Kutan ve yine eski devlet bakanı olan sayın Fehim Adak gibi insanlar tarafından ortaya konmuş olan hizmetlerdir. Burada kapatılmış olan RP lideri Prof Dr. Necmettin Erbakan’ı saygıyla anmamak mümkün değildir.
Çünkü Güneydoğu halkına verilmiş olan hizmetlerin büyük bir bölümü sayın Erbakan’ın lideri olduğu partiler tarafından verilmiştir. Bu gerçeği kimsenin inkar etmesi mümkün değildir.
Ama bu güne kadar ne RP nede MSP tek başına iktidar olmuştur. Bu güne kadar verilen hizmetleri de elbette o koalisyonların şartları içerisinde vermesi çok da mümkün olamamıştır. Ancak ellerinden geleni yapabilmişlerdir.
SAMİMİ OLMAK GEREK
- Güneydoğuda insanların ekonomik sorunlarının çözümü için ne yapılmalıdır?
- Elbette bölge için çok geniş kapsamlı tedbirler düşünülmelidir. Amerika’yı yeniden keşfetmeye gerek yoktur. İşsizliğin ortadan kalkmasının tek çözüm yolu bölge insanını daha fazla istihdam edecek olan iş yerlerinin kurulmasıdır. Dolayısıyla bölgede üretilen ne varsa,tarım endüstrisi başta olmak üzere bölgede geliştirilmesi gereken bir çok endüstri kolu vardır. Esasında yatırım imkanı da vardır.
Eğer hükümetler kendi yandaşlarına kendi siyasi çıkarları için hiçbir zaman gerçekleşmeyecek yatırımlara teşvik kredisi verip arkasını takip etmemekten vaz geçer de ciddi anlamda bir takım şirketlerin oluşmasına teşvik verir, devletin kontrolü, himayesi ile işadamlarının özendirilmesi ile bölgede gerçekten büyük bir iş alanları açılarak istihdam oluşturulabilir. Yeter ki samimi olunsun. Ama yakın geçmişteki hükümetleri bu samimiyet içerisinde görmemiz mümkün değildir. Mesela yakın geçmişte bölgeden gelen sendika temsilcileri güneydoğuda ki kuruluşlarının en son özelleştirilme kapsamına alınması ricası ve teklifinde bulunmuşlardı. Halbuki ANASOL’D hükümetinin tatbikatı tam tersine olmuştur. Hükümetlerin özelleştirme bağlamında öncelikle başvurmaları gereken devlet bankalarının özelleştirilmesi iken nisbeten kalkınmış olan bölgedeki kuruluşların özelleştirmelerde öncelik verilmesi gerekirken güneydoğudaki devlet kuruluşlarının özelleştirilmesinden başlanması bu konuya ne kadar samimiyetsiz yaklaşıldığının açık bir göstergesidir.
Nitekim Diyarbakır’ın merkezinde Sümerbank’ın iki fabrikası en önce özelleştirilen devlet kuruluşları arasında yer almıştır. Halbuki bugün Diyarbakır halkı büyük bir infial içerisindedir. Diyarbakır iplik ve halı fabrikası özelleştirilmiş, en azından birkaç yıllığına oradaki istihdam ve üretim durmuş ve orada çalışanlar işsiz kalmıştır. Orada işsizliğin sona erdirilmesi için uygulanan hükümet politikası işsizliğin daha da çoğaltılmasına sebep olmuştur. Bunlar bölge halkının huzur ve mutluluğuna hizmet eden yaklaşımlar mıdır? Bunun iyi olduğunu kabul etmek için insanın akıllı olmaması gerekmektedir.
EĞTİMDE FIRSAT EŞİTLİĞİ ŞART
-Bir de olayın eğitim boyutu var bu konuda ne düşünüyorsunuz?
- Elbette devletin ekonomi boyutu itibari ile alması gereken önlemler son derece önemlidir, fakat insanın eğitim yönünden de kalkındırılması güçlendirilmesi için atılması gereken adımlar hep ihmal edilmiştir. Bu bölgenin çeşitli şehirlerindeki eğitim düzeyi zaten yeterli boyutlarda değildir. Bir öğretmene Ankara’da 28, İstanbul’da 40, Bitlis’te 44, Siirt’te 56, Şırnak’ta ise 86 öğrenci düşmektedir. Ben uzun yıllar bürokrasiden önce eğitim kurumlarında hizmet vermiş olan bir insan olarak iyi biliyorum ki eğitimde başarının ön koşulundan bir tanesi dersliklerdeki öğrenci sayısının az olmasıyla orantılıdır. Bu durumda üniversiteye girişte Güneydoğu’ya büyük haksızlık yapılmaktadır. İstanbul’daki Galatasaray, Sen Jozef Lisesinde öğrenim gören ve onların öğrenim gördükleri sınıflarda üniversite kazanma şansları % 99 iken üniversite sınavında Galatasaray Lisesi ile Diyarbakır Lisesi, Ağrı lisesi öğrencisine aynı sorular sorulmaktadır. Aynı puanlara tabi tutulmaktadır. Bu kadar korkunç adaletsizlik sonucu olarak bu insanların yeterince yüksek öğrenimden paylarını almaları mümkün müdür?
Güneydoğuda eğitim konusunda büyük teşvikler verilmelidir. Eğitim kurumlarının sayısı artırılmalıdır. Öğretmenlerin güvenlikleri sağlanmalıdır. TC Anayasası devletin vatandaşlarının eğitim ve sağlık hizmetlerini yapmakla mükellef olduğunu açıkça ortaya koymuş iken, tatbikatta maalesef bunu görmemiz mümkün değildir. Bunun en acıklı sonuçlarını güneydoğuda müşahede ediyoruz.
Güneeydoğuda zaten çok sayıda okul zaten kapalı durumdadır. Türkiye’de milli gelir düzeyi en düşük olan insanlar zaten Güneydoğuda yaşamaktadır. Yoksulluğun çok yoğun olduğu bölgede insanlar çocuklarını özel eğitim kurumlarına yüksek ücretlerle göndermelerini beklemek gülünç olacaktır. Çünkü Ege ve Marmara’da kişi başına milli gelir 5446 dolar iken Güneydoğuda bu rakam 2777 dolara düşmektedir.
Bu gün Türkiye’de milli birlik ve bütünlüğün korunması için bu gelir adaletsizliğini ortadan kaldırılması gerekmektedir. Bir ülkede bir bölge insanları bir başka bölge insanlarının milli gelirdeki payının yarısı ile yetinmek durumunda ise o ülke yöneticilerinin bu sosyal sosyal adaletsizliği ortadan kaldırmak için gerekli çözümleri önemsenmesi gerekmektedir.
- APO ve PKK konusunda görüşleriniz nedir?
- Bu günkü Kürt milliyetçiliği ve PKK’nın şöyle bir analizini yapmak mümkündür: Uluslararası emperyalizm başlangıçta PKK aracılığı ile diğer Marksist Kürt örgütlerini kontrol altına almayı amaçladılar. Daha sonra PKK iyice gelecekte bir Ermeni devleti kurmak isteyen insanların kontrolü ve yörüngesine girmiş oldu. Ben PKK ve Abdullah Öcalan hadisesini Saddam’ın durumuna benzetiyorum. Saddam, ABD tarafından güya İslam fundamentalizmini, İran İslam Devrimini engellemek ve önlemek için büyütüldü. Saddam’ı ABD İran İslam devrimine karşı bir canavar olarak ortaya çıkardı, kullandı. Fakat kullandıktan sonra o canavar kendi kontrollerinden çıktı. Şimdi başta ABD ve batı dünyası kendi canavarlarını imha etmekle uğraşıyor. PKK ve APO’nun durumu da Saddam’ın durumuna benzemektedir. Sovyet rejimine yakın olan Kürt hareketini kontrol altına almak için Abdullah Öcalan’ı destekleyen merkezler daha sonra APO ve örgütünün kontrolden çıkması karşısında onu imha etmenin veya kendi saflarına çekmenin telaşına düştüler.
Fakat bunun bedelini Güneydoğudaki milyonlarca hatta Türkiye’deki 65 milyon insan ödemektedir.
- Bağrında misafir ettiği büyük sahabeleri, ay ışığında muhteşem görüntüleri ile surları, Ulucami ve külliyesi ile enteresan mimarili camileri, kurduğu gibi büyük askeri kışlaları, memlekete kazandırdığı edip ve şairleri ile kültür ve turizm merkezi Diyarbakır’ı anlatır mısınız?
DİYARBAKIR KÖYLEŞİYOR ve ORADA MEDENİYET CAN ÇEKİŞİYOR
- Meşhur karpuzu, kültür zenginliği ve Dicle yatağındaki dillere destan bahçeleri ile bir açık hava müzesi olan Diyarbakır bu gün ne durumda?
- Bu günün Diyarbakır’ına baktığımız zaman içimizi yakan bir takım gerçekler de vardır. Bir yazar olarak aydın sorumluluğu ile Diyarbakır ve çevre illerin bir çoğunun terör nedeni ile hızla köyleşmiş olmasından büyük üzüntü duymaktayım. Diyarbakır, terör nedeniyle köyleri yakıp yıkılarak yerlerinden edilen insanların göç ettiği ve köylü vatandaşlarımızın doldurduğu bir şehir haline gelmiştir. Yerli şehir halkının da önemli bir bölümünün büyük şehirlere göç ettiğini hatırlayacak olursak Diyarbakır’da sosyo kültürel yapı değişmektedir. Kültür düzeyi yüksek olan yerli halk Diyarbakır’dan uzaklaşırken daha çok köy ve ilçelerden gelen insanlar onların yerine bu günün Diyarbakır’ını oluşturmaktadırlar. Bu da elbette yoksulluğun artmasının yanında şehrin kültür düzeyini de düşürmektedir. Bu durum yüzyıllarca kültür ve sanata merkezlik etmiş bir şehrin kültür seviyesinin düşmesi bir talihsizliktir.
Diyarbakır türkülerinde yer bulan Evsel, Benüsen bahçeleri artık maalesef mazi olmuştur. Yani o güzelim Diyarbakır karpuzunu bile yetiştirmek için Dicle kenarında karpuz bahçelerini bulmak mümkün değildir. Karpuzun tadı bozulmuş oda maalesef yerini taklitlerine bırakmıştır. Bu gün onların yerinde yoksulluğun, çamurun diz boyu olduğu gece kondu bölgeleri oluşturulmuştur. Güzelim Dicle Nehrinin çevresi gecekondularla dolup taşmıştır. Buradaki evlerin, burada ki yaşayan insanların halleri gerçekten yürekler parçalayıcı bir durumdur. Orada bir tarih bir medeniyet can çekişmektedir.
Diyarbakır Büyükşehir ve diğer belediyeler devletten ne yazık ki bu konuda gerekli yardımı alamadıkları için oraya arzu ettikleri hizmetin ancak bir bölümünü verebilmektedirler. Devlet bu konuda da bölgeye elini uzatırsa gerçekten bir ünversite , sağlık, kültür ve turizm merkezi olarak çok büyük canlılık kazanabilir.
- Biraz da Diyarbakır’da yerel yönetimlerin çalışmalarını bölge halkı nasıl değerlendiriyor?
- Diyarbakır’ın bu gün yine de yaşanabilir bir şehir olduğunu görebiliyorsak, şehir merkezinde birtakım güzel işlerin ortaya konduğunu görüyorsak bu fazilet partili Büyükşehir Belediye Başkanı sayın Ahmet Bilgin’in gerçekten yüksek becerilerini ortaya koymasının bir ürünüdür.
Diyarbakır’da son üç dört yıl içerisinde diğer şehirlerde örneğini göremeyeceğimiz kadar çok sayıda bulvar açılmış, bütün yollar bataklık ve küçük küçük sokak olmaktan çıkarılıp bulvarlar haline dönüştürülmüş, çiçekler ekilmiş, ışıklandırılmış, yer altı ve üstü geçitler yapılarak şehrin çehresi değiştirilmiştir.
İlginçtir bu gün Diyarbakır’da insanlar hangi dünya görüşüne sahip olursa olsunlar FP’li büyükşehir belediye başkanı Ahmet Bilgin’in ortaya koymuş olduğu bu şehircilik hizmetlerini kabul etmekte, inkar etmemektedirler.
KAYNAK: Necati Çavdar (Yeni Dönem, 6/10/2000).
Eli kalbinde yürüyen genç
Taşırsana gönlünü
Susanmamıştı sevgine böylesine
Baksana bağrışır
Kardeşlerin senin
Hasret sesine
At bu yorganı pek ağır
Dinle vaktin sesini
Bir koro tutsun sana
Ve duyursun seni
Nasıl aldatır seni bu hava
Havayı havanında dövecek sensin
Evet en güçlü sensin
Yeter ki bilensin o dev gibi imanın
O en büyük silahın
Her sabah uyanıp hep sana bakmak
Uyanınca seni görmek ne güzel
Yarim yarim diye şiirler yazmak
Gözlerine bakakalmak ne güzel
Ne güzelsin ne güzelsin ne güzel
Ne güzelsin ne güzelsin ne güzel
Dünyanın kahrını bir yana koyup
Seninle ağlayıp seninle gülmek
Seninle yaşamak bir ömür boyu
Ölünceye seni sevmek ne güzel
Ne güzelsin ne güzelsin ne güzel
Ne güzelsin ne güzelsin ne güzel
SEVGİLİM UZAKLARDA (*)
Yol bulup yanına gelmek isterim
Sensiz kanat çırpan bu şafaklarda
Kapının önünde olmak isterim
Demet demet çiçek sunup da sana
Sevgilim bu senin demek isterim
Yüzün gülüyor mu, kederde misin?
Şimdi ne haldesin bilmek isterim
Beni hiç sevdin mi bilmedim ama
Aklına geldim mi duymadım ama
Sensizlik tak etti artık canıma
Hayalin karşımda ölmek isterim
(*) Beste “Uzaktasın Yarim” adıyla: Turhan Taşan, Sanatçı: Udi Bestekâr Murat Demirhan (2018)
EDEBÎ ANIT
Prof. Dr. Talât Sait HALMAN (Kültür Eski Bakanı):
“Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi gerçekten fevkalade bir eser.”
Her biyografik soruya bulursunuz burda yanıt
Ve her yanıta ilişkin bol bol açık seçik kanıt.
Bu, sırf yazarlar ansiklopedisi değil, bir edebî anıt.”
BÜYÜK EMEK
Prof. Dr. Mustafa İSEN (Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri, Kültür Bakanlığı E. Müsteşarı):
“Bizim toplumumuzun geçmişte son derece zengin bir biyografi birikimi olduğu biliniyor. Son yıllarda azalan ilginin yeniden ivme kazanması sevindirici. İhsan Işık’ın Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi bu anlamda önemli bir boşluğu dolduruyor. Büyük emek ürünü bu çalışmayı gerçekleştirdiği için yazarını kutluyorum.”
TİTİZ ÇALIŞMA
Prof. Dr. Necat BİRİNCİ (Kültür Bakanlığı E. Müsteşarı, Edebiyat Tarihçisi):
“Her konudaki araştırıcıların ilk başvurduğu kaynaklar, biyografik eserlerdir. İyi hazırlanmış bu tür çalışmalar, araştırıcıları yönlendirme ve doğru bilgilere ulaşma bakımından önem taşırlar. Biyografik eser hazırlama çok çileli ve sabır isteyen bir iştir. Hele Türkiye gibi bu alanda geniş boşluklar bulunan bir ülkede bu zorluk daha da artar. İhsan Işık bu zorlukları sabırlı ve titiz bir çalışma ile aşmış, kültür ve sanat hayatımızın hemen hemen eksiksiz bir biyografik kaynağını ortaya koymayı başarmıştır.”
BU BİRİKİME SAHİP ÇIKMALI
Prof. Dr. Nevzat YALÇINTAŞ (İstanbul Üniversitesi Öğretim Üyesi):
Bir ülkenin yetiştirdiği yazarlar, o ülkenin kültürel zenginliğini üreten son derece önemli şahsiyetlerdir. Gelişmiş ülkelerin ulaştığı güç ve kudret, zenginlik ve refah seviyesinde büyük pay bu şahsiyetlere aittir. Bir başka deyişle, ülkeler ve milletler ne kadar çok gelişmiş beyine sahip olmuşsa o nisbette ilerlemiş; edebiyat, kültür ve bilim hayatının gelişmesine önem vermeyenler ise geri kalmışlığı, sömürülmeyi ve yoksulluğu peşinen kabul etmişlerdir.
Bu bakımdan, yazarlarımızın hayatları ve eserleri hakkındaki bilgilerin korunup gelecek nesillere ulaştırılması, kültürel mirasımızın korunması anlamında gelmektedir. Bu alanda 25 yıldır çalışan, şair ve araştırmacı yazar İhsan IŞIK, şimdi dev bir eser hazırlamıştır. 10.000 yazarımız hakkında geniş bilgiler verdiği 10 ciltlik büyük eseri “Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi”, yüzyıllarca istifade edilecek dev bir kültür hazinesi olmuştur. Bu birikime sahip çıkmak, hepimizin payına düşen vicdanî bir borç ve milli bir görevdir.
ANADOLU YAZARLARINI TANITAN ADAM
Prof. Dr. Anıl ÇEÇEN (Ankara Üniversitesi Öğretim Üyesi):
“Anadolu’nun her köşesinde yaşamını sürdüren binlerce yazar ve şairin varlığından Türk kamuoyunun habersiz olması son derece üzüntü verici bir durum. İhsan Işık, bu uzun soluklu çalışması ile işte bu çarpıklığa karşı çıkmakta ve Türk toplumunun yetiştirdiği binlerce yazar ve şairi Türk kamuoyu ile buluşturmaktadır.”
ALANINDA TEK
Tansu BELE (Cumhuriyet Gazetesi Yazarı):
İhsan Işık'ın elli üç yıllık yaşamının yirmi beşini vererek hazırladığı ve alanında "tek" olan yapıtının, Türk kültür yaşamı içinde birkaç ilki birden başararak nice yeni çalışmalara ışık tutacağına yürekten inanıyorum. Geçmişinden bugününe olağanüstü bir biyografi birikimi olan toplumumuzun kültürel zenginliğini dünya çapında gündeme getirmesi açısından ilgi çekecek bir çalışma olduğunu sanıyorum. Toplumsal yaşamımızın temeli olan kültürümüzün zenginliğini, çok boyutluluğu içinde gözler önüne serişiyle ve bir köşeye itilerek unutulmuş olan birikimlerini bilinmeye, görülmeye değer bularak günışığına çıkarmasıyla kültür dünyamıza bereket, verim ve devingenlik kazandıracağından kuşku duymuyorum.
ALİ EMİRİ'DEN SONRA İHSAN IŞIK!
Mevlüt MERGEN
Bu iki isim de bu şehrin bağrından kopmuş insanlardır. Meslekleri aynıdır denebilir. Ali Emiri, kitap toplayarak kütüphanesini kurmuş, İhsan Işık ise kitapları ve o kitapların yazarlarını dünya tanısın, bilsin diye bir de "ansiklopedi" hazırlamış. On binin üzerinde ismi bu ansiklopedide alfabetik bir şekilde fotoğraflarıyla ve eserlerinden örnekler vererek tanıtmış. Başarısının büyüklüğünü daha önce de söyledim sadece on birinci ciltte bine yakın kişi kaleme alarak belirtmiş bu başarılı çalışmayı... (Yeni Yurt, 23.06.2009)
O BİR SÖĞÜT GÖLGESİ
Ruhan MAVRUK (Şair ve eleştirmen)
O, ansiklopedileriyle hakkı yenmiş şairlerin yanık seslenişlerine söğüt gölgesi oldu. Ama şairliği diğer eserlerinin gölgesinde kaldı. Oysa, son şiir kitaplarından “Kuğulu Parktaki Kuşlardan Biri ”nde insanın içine işleyen, özenli bir dille yazılmış, ince duyarlılıklar taşıyan, zevkle okunan, en önemlisi yaşamı ciddiye alan bir şairle tanıştım ve yüreğim coşkuyla doldu.
Ciltler dolusu ansiklopedi ve antolojilerinde sırtlanlardan kaçırıp yaşatmak için Gazalları, yabancılaşma, yok sayılma içindeki dünyamıza ışık oldu.
Her seçim bir şeylerden vazgeçmektir, bir zaman dahi olsa. İhsan Işık, insanların emeğini sonsuzlaştırırken kendi şiirlerinin ömründen çaldı.
Kuğulu Parktaki Kuşlardan Biri ve daha sonra yayımlanan şiir seçkisi elime geçtiğinde derin bir soluk aldım. “ Şiiri bir yürek gibi atıyor, ne güzel ” diye.
Kavruk insanlara onca gölge sunarken zaman ayırabilmiş ellerinden çekiştirip “ ya biz, ya biz” diye bağıran imgelere, sağlam sözcüklerle örülmüş dizelere…
Temelde halk şiirinden kök alan, serbest vezinle yazılmış yalın, lirik dizelerle etkileyici duyarlılıklar yaratan Işık, konu kısıtlamasına gitmeden bireyin iç dünyasına ayna tutan ezgili dizeleriyle ılık bir rüzgâr serinliği yaratmış...
Sayın İhsan Işık eyledim davet
Gelmek ister isen izin alda gel
Eğer bu teklife der isen evet
Beklet o izni güzün alda gel
Gel köyüme biraz efkarım dağıt
Gülüşlerim sanki söylüyor ağıt
Hayatım yazmaya bulunmaz kağıt
Şu koca dünyanın yüzün alda gel
Ben hikaye değil roman insanım
Yaz yağmuru değil boran insanım
Kafamı halk için yaran insanım
Dağları temizlet düzün alda gel
Gel de bir gün yaşa köylüye hayat
Suyu hergün akmaz ekmeği bayat
Köylü iş başında yirmidört saat
Devletten bir yardım sözün alda gel
Ben yunus misali nefes doluyum
Karacaoğlan soylu Veysel oğluyum
Muhammed ümmeti Allah kuluyum
İmam Hanifi’nin Haz’ın alda gel
Yörem iyi tanır DERTLİ KÂZIM’ı
Kimi çeker kimi çekmez nazımı
Gelin ki öğrenin benim mazimi
İster çiçek ister hüzün alda gel
BİYOGRAFİLER
MEHMET NURİ YARDIM
Biyografinin, bugünkü deyimle özgeçmişin eski karşılığı, tercüme-i hâl, çoğulu ise teracim-i ahvâl'dir, yani hâllerin (durumların) tercümeleri demektir. Biyografi, ünlü kişilerin hayatlarını anlatan yazı ve kitaplardır. Hayat hikâyesi karşılığında da kullanılır. Osmanlı Türkçesi terkibiyle Tarihçe-i hayat (hayatın tarihçesi) şeklinde ifade edenler de vardır. Biyografilerin ille de ünlü kişiler için yazılması gerekmiyor. Hayatında önemli işler yapmış, mühim görevlerde bulunmuş kişiler hakkında da değerli biyografi yazıları veya kitapları yazılabilir.
Biyografiler, bir makale sınırında tutulabileceği gibi bir kitap büyüklüğünde de olabilir. Bu biyografik eserlerde askerlik, sanat, bilim, politika, eğitim, sanayi gibi alanlarda toplumun sevgisini kazanacak başarılara ulaşmış kişilerin doğumlarından itibaren hayatları etraflıca anlatılır. Bu nitelikleriyle biyografiler, eğitici bir değer taşırlar. Genelde başarı hikâyeleridir. Genç kuşaklar bunları okuyarak hayatları için çeşitli dersler alır, yaşanmışlıklardan ibret kaparlar.
Biyografi, ünlü kişilerin kendileri tarafından yazılmışsa, “otobiyografi” adını alır. Biyografi açık, sade bir dille tarafsız bir görüşle yazılan kimsenin dönemini, çevresini inceden inceye araştırarak yazılırsa başarıya ulaşır, beklenen etkiyi meydana getirir. Biyografi kitabı, çok iyi bir hazırlık sürecinden sonra ortaya çıkarılmalıdır. Eski şairlerimizin hayatları hakkında bilgi veren şuara tezkireleri de aslında birer biyografi sayılır.
Bir kişinin hayatının bir başkası tarafından yazılması, ‘biyografya edebiyatı'nın temel özelliğidir. Antoloji ve ansiklopedi gibi eserlerde yer alan ve herhangi bir kişiyi tanıtmayı hedef alan bilgilerde doğum, ölüm yılları, öğrenim ve meslekî durum gibi kalıplaşmış bir yol takip edilir. Bir kimsenin şahsiyetini meydana getiren üstün niteliklerinin anlatıldığı biyografilere “portre” denilir. Ama artık edebiyatımızda portre ayrı bir tür olarak kabul edilmektedir. Bir kimseyi çevresi gördüğü işler, özel hayatı ve eserleriyle kendi çağı içinde ayrıntılı olarak ele alan biyografiler, anlatım biçimine göre monografi veya biyografik roman adını alırlar. Bir kişinin ölümünden hemen sonra hâtıralarını aktarmak maksadıyla yazılan eserler de biyografi türüne girer. Buna “nekroloji” denir.
