मेंडिल गांवातल्यान चलत येतना कृष्णापूर- तळवाडी वाटेर रातचो राबीतो केल्लो. सकाळीं कृष्णापूर गांवात येतना वलो पानशिरो सकयल देगणात घसघसता ताचो आवाज हांवें आयकल्लो. उदक पियेवंपाक म्हण आमी कांय जाण आपू नायक हांगेर गेल्ले. हांवें ताका विचारलें.
वल्या पानशि-याक वयर आमचो आदलो गांव आसा आनी फुडें उंच दोंगर कडे आसात आपून सांगलें. हांव जायते फावट कृष्णापूर गांवात गेलां आनी राबित्याक रावलां. पूण तांचो मूळ गांव खंयतरी दुरसो आसा हें हांवें केन्ना कोणाच्याच तोंडातल्यान आयकूंक नासलें. तशें जाल्यार बरें आसा. हांचो गांवय पळोवंपाक मेळटलो अशें येवजून हांवें गेल्या वर्सा फुडली रानभोंवडी ह्या वल्या पानशि-यात करप अशें निश्चीत केल्लें.
23, 24 आनी 25 डिसेंबर 2011 अशें तीन दीस रान भोंवडेची आंखणी केल्ली. ट्रेक कठीण आसतलो असो हांवें अदमास केलो आनी अदूं बायलांक आनी कमी पिरायेच्या भुरग्यांक हे भोंवडेक व्हरप ना अशें थारायलें. उदकांतल्यान प्रवाहा आड चलत वयतना फातरानी पडपाची शक्यताय आसता. आनी दुसरें जंय प्रवाहातल्यान चलपाक मेळना थंय मोठे कडे यत्नान वयर चडचे पडटात. म्हादय न्हंयच्या पात्रांतल्यान चलत वचपाच्यो तशेंच सुर्ला आनी पारवड उपन्हंयत केल्ल्या भोंवड्यांचो म्हाका आशिल्ल्या अणभवांक लागून वयल्या निर्णया कडेन हांव पाविल्लों.
तार सत्तरी हांगाच्यान सुरू जाल्ली ही भोंवडी सोनाळ हांगासर आशिल्ल्या म्होंवाच्या गुण्याकडेन कांय वेळ रावली. वर्सा प्रमाण हांगा आमी ल्हानसो उक्तावणाचो सुवाळो केलो. वांगड्यान सगळ्यो सुचोवण्यो दिल्यो. फाटलीं इकरा वर्सां आमी रान भोंवड्यांचें आयोजन करतात. ताका लागून जंय आमी वचपाक सोदतात थंय वचून येपाक आमकां कितले दीस लागतले हाचो अंदाज काडटात. ताचे प्रमाण जितले वांगडी आसात ताचे प्रमाण जेवणा खातीर सामान आनी आयदनां घेतात.
'आपूगेर वचून आमच्या वांगडा कोण येता जाल्यार पळय ताका ताचो दिसावडो दिवया.' म्हजो भाव दादी आनी आमी कांय जाण तांगेर गेले. पयलीं ताचे कडेन वल्या पानशि-याची म्हायती घेतली. तुमच्या गांवच्या तरणाट्याक आमचे वांगडा धाड. हांवें विनंती केली. आपू आनी हेर लोक आपलीं वांयगणा रोपपाच्या कामात आशिल्ले... कांय तरणाट्यांक आग्रो करून लेगीत आमचे वांगडा कोणूच येवपाक तयार जाले ना. चलांत आमी वाट मेळटा ते वटेन या. चुकून पडल्यार पडूं.
वांगड्यानी आप आपलीं बॅगां खादार माल्लीं. सगळें चलपाक लागले. वांयगणातल्यान पाटांत देवले. चलत मुखार पानशि-यांत भितर सरले. आमकां हे न्हंयतल्यान फकत चलपाचें आसलें. मोठ मोठ्या फातरांवयल्यान चलत आमी मुखार चलताले.कांय जाणानी पांयात बूट आशिल्ले. ते तशेच चलताले. हांवें मात बुट काडून दुसरीं चपलां पांयात घातलीं. कांय जाण मुखार गेले. आमच्यातलो एकलो फातराचेर निसरून सकयल उदकांत पडलो. फातरांतल्यान चलप तशें कठीणूच आशिल्लें. सगळ्यांक वांगडा चलपाची हांवें सुचोवणी केली. कांय जाण जे नवेच आशिल्ले ते मदीं मदीं पांय निसरून उदकांत पडटाले. अशें निसरप चालूच आशिल्लें. फातरातल्यान चलताना वा धड चडटाना एक नियम आसा. पयलें घातिल्लें पावल घट लागलां हें जे मेरेन कळना ते मेरेन दुसरें पावल घालप ना.
