उज्याचो सोद जसो मनशाक निसर्गीक घडणुकेंतल्यान लागलो तसोच मिठाचोय सोद लागलो. ह्या मिठाक जरी विंगड -विंगड देसांनी वेगवेगळ्या नांवानी वळखता आसले तरी मनशाची, जनावरांची वा सुकण्याची मेल्ली कूड कुसयनासतना मिठाचो लेप सारोवन तिगोवन दवरपाचो मिठाचो गूण अदीम मनशाक कळिल्लो आसूंक जाय.
 मिठाचो सोद इसवीसन पूर्व 2700 वर्सा चिनी लोकांनी लायिल्ल्याची नोंद मेळटा. वस्तू तिगोवन मिठाचो दवरपाचो गूण जाणून आपल्या मोगाच्या मनशांच्यो मेल्ल्यो कुडी सांबाळून दवरपाक ताचो वापर करपांत आयलो. मिठाच्या ह्याच खाशेलेपणां खातीर इजिप्ताच्या लोकांनी 'ममी' तिगोवन दवरपाक मिठाचो उपेग केलो. कालांतरान मिठाचो वापर जेवणांत करपाचो सोद मनशाक लागलो. ते खातीर तो जेन्ना आपलो चोंबो एका जाग्यावेल्यान दुसऱ्या जाग्यार हालयतालो तेन्ना भरपूर उदक आशिल्ल्या दर्याचे देगेर करतालो. उज्याच्या आदारान जेवण शिजयतना दर्याच्या खाऱ्या उदका पासून मीठ तयार करपाचो सोद मनीस कुळयेन लायलो.
 मीठ हो एका तेंपार आंतरराष्ट्रीय वेपार उदिमांतलो मोलादीक आनी मुखेल नग आसलो. रोमन सैनिकांक मिठाचो एक थारावीक कोटा दिताले. ताका 'सेलेरियम आर्जेंटम' (Salarium Argentum) अशें म्हणटाले. ताचे वेल्यानूच भाशेंत 'सॅलरी' (Salary) म्हणजे पगार हें उतर आयलें.
 गोंयांत पुर्तुगेज तेंपार मिठाची निर्गत हो अर्थवेवस्थेचो एक म्हत्वाचो घटक आसलो. 1855 मेरेन पुर्तुगेजांनी आशियाचे बाजारपेठेचेर कब्जो केल्लो. थायलंड, बर्मा आदी देसांक पुर्तुगाल मिठाची निर्गत करतालो.
 आमचे लोकसंस्कृतायेंत मिठाक खूब म्हत्व दिलां. आमच्या लोककाणयांनी, आमच्या शूभ- अशूभ संकेतांनी, आमच्या भयरोजोळोपांनी, म्हणी, वाक्प्रचारांनी, उमाण्यांनी मिठाचो उल्लेख मेळटा.
 मिठांत लक्ष्मी रावता अशें म्हण्टात. ते खातीर कोणाकूय मागूंक आयल्यार तिनकात्रेचेर मीठ दिनात. तिनकात्रेचेर मीठ दिल्यार लक्ष्मी घरांतल्यान उठून वता अशें मानतात. दिश्ट काडपाक मिरसांगे वांगडा मिठाचो वापर करतात. साडेसाती आशिल्ल्या मनशान लोखणाचे परातींत मीठ घालून दान केलें जाल्यार साडेसाती बादना असो समज आसा. ह्या मिठाचो वैजकी उपेग आसा. ताळो बसलो वा दांत वा दाढ दुखपाक लागली तर दोतोर मिठाचे गळगळे घेवपाक लायतात. आदीं लोक मिठान दांत घांसताले.
 पावसा दिसांनी नुस्त्याचें पुरुमेंत करपाक नुस्तें मिठाक लावन तें सुकोवन दवरतात. हें मिठाक लायिल्लें नुस्तें खूब तेंप तिगता. माडाक, आंब्याक, पणसाक कीड लागची न्ही म्हण झाडा भोंवतणी आळें करून तातूंत मीठ घालतात. पुर्तुगेजांच्या तेंपार जे राजकीय कैदी कादयेंत आसताले तांकां 'मिठाची भायरी' दिताले. ते खातीर 'मिठाची भायरी' हो एक वाक्प्रचार जावन पडलो. पाखले गेले पूण ही मिठाची भायरी मात आमच्या वाक्प्रचारांत उल्ली.