İslâm dininin yayılması ile birlikte biyografi türü de çok gelişmiştir. Bilhassa peygamberler, İslâm âlimleri, mezhep imamları ve evliyaların hayatları yüzyıllar boyunca çok geniş biçimde kaleme alınmıştır. Dinî edebiyatımız içinde biyografik özellikler taşıyan yazı ve eserler çoktur. Aslında Siyer-i Nebi dediğimiz ve Peygamber Efendimizin hayatını anlatan eserler de bir bakıma biyografi türüne dahil edilebilir. Osmanlı'da biyografi 16. Ve17. yüzyıllarda gelişmiştir. Tezkire, menakıp, vefayat, devha, sefine, tuhfe, hadisa, fihrist, silsilename, şairname, gazavetname, sicil gibi başlıklarla kaleme alınan biyografiler, bir kişiyi veya birçok kişiyi anlatır.
Bursalı Mehmed Tahir, Behçet Necatigil, Yakup Kadri Karaosmanoğlu, İbnülemin Mahmut Kemal İnal, Abdülhak Şinasi Hisar, Mehmet Fuat Köprülü, Mithat Cemal Kuntay, Sadettin Nüzhet Ergun, Tahir Alangu ve Şevket Süreyya Aydemir biyografik eserler kaleme alan yazarlar arasındadır. Bilhassa Mithat Cemal Kuntay'ın Mehmed Âkif isimli eserinin bu konuda örnek olarak okunması gerekiyor. İbnülemin Mahmud Kemal İnal'in eserleri ve İhsan Işık'ın kitapları ile ansiklopedileri de biyografi alanında son derece önem arzediyor.
Bugün de çok değerli biyografi kitapları yayımlanmaktadır. Meselâ Prof. Dr. Sefa Saygılı'nın Mazhar Osman, Ayhan Songar, Türk Kızılayı'nın Kurucusu Dr. Abdullah Bey ile Türk Kızılayı'nın Kurucularından Kırımlı Dr. Aziz Bey bilinmeyen bir çok bilgiyi okuyucuya aktaran son derece faydalı eserlerdir. Orhan Okay Hoca'nın Dergâh'tan çıkan Mehmed Âkif Kalalıklarda Bir Yalnız Adam, okunması gereken bir eser. Ahmet Özdemir Gültekin Samanoğlu'nu (Basın İlan Kurumu Kültür Yayınları) kaleme almıştı. Talat Ülker ise, şiirleri gönüllerde “Ölürüm Türkiye'm” şiiri dillerde olan merhum şairimiz Dilaver Cebeci'yi yazdı (Bilgeoğuz Yayınları). Zehra Aydüz'ün Adile Sultan isimli eseri de bu türde okunabilecek değerli bir başka kitap. Bu eser de Zafer Yayınları'ndan okuyuculara ulaştı.
Son yıllarda İslâm âlimleri, Türk sultanları, Osmanlı padişahları ve bilhassa Selahaddin-i Eyyübi, Fatih Sultan Mehmed, Abdülhamid Han, Bediüzzaman Said Nursi, Adnan Menderes, Turgut Özal, Mehmed Âkif, Necip Fazıl, Cemil Meriç, Tevfik İleri, Ziya Nur Aksun, Sezai Karakoç gibi değerler hakkında seçkin eserler yayımlandı. Biyografiler çok önemlidir. Bizde bu türe eskiden gereken değer verilmiyordu. Ama bugün hemen hemen bütün yayınevleri, talep üzerine biyografik kitaplar yayımlıyorlar. İyi de yapıyorlar. Bu neşriyat, kültür hayatımızın zenginleşmesine, bugünkü nesillerin geçmişin değerlerini daha iyi tanımalarına ve anlamalarına vesile oluyor. Örnek şahsiyetlerin destansı hayatı günümüze de ışık tutuyor. Kütüphanelerimizde her türden kitabı bulundurmalıyız ama biyografik eserleri de eksik etmemeliyiz.
KAYNAK: Biyografiler (milatgazetesi.com, 16.10.2016).
‘Kuğulu Park’taki Kuşlardan Biri’, düşündüklerini ve yaşadıklarını, yaşamın inişlerinde çıkışlarında koşturan ve onları dillendiren, birilerine anlatıp aktarmaya çalışan şair, ‘İhsan Işık’ın, yıllarca düşündürdükleriyle çoğalttığı şiirlerini bir araya getirdiği kitabının adı!
“… İfritler arasında yangınlar ortasında bile / Cennetin ortası gözlerin nerde / Resminden utanan bir sıkılgan olmaktan / Kurtulabilseydi ah kanlı bıçaklı aşkım / Bağışında yalnız ölümüm varken / Diyorum ki yine de / Bir çakmağım olacak / Şanlı ateşler yakacaktım / Büyük aynalar kuracaktım her yere / Adını haykıran davullar çalacaktım / Zaten adınla başlayan bir cümlenin / Peşinde değil miyim başından beri / Yere düşen küllerdi gidişlerinse…” (sy.31)(*).
“… Bir gün bırakıp gitsem seni / Gecenin en kuytu yerine / Görünmez olsa dünya / Ta uzaklara ta uzaklara // İnan bana sevgilim / Hangi günü yazsa da takvim / Oda aynı oda / Gece aynı gece / Hayalin camda / Sen benle // Bundan işte bundan / Seni bırakır mıyım / Gider miyim hiç / Olmadığın bir yeri / Bulamam ki ben…” (sy.25)(**).
Hayat denen sahnede, tensel/tinsel sağlığı, esenliği elinin tersiyle itmiş kentlinin, aldığı, alabileceği uyuşturuşlarla, zamanı uyutması şaşırtıcı bulunamaz. Bulunmamalı. Malum, duyu-düşün güzellikleri paylaşıldıkça çoğalır, direnç de… İçini kanatıp hayıflanmak neye yarar? Hiç. Üretip paylaşmanın erdemini anlatması beklenen çağdaş birey, feci bir göçüşün, çöküntünün içindeki karakter olarak kaosa ayak basarsa, sonuç bu olur: Umudu benimseyemez. Ne günlük hayatta ne günlük yarınlarda iyi ve güzelin gerçekleşebileceğine dair öngörü barınmaz aklında. Güveni yitirmiştir bir kez. Toplumun, bilinçli bireyler eliyle onarılabileceğine, yaşanır kılınabileceğine inancı kalmamıştır. Kent kâbus ortamını doğuran, dayatan ve tükettiren mahşerdir, konumuzun kahramanına göre…
‘Kuğulu Park’taki Kuşlardan Biri’, düşündüklerini ve yaşadıklarını, yaşamın inişlerinde çıkışlarında koşturan ve onları dillendiren, birilerine anlatıp aktarmaya çalışan şair, ‘İhsan Işık’ın, yıllarca düşündürdükleriyle çoğalttığı şiirlerini bir araya getirdiği kitabının adı! Aslında sevgili şairimizi salt, şair kişi olarak betimlemek sanırım biraz haksızlık olur! Çünkü yazdığı 20’den fazla eser ayrı bir külliyattır edebiyat dünyamızda. Ve birçok cilt olarak tekabül eden şair ve yazarları bir araya getirdiği ansiklopedileriyle, bizleri onara eden onursal bir kişiliktir ‘İhsan Işık’… Elbette ‘Işık’ hakkında birçok konuya vakıf bireyin düşüncelerinden ziyade, anlatımım hakkında belki sayfalar olur. Ancak elimde varsıllığını yüklediğim şiir kitabının alıntılarını okura aktarmaya çalışacağım:
“… Kurtulabilseydi ah kanlı bıçaklı aşkım / Bağışında yalnız ölümüm varken…” (*). İnsani duyarlık yerine, hayvani oburluk empoze edilen kentli, usunu devre dışı bırakmıştır, şairin saptamasına göre. Kendi oburluğunun kölesidir ki o durumda türdeşlerini veya doğayı görmesi, düşünmesi olanaksızdır. Hegemonya, yarattığı “gri” canavarı, yani ağırlaşan havanın ortasında yükselen, hâlâ yükselmekte olan binaları beslemektedir. Zira gökdelen ve gecekondu kuşatması, ruhları da kıstırmış, kendi radyasyon çöplüğünde yaşamı kavurmuş oluyor. “… Büyük aynalar kuracaktım her yere / Adını haykıran davullar çalacaktım…” (*) diyerek inisiyatifini ve orijinalitesini anlatmaya, aktarmaya çalışan şair! Zorba semirme sürecinde… Birey orada, sistemin ‘nazire’ yarışına kapılıp kara bahtını sineye çekmiştir gibi görünmektedir bir bakıma. Çünkü tıkılıp kaldığı yoksunluk durumu nedeniyle oradan oraya savrularak, aynı dar kafeste savunmaktadır kendini; “… Zaten adınla başlayan bir cümlenin / Peşinde değil miyim başından beri / Yere düşen küllerdi gidişlerinse…” (*). O nedenle kent bulmakta, yer bulmakta kararsızlığa yazgılıdır sanki… Doğaldır. ‘Kuğulu Park’taki Kuşlardan Biri’yle uğraşması veya düşününde savaşması kadar doğal!
“… Gecenin en kuytu yerine / Görünmez olsa dünya…”(**). Kentli birey diye tanımladığımız şiir kişisi entelektüel özgüvenini yeniden kazanabilecek midir peki? Politik bir varlık olgunluğuyla anlayışını donatabilecek mi? Tüm bu sorulara yanıt bulabilir okur, ‘İhsan Işık’ın şiirinde… Edinilen ilk izlenimin aksine, karamsarlığa, karmaşaya karşın direnişin kararlı sesi de belirgin dizelerde. “… İnan bana sevgilim / Hangi günü yazsa da takvim / Oda aynı oda / Gece aynı gece // Gider miyim hiç / Olmadığın bir yeri / Bulamam ki ben…” (**) dediği “okuntu” şiirine, savunulan tepkiye küçük bir örnek diye bakılabilir. Bağımlılığı yenilmişliği silip atmıştır defterinden. Bilinçle, bireysel yeteneğinin gücüyle, zamana zafer damgasını vurup esenliğe adım atacak, tüm başa gelenleri silecektir. Hem hayatı, acı serüveni, hem de şiiri, salt ‘musibet’ kapsamında görmeyip yaşanan olarak benimseyecektir.
‘İhsan Işık’, söyleminde çile çeken, göçle gelen kentlinin, hayatla ve hüzünle kurduğu bağı, şiire aksetmiş biçimiyle paylaşıyor. Yaşanmışlığı kanıtlayan insan halleri değil sadece, şiirde derinliğini bulan söz…
‘İhsan Işık’, 1952 Diyarbakır (Merkez) doğumlu. Erzurum Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü mezunu. Birçok dergi ve yayınlarda makaleleri, şiirleri yayımlanan şair, ‘şiir, deneme, inceleme, araştırma ve biyografi’ alanlarında eserler vermiştir…
www.haberhurriyeti.com / MUSTAFA GÖKÇEK, 26.11.2016
“NE YAZIK Kİ BİZ EL CEZERİ’Yİ BATILILARDAN ÖĞRENDİK”
Diyarbakır Dicle Üniversitesinde 53. Kütüphane Haftası münasebetiyle 'Üçüncü Mekân Kütüphaneler' temasıyla program düzenlendi. Programda İslam toplumlarındaki kitap bilincinin önemine ve kitapların medeniyetlerin inşasında önemli bir yere sahip olduğuna dikkat çekildi.
Programda konuşan Prof. Dr. İhsan Işık ise “Diyarbakır Anadolu’nun ilk üniversitelerinin açıldığı büyük bilim adamlarının yetiştiği bir dünya kentidir. Ünü tüm dünyayı aşan bir şehrimizde aynı zamanda sanat eserlerimizin ve bestecilerimizin çalışmalarının da yarınlara ulaşması açısında bu kitaplığı yarınlara ulaşması önemlidir. Bu kitaplık Diyarbakırlı olan ve olmayan insanların faydalanabileceği bir fonksiyona sahip olmalıdır. Ne yazık ki bizden önce Batılılar tarafından çalışmalar yapılmış. Ne yazık ki, biz El Cezeri’yi batılılardan öğrendik. Diyarbakır’ın köy ve ilçelerinde yaşayan Diyarbakırlı şair ve bestecilerin de yazılı ve basma eserleri var, bunların da kazanılması önemlidir.” şeklinde konuştu.
Kütüphaneden en çok yararlanan kullanıcılara ödülleri verilirken, kompozisyon alanında dereceye giren öğrencilere de ödüller verildi. Birçok resmin de sergilendiği kütüphane, rektör ve öğretim görevlilerinin katılımıyla gerçekleşti. (M. Sıddık Bilge/M. Hüseyin Temel – İLKHA)
KAYNAK: “Ne yazık ki biz El Cezeri’yi Batılılardan öğrendik” (dogruhaber.com, 27.03.2017)
ÜNLÜLER ANSİKLOPEDİSİ
MUSTAFA MİYASOĞLU
İhsan Işık dostumuzun 1990 yılından beri hazırladığı ünlü şair ve yazarlar sözlüğü, zamanla o kadar genişledi ki, 2006-2009 yılları arasında 11 bin kişiyi tanıtan 11 ciltlik bir ansiklopediye dönüştü. Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi adıyla yayınlanan bu kitap, önce 10 ciltti, üç yıl sonra bir cilt daha ilave edilerek bu zaman içinde tanınan veya hayatında büyük değişiklikler olan yazarlara ait yeni bilgiler eklendi. Kendi alanında telif bir ansiklopedi olarak en geniş alakayı gören bir çalışma oldu.
Bundan üç ciltlik bir seçme yapılarak İngilizceye çevrilen ve Encyclopedia of Turkish Authors adıyla yayınlanıp Kültür Bakanlığı’nın yurtdışında da tanıtım alakasını kazanan bu ansiklopedi çalışmasının devamı olarak, İhsan Işık’ın yeni bir çalışmaya başladığını duymuştuk. Bu yılın ilk günlerinde Türkiye Ünlüler Ansiklopedisi adıyla yayınlanan bu çalışmanın altı ciltten ibaret olmadığını, bundan da seçmelerin üç cilt halinde Encyclopedia of Turkey’s Famous People adıyla İngilizceye çevrilip bu yıl içinde önümüze geleceğini de öğrendik.
Bütün bunlar için gönül dolusu tebrik edeceğimiz İhsan Işık’ın Ünlüler Ansiklopedisi adlı altı ciltlik çalışmasının sayfaları arasında iki gündür dolaşıp duruyorum. Geçen hafta üzerinde durduğum, büyüklerimizi bize özgü bir üslupla ve ölçülü biçimde anma çabalarımıza kaynaklık edecek bu ansiklopedinin ele alıp tanıttığı insanlarla ilgili kısa, ama objektif değerlendirmelerin önemini belirtmek istiyorum. Altı konuda hazırlanan altı ciltlik bu ansiklopedinin hepsi için geçerli olan tanıtım yazısından bazı paragrafları sizinle paylaşmak isterim:
“Ülkemizin geleceği açısından en büyük öneme sahip olan gençlerimiz, hayata hazırlanırken aile, çevre, eğitim sistemi ve medya yoluyla kendilerine örnek gösterilen insanlardan büyük çapta etkilenmekte, onlara benzemeye çalışarak başarılı olacaklarını düşünmektedirler. Bu bakımdan, toplumda başarılı ve saygın bireyler olabilmeleri için gençlerimize ülke ve dünya çapında başarılara imza etmiş ünlü şahsiyetlerimizi tanıtmak, gençlerimiz ve ülkemiz için yapılabilecek en iyi işlerden biridir.”
Bu gerçekler dikkate alınarak hazırlanan Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi’nin altı cildinde, çeşitli alanlarda eser veren ve başarılarıyla tanınan devlet, bilim, fikir ve kültür, edebiyat ve sanat adamları ile ünlü kadınlarımız tanıtılmaya çalışılıyor. Burada seçimi etkileyen en önemli husus, başarıda Türkiye siyaseti, bilim, sanat, kültür ve edebiyatı çevresi esas alınışı…
Ayrıca, bu çalışmalarda bizim için en çok önemsenen hususun şu olduğunu belirtelim:
“Ülkemizin de içinde yer aldığı kültürel coğrafyada Batı sömürgeciliğinin yaydığı en büyük yalan, dünya tarihi boyunca tüm bilimlerde, kültür ve sanat dallarında öncülerin hep Batıdan çıktığı, Doğuda yaşayanların ancak Batıyı taklit etmek zorunda olduğu, bunun bizim alın yazımız olduğu yalanıdır. Bu çok önemli yalanla hem bizi aşağılık duygusuna iterek daha çok sömürmek, hem de bizden aldıkları ve hatta çaldıklarını gizlemek, sömürüleri için gerekli gördükleri psikolojik propagandayı gerçekleştirmek istemişlerdir.”
İhsan Işık bu çalışmaya başladığı günlerde bizimle birlikte pek çok dost ve arkadaşla, hatta bazı alanlarda uzman olarak bilinen şahsiyetlerle istişareler yaparak isimler belirlemiştir. Bu isimleri altı cildin önsözünde bir vefa örneği olarak sıralayan dostumu kutluyorum. O, ülke ve dünya çapındaki ünlülerimizi belirlemek gibi büyük bir sorumluluğu başkalarıyla da paylaşmıştır. Çünkü böyle büyük bir değerlendirmenin hatadan uzak olması mümkün değildir, ama ne kadar geniş bir toplulukla istişare edilirse o kadar az hata yapılabilir. Elbette böyle bir çalışmanın listesinin oluşumuna katkıda bulunmak için zaman ayıranları da kutlamak gerekir.
Şimdilik 11 ciltlik ansiklopedi olan büyük çalışmanın ihtiva ettiği 11 bin kişiden, Ünlü Kadınlar adlı altıncı ciltteki mükerrerler de dahil 2016 kişinin seçilmesi ve örneklerden arındırılarak objektif ve güvenilir değerlendirmelerin özlü biyografi içine alınması gerçekten zordur. Bu tür çalışmaların gerektirdiği titizliği ve ansiklopedi dilinin istediği objektifliği sağlamak her zaman kolay değildir. İyi bir şair ve usta bir denemeci olan İhsan Işık, zoru başarıyor.
Bu arada memleketi olan Diyarbakır için de bir ansiklopedi hazırlayan dostumun bu ülke kültürüne yaptığı katkının çok önemli olduğuna inanır ve kutlarım.
KAYNAK: Mustafa Miyasoğlu / Ünlüler Ansiklopedisi (Yeni Akit, 11 Şubat 2013).
DİYARBAKIR
MEHMET NURİ YARDIM
Çocukluğumda âşık olduğum nazlı bir şehirdi Diyarbakır. Bu âşinalık devam edip geliyor. 1965 yılı olmalıydı. Rahmetli büyük yengemi gelin olarak almak üzere yola çıkmıştık ailece. O taş ve esrarengiz evlerde gece uyurken akrep korkusu yaşamıştık. Buna rağmen kısa misafirliğimizde bile biz çocuklar, târifsiz heyecanlar duymuştuk. O rüyalara karılmış çocukluk hülyalarını, çocuk romanım Yıldızlarla Uyumak’ta anlattım. Gönlümde taht kuran illerden biri oldu Diyar-ı Bekir. Onu hiçbir vakit unutmadım. Ulu, Nebi, Hüsrevpaşa, Ali Paşa, Behram Paşa, Melek Ahmet Paşa, Nasuh Paşa, Hazret-i Ömer ve Fatih Paşa (Kurşunlu) camileriyle, sahabe türbeleriyle bu heybetli ve haşmetli şehir, zarif bir il olarak gözümde ve gönlümde serpildi, büyüdü. Bir büyülenme miydi yoksa benimkisi bilemiyorum, zira şimdi de her gidişimde çok garip bir hayal dünyası içine girer, bu ziyaretlerden destansı bir tat alırım.
Bu hislerle hatırladığım Güneydoğu’nun incisi Diyarbakır bugünlerde yürekleri paralayan acı haberlerle gündemde. Yine de bir başka şekilde anmak istiyorum bu güzel şehrimizi. İhsan Işık’ın beş ciltlik Diyarbakır Ansiklopedisi ile. Ömrünü kıymetli araştırmalara, ansiklopedik eserlere hasretmiş bir ulu yüreğin sahibidir İhsan Işık. Bilgi, resim, gravür ve fotoğraf hazinesi bu üstün esere de çok emek vermiş. Mesudiye Medresesi, Sarı Saltık Türbesi, Özdemiroğlu Osman Paşa Türbesi, Hasan Paşa Hanı…. Bitmiyor ki! Devam ediyoruz: Artukoğulları Sarayı, Dicle Köprüsü, Eğil Kalesi, Osmaniye Kalesi… Şehrin meşhur surları, Urfa Kapı, Mardin Kapı. Ve adına türküler yakılan ilçeler, kasabalar, köyler. Çerşik, Cüngüş, Ergani, Hazro, Lice.
Diyarbakır’da manevî iklim hâkimdir. Sur’da teröristlerin saldırılarından kaçıp başka şehre göç eden yaşlı vatandaşımızın göğsünde, kesesiyle Kur’an-ı Kerim duruyordu. İlçeler de tarihî zenginliklerle dolu. Silvan Selahaddin Camii, Silvan Kalesi önemlidir. Adına türküler yakılan Malabadi Köprüsü’nün, Silvan Köşkleri ve Konakları ile Mira Mezarlığı görülmelidir. Sahabe Sultan Sa’saa Türbesi, Taceddin Mescidi, Hasan Paşa Hanı, Sultan Şücaeddin Türbesi, Allame Subh-i-î Amîdî. Kafkas Kartalı Şeyh Şamil’in adının bir mahalleye verilmesi ne kadar güzel. Dilan Sinemaları’nda bugüne kadar kim bilir kaç yüz bin seyirci, o karanlık, izbe, loş salonlarda hayal dünyalarında dolaştı?
Bediüzzaman’ın yakın talebesi Mehmet Kayalar, çocukluk yıllarımın efsane kahramanıydı; Diyarbakır’ın fikir ve iman kalesi, yılmayan Serdengeçti’siydi. Sezai Karakoç “Hâtıralar”ında Diyarbakır’dan uzun uzadıya bahseder. Kudsi Erguner’den, Celâl Güzelses’e, Hâmid Aytaç’tan Süleyman Nazif’e, Ali Emirî Efendi’den Cahit Sıtkı Tarancı’ya, Ziya Gökalp’tan Nejat Diyarbekirli’ye pek çok sanatkâr, aydın, edib ve ilim adamı bu şehrin semasındaki bazı yıldızlardır. Meselâ o muhteşem “Bir bahar akşamı rastladım size / Sevinçli bir telâş içindeydiniz / Derinden bankıca gözlerinize/ Neden başınızı öne eğdiniz?” naif şarkısının güftekârı Fuad Edip Baksı da Diyarbakır’lıdır. Değerli edebiyat hocaları Kemal Eraslan ve Şakir Diclehan da. Ansiklopedide yüzlerce isim, eser var. Şairler, yazarlar, ressamlar, hattatlar, devlet adamları, bestekârlar. Yüksek bir medeniyetin, kuşatıcı bir kültürün merkezidir Diyarbakır. Cemal Yeşil “Diyarbekir” dörtlüğünde hasretini hissettiği şehri, şöyle dillendirir: “Bir şey… Ne o cami, ne bu sur çemberidir, / Görsem, dediğim şey ne de bayram yeridir. / Bir şey, babamın çocukluğundan kalma, / Bak, dense yeter, onun ayak izleridir.” Sezai Karkoç ise “Alın Yazısı Saati”nde bizi efsunlu bir şehrin mahalle aralarında ve ara sokaklarında dolaştırır: “Bize mahsus görüntüler Diyarbekir / Ulu Cami Peygamber Camii, Süleyman Camii / İçkale Aslanlı Çeşme / Dar sokaklar kapı içinde kapı uygarlık bu / Kendi uygarlığımız / Yenilememiz gereken / Ve diriltmemiz” Hisar şairi Munis Faik Ozansoy ise, Kaybolan Dünya’da şehre sevdasını şu mısralarla ortaya koyar: “Ey ozanlar yetiştiren belde / Seni yıllarca görmeden sevdim / Toprağın var bütün vücudumda / Sende yatmakta en uzak ceddim / Doğunun tacı ey güzel yurdum / Yaşadım bir ömür hayalinde / Seni düşlerde seyredip durdum / Kehkeşanlarla süslenen Dicle.”
