कोंकणींत गद्य साहित्यांत रवीन्द्र केळेकार हांचें नांव अज्रवंर आसा जाल्यार पद्य साहित्याचो सर्वेसर्वा म्हूण डॉ. मनोहरराय सरदेसाय हांकां आमी वळखतात. मनांतलें खतखत्तें कवित्व कागदार बरयल्या उपरांत कागद लेगीत भितरल्या भितर आवुळचें अशें तांचें लिखाण. प्रबंधात्मक कविता, गीत, दीर्घ कवितांनी तांणी काव्य सृश्ट फळादीक केल्या. 'गोंया तुज्या मोगाखातीर', 'आयज रे धोलार पडली बडी', 'पिसोळीं', 'अठरा जून' सारके कविता संग्रह कोंकणी काव्यांतलीं मुखेल रत्नां आसात. तांच्या लेखनांतले आशय-विशय खोलायेन भरिल्ले आसतात. तांकां समजून घेवंक तांच्या सयत तांच्या मार्गार चलचें पडटा. तांचे कवितेची खाशेली अपेक्षा आनी मागणी आसता. तांचें काव्य समाजीक, सांस्कृतीक, इतिहासीक फास्केंत बेस बरें बसता. खासा इतिहासीक कवितांनी तांणी एक आगळें-वेगळें इतिहासीक कविते खाशेलपण हाडलां. ह्यो कविता इतिहास घटनांचो पुडो जावन येता आनी बोध आनी चेतनेच्या रुपान वाचक मनाचेर छाप सोडटा.
 हाकाच लागून ती कविता खोलायेच्या आयामान रचून येता. घडये हाकाच लागून कवी आत्मगत संवेदनेक इतिहासांत पसरायता. आपल्या इतिहासीक कविते वरवीं त्या काळाचो समाजीक, संस्कृतीक, राजकीय, अर्थीक सोद घेतात. अशेंच कोंकणी कवितेंत इतिहासीक फाटभूंय घेवन आयिल्ली मनोहरबाबांची एक कविता म्हणल्यार 'अठरा जून'.
 भावा! तुका याद आसा अठरा जून?
 भावा, तुका याद आसा अठरा जून?
 भावा, तुका याद आसा अठरा जून?
 भावा, तुका याद आसा अठरा जून?
 कितलें अशे आयले गेले अठरा जून!
 कितलें आसा पयस अजून!
 येवंदी परत अठरा जून!
 अठरा जून? (पान १६१)
ह्या कवितेच्या अथांग दर्यांत बूड मारपाक आमकां इतिहासीक समिक्षा पद्दतीचो वापर करचो पडटलो. मुळांत ही अशी पद्दत जंय साहित्यकृतीच्या रुपान मुखार दवरिल्ल्या इतिहासाची शास्त्रशुद्ध तपासणी जाता. खंयचे परिस्थितीन, खंयच्या हेतून ती कृती आयल्या हें स्पश्ट जाता. जो इतिहास मांडला, तो तात्वीक आसा व्हय होय प्रस्न पडटा. हातूंत तत्कालीन समाज वेवस्थेचो अभ्यास करतना वाचकाच्या मुखार इतिहास साक्षात उबो रावता. एक आशय संपन्न इतिहास वाचकाचे भेटेक येता. आनी अशेच एका इतिहासीक घडणुकेचो थाव डॉ. मनोहरराय सरदेसाय हांणी व्हडा सुसूत्रतायेन 'अठरा जून' हे कवितेंत मांडिल्लो दिश्टी पडटा. मुळांत 18 जून 1946 हो दीस गोंयच्या इतिहासांतलो भांगराळो खीण. ह्या दिसा सावन गोंयच्या समाजांत गोंयची भूंय मेकळी करपाची कीट पेटली. आनी तिका पेट्टी दवरपाचें काम हें डॉ. मनोहरराय सरदेसाय हांणी केलें. बाकीबाब बोरकार हांणी लेगीत ही क्रांती गितान हाडल्या पूण मनोहरराय सरदेसाय हांचे कवितेन आपली आगळी वेगळी छाप सोडली.
 जाणवता.
 18 जून 1946 ह्या दिसा घडिल्ले हे क्रांतीन एक वेगळें वळण गोंय मुक्ती संग्रामाक दिलें. हाकाच लागून हे घडणुकेचें प्रतिनिधित्व करतना कितल्याशाच जाणांनी आपलो सहभाग दाखयलो. अठरा जून ह्या दिसा घडिल्ले घडणुकेक रगताची ऊब मेळून भूंय आमची जाली हून अशा उतरांनी कवी मांडटा. कवितेच्या पयल्या अर्दांत कवी ह्या क्रांतिकारी लढ्याची फाटभूंय दिता जाल्यार उर्वरीत भागांत तात्कालीन परिस्थितीक धरून एक खंत उक्तायल्ली दिश्टी पडटा. गोंयांत घडिल्ले हे क्रांतीन जरी भांगराच्या गोंयाक आत्मबळगें हाडलें तरी तें भांगराचें गोंय अजून पयस आसा अशें कवीमन म्हणटा. क्रांतीचो पेट खंय तरी थंडावला अशें कवीक दिसता. देखून तो परत एकदां अठरा जूनाची अपेक्षा बाळगिता. पूण ह्या वेळा क्रांती एकट्या लोहिया सारक्या नेतृत्वान न्हय जाल्यार सगळ्या गोंयकारांनी एकठांय येवन ती करपाची गरज आसा. कवी हो हावेस बाळगितना म्हणटा,
१८ जून दिसा घडलेलो क्रांतिदीन कविच्या दोळ्यां मुखार अजून ताजो आसा. ताचो उगडास कविमनाक पावला कणकणी जाता. परत एकदां अशी क्रांती घडची आनी गोंय सक्षम जावचें असो हावेस कविवर्य मनोहरराय सरदेसाय बाळगितात.
 अठरा जून हे कवितेचें गीत रुपांतरः
गीत रचनेचो प्रवाह कोंकणींत आदीं सावन चालीक आसलो. बाकीबाब बोरकार, गजानन रायकार, पुंडलीक नायक, श्रीधर कामत, उदय भेंब्रे, डॉ. राजय पवार, डॉ. हनुमंत चोपडेकार आनी साबार कवींनी ह्या प्रकारान मोलादीक योगदान दिल्लें आसा. डॉ. मनोहरराय सरदेसाय हांच्या अठरा जून ही कविता लेगीत गीत रुपान मुखार आयल्या.
 ती जांणी मुखार हाडल्या ते म्हणल्यार;
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात. 