गिरायक म्हणल्यार कोण?
 गिरायक म्हणल्यार अशी व्यक्ती जी वस्तू विकती घेता वा मोल दिवन सेवा मेळयता, ती व्यक्ती हे आपल्या वैयक्तीक वापरा खातीर वा स्व-रोजगारा वरवीं उपजिविका जोडपा खातीर वापरूंक शकता. मोबदलो हातूंतलो खंयचोय आसूं येताः
- कांय वांटो फारीक केला आनी कांय वांटो फारीक करपाचे उतर दिलां. असो माल/सेवेच्या लावार्थ्यांचोय तातूंत आसपाव आसा जेन्ना तो वापर त्या व्यक्तीची परवानगी घेवन केला.
 कोण गिरायक न्हय?
 अशी व्यक्ती गिरायक न्हय जर तो/तीः
- खंयच्योय माल फुकट घेता वा खंयचीय सेवा फुकट मेळयता;
- वेवसायीक कारणां खातीर खंयचोय माल विकतो घेता वा सेवा भाड्याक घेता;
माल म्हणल्यार कितें?
 "माल" म्हणल्यार कारवाय करपा योग्य दावे आनी पयशा भायर सगले तरेची अस्थावर मालमत्ता, हातूंत स्टॉक आनी शॅयर्स, पीक, तण आनी जमनीक जोडिल्ल्यो वस्तू वा जमनीचो भाग हांचो आसपाव आसा, जांच्या विक्रीचे आदीं दिवपाचे करपाचे मानून घेतला वा विक्रीचो कंत्राट केला.
 दोश म्हणल्यार कितें?
 "दोश" म्हणल्यार दर्जो, प्रमाण, प्रभाव, शुध्दताय वा मानकांतलो खंयचोय दोश, अपूर्णताय वा जी खंयच्या कायद्या खाला वा खंयच्याय चालंत कायद्या खाला वा खंयच्या कंत्राटा खाला जे व्यक्त वा निहीत, वा माला कडेन संबंदीत खंयच्याय प्रकारान वेपाऱ्यान केल्ले दावे पाळप.
 सेवा म्हणल्यार कितें?
 "सेवा" म्हणल्यार खंयचोय प्रकार जो संभाव्य उपेगकर्त्याक उपलब्ध केला आनी तातूंत आसपाव आसा मात ते मर्यादीत ना, बँकींग, अर्थीक सेवा, विमो, येरादारी, प्रक्रिया करपी, वीज वा हेर कसल्याय उर्जेची पुरवण, बोर्डर वा लॉजिंग वा दोनीय, घर बांदावळ, मनरीजवण, मनोरंजन वा खबरो वा हेर म्हायती दिवप ह्या सुविधांच्या तजविजांकडेन संबंदीत, मात खंयचीय सेवा फुकट दिवप वा वैयक्तीत सेवेच्या कंत्राटा खाला दिवप हांचो आसपाव ना.
 - सेवेचें कंत्राट - हातूंत धनी आनी नोकराच्या नात्याक लागू जाता आनी करपाच्या कामांतल्या आदेशांचे पालन करप आनी ती कामां करपाच्या रीत आनी पद्दतींचो आसपाव आसा. हाचो आसपाव सीपी कायद्याच्या आवाठा खाला जायना.
 - सेवेखातीर कंत्राट - हे अशा कंत्राटांक लागू जाता जंय एक पक्ष दुसऱ्याक वा दुसऱ्या खातीर सेवा दिवपाचे उतर दिता जशे की वेवसाय वा तंत्रीक सेवा, जाच्या पालना खातीर ताका तपशीलवार दिशा आनी नियंत्रण नासता मात आपली वेवसायीक कुशळटाय वापरता आनी आपलें स्वताचें गिन्यान वापरता आनी निर्णय घेता.
 सेवेत उणाव म्हणल्यार कितें?
