खंयचीय भाशीक, प्रांतीय, जातीय वा धर्मीक चळवळ ही मुळांत संकुचीतच आसता. कारण ती त्या घटकापुरतीच मर्यादीत आसता. त्या घटकापुरते आशिल्ल्या लोकांचो जुंवो हेंच ताचें कार्यक्षेत्र आसता. कितलीय प्रामाणीक आसली तरी ती समाजांत आपलें स्वताचें वेगळें अशें विभाजन करता. आमी आनी तुमी असो एक भायलो-भितरलो दिश्टिकोण तातूंतल्यान तयार जाता. आमचे-तांचे अशे भेदाभेद जातात. ताका लागून आपसूकच वैश्वीक नदर शेणटा. सर्वसमावेशक दिश्टिकोण कुड्डो जाता. दोळ्यांचेर नकळटांच झापडां येतात. माथेफिरूपणाचें बीं हांगांच रुजता. देखूनच ह्यो चळवळी समाजाचे उदरगतीक मारक थारतात. तारक न्हय.
कोंकणी चळवळींतले म्हालगडे हो धोको जाणा आशिल्ले. देखून कोंकणी चळवळीक तांणी सुरवेकसावन राष्ट्रीय नदरेची बुन्याद दिल्ली. वैश्वीक दिश्टिकोण दिल्लो. प्रादेशिकतेंल्यान राष्ट्रीय एकचार वा वैश्वीक भावचार ह्या विशयांचेर ही चळवळ जाणविकायेन परत परत भासाभास करीत रावली ती हाकाच लागून. देखूनच ही चळवळ फकत भाशेमदीं, जाती-काती मदीं, धर्मा मदीं आनी प्रांत वा देशामदीं लेगीत घुस्पून उरली ना. सर्वधर्मी सॅक्युलर स्वरूप हें तर कोंकणी चळवळीचें मुळावण. इतिहासीक अपघाताक लागून कोंकणी समाज भारतभर आऩी संवसारभर वचून स्थायीक जालो आऩी राष्ट्रीय आनी वैश्वीक दिश्टीन पळोवपाची नदर आपसूकच तातूंतल्यान मेळत गेली. ताकाच लागून कोंकणी चळवळ फकत भाशीक स्वरुपाची उरलीना. कोंकणी अस्मिताय होच तिचो प्राण जालो. भास हें फकत माध्यम. फकत वाचपा-बरोवपाचें वा उलोवपाचेंय न्हय; कोंकणी हें स्वाभिमानाचें माध्यम जालें.
500 वर्सां पयलीं पुर्तुगेजांनी गोंयांत आपली सत्ता प्रस्थापीत केली आनी तांच्या धर्मांतराच्या सत्ताकारणाक लागून आनी उपरांत वेवसायीक आनी अर्थीक पावंड्यार तयार जाल्ल्या धडपडींक आनी संदींक लागून कोंकणी मनीस भारतांत आनी संवसारभर फाफसलो. थंय वचून थंयचे संस्कृतायेंत भरसून वचप गरजेचेंच आशिल्लें. पूण तरिकय आपली कोंकणी अस्मिताय तांणी थंय जिती दवरली. कालांतरान कांय जाण कोंकणी भास उलोवप बंद जाले ; पूण कोंकणी अस्मिताय तांच्या काळजांत सदांच उरली. ताकाच लागून भारतीय स्वातंत्र्या आदीं लेगीत अखील भारतीय कोंकणी परिशद घडली. गोंय मुक्ती उपरांत ग्लोबल गोवन्सा सारके फोरम घडले. वचत थय कोंकणी मनशांनी आपापले पंगड निर्माण केले. कोंकणी भास भारतीय संविधानाच्या आठव्या परिशिश्टांत वतकीर वर्ल्ड गोवा डे सारक्यो संकल्पना संवसारभर सगळ्या कोंकणी मनशांनी उखलून धरल्यो. आज लेगीत कानडी जाल्लो, मल्याळी जाल्लो, मराठी जाल्लो, उर्दू जाल्लो, पुर्तुगेज जाल्लो आनी इंग्लीश जाल्लो लेगीत कोंकणी मनीस ही कोंकणी अस्मिताय काळजांत दवरून वावुरता.
