मरियम्मा उठून घराच्या दारार उबी रावली. आतां हसिना येतलें गिरायकाक घेवन आनी मागीर आपली पोटली दाराभायर. थंयच ताणें मेणकापड ओडून आडोस केल्लो. आनी भितर बसपाखातीर एक लाकडाचें स्टूल. हेरशीं थंय तीन- चार वरां बसप म्हळ्यार त्रास नासले. पूण पावसाच्या दिसांनी मात नाका जातालें. मेणकापड लायिल्लें आसलें तरी ताचेवयल्यान गळपी पावळेखातीर आनी मेणकापडा पोंदसून मारपी वावझडी खातीर भितर शेळाव मारतालो. पूण गरजेक मरियम्मा थंय स्टूलाचेर पोटली करून कुडकुडन बसताली.
पयलींच मरियम्माक सारकें दिसनासलें. आनी तातूंत पावसाचो भार. तरीय एके सत्रेंत कोण तरी येता हे तिचे कुड्डे नदरेक झळकलें. तें हसिनाच आसतलें. आतां त्या मेणकापडाच्या आडसाक बसपाचें चिंतूनच तिका कुलकुलो आयिल्लेवरी जालें. पूण हसिना तर कितें करतलें? त्या येद्याशा जाग्यांत तिचेमुखार तें गिरायकाक कशें घेतलें? बाबड्यान उपाय नासून आपल्या लेजाद घोवाखातीर आनी चार कच्च्या-बच्च्यांखातीर हो मार्ग आपणायिल्लो. तशें सकाळचो चार घरांचो वावर करतालें तें. पूण घोवाच्या वखद- पाण्याकूच सगळो दुडू सोंपतालो. जायना, ते निमतान मरियम्माक तरी चार पयशे मेळटाले. तितलीच पोटापाण्याची वेवस्था.
'रामलिंग अनाथालय', कळूंक लागिल्ल्याक हेंच आपलें घर दिसतालें मरियम्माक. ताचेवरी कितलींशींच जाणां हांगा आसलीं. वर्सा कणकणी जावपी कितल्याश्याच कार्यावळींनी तांच्या अनाथपणाचो उदो-उदो जातालो. खाणां, कपडे, पुस्तकां वाट्टाले. पूण सोयरे गेले काय सगळें सामान खंयचे खंय नाच्च जातालें. सोयर्यां मुखार शिक्षण- शिक्षण म्हणपी वेवस्थापिका मात मागीर आपूणच शिक्षेची मास्तरीण जाताली. उठ्ठां- बसतां एखादे चुकीखातीर खर ख्यास्त दिताली. जीव सामको उबगून गेल्लो मरियम्माचो हांगा.
खूब फावट मरियम्मान थंयसल्ल्यान कांय व्हडल्या चलयांक व्हरपाक रातची एक टेम्पो येतना पळयिल्ली. बऽऽरे रातचीं तीं परतीं येतालीं. तिका तीं खंय वतात तें जाणून घेवपाची उमळशीक लागिल्ली. पूण ताच्या इश्टीणींकूय तें खबर नासलें. पूण ज्या दिसा तें बायल जालें त्याच दिसा राजम्मान ताच्या कानांत फुसफुसत ताचे उमळशिकेचो बोमाडो फोडलो. 'आतां तुजी पाळी' ताणें म्हळें. 'कसली?' कांयच समजूंक नासून विचारिल्लें मरियम्मान. 'कळटलें, कळटलें, धीर धर' म्हणत हांसत तें थंयसावन गेलें.
थोड्याच दिसांनी रातचें आपल्या हातांतले बडयेचो धाक दाखयत, वेवस्थापिकेन तांचेसयत आनीक दोन वयार आयिल्ल्या चलयांक त्या टेम्पोंतल्यान धाडलीं. बायलपण येता तेन्ना जावपी ओटी- पोटांतली दूक कांयच न्हय, पूण ही दादल्यांक आंगार घेवपाची दूक सोंसपाभायरी दिसली मरियम्माक. येतना बाकिच्यो चलयो किटकिट्टाल्यो. आनी मरियम्मा त्या नव्या चलयांसयत दोळे धांपून दूक सोंसताली. मागीर हेरांवरीच तिकाय तें संवकळीचें जालें.डायरेक्ट पयशे वेवस्थापिका घेताली. पूण गिरायकाकडल्यान पांच- पन्नास सुट्टाले. बाकिच्यो चलयो हे पयशे फोल्गाकूच मोडटल्यो. पूण मरियम्मा मात ते पयशे लिपोवन, सांबाळून दवरताली. ते पयशे जमोवन तिका एक घर घेवपाचें आसलें. तिचें स्वताचें, हक्काचें घर, थंय मारकुटी वेवस्थापिका आसची नासली. बडयेच्या धाकार कोणूच रातचो भायर धाडून कुडीच्यो भोयो करपाक लावचो नासलो. ह्या ना जाल्यार त्या कारणाक लागून तिच्या अनाथपणाचो उदोउदो जावचो नासलो.
