"Bu sayfalarda hayatımın bütünü, yani bütün sevgilerim, bütün kinlerim, bütün tecrübelerim var. Bana öyle geliyor ki , hayat denen mülakata bu kitabı yazmak için geldim; etimin eti, kemiğimin kemiği."
diyor kendi kitabı hakkında. Bir deneme kitabı denemeyecek kadar güzel bir kitap, yazarın düşünce dünyasından bir demet var önümüzde.
Kitap, oğlu Mahmut Ali Meriç tarafından düzenlenerek baskıya giriyor. En başta sağ sol çatışmasından mütevellit kimse basmak istemiyor kitabı.
Neokur'da da kimsenin tavsiye ediyorum nevinden ötesine gidemeyen incelemeleri, beni bir inceleme yazmaya sevk etti. Tavsiye güzel olay,fakat inceleme kategorisine girmiyor kanımca.
Bir inceleme yazmak istedim çünkü, inceleme yazarken kitabı tekrar gözden geçirme fırsatım oldu. Ve kitabın son sayfasını huzursuzlukla çevirirken, yeniden okumam gerektiğini içten içe bilerek bitirdim kitabı. Bilmediğim, tekrar bakmam gereken çok yer vardı. Bu da benim eksiğim.
Kitapla ilgili kafama takılan bir diğer husus: kitap hakikaten güzel..boş bir kitap değil. Ama fazla slogan, okudum demek için okunuyor gibi. Baktığım , gördüğüm kadarıyla böyle. İçinden sözler alınıyor, güzel, insanları etkilemiş. Fakat bir fikir olarak zihnimize kazınmış mı? Okurken bunu düşündüm.
Kanaviçe bölümü faydalı fakat fazla kafa karıştırıcı geldi. Birçok insandan, kavramdan bahsediyor, fakat kalıcı olduğunu sanmıyorum. En azından benim için böyle. Alt bilgi olarak sayfada ilgili kelimenin hemen ardından verilse, nokta atışı daha güzel olabilirdi.
Tavsiye edebileceğim güzel bir kitap. Ve tekrar okuyacağım bir kitap. Kitaba gelirsek:
***
İlk 70 sayfa, oğlu Mahmut Ali Meriç'in gözünden babası, babasının kitaplarından hayatını anlatan alıntılar ve bir kronolojik hayat.
Bu açıdan güzel, çünkü kitabı okumadan yazarını tanımak bir ayrıcalık. Yazarın fikir dünyasına girmeden, fikirlerinin nasıl şekillendiğine şahitlik ediyoruz.
Ve başlıyoruz okumaya.
Kendini tanımaya kendini adamış biri Cemil Meriç.
Yalnız, kendini okumaya vermiş, doğruyu bulmak için her türlü fikri okumuş, süzgecinden geçirmiş.
Aklına her geleni yazmanın yazmak olmayacağının ayırdımına varmış bir münzevi fikir adamı Meriç. Bu bölümde tanıyoruz onu.
Kitap okumaktan gözleri görmez olmuş bir adam. nitekim, gözleri görmediğinde dahi, okumayı yazmayı bırakmamış, düşüncelerini hür bir şekilde söylemekten kaçınmamış biri var karşımızda.
( yazarın benimle aynı gün doğmuş olması da ayrı bir güzel nüanstır bana göre.)
Pek manidardır; fırsat yoksulu mahlasını kullanarak gençliğinde yazılar yazmış.
" Dünyam, romanların dünyasıydı." diyor.
"Kitap limandı benim için. Kitaplarla yaşadım. Kitaptaki insanları sokaktakilerden daha çok sevdim. Kitap benim has bahçemdi." diyor.
Fildişi Kulesinde kendini okumaya adamış biri.
" Bütün hayatı vermekle geçti, bilgisini , zamanını, kalbini."
Zıt fikirlere kulaklarımızı tıkamak, kendi kendimizin esiri olmakmış, öyle diyor Meriç.
"Kalemle yapılan fetihler, tarihe mal olur, tarihe, yani edebiyete."
Bu Ülke
Tüm bunlardan sonra Bu Ülke, 73. sayfada karşılıyor bizi. Fakat yazarını bir nebze olsun tanıyarak, onun kitabı yazarkenki sancılarından , gayelerinden haberdar olarak.
Bu Ülke, sağ ile sol, ilerici ile gerici, aydınlık ile karanlık, doğu ile batı gibi ikilikleri araştırıyor, doğrusuyla yanlışıyla tarafsız bir biçimde söylüyor aklından geçenleri.
Meriç'in denemelerinden oluşuyor, fakat denemeden çok daha öte. Çünkü tespitleri, tecrübeleri, kısaca bir hayat karşılıyor okuru.
Toprağımızda doğmayan kelimeler en tehlikeli olanlarıdır diyor.
Doğru söylemiyor mu? Kültür ve tarih bozulduğunda ne sanat kalıyor, ne bilgi.
Kitabın ilerleyen bölümlerinde bundan da bahsediyor gerçi. Tarih olmadan sanat olamaz diyor. Boş olur, yavan olur, sanattan vareste olur.
Sağ ve sol hakkında, toplumdan tamamen uzak iki ifrit olarak bahsediyor. Sol fikirlere kapalı, sağ kendini bir köşeye kapatmış.