Daha önce de yazdım. Keşke Milli Eğitim Bakanlığı her ilimizde “Şehir Dersi” okutsa. Meselâ Diyarbakır’dan başlansa ve Diyarbakır Ansiklopedisi, bu güzel şehrimizin bütün okullarında ders kitabı olarak okutulsa. O zaman belki de bu kadar acı yaşamayacaktık. Zira şehrini seven insanını sever. Bölgesine bağlı olan ülkesine de muhabbet hisleri besler. Diyarbakır’ın hüzünlü evladı Cahit Sıtkı, “Memleket İsterim” diyor. Katılıyoruz: “Memleket isterim / Gök mavi, dal yeşil, tarla sarı olsun; / Kuşların çiçeklerin diyarı olsun / Memleket isterim / Ne başta dert, ne gönülde hasret olsun; / Kardeş kavgasına bir nihayet olsun. / Memleket isterim / Ne zengin fakir, ne sen ben farkı olsun; Kış günü herkesin evi barkı olsun. / Memleket isterim/Yaşamak, sevmek gibi gönülden olsun”
31.01.2016
Milat
KÜLTÜR-SANAT VE EDEBİYATIMIZDA İHSAN IŞIK
Ahmet AYAZ
Burada Kültür-Sanat Ve Edebiyatımızın önemli bir isminden söz ediyorum. 2006 Yılında, sağ olsun içinde benimde bulunduğum 10 ciltlik “Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçıları ve Kültür Adamları “ Ansiklopedisi İngilizce, Almanca, ve Fransızcaya çevrildi. Ayrıca bu ansiklopediden, sözü edilen devletlerin kültür bakanlıkları İhsan Işıktan kütüphanelerine satın aldılar. Bizim kültür bakanlığımızda satın alıp bütün illerdeki kültür müdürlüklerimize gönderdikten sonra, İhsan Işık’a ödül verdikleri haberini almıştım.
Sözü edilen ansiklopediye hiç haberim olmadan, Rahmetli Ertuğrul Karakoç’un kaleminden ben de girmişim. Daha sonra kıymetli hocamız İhsan Işık Beyle de tanışmış oldum ve iyi yönde ilişkilerimiz devam ediyor. 10 ciltlik ansiklopediden satın alıp kitaplığıma koydum.
Şimdi burada bu değerli ismi beraber tanıyalım diyorum. Belki bir gün bir yerde, bir edebiyat ışığında sizde karşılaşabilirsiniz.
İhsan Işık Hocamız, Sosyal Hizmetler Ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürü idi. Ben aynı kuruluşun Gaziantep İlinde Şef kadrosunda İl Müdür Yardımcılığını yürütürken onun kuruluşumuzdan ayrılışının bir eksiklik olduğunu hmiştim ve üzülmüştüm. Ömrünü Türk Kültürü Sanatı ve Edebiyatına adayan bir gönül adamıdır. İhsan Işık, 4 Mayıs 1952’de Diyarbakır’da doğdu. İlk ve ortaöğrenimini doğduğu kentte tamamladı. Erzurum Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi TDE Bölümü mezunu. 1990 yılında Türk Filoloğu unvanını aldı. Lisans tezi: “Necip Fazıl Kısakürek’in Oyunlarında Tipler”. 1976 yılından itibaren yerleştiği İstanbul’da bir süre memurluk; çeşitli liselerde edebiyat öğretmenliği, özel bir kuruluşta basın danışmanlığı, Akabe Yayınevi ve Mavera dergisi yönetmenliği, reklâm ajansı yöneticiliği, Ünlem Yayınları sahipliği ve yöneticiliği, İstanbul Büyükşehir Belediyesi İETT Genel Müdürlüğü basın danışmanlığı görevlerinde bulundu.
1996’da Ankara’ya yerleşerek Başbakanlık Danışmanı, Başbakanlık SHÇEK Genel Müdürü olarak görev aldı. 1998’de kendi isteğiyle emekliye ayrıldı. 2001’de Elvan Yayınlarını kurdu. 25.11.2006’da İLESAM Yönetim Kurulu Başkanlığına seçildi. 2007’de Kültür ve Turizm Bakanlığının Uluslararası Fuarlara Hazırlık Komitesi Yürütme Kurulu üyeliğine seçildi, Nisan Ajans adıyla bir telif hakları ajansı kurdu. İlk yazı ve şiirlerini Diyarbakır yerel gazetelerinde yayımlamıştı. 1971’den itibaren ürünleri Tohum, Hilal, İslâm Medeniyeti, Pınar, Çile, Yeni Sanat, Düşünce, Muştu, Aylık Dergi, Girişim, Mavera (genel yayın yönetmeni), Dış Politika, Yeni Zemin, Yedi İklim ve Hece vd. dergileri ile Yeni Devir (sanat-edebiyat sayfası yönetmeni), Millî Gazete, Zaman, Akit (Vakit), vd. gazetelerinde yer aldı. Yurtiçi ve yurtdışında çok sayıda konferans verdi, panel ve açık oturumlara konuşmacı ve yönetici olarak katıldı. Almanya, Fransa, Türkmenistan, İran, Arnavutluk, Makedonya ve Bosna’yı dolaştı.
İzlenimlerinin bir bölümünü kitaplaştırdı. Çocuk kitaplarında Savaş Yüce imzasını kullandı. Akdeniz Kıyısında Bir Çocuk adlı şiiri iki ayrı formda bestelendi. Bazı şiirleri Almanca, Makedonca ve Arnavutçaya; Peygamberimizin Hayatı, Dört Büyük Halife adlı kitapları Almancaya çevrildi. Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi adlı eseri 2005 yılında üç ciltlik halinde İngilizceye çevrilerek, Kültür ve Turizm Bakanı Atilla Koç tarafından Ekim 2005’teki Uluslararası Frankfurt Kitap Fuarında dünya medyasına tanıtıldı. İngilizce ansiklopedisi aynı yıl Kültür Bakanlığı resmi web sitesinin İngilizce bölümünde yayımlanmaya başlandı. Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi’nin genişletilmiş 3. basımı ile İLESAM ve Türk Dünyası Genç Yazarlar Derneğinin Hizmet Ödülünü; İngilizce baskısı (Encyclopedia of Turkish Authors) ile Türkiye Yazarlar Birliğinin 2005 yılı Özel Ödülünü aldı.
ESERLERİ:
DENEME-İNCELEME: Kültürümüzün Kimliği (1982, gen. 4. bas. 1995), Sömürgeciliğin Çağdaş Boyutları (1983), Uluslararası Sorunlar / İslâm Dünyası ve Türkiye (1987), Kültürümüz ve Kadınlarımız (1987), Peygamberimizin Hayatı (1987), İslâm Tarihi Dört Halife Dönemi (Dört Büyük Halife adıyla gen. bas., 1991), Bediüzzaman Said Nursi ve Nurculuk (1990), Das Leben Des Islamischen Propheten Mohammed (1991), Die Vier Grossen Kalifen In Der Islamischen Religion (1992), İki Yobaz (1996).
BİYOGRAFİ: Yazarlar Sözlüğü (1990, gen. bas. 1998), Yazarlar ve Şairler Sözlüğü (1992), Filit Girişen - Hayatı ve Düşüncesi (Bayram Girişen ile, 2000), Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (tek cilt, 2001; genişletilmiş 4. bas. 2006), Ankaralı Şairler ve Yazarlar (2003), Encyclopedia of Turkish Authors (çev.: Wordlink Çeviri Hizmetleri, 3 cilt, 2005), Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (10 cilt, 2006).
ŞİİR: Eğilim Anıları (1975), Akrep ve Yelkovan (1987), Akdeniz Kıyısında Bir Çocuk (1996), Kuğulu Park’taki Kuşlardan Biri (2002).
GEZİ: Makedonya ve Fransa İzlenimleri (2002).
ÇOCUK ROMANI (Savaş Yüce adıyla): Kaçaklar (1987), Sevgili Anneciğim (1987).
Ben burada İhsan Işık Hocamıza, daha nice önemli eserlere imza atmasını yüce Allah’tan diliyorum.
KAYNAK: Ahmet Ayaz / Kültür-Sanat Ve Edebiyatımızda İhsan Işık (gazeteekspres.com, 14 Ağustos 2018).
BATIYI ÇAMURDAN KURTARAN MÜSLÜMANLARDIR
Araştırmacı Yazar İhsan Işık Bâbıâli Enderun Sohbetleri’nde yaptığı konuşmada çarpıcı açıklamalarda bulundu.
Elif Çelik (İstanbul)
Yeni Dünya Vakfı’nda düzenlenen Bâbıâli Enderun Sohbetleri’ne Araştırmacı Yazar İhsan Işık konuk oldu. Toplantının açılış konuşmasını yapan Mehmet Nuri Yardım, İhsan Işık’ın neredeyse bütün ömrünü Türkiye’nin kültürel envanterine adadığını, onbinlerce yazar ve şairin hayat hikâyesini bulduğunu ve bunları kitaplaştırdığını söyledi. Yardım, “Bu çalışmalar o kadar genişledi ki artık kitaplara sığmaz oldu, ansiklopedilere dönüştü. Bugün yaklaşık 35 ciltlik bir ansiklopedi külliyatı mevcut ve bu çalışmaları devam ediyor. İhsan Işık, edebiyatımızın, sanatımızın ve kültürümüzün birikimini ortaya koyarak büyük bir hizmette bulunmuştur. Kendisine hepimiz, bütün toplum teşekkür etmelidir.” dedi.
Yeni ciltleri hazırlıyorum
Konuşmasına başlarken yetişme çağından ve ailesinden de bahseden İhsan Işık, ilk olarak 1990 yılında Fatih Saraç ve Yekta Saraç’ın kurucusu oldukları Risale Yayınları’nda Yazarlar Sözlüğü adıyla bir kitabının yayımlandığını belirterek, “Bu kitap yayımlanınca farklı çevrelerden övgüler aldı. Ben de bunu geliştirmeye başladım. Daha sonra önce tek cilt, sonra da üç cilt ansiklopedi hâlinde yayımlandı. Şimdi bu ansiklopedinin 12. ve 13. ciltlerini hazırlıyorum. Kısmet olursa bu iki cilt de okuyuculara ulaşacak.” diye konuştu.
Teknolojiye güvenmemek lâzım
Teknolojiye fazla güvenmemek gerektiğini ifade eden İhsan Işık, şöyle devam etti: “Bilgisayardaki resimlerin ömrü ortalama 30 yıldır. Çünkü gelişen teknoloji eskiyi açamadığından resmin, fotoğrafın ömrü biter. Google’ın kurucusu ‘Resimleri kâğıtta saklayın.’ diyor. Onun için biz de bilgisayar ortamında bilgilerimizi saklasak bile mutlaka kâğıt olarak da muhafaza etmemiz gerekiyor. Zira bilgisayara uzun sürede güvenemeyiz.”
Müslümanlar olmasaydı...
Konuşmasında Doğu medeniyeti ve Batı uygarlığı arasında mukayeseler yapan İhsan Işık, “Müslümanlara yapılan zulmün engellenmesi için hangi alanda isek bir numara olmalıyız. Müslümanlar 800 senedir dünya coğrafyalarında olmasaydı, Batı dünyası çamurun içindeydi. Eğer geçmişte Müslümanların farklı bölgelerde ürettikleri büyük medeniyet olmasaydı bugün Batıdaki olumlu gelişmeler de olmazdı.”
KAYNAK: Batıyı çamurdan kurtaran Müslümanlardır (milatgazetesi.com, 22.01.2019).
BİLİM VE DÜŞÜNCE TARİHİMİZDEKİ ÖNCÜ İSİMLER
Araştırmacı yazar İhsan ışık, Kocaeli Kitap Fuarı'nda bilime öncelik eden Müslüman bilim adamlarını anlattı
Kocaeli Büyükşehir Belediyesi tarafından düzenlenen 11. Kocaeli Kitap Fuarı Akçakoca Konferans Salonundayazar İhsan Işık "Bilim ve Düşünce Tarihimizdeki Öncü İsimler" konulu söyleşisiyle okuyucularıyla buluştu. 5 ciltlik Diyarbakır Ansiklopedisi'nin yazarı olan İhsan Işık'ın, ayrıca 11 ciltlik Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi, 6 ciltlik Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi gibi Türkçe ve İngilizce ansiklopedilerinin yanı sıra Kültürümüzün Kimliği, Kültürümüz ve Kadınlarımız, Uluslararası Sorunlar ve İslam Dünyası gibi araştırma ve düşünce kitapları ile çok sayıda şiir kitabı ve İslami konularda Türkçe ve Almanca kitapları bulunuyor.
Bilim, Kültür ve Sanatta İlerde Olmak Durumundayız
35 cilt ansiklopedi yazdığının altını çizerek söyleşiye başlayan yazar İhsan Işık, "Cumhurbaşkanımız önemli bir konunun altını çiziyor. Bilim ve kültürde, eğitim sisteminde sınıfta kaldık. Bu konuların ihmal edilmemesi konusunda ışık tutmuştur. Bilim, kültür ve sanatta ilerde olmak durumundayız. Dünyanın milli geliri en yüksek ülkeleri arasında İslam ülkesi yok. 16. sırada Endonezya, 18. sırada Türkiye var. Batı ülkeleri ne yazık ki İslam ülkelerinden ekonomide, sanatta, bilimde fersah fersah ileride" dedi.
Ailelerimiz Çocuklarını Yabancı Okullara Gönderiyor
Işık, sözlerine şöyle devam etti; "Çarşılardaki dükkânların isimleri bile yabancı markalı. Diziler bile uyarlanmış. Eskiden Brezilyadan uyarlanırdı, şimdi dizilerin çoğu Güney Kore'den uyarlanmakta. Amerikan kolejlerinin sayısı artıyor. Ailelerimiz yabancı okullara gönderiyor çocuklarını. Bütün dünya bir pazar oldu, satan ise Amerika. Müslüman göçmenler Akdeniz'de teknelerde ölüyor. Avrupa ülkelerine mülteci olmak için. Ortadoğu kan gölüne döndü. Amerika, Ortadoğu'yu işgal etmeden önce Beyrut'ta Amerikan üniversitesi kuruldu. Tanzimat fermanından sonra bizde de Robert Koleji kurulmuştu."
El Cezeri 12. Yüzyılda Robot Yaptı
"Çok önemli bilim adamları ve düşünürler yetiştirmişiz. 8. yüzyıldan itibaren bilim öncülerimiz dünyaya ışık tutmaya başlıyor. El Cezeri, 12. yüzyılda Diyarbakır'da Artuklu sarayında robot üretiyor. Batı bunu biliyor üniversitesinde okutuyor. Kocaeli Bilim Merkezi'nde El Cezire'nin maketi bulunuyor. Bizler daha yeni tanıyoruz Müslüman mucitleri."
KAYNAK: Bilim ve Düşünce Tarihimizdeki Öncü İsimler - Araştırmacı yazar İhsan ışık, Kocaeli Kitap Fuarı'nda bilime öncelik eden Müslüman bilim adamlarını anlattı (haberler.com, 01.05.2019).
İHSAN IŞIK’IN ÇEŞİTLİ DERGİLERDE ÇIKAN BAZI YAZI ve ŞİİRLERİ
Üstad Necip Fazıl'ın Oyun Yazarlığı
İslami Edebiyat
İnceleme
Mayıs 1988, 1. Cilt 1. Sayı, 32. Sayfa
Ozan-Gurbet/Sahne
Aylık Dergi
Şiir
1984, 71-72. Sayı, 24. Sayfa
Çakmak ve Kül
Aylık Dergi
Şiir
Aralık 1983-Ocak1984, 61-62. Sayı, 5. Sayfa
Araftan Çeyrek Öte
Aylık Dergi
Şiir
Nisan-Mayıs-Haziran 1982, 41-42-43. Sayı, 20. Sayfa
Sana Pişmanlık
Aylık Dergi
Şiir
Ekim 1981, 35. Sayı, 1. Sayfa
ABD İle İlişkinin Mantığı
Dış Politika
Makale
Temmuz 1988, 2. Sayı, 66. Sayfa
Yazarlar Sözlüğü
Matbuat
Reklam
Eylül 1998, 30. Sayı, 12. Sayfa
Afacan
Yedi İklim
Şiir
Nisan 2001, 14. Cilt 133. Sayı, 29. Sayfa
Uluslararası Haber Ajansları ve Türk Basını
Gençlik
Deneme
15 Ekim-15 Kasım 1993, 20. Sayı, 18. Sayfa
Belirtilmemiş
Girişim
Görüş
Eylül 1990, 60. Sayı, 15. Sayfa
Hac Elbette Siyasi Bir İbadettir
Girişim
Görüş
Temmuz 1988, 34. Sayı, 18. Sayfa
"Müslümanlara Zulüm Yarışı"
Girişim
Görüş
Mayıs 1988, 32. Sayı, 13. Sayfa
Öncesi ve Sonrasıyla Halefoğlu'nun Tahran'ı Ziyareti
Detaylar
Girişim
Görüş
Ekim 1986, 13. Sayı, 11. Sayfa
İslâm Konseyi İstanbul Toplantısı Ardından
Girişim
Görüş
Kasım 1986, 14. Sayı, 4. Sayfa
İslâmî Edebiyat'ın Adı Çevresinde
Girişim
Kültür-Sanat, Kasım 1986, 14. Sayı, 50. Sayfa
Bunalım TV'yle mi Doğdu?
Girişim
Görüş
Aralık 1986, 15. Sayı, 44. Sayfa
Erbakan ve Hikmetyar
Girişim
Okuyucu Köşesi
Ocak 1987, 16. Sayı, 3. Sayfa
Sinemada Yabancılaşma ve İslâmî Sinema Arayışı
Girişim
İnceleme
Ekim 1985, 1. Sayı, 21. Sayfa
İslâmi Sinema Arayışı
Girişim
İnceleme
Kasım 1985, 2. Sayı, 23. Sayfa
Arap Baharı Neden Gecikti?
Çerçeve
Araştırma
Aralık 2011, 57. Sayı, 68. Sayfa
Geceler
Detaylar İhsan Işık Pınar Şiir Temmuz 1972 2. Cilt 7. Sayı 48. Sayfa
Dicle'ye Senfoni
Detaylar İhsan Işık Pınar Şiir Nisan 1972 2. Cilt 4. Sayı 42. Sayfa
Ayasofya
Detaylar İhsan Işık Pınar Şiir Mayıs 1972 2. Cilt 5. Sayı 5. Sayfa
Zor Dönem ve Gençlik
Detaylar İhsan Işık Mavera Makale Ocak 1988 12. Cilt 133. Sayı 5. Sayfa
Entel ve Aydın Farkı
Detaylar İhsan Işık Mavera Makale Ekim 1987 11. Cilt 130. Sayı 15. Sayfa
Vebalı Kentin Kaçakları
Detaylar İhsan Işık Mavera Makale Ağustos 1987 11. Cilt 128. Sayı 13. Sayfa
Sanatçının Çağına Tanıklığı
Detaylar İhsan Işık Mavera Makale Temmuz 1987 11. Cilt 127. Sayı 14. Sayfa
İçimizdeki Birlik Sancısı
Detaylar İhsan Işık Mavera Makale Haziran 1987 11. Cilt 126. Sayı 10. Sayfa
Necip Fazıl Kısakürek'in Oyunlarına Toplu Bakış
Detaylar İhsan Işık Mavera Makale Nisan 1978 2. Cilt 17. Sayı 26. Sayfa
Gölgeler
Detaylar İhsan Işık İslâm Medeniyeti Şiir Temmuz 1973 3. Cilt 33. Sayı 30. Sayfa
Köy Öğretmeni
Detaylar İhsan Işık İslâm Medeniyeti Şiir Nisan 1973 3. Cilt 30. Sayı 24. Sayfa
Bacım
Detaylar İhsan Işık İslâm Medeniyeti Şiir Şubat 1973 3. Cilt 28. Sayı 22. Sayfa
Özlem
Detaylar İhsan Işık Hilâl Şiir Ocak 1971 10. Cilt 112. Sayı 18. Sayfa
İslam ve Biz
Detaylar İhsan Işık Seher Vakti Şiir 15 Nisan 1970 1. Cilt 6. Sayı 15. Sayfa
Eğilim Anıları
Detaylar İhsan Işık Tohum Şiir Mart 1974 7. Cilt 84. Sayı 26. Sayfa
Adım
Detaylar İhsan Işık Tohum Şiir Aralık 1973 7. Cilt 82. Sayı 13. Sayfa
Cumhuriyetin 50. Yılında "Eleştiri" Özeleştirisi
Detaylar İhsan Işık Tohum Köşe Yazısı Ekim 1973 7. Cilt 81. Sayı 8. Sayfa
Pusuda
Detaylar İhsan Işık Tohum Şiir Ağustos 1973 7. Cilt 79. Sayı 28. Sayfa
Kırmızı Işıklı Daire
Detaylar İhsan Işık Tohum Hikaye Ağustos 1973 7. Cilt 79. Sayı 40. Sayfa
Bahara Özlem
Detaylar İhsan Işık Tohum Şiir Nisan 1973 7. Cilt 77. Sayı 19. Sayfa
Şiir
Detaylar İhsan Işık Tohum Şiir Mart 1973 7. Cilt 76. Sayı 22. Sayfa
Gölgeler
Detaylar İhsan Işık Tohum Şiir Şubat 1973 7. Cilt 75. Sayı 28. Sayfa
Sen
Detaylar İhsan Işık Tohum Şiir Aralık 1972 7. Cilt 74. Sayı 33. Sayfa
Ses
Detaylar İhsan Işık Tohum Şiir Kasım 1972 7. Cilt 73. Sayı 27. Sayfa
İslam ve Biz
Detaylar İhsan Işık Tohum Şiir Ekim 1972 6. Cilt 72. Sayı 26. Sayfa
Uzaklara Şarkı
Detaylar İhsan Işık Yeni Sanat Şiir Nisan 1974 1. Cilt 5. Sayı 30. Sayfa
Deneme
Detaylar İhsan Işık Yeni Sanat Şiir Mayıs 1974 1. Cilt 6. Sayı 20. Sayfa
Eğilim Anıları
Detaylar İhsan Işık Yeni Sanat Şiir Mart 1974 1. Cilt 4. Sayı 26. Sayfa
Eğilim Anıları
Detaylar İhsan Işık Edebiyat Reklam Ağustos 1975 5. Cilt 7. Sayı 3. Sayfa
Geçersiz Düşmanlık
Detaylar İhsan Işık Düşünce Makale Ağustos 1979 4. Cilt 3. Sayı 30. Sayfa
Güncelleme: 10/06/2013 14:02
Rahat adam… Rahatlığı bilindik rahatlıklardan değil… Kendi yüreğinde inşa ettiği adanın sahillerinde ayaklarını çıplatıp denizle halleşerek öyle başlıyor güne…
Her güne öyle başlıyor. Her gün dünya onun için herkesin dünyasından farklı…
Kendi gündemiyle ülke ve dünya gündemi arasında uçurumlarca mesafe kıldan ince yakınlık olan bir adada yaşıyormuş gibi rahat; en azından öyle bir izlenim uyandırıyor.
Konuşurken, çalışırken, masasında elini şakağına dayayıp düşünürken, bir elinde çanta ığranı ığranı yürürken de öyle…
Konuşurken sayılı sözcüklerle konuşuyor; en hoyrat, en külhanbeyi sözcüklere bile uçsuz bucaksız bir mülayimlik libası giydiren bir konuşması var. Hiçbir cümlesi dikenli değil.
Hayret ve hayranlık adamı… Bu hayret evrenin ve eşyanın hallerine ilişkin de değil, daha çok insan yüzlerine bakarken, baygınımsı bir hayret… Onun için ikili ilişkilerinde kavga ettiği, zıtlaştığı, uyuşamadığı pek kimse yok… Herkesle ve her kesimle iyi… Suyuna gitme hali kurgulanmış bir hal de değil; doğal olarak yürüyor her derenin, her çayın, her ırmağın kenarında; doğal olarak karışıyor bunlara…
İsrafa varan bir cömertliği var. Cüzdan taşımıyor. Bir yere gidilecekse, yemek yenecekse, ne bileyim paraya taalluk eden bir toplu eylemde bulunulacaksa, cebindekileri o anda, o durumda azat etmekte usta…
İyi huyu: Her biyografiye, her hayat kırıntısına canlı bir insan gibi bakıyor.
Kötü huyu: Her insana bir biyografi olarak bakıyor.
Maddi olan hiçbir varlığı biriktirmeye değer görmüyor
Ezberindeki şiirler kendi şiir kitaplarındaki şiirlerden daha coşkun, daha kalıcı, daha usta işi olan nadir insanlardan biri…
Konuşurken kelimeleri mülayimleşiyor ya, sadece o değil, baktığı her şey, tuttuğu kapı kolu, çevirdiği anahtar, çantasındaki kitabın cildi, sayfaları, temas ettiği her şey, ama her şey mutedil ve güler yüzlü bir hal alıyor.