 'मीठ खाल्लेलो उदक पितलो', जाच्या आंगांत दोश आसात तोच ताचेर उपाय सोदतलो आनी अमंलात हाडटलो हें सांगपी ही म्हण. जो गुन्यांव करता ताका ख्यास्त जातलीच. ती चुकना. हो हे म्हणीचो दुसरो एक अर्थ.
 'मीठ घाल्यार कण निबर, सून हाडल्यार मांय निबर', मीठ घालें म्हणटकच शिजोवंक दवरिल्ले पदार्थाचे कण घट्ट जातात. तशेंच सून हाडली म्हणटकच मांय निगरगट्ट जाता.
 'मीठ लाया म्हाका खाया', घरांत कांय नासता आनी भुरगीं खावपाक नासता तेन्ना घरांतली जाणटेली ही ओपार मारतात. घरांत सगळें सडसडलां त्या अर्थान.
 'मीठ खाल्लेलो कीरु', अशें म्हणटात की मीठ खातगीर कीर ओग्गी रावता. जो मनीस कितेंय बरें वायट घडल्यार लेगीत आपलें तोंड उगडना. ओग्गी रावता ताका 'मीठ खाल्लेलो कीरू' अशें म्हणटात. कर्नाटक वाठारांतली म्हण ही.
 'मीठ नाशी भाजी आनी घर नाशी शेजी', भाज्जेंत चड मीठ पडल्यार ती खावंक नज जाता, तेच प्रमाण शेजान्नीचें प्रस्थ चड वाडूंक दिल्यार आपल्या घरांतली शांतीकाय इबाडटा. दोनूय गजालींचो जाय तितलोच उपेग करचो हें सांगपी ही म्हण.
 'मीठाची केली वाण, लोणच्याची केली घाण', इल्लीशी काटकसर करपाखातीर लोणच्यांत जाय तितलें मीठ घालप ना आनी त्या खातीर सगळें लोणचेंच इबाडून वचप. थोडीशी काटकसर केल्ल्यान सगळेंच काम इबाडून वता हें सांगपी ही म्हण.
 'नावडटीचें मीठ अळणी', मीठ कोणय वाडल्यार तें खारुच आसतलें. पूण आपल्याक आवडना त्या व्यक्तीन वाडल्यार तें खाराच्या बदला अळणी लागता. ना आवडुपी मनशान कसलेंय बरें काम केल्यार लेगीत तातूंत खोडी काडपी मनीस आसतात हें सांगपी ही म्हण.
 मिठाचो खडो घालपः काम इबाडप.
 तोंडांत मिठाचो खडो धरपः तोंडांतल्यान ब्र काडप ना.
 मिठाक जगपः केल्ले उपकार विसरप ना.
 पिठांत मीठ घालपः खूब व्हडल्या गजालींत इल्ली भर घालप.
 मीठ सांसवां उंवाळपः दिश्ट काडप.
 मिठाची गुळणी करपः ओग्गी रावप.
 घाल मीठ, कर नीटः रूच पळोवन मीठ घालप.
 मीठ मेळना, पीठ गिळनाः म्हातारपणाची अवस्था.
 घोवाचें पीठ, बायलेचें मीठः दोगांय जोडपी.
 शिता आदीं मीठ खावपः हुतहुतेपणां.
 मीठ आसा तर पीठ नाः गरिबीची अवस्था.
 आमच्या पुर्वजांनी, वाडवडिलांनी मीठ तयार करपाची ही संस्कृताय कांय कुटुंबानी आयज मेरेन सांबाळून दवरल्या. फकत तीन चार म्हयन्याचो हो धंदो अर्थीक नदरेन आतां परवडना. नवी पिळगी ह्या धंद्यांत पडूंक सोदिना. आतां पाकिटांतल्यान मेळपी मिठाक चड मागणी आयल्या. पूण दर्याच्या उदका पासून तयार केल्लें हें मीठ आरोग्याक बरें म्हण सगळे तज्ञ सांगपाक लागल्यात.
 साहित्यांत मिठाची गजाल केलिना जाल्यार साहित्य अळणी उरतलें.
 घालो.
 खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात. 