१०५ वर्सां आदीं म्हळ्यार १७ एप्रील १८९२ ह्या दिसा तियात्राचो जल्म जालो.त्या दिसा पासकांचो आयतार(easter sunday)आसलो.सकयलो वाडो,आसगांव,बार्देस हांगाचो गोंयकार तरणाटो लुकासीन रिबैर हाणें मुबंयच्या न्यू आल्फ्रेड थियेटरांत जें आतां असतीत्वांत नां 'इतालियन भुरगो' हो पयलो तियात्र केलो.गोंयच्या तियात्राचो अशें तरेंन मुंबयंत जल्म जालो. अस्तंती नाटकाच्या प्रभावांतल्यान तियात्र जल्मलो .१९ व्या शेंकड्यांत इटालीसावन येवपी 'ऑपेरा'भारतांतल्या मुंबय,पूणें,मद्रास,कलकत्ता,दिल्ली आनी हेर शारांनी प्रयोग करताले.हीं इटालियन नाटकां त्या वेळार लोकप्रिय आसलीं आनी इंगलेज भास कळपी तरनाट्यांक ह्या नाटकांनी पड्डया फाटले कलाकार म्हूण नोकऱ्यो मेळटाल्यो त्या काळांत थोड्याच मॅट्रिकेची परिक्षा जाल्लयांमदीं लुकासिनाचो आसपाव जातालो.इंगलेज भाशेचीं ट्युशनां दिवपी आसगांवचो तो एकमेव भुरगो नोकरी सोदपाखातीर तो मुंबय आयलो आनी इटालियन नाटक कंपनींत पड्ड्या फाटलो कलाकार म्हूण कामाक लागलो.
कथानक म्हळ्यार एक घडण.तियात्र बरोवपी आपल्या मनांत एक कथा निर्माण करता आनी लिखणेचो आदार घेवन तियात्र रुपान बरोयता. हें कथानक सत्य घटननांचेर वा कल्पनीक शक्तिचेर आसपाविल्लें आसता. कथानकाचो विशय धर्मीक, समाजीक वा इतिहासीक आसूं येता. तियात्राचें कथानक हें अणकारीत,रुपांतरीत वा स्वतंत्र आसूं येता. पयलो तियात्र इटालियन भुरगो रचलो तेन्ना इटालियन अपॅराचेर आदारून कथानक जल्माक आयलें. हें असलें कथानक अणकारीत वा रुपांतरीत फास्केंत बसता. स्वतंत्र कथानकाची सुरवात जुवांव आगुस्तीन फेर्नांनदीसान कावेलची सुंदरी (बेल ऑफ कावेल) ह्या तियात्रा वर्वीं केली. तियात्राचें कथानक स वा सात पड्डयांनी विणिल्लें आसता.
तियात्राचें आनीक एक खाशेलें आंग म्हळ्यार कमेडी वा सायड शॉव्ज. कमेडी वा सायड शॉव्ज म्हळ्यार तियात्रांत आसपाविल्लीं विनोदी वा हांसयाळीं प्रहसनां. हीं प्रहसनां मुखेल कथानक जुळून वा जुळिळ्लीं नासतात.
जीं गावपां तियात्राच्या कथानकाक जुळून आसतात तांकां कांतूश वा कांत अशें म्हणटात. हे कांत चड करून एक वेर्स (verse) आनी एक कॉरस अशे बसयल्लें आसतात . चड करून एका तियात्रांत तीन वा चार कांत आसपावतात. तांचें स्वरूपः मोगाचे उमाळे , खुशालकायेचे उल्हास आनी दुखाचे तळमळे अश्या तीन भावनांनी प्रगट जाता. हें गावप पात्रां खाशा गायतात.
तियात्राच्या कथानका कडेन संबंद नाशिल्ल्या गावपाक कांतारां म्हणटात. सोलो,डुयेट, डुवो, त्रियो, क्वारटेट, आनी कोरल अशे तरेचीं कांतारां एका तियात्रांत आसपावतात. एका तियात्रांत कमीत कमी धा कांतारां आसपाकच जाय. चड करून एका तियात्रांत बारा तीं पंदरा कांतारां आसतात. अदीक कितलीं आसचीं तीं तियात्र सादर करतल्यान थाराव येतात.
जीं उतरां वा वाक्यां लिखणेच्या वा उचारणेच्या रुपान (तियात्रांत) घळणुकेंत येतात, ताका भास अशें म्हणप. तियात्राचो जल्म जालो तेन्ना कोंकणी भाशेनूच माचयेर सादर केलो. आजून पासून कोंकणी भाशेची परंपरा चलयत आसा.तियात्रांतल्यान कोंकणी भाशेचो प्रचार जाता. तियात्राची लिखणी जाता तेन्ना भाशा सादी,सोंपी,आनी सुटसुटीत आसपाक जाय.
वेळ-काळ आनी थळ हाचें वर्णन तियात्र लिखणेंत आसपावता ताका वातावरण निर्मिती अशें म्हणप. तियात्राचें कथानक कसल्या विशयाचेर केंद्रीत आसा त्या परमाणें तियात्राचें वातावरण दिसून येवपाक जाय. तियात्राचें कथानक समजुंया खंयच्याय समाजाचेर आदारीत आसा जाल्यार त्या समाजाचें पडबिंब थंय दिसून येवप योग्य. तांच्यो चाली-रितींचें, आचार-विचार, देव-धर्म, समज आदी हांचें प्रदर्शन खूब म्हत्वाचें. हें वातावरण निर्मिती जाता तेन्ना वेळ-काळ आनी थळ हाचें भान बरोवप्यान दवरचें पडटा.
तियात्र हो नाट्य प्रकार जाल्यान माचयेची निबेल गरज. तियात्राची लिखणी जाली आनी तो माचयेर सादर करूंक ना जाल्यार ताचो योग्यपणी आसवाद घेवपाक मेळना. तियात्र जेन्ना माचयेर सादर जाता तेन्नाच ताचें खाशेलेपण नदरेक भरता. तियात्र आनी माची हांचें नातें दोशी करपाक जायना. तियात्र हो प्रकार माचयेर दाखवपा खातिरूच आसता. तियात्र माचयेर सादर करतात तेन्ना एका परस अदीक प्रेक्षकांक ताचो आसवाद घेवपाक मेळटा.
माचयेर तियात्र सादर जातना बिजली येवजणेचो आनी ध्वनी येवजणेचो वापर जाता ताका तंत्रीक मांडावळ अशें म्हणटात. जेन्ना तियात्रांत एक पात्र अदीक म्हत्वाचें म्हण दाखवंचें आसता तेन्ना बिजलेचो पुराय उजवाड त्या पात्राचेर घालून आनी हेर कडेन काळोख करतात. बिजले येवजणेचो फावो ते परीं वापर जाता तेन्नाच त्या त्या देखाव्याक अदीक जिवसाण येता. माचयेर तियात्र सादर जातना ध्वनी येवजणेचो वापर खूब म्हत्वाचो. पात्रां संवाद उचारतात ते ध्वनी येवजण प्रेक्षकां मेरेन पावयतात.
तियात्रांतलीं पात्रां आपल्या भेसा परमाणें आपल्या आंगाक वस्त्रांचो वापर करतात ताका वेशभुशा अशें म्हणटात.