 "उणाव" म्हणल्यार कामगिरीचो दर्जो, स्वरूप आनी पद्दतींत खंयचीय चूक, अपूर्णताय, उणाव वा उणेपण, जे अस्तित्वांत आशिल्ल्या खंयच्या कायद्या खाला राखप गरजेचें वा कंत्राटा खाला वा खंयच्याय सेवे संबंदान पालन करपाचें व्यक्तीन उतर दिलां अशें.
 अयोग्य वेपार पद्दत म्हणल्यार कितें?
 "अयोग्य वेपार पद्दत" म्हणल्यार अशी वेपार पद्दत, जी कसलीय विक्री वाडोवंक, ताचो वापर करूंक वा माल वा सेवेची पुरवण करूंक चुकीच्यो पद्दती आपणायता वा चुकिची वा भ्रामक पद्दत करता. ह्या कांय पद्दतींचो आसपाव आसाः
- जेन्ना आदीं वापरिल्ली वा नविनीकरण माल नवें म्हणून विकप;
- जेन्ना माल आनी सेवेचे दावो केल्लो उपेग, वापर वा लाव ना;
- जेन्ना उत्पादन / सेवेची दावो केल्ली वॉरंटी / गॅरंटी ना;
- जेन्ना उत्पादन वा सेवेचो दर दिशाभूल करपी आसा.
 - उण्या मोलान विक्री करपाची फटीची आनी दिशाभूल करपी जायरात.
 - गिरायकाक आमीश दाखोवंक भेटवस्तू, इनामां दिवपाचे उतर दिवप मात ते दिवपाचो हेत नासप.
 - सक्षम अधिकारिणीन थारयल्ल्या सुरक्षा मानकात आसपाव नाशिल्लो माल विकप.
 - अशा मालाचें वा अशेच तरेच्या मोट्या प्रमाणांत उत्पादन केल्ल्या मालाचे मोल वाडोवपाच्या हेतान मालाचो सांठो करप वा नश्ट करप.
 - बनावट मालाचे उत्पादन वा विक्री करप वा सेवेच्या तजविजेंत फटोवपी वेव्हार आपणावप.
 तुमकां खबर आसा?
 हो अन्यायकारी वेव्हार आसा आनी ताका कसलेच तरेचो कायदेशीर आदार ना.
 मर्यादीत वेपार वेव्हार म्हणल्यार कितें?
 ह्या कायद्या खाला खंयच्या हक्कांची हमी दिल्या?
 - सुरक्षेची हमीः जिवीत आनी मालमत्तेक हानीकारक माल आनी सेवेच्या विक्री पासून राखण करपाचो अधिकार.
 - म्हायती दिवपाची हमीः चुकीच्या वेपार पद्दतींतल्यान गिरायकांची राखण करपा खातीर माल आनी सेवेचो दर्जो, प्रमाण, सामर्थ्य, शुध्दताय, मानक आनी दरा विशीं म्हायती मेळोवपाचो अधिकार.
 - वेंचपाचो अधिकारः तरेकवार माल आनी सेवा स्पर्धात्मक दरांत शक्य आसा तेन्ना मेळपाच्या आश्वासनाचो अधिकार.
 - आयकून घेवपाचो अधिकारः आयकून घेवपाचो अधिकार आनी योग्य मंचाचेर गिरायकाच्या हिताचेर योग्य तरेन विचार जातलो ह्या आश्वासनाचो अधिकार.
 - कागाळ निवारणाचो अधिकारः अयोग्य वेपार पद्दत वा मर्यादीत वेपार पद्दत वा गिरायकांच्या बेमानपणान शोशणा आड कागाळ निवारणाचो अधिकार.
 गिरायक राखण मंडळ म्हणल्यार कितें?
