दिल्लींतले इंडिया गेटीचेर, पांचव्या जॉर्जाचो पुतळो आसलो, ते सुवातेर सुभाषचंद्र बोसाच्या पुतळ्याचें हालींच उक्तावण जालें. म्हाका सदांच दिसतालें त्या जाग्यार महात्मा गांधीचो पुतळो आसचो म्हूण, पूण तशें घडलें ना. जांव, आमी सुभाषबाबुच्या पुतळ्याक येवकार दिवया. पूण ह्या दोनूय नेत्यां चें योगदान बरें कळपाक आमी थंय गांधीचोय भोवच व्हड पुतळो उबारूंक जाय. सुभाषबाबुचो पुतळो आनी स्टेडियम हांचे मदी आजुनूय व्हड रिती सुवात आसा. थंय स्वातंत्र्य संग्रामाचें यादस्तीक उबारचें हे पासत काँग्रेस आनी हेर राजकी पक्षांनी आगरो धरूंक जाय. तातूंत सुटके झुजांत गांधीजीच्या म्हान मुखेलपणाचे प्रतीक सोबतलो असो भव्य पुतळो आसचो. सरभोंवतणी प्रत्येक राज्यांतल्या स्वातंत्र सैनिकांचे ल्हान पुतळें आसचे. म्हणटकच फुडाराच्या पिळग्यांक स्वातंत्र्य झुजाचो आंवाठ कितलो व्हड आसलो, हें कळटलें. ही वास्तू म्हळ्यार खऱ्या अर्थान राष्ट्रीय स्मारक आसचें. अशीर राजकारणाचे मतलबी हावेस सादोवपी आसचे न्हय. हे उगडास्तिकेंत मुखेल घडणुकांची म्हायती सांगपी फलक आसचे. देखीक, जालीयनवाला हत्याकांड, असहकार चळवळ, दांडी यात्रा, भारत छोडो आंदोलन.
 गांधी म्हणल्यार, जग जाका पुज्यनीय मानता अशें 20 व्या शेकड्यातलें थोर व्यक्तीमत्व. एखादें झूज शस्त्रांच्या बळार न्हय तर अहिंसक मार्गांनी जिखपाक जाता, ह्या गांधीजीच्या सिद्धांतान संवसारभर नामना जोडल्या. ताणें अमेरिकेंत मार्टीन ल्यूथर किंग आनी द. आफ्रिकेंत नेल्सन मंडेला ह्या नेत्यांक स्फूर्त दिल्या. तांकां वळीन 'अमेरिकेचो गांधी' आनी 'द. आफ्रीकेचो गांधी' म्हूण इतिहास वळखता. तांणी महात्माजीचे दांवपेच आपणावन लोकांची मुक्तताय केल्या.
 हाचे उरफाटे नेताजी सुभाषचंद्र बोसान हिटलर आनी जपानी शाही सेना हांचे कडेन संबंद दवरिल्ल्यान तांची प्रतीमा म्हेळी जाली. हे दोगूय तांणी केल्ल्या अत्याचारांक लागून गुन्यांवकार आसले. बोसान 'तुज्या दुस्मानाचो दुस्मान हो तुजो इश्ट' ह्या तत्वाचो स्विकार केलो. ताका दिसतालें आपूण हिटलर आनी हिरोहीटो हांकां सांगात दिवन ब्रिटीशांक धांवणायतलो म्हूण. सुभाषबाबू ब्रिटीशांक हुकूमशहा परस वायट लेखतालो. हिटलरान केल्ल्या रासवळ हत्यांचो ताणें निशेध करूंक ना. बोसान 1930 च्या दरम्यान हिटलराचेर केल्ले टिके कडेन बोस समर्थक बोटां दाखयतात. पूण म्हणून बोसा वयलो हो कलंक ना जायना.
 नेताजी बोसाक खरसाणेन दिसतालें की तो जपाना सांगातान झुजलो जाल्यार मागीर ते भारत जिखतले आनी उपरांत आपल्याक चलोवपाक दितले म्हूण. जपानात अंदमान आनी निकोबार जुव्यांचेर घुरी घाली आनी बोसाक थंय भारतीय झेंडो हुबोवपाक मान्यताय दिली. पूण, तांणी थंय इतले क्रुरतायेन हुकूमत गाजयली की थंयच्या थळाव्यांक भंयान कडकडो भरलो. ही गजाल अपर्णा वैदीक हे इतिहासीक संशोधिकेन वेवस्थीत सांगल्या. निमाणे कडेन जपानाचो पराभव जालो आनी बोसाची येवजण बारगळ्ळी. हे पासत आमी देवाचे उपकार मानुया.
 बोसान हिटलराच्या रासवळ हत्याकांडाचो निशेध करूक ना म्हणून बंगालांत कोणेच व्हडलेशें कांयच म्हणूंक ना. वयल्यान सगल्यांनी ताका व्हड मनीस लेखलो. खुबशा राजकी पक्षांनी ताचो आपणाक फावो तसो उपेग केलो. हातूंत समाजवादी, साम्यवादी, काँग्रेस, तृणमूल काँग्रेस आनी आतां भाजपा हांचो आसपाव जाता. व्हड मनशांच्या दोशांचेर कामरूण घालप ही जगाची रीत जाल्या. विस्टन चर्चिलाच्या दुसऱ्या म्हाझुजातल्या मुखेलपणाक लागून समेस्त इंग्लीश लोक ताची तोखणाय करतात. पूण तो वंशवादी आसलो. मानवी हक्कांचो आदर करिनासलो ह्या गजालीं कडेन आडनदर करतात. हेच भाशेन बोस हांचो हुकूमशाही कडेन ओडणो आसलो. पूण आमचो देश ह्या गजाली कडेन आडनदर करता.
 राखुया.
 (मूळ लेखक- स्वामीनाथन अय्यर)
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात. 