श्रीविष्णूंनी रावणाचा वध का केला असा रामांचा अगस्तिमुनींना प्रश्न :
ऐकोनि अगस्तीचें वचन । कर जोडोनि रघुनंदन ।
अगा ये अगस्ति महामुनी । पूर्वी लंकादुर्गभवनीं ।
ब्रह्मादिकांचा नियंता । चराचर वर्ते ज्याचिये सत्ता ।
कुंभोद्भवाच्या वचनासी । ऐकोनि विस्मय श्रीरामासी ।
पुलस्तिवंशीं राक्षस झाले । हें तुमचेनि मुखें ऐकिलें ।
आणि रावणाचे सुत । होते पराक्रमवंत ।
अगा स्वामी महामुनी । तुम्हीं समुद्र प्राशिला आचमनीं ।
तयां पूर्वज कोण । वर देता काय देखोन ।
हे कथा ऐकावयासी । उल्लास उपजतो मानसीं ।
मुनी त्या प्रश्नाने चकित, त्यांच्याकडून रामस्तुती :
ऐकोनि श्रीरामवचन । अगस्ति झाला विस्मयापन्न ।
तूं चिदाकाशीं चिद्धन । तूं योगियांमानसींचें चिद्रत्न ।
श्रीरामा तूं आदीचा आदी । तूं मोक्षाची मोक्षसिद्धी ।
तूं तपाचे परम तप । तूं भक्तांचा परम दीप ।
ध्येय ध्याता आणि ध्यान । तयांहून अससी भिन्न ।
निर्गुण होत्साता अवतार धरिसी । तूं अकर्मा होईनी कर्मे करिसी ।
ऐसें असोनि रघुनाथा । आमुचें मुखींहून इच्छिसी कथा ।
सृष्टीरक्षणार्थ ब्रह्मदेवाकडून भूतांची निर्मिती :
पूर्वी विष्णूचे नाभिकमळीं । ब्रह्मा उपजला कमळदळीं ।
तयां म्हणे चतुरानन । तुम्ही सृष्टीचें करा रक्षण ।
प्रजापतिस्तु तानाह सत्वांस्तु प्रहसन्निव ।
रक्षण करणारे ते राक्षस व पालन करणारे ते यक्ष या नावाने प्रसिद्ध झाले :
प्रजापति म्हणे भूतांसी । तुम्हीं रक्षावे सृष्टीसी ।
जे बोलिले करुं रक्षण । तयांचेनि मुखें तयांसी जाण ।
रक्षाम इति यैरुक्त राक्षसास्ते भवंति वै ।
सृष्टि रक्षूं म्हणोनि बोलिले । तेणें नांवे ते राक्षस झाले ।
यक्षाम गेले बोलून । ते झाले यक्षगण ।
सुकेशाची जन्मकथा :
तेथें हेति प्रहेति राक्षस । दोघे बंधु अति कर्कश ।
प्रहेति अति धर्मिक तेथ । महावैराग्य उदासभूत ।
दुसरा हेति दारागृहार्थी । अत्यंत आसक्ति तयाचे चित्तीं ।
मग काळाची भगिनी राक्षसी । भया नामें अतिकर्कशीं ।
हेति राक्षस स्त्रीसमवेत । कामी होऊन आसक्त ।
विद्युत्केश नामें प्रख्यात । अत्यंत तेजस्वी बळवंत ।
दिसे अत्यंत तरुण । रूपरेखागुणलक्षण ।
मग हेति देखोनि पुत्रासी । झाला अत्यंत संतोषी ।
तंव संध्या नामें राक्षसी । जाऊन तिचिया गृहासी ।
संधेची कन्या अति सुंदर । संध्यारागासारिखें शरीर ।
मग तीं दोघें जणें । क्रीडा करिती वनोपवने ।
ऐसे बहुत दिवस लोटले । तंव पुढें काय वर्तलें ।
तेथें ऋतुस्नान झाली । भर्तारा व्यवस्था कळों आली ।
उदरीं प्रवेशतां रेत । गोठोनियां शुक्रशोणित ।
पर्जन्य वर्षे जळधारीं । तोय प्रसवे सागरीं ।
तैसें तियेसी झालें । विद्युत्केशवीर्यातें धरिलें ।
तें बाळक शैलशिखरीं । अंगुष्ठ घालोनि मुखामाझारीं ।
तंव भवानीसहित त्रिपुरारी । आरूढोन गोवाहनांवरी ।
उमा विनवी महेशासी । बाळक अपूर्व तेजोराशी ।
किंवा जननीस झाले भारी । म्हणोनि त्यागिले वनांतरीं ।
उचलोनि उत्संगावरी घेतलें । उमेनें तया चुंबन केलें ।
अमर करोनियां त्यासी । महादेवें दिधले वरासी ।
मग तो त्र्यंबक त्रिपुरारी । वसविता झाला गगनोदरीं ।
पार्वतीचा सुकेशाला वर :
उमा म्हणे राक्षसात्मजा । जैसा तूं वाढलासी वोजा ।
विद्युत्केशापासून उत्पन्न । म्हणोनि सुकेश नामधारण ।
हिंडे त्रैलोक्याभीतरीं । क्रीडा करी वनांतरीं ।
जैसा अमरेश शचीसहित । वनोपवनीं क्रीडा करीत ।
श्रीरामायणीं ऋषिनिर्मित । उत्तरकांडकथामृत ।
श्रीरामकथा द्रुम केवळ । त्यावरी आरूढ वाल्मीक कविकोकिळ ।
एका जनर्दन शरण । पुढें गोड आहे निरूपण ।
