
maanavajanya biome

anthromes, human biomes ledhaa intensive land-yooj biomes anie kooda piluvabade anthropogenic biomes, paryaavarana vyavasthalatho nirantara pratyaksha maanava paraspara charya yokka prapancha namuunaala dwara nirvachinchabadina prapancha paryaavarana vyavastha unitlanu upayoginchi bhoogola jeevaavaranaanni (biomes) daani samakaaleena, maanava-maarpu roopamlo vivaristaayi. aantromlu saadhaaranamgaa vividha bhuu viniyogaalu mariyu bhuu aavaranala yokka vaividhyamaina mojaayiklato koodi untaayi, veetilo gananeeyamaina paadu ledhaa punarutpaadaka aavasalu untaayi.
bhavana yokka muulam mariyu parinaamam.
aantromlaku modata erley ellis mariyu naveen ramankutty vaari 2008 paperlo "prajalanu maplo unchadamh prapanchamlooni maanavajanya biomelu" anie paeru pettaru mariyu mapp chesaaru. anthrome maplu ippudu aneka paatyapustakaalalo kanipistaayi. mariyu jaateeya bhougolika prapancha atlaslo. anthrom myapla yokka iteevali version 2021loe prachurinchabadindi.
iteevali prapancha paryaavarana vyavastha vargeekaranalo, maanavajanya jeevaavaranaalu bhoogola mariyu manchineeti praantaalalo aneka vibhina kriyaatmaka jeevaavaranaalalo cherchabaddaayi, mariyu maanava karyakalapala dwara srushtinchabadina mariyu nirvahinchabadutunna anni paryaavarana vyavasthala gurinchi marinta samagra vivarananu roopondinchadaaniki manchineeti, samudra, bhoogarbha mariyu parivartana praantaalaku adanapu unitlu vivarinchabaddaayi. teevramaina bhuu-viniyoga jeevaavaranamlo aidu vibhina bhuu paryaavarana vyavasthala kriyaatmaka samuuhaalu unnaih pacchika bayallu, pantalu, thotalu, pattana mariyu pakshika-sahaja paryaavarana vyavasthala kriyaatmaka samuuham. manchineeti praantamlooni krutrima chittadi neelala biomelo pedda jalaasayaalu mariyu itara nirminchina chittadi neelalu, vari polaalu, ockwaformlu mariyu kaaluvalu mariyu guntalu unnaayi. samudra raajyamlo maanavajanya samudra jeevaavaranamlo munigipoyina krutrima nirmaanaalu mariyu samudra jalacharaalu unnaayi. maanavajanya bhoogarbha shoonyata jeevaavaranamlo paarisraamika tavvakaalu ledhaa krutrima guha lanty vyavasthalu untaayi. raajyaala madhya parivartanalo rendu adanapu biomelu unnaih maanavajanya teerapraanta biomelo krutrima teerapraantaalu unnaayi; maanavajanya bhoogarbha manchineeti biomelo neeti gottalu, bhoogarbha kaaluvalu mariyu varada ganulu unnaayi.
jeevaavaranam yokka maanavajanya parivartana.
oka sataabdaaniki paiga, jeevaavaranam biomelu anie piluvabade prapancha paryaavarana vyavastha unitla paramgaa vivarinchabadindi, ivi prapancha vaataavarana namuunaalaku sambandhinchi gurtinchabadina ushnamandala varshaaranyaalu mariyu gaddi bhoomulu vanti vruksha rakaala. maanava janabha mariyu vaati bhoomi viniyogam paryaavarana vyavastha roopam, prakriya mariyu jeevavaividhyam yokka prapancha namuunaalanu praathamikamgaa marchayani parigananaloki teesukunte, maanavajanya jeevaavaranaalu maanava vyavasthalanu manavjati kaalamlo jeevaavaranamtho anusandhaaninchadaaniki oka chatraanni andistaayi.