Tütün tiryakiliği var.
Başkalarının gülecek bir şey bulamadığı şeylerde bile bir ironi, komiğe kaçan bir yan bulup bunu yazı yahut bir tezyinat unsuru olarak değil, hayatta rintliğine bir katkı olarak kullanıyor.
Atı arabası evi barkı yok.
Maddi olan hiçbir varlığı biriktirmeye değer görmüyor.
İhsan Işık bu, biyografi yazarımız.
Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi adlı muhalled eserin müellifi…
Şiir, deneme ve roman denemeleri de var, kendi halince…
Öğretmenlik yaptı. Kısa dönem bürokratlık tecrübesi var.
Bir yazar kuruluşunun yöneticiliğinde bulundu.
Diyarbakırlı…
Yüzü şehir surlarından havalanan bir güvercinin kanadı…
Kırılmasından korkuyor.
Böyle biliriz.
Mehmet Aycı yazdı
KAYNAK: Mehmet Aycı / Her insana bir biyografi olarak bakıyor (dunyabizim.com, 10.06.2013).


Abdurrahman ŞEN
T. C. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın, 2006 yılında vereceği özel kültür ödülünün, bakanın telefonlarına bile çıkmadığı basında yer alan Orhan Pamuk’a verileceğini öğrendik.
Ben de buradan diyorum ki… Orhan Pamuk’a ne verirseniz verin! Ama “yılın kültür adamı” ödülü de “yılın kültür olayı” ödülü de aslında bir tek kişinin anasının ak sütü gibi helâldir: İhsan Işık’ın!
Ömrünün çeyrek yüzyılını harcayarak, son yüzyılın en kapsamlı biyografi ansiklopedisi olan 10 ciltlik “Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi”ni yayınlayan İhsan Işık’ın.
Daha önce yayınladığı, “Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi” çalışması için Türkiye Yazarlar Birliği, İLESAM gibi yazar kuruluşlarının özel hizmet ödüllerine değer görülen İhsan Işık, kültürümüze hizmetin en büyük ödülünü almaya alnının akı ve 26 yıllık çabasıyla hak kazanmıştır.
TC Kültür Ve Turizm Bakanlığı, İhsan Işık’ın hazırladığı “Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi”nin, “Encylopedia of Türkish Authors” adıyla yapılan İngilizce çevirisini Bakanlık olarak 2005 yılında Uluslararası Frankfurt Kitap Fuarında dış basına tanıtmıştı…
İşte şimdi de aynı beyinden, aynı kalemden aynı sabrın ürünü olarak 26 yıllık terin, kültürel birikimin sonucu olarak ortaya konulmuş 10 ciltlik devasa bir kültür hazinesi var.
TC Kültür Ve Turizm Bakanlığı’na düşen görev, uluslar arası kültür arenasında bakanlığın koltuklarını da kabartmış olan İhsan Işık’ın bu yeni çalışmasına gerçek anlamda sahip çıkmak olmalıdır. İlk adım olarak, 2006 yılı kültür ödülünün İhsan Işık’a verildiği, gerekçeleriyle açıklanmalı… Ardından da bakanlığa bağlı bütün kütüphanelere birer takım “Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi” satın alınmalı…
İnanın… Bu işe Orhan Pamuk bile çok sevinir!
Kafaları karıştıran nobel/li...
Geçen haftaki yazımda; “Malûmunuz… Artık bir de Nobel’imiz var… Ve bu Nobel etrafında keskin ayrılıklarımız da… Nobel’i ve alanı göklere çıkaranlar kadar yerin dibine batırmak isteyenler ellerinden geleni ardlarına koymuyorlar… Her ayrı düşünmede yaşadığımız gibi gerçekler ve fikrî kırıntılara bile tahammül etmeden hem de!” demiştim önce… Sonra da Banu Avar’ın programında dillendirilen iddialardan basında özetlenenlere yer vermiş, yazının sonunda Banu Avar’a karşı uygulanan çifte standarda da dikkat çekmiştim. Daha sonra da Prof. Dr. İlber Ortaylı Hocanın bir konuşmasından Orhan Pamuk’la ilgili bölümü sizlerle paylaşmıştım ya…
Nevşehir’den Cemil Yüzer isimli bir okurumuz bu konuda bir şeyler söylemek istemiş… Önce Cemil Beyin söylediklerine kulak verelim: “Merhaba Sayın Abdurrahman Sen Bey; bugünkü yazınız hakkında bir şeyler söylemek istemiştim... Yazınızda Orhan Pamuk hakkında yazdıklarınıza dair sizden farklı düşünüyorum. Türkiye’deki ırki açıdan marjinal grupların Orhan Pamuk hakkındaki ‘cahil, hiçbir şeyi bilmez, vatan haini’ gibi söylemlerinin küçük bir yansımasını yazınızda hissettim. Yani okurken Orhan Pamuk’a Nobel’in sadece ‘Türklüğü kötülemesinden’ verildiği sonucunu çıkardım. Fakat neden öyle olsun ki? Bana göre Orhan Pamuk iyi bir edebiyatçıdır. Romanları (tümü olmasa da; meselâ Cevdet Bey ve Oğulları, Kar) akıcı, kurmacalar çok güzeldir. Peki, bizim Nobel gibi büyük bir ödülü sadece o sebepten dolayı Pamuk’a verildiğini düşünmemiz ona ağır bir hakaret değil midir? Yani ben aynı sözleri söylesem değil Nobel, Altın Portakal’ın portakalını dahi bana verirler miydi? Ayrıca Orhan Pamuk’un da Türklükle ilgili sözlerini de Nobel’i almak için söylediği de meçhul. Bana göre ise onları kendi inandığı şekilde söylemiştir ki bana göre buna hakkı vardır. Yani bir kere kendisi neden böyle bir riski alsın ki? Ticari düşünen birisi, tepki duyacağını bile bile (ki kitapları uzun süre boykot edildi) neden bunları söylesin ki? Ayrıca sözünü ettiğiniz TV spikeri Banu Avar’a karşı yapılanlar da bana göre doğru değildir. Orhan Pamuk’un nasıl düşüncelerini özgürce söylemeye hakkı varsa, Avar’ın da vardır, bunu engellemek aslî itibariyle temel sorunumuzdur.
“Eğer ki yazdıklarınızı yanlış anlayıp buna göre yorum yaptıysam bu beni üzer. Fakat sizin, yorumum karşısında dile getireceklerinizi anlayışla yaklaşacağımdan emin olacağımı bilmenizi isterim. Yorumlarımda ön yargı sezerseniz nakıs ve nahif anlayışıma verin. Çalışmalarınızda başarılar diliyorum. Kalbi saygı ve selâmlarımla... Cemil Yüzer / Nevşehir”
Sevgili okurumuz Cemil Beyin bahsettiği gibi geçen yazımda konuyla ilgili düşüncemi özellikle açıklamadım. Orhan Pamuk’un Nobel almasıyla ilgili olarak da keskin ayrılıklar yaşandığına dikkat çektim sadece… Sonrasında da dikkatlerden kaçabilenler içinden bir iki alıntı yaptım, o kadar.
Elbette Orhan Pamuk’a Nobel, sadece “Türklüğü kötülemesinden” verilmedi… Ama olayın fotoğrafına bütün olarak bakılınca, bu kanaati taşımak haksızlık da değil, yanlış da… Çünkü bu konunun doğrusunu bilen tek kişi Orhan Pamuk’un kendisi.
Evet… Sizin de ifade ettiğiniz gibi Orhan Pamuk bir edebiyatçıdır… Ama yazdığı her roman, edebî otoriteler tarafından tartışılmış, eleştirilmiş bir edebiyatçıdır… “Çeviri roman” dalı söz konusu olsa mesele kalmayacak da… Öyle değil!
Nobel’in “…sadece o sebepten dolayı Pamuk’a verildiğini düşünmemiz ona ağır bir hakaret” de değildir. Aynı sözleri siz de söyleseniz ben de söylesem değil Nobel, hiçbir ödülü elbette alamayız. Özellikle uluslararası arenada uluslararası ölçüler vardır ve tartışılmaz tek ölçü –meselâ- san’at ve edebiyatın uluslararası ölçüleri değildir maalesef.
“Ticari düşünen birisi, tepki duyacağını bile bile (ki kitapları uzun süre boykot edildi) neden bunları söylesin ki?” de diyor Cemil Bey… Hesap kitap fazla bilmem ama… Cemil Beyden ricam; Türkiye’de boykota uğramayıp da kaç kitap satarsa Nobel’den aldığı para ödülünü kazanabilirdi? Nobel sayesinde adını duyup eserlerini okumak isteyenlerin alacağı kitapların toplamı ile de benzer bir hesap yapılabilir…
Son olarak… Cemil Beyin yorumlarında asla bir önyargı sezmedim… Yeni Asya okurunun ön yargısız olduğunu bilenlerdenim… O bakımdan gönlünüz rahat olsun, düşünce farklılıklarımızı paylaşmak gibisi var mı Cemil Bey? Yeter ki düşüncelerimizi paylaşalım, konuşalım… Anlaştık mı?
KAYNAK: Abdurrahman Şen / 2006 yılı kültür ödülü kimin hakkı? (Yeni Asya, 24.12.2006).


Abdurrahman ŞEN
Sizlere bu sütunlardan 24 Aralık 2006 günü bir duyumdan ve temennimden bahsetmiştim. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın, 2006 yılında vereceği özel kültür ödülünün, bakanın telefonlarına bile çıkmadığı basında yer alan Orhan Pamuk’a verileceğini duyduğumuzu söylemiştim o yazıda… Ve eklemiştim; “Ben de buradan diyorum ki… Orhan Pamuk’a ne verirseniz verin! Ama “yılın kültür adamı” ödülü de “yılın kültür olayı” ödülü de aslında bir tek kişinin anasının ak sütü gibi helâldir: İhsan Işık’ın!” Gerekçem ise son derece somuttu: “Ömrünün çeyrek yüzyılını harcayarak, son yüz yılın en kapsamlı biyografi ansiklopedisi olan 10 ciltlik “Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi’ni” yayınlamış olması…
Temennimiz olmadı ama hiç yoksa duyumumuz da gerçekleşmedi ve bildiğiniz gibi söz konusu ödül Sayın Sezai Karakoç’a verildi.
Ben de hiç yoksa İhsan Işık’ın hakkı olan her türlü taltifin önümüzdeki yılda gerçekleşmesi umudumu diri tutarım. Umarım ki çeşitli kurum ve kuruluşlarca verilen ödüllerde İhsan Işık adı siyasete, farklı görünme hezeyanlarına kurban gitmez.
Ne yazık ki bu son derece önemli çalışmayla ilgili olarak medyamızda da işin ve sevgili İhsan Işık’ın hak ettiği kadar tanıtım yayınlanmadı. Bu açığı ciddî oranda kapatan yine vefalı az sayıdaki dosttan biri olan Mehmet Nuri Yardım oldu. Yardım, İhsan Işık’la uzunca bir söyleşi yaptı. www.sanatalemi.net sitesinde yayınlanan bu söyleşinin giriş bölümüne birlikte göz atalım istiyorum… Sorulara hiç yer vermeden işte İhsan Işık dostumun anlattıklarıyla, 10 ciltlik ansiklopedisinin serencamı:
“Bürokrasiye geçene dek uzun yıllar severek sürdürdüğüm edebiyat öğretmenliğim boyunca, öğrencilerimin birçok önemli yazarımızın adını bile duymadığı, haklarında hiçbir şey bilmediği gerçeğiyle yüz yüze geldim. Öğrencilerim, oldukça önemli eserler veren bu yazarlardan örnekler sunduğumda; her defasında; ‘Hocam, okuduklarınız çok güzel ama ne yazık ki bu yazarın adını şimdiye kadar hiç duymadık.’ demek zorunda kalıyorlardı. Bilgilenmek için başvurdukları sözlük ve ansiklopedilerde de yazarların pek çoğunu bulamıyorlardı. Buldukları bilgiler ise çok kısıtlı idi.
Ayrıca, bu kaynaklarda sadece edebiyatçı yazarları kapsayan bilgiler vardı. Tarih, felsefe, sosyoloji, din, folklor, siyaset, iktisat gibi önemli sosyal bilimler alanlarında değerli eserler veren bilim ve düşünce insanlarımız ise hiçbir kaynakta bir araya getirilmemişti. Toplum hayatımızın bugünü ile yarınını yakından ilgilendiren konularda önemli düşünsel ve bilimsel ürünler verenler yoktu. Anılarıyla geçmişimize ışık tutanlara, kitaplaştırdıkları röportajlarıyla insanımızı tanıtan ve toplumsal yapımızı gözümüzün önüne serenlere, bir başka deyişle edebiyatımızın birikimlerine işaret edilmemişti. Kaynaklarda küçük bir bölümü olanların hakkında ise güncellenmemiş, karmaşık, çelişkili ve yetersiz bilgiler vardı.
İşte ben bu kaygı verici durumu önemseyerek sosyal bilimler alanında Türkçe eser veren yazarlarımızı -aralarında ayırım yapmadan- şimdiki ve gelecekteki kuşaklara tanıtacak bir kaynak eser hazırlamaya başladım. 1980’lerde başladığım bu çalışmanın ilk verimi 1990’da Yazarlar Sözlüğü’dür. Bu kitabın ilk basımında 1700 yazarımızın biyografisini bir araya topladım. Bu çalışmada ayrıca, 1990 yılına kadar hiçbir kaynakta biyografik bilgisi bulunmayan 500’den fazla yazar hakkında ilk kez bilgi verilmiş oluyordu.
Yazarlar Sözlüğü’nün ilgi gören ilk basımı, bir yandan önemli bir boşluğu doldururken aynı zamanda eksiklerin farkına varmamı da sağladı. Bu ilk çalışmadan sonra hemen her şehirden yazarlar, akademisyenler, böyle bir ansiklopedide olması gereken çok sayıda adı bildirmeye başladı. Yine de bu basımda sosyal bilimler alanında çalışma yapanların, bazı imkânsızlıklar sebebiyle ansiklopedide yer alamadığını belirtmek gerekir. Sonuçta ikinci basıma, 900 yeni biyografi ekleyerek, 2600 civarında biyografi hazırlamış oldum.
2001 yılında, toplamış olduğum bilgiler sözlük boyutunu aşıp ansiklopedi tanımına uygun hale geldi. Böylece, Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi’ndeki yazar sayısı 3218’e ulaştı. Ardından yapılan ikinci basımda 70 yeni biyografi ile 3288 yazar hakkında bilgiyi yayımlamış olduk. 2002 ve 2003 yılları boyunca yeni kaynaklara ulaşma çabasını sürdürdüm. Bunlar üzerinde yaptığım araştırma ve incelemeler sonunda, ansiklopedideki madde sayısı bir önceki basımın iki katına çıkarak 5786’ya ulaştı.
Üç ciltlik ansiklopediyi tamamladığım 2004 yılında, bu ansiklopedinin yabancı dillere çevrilmesi ile yazarlarımızın dış dünyaya tanıtımı gündeme geldi. Bunun üzerine binlerce yazar arasından bir kurul eşliğinde titizlikle seçtiğim 2023 yazar hakkındaki bilgilerin İngilizceye çevrilip üç ciltlik ‘Encylopedia of Turkish Authors’ adıyla yayımlanmasını sağladım. Türkiye tarihi boyunca binlerce yazarımızı dış dünyaya tanıtan ilk çalışma olan bu ansiklopedi, dönemin Kültür ve Turizm Bakanı Atilla Koç ile Müsteşar Prof. Dr. Mustafa İsen tarafından, Ekim 2005’teki Uluslararası Frankfurt Kitap Fuarı’nda dünyaya tanıtıldı. Yurda dönüşümüzde bu ansiklopediler Başbakanlık Tanıtma Fonu Genel Sekreterliği tarafından dünya kütüphanelerine gönderildi. ‘Encyclopedia of Turkish Authors’, ayrıca Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın İngilizce web sitesinde yayımlanarak dış dünyanın bu bilgilere ulaşması sağlandı.
Uzun yıllardır, biyografi çalışmalarımı 10.000 yazar biyografisini toplayarak sonlandırmayı amaçlıyordum. Üstelik yaklaşık son bin yıllık Türk kültür birikimi bu çalışmanın malzemesini sağlamaya yeterliydi. Ayrıca bu ansiklopedi metin örnekli olursa, özellikle Tanzimat’tan sonraki yazarlarımızın dil ve üslûpları hakkında da fikir verilecek, yazarlarımızın önde gelenleri hakkında yine tanınmış yazarlarımızın yaptığı değerlendirmeler eklenirse edebiyat ve kültür tarihimizin büyük temsilcileri üzerine kapsamlı bilgiler sunulmuş olacaktı. Bu bağlamda, eserleri okul kitaplarına da girmiş olan 500’e yakın şair ve yazarımızın eserleri üzerinde ayrı ayrı durularak san’atçı kişilikleri hakkında doyurucu bilgiler verildi. Böylece, yazarlar hakkındaki kuru bilgilerin dışında, onların edebî kişiliklerini öğrenmek isteyenlerin ihtiyaçlarını da karşılamaya çalıştım. Özellikle edebî eser veren yazar biyografilerine haklarındaki eleştiri ve özgün yorumlardan örnekler aldım. Ayrıca, bu çalışmaların geniş birer kaynakçasını ekleyerek araştırmacılara kolaylık sağlamayı amaçladım.
Elbette çok özet olarak anlattığım çalışma süreci, burada söylendiği kadar kolay olmadı. Büyük emekler ve oldukça sınırlı imkânlarla gün yüzüne çıkarılan ‘Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi’nin bir boşluğu doldurduğunu, bundan sonra bu doğrultuda çalışma yapacak olanlara da yol açıcı olduğunu düşünüyorum.
Sonuç olarak, Eylül 2006’da projemi tamamlayıp, 10.300’ü aşkın yazarımız hakkındaki yeni ve kapsamlı bilgileri toplamış oluyorum. Ayrıca ek bölümde yer alan iki indeks ile araştırmacılara büyük bir kaynakça sunulduğunu sanıyorum.”
KAYNAK: Abdurrahman Şen / İhsan Işık’ın Hakkını Teslim Etmek Gerek (Yeni Asya, 14.01.2007)
E-Posta: firstname.lastname@example.org
AKREP VE YELKOVAN BİR DE IŞIK
İbrahim Balcı
"Akrep ve Yelkovan" İhsan Işık'ın ikinci, Girişim yayınlarının birinci şiir kitabı.
İhsan Işık'ın ilk şiir kitabını yayınlamasının üzerinden on iki yıl geçti. Neredeyse şairliğini unutturdu. Sözlü ve yazılı sitemlere muhatap oldu. Nihayet, deneme, inceleme ve biyografi yazarı sıyrıldı, şair ihsan Işık geldi. Eğilim Anıları, Akrep ve Yelkovan'a dönüştü. Hüzünler, öfkeler arttı. Şiir bir başka mecraya aktı. Şair ülkede azap tepelerinden söz ediyor. Hükümetler, enflasyonu ve işsizliği sıfıra indirse de; şairin kalbindeki, hüzün, öfke ve alev yatışacağa benzemiyor. Hükümetler, şairlerin hüznünü ve öfkesini yatıştıramıyorsa bir şey yapmıyorlar demektir.
Karamsarlık anlarımın çoğalmasını hep gençlik çağını, yavaş yavaş geride bırakmama yoruyordum, kendimi çok karamsar buluyordum. Yaşlandıkça hep geçmişe özlem duyulurmuş diyordum. Kahramanmaraş’ta doksanlık ihtiyarın: "Eskinin altmış yıl önce kötü dediklerimize şimdi veli diyesim geliyor" sözünü fısıldayarak söyleyip kaçarcasına uzaklaşmasını düşünüyorum da özlemi haksız bulmuyorum.
İhsan Işık'ın şiirinden söz ederken kendimizden söz etmeye başladık. "işte mutlular/Dilsizler sağırlar körler/Ah yazık demeyiniz /Olamadık onlar kadar", Akrep ve Yelkovan şiiri: "Burası dünya/Gökler mi yüksek alevler mi?/Hani ya kızgın sularda/Yüzmeyi bilen gemi?/Burası Türkiye/Ve şımarık buzul/Ve direnen çiçek/Biraz sen biraz ben/Apaydınlık gelecek/Burası ben/Her şey gittiğinde arda kalan/Sayılarına gelince/Akrep ve Yelkovan". İşte bu dizeler, benim de hüznümü ve karamsarlığımı depreştiren. Gerçi bu dizelerde "direnen çiçek" ve "Apaydınlık gelecek" de var.
Kitabın yarısına yeni şiirler oluştururken bir bölümünü de Eğilim Anıları'ndan seçilmiş şiirler oluşturuyor. Eğilim Anıları'nda; umut, sevgi, aşk ve militan duygular ön plana çıkarken, Akrep ve Yelkovan'da, hüzün acı, öfke ön planda ve umut bir ışık huzmesi gibi. İlk şiirlerinde, hece şiirinin dinamiklerinden hareket eden şair 'Işık' son şiirlerinde serbest şiirin imgeci yapısına yükleniyor. "Dedi Demedi Diyemedi" şiiri ise iki şiirden de farklı bir üçüncü şiir denemesi. Mehmet Akif’in Safahat’taki Küfe şiirini andırıyor. “Anne” şiirinin Necip Fazıl’ın şiirine yakınlığı gibi. Fakat farklı bir şiir. “Anne şiiri ile “Dedi Demedi Diyemedi” şiiri birbirine karşı iki şiir, iki dünya, akrep ve yelkovan’ın geldiği nokta.
"Dağcılar"
şiirinin dekorunu seyrettik, talim ettik. Asker şiiri. Askerlik şiirleri de
bir başka oluyor. Ocaktan'la, Kurturmuş'un Yedi Ikmil’deki şiirleri gibi. Hasan
Aycın'la yemekhanenin avlusundaki beton üzerinde ben İhsan'ın şairliğini
çekiştirirken, Hasan, ihsan'ın Azaptepe'ye şiir yazdığını söyledi. Merak ettim,
Hasan, hatırına kaldığı birkaç dizeyi okudu. İhsan geldiğinde şiirden yola
çıkarak, bir başka çay sohbetindeki kültürel tasarımına lafı getirdim pek
gönülsüz davrandı. Şiir de kaldı tasarım da. Oysa bir başka çay sohbetinde elle
dokunulacak kadar yakındı. Hep öyle olmuyor mu? Benim Hasan'a verdiğim söz
Hasan'ın bana verdiği söz de öyle kaldı. Sonra İstanbul'a geldik. İstanbul
yıllardır yakınları uzak eden mekân oldu. Mekânları suçluyoruz oysa suç
yakınlarda. Evet, İhsan "Dağcılar" şiirinde epeyce kısaltmalar ve
değişiklikler yaptı. Sanıyorum şiirin ilk söylenişinden: "Aynı komutla
yavaşla/Veya dur veya hızlan/Ya da şimdilik bir adım geri/Söylemek için sonra/Dağın tepesine kadar ileri" Azaptepe, dizeleri kalmış olsa gerek.
Kapağını Hasan Aycın'ın hazırladığı, arka kapağında şairin el yazısıyla yer alan "Akrep ve Yelkovan" şiirleri, İhsan Işık'tan bir demet, Girişim'in güzel girişimi, 47 sayfalık bir şiir kitabı. Sözlü ve yazılı sitem edenlere duyurulurken, şairi kutlarız.
(Milli Gazete, 18 Mayıs 1987)
ANSİKLOPEDİLERİN MÜELLİFİ: İHSAN IŞIK
M. Sait AKTAŞ
Ansiklopediler insana hayatı boyunca değişik bilimsel alanlarda referans olabilecek yegâne kaynakların başında gelir. Daha ilkokul çağlarından başlayarak, oldukça ileri yaşlara ulaşıldığı dönemlerde bile ansiklopediler bilgiye ulaşma yolunda en önemli kaynaklardır. Nasıl insan hayatının devam edebilmesi için yegâne kaynak su ise herhangi bir bilimsel çalışmada da ansiklopediler böyle bir işlev görür.
Tahminen ansiklopedilerin geçmişi Eski Yunan’a kadar gitmektedir. Ancak ansiklopedilerle alfabetikliği ilk uygulayan Marco Coronelli’dir. Buna binaen Coronelli’yi modern ansiklopediciliğin babası olarak kabul etmemiz mümkündür.