परत न्हंयतल्या खडपांतल्यान वाट काडीत चलपाक लागले. अशे न्हंयतल्यान चलताना एक अडचण आसता. दावे वाटेतले तडीन चलता आसत जाल्यार मुखार वाट ना ती पळोवन उजवे वटेन येवन ती तड धरून चलचें पडटा. मदींच उंच खडप चडचें पडटा. ल्हान व्हड वजरो मेळटकच दावे वा उजवे वटेतली धड पळोवन खंयचे वटेतली धड चडपाक सोंपी तें पळोवन वचचें पडटा. हे खातीर मुखार चलता तो शिटूक आनी ह्या सगळ्यांचो अंदाज आशिल्लो व्यक्ती आसचो पडटा. म्हजो भाव दादी आनी आमकां सदांच सांगात करपी दुलो गांवकार वाट सोदपाक बरे... नकूळय मदीं मदीं असल्या कामाक उपकाराक पडटा.
वरभर चल्ले उपरांत उजव्या अर्दान रानकेळींचें बन दिश्टी पडलें. 'केळी पळयात, केळी पळयात.' म्हादय न्हंयचे परिक्रमे वेळार हांवें रानकेळी पळयल्ल्यो पूण इतले दाटायेन उब्यो आशिल्ल्यो केळी हांव पयलेच फावट पळयतालों. लागवड केल्ले वरी त्यो केळी त्या रानात उब्यो आशिल्ल्यो. 'तो घड पळयात' एकलो आडल्लो आनी तो घड घेवन येतां म्हण सांगून कोयतो घेवन त्या रानात रिगलो. कांय वेळान तो घड घेवन आयलो. केळीं बरीं सणसणीत आशिल्लीं. 'जेवणाक रावतात थंय भाजून खावया' एकल्यान आपलें मत उक्तायलें. 'भाजून खावपाक भितर आसातरी कितें. सगळ्यो बिंयो. वानर बाबडो तरी खातलो आसलो...' म्हजो भाव दादी चुरचुरलो. एक केळें काडून हांवें कोयत्यान चिरलें. म्हज्या भावान सांगिल्लें खरें जालें. इतले उमेदीन घड काडिल्लो. सगळ्यांची निराशा जाली. हांवें जानू पिंगळेक म्हळें. 'बोंडी तरी घे. घरा कडेन दाखोवंक मेळटली.' 'आदल्या तेंपार लोक रानात येवन ह्या केळींचे खोले लग्न कार्याक व्हरताले .' अशें सांगत दादी चलपाक लागलो.
ते न्हंयत भितर सरता थंय आसा. लागींच हजारानी ल्हान मुसकां घुंवघुवंतालीं. सगळयांकच त्या मुसकांचें अपरूप दिसलें. इतलीं हांगा मुसकां कशीं ? केन्ना केन्ना रानात अशें चोम्यानी दिश्टी पडटा. नामो गुंडो रान भोंवडे वेळार झाडाच्या पाना पानां कणकणी बशिल्लीं हजारानी पिसोळीं पळोवंक मेळिल्लीं... मुसांचें अशें तांचें एका विशिश्ट तरेन आनी एका विशिश्ट आकारान घुंवतात तीं पळोवन अजाप दिसलें.
अशी धड चडकच फाटल्यान चडप्यान शादूर रावचें पडटा. कारण फुडलो वयर चडटा आसतना एकादो फातर सुटून सकयल्याचेर पडपाची शक्यताय आसता. फुडलो एक कडो चडटना नेमकें हेंच जालें. आमी झाडांच्या वेलींक आनी पाळांक गोळोव मारून चडटाले. जण एकलो आपल्याच धूंदीत आशिल्लो. आनी इतल्यान वयल्यान एक फातर गडगडत आयलो आनी चार पांच जाणांच्या माथ्यावयल्यान सकयल न्हंयच्या पात्रांत गेलो... सकयल कोण तरी आडल्लो... 'आरे सवकास चडात रे...' सगळे भियले. हांव वयर आशिल्लों. चडटात तांचे फोटो आनी व्हिडीओ शुटींग काडटलों. झाडाक वटकून थोडोसो लोंबकळच हें काम करतालों. म्हजे पांय आतां कांपपाक लागले. हांव आऩी थंय रावलो ना. वयर चडून वाट सोदपाक लागलों.
