सद्गुरूमहिमा :
ॐ नमो सद् गुरो जनार्दना । जनीं वनीं समान परिपूर्णा ।
तूतें गुरूत्वें वंदूं जाता । तंव जनीं वनीं देखें तद्रूपता ।
ऐसें निजस्वरूप अगाध । शंकले उपनिषदादि वेद ।
परादि वाचा चारी । शिणोनि थोकल्या दुरी ।
तुझ्या स्वरूपा नाहीं अंत । अनंत म्हणतां मति भीत ।
जैसें धर्म करितां जनीं । प्रतिष्ठेच्या पारडां बैसोनी ।
मुख बांधोनी मारितां पशु । अवदानीं संतृप्त हुताशु ।
यालागीं जी परात्परा । गुणातीता निर्विकारा ।
तरुपासाव तरुची उपमा । काय कारण सांग आम्हां ।
संतसज्जनांचे महत्त्व :
तुम्ही सुखार्णवाचे पार । ब्रह्मया राष्ट्रा आधार ।
अमृतपान करिता सुरवर । तृप्त होवोनि देती ढेंकर ।
तुमचेनि कृपावलोकनें । सुखस्वानंदीं बैसे ठाणें ।
स्वरूपासी तरूची उपमा घडे । ऐसें वदावया सामर्थ्य थोकडें ।
तरूच्या ठायीं मूळ शाखा त्वचा जळ । तो विस्तार मायेचा सकळ ।
जैसें वटबीज अणुप्रमाण । वृक्ष विस्तरला व्यापून गगन ।
धिटिव करितां तुम्हांप्रती । मी तरी केवळ मंगमती ।
श्रीगणेशवंदन , शारदा , सद् गुरू यांना वंदन :
शिवगणांमध्ये अग्रगण्य । जया नांव गजवदन ।
मूषकवाहन एकदशन । शैलजामानसचंदन ।
आतां वंदूं शारदा जननी । जीतें बोलती हंसवाहिनी ।
जिचिये कृपादृष्टीं होये । मूकही वाचेतें लाहे ।
आतां वंदिजे सद् गुरू । जो कां मेघापेक्षां उदरू ।
तयातें वर्णावया वाणी । वेदें मूग आरोगनी ।
श्रीरामचरित्र ऐका :
आतां परिसा रामाचें चरित । वाल्मीक वदला अनागत ।
रजनीचर समस्त । प्रबळ झालें जी बहुत ।
ऐक गा ये लक्ष्मीकांता । राक्षस करिती उत्पाता ।
मग बोले रमारमण । मी रविकुळीं अवतरेन ।
ऐसा करोनिया विचार । तंव आठवलें पूर्व उत्तर ।
मग उपजूनि सूर्यवंशी । ख्याति केली अतिशयेंसीं ।
गुरूयाग सिद्धी नेला । ताटका सुबाहु मारिला ।
शिवचाप भंगिलें । जनकाचे मन निःसंदेह केलें ।
पुढें वनवास सेविला । त्रिशिरा खर दूषण मारिला ।
जगज्जननी जनकनंदिनी । ते चोरिली राक्षसें येवोनी ।
पुढें वायुपुत्र भेटला । तेणें सुग्रीव मित्र केला ।
मग सीताशुद्धीलागीं वानर । पाठविला वायुकुमर ।
अरिबंधु शरण आला । तयाचा अंगीकार केला ।
शिष्टाई पाठविला वानर । लंकेश न मानीच उत्तर ।
समस्त प्रधान मारले । इंद्रजितादि सुत संहारिले ।
राज्य दधिलें अरिबंधुसी । आपण निघाले अयोध्येसी ।
भेटले बंधु भरतासी । सुखी केलें समस्तासीं ।
समस्तांचे मनीं होतें । वसिष्ठाचेनि अनुमतें ।
मग वानरं समस्तां आज्ञा झाली । बिभीषण सुग्रीवा बहुडावणी दिधली ।
श्रीरामकृत हनुमंत-प्रशंसा :
वायुपुत्रा तुझा उपकारू । मज श्रीरामा झाला थोरू ।
तुझा आठवितां महिमा । मज श्रम होतसे श्रीरामा ।
वायुपुत्रा तुझी थोरी । उपमे वीर नाहीं धरित्री ।
ऐसा तूं गा अगाध । तुज मज नाहीं भेद ।
तूं साक्षात् रुद्राचा अवतार । ब्रह्मादिकां न कळे पार ।
तंव हनुमंत म्हणे श्रीरामा । तुज सांगणे उरलें आह्मां ।
हनुमंताची इच्छा :
रघुनाथकथा श्रवणीं । रघुनाथनाम वदनीं ।
रघुनंदनीं असावें मन । रघुनंदनीं इंद्रियप्राण ।
