मंगळारा, 25 ऑक्टोबराक जाल्लें आंशीक सुर्यगिराण पळोवपाक आनी तांचें विशीं कारणां सयत म्हायती जाणून घेवपाक, गोंयच्या एका दुर्लक्षीत खेडेगांवांतले लोक उमेदीन एकठांय जमले. विज्ञान -खगोलशास्त्र सारक्या विशयांचो खांची कोनशांनी लेगीत प्रसार जावचो म्हूण केल्ल्या यत्नांक, थंय बरो प्रतिसाद मेळ्ळो. जागृताय- शिकवणीची खरी गरज आसा ती असल्या खेड्यांनी... आनी ती जर सैमीक घडणुकेंतल्यान जाता जाल्यार, अशीं भांगराळी संद कोणीच सोडची न्हय.
 जरी उपचारीक आनी प्रागतीक शिक्षण मेळोवपाची तांचे कडेन धड वेवस्था नाशिल्ली, तरी पूण जाण्ट्यां कडल्यान मेळिल्लें दायज आनी अणभवांतल्यान बरीचशीं विज्ञानीक म्हायती ते पयलीं सावन जाणा आसले. एक- दोन आडवाद सोडले जाल्यार, गिराणा वेळार खाणां- जेवणां कडेन तरी कोणाचोच आक्षेप दिसूंक ना, म्हण्टकच थंय मुद्दम दवरिल्ल्या बारीकशा भुसक्याची सगळ्यांनी भियेनासतना मजा लुटली आनी आमचे कार्यावळीचें अप्रत्यक्ष जैत निश्चित केलें.
 मनीस आजुनूय गिराणां संबंदीत अंधश्रद्धा पाळटात. ते फाटलीं कारणां कितलींय आसलीं तरी, तांचें मूळ मात एकूच - 'भंय'! हातूंत सगळ्यांत व्हडलें फकांड म्हळ्यार, तो भंय कित्या खातीर, तें चडशांक खबरूय आसना. हे समस्येचें फुडलें विश्लेशण केले उपरांत आमकां अशेंय जाणवलें की, त्या भंयाक ठोस बुन्यादूच ना.
 खंयच्याय अनवळखी गजालींचेर वा मनशांचेर 'भरंवसो' दवरपाक आमकां वेळ लागता, पूण तोच भरंवसो तुटपाक फक्त एक घातकी घडणूकच पुरो. त्याच विरोधी तत्वांचेर आमच्या मनांतलो 'भंय' काम करता. एकदां त्या भंयाचें खूळ चडलें म्हण्टकच तें बेगीन कशेंच देवना, पूण त्या खूळाचें जर आमी मूळ जाणून घेतलें जाल्यार, मागीर तो भंय आनी ताचो बापूय (कारण), दोगूय नाच जातात. हो नाका आशिल्लो (अंधश्रद्धा) भंय भायर काडपाचो वावर मोटो जाणवता आसलो तरी, तो दिसता तितलो कठीण मातूय ना. 'इत्सा शक्त आनी फुडाकार', ह्या दोन गजालींनी तो सोंपेंपणान साध्य करूं येता. फक्त हातूंत प्रस्न उरतात ते, सुरवात कोणें करची, खंयच्यान करची आनी कशी करची.
 सुरवात कोणी आनी खंयच्यान करची ?
 देखी दिले बगर जीव- जनावरांच न्हय तर, आमी मनीस लेगीत आमचो समज सुदारून घेवपाक फाटीं- फुडें जातात. म्हण्टकच होवूय शिक्षणाचोच एक भाग जालो. हे बाबतींत एक उदारण दितलो जाल्यार, ज्या तरेन दोतोरकी करपाक (आनी शिकोवपाकूय) स्वताची 'पात्रताय' सिद्ध करची पडटा (बेटोच कोणूय दोतोर जायना आनी उपचार घेवपाक आमी जाणां जाल्ल्यां दोतोरा कडेनूच धांवतात), तेंच तरेन शाळांनी, विज्ञान आनी हेर विशय शिकोवपाची जबाबदारी जर पात्रताय सिद्ध करुन, योग्य त्याच शिक्षकाच्या हातांत दिवपाची तजवीज केली जाल्यार, आमचें काम अर्द्यांन सोंपें जातलें.
