चडशो गोयंचो भाग कोंकणाती दरियादेग जी असतंप्त घानटांत पावता आनी देक'कान सड्याक कुशीन कर्ता. सगल्यां वन उंच तेंक्षी सन्सगर जावन जी ११६७ मेत्र उंचाय्ेर आसा. गयांक १०१ किलमेत्र दरियादेग आसा. गेंच्यो मुखेल नदी मांदवी, जुारी, तेरेखल, चापरा आनी बेतूल. मुर्गांव बंद्र जुारिच्या तनडार उर्ता जें दक्षीण आसियेंतलें एक बऱ्यांतलें बरें संयबीक बंद्र. जुारी आनी मांदवी नदी गेंच्या जिविताच्यो झरी जावन आसात आनी आपल्या न्हंय-आ वर्वीं ६९ टके भुगलीक वाठार उदकान व्हांवयतात. गेंच्या नदिंचो मार्ग २५३ किलमेत्र (१५७ मयल) आसा. गयांत तिंशीं पुर्विलीं तळीं आसात जीं कादांबा वंशाच्या काळार बांदललीं. तशेंच शेंबर अधीक वयजुकी झरी आसात.
गेंचे मातियेचें पांग्रूं चीऱ्यांचें जावन आसा आनी तें तांबड्या रंगाचें लखणाच्या अशिदेस हांतुंत गिरेसत आसा. फुडें, भितरल्या भागांत नदिच्या देगांचेर माती मव आनी मलियेची आनी ती खणीज तशेंच काळी मातियेन गिरेसत आसा जी जित्रप रवपाक बरी. भारताच्या ऊप-खनडांतल्या पुर्विल्या काळाचीं खडपां मलें आनी आन्मद गेंच्या आनी कर्नाटक प्रांतांच्या शिमेर दिसतात. तांकां त्रंदजेमेतीच ज्ञिस्स म्हणटात आनी तीं रुबिदीवं इसतपे हांच्या पर्मणें ३६०० मिलियांव वर्सां आदलीं. हांचो एक नमुनो गें विद्यापिठान प्रदर्शणाक दवरला.
गें, उश्ण्या प्रदेसांत उर्ता आनी अरबी दरिया लागसर आसलल्यान वर्साचो चड काळाक गरं आनी दमट हवामान आसता. माय म्हयनो सगल्यां वन गरं आनी केन्ना गर्मी ३५°च (९५° फ) वचून दमट आसता. पावस जुन्हाच्या पयल्या आठवड्यांत पावस येता आनी गर्मी थनडायता.चडसो गेंचो वर्सुकी पावस, पावसाळ्या उदेशीं मेळटा आनी सेतेंबर शेवट परियांत पडटा.
मदल्या देजेंबर तें फेबरेर परियान, गयांक एक थनड मसं आसता. ह्या म्हयन्यानीं थनड राती आसून २० °च (६५° फ) आनी गरं दीस थडें दमट आसून २९° च (८४° फ). भितरल्या भागांत दंग्राचे उंचाय्ेक लागून राती चड थनड आसतात.
गेंचो प्रांत दन जिल्ल्यानीं विभागलाः उत्तर गें आनी दक्षीण गें. उत्तर गेंची मुखेल कचेरी पणजे उर्ता आनी दक्षीण गेंची मुखेल कचेरी मडगांव उर्ता.दर एका जिल्ल्याक जिल्लो अधिकारी आसा जाका भारत सर्कार नेंता. हे जिल्ले ११ तालुक्यानीं विभागलले आसात. उत्तर गेंचे तालुके बार्देज, दिवचली, पेडनें, फनडें, साटारी आनी तिस्वाडी. दक्षीण गेंचे तालुके काणकण, मुर्गांव, केपें, साश्टी आनी सांगें.
रानाचो वाठार १४२४ किलमेत्र आसा जो सर्कारी माल्केचो आसा.हीं रानां चडशीं भितरल्या भागांत उदेंतीक उर्तात. असतंप्ते घानट जो उदेंत गेंचो चड भाग जावन आसा तो जिवशासत्र पळवपाचो भाग म्हण अंतराश्ट्रीक मानियोताय मेळ्ळ्या. नातियोनाल ग्योग्रापहीच मागाजिने हाच्या फेबरेर १९९९ आंकांत, गयांक ताच्या उश्णेताय्ेच्या गिरेसत जिवशासत्राक लागून आमाजन आनी चंगो नदिंच्या भागांक सर केलां.
रान उत्पादनांत, कनड्यांच्यो मानी, मराठा साली, चिळार साली, आनी भिरनड आस्पावतात. उंचाय्ेचे जागे सडल्यार माड वेता थंय दिसतात.जित्रपांत सायल, साल आनी आंबे दिसतात. फळां मदें पणस, आंबे, आण्णस आनी काळी मायना हांचो आस्पाव आसा.
