मरूत्त राजाच्या यज्ञाला रावणाचे आगमन :
वेदवतीचें अग्निप्रवेशन । तें देखोनि दशानन ।
तदनंतरें मरूत्त भूपती । यज्ञ करीत होता उशीरपर्वतीं ।
देवगुरूचा बंधु जाण । संवर्तनामें तो ब्राह्मण ।
समस्त द्विजांसहित । होम करी राजा मरूत्त ।
वरदानाचेंनि बळें । त्रैलोक्य जिंतीत चालिला सकळें ।
रावणभयाने देवांनी निराळ्या योनींत प्रवेश केला :
तदनंतरे श्रीरघुपती । देव आणिक योनी प्रवेशती ।
इंद्रो मयुरः संवृत्तो धर्मराजस्तु वायसः ।
शचीपति झाला मयूर । धर्मराज वायसशरीर ।
राक्षसभयेंकरून । देवईं वेष पालटोन ।
रावणाचे मरुत्ताला युद्धाचे आव्हान :
रावण म्हणे रायासी । तूं युद्ध करी आम्हांसी ।
देखोनि रावणाची स्थिती । मग तो मरूत्त भूपती ।
अट्टहासें गंभीर वचन । ऐकोनि संतोषला रावण ।
तूं कोणाचा कोठील कोण । येथें यावया काय कारण ।
राया मी झालों सुप्रसन्न । मज कोण म्हणसी तरी ऐक सावधान ।
माझेनि धाकें जाण । सुरासुर कंपायमान ।
आपुलेनि सामर्थ्येकरून । म्यां रणीं जिंतला वैश्रवण ।
रावणाची गर्वोक्ती ऐकून मरूत्ताने त्याचा धिक्कार केला :
ऐकोनि रावणाचें वचन । मग तो मरूत्त इक्ष्वाकुनंदन ।
धन्य धन्य तूं दशानना । तुजसारिखा योद्धा या त्रिभुवना ।
या त्रिभुवनामाझारीं । ज्येष्ठ बंधु पितयासरी ।
बंधु बंधूनें जिंतिले । ऐसें नाहीं पुराणीं ऐकिलें ।
इतुक्या करोनि अधर्मा । पुढती श्लाघतोसि अधर्मा ।
पूर्वी योद्धे अनेक । झाले ते ऐकिले सकळिक ।
इतुकें वदोनि भूपती । चाप घेतलें अति निगुतीं ।
मरूत्ताची रावणाशी युद्ध करण्याची तयारी पाहून संवर्ताकडून प्रतिबंध :
मरूत्त जातां संग्रामासीं । संवर्त बोले मरूत्तासी ।
धर्मकार्य अवलंबून । त्यासि सांडोनि करिसी रण ।
घरीं माहेश्वरयज्ञ । अवलंबिल्या करावा पूर्ण ।
यज्~झीं न होतां पूर्णाहुती । सांडोनि गृहस्थ विमुख होती ।
दीक्षितस्य कुतो युद्धं क्रूरत्व दिक्षिते कुतः ।
झालेला पाहून राक्षसांकडून यज्ञीय ब्राह्मणांचा संहार :
दीक्षितासी युद्ध कोणिकडे । दीक्षितासी क्रूरत्व कोठें घडे ।
दिक्षितें उठोनि प्रातःकाळीं । स्नानसंध्या सारोनि कुंडाजवळी ।
ऐकोनि गुरूचे वचन । राजा सांडी धनुष्यबाण ।
तें देखोनि लंकानाथ । जिंतिलें म्हणोनि आनंदत ।
जिंतिलें म्हणोनि गर्जन । करिते झाले राक्षसगण ।
यज्ञीं होते पोते उद्राते । आचार्य ब्रह्मा भक्षिलें त्यातें ।
रावण निघून गेलेला पाहून देवांनी आपले मूळचे रूप धारण केले :
रजिपातें जिंतोन । जयो पावला दशानन ।
रावण गेला देखोन । इंद्रादिक देवगण ।
अमरेंद्र निजरूप धरोन । मयूराप्रति बोले वचन ।
इंद्राकडून मोराला वरदान :
हे माझे सहस्त्र नेत्र । ते तुझे पांखीं भासती निश्चित ।
माझे नेत्र सहस्त्रवरी । तुढे बर्ह होती निर्धारीं ।
पूर्वी मयूराचे पांख नीळवर्ण । त्यावरी इंद्राचें वरदान ।
तदनंतरें श्रीरघुपति । वरूण वदे हंसाप्रति ।
वरूणाचे हंसाला वरदान :
वरूण म्हणे हंसासि जाण । तुझें गंगातीरी क्रीडण ।
ऐक माझी प्रसन्नता । पत्ररथ हंसनाथा ।
जैसा व्योमीं समीरण । विचरतसे स्वेच्छेंकरून ।
माझिया देहासमान । प्रभा होईल तोयचरा पूर्ण ।
उदका तुज अति प्रीती । होईल विहंगमा निश्चितीं ।
हंसा पूर्वी श्रीरघुनाथा । ऐक श्रावणारिसुता ।
कुबेराचे कृकलासाला वरदान :
कुबेर म्हणे कृकलासाप्रती । प्रसन्न झालों जाण निश्चितीं ।
आणिक कृकलासा ऐक । तुझे मस्तकीं शिखा देख ।
तदनंतरें धरणिजापती । यमराज हर्षानंदें चित्तीं ।
यमाकडून कावळ्याला वरदान :
यम म्हणे कागासी । तुज मी प्रसन्न निश्चियेंसी ।
दशाहाचा पिंड जाण । जे नर देती तुजलागोन ।
जे नर मरण पावती । त्यांचें दहा दिवसांचे अंतीं ।
आणिक तुज वरदान । देतो मी धर्मराज आपण ।
शरीरीं पीडा उपजोन । अनेक मरती प्राणिजन ।
परहस्तें तुज मरण । होईल हें सत्य जाण ।
एवं दत्वा वरांस्तेभ्यस्तस्मिन्यज्ञाश्रमे सुराः ।
यज्ञसमाप्तीनंतर देव आपापल्या लोकाला गेले :
ऐसा वर देवोनि तयांतें । यज्ञाश्रमीं सुर जे होते ।
ते म्हणाल कोण कोण । तयांची नावें मी सांगेन ।
रावणाच्या भयेंकरीं । रूपे पालटलीं होतीं सुरीं ।
एका जनार्दना शरण । मी नेणें मूळींचें निरुपण ।
मी नेणें कळाकुसरी । मी नेणें साहित्याची भरोभरी ।
नेणें श्लोकिंचा श्लोकार्थ । नेणें नवरस कासिया म्हणत ।
मी संतांचे लळिवाड । संत माझें पुरविती कोड ।
एका जनार्दना शरण । पुढें गोड निरुपण ।