 पयर, गिराणां दिसाच आयकूपाक आयिल्लें गोंयच्या एका गांवगिरे वाठारांतले घडणुकेन, मन खंती जालें. हरशीं, सादारण मनशां कडल्यान अज्ञानाच्यो गजाली बी घडटना दिसप हें सभावीक, पूण एका 'विज्ञान शिक्षक' गिराणांचे वेध- काळ आनी ते संबंदीत विधी विशीं बढायो मारतना सांपडप, हाका कोंकणींत कसली व्याख्या दिवची तें म्हाका कळना. तो खंय त्या दिसा गिराण पाळचें, तानेन, भुकेन सगळ्यांनी तळमळचें, गुरवारींनी घरांतूच पडून रावचें, असल्या अर्थ नाशिल्ल्या तत्वांचो प्रचार करतालो. म्हण्टकच असल्या गजालींक आतां कशे तरेन 'जिरोवचें' तें वाचकांनी थारावचें. हाचे वयल्यान आमचे प्रागतीक शिक्षण पद्दतीचो फुडार कसो आसतलो, तेंवूय कळटा.
 भुरगीं हीं निरागस आनी शिक्षक हे आदर्श. जें शिक्षणाचें अमृत आमी भुरग्यांक ल्हान वयार पाजतात, व्हड जातकच ताचो थेट परीणाम तांच्या विचार, बुद्धीचेर जाता.
 एक विपरीत विचार कोणाक वायट थारावंक शकना हें जरी सत्य आसलें तरी, त्या विचारां फाटलें तत्व जर चुकता आसत जाल्यार, हेर संबंदीत गजालीं विशीचें तांचें चिंतप/ वागप कशें आसतलें हाचो स्पश्ट अदमास येता, म्हण्टकच सुदारणा 'कोणी' आनी 'खंयच्यान' चालू करची, हें हुशार मनशांक सांगपा-समजावपाची गरज पडना.
 वयर सांगिल्ल्या 'विज्ञान शिक्षक' घडणुकी वयल्यान, फकांडांनीच जांव, पूण कळ काडपाच्या उद्देशान, थोड्या आदर्श सामाजिक वावुरप्यांनी, म्हजे मुखार एक परिस्थिती उबी केली.
 तांच्या मतांन, जर थोडे विकृत मनीस, 'विज्ञान आनी माहिती तंत्रगिन्याना' चो सोशल पद्दतीन वापर करुन, त्याच सवलतीच्या आड Anti-social तत्वां पातळवपाक येसस्वी थारतात जाल्यार, ते 'सोशल' यंत्रणेंचो वापर करुन, सामाजिक वावुरपी ती परिस्थिती हाताळपाक/ सुदारपाक, कित्याक कमी पडटात?
 एकाच धपक्यांत हो प्रस्न समजूपाक म्हाका मात्सो कठीण गेलो, पूण तरीकूय, विचार केले उपरांत जाणवलें की, ताची जाप तर एकदम सोपीच आसली, म्हणुनूच तर 'भंय' कसो काम करता, हाचें उदारण हांवें पयलींच सांगलें. मनशांच्या मनन- चिंतनाचो कल हो वायट विचार, गजालीं कडेन चड बागवल्लो आसता, म्हणुनूच तर भोंदू- तोतयागीरी करतल्यांचे बरें तरेन सादता.
 समाजांत, 'वायट विचारांचे' फार मारपी खूब जाण सांपडटले (थोडे तें काम लिपूनय करतात. ), म्हण्टकच तांकां सोदून- सोदून, तांचेर 'विरोधी-फार' मारप शक्य जावचेंना. 'एक किट पेटोवन मोटो उजो घालपाक वेळ लागना, पूण तोच पेटिल्लो उजो पालोवपाक, एक फुंक पावना', हो ताचे फाटलो तर्क (हरशीं, मोट्या उज्याक फुंक मारून पालोवपाचें शाणेंपण वा नाडपण हुशार मनीस करचोना). मनांतल्या भंयाक, 'जशाक- तशें' हें वखद लागू जायना, म्हण्टकच एके वेगळे आकलनशक्तीची हांगां गरज आसा. हाचेर उपाय म्हूण जर आमी फार बसतल्यांचे सामकारूच, म्हळ्यार सामान्य जनते मुखार, जागृतायेची एक धाल तयार करुन दवरली जाल्यार कशें?
 एका खेड्यांतल्या लोकां खातीर सोपे पद्दतीन तयार केल्ल्या Pin-Hole Projector ह्या सुरक्षीत उपकरणांतल्यान, आमी सूर्य गिराण पळोवपाचो प्रयोग करुन दाखयलो. त्या उपकरणांक सुरक्षीत म्हणपाचें कारण तर फोटवांतच स्पश्ट दिसता. ह्या प्रयोगांत, सुर्याक फाट करुन रावप जाता आनी तातूंतल्यान दोळ्यांक मार बसपाचो भंय आपसूकच ना जाता.