जेथें होईल श्रीरामकीर्तन । तेथें व्हावें माझें आगमन ।
ऐसा अंजनीगर्भरत्नें । राम प्रार्थिला मंजुळ - वचनें ।
मग हांसोनि बोलिजे सीतारमणें । हें काय घेतलें तुझेनि मनें ।
निघताच श्रीरामांनी त्याला निराळेच काम सांगितले :
मग हनुमंते अवसरीं । प्रदक्षिणा करोनि जोडल्या करीं ।
परतोनि पाहे कपिवीर । तंव श्रीराम बोले उत्तर ।
रावणाची पूर्वकथा :
पूर्वी तया दशाननें । तप केले राज्याकारणें ।
माग माग रे ये समयीं । जे इच्छा असेल ते देईन पाहीं ।
प्रसन्न झालसी विश्वनाथा । तरी अक्षयी राज्य द्यावें तत्वतां ।
मरण न यावें विबुधांहातीं । आज्ञा वंदावी समस्तीं ।
ऐसें ऐकोनि राक्षसवचन । संतोषला उमारमण ।
शिरःकमळीं पूजिला चंद्रमौळी । म्हणोनि पावला दहा सिसाळीं ।
सुरासि पुसे जगन्नाथा । माझा कोण प्राणहंता ।
रावण प्रारब्धमहिमा वर्णितो :
शरीरे असे प्रारब्धाधीन । सुखदुःख भोगी प्रारब्धेंकरून ।
प्रारब्धें इंद्र भगांकित । प्रारब्धें अहल्ये जडत्व प्राप्त ।
प्रारब्धें हरिश्चंद्रे सूर्यवंशी । दान दिधलें विश्वामित्रासी ।
प्रारब्धें दमयंती नळा । तेणें भोगिली अवकळा ।
प्रारब्धें श्रीवामनासी । खुजटपण परियेसीं ।
प्रारब्धाचा थोर आघात । सृष्टीकर्त्या न सोडीत ।
यालागीं शैलजानाथा । प्रारब्ध वळवंत समस्तां ।
न कळे विष्णूचे अवतार । न कळे समुद्राचा पार ।
न कळे शंभूचें तप । न कळे विष्णूचा प्रताप ।
न कळे ध्रुवाची थोरी । न कळे पंडीताची चातुरी ।
न कळे अहीचें थोरपण । न कळे मीनाचें चळण ।
न कळे स्त्रियेचें चित्त । न कळे कर्म बळवंत ।
न कळे श्रीरामाचा महिमा । न कळे हे हनुमंतप्रतापसीमा ।
न कळे श्रीगुरू आनंदसागर । न कळे मेघ कृपण कीं उदार ।
शंकरांना रावण आपले मरण विचारतो :
यालागीं दयासागरा । मरण सांगा जी उदारा ।
मग हांसोनियां बोले शूळपाणी । रावणा ऐक सत्यवचनीं ।
वारणसीच्या उत्तरपारीं । अयोध्या नामें महानगरी ।
त्यासी तिघी जाया प्रसिद्धा । ज्येष्ठ कौसल्या सद्विद्या ।
दशरथकुलोत्पन्न श्रीरामांच्या हातून तुझे मरण आहे असे शंकर सांगतात :
ते कौसल्या उदरी श्रीराम । अवतरले पूर्णब्रह्म ।
कैकेयी उदरीं भरत शत्रुघ्न । दोघे पुत्र सुलक्षण ।
त्या रामहस्ते तुझा घात । होईल जाण निश्चित ।
ऐसा तो राक्षस संहारिला । सहपरिवारें निर्दळिला ।
त्या स्त्रीराज्यात त्यांच्या संरक्षणासाठी जाण्याची मारूतीला रामांची आज्ञा :
तरी तुम्हीं आतां ऐकिजे । स्त्रीराज्यांत आपण जाईजे ।
तेथें संचार न होऊं द्यावा पुरूषाचा । राज्यधर्म रक्षावा तयांचा ।
ऐसें तेथें रक्षण असावें । कार्य पडलिया येथें यावें ।
यालागीं गा वायुसुता । कार्य असावें सादरता ।
तया भुभुःकारेंकरून । सिद्धकार्य होईल जाण ।
हनुमंतांचे गमन :
ऐसी आज्ञा केली सीतारमणें । ते शिरीं वंदिली वायुनंदनें ।
अनागतभाष्य रामायण । वदला वाल्मीक आपण ।
वाल्मीक थोर उपकारी झाला । आपण तरोनि जन तारिला ।
आपण तरोनि इतर तारी । तोचि धन्य संसारीं ।
एका जनार्दनाचे रंकाचें रंक । त्या बाळकाचे वाचे अच्यत देख ।