तुमी रानात भोंवतात ते तुमकां रानात हिस्र जनावरां मेळनात ? असो प्रस्न करतात. झाडार रावपी कांय जनावरां आमकां केन्नाय दिश्टी पडटात. कांय जनावरांची हागवड, सोरपान सोडिल्ली कांत, जनावरांचे सांगाडे, तांची पावलट अश्यो कांय कुरवो सोडल्यार जनावरां आमच्या आवाजान लागीं रावनात. चारपांच रान भोंवड्याक आमकां रातच्या वेळार कांय जनावरांचो सराव मेळ्ळा. पूण जनावर वाटेर आडवें मेळ्ळें आनी ताणी आमचेर हल्लो केलो अशें केन्ना जावंक ना.
जेवता म्हणसर तीन जालीं. जेवतकच नेटान चलप जायना. भरिल्लें पोट आनी फाटीर बॅगाचें वजें घेवन चलप तशें कुस्तारूच. पूण न्हंयतल्यान चलप आनी दोंगरावयल्यान चलप हातूंत फरक आसता. दोंगरा वयल्यान चलतना खूब खरस लागता. घामान आंग चिकचिकीत जाता. परत परत तान लागता. दोंगर कडो लागल्यार तो चडटां म्हणसर नाकापुरो जाता. हांगा तशें कांय ना. वातावरण थंड शितळ आसता. पूण न्हंयच्या पात्रांतल्यान मुखार वचपाक वाट नासल्यार मात दोंगर कडे चडचे पडटात. अश्या वेळार खूबच त्रास जातात.
सांज जायत येताली. त्या अटंग्या रानात सुर्या दिश्टी पड नासलो. ही न्हंय आनी कितली चलपाची आसा तें कळ नासलें. अर्देंवर चल्ले उपरांत न्हंयन व्हाळाचें रूप घेतलें. न्हंय सोपत आयली. आतां आनी व्हाळांतल्यान चलपाक लागले. लागींच्याच दोंगर देगणातल्यान हो व्हाळ सकयल देंवून येता अशें चितून आमी नेटान चलपाक लागले. चलात काळोख जायत येयलो. बरो जागो मेळटा थंय आमी रावया. दादीन आपलें मत व्यक्त केलें. ना आनीक मात्से चलूया दोंगरा माथ्यार पावता जाल्यार पळोवया. आतां आनी व्हाळ सोडून चलुया. म्हजें सगळ्यांनी आयकलें खरें पूण मुखार पळयल्यार मोठी खडी... मदींच दोंगरार खडयेचो आकांत दोंगर... वचपाक वाट ना. तशीच वाट काडली आनी परत आसले तशें व्हाळार वचपाचो निर्णय घेतलो. परत व्हाळांत देवले. कांय वेळ चल्ले उपरांत बरो जागो पळोवंन थंय रावपाचें निश्चीत केलें.
जेवचे पयलीं काल रातीं दिल्ल्या विशयांचेर आतां आप आपल्या पंगडानी नाटकुलें सादर करपाचें आशिल्लें. कार्यक्रमाक सुरवात जाली. वेसनमुक्ती आनी पर्यावरण अश्या खंयच्याय एका विशयाचेर पंगडानी तयारी केली. सगळ्यांनी आपले तांकी प्रमाण नाटकुलीं सादर केलीं. फाटलीं तीन वर्सां अशे तरेचे कार्यक्रम बंद आसले. गोपीनाथ आनी काशिनाथ हांच्या प्रयत्नान ते अंदू परत सुरू जाल्ले. सुरवातेच्या काळांत आमी रातच्या वेळार सांस्कृतीक कार्यावळी आनी दुसरे दीस सकाळीं पर्यावरणीय विशयांक धरूऩ उलोवपां दवरताले. कांय सैम भोंवड़्याक उपस्थिती कमी दवरिल्ल्यान अशे तरेच्यो कार्यावळी दवरप शक्य जालें ना.