संवसाराच्या खंयच्याय खांची कोनशाक आशिल्लो आनी कांय पिळग्यो गोंयांत लेगीत पावंक नाशिल्लो मनीस ह्याच हावेसान आपूण मूळ गोंयकार म्हूण जगता आनी आपली कोंकणी आयडेंटिटी सोदपाचो यत्न करीत रावता. गोंयां खातीर आनी कोंकणी अस्मिताये खातीर जमता तें करपाची ताची तळमळ ताच्या उलोवपांतल्यान जाणवता. कोंकणी चळवळी खातीर हेंच सुत्र सगळ्यांत म्हत्वाचें.
ज्यू लोकांचो अस्तित्वाचो लढो आनी तातूंतल्यान तांणी घडयल्लें इस्रायल हो इतिहास कोंकणी चळवळीक प्रेरणादायी थारूं येता. क्रिस्तपूर्व 1580 वर्सा मेरेन ज्यू म्हणल्यार फकत गुलामांची एक जमात आशिल्ली. इजिप्शियनांच्या शेकातळा आशिल्ल्या ह्या ज्यू लोकांक मोझसान मुक्त केले आनी मोझस मरतकीर ज्यू लोकांच्या 12 पंगडांनी इस्रायल जिखून घेतलें. क्रिस्तपूर्व 1020 ते 1000 ह्या काळांत तांच्या राजान राज्य लेगीत केलें. पूण उपरांत सत्ता बदल्ली आनी क्रिस्तपूर्व 598 वर्सा ज्यू लोकांक धावंडावन घाले. क्रिस्तपूर्व 538 वर्सा फारशांची सत्ता येतकीर तांकां परत इस्रायलांत येवंक परवानगी दिली खरी, पूण तांच्याच देशांत तांकां परकी करून. उपरांत सिरियन आनी रोमनांनी इस्रायल काबीज केलें आनी पॅलेस्टायनाची स्थापणूक जाली. क्रिस्तपूर्व 70 वर्सा ज्यू लोकांचें बंड चिड्डून उडयलें. सातव्या शतका मेरेन अरबांनी थंय पॅलेस्टायनाचेर आपली सत्ता प्रस्थापीत केली.
ज्यू लोकांचो हालअपेश्टांचो इतिहास पळयल्यार आमचो इतिहास ते मानान कांय प्रमाणांत बरो आसा अशें दिसता. पूण कोंकणी अस्मिताय तिगोवन दवरपा खातीर आमकांय विस्थापीत जावन संवसारभर खांची कोनश्यांनी वच्चें पडलें. गोंय ह्या आमच्या मूळ पिठाचें अस्तित्व तिगोवन दवरपाक आमकांय संघर्श करचो पडलो. ओपिनियन पोल, राजभास चळवळ, घटक राज्य, कोंकणीचो संविधानाचे आठवे परिशिश्टांत आसपाव हे ताचेच एकेक पावंडे. आतां भारतभरांतल्या कोंकणी समाजाक एकठांय दवरपाक सांस्कृतीक राज्याचीय संकल्पना मुखार आयल्या.
तातूंत भर म्हणून कोंकणी समाजाचीं आपले मदलीं झगडीं तेंगशेर पावल्यांत. लिपीचो वाद आनी प्राथमीक शिक्षणाच्या माध्यमाचो वाद हीं ताचींच रुपां. हातूंत कांय जाण मुद्देसूदपणान भासाभास करून विज्ञानीक पावंड्याचेर हे प्रस्न सोडोवपा खातीर झगडटात, दुबावच ना. पूण त्याच संघर्शाक धर्मीक रूप दिल्ल्यान कोंकणी भौस दुभंगपाक लागला. तो आदलेवरी अभंग उरूं ना. दरेकलो पंगड आपूणच कोंकणी एकवटाचो राखणदार म्हणीत आपापलो जुंवो उबारपाक लागला. तातूंतल्यान ल्हवू ल्हवू कोंकणी चळवळ ही कोंकणी भौसाच्या जुव्यांची चळवळ जावंक लागल्या.