Bizde ise ansiklopediciliğin tarihi yaklaşık on asır öncesine dayanmaktadır. O sıralar yazılan ansiklopediler yalnızca dini ilimlerle alakalıdır. 16. yy’da ilk Osmanlı ansiklopedi yazarı Taşköprülüzade Ahmet’in Mevzuatül Ulüm iki cilt olup biri dini biri akli ilimlere aittir. Ansiklopediler 19. yy’da giderek yaygınlaşmaya başlar. Bu dönemde Şemsettin Sami, Ali Emiri, Bursalı Mehmet Tahir gibi müellifler bu alanda önemli çalışmalar yapar. Teknoloji’nin giderek devleştiği, iletişim araçlarının her geçen gün arttığı bu zamanda da birçok önemli ansiklopedi çalışması yapılmıştır. Bir çok yazar sözlüklerinin yanı sıra Türk ve Dünya Ünlüleri, İslam Ansiklopedisi bunlardan sadece bir kaçı.
Bahis günümüzdeki ansiklopedik çalışmalara gelince burada İhsan Işık isminden bahsetmemek olmaz. 1952 Diyarbakır doğumlu İhsan Işık, Erzurum/Atatürk Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümünü bitirir. Uzun yıllar boyunca İstanbul’da edebiyat öğretmenliği yapan İhsan Işık bu sıralarda düşünce yazıları ve şiirleriyle kültürel hayatın içindedir. Öğretmenliği sırasında bir öğrencisinin yazar ansiklopedilerinin yetersizliğinden şikâyet etmesi üzerine ansiklopedik alanda çalışmalara başlar.
İhsan Işık 1990 yılında “Yazarlar Sözlüğü” adlı çalışmasını yayınlar. Bu kaynak kendinden önceki yazar sözlüklerine göre daha geniş çaplı bir çalışmadır. Ancak İhsan Işık’ın 2000’li yılların başında üç ciltlik Türkiye Yazarlar Ansiklopedisini yayınlaması onun ansiklopedik çalışmalarında önemli bir dönüm noktası teşkil eder. Hayatı, eserleri ve sanatı hakkında bilgi edinmek istenilen şair, yazar, mütefekkir hakkında geniş çaplı bilgi veren ansiklopedi kültür ve edebiyat çevrelerince büyük bir memnuniyet ile karşılanır. Ansiklopediyi hazırlarken oldukça titiz davranan Işık Türkiye’de yetişmiş tüm kültür ve edebiyat insanları hakkında ideolojik bir ayrım yapmaksızın son derece objektif ve geniş bilgiler sunar okuyucuya. Değişik kesimlerden de ansiklopedi hakkında övgüyle bahsedilmesi sonucunda gösterdiği olağanüstü gayretin neticesini alır. Bunun yanı sıra Türkiye’de yetişen sanatçılarla ilgili çalışmasını yayına hazırlar. Bu çalışmalar İngilizce olarak Avrupada’da yayınlanır.
10 Ekim Perşembe günü Timaş Kitap Kafe’ye Eskader sohbetlerine konuk olan İhsan Işık ansiklopedik çalışmalarını dinleyenlerine anlattı. İhsan Işık yaptığı ansiklopedik çalışmaları anlatırken Batı’nın kültür emperyalizmine karşı kendi kültürümüzü korumak fikrinin ön planda olduğunu söyleyerek önemli bir noktaya işaret etti.
İhsan Işık bundan sonraki yazın yaşamına fikri çalışmalarla devam edeceğini belirtti. Yeni bir ansiklopedi çalışması olur mu bunu zaman gösterir. Buna rağmen İhsan Işık’ın çalışmaları en başta başvurulacak kaynak konumda. Bu çalışmaları edinmek size birçok çalışmanızda yardımcı olacaktır.
(M. Sait AKTAŞ, Genç dergisi, 10 Ekim 2013)
İHSAN IŞIK: BİR KÜLTÜR EMEKÇİSİ
Ali Haydar HAKSAL
Elâzığ İmam Hatip Okulu nda öğrenci iken okulun panosuna asılan Diyarbakır da yayımlanan Çile adlı bir derginin açmış olduğu bir yarışmaya katılmıştım. Öykü müydü, şiir miydi şu an tam anımsamıyorum. Bir süre sonra dergi adresime geldi, yarışmanın ilk sonuçları yayımlanmıştı. Adımı da o dergide görmüştüm. O sıralarda Milli Gazete nin açmış olduğu hikâye yarışmasında Tıkırtı adlı öyküm mansiyon almıştı. Yeni Asya gazetesinde bir şiir ve bir öyküm mansiyon almış, fotoğrafım da yayımlanmıştı. Elâzığ daki yerel gazetelerde fıkra, şiir ve öykülerim yayımlandığından heyecanım dinmişti. Dergide adımı görünce daha bir güven kazanmıştım. Dergiyi incelediğimde yönetimde adı geçenlerden biri de İhsan Işık’tı. Derginin adı Çile.
O sıralarda üstad Necip Fazıl’ın şiirleri sarı ve kaliteli bir kâğıda basılmıştı, bir öğrenci için fiyatı da pahalıydı, onu da almıştım. Çile dergisi ile Çile şiir kitabı arasında bir bağ olmalı diye düşünmüştüm. Onu ilk tanımam böyle oldu. İlerleyen zaman içinde de tanışmamız ve dostluğumuz başladı.
İhsan Işık, şair ve araştırmacı. Epeyce bir zamandır sanatsal çalışmalarını biraz geriye çekti, kendisine asıl bir alan seçti. Yazarlar Sözlüğü ile başlayan bir süreç bu. Bu eser 3 ciltten oluşuyor. 1 ciltlik olanı da var. Bu çalışmayı daha da genişletti, Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi olarak yayımladı. Maddelerde yer alanların ayrıntılı, biyografik bilgileri bulunuyor. Yazarların ürünlerinden de alıntılar var. Bu, ansiklopediye daha bir anlam katıyor. Bu eserini daha sonra geliştirdi 11 cilde çıkardı. Ayrıca eserin İngilizcesi de mevcut.
Yakın zamanda 6 ciltlik Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi 3 ciltlik İngilizcesiyle birlikte yayımlandı. 6 ciltlik bu eserin her biri ayrı konular içeriyor. Ünlü Devlet Adamları, Ünlü Bilim Adamları, Ünlü Fikir ve Kültür Adamları, Ünlü Edebiyatçılar, Ünlü Sanatçılar, Ünlü Kadınlar bölümlerinden oluşuyor. Tıptan astronomiye, matematiğe, coğrafya, tarih gibi bilim alanlarında yetişmiş ünlüleri tek tek inceliyor.
Bu çalışmalar yorucu ve emek ister. Kimsenin pek yanaşamayacağı bir alan. Bunların yanında araştırmacı İhsan Işık Diyarbakır Ansiklopedisi’nin de hazırlığında. Müslüman Diyarbakır portresini öne çıkaracak. Gerçeği de bu. Son zamanlarda bu kültür merkezine musallat olan kavmi ayrılıkçılık, Diyarbakır ı asıl öz ve ruhundan uzaklaştırıyor. Bu çaba, önemli bir kazı araştırması olacak. Diyarbakır üzerine abandırılan yabancı kültüre karşı bir direniş özelliğinde. Merakla beklediğim eserlerden biri.
Peygamberimizin Hayatı, Dört Büyük İslâm Önderi (Dört Halife, bir diğer deyişle Hülefa-i Raşidin) araştırması, Üstad Said Nursi eseri de yazarın diğer önemli çalışmaları.
Ansiklopedik çalışmalar ömür tüketir cinsten. Hem çok büyük bir zaman, titizlik ve emek gerektirir. İlerleyen zaman içinde hayatta olanların maddelerinde güncelleme de gerekiyor. Bu da apayrı bir çaba ve zaman gerektiriyor. İhsan Işık, uzun zamandır bizde yapılamayan büyük bir çaba sonucu önemli işler yapıyor. Bu gibi çalışmalar hasbilik gerektiriyor. Popüler romancılık ya da edebiyatın diğer alanlarındaki çalışmalara benzemiyor.
Kültür hayatımız bölümlenmiş durumda. Geçmişte kültür iktidarını ellerinde tutan batıcı sol kesimler Marksist estetik ve sanat bağlamındakileri merkeze alırlar, İslâm düşünce özlü sanatçılar, bilim adamları ve şairlerden lütfen(!) birkaç isimden de bahsederler. Bunlar Türkiye kültür demografisini tam olarak yansıtmadığı gibi, taraflı bir durum arz ediyor. İhsan Işık bu anlamda daha nesnel. İdeolojik körlük veya da dar alanlı bir bakışa sahip değil. Böyle olunca eserleri daha bir güven veriyor. Batı güdümlü, Marksist ruhluların öykü ansiklopedilerinde çok sayıda öykü yazarımıza yer verilmez. Bu, kimi zaman bir ya da iki kişiyi geçmez. Şiirde de böyledir. Bu kültür hayatımızda haksız bir bölünmeye neden oluyor. Müslüman düşünür, sanatçı ve araştırmacılar bu gibi konularda daha nesnel olmak durumunda. Hak ve adalet anlayışı bunu gerektiriyor. İhsan Işık da bu anlamda hakkı temsil bakımından önemli bir sorumluluk taşıyor, hakları da teslim ediyor.
Şairin 1968- 2008 yılları arasında yayımlanmış şiirlerinin yeni baskısı da mevcut.
Bu önemli çalışmalar:
Elvan Yayınları (0312 229 88 84) dan temin edilebilir.
KAYNAK: Ali Haydar Haksal / İhsan Işık: Bir kültür emekçisi (milligazete.com.tr, 8 Nisan 2013).
SAİD NURSİ VE NURCULUK
Abdulkadir ÖZKAN
Biraz okuyan, okuma ile ilgisi olan kime sorsanız Bediüzzaman Said Nursi ve Nurculuk hakkında bir şeyler söyler. Çünkü Said Nursi kendisini bu topluma kabul ettirmiş ve bu yüzyılın yetiştirdiği sayılı âlimlerimizden ve mücahitlerimizden birisidir. Şahsen benim İslâm'ı tanımamda eserlerinin büyük yeri ve önemi vardır. Benim gibi yüz binlerce insanda aynı kaynaktan istifade etmiştir. Ancak, zaman içinde bazı çevreler bu büyük insanı sadece kendi inhisarlarına alma ve sadece kendi düşüncelerine hizmet ettirmek gibi bir yola sapmakla kanaatimce o büyük insanın bu topluma yapacağı tesiri azaltmışlardır.
Her ne ise maksadım işin bu yönüne girmek değildi. Maksadım bu büyük İslâm âlimini hayatı ve eserleri ile topluca sunan bir eserin yayınlanmış olmasından duyduğum memnuniyeti ifade etmek ve bu çalışmayı yapan İhsan Işık kardeşime teşekkür etmekti.
İhsan Işık çeşitli eserleri ve çalışmalarından dolayı okuyucularımın büyük bir bölümünün tanıdığı kanaatinde olduğumdan onun yazarlığı ve diğer çalışmaları üzerinde durmayacağım. Ancak, son eseri "Bediüzzaman Said Nursi ve Nurculuk" üzerinde durmak ve okuyucularıma tanıtmak istiyorum.
Hemen belirteyim ki ihsan Işık bu eserinde Said Nursi kimdir ve Nurculuk nedir? sorusunu soran ve bu sorunun cevabını araştıran herkese sorunun cevabını açık bir biçimde vermiş. Hem de taraf olmadan, grup taassubuna kapılmadan o büyük zatın büyüklüğünü olduğu gibi ortaya koymuş.
Eserini öylesine kapsamlı hazırlamış ki, baştan sona okuduktan sonra insan "şu konuyu da işleseydi iyi olurdu" gibi bir itirazda bulunamıyor. Kısacası, Bediüzzaman Said Nursi ve Nurculuk eseri hem bu konuda araştırma yapacaklar için bir başvuru kitabı, hem de bu konuyu merak edenler için meselenin bütün yönleri ile bir arada bulunabileceği bir muhtevada.
Şimdi de eserin muhtevasına ana başlıkları ile temas etmekte yarar görüyorum.
Said Nursi'nin hayatı ve tüm dönemleri boyunca verdiği mücadele ve bu dönemlerin özellikleri…
Bediüzzaman'ın günümüzde de tartışma konusu çeşitli meseleler hakkındaki görüşleri…
Eserlerinin tümünde yer alan bütün konuların listesi ve bu konuların kısa izahları…
Bediüzzaman ve Nurculuk hakkında gerek talebelerinin, gerek diğer kesimlerin görüşleri…
Bediüzzaman'ın ölümünden önce ve sonraki dönemlerde Risale-i Nur talebelerinin İslâm'a hizmetleri ve Nurculuk davaları…
Bediüzzaman'ın ölümünden sonra açıklanan, tahribat-sadeleştirme, Humeyni-İran İslâm Devrimi, Amerika-NATO taraftarlığı, DP çizgisindeki partilerin tercihi, Erbakan liderliğindeki partilerin dışlanması gibi görüşler kitapta işlenen konular arasında.
Kitabın muhtevasına daha fazla girmeden bu konuyu merak edenlerin okumasını tavsiye etmekle yetinirken bu ilk kitabı ile yayın dünyasına atılan Ünlem Yayınlarına başarılar diliyorum.
Kaynak: Abdülkadir Özkan Said Nursi ve Nurculuk
“BEDİÜZZAMAN SAİD NURSİ VE NURCULUK”
Yeni Asya
Bu hafta Kitaplık köşemizde, İhsan Işık tarafından kaleme alınan "Bediüzzaman Said Nursi ve Nurculuk" isimli eseri inceleyeceğiz. Kitap, daha önce Ünlem Yayınları arasında çıkmıştı. 1995 yılında Beyan Yayınları tarafından yeni baskısı yayınlandı. Kitap, Said Nursi ve eserleri üzerine yapılan birçok çalışmada olduğu gibi, Said Nursi'nin hayatını anlatan bölümle başlıyor ve daha sonra eserleri hakkında bilgilerin yer aldığı bölümün ardından Bediüzzaman ve Nurculuk hakkında değişik görüşlere yer verildikten sonra, 1960 sonrası Nur talebelerinin faaliyetlerini değerlendiriyor. Kitabın son bölümünde ise Risale-i Nurlardan seçmelere yer verilmiş.
Biz kitabı incelerken bu bölümleri kitaptaki başlıklar altında ele alıp değerlendireceğiz.
I. Bölüm: Hayatı/Mücadelesi
Hayatı ve Eserleri isimli alt başlıklı birinci bölümüyle kitap, Bediüzzaman üzerine yazılmış biyografik çalışmalar içerisinde, gerek içerdiği ayrıntılı bilgiler, gerekse kurgulama açısından en derli toplu olanlarından biri. Ancak, bu bölümde birçok eksikliklere ve yanlışlıklara rastlamak mümkün. Şöyle ki;
Bundan sonraki yazılarımızda bıkmadan eleştireceğimiz ve her fırsatta tekrarlayacağımız kronolojik yanlışlıklar ve özellikle bu yanlışlıkların sebebi olan doğum tarihi hatası ki, yazar doğum tarihini Miladi 1876, Rumi 1293 olarak göstermiştir. Doğrusu Miladi 1878, Hicri 1295, Rumi 1293'tür.
Biyografinin ilk sayfasında Tahir Paşa ile Said Nursi arasındaki ilişkinin yalnızca misafir ilişkisi olduğu ve Said Nursi'nin sık sık Paşa'nın evine davet edildiği bilgisi yer alıyor. Bu bilgi biraz eksiktir. Çünkü Tahir Paşanın konağı sadece rahat bir mesken değil, aynı zamanda her türlü bilgi kaynağına en iyi şekilde ulaşma imkânını sağlayan bir ilim-irfan merkezidir. Büyük bir kütüphaneyi bünyesinde barındıran Vali konağı yörenin ilmiye mensuplarının sıklıkla bir araya gelerek ilmi meseleleri aralarında münazara ettikleri bir mahfeldir. Van Valisi Tahir Paşa Bediüzzaman'a konağında bir oda tahsis etmiş, onun bölgenin âlimlerinin yaptığı ilmi münazaralara katılmasına yardımcı olmuştur. Said Nursi Van'da kaldığı on yıl boyunca bu konakta ikamet ederken tarihi kalenin yakınında kurduğu Horhor Medresesinde kendine mahsus metodu ile eğitim faaliyetini sürdürmüştür. Bu konağın Bediüzzaman’ın hayatındaki en önemli rolü ise Paşa’nın kütüphanesinde yer alan fen ilimlerine dair birçok kitabı mütalaa ederek okuması olmuştur. Ayrıca yine konağa gelen süreli yayınları takip etme imkânını da bulmuştur. Burada Van Valisinin ona okuduğu bir gazetede yer alan İngiliz Sömürgeler Bakanının ‘Kuran’ın söndürülmesi veya Müslümanların elinden alınması’ gerektiğini ifade eden sözleri üzerine hayatının en önemli kararlarından biri olan ve uğruna ömrünü harcamaktan kaçınmayacağı “Kuran’ın sönmez bir güneş gibi mucize olduğunu bütün dünyaya ispat” etme kararını almıştır. Bütün bunların dışında, Tahir Paşa Said Nursi’nin İstanbul’a gitmesini teşvik etmiş ve Said Nursi’yi Abdülhamid'e tanıtan bir mektup yazarak kendisine yardımcı olunmasını rica etmiştir. Görüldüğü üzere Tahir Paşa'nın Said Nursi ile olan ilişkisi sadece sık sık ziyarete gelen bir misafir ile konak sahibi ilişkisi değildir.
Biyografi bölümünde göze çarpan bir diğer yanlışlık ise Said Nursi'nin İstanbul'da tutuklanmasının ardından Selanik'e gittiği ve II. Meşrutiyetin ilanında Selanik'te olduğu şeklindeki bilgidir. Said Nursi, II. Meşrutiyetin ilanında İstanbul'dadır ve zamanının pek çok gazetesinde yayınlanan 'Hürriyete Hitap' adlı nutkunu ilk defa burada okumuştur. Daha sonra İttihatçılar tarafından Selanik'e davet edilmiş ve Meşrutiyetin ilanından üç gün sonra, Hürriyete dair nutkunu Selanik Meydanı'nda tekrarlamıştır. Kaldı ki İttihatçılarla da ilk defa Selanik'te değil İstanbul'a ilk geldiği sıralarda tanışmıştır.
Yazarın düştüğü en belirgin yanlış 1911 yılında gerçekleşen Şam seyahatinin ardından Van'a döndüğüne dair bilgidir. Hâlbuki Said Nursi, Şam'dan tren yoluyla Beyrut'a oradan da deniz yoluyla İzmir üzerinden İstanbul'a geçmiş ve Sultan Reşad'ın cülûs-ü hümayununun ikinci yıldönümü törenlerine katılmıştır.
Kitapta yer alan bir başka yanlış ise "...Burdur ilinin Eğirdir ilçesine bağlı Barla köyüne ikamete mecbur edildi." ifadesidir ki, değil araştırmacılar, bugün artık Said Nursi hakkında sözlü kültüre sahip olanların dahi bildikleri gibi Eğirdir ve Barla. Burdur'a değil Isparta’ya bağlıdır.
Biyografinin sonunda Said Nursi'nin son yolculuğunun Isparta’dan Van'a olduğu ve Van'a giderken Urfa'da vefat ettiği ifade edilmiştir. Ancak, Bediüzzaman ağır hasta iken talebelerine Urfa'ya gitmek istediğini birkaç kere tekrarlamış; bu yüzden onu Urfa'ya götürmüşlerdir. Kısacası seyahatin amacı Van'a gitmek değil, Urfa'ya gitmektir.
I. Bölümün, "Mücadelesi" alt başlığı altında, Risale-i Nurlardan yapılan alıntılarla daha da genişletilmiş ve detaylandırılmış bir biyografi ile karşılaşıyoruz. Bu bölümü, Meşrutiyet Dönemi, Cumhuriyet Dönemi, diye iki başlık altında inceleyen yazar, Cumhuriyet dönemini de Mustafa Kemal Dönemi, İnönü Dönemi ve Menderes Dönemi diye üç ayrı başlık altında incelemiş. Risale-i Nurlardan yapılan alıntılarla dönemin olaylarını anlatmaya çalışan yazarın bu konuda başarılı olduğunu söyleyebiliriz. Yalnız yazar, Said Nursi'nin hayatındaki dönemleri anlatırken, özellikle Eski Said'den Yeni Said'e ve Üçüncü Said dönemine geçişleri, kesin tarihlendirmelere tabi tutmuş, bu geçişlerin uzun yıllar alan bir süreç olduğunu atlamıştır.
II. Bölüm: Fikirleri
Yazar bu bölümde, Risale-i Nur Külliyatında yer alan eserleri incelemiş ve bu kitapların içeriklerini tespit etmeye çalışmış. Kitapların içindeki bölümleri de ele alan yazar, her bölümün hangi konuyu incelediğini ve bölümün hangi kavramlarla ilgili olduğunu araştırmış ve kısa tanıtım yazılarına yer vermiş. Yazar bu çalışmasıyla, benzer kitaplardan ayrılarak bir yenilik getirmiştir. Ancak tanıtım yazılarının kısa, bazen bir cümle oluşu amaca ulaşmak için yeterli olmamıştır. Bu bölümün, Risale-i Nur’larda hangi kavramların ve meselelerin yer aldığını göstermesi açısından faydalı bir çalışma olduğu tartışmasıdır. Bölüm başlıkları ile beraber incelenen kitaplar şunlardır: Mesnevi-i Nııriye Lem'alar, Şualar, Sözler ve Mektubat.
Yine kitabın bu kısmında ser alan "Çeşitli Konulardaki Görüşleri" alt başlığı altında, Said Nursi'nin Şeriat Kuran, Sünnet, ('iham Hac. Tarikat, Deccal, Kâfirler, İslam Birliği. Ehl-i Şia ve Aleviler, Milliyetçilik ve Irkçılık, İslâm Batı Medeniyeti, Kadın, Siyaset, Halk, Meşrutiyet, Cumhuriyet, Laiklik, Kapitalizm, Komünizm vb. konulardaki görüşlerini ortaya koyan Risale-i Nur Külliyatından alıntılara ver verilmiş.
III. Bölüm: Bediüzzaman ve Nurculuk Hakkındaki Görüşler
Said Nursi Kimdir ve Risale-i Nur Nedir? Sorularına cevapların arandığı bu bölümde yazar, Bediüzzaman’ın ve Nur Talebelerinin görüşlerine yer vererek Said Nursi ve Risale-i Nurlara içeriden bir bakış yakalamayı denemiş. Ayrıca, Risale-i Nur camiası dışında yer alan ‘siyasal İslamcı’ yazarların ve ‘Batıcı’ yazarların görüşlerine de yer vererek, dışarıdan bir bakış gerçekleştirmeye çalışmış, bununla –sözde- objektifliği sağlamayı ve toplu bir bakış sunmayı amaçlamıştır.
IV. Bölüm: Bediüzzaman’ın Vefatından Sonra
Yazar bu bölümde, 1960 sonrasında Nurcular hakkındaki davalardan ve tebliğ hizmetlerinden bahsetmiş, ardından Nurcuların çeşitli konulardaki görüşlerini eleştirmiştir. Bu konunun ele alındığı 175–217. sayfalar arasındaki 42 sayfada davalara ve hizmetlere ilişkin yalnızca dört sayfa yer ayrılmıştır. Diğer 38 sayfa gerek yazarın kendisinin gerekse diğer yazarlardan alıntıladığı siyasi eleştirilerden meydana gelmektedir.
Bu başlık altında yer alan "Bazı eleştiriler" bölümünde, Ali Bulaç'tan yapılan alıntılar, iddiadan Öteye geçmeyen demagojik tartışmalardan oluşmaktadır. Özellikle Said Nursi adına geliştirilen evren anlayışının "mekanik evren anlayışı" olduğu iddiası dayanaksızdır. Bu iddia tamamen yanlış ve tutarsız bir yorumun sonucudur. Çünkü Nur Talebeleri, Allah'ın kâinatta her an yaratmaya devam ettiğini, Hâlık sıfatının tecellilerinin en küçük mikro organizmadan, uzaydaki galaksilere kadar her alanda her an gerçekleştiğini bizzat Risale-i Nur'dan ders almışlardır. Dolayısıyla yayınladıkları eserlerde mekanik bir evren anlayışını değil, kâinattaki mükemmelliğe ve güzelliğe dikkat çekerek ülfet perdesini kaldırarak, eserden müessire geçişe yardımcı olan bir anlayışı hedeflemişlerdir. Dayanaktan yoksun böyle bir iddiaya yer vermek objektifliği yakalamak amacından daha çok, yazarın yaftalama düşüncesiyle hareket ettiği izlenimini vermektedir. Ali Bulaç'ın mesnetten yoksun bir diğer iddiası ise, Amerika ve NATO'nun ve dolayısıyla Batılı emperyalist güçlerin Ehli-i Kitap oldukları için Nur Talebeleri tarafından desteklendiğidir. Sayın Ali Bulaç, çok orijinal(!) bir akıl yürütme örneği vererek, 'Ermenilerin de Ehl-i Kitap olması sebebiyle Ermeni Terörüne de göz mü yumalım diye soruyor. Tabii bu tarz bir akıl yürütmeyi ancak Ali Bulaç yapabilir ve bu demagojinin ancak onun mantığında bir izahı olabilir. Nur Talebelerinin Hıristiyan milletlere Ehl-i Kitap oldukları için yakın durdukları doğrudur. Ancak olayın devletlerarası ilişkiler ve uluslar arası politikadaki boyutunda ise komünist Sovyetler Birliği'nin dinsizliği bir devlet politikası yapmasına karşılık antikomünist devletlerin de dine önem vermeleri ve dini ön plana çıkarma tavsiyesinden öte bir taraftarlık ve destek anlamı taşımamaktadır.
