तदनंतरें ब्रह्मलोकगुरू । रावणासि देवोन वरू ।
तिघांसि पाणिग्रहण झालें । रावणासी राज्य लाधलें ।
राज्य करितां विबुधारिजनक । प्रजालोक स्वस्थ सकळिक ।
अहो जी नृपति अवधारीं । तुम्हीं ज्येष्ठ बंधू आहां शिरीं ।
मागणीप्रमाणे कुंभकर्णाला झोपण्यासठी रावणाने मंदिर बांधून दिले :
निद्रा बाधीतसे राजेंद्रा । आवडी नाहीं भोगापचारां ।
ऐकोनि अनुजाचें वचन । रावण हांसिला खदखदून ।
कुंभकर्णालागीं मंदिर । करावें उत्तम सपरिकर ।
लांब रूंद दीर्घ बहुत । अति रमणीय मन निवे तेथ ।
स्फटिकांचे खंब विचित्र । सुवर्णकरोनि लिहिलें चित्र ।
मुक्ताफळांची तोरणें । लाविलीं असती गहनें ।
देखतां सर्व सुख पाविजे जेथें । राक्षसाचें मन निवे तेथें ।
देखोनि मनोहर स्वधाम । तेथें कुंभकर्ण करी विश्राम ।
कुंभकर्ण निद्राभिभूत । देखोनि दशानन काय करित ।
श्रोता उदास कथेसी । ते कथा होय विरसी ।
श्रोता कथेसी सादर । तरी वक्तयासि उल्लास थोर ।
रावणाने देवांदिकांना संत्रस्त केले :
देव ऋषि यत्र गंधर्व । सिद्ध चारण मानव ।
आपुले स्व इच्छेसीं । क्रीडे उद्यानादि विचित्र वनांसीं ।
जेंवी नदीमध्ये गजपती । किंवा वायु झडपे वृक्षाप्रती ।
कुबेराने रावणाकडे दूत पाठविला :
हें ऐकोनि कुबेर जाण । दूत पाचारिला अति सज्ञान ।
स्वधर्म अनुकूळ रायासी । दूता सांगशील क्षात्रधर्मासी ।
ऐकोनि वैश्रवणवचन । दूतें मस्तक खालावून ।
बिभीषण म्हणे दूतासी । तूं कोठींचा कोण कोणा कार्यासी ।
दूत म्हणे बिभीषणा । मज वैश्रवणें पाठविलें जाणा ।
बिभीषण म्हणे दूतासी । पैल रावण पाहें सिंहासनासीं ।
राजाधिराज लंकापती । यशस्वी भुजा तुझ्या हाती ।
हेमपर्यंक रत्नजडित । वरी पासोडा क्षीरोदक शोभत ।
दूताकडून रावणाला स्वधर्माचरणाचा संदेश :
अहो जी ऐकें लंकेश्वरा । मी सांगतों सर्व समाचारा ।
तयानें मजला पाठविलें । मुखवचेनें निरूपलें ।
रायें स्वधर्मातें पाळावें । दुष्टांतें दिगंतराबाहेरी घालावें ।
पुण्याचा संग्रह कीजे । पातकातें न स्पर्शिजे ।
तुम्ही दोघे ऐश्वर्य समान । तुम्हां दोघां एक व्रत नेम ।
कुबेरें जें ऐकिलें । ते मज हातीं सांगविलें ।
नंदनवना करोनि भग्न । ऋषीश्वरातें मारून ।
सुहृद सोयरे लहानथोर । बंधु आणि महावीर ।
परी एक असे नीती । बंधु ज्येष्ठ कनिष्ठ असती ।
कुबेराची आत्मकथा दूत रावणाला सांगतो :
मी तुझे आज्ञेकरून । गेलों हिमाद्रिपर्वता जाण ।
सदाशिवासमीप संतत । आचरतां झालों तप व्रत।
पुढें कर्मानुसार बुद्धी । भ्रम झाला मज ते संधीं ।
रुद्राणिच्या रूपाची सीमा । वर्णूं न शके स्वयें ब्रह्मा ।
जिच्या स्वरूपाचे प्रभावीं । चंद्र सूर्य झाले दिवी ।
आपण सव्य नेत्रकरीं। तिये काळीं अवलोकीं गौरी ।
पार्वतीचें अवलोकन मात्र । माझा भस्म झाला सव्य नेत्र ।
तया गिरीच्या पाठारीं । मग मी तप करीं ।
माझे देखोन तप दारूण । कृपाळु ते उमारमण ।
तुझी देखोन तपःस्थिती । मी सुखावलों बहुत चित्तीं ।
उमेचे क्रोधेंकरीं । तुझ्या नेत्राची झाली बोहरी ।
उमेसि देखिलें नेत्रेंकरीं । ते तुझें नाम एकाक्ष निर्धारीं ।
ऐसें शंकरासीं सख्यत्व । करोनि कुबेर नगरा येत ।
नंदनवन करोनि भग्न । मारिले ऋषी तपोधन ।
तुझिया मरणाचा उपाय । चिंतिताति सुरसमुदाय ।
रावणाकडून दूताची अवहेलना व स्वसामर्थ्याबद्दल दर्पोक्ती :
दूताच्य मुखीचें वचन । ऐकोनि रावण क्रोधायमान ।
क्रोधेकरून नयन । ओष्ठ चावोनि राअण ।
दूतासि म्हणे रावण । तूं बोलिलासि जयाचें वचन ।
तूं नपुंसकाहूनि हीन । तुज ज्यानें पाठ्विलें तो अज्ञान ।
ज्येष्ठ बंधु वैश्रवण । तया मारितां नलगे क्षण ।
शिवासहित असुरारी । मी मारीन क्षणामाझारीं ।
हें करितां मज अर्ध क्षण । न लगे दूता सत्य जाण ।
आणि हे अष्तौ लोकपाळ । करीन किंकर मी सकळ ।
दूताला ठार करून अलकावतीला निघाला :
आठवोनि दूताचें वचन । रावण अत्यंत कोपायमान ।
राक्षसांसि म्हणे रावण । यांच्या अस्थि-मांस करी भक्षण ।
पाचारोनि सार्थियासी । रथ संजोगोनि वेगेंसीं ।
मग सज्जोनियां रथ । वरी आरूढला लंकानाथ ।
एका विनवी जनार्दन । पुढे गोड निरूपण ।