कले, रांदुकर आनी भंवतेलीं सुकणीं रानानीं दिसतात. सुकण्या मदें किर्किरे, मायना आनी कीर सांपडतात.वेगळ्या तरांचें नुसतें जशें कुल्ल्यो, वागियो, सुंगटां,
गेंचो ३३ टके भुगलीक भाग (१२२४.३८ किलमेत्र) सर्काराच्या ताब्यांत आसा, जांतलो ६२ टके प्राणजिविताच्या अभय्यारणियो आनी उध्याना खातीर राखून दवरललो आसा. जेन्ना जायतच भाग खासगी राना खाल आसा आनी चड जागो काजू, आंबे, माड,आदी लाग्वडी खातीर आसा, तेन्ना रान आनी झाडांचो जागो ५६.६ टके भुगलीक जागो आस्पावता.
भारताचो गिरेसत प्रांत गें जावन आसा आनी ताचें ग्दप आख्या देसा वन अडेज पावटी व्हड आनी ताची वाड सडसडीत आसून ८.२३ टके जावन आसा.
दरियादेगे पासून पयशिले जागे खणीज आनी मिनांक लागून गिरेसत आसात. मीन सगल्यान वन दुस्रो व्हड उद्देग. मिनांत लखणड, बावशिते, मांगानेसे, चिकट माती, चुनाच्यो खडी आनी कुपादर आस्पावतात. च्यार दशकां क्रिशीक चड म्हत्व दिवंक ना पूण तें जायत्या लकाक रजगार दिता. मुखेल पीक भात त्या उपरांत सुपारी, काजू आनी नारल. नुसतेमारी च्याळीस हजार लकांक रजगार दिता.अधिक्रूत सुत्रां पर्मणें ह्या भागांत चड म्हत्व दिललें दिस्ना आनी पागयललें नुसतें उणें जालां जाचें कारण पारंपरीक नुसतेमारी वयल्यान योंत्राच्या बटिनीं नुसतेमारीन वळन घेतलां.
परियोटन, गेंचो मूळ उद्देग आनी तो दरियादेगेर चड उर्ता आनी भितरल्या भागानीं उणें जायत वेता. २००४ वर्सा दन कठी भंवडेकारानीं गयांक भेट दिली. हांतले च्यार लाख लक पर्देशी आसले.हाचीं साबार कारणा आसातः पयलें, ह्या वाठाराचें इतिहासीक सुधारप ज्या वर्वीं पर्क्यां शीं सयरिगत. दुस्रें, चड (३५ टके) कातल्क लकवसती.हें सवन्सक्रुतेचें दायज पर्तुगेज वसणुकवादा पासून भारती हेर भागां परस एवरपी वो आमेरिकेक लागीं कर्ता. गेंची सवन्सक्रुती क्रिसती, हिंदू आनी इसलामांचो मेळ जावन आसा.
गेंचें जेवण पर्तुगाल, असतंप्त भारत आनी अरबी हांचो मेळ जावन आसा (आनी परियोटन मसमांत काश्मिरी).गें भारतांतली एक्मेव वेगळीच सुवात जंय तुज्यान एका हटेलांत वचून (नुसतें आनी कंबिये मासा विरेत) दनूय गायच्यां आनी दुक्राचें मास जें थडें तिक्साणेचें आसता, तशेंच बेेर,दाकांचो सरो आनी हेर सरो उग्तेपणी चाकूं येता..
ह्या खाशेल्पनांक लागून आनी गेंची अर्थिकाय भार्तांतली चड फुल्ती आस्पाच्या सताक लागून, गयांक एक अडेनांव फावो जालां. तें म्हळ्यार "नव्या लकाक भारत". भार्ताच्या दूसऱ्या भागानीं खंपिवाडे आनी हेर प्रस्न झळकतात ते चड प्रमाणांत हांगा दिसनांत.
गेंची मुखेल येरादारी खासगिपणी चलयल्यो बसी ज्यो शार आनी गांवांक जडटात.गें सर्कारान चलयलेल्यो धव्यो आनी निळ्यातांबड्या पट्टियांच्यो बसी कादांबा त्रान्स्पर्त चर्परातियोन मुखेल मार्गार (जशें पणजिमडगांव) धांवतात आनी थड्या पयशिल्या आनी तालुक्याच्यां मुखेल जाग्यानीं वेतात.व्हडल्या शारानीं जशें पणजी, मडगांव शारां मदें भंवलल्यो बसी नाग्रिकांची सेवा कर्तात.भवशीक येरादारी तितली सुडसुडीत ना आनी चडश्यो बसी सांजे उपरांत धांवपाच्यो बंद जातात.