 हो 'दोळ्यांक मार बसपाचो' भंयूच तर आमचें जाण्टेल्यांक त्रास करतालो, जाका लागून 'गिराणां वायट' म्हूण प्रचलित जावपाक लागलें. सैमीक कायद्यांचेर विश्वास दवरपी कोणूय सांगीन की, खंयचीच गिराणां वायट आसनात (चंद्र गिराणां तर नाच ना). वायट आसतात ते फक्त तांचें संबंदीत (अज्ञानी) विचार. धावत्या युगांत तत्वां समजून घेवपाक आतांचो मनीस कमी पडटलो, हें आमच्या जाण्ट्यांनी पयलींच पारखिल्लें. हेच खातीर, भंयाच्या रुपांत थोडे सुदारणेचें बीं, तांणी मनशांच्या मनांत रुजयल्लें.
 एकूच उदारण दितां. गिराणां वेळार गुरवार बायलेंन घरा भायर सरप ना, असो एक समज आसा. त्या वेळार तशें मानपा फाटलो हेतू असो आशिल्लो की, ते बायलेन जर उत्तेजीत जावन उकत्या दोळ्यांनी गिराण पळयल्यार, दोळे इबाडून ती कुड्डी जावपाची शक्यताय आसताली. तशें जर जालें जाल्यार, तिच्या भुरग्याची जतनाय कोण घेतलो, असो 'भंय' आसतालो. आतां त्या वेळार कांय Solar Eclipse Filter वा Pin hole projector नाशिल्ले, म्हण्टकच दोळे वाटावपाक लायिल्लो तो तर्क सारको आसलो. आतांची मिथकां हीं तातूंतल्यान उप्रासपी अज्ञानाचें दुश्परीणाम, म्हण्टकच पुरातन विचारांक म्हत्व दिवचें, कांय विकृत उदरगतीचें फाटल्यान धांवचें, तें प्रत्येकान थारावचें.
 हे समस्येचेर, दोनूय घटकांची संतुळा राखपाचो यत्न केल्यार, परिणाम कितेंय बरें मेळत कांय?
 तें सूर्य गिराणांचे प्रात्यक्षीक, भुरग्यां मदीं विज्ञान- खगोलशास्त्राची वा कसल्याय कार्यांत उमेदीन वांटो घेवपा खातीर केल्लें एक सादेंच उदारण. शारांनी आनी व्हडल्या शाळांनी, मोलादीक उपकरणांच्या आदारान ह्या सारकें वा हाचें परस मोटे ख्यातीचे तरेकवार प्रयोग जायत आसतात, पूण हाचें मजगतीं, योग्य साधन- सुविधा नाशिल्ले खांची कोनशांतले गांव आनी थंय शिकपी भुरगीं मात फटावतात आनी आधुनिकते पसून फाटीं उरतात.
 म्हायती तंत्रगिन्यानांच्या युगांत शिक्षणीक क्षेत्रांतलें ते दोन वेगवेगळ्या आयामांतलें अंतर सोंपेंपणान भरून काडूं येता. गोंयांतली आधारभूत सुविधा, तें काम तडीक लावपाक सक्षम आसा. फक्त तिचो योग्य आनी स्मार्ट पद्दतीन वापर जावचो म्हूण, 'गोंय शिक्षण खात्या' चो फुडाकार आनी 'गोंयच्या माहिती तंत्रगिन्यान खात्या' च्या अग्र-सक्रीय वाट्याची गरज आसा. हातूंत, कोणूय संबंदीत वाचक- अधिकारी फुडाकार घेयत कांय. . ? हे विशींची विस्कटावणी फुडलें खेपे करतां.
 सरभोंवतणी प्रत्यक्ष घडटात त्यो सैम- विज्ञानीक घडणुको आमी इतलें सोंपेंपणान सोडच्यो न्हय म्हूण, आप- वावुरप्यांनीय मदतीचो हात फुडें काडल्यार खूब उपकार जातले. 13 डिसेंबर (मिथुन दिव्यपात - Geminids Meteor Shower) दिसा, आमचो 'कोंकणी खगोलशास्त्र दीस' येवजणेचो हेतूय होच.
 ह्या गिराणां सारक्या गैरसमजींतल्या अज्ञानांचेर, दिवाळेच्या दिव्यांचो उजवाड बेगीनूच पडटलो, अशी आस्त बाळगीतां.
 खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात. 