 केंद्र, राज्य आनी जिल्लो पांवड्यार गिरायक राखण मंडळ स्थापन करपाची तजवीज कायद्यांत आसा. सरकाराच्या गिरायका कडेन संबंदीत धोरणांचो नियाळ घेवप आनी गिरायकांच्या अधिकारांची आनीक राखण करपा खातीर आनी उर्बा दिवपा खातीर फुडल्यो सुधारणां सुचोवप हो ह्या मंडळाचो हेत आसा. ह्या मंडळाची रचना व्यापक आसा. केंद्रीय गिरायक राखण मंडळाचो अध्यक्ष गिरायक वेव्हार मंत्री आसता आनी तातूंत हेर अधिकृत आनी बीगर अधिकृत वांगडी आसतात. राज्य गिरायक राखण मंडळाचे फुडारपण राज्याचो गिरायक वेव्हार मंत्री करता आनी जिल्लोधिकारी जिल्लो गिरायक राखण मंडळाचे फुडारपण करता. ही मंडळा सल्लागार प्रकारची आसात आनी तांचो हेत म्हणल्यार कायद्या खाला गिरायकांच्या हक्कांची राखण करप.
 गिरायक कागाळ निवारण यंत्रणा म्हणल्यार कितें?
 ह्या कायद्यांत तीन पांवड्या वयल्या गिरायक तक्रार निवारण यंत्रणांचो आसपाव आसा. ते म्हणल्यारः जिल्लो पांवड्यार जिल्लो गिरायक तक्रार निवारण मंडळ, राज्य पांवड्यार राज्य गिरायक तक्रार निवारण आयोग आनी राष्ट्रीय पांवड्यार राष्ट्रीय गिरायक तक्रार निवारण आयोग.
 कागाळ केन्ना करूं येता?
 - लिखीत स्वरुपांत कागाळ सकयल्या परिस्थितींत करूं येताः
- माल आनी सेवा, जांचो उपेग केलो जाल्यार जिवीत आनी सुरक्षेक हानीकारक आसपाक शकता, तांची भौसा खातीर विक्री उपलब्ध केल्या.
 कागाळ कोण दाखल करूं शकता?
 - दर एका जिल्ल्याचो एक जिल्लो मंच आसा.
 - जिल्लो मंचांचेर तीन वांगडी आसतात.
 - तिनांतलो एक वांगडी अध्यक्ष आसता जो जिल्लो न्यायाधीश आसा वा आशिल्लो वा जिल्लो न्यायाधीश जावपाक पात्र आसा.
 - एक वांगडी बायल आसूंक जाय.
 - जंय दाव्याचे मोल 20 लाख रुपया मेरेन आसा त्योच कागाळी स्विकारता.
 - दर एका राज्यांत एक राज्य आयोग आसता.
 - तातूंत एक अध्यक्ष आसता जो उच्च न्यायालयाचो न्यायाधीश आसा वा आशिल्लो आनी दोन हेर वांगडी आसतात, तातूंत एक बायल आसता.
 - जंय दाव्याचे मोल 20 लाख रुपया ते एक कोटी मेरेन आसा त्योच कागाळी राज्य आयोगांत दाखल करूंक येतात.
 - जिल्लो मंचाच्या आदेशा आडच्यो आव्हान याचिका राज्य आयोगा मुखार दाखल करूं येतात.
 - राष्ट्रीय आयोग दिल्ली स्थीत आसा.
 - तातूंत एक अध्यक्ष आसता जो सर्वोच्च न्यायालयाचो न्यायाधीश आसा वा आशिल्लो आनी चार हेर वांगड्या परस उणे वांगडी आसूंक जायना, तातूंत एक बायल आसता.
 - जंय दाव्याचे मोल एक कोटी परस अदीक आसा त्यो कागाळी राष्ट्रीय आयोगांत दाखल करूं येतात.
 - ह्या आयोगाच्या आदेशाक सर्वोच्च न्यायालयांत आव्हान दिवं येता.
 मंचामुखार कागाळ दाखल करूंक वकील नेमपाची गरज आसा?
 वकील वा हेर खंयचोय अभिवक्तो नेमपाची गरज ना आनी गिरायक स्वता वा आपल्या प्रतिनिधी वरवीं कागाळ दाखल करूंक शकता आनी प्रतिनिधित्व करूंक शकता.
 कागाळी वांगडा हेर खंयचो तपशील जोडूंक जाय?
 कागाळींत सकयलो तपशील आसूंक जायः
- कागाळ करतल्याचें नांव आनी पुराय नामो.