Yazarın eleştiriler bölümünde ver verdiği bir başka isim ise, Hüseyin Okçu. Sayın Okçu Nur Talebelerinin Üstatları hakkındaki hüsn-ü zan ve muhabbetlerinden rahatsız olduğu için olacak, bu muhabbeti aşırı bulmaktadır. Bunun kime, ne zararı olduğunu anlamakta güçlük çektiğimiz için bir takım kafaların Said Nursi’de kusur arama ve “O da bizim gibi bir insandı”, “o da diğer âlimler gibi bir alim” mealindeki cümleleri niye tekrarlama sevdasında oldukları sorusunun cevabını aramaktadır. Ayrıca kitabın birinci bölümündeki bilgilere yer veren yazarı, niye böyle taraflı ve art niyetli yazılara “objektif davranma” bahanesiyle yer verdiği ise alıntı yaptığı yazarlarla aynı kafadan olmasıyla izah edebiliriz. Bir bakıma yazar kendi her nedense açıkça ifade etmek istemediği görüşlerini başkalarından yaptığı aktarımlarla ortaya koymaya çalışmaktadır.
Ayrıca Nur talebelerinin diğer İslâmî gruplara küçültücü ve tenkit edici gözle baktığı iddia ediliyor ki, örnek verilmediği için kimin küçük düşürüldüğünü yazıdan anlamak mümkün olmamaktadır. İslâmiyet dışındaki diğer Ehl-i Kitap insanları dahi kendilerine yakın bulan ve onları diğerlerine tercih eden bir anlayışın sahiplerinin, Müslüman kitleleri küçük gördüğü iddiası tamamen bir tarafgir kafanın ürünüdür. Kaldı ki Sayın Okçu, yazısında Nur talebelerini küçük düşürmek için elinden geleni yaparak, şecaat arz ederken sirkatinden bahsetmektedir. Kitabından ve daha önceki yazdığı dergi ve gazetelerden anlaşılacağı üzere siyasal İslâm taraflısı olan yazar, Nurcuları depolitizasyonla suçlamakta ve Nurcuların bütün mesailerini iman hizmetine adamayı hedef edindiklerini göz ardı etmektedir. İran'da gerçekleşen devrimi "antiemperyalist ve İslami" diye niteleyen görüşlere yer veren yazar, Nur talebelerinin bu konuda gereken hassasiyeti göstermediğini ileri sürmektedir. Elbette ki, kitabın yazarı ve yazılarından alıntılara yer verilen yazarlar gibi düşünmeyen ve tebliğ hizmetinde iktidarı hedeflemeyen Nur talebeleri, bir devlette meydana gelen rejim değişikliğinde, siyasal İslamcılar gibi heyecana kapılmayacaklardı. Nitekim aradan geçen yıllar da bu konuda heyecanlanacak pek bir şey olmadığını gösterdi.
Bir diğer ayıklama ve sondaj yoluyla yapılan çarpıtma ise, NATO güdümünde olan Bağdat Paktı vb. uluslararası işbirliği anlaşmalarının Nur Talebeleri tarafından desteklenmesi iddiasıdır. Her vicdan ehli kabul edecektir ki bu destek, NATO güdümünde olduğu için değil, İslam Âleminde meydana gelen yakınlaşma ve işbirliği hareketlerinin güçlenmesi ve Müslüman ülkelerin birbirine en küçük bir yakınlaşması için verilmiştir.
Yazarın diğer eleştirileri ise iç siyasete yöneliktir. Yazar, özellikle Demokrat Parti sonrasındaki Adalet Partisi ve Doğru Yol Partisi'nin Nurcular tarafından desteklenmesini yanlış bulmaktadır. Ancak satır aralarından anlaşıldığı üzere Milli Nizam Partisi’ne ve devamı partilere kendini yakın hisseden yazarın ve bu düşüncedeki diğer yazarların asıl derdi, Nurcuların niye "demokrat çizgiyi" destekledikleri değil, niye geçmişteki Milli Nizam Partisi'ni ve onun çizgisindeki diğer partileri desteklemedikleridir. O kadar ki kitapta bu konunun incelendiği alt başlığın adı "Erbakan ve Partilerinin Dışlanışı”dır. Bu tavrın yazara özgü olmadığı, "biz de dindarız Nurcular da dindar, niye bunların oylarını almayalım" düşüncesinden hareketle Nurcuları bir oy potansiyeli olarak gören siyasi çevreye ait olduğu herkesin malumudur. Bu konuda yaptığı alıntıların içeriği, yıllardır gerek gazete ve dergilerde gerekse kamuoyunda birçok kere tartışılmış fikirlerden oluşmaktadır. Tekrardan kaçınmak amacıyla bunlardan söz etmeyeceğiz.
Kitabın bu kısmındaki en büyük olumsuzluk, yazarın, kendi düşüncesine ve siyasi anlayışına aykırı gelen her fikri, yanlış olmakla yaftalama kolaylığına düşmesidir. Bu kısımdaki tek olumlu unsur ise; Nur Talebelerini ağır bir dille eleştirmesine rağmen Risale-i Nur ve Said Nursi'ye saygıyı elden bırakmamasıdır.
V. Bölüm: Beriiüzzaman Said Nursi'nin Eserlerinden Seçmeler
Başlıktan da anlaşılacağı üzere, bu bölümde Risale-i Nurlardan seçmeler yer almaktadır. Seçme yapılan eserler şunlardır: Gençlik Rehberi davasının müdafaası, Tesettür Risalesi, Ehl-i Sünnet, Ehl-i Şia ve Aleviler hakkında bölümler, Münacaat'tan bölümler ve bazı Mahkeme kararları.
Kitabın IV. bölümü dışında diğer bölümler için yazarın objektif davrandığını söylemek mümkün. Ama yazarın bu bölümde kullandığı üslûp ve yaptığı alıntılar, kitabın esas olarak bu bölüm için yazıldığı, diğer bölümlerin ise bu bölümün "hazmedilmesine" yardımcı olması için kaleme alındığı izlenimini vermektedir. Yazarın ustaca kullandığı "alıntılama" tekniğinin ise objektifliği yakalamaktan daha çok, yazarın düşüncelerinin başka yazarların ağzından söyletilmesinin aracı olduğu gözden kaçırılmayacak kadar sarihtir. Kabul etmek gerekir ki yazar, dipnot tekniğini amacına en uygun şekilde kullanmıştır. Ancak kitabına temel yaptığı kaynakça kısmının, birinci el kaynak olan Risâle-i Nurlar hariç, temel eserlerden mahrum ve yetersiz kaldığını söyleyebiliriz.
Son olarak yazarın amacının, üzüm yemek değil bağcıyı dövmek olduğunu söylemek mümkün. Yani yazarın amacı bu kitap yoluyla, Said Nursi ve Risâle-i Nurların tahlili ve değerlendirilmesi değil, Nur Talebelerinin siyasî açıdan eleştirilmesidir.
(Yeni Asya, 23 Nisan 2000)
EĞİLİM ANILARI
Yahya AKENGİN
İhsan Işık, yüksek öğrenimini tamamlamak üzere olan bir genç şair. Eğilim Anıları ilk şiir kitabı. Kendisini, şiire gönül vermiş ve bu işin bir ustalık olduğunu kavramış olarak görüyoruz. Eğilim Anıları’nı okuduktan sonra İhsan Işık'ın, gelecekteki güçlü şairlerimizden biri olacağı kanaatini edindim.
İhsan Işık’tan bir örnek:
Sesime karşı koyan yontmataş rüzgârları
Bilmiyorlar bunların ötesinde de varım
Kıyıcıların tümü el ele vermiş
Olsun
Yine de eğilmeden yaşarım
Eğilim Anıları/İhsan Işık/Çile Yayınları 54 sayfa, 5 lira
(Hisar Dergisi, Yeni Yayınlar, Yahya Akengin, Ağustos 1975, sayı 140)
KONUŞANLAR VE SUSANLAR
Ali NAR
II. İhsan Işık ve “Eğilim Anıları”
Diyarbakır’da, öğretmenliğe yeni başladığımızda, orta II de bir sarışın çocuk tanıyorum. Temiz kılıklı, güzel yüzlü, uyanık ve terbiyeli... Derslerde fazla başarılı olmamasına rağmen, düzgün konuşması ve yerinde davranışlarıyla dikkati çekiyor. Özellikle, Peygamberimizin (s.a) hayatını (Siyer-i Nebi) anlatırken, ders kitabında bulunmayan ve hocasının da anlatmadığı bir meseleyi kendi öğrenmesiyle anlatışı, sınıf içinde onu tek adam ediveriyor... Bundan sonra, hitabet ve kompozisyona teşvik ediyorum. Günler ve yıllar geçiyor, ismi okul içinde ve şehirde duyulmaya başlıyor. Daha sonra okul gazetesi çıkaracak (Özlem) arkasından gençlik arasında belli isimlerden biri derken... Edebiyat Fakültesine kaydoldu. O güne kadar çeşitli gazete ve dergilerde; Deneme, Hikâye, özellikle şiirlerini okuduk. “Siyer” dersindeki dikkatinden duyduğumuz sevince karşı, “Peygamberimizin savaşları” adlı bir kitap hediye etmiş ve: Seni bize, sana da zekâ ve kabiliyet ihsan eden Allah'ın Resulünün çizdiği yolda ilerlerken bu savaşlar sana örnektir.
İhsanın kadrini bilmek gibi ihsan olamaz, İhsan! diye bir not yazmıştım.
İhsanımız ihsanda bulunmuş; —Şiirlerini «Eğilim Anıları» adiyle neşretti.— Hocasına ithaf etmiş. Eh insan için en büyük hediye. «Eserimin eseri, benim eserimdir.» diye bir fetva koyalım. Ve haber verelim henüz yirmi beş yaşlarında bulunan İhsan Işık geleceğin ince ve nüktedan, o derece de azimli savaşçı sairini yansıtıyor bize.
Ama ilgisizlikten olacak, da hemşerisi Ö. F. Turgut gibi «sus» işaretini koydu bir yıldır.
Ne dergilerde, ne de gazetelerde hatta mektuplarda sesini duyamıyoruz. «Çile» dergisini çıkarıyordu, Diyarbakır’da. Onu da paydos etti.
Kendisine, bu yıl fakülteyi bitirirse, İstanbul’a gelmek yerine, Anadolu’nun görmediği bir köşesine gidip öğretmenlik yapmasını tavsiye etmiştim. «Anadolu’da» insanı tanı. Gençliği tanı. İsteğini anla. Köyü, kasabayı tanı, yüklen milletin duygusunu, çilesini! İstanbul’a zengin anılarla gel. Gel ki, bu bulamaç kentin yaşayışında, rengin kaybolmaya öbür arkadaşların gibi... İstanbul ve benzeri büyük -değil aslında irileşmiş, azmanlaşmış— şehirlerin; kirli havası, kirli sokağı ve kirli gıdasına eş kirli hayat ve bulanık düşüncesini aktarma durumunda kalmayasın, birçoğu gibi. Bu milletin mümkün mertebe saf kalan bölgelerinin, ruh köküne uyan duygu ve kendine has düşüncelerini işleyesin.
O gün bugündür, İhsan'dan ve çilesinden ses yok. Umarım ki, tavsiyem bu sefer tutulmuş, dolup taşma gününü bekliyordur.
Görelim Mevlâ neyler. Elbet bir gün yeni zeminler açılır, o zemin üstünde küssünler de yürüme fırsatını bulurlar. Haniya, bu gençler bize benzemiyor. Her olur olmaz yerde boy gösterip, olur olmaz söz etmiyorlar!
Şiirden bir bölüm:
EĞİLİM ANTLARI
Ben şiirlere eğildikçe
Eğildikçe şiirler üzerime
—Dilencilikte en az cimri—
Dinamit kuyusu kalbime
Katlandığında bir sonbahar ikindisi
Bir gizli aranırım uzaklara
…
Usanmışım en budala bencilliklerden
Aynalar kırma fücelliğinden
Tavanlar arası sövmekten zalimleri
«Ten kafesi» endişelerinden
İki ucu karanlık değilse de yaşantı
(Milli Gazete, 17.03.1977)
Resimli ve Metin Örnekli
TÜRKİYE EDEBİYATÇILAR VE KÜLTÜR ADAMLARI ANSİKLOPEDİSİ
ÖMER LEKESİZ
Dünü ve bugünüyle edebî hayatın gerekli çalışmalarla kuşatılamadığı çoğu zaman yakınma, bazen de durum belirleme olarak ileri sürülegelmiş; mevcut araştırmalar, incelemeler, hal tercümeleri, kitabiyat ve sair kayıtlar eksiklikle malûl olarak nitelendirilmiştir. Söz konusu yaklaşımların çok azında edebiyatın yapısından kaynaklanan doğru nedenlerden söz edilebilmiştir. Bu doğru nedenlerden biri: Edebiyatın, kendisini konu edinen tüm çalışmaların önünde yürüdüğü, diger bir söyleyişle ondaki akışın kesintisizliği nedeniyle kuşatılamayacağı, ancak makul bir ara ile geriden izlenebileceğidir.
Bunu Cumhuriyet dönemindeki kimi hal tercümeleri ve kitabiyat eserleri ile sınırlandırarak örneklendirecek olursak: Maarif Vekaleti'nce hazırlanan Türkiye Bibliyografyası (1933), İ. Alaattin Gövsa'nın Meşhur Adamlar'ı (1933-35), Türk Meşhurları Ansiklopedisi (1946), İbnülemin Mahmut Kemal İnal'ın Son Asır Türk Şairleri (1930-41), Sadeddin Nüzhet Ergun'un Türk Şairleri (1936-46), Baha Dürder'in Şairler, Edipler, Muharrirler'i (1946), Nahid Sırrı Örik'in Türk Meşhurları Ansiklopedisi (1953), Behçet Necatgil'in Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü (1960), Edebiyatımızda Eserler Sözlüğü (1971), Tahir Alangu'nun 100 Ünlü Türk Eseri (1974), Seyit Kemal Karaalioğlu'nun Resimli Türk Edebiyatçılar Sözlüğü (2. Bas.: 1982), İhsan Işık'ın Yazarlar Sözlüğü (1990), Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (1 cilt: 2001; 3 cilt: 2003), Yapı Kredi Yayınları'nın Tanzimat'tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi (2001) vd. içerik olarak genellikle geçmişi, kısmen kendi zamanlarını kuşatan eserler olarak bilinirler. Ama konu işlevleri olunca, bunların her birinin yerli edebiyat abidesine eklenmiş birer yapı taşı oldukları görülür. Dolayısıyla, yukarda belirttiğimiz "doğru neden" çevresinde bu eserleri, bugünün bilgisini içermedikleri, için eksiklikle malûl saymak, yoksamak ya da küçümsemek edebiyatın doğasına (akışkanlığına) ve edebi mirasın varlığına aykırı bir hareket sayılır ve ayrıca Kâtip Çelebi'nin Keşfü'z-zünun'uyla avuçlarımıza sunduğu geçmiş, İbnülemin Mahmut Kemal İnal'ın Son Asır Türk Şairleri'yle düne, Behçet Necatigil'in sözlükleriyle bugüne bitişmeseydi hem edebi bir mirastan hem de süren bir edebiyattan zaten söz edilemezdi.
Bu belirlememiz, yaklaşık üç ay önce okurla buluşan Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi için de geçerlidir. Adlarını yukarıda da verdiğimiz Yazarlar Sözlüğü'nün (1990) ve Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi'nin (2001) sahibi olan İhsan Işık'ın imzasını taşıyan bu yeni eser, yazarının, 1700 yazarın hal tercümesinden başlayıp, bu sayıyı söz konusu kitaplarının yeni basımlarında bire, üçe, beşe katlayan müstesna çabasını, son olarak on ciltte, 10.336 yazarın hal tercümesiyle taçlandıran bir kültür ve edebiyat hazinesidir.
İhsan Işık, yeni eserinde edebiyat ve kültür adamlarının hal tercümelerini, onlarla ilgili eleştirilerden, değerlendirmelerden örneklerle zenginleştirmiş, Yunus Emre'den bugüne tüm zamanların kültür adamlarını, halk edebiyatının sultanlarını, yerli düşüncenin mimarlarını, Türkçe edebiyatın unutulmaz emektarlarını ve onların en yeni varislerini Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi'nin iki kapağı arasında buluşturarak, kültür ve edebiyat dünyamızı elle tutulacak, gözle görülecek şekilde bütünlemiştir.
Kültürel hayatımız, dolayısıyla edebiyatımız yine devam edecek, her geçen gün yeni yapı taşları oluşacak, günü geldiğinde kültür ve edebiyat abidemizde kendilerine ayrılan yerlere yerleşeceklerdir. Önemli olan bugünü kıyametin arefe günü sayarak o abideyi oluşturan yapı taşlarını bir bütün olarak fotoğraflamaktır. İşte, 1990'dan beri bu doğrultudaki çabasını ve başarısını gıpta ederek izlediğimiz İhsan Işık, Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi'yle her şeyden önce bunu gerçekleştirmiştir.
Elimize ulaştığı anda biricikleşen, Türkçe edebiyat abidesine bir yapı taşı olarak yeni eklenen Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi'nden dolayı İhsan Işık'ı kutlarken, o müstesna gayretinin yakın zamanda bizi hangi güzel eserlerle buluşturacağını da merak ediyoruz. (Bilgi: 0312.2298884, Faks: 0312.2298824, email@example.com)
KAYNAK: Virgül dergisi, 2006
TÜRKİYE YAZARLAR ANSİKLOPEDİSİ
Sedat UMRAN
Araştırıcı kimliğini hakkıyla ortaya koyduğu için bu eseriyle İhsan Işık kanımızca yazınımızda büyük bir eksikliği gidermiştir, bu eseri için yetkili kalemlerce yazılanlar, övgüler sebeplendirilmiş olan takdirlerdir. Böyle bir eserin hazırlanıp yayımlanması yazınseverler için mutluluk vesilesidir.
İhsan Işık’ın hazırladığı bu çok değerli çalışma yansız bir bakışla incelendiğinde bunca övgüye ve takdire hak kazandığını düşünerek sevinç duyuyoruz.
Biz kendi hesabımıza İhsan Işık’ın böyle bir yapıtı kazandıracağını pek ummamıştık; bunun sebebi o denli büyük bir zahmeti ve titizliği göze alabilecek ve konusuna büyük bir sevgiyle eğilebilecek yazın adamlarımızın sayısının sanıldığı kadar çok olmayışıdır.
Ansiklopedinin yazarı –ki aynı zamanda güzel şiirler yazmış olan bir şairimizdir, ele aldığı kişilikler üzerine yargısını kendisi saklayıp ehil kalemlerin ve eleştirmenlerin onlar üzerine dile getirdiklerinden isabetli alıntılar yapmıştır.
Yazarın kendisinden önce yayımlaşmış bulunan bu tür eserlerin bir çoğunu gözden geçirdiği ve taradığı anlaşılmaktadır.
Bu kitapta ilk kez ünlü yazarlar yanında isimleri bugün için unutulmuş bulunan, ama edebiyata emek vermiş olan ve belleğimizde yer etmiş bulunan çok sayıda bugün artık unutulmuş olsalar da yerlerini almıştır. Bu özellikle de sevindirici bir durumdur.
Kısaca belirtelim ki, yazarımızın bu eserinin zamanla daha da değerlenmiş olacağını tahmin edebiliriz, çünkü bu kadar geniş çapta yayımlanmış olan ve belirttiğimiz özellikleri gösteren bir ikinci eserin mevcut olduğunu sanmıyoruz. (…) Edebiyatı sevenlerin kitaplığında eksik olmaması gerekli bir eser meydana getirerek, sevgimizi ve hayranlığımızı kazanmıştır.
(Yedi İklim, Ağustos 2004)
İHSAN IŞIK'TAN HAL TERCÜMELERİ
Ömer LEKESİZ
Dünü ve bugünüyle edebî hayatın gerekli çalışmalarla kuşatılamadığı çoğu zaman yakınma, bazen de durum belirleme olarak ileri sürülegelmiş; mevcut araştırmalar, incelemeler, hal tercümeleri, kitabiyat ve sair kayıtlar eksiklikle malûl olarak nitelendirilmiştir. Söz konusu yaklaşımların çok azında edebiyatın yapısından kaynaklanan doğru nedenlerden söz edilebilmiştir. Bu doğru nedenlerden biri: Edebiyatın, kendisini konu edinen tüm çalışmaların önünde yürüdüğü, diger bir söyleyişle ondaki akışın kesintisizliği nedeniyle kuşatılamayacağı, ancak makul bir ara ile geriden izlenebileceğidir.
Bunu Cumhuriyet dönemindeki kimi hal tercümeleri ve kitabiyat eserleri ile sınırlandırarak örneklendirecek olursak: Maarif Vekaleti'nce hazırlanan Türkiye Bibliyografyası (1933), İ. Alaattin Gövsa'nın Meşhur Adamlar'ı (1933-35), Türk Meşhurları Ansiklopedisi (1946), İbnülemin Mahmut Kemal İnal'ın Son Asır Türk Şairleri (1930-41), Sadeddin Nüzhet Ergun'un Türk Şairleri (1936-46), Baha Dürder'in Şairler, Edipler, Muharrirler'i (1946), Nahid Sırrı Örik'in Türk Meşhurları Ansiklopedisi (1953), Behçet Necatgil'in Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü (1960), Edebiyatımızda Eserler Sözlüğü (1971), Tahir Alangu'nun 100 Ünlü Türk Eseri (1974), Seyit Kemal Karaalioğlu'nun Resimli Türk Edebiyatçılar Sözlüğü (2. Bas.: 1982), İhsan Işık'ın Yazarlar Sözlüğü (1990), Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (1 cilt: 2001; 3 cilt: 2003), Yapı Kredi Yayınları'nın Tanzimat'tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi (2001) vd. içerik olarak genellikle geçmişi, kısmen kendi zamanlarını kuşatan eserler olarak bilinirler. Ama konu işlevleri olunca, bunların her birinin yerli edebiyat abidesine eklenmiş birer yapı taşı oldukları görülür. Dolayısıyla, yukarda belirttiğimiz "doğru neden" çevresinde bu eserleri, bugünün bilgisini içermedikleri, için eksiklikle malûl saymak, yoksamak ya da küçümsemek edebiyatın doğasına (akışkanlığına) ve edebi mirasın varlığına aykırı bir hareket sayılır ve ayrıca Kâtip Çelebi'nin Keşfü'z-zünun'uyla avuçlarımıza sunduğu geçmiş, İbnülemin Mahmut Kemal İnal'ın Son Asır Türk Şairleri'yle düne, Behçet Necatigil'in sözlükleriyle bugüne bitişmeseydi hem edebi bir mirastan hem de süren bir edebiyattan zaten söz edilemezdi.
Bu belirlememiz, yaklaşık bir ay önce okurla buluşan Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi için de geçerlidir. Adlarını yukarıda da verdiğimiz Yazarlar Sözlüğü'nün (1990) ve Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi'nin (2001) sahibi olan İhsan Işık'ın imzasını taşıyan bu yeni eser, yazarının, 1700 yazarın hal tercümesinden başlayıp, bu sayıyı söz konusu kitaplarının yeni basımlarında bire, üçe, beşe katlayan müstesna çabasını, son olarak on ciltte, 10.336 yazarın hal tercümesiyle taçlandıran bir kültür ve edebiyat hazinesidir.
İhsan Işık, yeni eserinde edebiyat ve kültür adamlarının hal tercümelerini, onlarla ilgili eleştirilerden, değerlendirmelerden örneklerle zenginleştirmiş, Yunus Emre'den bugüne tüm zamanların kültür adamlarını, halk edebiyatının sultanlarını, yerli düşüncenin mimarlarını, Türkçe edebiyatın unutulmaz emektarlarını ve onların en yeni varislerini Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi'nin iki kapağı arasında buluşturarak, kültür ve edebiyat dünyamızı elle tutulacak, gözle görülecek şekilde bütünlemiştir.