1700 kii mundu.
manam abhivruddhi chendinappati nundi maanavulu paryaavarana vyavasthalanu maarustunnaaru. mana puurveekulu oka million samvatsaraala kritam daanini tolaginchadaaniki bhoomini tagalabettaarani aadharalu suuchistunnaayi. 6, 00, 000 samvatsaraala kritam, grate britton mariyu chainaalo gurralu mariyu itara pedda jantuvulanu champadaaniki maanavulu eetelanu upayoginchaaru. gatha padivela samvatsaraalugaa, maanavulu prapanchavyaaptamgaa vruksha mariyu janthu jeevitaanni enthagaa marcharu, yea rakamaina vanyapraanulu mariyu vruksha jeevitam aadhipatyam chelaayinchindi nundi yea rakamaina paryaavarana vyavasthalu aadhipatyam chelayinchayi. udaaharanalalo sthaanika americanlu unnaaru; vaaru adavini marcharu, daanini tolaginchadaaniki bhoomini tagalabettaaru, nagarallo sthirapaddaaru, adavulu mariyu itara paryaavarana vyavasthalaku antaraayam kaliginchaaru mariyu kahokia smaaraka chihnalu vanti pedda mottamlo bhoomini taralinchaalsina smaaraka chihnalanu nirminchaaru. marinni udaaharanalu puraatana prapancha nagarikatalu; vaaru pedda mottamlo padaarthaalanu tavvaaru, rahadaarulanu tayaaru chesaaru, mukhyamgaa romanla kosam, seesam tavvakam chesinappudu, pedda mottamlo paadarasam mariyu seesam gaaliloki vidudala chesaaru. iteevali adhyayanam prakaram, bhoomi yokka daadaapu naaluginta moodu vantula bhoomilo ippatike 12,000 samvatsaraala kritam maanava samajalu nivasinchi, punarnirminchabaddaayi.
vyavasayam (1700-prastutam).
vyavasayam modata abhivruddhi chendadaaniki mundu nundi maanavulu paryaavarana vyavasthalanu maarustunnaaru, mariyu maanava janabha perigi, kalakramena saanketikamgaa marinta abhivruddhi chendadamtho, vyavasaya prayojanaala kosam bhoomi viniyogam gananeeyamgaa perigindi. 1700laloe paarisraamika viplavaniki mundu maanavajanya jeevaavaranam ekkuvagaa adavi, taakabadani bhoomitho roopondinchabadindi, sahaja sthithiki bhangam kaliginche maanava sthaavaraalu laevu. eee kaalamlo, bhoomi yokka manchu laeni bhoomilo ekkuva bhaagam adavi bhoomulu mariyu sahaja aantromlanu kaligi undhi, mariyu 19va sataabdamloo paarisraamika viplavam taruvaata vyavasayam mariyu maanava sthaavaraala kosam bhoomi viniyogam peragadam praarambhinchindi. saanketika parignaanam abhivruddhi chendadam mariyu tayari prakriyalu marinta samarthavantamgaa maaradamtho, maanava janabha vruddhi chendadam praarambhinchindi, tadanantaram marinta sahaja vanarulu avasaramayyayi mariyu upayoginchabadutunnaayi. 2000 samvatsaram natiki, bhoomi yokka manchu rahita bhoomilo sagaaniki paiga parvatasrenulu, panta bhoomulu, gramalu mariyu dattamaina sthaavaraalugaa maarchabadindi, idhi bhoomi yokka sagam kante takkuva bhoomini taakaledu. 1700 mariyu 1800 madhya maanavajanya maarpulu taruvaati sataabdaala kante chaalaa takkuvagaa undevi, anduvalla kalakramena maarpu raetu perigindi. phalitamgaa, 20va sataabdam gatha 300 samvatsaraalalo atyanta vegavantamaina maanavajanya paryaavarana vyavastha parivartana retunu kaligi undhi.
bhoomi pampinhee.