 - विरुध्द पक्षाचे/पक्षांचे नांव आनी पुराय नामो.
 - मालाची खरेदी वा सेवा घेतिल्ली ती तारीख.
 - वयल्या हेता खातीर फारीक केल्ली रक्कम.
 - विकते घेतिल्ल्या मालाचो वा घेतिल्ले सेवेचो नगा सयत तपशील.
 - कागाळीचो तपशील, जर कागाळ अयोग्य वेपार वेव्हार / सदोश मालाची पुरवण / पुरवण केल्ले सेवेंत उणाव / अदीक मोल एकठांय केला, ते कागाळ याचिकेंत स्पश्टपणान नमूद करूंक जाय.
 - बिलां / पावत्यो आनी आसल्यार संबंदीत पत्रवेवहाराच्यो प्रती.
 - ह्या कायद्या खाला मागिल्ली थाकाय.
 - कागाळेचेर कागाळ करपी वा ताच्या अधिकृत प्रतिनिधीक सय करूंक जाय.
 कागाळ दाखल करूंक वेळेची मर्यादा कितें?
 कारवायेचें कारण/ सेवेंतलो उणाव /मालातलो उणाव नदरेक आयलो त्या दिसा सावन दोन वर्सा भीतर कागाळ दाखल करूंक जाय. मात, दोन वर्सा उपरांतय कागाळ दाखल करूं येता, जर ह्या काळा भीतर कागाळ दाखल कित्याक करूंक ना हाचे फावो तें कारण दिवन कागाळ करप्यान जिल्लो मंचांक समाधानी केल्यार.
 आव्हाना खातीर कितें तजवीज आसा?
 - जिल्लो मंचाच्या दिल्ल्या आदेशान पिडीत आसल्यार, आदेशाची प्रत मेळ्ळ्या उपरांत 30 दिसां भीतर राज्य आयोगा कडेन आव्हान याचिका दाखल करूं येता.
 - राज्य आयोगान दिल्ल्या आदेशान पिडीत आसल्यार, आदेशाची प्रत मेळ्ळ्या उपरांत 30 दिसां भीतर राष्ट्रीय आयोगा कडेन आव्हान याचिका दाखल करूं येता.
 - राष्ट्रीय आयोगान दिल्ल्या आदेशान पिडीत आसल्यार, आदेशाची प्रत मेळ्ळ्या उपरांत 30 दिसां भीतर भारतीय सर्वोच्च न्यायालयांत आव्हान याचिका दाखल करूं येता.
 गिरायक मंचा कडल्यान गिरायका खातीर कितें थाकाय उपलब्ध आसा?
 - पक्षांक योग्य खर्च दिवप.
 गिरायकाच्या रक्षणा खातीर प्रधान यंत्रणा खंयची?
 गिरायक वेव्हार खातें (डीसीए), गिरायक वेव्हार, अन्न आनी भौशीक वितरण मंत्रालया खालच्या दोन खात्यांतले एक खातें हे गिरायक रक्षणा खातीर प्रधान यंत्रणा आसा. गिरायकांचे समर्थन हो खात्याचो आदेश आसा. हो आदेश कृतींत हाडपः
- गिरायकांक म्हायतीपूर्ण निवड करपाक सक्षम करप;
- वेळार आनी प्रभावी गिरायक कागाळ निवारण सुविधा दिवप.
 गिरायकांक जागृताय आनी शिक्षणा वरवीं सक्षम करप; अयोग्य वेपार पद्दतींचेर आळाबंद हाडून गिरायक राखण वाडोवप; मानक आनी अनुपालना वरवीं दर्जेंची खात्री आनी सुरक्षा सक्षम करप; आनी परवडपा सारख्या प्रभावी कागाळ निवारण यंत्रणेंत प्रवेश मेळटलो हाची खात्री करप हो खात्याचो हेत आसा.
 खात्याक सकयल्या गोश्टींचे शासन करपाचो वावर सोंपयलाः
- गिरायक सहकार्य. 