गेंचें एक्मेव विमांतळ- दाबलीं विमांतळ, लसकरी विमांतळ आसा जरूय नाग्रीक उडपांक पर्वांगी दिलली आसा.लसकरी कामा खातीर मळां वापुडनांत तेन्ना नाग्रीक उप्योगाक तो वापडूं येता. ह्या नियामीत उडपां शिवाय, हें विमांतळ भाड्याचीं उडपां हाताळटा. मुर्गांव हें लागसरलें बंद्र जें मीन, पेत्रल, कळसो आनी अंतराश्ट्रीक म्हाल हाताळटा. चडश्यो भायर धाडपाच्यो वसतू गांवटी आसतात. पणजे- जें मांदवी नदिच्या किनारेर उर्ता तें एक धाकटें बंद्र जें आदीं १९९० वर्सा परियान गें आनी मुंबय भितर पयणाऱ्यांची वाहातूक हाताळटालें.
गेंच्या गांवकारांक इंगलिशीन गान म्हणटात, कंकणिंत गेंकार म्हणटात, पुर्तुगेजीन गेस (दादलो) आनी गेसा (बायल) आनी मराठिंत गवेकार म्हणटात.
तांतुंतल्यान पर्गट जाल्यांत. इंगलीश भास सवलती आनी समाजीक हाल्चालीक उपकार्तली भास चड लकाक संजता. हिंदी, भारताची राश्ट्रीक भास ही उलयलय दुस्री भास.पयलीं चड लक गयां कंकणी उलयतालो पूण आतां हिंदी भास उलयलली आयकुंक मेळटा कारण जायते भारतांतले भायले लक हांगा पावल्यात.
गयांत समर्पिलल्यो परबो नाताल, पासकां, चवथ, नवें वर्सा दीस, शिगमो आनी कार्नावाल. १९६० वर्सा थावन शिगमो आनी कार्नावाल परबो गांवानीं पावल्यात आनी हालिंच ह्या परबांक भंवडेकार उडी घाल्तात. ह्यो परबो थडे दीस चल्तात आनी तांतुंत पार्ट्यो आनी नाच जातात.
शीत आनी नुसत्या कडी गेंचें मुखेल जेवण. गें आपल्या वेग-वेगळ्या नुसत्या प्रातां खातीर फामाद जालां. नारल आनी नारलाचें तेल गेंच्या रांदपांत वापुडपांत येता आनी तांतुंत मिर्सांगो, काळीं मिरियां, मसालो आनी विनाग्र वापडून वेगळच सुवाद येता. दुक्रा मासाचे प्रात जशें विंदालू, शाकुती आनी सर्पतेल कातल्कांच्या चडश्या परबांक रांदतात. तांतियाचेर आदारलली गिरेसत भव पातळिचो प्रात जाका बेबिंचा म्हणंतात तें नातालांक चड आवडिचें. चड नांवलवीक सऱ्याचें पियोप फेणी काजू फेणी काजुचें फळ फुगवन कर्तात आनी माडांची फेणी माडांचे सुरेची काडटात.
गयांत जायते कडेन भारतिपुर्तुगेज मदिच्या वासतुशिल्पकलेन बांदललीं घरां आसात जरूय कांय गांवानीं तांची गत तितली बरी ना. फंतायन्हास, पणजे एक सवन्सक्रुतीक जागो थारायला आनी तो एक जिवो जिविताचो संग्राहलय कसो वापुडतात आनी जंय गेंची जिवीत, वासतुशिल्पकला आनी सवन्सक्रुती नद्रेक येता. पुर्तुगेजा काळचो प्रभाव कांय गेंच्या देवळानीं दिसता चड करून मंगेशी देवळांत.पूण १९६१ वर्सा उपरांत कांय असलीं देवळां मडून भार्ती पद्दतीन बांदल्यांत.
हालिंच्या दश्कानीं क्रिकेटिचो प्रभाव भव प्रमानांत दिसता आनी हाचें कारण ताका राश्ट्रीक त्व पालव दिता. हाचो परिणां ब्रिटीश राज्या कडेन सयरिगत नासलल्या दक्षीण आसियेचेर जाला.
राज्याचें एकूच खेळाचें मळ फातर्दा स्तादीवं जावन आसा जें मडगांव आसा.ह्या मळाचेर अंतराश्ट्रीक फुटबल तशेंच क्रिकेटूय जाता. हकी खेळ तीसऱ्या जाग्यार उर्ता.गें हकिचे फिश्याल्काय्ेचे पारंपरीक कट आसलें जें हालिंच्या काळार दिलवलां.
आनी गेंच्यान उज्वाडायललें पयलें इंगलीश दिसाळें थे नाव्हिंद तिमेस.हांचे शिवाय थे तिमेस अफ इंदिया, आनी इंदियान एश्प्रेस्स मुंबय आनी बेंगळुर्च्यान हांगा येतात.
थड्यां शाळानीं पुर्तुगेज भास तिस्री भास म्हण शिकयतात.गें विद्यापीठ पुर्तुगेज भाशेंत पद्विधर आनी मासतेर पद्व्यो भेटयता.
