उदक, नितळसाण आनी स्वच्छता (WASH) मनशाच्या भलायकेचेर थेट परिणाम करता आनी जेन्ना तांचे कडेन दुर्लक्ष जाता तेन्ना खूप पयसुल्ले परिणाम जातात. भारत ही जलद गतीन वाडपी एक अर्थवेवस्था आसा, मात जेन्ना WASH निर्देशकांचो विशय येता तेन्ना भारत अजुनूय फाटीं आसा. 1. 2 अब्जा वयर लोकसंख्या आसतना नितळसाणे कडेन लक्ष दिवपाची वाडटी आनी ताकतिकेची गरज आसा. घन आनी द्रव कोयर वेवस्थापन (एसएलडब्ल्युएम) हो स्वच्छ भारत अभियानाचो (एसबीएम) (जी) एक म्हत्वाचो घटक आसा, नितळसाण, स्वच्छताय आनी ग्रामीण वाठारांतल्या सामान्य जिणेच्या दर्ज्यांत सुधारणां घडोवपाच्या हेतान हे अभियान सुरू केला. एसएलडब्ल्युएम म्हणल्यार कोयर विज्ञानीक रितीन एकठांय करप, ताची येरादारी, प्रक्रिया, परतून वापर, उपचार करप आनी ताचो विलो लावप.
 सकयल दिल्ली मार्गदर्शक तत्वां ग्रामीण वाठारांत घन द्रव कोयर वेवस्थापना विशीं (एसएलडब्ल्युएम) मुळावी, जलद वळख करून दिता. एसएलडब्ल्युएम चेर तशेच उक्ताडार संडास मुक्त करपाच्या कार्यावळीचेर (ODF) लक्ष केंद्रीत करूंक जिल्लो प्रशासनाक मजत करूंक ते सज्ज आसा.
 कोयर म्हणल्यार खंयचोय घटक जाचो ताच्या सद्याच्या रुपांत वापर करप शक्य ना आनी ताची गरज ना म्हण भायर वडयला. संबंदीत वेवस्थापन पद्दती वांगडा तो घन वा द्रव आसूंक शकता.
 ग्रामीण वाठारांत घन कोयरांत रांदची कूड, बाग, गोठो, शेतांतलो कोयर आनी धातू, कागद, प्लास्टीक, कपडो आनी अशे तरेच्या घटकांचो आसपाव आसता. तो जैव आनी अजैवीक आसता, जाचो घरां, वाणिज्यीक आनी उद्देगीक संस्थांक अर्थीक मोल नासता. ग्रामीण वाठारांतलो चडसो कोयर जैवीक जाल्यार थोडोसो कोयर अजैवीक आनी बिगर विखारी आसता. पर्यावरण स्नेही आशिल्ल्यान ग्रामीण वाठारांत कम्पोस्टींग ही अदीक प्रमाणांत योग्य पद्दत आसता.
 जेन्ना उदक एक फावट वापरतात आनी ते मनशाच्या वापरा खातीर वा हेर दुसऱ्या वापरा खातीर योग्य नासता तेन्ना ताका द्रव कोयर म्हण मानतात. उदकाच्या कोयराची उद्देगीक आनी घरगुती अश्या दोन उप-गटांत विभागणी करूं येता.
 जागृताय करप आनी समाजान वेवस्थापन केल्ल्या नितळसाण यंत्रणेचेर एसबीएम भर दिता. एसएलडब्ल्युएम चे उपक्रम अर्थीक नदरेंत आनी प्रभावीपणान लागू करपाक मुळाव्या पांवड्यार मालकी हक्क आनी सगल्या पांवड्यार समाजाचें फुडारपण म्हत्वाचें आसा.
 म्हायती, शिक्षण आनी संपर्क (आयईसी) हस्तक्षेपान शाश्वत यंत्रणेची मागणी उत्पन्न करूंक एसएलडब्ल्युएम चेर लक्ष केंद्रीत करूंक जाय. हाका लागून कोयराच्या विल्या खातीर यंत्रणा अशे तरेन स्थापीत जावपाक फुडें येवपाक जाय जे वरवीं ताचो लोकसंख्येचेर ठोस परिणाम जातलो. समाज/ग्राम पंचायतींक (जीपी) मुखार येवन अशे तरेचे यंत्रणेची मागणी करूंक उर्बा दिवपाक जाय जे ते स्वता हाताळूंक आनी सांबाळूंक शकतले.