Kültürel hayatımız, dolayısıyla edebiyatımız yine devam edecek, her geçen gün yeni yapı taşları oluşacak, günü geldiğinde kültür ve edebiyat abidemizde kendilerine ayrılan yerlere yerleşeceklerdir. Önemli olan bugünü kıyametin arefe günü sayarak o abideyi oluşturan yapı taşlarını bir bütün olarak fotoğraflamaktır. İşte, 1990'dan beri bu doğrultudaki çabasını ve başarısını gıpta ederek izlediğimiz İhsan Işık, Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi'yle her şeyden önce bunu gerçekleştirmiştir.
Elimize ulaştığı anda biricikleşen, Türkçe edebiyat abidesine bir yapı taşı olarak yeni eklenen Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi'nden dolayı İhsan Işık'ı kutlarken, o müstesna gayretinin yakın zamanda bizi hangi güzel eserlerle buluşturacağını da merak ediyoruz.
KAYNAK: Ömer Lekesiz / İhsan Işık’tan Hal Tercümeleri (Yeni Şafak Kitap Eki, 05.12.2006)
EMEĞİN SOMUT HALİ: TÜRKİYE YAZARLAR ANSİKLOPEDİSİ
Rasim ÖZDENÖREN
İhsan Işık'ın "Yazarlar Sözlüğü"nden (1990) başlayarak takdirle izlediğim çalışması, nihayet "Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi" (3. baskı, 2004) ile devam ediyor. Devam ediyor, diyorum, çünkü bu devasa eserin bu haliyle noktalanmayacağını, eserin bu son baskısında öğrenmiş bulunuyoruz. Eserin elimizdeki bu üçüncü basımına 2498 adet yeni biyografi eklenmek suretiyle biyografi sayısı 5786'ya ulaştırılmış oluyor. Bu rakamın ne demek olduğunu zihnimizde berraklaştırabilmek için bu alanda hazırlanmış olan yazar isimleri sözlüklerinin şimdiye kadar basılmış olan en kabadayısının 1200 küsur isim içerdiğini hatırlamak yeter sanırım.
Elimizdeki görkemli eserin "Türkiye Edebiyat, Bilim ve Kültür Adamları Ansiklopedisi" ile devam edeceğini, müellifin önsözünden öğreniyoruz. Böylece isim sayısı da onbin dolaylarına yükselecektir.
İhsan Işık, elimizdeki eserinde de yazar tanımını geniş tutmuş, şimdiye kadar alışılagelen ve "yazar" tanımını yalnızca edebiyat alanına (şiir, öykü, roman, deneme, eleştiri, araştırma, inceleme, oyun) inhisar ettiren anlayışı aşma cesaretini göstermiştir. Böylece eserde, edebiyat alanında ürün vermiş yazarlardan başka, düşünce, felsefe, tarih, sosyoloji, ekonomi, politika, din, dil, folklor, sanat tarihi vb. alanlarda ürün vermiş imzalara da yer verilmiştir. Bunun nasıl bir boşluğu doldurduğunu erbabı takdir edecektir.
Esere eklenen "Ek Bölümler"den biri Edebiyat ve Bilim-Sanat Ödülleri başlığını taşıyor. Bu başlık altında197 kuruluşun verdiği ödüller, ödüllerin kime verildiği belirtiliyor. Öteki bölüm Türk Dünyası Yazarları başlığını taşıyor ve bu bölümde de Türkiye Türkçesi dışındaki lehçelerde eser veren 200 dolayında şair-yazar hakkında bilgi veriliyor.
Rakamları, biraz da mahsus zikrediyorum. Baş döndürücü olduğunu bildiğim ve eserin rakamsal değerinin konuyla ilgisi olmayanlar tarafından da seçilmesini istediğim için...
Müellifin, Önsöz'de vurguladığı çağrısını buraya aktarmak istiyorum, şöyle söylüyor: "Bu Ansiklopedi, yazarının kısıtlı maddî imkânları ölçüsünde hazırlanan, bir bakıma 'terceme-i hal yazarlığı' geleneğini devam ettirmeyi amaçlayan, hesabî değil hasbî bir çalışmadır. Birçok eleştirmenin belirttiği gibi yeni basımlarla kapsamının genişleyip içeriğinin zenginleşmesi, 21. yüzyıl Türk edebiyatı, düşüncesi ve bilim hayatını oluşturan insanları toplu biçimde bilinmezden bilinir kılmaya dönüştürmek gibi önemli bir sonucu ortaya koyacaktır. Okuyucularımızın, özellikle yazarlarımızın eleştiri ve uyarıları, eksiklerimizin giderilmesine ve yanlışlarımızın düzeltilmesine kıymetli katkılarda bulunacaktır. Her alanda olduğu gibi, biyografik bilgiler ve sunumuna ilişkin ciddi eleştiri yazılarına her zaman ihtiyaç vardır. Bu yazılar ile ne kadar tanıtılır, eksiklerimiz ve yanlışlarımız ne kadar düzeltilirse bundan o kadar mutluluk duyacağım."
Aslında, bir heyetin, hatta bir enstitünün üstesinden gelebileceği bir işi (ki onların bile böyle bir eser için ne kadar zorlandıklarını uygulamadan biliyoruz), tek başına üstlenen ve başarıyla yürüten tek kişinin, ne çetin zorluklarla karşılaştığını, karşılaşacağını tahmin etmek zor değildir. Bu itibarla, sunulacak önerilerin ne kadar işe yarayacağını kestirmek zor olmasa gerek. Eksiksiz ve yanlışsız bir eserin, bir müracaat kitabı olarak kitaplığımızda yer almasını sağlamakta, demek ki, her birimize görev düşüyor. Ben, bu azim işin üstesinden başarıyla gelmek için elinden geleni esirgemeyen İhsan Işık'a içten tebriklerimi iletiyorum.
KAYNAK: Rasim ÖZDENÖREN / Emeğin somut hali: Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (yeni Şafak, 14.08.2004)
Mehmet Nuri YARDIM
İhsan Işık, yıllar önce Yazarlar
Sözlüğü’yle edebiyat ve kültür dünyasını selâmlamıştı. 1990’da basılan bu
eserde 1700 yazarın hayat hikâyesi vardı. Ama yine de daha önce bir çok
sözlükte yer almayan isimler orada yer bulmuştu. Sonra gelişti ve genişledi. Sözlük
ansiklopediye dönüştü. Üç ciltten oluşan Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi
irfanımıza kazandırıldı. Önce 3218 olan sayı daha sona 5786’ya çıktı. Ama Işık,
bununla da yetinmedi. Ansiklopedinin İngilizcesini yayımladı. 20023 yazarı
ihtiva eden eser “Encylopedia of Turkish
Authors” adıyla dünyaya yayıldı. Azim,
gayret ve sebat devam etti. Şimdi bu
sözlüğün en genişletilmiş hâli günışığına çıkarılmış bulunuyor. “Resimli ve
Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi” . On
ciltten oluşan bu eserde 10 bin 366 yazarın hayat hikâyeleri, fotoğrafları,
şiirleri, hikâyeleri, eleştirileri, makaleleri, haklarında yazılanlar ve
kaynakçalar yer alıyor. İndekste Yazar Adları Dizini ile Yer Adları Dizini de
dikkat çekiyor.
Ana bölümde edebiyatçılar var. Şiir, hikâye, roman, oyun, deneme, eleştiri, fıkra, makale, hâtıra, gezi ve röportaj türlerinde eser verenleri görüyoruz. Kültür ve bilim adamları arasında tarih, felsefe, sosyoloji, din, dil, müzik, resim, siyaset, ekonomi, folklor, edebiyat tarihi, sanat tarihi, siyaset, tarihi, ekonomi tarihi alanlarında eser verenler unutulmamış. Siyaset ve devlet adamları arasında da cumhurbaşkanları, başbakanlar, bakanlar, milletvekilleri, diplomatlar öne çıkıyor. Ayrıca gazeteci yazarlar ile araştırmacı yazarlar da ihmal edilmemiş.
Eserin ek bölümü de ayrı bir zenginliğe sahip. Türk Dünyası Yazarlar Bölümü’nde Türkiye Türkçesi dışındaki lehçelerde eser verenler var. Ayrıca yazarların aylara göre doğum ve ölüm günleri listesi eklenmiş. Edebiyat, sanat ve bilim ödülleri de meraklılar için gerekli. Cumhuriyet tarihi boyunca 200 civarında kuruluşun ödül verdiği yazarlar ve eserleri belirtiliyor. Yazar Adları İndeksi’nde, yazarlarımızla ilgili şimdiye kadar yayımlanmış en geniş kaynak taraması yer buluyor. Yer Adları İndeksi’nde ise, yurtiçi ve dışındaki yüzlerce şehirle ilgili ilk ve tek Türkçe kaynak taraması yapılmış.
Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi, bugüne kadar bu alanda yapılmış en geniş çalışma: İyi bir baskı, titiz bir anlayış ve geniş bir bakış açısı\\’85 İhsan Işık, Türk düşünce, sanat, edebiyat ve kültür dünyasında iz bırakmış ulaşabildiği bütün isimleri -bir kısmını fotoğraflarıyla- okuyucunun önüne çıkarıyor. “Türkiye’nin birikimi” sözünü boşuna kullanmadım. Gerçekten de eserde neredeyse yok yok. Şairler, romancılar, hikâyeciler, deneme yazarları, tiyatro ve sinema sanatçıları, devlet adamları, bürokratlar, askerler, hukukçular, alimler, gazeteciler, kısacası sosyal ilim sahasında eser vermiş, öğrenci yetiştirmiş bütün şahsiyetler bu eserde hak ettiği yeri buluyor. Üstelik bir çoğu eserlerinden bazı örneklerle önümüze çıkarılıyor. Eserleri okul kitaplarında okutulan 500’e yakın edebiyatçı ansiklopedide en geniş şekilde işleniyor.
Eser metin örnekli. Böylelikle okuyucu, ismini gördüğü, biyografisini okuduğu kişinin en azından bir makalesini, şiirini, denemesini veya fikir yazısını değerlendirme ve yazarını daha yakından tanıma şansını elde ediyor. Işık, objektif bir bakışla herkese ulaşmaya çalışmış. Sadece şehirlerdekilerle yetinmemiş, Anadolu’nun ücra yerlerinde yaşayan yazarların hayat hikâyelerine de ulaşmış. Bu hâliyle eser Türk insanının birikimini gözler önüne seriyor. Her araştırmacının elinin altında olması gereken ansiklopedi, mükemmel bir kaynak olarak hem bugünkü nesillerin ihtiyacını karşılayacak hem de gelecekteki meraklılar için de vazgeçilmez bir rehber özelliğini muhafaza edecektir. Azmin elinden hiçbir şey kurtulmuyor. İhsan Işık yaklaşık 20 yıl uğraştı, çalıştı ve devâsâ bir eser ortaya koydu. Bize düşen bu mühim eseri okumak ve kütüphanemizin en mutena yerine yerleştirmektir.
KAYNAK: Mehmet Nuri YARDIM / Türkiye’nin
birikimi (Yeni Çağ, 11 Ekim 2006)
Osmanlı
biyografi kaynaklarında yaklaşık üç bin şairin yedi yüzden çoğu İstanbul,
yaklaşık yüz ellişer kadarı da Bursa ve Edirne doğumlu idi. Sonrası için çıkan
sonuçlar, en azından bugünden bakıldığında, tam bir sürprizdi. Beşinci sıraya
Diyarbakır gelip yerleşmişti. Elbette hiçbir veri sebepsiz olmadığına göre
bunun da bir izahı olmalıydı.
Şehirlerin gelişim çizgilerini çok değişik veriler üzerinden değerlendirmek mümkün elbette. Akademik hayatımın bir evresinde biyografi kaynaklarını toplu bir değerlendirmeye tabi tuttum; ardından da Osmanlı şehirlerini yetiştirdikleri şair sayıları açısından tasnif ettim. Elde ettiğim verilerin bir kısmı beklenen sonuçlardı. Çalışmaya başlarken kafamda bir hipotez vardı ve bu doğrulanmıştı. Çünkü siyasi gelişmelerle kültürel gelişmeler arasında sağlam bir bağlantı söz konusu idi. Ne ki kültürel gelişmeler siyasi gelişmeleri bir süre geriden izliyordu. Bu değerlendirmenin doğal sonucu olarak İstanbul en çok şair yetiştiren yer olmalıydı, öyle de oldu. Peki sonra? Sonrası için de öngörülerim vardı. Yani eski başkentler, Bursa ve Edirne. Yine sonuç beklendiği gibi. Osmanlı biyografi kaynaklarında yaklaşık üç bin şairin yedi yüzden çoğu İstanbul, yaklaşık yüz ellişer kadarı da Bursa ve Edirne doğumlu idi. Sonrası için çıkan sonuçlar, en azından bugünden bakıldığında, tam bir sürprizdi. Beşinci sıraya Diyarbakır gelip yerleşmişti. Elbette hiçbir veri sebepsiz olmadığına göre bunun da bir izahı olmalıydı. Onu bulmak da bilim insanlarının göreviydi.
Yukarıdaki cümlede en azından bugünden bakıldığında diye bir ifade kullandım. Çünkü biz doğal olarak şehirlerin de farklı bir hikayeleri olabileceğini düşünmeden onları sadece bugünkü konumlarına bakarak değerlendiriyoruz. Oysa günümüzde sıradan bir yerleşim yerine dönüşmüş pek çok yerin tarihte çok önemli yerleşim mekanları olduğunu ya da bugün mühim gibi görünenlerin ise geçmişte yok hükmünde olduklarını bilmemiz gerekiyor.
Eski hallerine bakalım
Gelelim Diyarbakır’a…. Diyarbakır kuşkusuz günümüzde de önemli bir kent. Güneydoğu’da bir metropol. Daha çok da güvenlik sorunlarıyla gündemde. Peki onun bir de eski hallerine göz atsak…
Şehirlerin ortaya çıkıp gelişmesinde çok değişik faktörler rol oynayabilir kuşkusuz. Bunların başında coğrafya gelir. Diyarbakır, insanlık tarihinin bu önemli ve eski merkezi, bu önemini kuzeydeki dağlık yaylalar ile güneydeki çöl manzaralı ovalar arasında yerleşime elverişli olan intikal alanında ve büyük bölgeleri birbirine bağlayan ana yollar üzerinde bulunuşuna borçludur. Bu yollardan biri Anadolu ve Suriye’den gelerek Irak’a ulaşmaktadır. Akdeniz kıyılarını Basra Körfezi’ne bağlayan bu en kısa yoldan Diyarbakır’da bir ikinci yol ayrılarak kuzeydeki dağ silsilesini Deveboynu ile aşıp Elazığ ve Sivas üzerinden Samsun’a ulaşır ve bu suretle Orta Doğu ile Karadeniz kıyıları arasındaki bağlantı sağlanmış olur. İkinci derecede bir başka yol ise şehri, Bitlis ve Van Gölü havzası üzerinden Azerbaycan ve İran’a bağlamaktadır. Kısacası Diyarbakır, binlerce yıldan beri Anadolu ile Mezopotamya arasında bir geçit, bir geçiş merkezidir. Şehrin, tabii bazı doğal imkanları ve müstahkem surlarıyla kolay savunulabilme özelliği, ayrıca Dicle nehri aracılığı ile Musul’a doğru yapılabilen nakliyat imkanını da buna eklemek gerekir. Bu özelliğinden dolayı Diyarbakır tarih boyunca önemli bir ticaret, ulaşım, siyaset ve bunların sonucu olarak da kültür merkezi olmuştur.
Diyarbakır Anadolu’da Müslümanlar tarafından fethedilen ilk önemli merkezlerden biridir. Daha 639 yılında el-cezire fethi ile görevlendirilen İyaz komutasındaki ordu bu şehri de kuşatmış ve birliğin sol kanadını yöneten Halid b. Velid tarafından ele geçirilmiştir. Bundan sonra da pek çok kez Bizans orduları tarafından kuşatılmış olmasına rağmen hiçbir zaman Müslüman yönetimlerinin elinden çıkmamıştır. Şehir bu devrelerde de kültür merkezi vasfını korumuş ve erken dönemde İslam dünyasının dört önemli ilim ve edebiyat merkezi sayılmıştır. Şehir dinler ve mezhepler tarihi açısından da mühim bir merkezdir; Müslümanların dört büyük mezhebinin bu bölgede farklı dönemlerde etkileri olmuş, fakat günümüzde bunlardan sadece Şafii ve Hanefi mezheplerinin mensupları kalmıştır. 12. yüzyılda Diyarbakır’da dört Sünni mezhep bir arada yaşamaktaydı. Mesudiye Medresesi dört mezhep fakihinin tedrisi için kurulmuştu.
Diyarbakır 11. yüzyıl sonlarından itibaren Türk yönetimine geçmiş bu tarihten itibaren şehir çeşitli Türk boylarının hakimiyetinde kalmıştır. Bu dönemden itibaren zaman zaman Türk boylarının başkenti de oldu. Diyarbakır bu dönemlerde daha ziyade gelişti ve Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslamlaşması sürecinde de önemli bir geçiş noktası özelliği kazandı. Özellikle Akkoyunlular’ın başkent olması onu daha da kıymetlendirdi. Ama şehir çok kültürlü yapısını da hep muhafaza etti.
Diyarbakır’ın Türk tarihinde ehemmiyetini arttıran hususların başında Anadolu’ya gelirken bu topraklara Doğu Anadolu üzerinden değil de Güneydoğu Anadolu üzerinden gelişlerinin büyük rolü olmuştur. Müslüman olunca İran Azerbaycan ve Bağdat çevresi Türkler için bir Cazibe Merkezi olmuş ve kitleler halinde Türk boyları Orta Asya’dan buralara doğru akmaya başlamışlardır. Bir süre sonra Moğol baskısının da tesiriyle bu kez Anadolu’ya doğru bir akış başlamış ve bu göçler Anadolu’ya o zaman Müslüman olmayan milletlerin kontrolündeki Doğu Anadolu tarafından değil çok erken devirlerden itibaren Müslümanlaşmış Güneydoğu Anadolu bölgesinden girmeye başlamıştır. Bunun sonucunda Artuklular, Eyyübiler, Bitlis ve Diyarbakır Atabeyleri gibi çok sayıda Türk devletinin bu bölgede kurulduğu hatırlanmalıdır. Osmanlı Devleti’ni kuran Kayı boyunun da bir süre Halep dolaylarında dolaştığı ve büyük ataları Süleyman Şah’ın Rakka civarında Fırat Nehri’nde boğulduğu ve Caber kalesinde medfun olduğu düşünülürse Anadolu’ya başlangıçta bütün göçlerin bu bölge üzerinden yapıldığı anlaşılır.
Türkçenin geçiş noktası
Bu göçlerin sonucunda Türkçe de belli oranlarda etkilenmiş ve 13. yüzyıldan itibaren birbirinden belli ölçüler içinde farklılıklar taşıyan yazı dilleri teşekkül etmeye başlamıştı. Diyarbakır ve çevresi bu farklı yazı dilleri ya da Türkçenin tarihi açısından da önemli bir geçiş noktasıdır. Yazı dilinin ötesinde Türkçenin ağız çalışmaları açısından da bu bölge aynı niteliklere haizdir. Denilebilir ki Orta Asya’da ortaya çıkmış olan kültürel birikim Anadolu’ya taşınırken Diyarbakır adeta bir üst görevi üstlenmiş, bu önemli konumundan dolayı da bu bölgede meydana gelen ağız ve yazı dilleri belli oranda Orta Asya çevresine has hususiyetleri bir oranda da Anadolu’ya has ağız ve özellikleri taşımıştır. Bugün folklorumuzun, klasik metinlerimizin, ağızlarımızın ve yazı dilimizin yayılma alanları sağlıklı haritalara dönüştürülebilse bu söylediklerimin orada kalın çizgiler halinde ortaya çıkabileceği kanaatindeyim.
Tezkire-i Şuara-yı Amid
Yavuz Sultan Selim’in Çaldıran Savaşı (1517) sonrasında Osmanlı topraklarına katılan şehir, bir süreden beri iç çekişmelere tanık olduğu için harap bir konumdaydı. Osmanlı yönetimi sırasında Diyarbakır, uzun bir süre iç ve dış tehlikelerden uzak kalması, devletin en büyük ve en önemli eyaletlerinden birinin merkezi yapılması, savaşlarda üst ve kışlak olması dolayısıyla çok kısa süre içinde toparlanıp eski ihtişamını elde etti. Bu konumuna denk olarak mimari ve kültürel altyapısını ait eksiklikler de süratle giderildi. 1660 yılında burayı ziyaret ederek eden seyyah Poullet, Diyarbakır’ı gördüğü şehirlerin hepsinden daha güzel bulmaktadır. Poullet’e göre şehrin pazarları ülkedeki başka şehirlerde gördüklerinden daha büyük ve daha güzeldir. İran, Mısır, Kafkasya, Polonya ve Rusyalı tüccarlar buraya gelip ipek, pamuk, tiftik ve sahtiyan alarak memleketlerine götürmektedirler. Bütün bu gayretler Diyarbakır’ı kültürel bakımdan da siyasi konumuna paralel bir noktaya getirdi. Diyarbakır, yukarıda sözünü ettiğim tabloyu doğurdu ve Osmanlı şairleri sıralamasında da bu yüzden beşinci sırayı elde etti. Şehrin bu konumu eski devirlerden beri araştırmacıların dikkatini çekmiş bu potansiyelini gözler önüne seren çalışmalar yapılmıştır. Bunların en önemlilerinden biri Ali Emiri tarafından Diyarbakırlı şairler için hazırladığı Tezkire-i Şuara-yı Amid adlı eserdir. Ali Emiri Efendi’yi izleyen bir başka değerli araştırmacı ise bir diğer Diyarbakırlı araştırmacı Şevket Beysanoğlu’dur. Bunu yine bir başka hemşehri olarak İhsan Işık izler.
Edebi birikiminin ötesinde Unesco tarafından da kültürel miras olarak tescil edilen kalesi, Hevsel Bahçeleri, çok kültürlü yapısından doğan zengin mutfak kültürü, yine farklı kültürlerin ürünü olan ve her birinin arkasında heyecan verici hikayelere sahip mimari abideleri, içkalesi, folkloru ve bunlara eklenecek yüzlerce başka birikimi ile Diyarbakır bir potansiyel hazine olarak bizleri bekliyor. Eğer bu şehir güncel ve konjonktürel etkilerden sıyrılır, üzerindeki güvenlik algısın atabilir, tarihi kimliği üzerinden kendini inşa ederse yeniden bir dünya şehri olarak ortaya çıkar. O zaman biz de başlığı Diyarbakır, İşte bu diye düzeltiriz.
KAYNAK: Mustafa İsen / Diyarbakır bu mudur? (star.com.tr, 14.03.2020).
Araştırmacı
Yazar İhsan Işık Bâbıâli Enderun Sohbetleri’nde yaptığı konuşmada çarpıcı
açıklamalarda bulundu.
Elif Çelik (İstanbul)
Yeni Dünya Vakfı’nda düzenlenen Bâbıâli Enderun Sohbetleri’ne Araştırmacı Yazar İhsan Işık konuk oldu. Toplantının açılış konuşmasını yapan Mehmet Nuri Yardım, İhsan Işık’ın neredeyse bütün ömrünü Türkiye’nin kültürel envanterine adadığını, onbinlerce yazar ve şairin hayat hikâyesini bulduğunu ve bunları kitaplaştırdığını söyledi. Yardım, “Bu çalışmalar o kadar genişledi ki artık kitaplara sığmaz oldu, ansiklopedilere dönüştü. Bugün yaklaşık 35 ciltlik bir ansiklopedi külliyatı mevcut ve bu çalışmaları devam ediyor. İhsan Işık, edebiyatımızın, sanatımızın ve kültürümüzün birikimini ortaya koyarak büyük bir hizmette bulunmuştur. Kendisine hepimiz, bütün toplum teşekkür etmelidir.” dedi.
Yeni ciltleri hazırlıyorum
Konuşmasına başlarken yetişme çağından ve ailesinden de bahseden İhsan Işık, ilk olarak 1990 yılında Fatih Saraç ve Yekta Saraç’ın kurucusu oldukları Risale Yayınları’nda Yazarlar Sözlüğü adıyla bir kitabının yayımlandığını belirterek, “Bu kitap yayımlanınca farklı çevrelerden övgüler aldı. Ben de bunu geliştirmeye başladım. Daha sonra önce tek cilt, sonra da üç cilt ansiklopedi hâlinde yayımlandı. Şimdi bu ansiklopedinin 12. ve 13. ciltlerini hazırlıyorum. Kısmet olursa bu iki cilt de okuyuculara ulaşacak.” diye konuştu.