पूण अनाथांची सपनांय अनाथ, आलाशिरो नाशिल्लीं. एके राती तीं ज्या हॉटेलांत गिरायकां सांगाताक आशिल्ली, थंय धाड पडली. पुलिसांनी तांका जिपींत घालून व्हेलें. पेपरवाल्यांक खबरींची खावड घाली आनी रातचें बंदखणीत हांचें कडल्यान खणीभर सूख भोगलें.
पूण सामकी फटींग, ते रातीं फातिमाबीचेर एका गिरायकान आगळीक केली. सामकी असैमीक. ज्या हॉटेलांत आपल्या पांयांनी चलून गेल्लें थंय सावन रगतान भरिल्लें मडें कशें उखलून हाडचें पडिल्लें ताका. गिरायकान पयलींच फुज्जो काडिल्ली. प्रकरण पुलिशेकडेन पावचें न्हय म्हूण कितल्या जाणांचे हात ओले करचे पडले चलवादीबायक. ते खातीर पयलींच फुर्योज जाल्ली ती. वयल्यान फातिमाचेरूय वखदां- पाण्याक खर्च. फातिमाक मात्शें बरें दिसता थंय आसा केश्ट्यांक धरून, भोंकार खोंट मारून धांवडायलें तिणें ताका. इतल्या वर्सांच्या पयशांचो हिशेब नाच, वयल्यान गाळ्यांचो शिंवर केलो ताचेर, मरियम्मासयत सगळ्यांनी बरोच वचको घेतिल्लो. बरें! सोडून खंयूंय वतलें म्हळ्यार चलवादीबायचो दलाल इरफान, सामको बारीक नदर दवरून आसतालो तांचेर. अदीं मदीं ताचेसरी येवपी हणमंतान तर ताका सामकेंच भेश्टावन उडयिल्लें. चलवादीबायच्या त्रासाक लागून पळून वचपाचो यत्न करपी सिमोंतू हे नेपाळी चलयेक इरफानान कशें दर्यांत बुडोवन जिवेशीं मारून उडयलें हें आयकून भंयान फाटीचो कणो मुंयेवन गेल्लेवरी दिसलें मरियम्माक. सकाळचे आदेसाक दर्यार सकाळचे विधी करूंक येतना वतना 'सी' बिल्डिंगेची फाटली वट दिसताली. थंय उबी रावन मरियम्मा हावर्यावरी कुडीच्या जनेलांतल्यान पळयत दर एक घराचो नियाळ घेताली. प्रसन्न, सुखवस्तू बायलो, तांचे घोव, तांचीं भुरगीं, तांचो हक्काचो आपलो आलाशिरो. तांकां पळयतां पळयतां तिची हक्काच्या घराची उबळ परती उफाळून येताली.
इरफानाकडेन बरेंपण मागून मरियम्मान आपल्या साठयिल्ल्या दुडवांतल्यान दर्यादेगेवेल्या खोंपींच्या चोंब्यांतल्यान एक ल्हानशी खोंप घेतली. वास्को सप्तकाच्या निमण्या दिसा घासाघीस करून एक लाकडाची खाट घेतली, एक स्टोव आनी रांदपाक आयदनां. पुरो, एका जिवाक कितलेशें म्हूण जाय. आतां तिका हक्काचो आलाशिरो आशिल्लो. पोट भरपाक एक गिरायक लेगीत पुरो आशिल्लो. पूण इतलो तेंप झरयिल्ले कुडीचें काश्ट कोणाक नाका आशिल्लें. तिच्यान आनी कसलें काम जायना आशिल्लें. हालींसरा तर तिका चडूच पिडा मारिल्ली. कसलो रोग जाल्लेवरी हाता- पांयांच्यो बडयो जाल्ल्यो. अदीं मदीं बारीक जोरूय येतालो. भितर पोटाची भूक. तेन्नाच ज्युस्त हसिना मेळ्ळें. फांतोडेर दर्यादेगेर तांबयो घेवन वतना तिका आपली कर्मकाणी सांगून रडलें. मरियम्माकूय ताची काकुळट आयली. आनी रातीखातीर आपलें घर कांय वरांखातीर हसिनाक दिवपाक ती तयार जाली. हसिनाकूय आदार आनी तिच्या पोटाकूय. इल्लेशें मेणकापड मागून हाडून तिणें आपल्याक भायल्यान आडोस केल्लो. एक पोरणें स्टूल हसिनानूच तिका दिल्लें.