 पंचायत कार्यालयां, निवडून आयिल्ले प्रतिनिधी, शाळां, गांवांनी काम करपी बिगर सरकारी संघटणा (एनजीओ), दुकानदार, कुटुंबा आनी सामान्य जनता हाची मोख जागृताय आनी शिक्षणीक मोहिमेन दवरपाक जाय.
 एसएलडब्ल्युएम यंत्रणेचो डिजायन, अंमलबजावणी, कार्यवाही आनी सांबाळ (ओ आनी एम) संबंदीत राज्य सरकाराच्या तेंक्यान करपाक जीपी कार्यवाहक जापसालदार आसतले. जीपी खाला बांदकाम आनी वेवस्थापन वावर करपाक तिसऱ्या पक्षाक आसपावन घेवपाक आनी समाजाच्या देखरेखीच्या यंत्रणेची शक्यताय तपासून पळोवंक जाता. अशा प्रकरणांत एसएलडब्ल्युएम यंत्रणांचे वेवस्थापन करपाक वेगवेगळ्या जाळवणदारांची भुमिका आनी जापसालदारकी विशीं स्पश्टताय गरजेची आसा. शाश्वत एसएलडब्ल्युएम उपक्रमा खातीर समाजाचे योगदान आनी योग्य वापरकरतो शुल्क अपेक्षीत आसा.
 एसएलडब्ल्युएम प्रकल्पाच्या व्याप्तींत सगल्यो जीपी हाडपाची मोख आसपाक जाय. जिल्ल्यांतल्या दर एका जीपी खातीर एसएलडब्ल्युएम प्रकल्प हो वर्सुकी अंमलबजावणी आराखड्याचो (एआयपी) वांटो आसूंक जाय. राज्य पांवड्या वयल्या मंजुरी समितीन एआयपी क मान्यताय दिवपाक जाय. दर एका राज्याच्या तंत्रीक आनी अर्थीक नेमां प्रमाणें दर एका वैयक्तीक एसएलडब्ल्युएम प्रकल्पाक जिल्लो उदक आनी नितळसाण समितीन (डीडब्ल्युएससी) मान्यताय दिवची. एसएलडब्ल्युएम प्रकल्पाच्या तयारे खातीर मार्गदर्शन करपाक दर एका राज्यांत, राज्य पांवड्यार उणेच एक एसएलडब्ल्युएम सल्लागार आनी जिल्लो उदक आनी नितळसाण मोहिमेंत (डीडब्ल्युएसएम) / डीडब्ल्युएससी एका एसएलडब्ल्युएम सल्लागार आसचो.
 तंत्रगिज्ञानाच्या तपशिला खातीर सकयल भेट दिवची.
 नितळसाणे विशीं जागृताय करपाक आनी गांव, जीपी, गट, जिल्ले आनी राज्यां मदीं सर्तीची भावनां रुजोवपाक भारतभर नितळसाणेची मेजणी करपाक आवश्यक आशिल्ले घटक निश्चीत करूंक भारत सरकारान तपशीलवार सांख्यिकी मुल्यांकन तयार केलां. राज्यां आनी तज्ञां कडेन केल्ल्या सल्ला मसलतीचेर आदारून आनी देशभरांतल्या 75 जिल्ल्यांतल्या 70,000 घराब्यांक वांटेकार करून घेवन नितळसाण निर्देशांक आनी एसएलडब्ल्युएम निर्देशांक थारयला.
 नितळसाण निर्देशाकांत गांवाच्या वट्ट नितळसाण दिसता, जातूंत घरांक सुरक्षीत शौचालयांची सुविधा आसा आनी ते ती वापरतात आनी पर्यावरण स्नेही हांचो आसपाव आसा. एसएलडब्ल्युएम निर्देशाकांत कोयर मुक्त घराचो सरभोंवतणचो वाठार आनी भौशीक सुवातो आनी घरा भोंवतणी साचिल्ले उदक नासप हांचो आसपाव आसा. एसएलडब्ल्युएम निर्देशांक सकयले प्रमाणें नितळसाण निर्देशाकांतल्यान निश्चीत केलाः
त्या भायर, ग्राम एसएलडब्ल्युएम निर्देशाकां व्याख्या म्हणल्यार S = 0. 5*X2 + 0. 17*X3 + 0. 33*X4 जंय,
वयर दिल्ल्या नितळसाण निर्देशाकांतल्या वेगवेगळ्या घटकांचो अदमास करपाची जापसालदारकी ग्रामसभेची आसा.
 स्रोत : पेय जल आनी नितळसाण मंत्रालय. 