दोतोर दुंयेंस बरें करतना लक्षणां पळयता आनी ताजेवेल्यान निदान करून दुंयेसाचें मूळ सोदून काडटा आनी वखद दिवन तें बरें करता. हांगां लक्षणां हेंच दुंयेस जाल्लेवरी उपचार चल्ल्यात. ताका लागून लक्षणांय आटापाक येनात आनी मूळ दुंयेंस तर दिसाकणकणी वाडतच चल्लां. कोंकणीचो एकेक अवयव ताका लागून खिळखिळो जायत चल्ला. आमच्याच नकळत. कोणूच हें मुद्दाम करना. वायट बुद्दीन तर न्हयच न्हय. पूण निदान चुकिल्ल्यान वखद चुकता आनी वखद चुकिल्ल्यान सायड इफॅक्टस् तयार जावंक लागल्यात. दुंयेंस तर बरें जावपाचीं चिन्नांच दिसनात.
तत्वज्ञानांत विरोधाकडेन पळोवपाचो एक म्हत्वाचो दिश्टिकोण दितात. हांगां विरोध म्हणल्यार अपोझिशन न्हय तर कॉंट्रॅडिक्शन ह्या अर्थान हे तत्वज्ञानी घेतात. हीं कॉंट्रॅडिक्शन तांच्या मतान दोन तरांचीं आसतात. अँटॅगनिस्टिक आनी नॉन-अँटॅगनिस्टिक. म्हणल्यार आमी ताका शत्रुत्वी विरोध आनी बिन-शत्रुत्वी विरोध अशें म्हणपाक जाता. शत्रुत्वी विरोध हो दुस्मानाकडेन आसता. थंय शत्रूक हारोवप हेंच म्हत्वाचें आसता. पूण बिन-शत्रुत्वी विरोध हो आपल्याच मनशांकडेन आसता. तो नकसूदपणानच हाताळपाचो आसता. घरांतलीं किजिलां कशी हाताळटात तसो. आमचे मनीस आमचे शत्रू आसनात, ते आमकां जाय आसतात फुडले लढाये खातीर. तेन्ना आमच्या मदल्या विरोधांकडेन पळोवपाचो दिश्टिकोणूय वेगळो जाय आनी ते विरोध हाताळपाची तराय वेगळी जाय.
देखीक, आमचे म्हालगडे सांगतात ते प्रमाण गोंय महाराष्ट्रांत घालपाची येवजण जाली तेन्ना सुरवेक कोंकणी चळवळ महाराष्ट्रवादी गोंयकारांचेर अक्षरशा तुटून पडली. पूण महाराष्ट्रवादाचे फुडारी आनी महाराष्ट्रवादाचे समर्थक हातूंत फरक आशिल्लो. फुडारी गोंयांभायले आशिल्ले आनी तांचे कांय थळावे फुडारी तांचे दलाल कशे वावुरताले. पूण तांचे समर्थक आमचे गोंयकारूच आशिल्ले. तांकां आमचे वटेन हाडले बगर ओपिनियन पोलूय जिखप शक्य नाशिल्लो आनी जिखतकीर तांकां वांगडां घेवन रावपूय गरजेचें आशिल्लें. देखून उपरांत कोंकणी चळवळीन महाराष्ट्रवादी समर्थकांकडेन उलोवपाची वा बरोवपाची भास बदल्ली. तांकां समजावन सांगप सुरू जालें. कारण हे बिन-शत्रुत्वी विरोधक आशिल्ले. महाराष्ट्रवादाचो मुखेल समर्थक भाऊसाहेब बांदोडकार गोंयचो मुख्यमंत्री जाय देखून गोंय वेगळें उरपाक जाय अशी मखलाशीय जाली. ताचो परिणामूय जालो. भोवसंख्य गोंयकार सोडात, स्वता भाऊचें लेगीत मत मागीर बदलिल्लें अशें आमचे म्हालगडे सांगतात. ताचोच परिपाक म्हणून निमणे महाराष्ट्रवादाचें फूल हारलें, वेगळ्या गोंयचीं दोन पानां जिखलीं. ओपिनियन पोल जिखतकीर मनोहरबाब सरदेसायान जी कविता बरयली थंय हें बिन-शत्रुत्वी विरोधाचें तत्वज्ञान स्पश्ट जाणवता.
