Orta yol, din işlerinden ilimde ve amelde orta yola yönelmelidir. Gerçekten milletlerin efdali semha ve hanifî olan millettir. Tekemmülede diyor ki: Semha, kendisinde darlık ve şiddet olmayan şeydir’. Hanîf de müslim demektir. Doğru yolda olana da hanîf denildi. Bâtıl dinlerden ayrılıp hak dîne yönelen kimseye de hanîf dendiği Mugrib’de yazılıdır. Bu vasıf İbrahim aleyhisselâmda gâlib olduğundan, ona ve onun dîninde olanlara hanîf ismi verilmiştir. Hazret-i Ömer, bir nasrânîye: “Ben şeyh-i hanifîyim” = hanîf bir ihtiyârım buyurdu. İnsanların hayırlısı, dinde taşkınlık yapmıyacak ve dinden uzaklaşmıyacak şekilde orta yolda bulunandır. Bizden önce geçmiş olan milletlerin hepsi, dindeki taşkınlıkları sebebi ile helâk oldular. O derece haddi aştılar ki Mesîh’e ve Uzeyr’e (hâşâ) Allah’ın oğlu dediler. Mesîh, İsâ aleyhisselâmın diğer bir adıdır. Bâzı peygamberlerin (aleyhimüsselâm) böyle iki ismi vardı. Muhammed ve Ahmed, Yûnus ve Zünnûn, Ya’kûb ve İsrâil, İlyas ve Zülkifl (aleyhimüsselâm) böyledir. Zühretü’rnyâd’da böyle yazılıyor. Nasğrâ (Hıristiyanlar) Allah’ın ismiyle ölüleri dirilttiği ve doğuştan körleri ve baras hastalarını iyi ettiği için onu sevmede taşkınlık yaparak İsâ aleyhisselâm’a (hâşâ) Allah’ın oğlu dediler ve kâfir oldular. Bunun gibi yehudîler de Uzeyr’i (aleyhisselâm) sevmekde çok ileri giderek küfre girdiler. Bunun da sebebi şöyledir: Buhtunnasar Bey t-i Makdis’i yıkıp Tevrât’larinı yaktığı zaman, yehudiler yeryüzünden Tevrât’ın kaybolacağından üzüntüye düştüler. Uzeyr (aleyhisselâm) bunlara Tevrat’ı ezberden yazdırdı. İyice öğrendiler. O sıralar da bir köyde gömülmüş bir Tevrât bulundu. Uzeyr aleyhisselâmın yazdırdığını bununla karşılaştırıp bir harf bile noksan veya fazla olmadığını gördüler. Bunun üzerine Uzeyr aleyhisselâmın bu ilmi ancak Allah’ın oğlu olmakla mümkün olur dediler. Ebülleyş Tefsîri’nde böyle diyor. Yahudi ve hıristiyanlar, bunun gibi nice haddi aşan, büyük fitnelere sebeb olan sözler söylemişlerdir.
İlim ve îtikadda olduğu gibi amelde de orta yol tutulmalıdır. Bu sırât-ı müstekim, doğru yoldur. Hiç kimse ibâdetlerde nefsine eziyyet vermemeli, ona ağır gelen şeyi yüklememeiidir. Yâradılmışların efendisi (sallâllahü aleyhi ve sellem) Altahü teâlâ’dan en çok korktuğu ve takvâ sahibi olduğu halde, ağır riyâzetler çekmezdi. Namaz kılar ve uyurdu. Evlenir, oruç tutar, iftar eder ve et yerdi. Rivayet edildi ki, Osman bin Maz’un (radıyallahü anh) Ehl-i suffa’dan bir grubun sözcüsü olarak Resûlullah’ın (sailâllahü aleyhi ve sellem) huzûruna vardı. Şehvetlerinden rahatsız olmaları sebebiyle ihtisâ (kendini hadım ettirmek) için izin istedi. Resûlullah: “Kendini hadım ettiren bizden değildir. Bizde ihtisâ yoktur. Ümmetimin şehvetine mâni’ olma yolu oruçtur” buyurdu. Mişkâtü’l envâr’da bunu bildiriyor.
Kalbe gelen bozuk düşüncelerden, din mevzuundaki şübhelerden Allahü teâlâ’ya sığınmak sünnettir. Böyle bozuk, düşünceler kalbe geldiğinde “Allahü teâlâ’ya ve Resûlüne inandım. O Evvel, Âhir, Zâhir, Bâtın ve her şeyi bilicidir” demelidir. Bid’at ehlinden uzak durmak selef-i salihinin sünnetindendir. Zîra Resûlullah (sailâllahü aleyhi ve sellem): “Bidat ehli ile bir arada bulunmayınız” buyurmuştur. Zîra onların uyuz gibi yaraları vardır, bulaşır.