Teknolojiye güvenmemek lâzım
Teknolojiye fazla güvenmemek gerektiğini ifade eden İhsan Işık, şöyle devam etti: “Bilgisayardaki resimlerin ömrü ortalama 30 yıldır. Çünkü gelişen teknoloji eskiyi açamadığından resmin, fotoğrafın ömrü biter. Google’ın kurucusu ‘Resimleri kâğıtta saklayın.’ diyor. Onun için biz de bilgisayar ortamında bilgilerimizi saklasak bile mutlaka kâğıt olarak da muhafaza etmemiz gerekiyor. Zira bilgisayara uzun sürede güvenemeyiz.”
Müslümanlar olmasaydı...
Konuşmasında Doğu medeniyeti ve Batı uygarlığı arasında mukayeseler yapan İhsan Işık, “Müslümanlara yapılan zulmün engellenmesi için hangi alanda isek bir numara olmalıyız. Müslümanlar 800 senedir dünya coğrafyalarında olmasaydı, Batı dünyası çamurun içindeydi. Eğer geçmişte Müslümanların farklı bölgelerde ürettikleri büyük medeniyet olmasaydı bugün Batıdaki olumlu gelişmeler de olmazdı.”
KAYNAK: Batıyı çamurdan kurtaran Müslümanlardır (milatgazetesi.com, 22.01.2019).
Doğup
büyüdüğü "Şarkın Paris"i Diyarbakır düşer aklına. Görgü edep var.
Varsıllık ve yoksulluk arasındaki uçurumu Avrupa’ya yakıştıramaz. Müslümanların
oturdukları mahalleler akıllara durgunluk verir. Sanki bu Müslümanlar burada
akıl yoksunu olmuşlar…
”AH BİR PARİS YOLCULUĞU" (s.85-147)
“Avrupa Ekspresi, güzel, lüks, hızlı… Koca kompartımanda benim dışımda sadece bir kişi var. Bir de Arap olduğunu anladığım, meşin ceketli ve hareketleri kuşku veren koyu esmer bir genç. Arap olmasından değil tabii ama kompartımana sık girip çıkmasından huzursuzluk duymaya başlıyorum. (...) Bir Arap’tan tedirgin olmak duygusu beni daha çok rahatsız ediyor” (s.86) ...Birkaç saat sonra Paris’i göreceğimi bilmek, güzel(...), sıkıntılıyım yine de. Garip ama(...) sıkıntım artıyor(...). Kendimi teselliye çalışarak içimden ayetler şiirler okuyorum. Üşüdüğümü hissediyorum. (...) Dizlerime serdiğim montumla ısınmaya çalışıyorum. (...) Bu gereksiz tedirginliği üstümden atıp, gezinin tadını çıkarmalı. İşte Paris du Nord (...) Bildik istasyon manzaraları. (...) inen binen. Hayal bitti… Yolcular her yerde aynı, heyecanlı ve telaşlı.
(s.87) ...İşte ilk şaşırtıcı Paris fotoğrafları. Sayıları hiç de az olmayan dilencilerin biri gidip diğeri geliyor.(...) Hırsızlık ve gasp için tereddüt etmeyecek gibi görünüyorlar. Yüzlerinde acı ve umutsuzluk, kılıkları perişan…
(s.88) ... Paris’te karşılaşacağım ilk sokağı merak ediyorum. (...) Temiz ve yeni bir binaya geleceğimizi umarken karşılaştığım durum ilk hayal kırıklığım. (...) Bina ürkünç, yıkık-dökük bir şato bozuntusu. Binanın taşlığında ayakkabılarımızı çıkartıp içeriye girince büyük bir mescitle karşılaşıyoruz. Binanın yan tarafında bir bakkal ve bir de kitapevinin olduğunu öğrenince umutlanıyorum; ...Çok aç olmama karşın önüme konan yemeği yiyemeyeceğimi anlayınca meyve ve kuru yemişe saldırıyorum. (...) Hizmet eden genç, ağır işitip konuşma güçlüğü çeken Tunuslu Ali’nin yoksulluğu hemen anlaşılıyor...”
Müslümanların oturdukları bu harabeleri, kitap yoksunluğunu, taş devrindeki yaşamları görmemişler demek ki! Etkileyici ve bilgilendirici anıları okurken, uzun yolculuklara çıkıyor insan. Cennet, Cehennem ve Araf geliyor akla. Hacı Hasan Efendi’nin işlettiği bakkalda ‘helal et!’ yazısı dikkat çekiyor. Almanya’yı Fransa ile kıyasladığında; Almanya’da devlet, düzen, denetim var.
Doğup büyüdüğü "Şarkın Paris"i Diyarbakır düşer aklına. Görgü edep var. Varsıllık ve yoksulluk arasındaki uçurumu Avrupa’ya yakıştıramaz. Müslümanların oturdukları mahalleler akıllara durgunluk verir. Sanki bu Müslümanlar burada akıl yoksunu olmuşlar… Varoşlardaki bu görüntünün dayanılmazlığı yazarı çarpar, karamsarlaştırır, endişelerini arttırır. “Müminler, Batı ile uyum sağlayacağına geriye gitmişler” der.
Daha fazlasını görmemek için geldiği gibi geri dönmek ister. Bakkal Hasan Efendi’nin nispeten eğitimli damadı Yusuf ona, hafta sonunda Paris’i gezdireceğini söylemiştir. Hoca iyi şeyler görmek için çabalasa da, o akşam dernekte çalışan Ahmet adlı kişinin, “Refah gelecek, zulüm bitecek”(s.90) sözlerini derinliksiz, bilgiden yoksun bulur, itibar etmez. “Yol bu kadar kısa, mesele o kadar basit değil” der.
’den: “Dost bi perva, felek bi rahm, devran bi sükun/Derd çok, hem-derd yok, düşman kavi, tali’ zebun” dizelerini okurken “... Ümide susamış kalpler benden ne kadar umut verici sözler bekliyorlar… Ama niçin yalan söyleyeyim ki?” der içinden.
Konuk olduğu bir başka cami de oldukça eski bir binadan bozmadır. (...) Bir salonunda öğrencilere Kur’an dersi verilmektedir. (s.91)
Bu sefillikte de aradığını bulamamıştır. Kısır sohbetler, iç burkan manzaralar onu giderek germiştir. Eyfel Kulesi’ni, ünlü Şanzelize’yi bile gözü görmemektedir artık. “Paris caddelerinde turlarken... Yobazlarımızın güzelliklerini konuştuk uzun uzun” demektedir. Gerçek Müslümanların değil, donanımsız vaizlerin verdiği zararları konuşur Yusuf adlı kişi ile. Aradığı şey; kitaplar ve kütüphanelerdir. Fransa’da; yaşayan 6-7 milyon Müslüman’ın çoğu eğitimsiz ve donanımsızdır. Bunların 350 bini de Türk göçmenleridir. (s.93) Üzüm üzüme baka baka kararır, demek ki bizimkiler de oradakilerini örnek almışlardır, demek geliyor akıllara.
Farklı bir İslam, yozlaşmış bir kültür gelişmiştir uygarlığın göbeğinde. Avrupa sömürdüğü ülkelerin insanına kendine göre bir yaşam biçmiştir. Anlatılan kent dünyanın göz bebeği Paris’tir. “Paris’te sadece Madam ve Mösyöler yokmuş” meğer der.
Sayın İhsan Işık’ın anıları çok akıcı bir dil ile yazılmış ve merakla okunmaktadır. Kendimi olayların akışına kaptırmış, Paris varoşlarında gezinirken, dünya buraya kenetlendi birden. Paris’te Charlie Hebdoo Dergisi Teröristler tarafından basıldı. On iki kişi öldürüldü (07.01. 2015) haberi çoğalarak yayıldı. Düşle Gerçeği bir arada yaşarken zamanlamaya donup kalmıştım. Sanki oradaydım. Olaylar, elimdeki kitabın devamıydı adeta. Cezayir asıllı Kouachi kardeşler sığındıkları bir mekânda kıstırılmışlardı. Teslim olmuyor, Cennete gitme hayaliyle yanıp tutuşuyorlardı. Sonuçta uçlar birbirini yok ediyordu. Baskın yapılan bir Süpermarket’ten de ölüm haberleri gelmekteydi ilerleyen saatlerde… Hocanın tespitleri gelecekte yaşanan olayların habercisiydi, şimdi daha iyi anlamaktaydım.
İki yıl önce aynı tarihte üç PKK’lı kadının öldürülmesi (09 01. 2013) ile Paris yine sıra dışı bir olayla gündeme gelmişti. O cinayet sanırım hala sırrını korumaktadır. Kötülük melekleri Paris’e konuşlanmıştı uzun zamandan beri. ‘Saint Bertalamy Katliamı (24 Ağustos 1572)’da orada yaşanmıştı… Ancak 1789’dan sonra Avrupa din bezirganlığını bırakıp ortak kararlar alarak içlerinde düzen ve birliği sağlamışlardır günümüzde. Ne yazık ki Conrad Adam (gazeteci yazar) dediği gibi İslam toplulukları bundan örnek alamamışlardır henüz. Sonuç olarak İhsan Hoca da Müslüman bir yazar olarak eğitimsizliğin cehaletin insanlığa verdiği zararı sürekli vurgulamaktadır kitabında.
Türklerin Fransız toplumu içerisindeki sosyal durumu, özellikle Arap Müslümanların gözaltında oluşları, kurdukları derneklerin arkasında başka bir devlet ile bağının olup olmadığı endişesi (s.94) ayan beyan ortadadır. Sormak gerek bu gençler neden eğitimsiz, denetimsizdi? Sorumlusu kimdi onların? Fransa Müslüman vatandaşlarıyla ne kadar ilgiliydi?
“Fransa’da yabancı düşmanlığı Almanya’dan daha az” (s.95), diyordu Yusuf (1994.) “Belki biraz kendisine biraz da bana moral olsun diye güzel şeyler anlatıyordu. Ama içim hiç rahat değildi... Sayıları hızla artan Fransız Müslümanlarının ne ölçüde nitelikli kuşaklar yetiştirebildiği kocaman bir soru işaretidir” diyen İhsan hoca olacakları yirmi yıl öncesinden görmüş, kaygılarını belirtmişti. “...Paris dışında diğer şehirlerdeki Müslümanları tanıyarak hakikati öğrenebilecektim. Acaba öğrenebilecek miydim?” (s.96) cümlesinden de hocanın kaygıları belli olmaktadır.
“Fransa ve Bizimkiler” bölümünde teknolojik kıyaslama yapmakta, inançlı olmanın gericilik olmadığını, okumanın kültürlü olmanın gerekliliğini savunmaktadır. Batıya göçen işçilerin ilerleme bir yana, çok daha geride kaldıklarını görmek acı. Bu bağlamda Fransa’daki ve benzeri Türkiye’deki laik rejimin elitist eğitimini eleştirmektedir. Antuva ilçesinde konuk olduğu bir evde gördükleri karşısında şaşkınlığı tavan yapar:
“Yaşlı işçinin perişandı üstü başı… Evinin tuvaleti bile dışarıda bahçe içinde ilkel bir barakadan ibaretti. Evin her tarafını saran ağır bir koku vardı. Yer sofrasında yemek yenmekteydi(s.99). Tanıştığım Türk gençlerinin istinasız hepsi birer köy delikanlısı havasındaydı… Ne yazık ki kitapla, gazeteyle ilgileri yoktu hiç birinin. Hayatları boyunca hiçbir dergi okumamış, duymamış görmemişlerdi. Aile ve çevreden aldıkları eğitime göre; kültür ve sanat gereksiz şeylerdi... Fransa’ya gelmiş ama köylü hayatı yaşayan, Türkiye’deki işçilere bile benzemeyen yaşlı adam bir derneğin o bölgedeki şube başkanıydı, vah ki vah… (s.100)”.
Yazarın bu satırları Fransa’da olacakların habercisidir. Bir de bunun Afrikalısı vardı ki nitekim beklenen olmuştu (07 Ocak 2015). Yazara göre gençler cahil vaizlerin elinde denetimsiz bırakılmıştır.
“Lyon’un AK Merkez’i: Part Dieu (Allah’a Emanet). Uyuşturucu kullanımını duyunca keyfim kaçtı. Türk kızları da buraya takılıyormuş. Bu kızlar, akşama kadar burada kalıp sonra başörtülü masum kızlar mı oluyorlar?” (s.101).
Lyon Milli Kütüphanesi’nde ise dışında Türk yazarının olmamasından yakınır. Konuda, Türk yetkilileri, diğer Müslüman entelektüellerini kıyasıya eleştirir (s.103). Cumhuriyetçi Laiklik Komitesi üzerine bir söyleşiye katılır, salon tıklım tıklım doludur: Toplantıda iki Haham, iki Arap Müftü, bir Hıristiyan kadın eğitim üyesi, İki Papaz ile komite başkanı bir parlamenter konuşur. Konferansta en çok alkışı, Haham ve Müftünün konuşmaları alır. İmam, Fransa’da laikliği koruma üzerine insan haklarının çiğnendiğini, oysa İslam’da Kur’an referans alındığından yüzyıllarca hoşgörü içerisinde yaşandığını örnekler (s.104). Haham ise; “Okullarda Hıristiyan öğrenciler haçıyla, Yahudi öğrenciler takkesiyle, Müslüman kızlar da başörtüleriyle sınıfa girmeli... Laikliği koruma adına bunlara izin verilmeli” gereğini şiddetle savunarak şaşırtır dinleyenleri (s.105).
İhsan hoca konuşma metinlerini elde edemez ve gençlerin aklında kalan bilgi kırıntılarından anlamaya çalışır bu söyleşiyi. Fransa’daki sorunları sıralarken; Türkiye’den getirilen ithal damatların kahveleri doldurduğunu, işsiz olduklarını da vurgular. Kültür yozlaşması, dil sorunu, beklentiler, evlenme boşanmalar birer tez konusudur. Hoca buraya aralıklarla seyahat yapmıştır. Arap Müslüman gençleri arasında dini kimliklerine dönenlerin sayısı artmıştır (s.107). Ayrıca Arap Tebliğ Cemaatlerinin iyi Fransızca bildikleri, İslam’ı yaymakta etkili oldukları söylenmektedir.
Ortaçağ karanlığını aşabilen Avrupa, 1789 aydınlanma devrimiyle din ve devlet işlerini birbirinden ayırmıştır. Kimsenin inancını sorgulamaz. Ancak sömürge toplumlarından gelen Müslümanlar burada uğradıkları sosyolojik değişime ayak uyduramazlar. Özünü kaybederek başkalaşır, dönüşürler. Son olaylar, eğitimli Müslümanların endişelerini göstermektedir.
“Fransa’da Müslümanlar için bilgi yok olmuş”
Bir vatandaş İhsan hocayı evine götürür. Dokuz yaşındaki oğluna: “Hadi amcana bir Yasin oku!” der. Çocuk, Yasin suresinin iki sayfasını ezberinden hemen okur. İhsan Hoca oğluyla gururlanan babaya, “çocuğun masal ve diğer çocuk kitaplarının olup olmadığını” sorar. Beklenmedik bu soru üzerine şaşıran baba bir süre sessiz kalır, ardından, “Masal kitaplarının gereksiz olduğunu” söyler. Bu kez de İhsan Hoca şaşırır. “Sadece dini kitap okumanın yetersiz olduğunu, çocukların yaşına uygun masal ve çocuk kitapları okuyup hayal gücünün gelişmesi gerektiğini” söylemenin nafile olacağını anlar. “Fransa’da Müslümanlar için bilgi yok olmuş” deme çaresizliğine düşer.
Bir başka imamın evinde, “Bazı şeyler iyi hoş ta, temizlik mi, o da ne? Güya kitap dostu imamın konuk odası dediği yere girdik. Keşke gelmeseydik. Girdiğimiz oda maalesef dağınık ve leş gibi kokan kirli eşyalarla doluydu. Mutfak, lavabo ve tuvalet ise korkunç ilkeldi. Susuz arızalı küçük bir sifonun yanında duş hortumu ve başlığı helanın orta yerinde sürünüyordu. İmam bununla mı taharet alıyordu? …Fransa’nın büyük şehirlerinden birinin merkezi bir semtinde bu nasıl ilkel bir yaşayıştı? …Temizlik bilmeyen bir adam din diye neyi öğretirdi. … İlkellik nereye gitseler, hep beraberlerinde gidiyordu. Vah ki vah!...” (s.109).
Hoca gördükleri karşısında ‘ah u vah’ içinde kalır. “Eğitim Önemli Değil” (s.110) sözünün açıklaması yoktur!...
Murat adlı bir gençle arabayla Clerment Ferrand kentini gezerken, arabada oldukça seviyesiz bir vaaz kaseti dinler: “Bu talihsiz genç hakikati böyle bir vaazdan öğrenmiş demek ki” der içinden. Delikanlıya “bir müzik kaseti koysan daha iyi olacak” deyince genç şaşırır.
Hoca’nın Fransa’da karşılaştığı şaşkınlıkların sonu gelmez: “Yobazlık var. Ne yazık ki Türkiye’den gelen konuşmacılar nabza göre şerbet vermiş, ayranlarını kabartıp heyecana getirerek tekbir çektirip gitmişlerdi.” (s.111). “Bunlar bu konuşmalara alıştıkları için farklı tepkiyi yadırgıyorlar. ...Çocuklarında eğitim yok, iyi meslek sahibi olan da çıkmıyor. Geldikleri yerden, hatta daha aşağıda duruyorlardı. Memleketlerine dönme gibi bir planları da yoktu.” (s.112). Vah ki vah!...
MÜSLÜMAN FRANSIZLAR VE YEŞİL KOMÜNİST
Fransızların yarı nüfusu dine inanmıyor, ömür boyu üç kez kiliseye gidenler var: ‘Doğdukları, evlendikleri ve öldüklerinde’. “Doyurucu fikre sahip olunca tereddüt etmeden Müslüman oluyorlar.” (s.114). Müslümanlığı kabul edenlerin çoğu da kendini gizliyormuş. Bunları düşünürken, bir güzel Müslüman ile tanışır. “Karadenizli yeşil bir komünist, çok güzel bir arkadaş. İşte ona özendim. İmrenilecek bir ruh güzelliği içindeydi.” (s.115), diyebilme hoşgörüsündedir İhsan Işık öğretmen.
Belki de eğitimci olmasından, girdiği her mescitte “hani buranın kitaplığı” diye sorar. Eğer yoksa “buraya kitaplık kurun” diye uyarır. Strasburg’da bir Cami’deki kitapevinde gördüğü Arap kadınların sadece, incik boncukla ilgilenmeleri dikkatini çeker. “Türkler de kitaplarla ilgili değillerdi” der. Aradığı yazarlarını da orada göremeyince burulur.
Marsilya’nın ortasındaki Cami’de Cuma namazı kılınır. (s.118). Birlikte evine gittiği vatandaşın iki eşli olduğunu öğrenince şaşar kalır. Eşlerden biri Türkiye’de, yanındaki ise Cezayirli bir hatundur...
Paris’te çıkan ‘L’evenment de Jeudi’ dergisinin 17/Mart/1994 tarihli sayısında Cahaterine Bezard adlı yazarın, “İslamcı gençlerin laiklik için büyük tehlike oluşturduğu” yazısını okur. (s.124). Yazı Hoca’ya Türkiye’deki kimi yazarları anımsatır.
1994 yılında İslamcı Öğrenci grupları (CROUS), seçimlerde çeşitli kentlerde büyük atılım yapar, %17.95 ile ikinci sıraya otururlar. Fransa’nın bu konuda yayınladığı endişeli bildirileri, kitabın 125-127 sayfalarında yer almaktadır. Şu satırlar dikkat çekicidir:
“Fransa’da Müslüman öğrenciler kendilerini özgür hissetmiyorlar. Başlarına gelecek kötü durumlardan endişe duyarak bir gazeteci ile konuşurken kimliklerini gizlemek zorunda kalıyorlar.” Bu tespit gelecekte olacakların habercisi gibidir. Kitapta çok farklı tipler vardır.
SUÇ VE CEHALET...
Yakın geçmişteki ‘Cezayir İç Savaşı’nda dünya, İslam-Laik çatışmasını endişeyle izledi. Fransızlar yıllarca Cezayir’i sömürerek kimyasını bozmuştu. Onlara büyük acılar; kin nefret kardeş kavgasını öngörmüşlerdi. Görünen o ki; Fransa hoşgörüyü kendine ayırmış, sömürge toplumlarının uyanmasını istememişti. Hesaplayamadığı şey; bu eğitimsizliğin geri teperek büyük suç örgütlerine dönüşmesidir. Günümüzde. Fransız uyruklu Müslüman ya da diğer gençler, Ortadoğu ve diğer ülkelerde olaylara karışmaya başlamışlardır alenen. Onların yaşam öykülerinde hangi acıların izleri var, kim bilir. Bir yanda baskı ve işkence, öbür yanda onlara gökyüzü cennetini vadeden cehalet… Uyumsuzluk suça itmektedir gençleri.
İhsan Işık Hoca geçmiş yılların gezi notlarını, daha sonraki gidiş gelişlerle de pekiştirmiştir. Batı sömürgeci, İslam ülkeleri güçsüz, eğitimsiz, kendine güvensizdir henüz, dernek binaları terk edilmiş bakımsız yerlerdedir. Çevresi Katalonlar, İspanyol ve çeşitli ulusların Çingeneleriyle doludur. (s.134).
Lyon’dan sonra Perpigan’da çoğunluk Araplardan oluşur. Günümüz olayları nedeniyle dikkat çeken, Cezayir Savaşı’nda Fransızları destekleyen Harkiler’in ayrıcalıklı durumlarıdır. Fransız hükümetleri onlara para ve iş vermiştir. Anlaşılan o ki, Kouachie Kardeşler gibiler ise, sorunlarıyla baş başa bırakılmış ve örgütlerin eline düşmüştür.
İhsan Işık, dünya Müslümanları, Türkiye Müslümanları, Kürt dindarlarını konu ederken; Türk devletinin Avrupa’daki vatandaşlarına ilgisizliğini eleştirir. Konuyu oradaki İslam Cemaatleriyle de tartışır. İster istemez Fransız inceliğini, Batı kibarlığını över. (s.135) Fransa ile bağlantılı olarak Laiklerin ve ‘Jeunne (jön) Türkler’in Fransa’dan etkilenmelerini konu eder yine. Laik yaşam tarzını benimsemese de, gerçeklere, kültürel farklılıklara, kendince iyi olanlara saygı duyar…
Gezisinin devamında, bir katedralde minyatürleri inceler. Hıristiyanların Türkleri denize döküşleri resmedilmiştir. Osmanlı korkusu yaşanmıştır. Le Pante Savaşı II. Selim (s.138) “Kutsal sakal”ı konu eder. “Tesbih namazını ilk kez kıldığım için zorlandım.” der.
“Türkler ve Zencilere dikkat” (s.140): “Yeşil pasaportuma, NATO üyesi olmamıza rağmen; kibar Fransız, uygar ve müttefikimiz hakkında yanılmışım meğer. Eşyalarımı alıp beni aşağıya indirdiler dört beş zenciyle. Adımın aranan listesinde olup olmadığına bakıp vize istediler.” Hoca bu davranışa çok üzüldüğünü konu etmektedir. Daha sonra 2003’yılında 5. Uluslararası Türkçe Şiir Şöleni’ne, Alsas-Loren’e gider.(s.143). Hilton Otel’indeki pişmemiş et menüsünü beğenmez.
Fransız TV’si ünlü Türk sosyalistleriyle söyleşi yapar. Zülfü Livaneli, “Türkiye’de üç tehlike var” der,“Kürtçülük Türkçülük ve İslamcılık…” (s.129) İhsan Hoca bu söylemlerin hizip yaratabileceğinden endişe duyar. Aziz Nesin’e de göndermede bulunur. “Aklı başında konuşan bir tek Yaşar Kemal vardı” der. (s.130).
İhsan Işık Hoca’nın eğrisiyle doğrusuyla düşüncelere yer vermesi, onun gerçekçi, hoşgörülü, takdir edilir yanıdır.
(Not: İhsan Işık, Fransa bölümünde gerçek isimleri yazmadığını belirtmiştir. Anlıyoruz ki ortamlar tekin değildir, yoksulluk ve suçlar iç içedir…)
Gerçekedebiyat.com
KAYNAK: Sultan Su Esen / İhsan Işık'ın İbretlik Dersle Dolu Fransa İzlenimleri (gercekedebiyat.com, 04.03.2015).