आनी ही निमणी मोख कोंकणी चळवळीची? फकत भास घेवन नाचप? भास हें साध्य काय साधन? निमणे साध्य कितें? आपापाल्या जुंव्यांचे राजा जावन सत्ता भोगप? काय जुंव्यांमदल्यो विखारी न्हंयो पुरोवन सगळो कोंकणी समाज एक करप? अर्थांत, फकत भाशीक चळवळ करून हें निखालस शक्य जावचें ना. ती भौशीक चळवळच जावंक जाय. हेंच खरें आव्हान. फकत गोंयच्या समेस्त भौसाक एकठांय करपाचें आव्हान न्हय. भारतभर आनी संवसारभर फाफसल्या कोंकणी भौसाक एकठांय हाडपाचें आव्हान. ते वेगवेगल्या प्रांतांनी फाफसल्यात. ते वेगवेगळ्या भासांनी लेगीत विभागल्यात. खुद्द गोंयांत आनी भायरूय. पूण सगळ्यांच्याच काळजांत कोंकणी अस्मितायेचें कुरकूट आसा. आमकां ह्या कुरकुटां मेरेन पावपाक जाय. तेन्नाच हीं मनां जिखप शक्य जातलें.
आमी सगळेच प्रामाणीक आसात. पूण मान्य करया, आमचें खंय तरी कितें तरी चुकता. कोंकणी चळवळ आज एका इतिहासीक मोडणार उबी आसा. थंय ह्या चुकांचो परामर्श घेवपूय तितलेंच गरजेचें आसा. एकामेकांक दुस्मान मानल्यार हें शक्य जावचें ना. कोंकणी चळवळीच्या राजकी विचारांची शक्त खूब व्हड आसा. खंयच्याय राजकी पक्षाचे दावणेक व्हरून बांदपा इतली ती ल्हान तर निखालस ना. उरफाटें सगळ्या राजकी पक्षांचीं, संस्थांचीं, संघटनांचीं आनी मार्गांचीं गोरवां कोंकणीच्या भौशीक स्वरूप आशिल्ल्या राजकी विचारांच्या गोठ्यांत दावणेक येवंक जाय. ध्येय खूब व्हडलें आसा. आमी खूब ल्हान आसात. पूण मनां व्हड केल्यार हें शक्य आसा. खुजे जावन तें शक्य ना. कोते जावन तर शक्यूच ना. पानां, फुलांच न्हय, झाडां, पेडां, न्हंयो, दोंगर सगळेच आमचे. ते एक करप कठीण, पूण अशक्य न्हय. फकत जाय ती विशाळ नदर. फकत भाशीक न्हय; भौशीक नदर. कोंकणी अस्मितायेची विश्वव्यापी नदर.
हाका-ताका बोटां दाखोवन हें शक्य जावचें ना. हाचीं-ताचीं कुतां काडून शक्य जावचें ना. ते खातीर आमकां एकठांय येवचें पडटलें. एकठांय हाडचें पडटलें. नॉन-अँटॅगॉनिस्टिक (बिन-शत्रुत्वी विरोध) हो दिश्टिकोण घेवन भासाभास करची पडटली. लिपीवाद, माध्यम वाद, भाशावाद हीं सगळीं ह्या दुंयेसाचीं लक्षणां हें मतींत घेवन तांचें मूळ सोदचें पडटलें. फकत भाशीक न्हय तर सांस्कृतीक, शिक्षणीक, सामाजीक, अर्थीक, राजकी, विज्ञानीक, तंत्रगिन्यानी अश्या सगळ्याच पावंड्याचेर जाणविकायेन आनी ठोस मोख दोळ्यांमुखार दवरून वर्सांचीं वर्सां कार्य करचें पडटलें. हाका शॉर्ट कट ना. फकत परिक्षण आनी विश्लेशण न्हय, आत्मनिरीक्षण आनी आत्मटिकाय करची पडटली. तेन्नाच ही भौशीक चळवळ येसस्वी जातली. जैतवंत जातली. आमच्या आत्मसन्मानाक फळां येतलीं. कोंकणीचो रूख आंगापांगांनी चंवरतलो, फुलतलो, फळटलो. संवसारभर पातळटलो. विश्र्वव्यापी जावन.