" Gerçek, kelimelerin arasında kayboluyor."
Gerici ve ilerici. Aslolan düşünce hürriyeti. İnsan kendini fikirlere kapatıp hapsetmemeli.
"Oysa kelam bütünüyle haysiyettir." Başka bir deyişle
"Kamus namustur."
Kelimeye fazlasıyla önem veriyor, kelime yazarın silahı çünkü.
Gerçek yazarın 'bunu daha önce düşünmemiştim, ne kadar doğru.' dedirtmesi gerekiyor okuyucuya.
"Yazarın gerçekten değeri varsa, düşüncesini bir hamlede kavrayamazsınız."
"Bir aydın yabancı dil bilmese ne olur, çok kitap okumasına da ihtiyaç yok. Yeter ki ana dilini gerçekten bilsin. Kelimeleri şecereleriyle tanısın. Asıl olanları âdilerinden ayırsın."
diyor Meriç. Kelimelere bu denli önem veriyor. Karanlık kelime kalmamalı ona göre. Kütüphanemizde her dilden lügat olmalı. çünkü "Kamus namustur!"
"Nezleye yakalanır gibi ideolojilere yakalanıyoruz, ideolojilere ve kelimelere..."
Ne olduğunu tam manasıyla bilmediğimiz fikirler zehirlidir. İçi boş birkaç sözcükten öteye geçemez. Buradan hareketle tarih ve din iyi bilinmeli. Çünkü insanı dolduran unsurlar bunlar. Kitap boyunca çokça yer verilen ana fikir belki bu: fikirlere ve kelimelere gereken dikkati ve özeni verebilmek.
Zekalar savaşmaz, diyor. Eğer savaşırlarsa zeki olmaktan uzak oluyorlar.
İlerleyen sayfalarında, insanların eşitliğine vurgu yapıyor. Gayet yerinde, iman ve İslam çerçevesinde açıklıyor yazar.
İnananlar kardeştir diye bir bölüm var kitapta. Her kelimesi yerinde, çok güzel bir bölüm. O bölümün altını tamamen çizdim okurken. Yine kitap diye bir bölüm var ki, yine güzel tespitlerle dolu. Bu iki bölüm aklımda güzel yer etti hatta.
"Düşünceye sınır çizilemez."
Bir yerde şöyle bir cümle var:
"Sefalet ve yalnızlık: dehanın ezeli yoldaşları."
Doğru söylüyor. Ki direkt akla kendi ismini getiriyor bu cümle. Kitabın başlarında yazarı tanırken, sefalet dolu hayatına ve özellikle yalnızlığına şahit oluyoruz. Deha dediği olay, tecrübe ve sıkıntılarla oluyor. Manevra kabiliyeti. Bir dehayı okuyoruz kitapta.
"Kendini tanımak. Marifetler marifeti."
Bu düşünceyle çıkmış yola. Daha ne beklenir?
Münzevi Yıldızlar
Adlı bölümü var sonrasında. Burada yazar kendi gözüne çarpan kişileri kendi gözüyle açıklıyor. Buradaki insanların sadece adını duymuş olmak, kimileri hakkında da çok az bir bilgi sahibi olmak beni üzen ve huzursuz eden noktalar arasındaydı.
Fildişi Kuleden
Kitabın ilk başlarındaki bölümlerden daha kısa, ve daha genel mefhumlar üzerine durmuş. Kısa kısa fakat etkileyici cümleler. Güzeldi.
Baki Kalan
En sevdiğim bölüm. İnce ince ve düşünülmüş, az kelime ile nicelerini anlatan bölüm. Baskı olarak da temiz yapılmış. Sıkıştırılmamış, hoşuma giden yerlerden.
Kanaviçe
Kitabı okurken sık sık uğradığımız mekan. Yazarın gözünden, açıklamalar, kaynak belirten yer. Faydalı.
İlk kitap: hafıza
argo: hafızasını kaybeden bir neslin uydurma dili, yaralı bir vicdanın sesi
izm'ler: idrakimize giydirilen deli gömlekleri
ideolojiler: uçurumları aydınlatan hırsız fenerleri
pusula: şuur
kültür:hafızaya çakıl taşı gibi saplanan bilgi kırıntıları
kitap: istikbale yollanan mektup. meçhule açılan bir kapı. yazarı aksettiren bir ayna aynı ses aynı perde.
tarihimiz: mührü sökülmemiş bir hazine
okumak: iki ruh arasında, âşıkane bir mülakattır.
okuma: içimizdeki meçhul alemin kapılarını açan bir anahtar
kahramanlık: hatada ısrar etmemek
irfan: kemâle açılan kapı, amelle taçlanan ilim
İman:mutlak hakikatlerin dünyası
Mantık: tek yanılmaz pusula
Düşünce: bir köprü, kıldan ince kılıçtan keskin.
Dahi: hocasını iyi seçen
Kronoloji: aptalların tarihi
Ebediyet:hazin bir teselli mükafatı
Yazarın gözüme çarpan birkaç tanımı.
Birçok güzel nokta ve tespitler var. Bu bahsettiklerim sadece ufak bir kısmı.