charitra antataa maanava janabha kramamga peragadamtho, sahaja vanarulu mariyu bhoomi viniyogam peragadam praarambhamaindi, vividha vyavasaya mariyu sthaavaraala prayojanaala kosam upayoginche bhoomi pampinhee maaradam praarambhamaindi. prapanchavyaaptamgaa bhoomi viniyogam daani sahaja sthithi nundi vyavasayam, sthaavaraalu mariyu pacchika bayalla kosam janabha mariyu daani perugutunna avasaralanu konasaaginchadaaniki upayoginche bhoomiga maarchabadindi. aantromla madhya bhoomi pampinhee sahaja aantromlu mariyu adavi praantaala nundi maanava-maarina aantromla vaipu maarindi. ippudu, atyadhika janabha kaligina anthromelu (dattamaina sthaavaraalu mariyu gramalu) prapancha manchu rahita bhoomilo oka chinna bhaagam matrame unnaayi. samvatsaram 1700-2000 nundi, vyavasayam mariyu pattana sthaavaraala kosam upayoginche bhoomulu gananeeyamgaa perigayi, ayithe shreni bhoomulu aakraminchina praantam marinta vaegamgaa perigindi, tadwara idhi 20va sataabdamloo aadhipatya anthromga maarindi. phalitamgaa, paarisraamika viplavam phalitamgaa prapanchavyaaptamgaa atipedda bhuu viniyoga maarpu, pacchika bayalla vistarana.
maanava janabha.
paarisraamika viplavam taruvaata, maanava janabha vaegamgaa perigindi. konni anthromelalo maanava janabha saandrata maaradam praarambhinchindi, graameena vaataavaranaala nundi pattana sthaavaraalaku maaradam praarambhinchindi, ikkada janabha saandrata chaalaa ekkuvagaa undhi. praantaala madhya janabha saandrataloo eee maarpulu anthrom aavirbhavam yokka prapancha namuunaalanu marchai mariyu vividha paryaavarana vyavasthalapai vistruta prabhavalanu kooda chupayi. bhoomi yokka janabhalo sagam mandhi ippudu nagarallo nivasistunnaaru, mariyu chaalaa mandhi prajalu pattana anthromelalo nivasistunnaaru, kontamandi janabha chinna nagaralu mariyu pattanaalalo nivasistunnaaru. prastutam, kaneesam sataabdam madhyakaalam varaku maanava janabha perugutundani bhaavistunnaaru, mariyu bhoomi yokka aantromla parivartana eee perugudalanu anusaristundani bhaavistunnaaru.
maanavajanya jeevaavaranam yokka prastuta sthithi.
bhoogola jeevaavaranam yokka prastuta sthithi pradhanamgaa maanavajanyamainadi. bhoogola jeevaavaranamlo sagaaniki paiga vyavasayam ledhaa pattana sthaavaraala kosam neerugaa upayoginchabadaledu, inca upayoginchani eee bhoomulalo sagam kante takkuva adavi bhoomulu migili unnaayi. bhoomipai upayoginchani bhoomulalo ekkuva bhaagam ippudu pakshika sahaja, shreni bhoomi, panta bhoomi mariyu graama aantromla vyavasaya mariyu sthirapadina prakruti drushyaalalo unnaayi.
pradhana anthromes.
aantromlalo dattamaina sthaavaraalu (pattana mariyu mishrama sthaavaraalu), gramalu, panta bhoomulu, shreni bhoomulu mariyu pakshika sahaja bhoomulu unnaayi mariyu google maplu mariyu google erthlo chudagalige rendu ververu vargeekarana vyavasthalanu upayoginchi prapanchavyaaptamgaa mapp cheyabaddaayi. prastutam 18 maanavajanya jeevaavaranaalu unnaayi, veetilo atyanta pramukhamainavi krinda ivvabaddaayi.
dattamaina sthaavaraalu.
dattamaina sthaavaraalu prapanchamlone rendava atyanta janasaandrata kaligina praantaalu. saandrata maarutuu unnappatikee, avi adhika janabha saandrata kaligina praantalugaa nirvachinchabaddaayi. ayithe, janabha saandrata, dattamaina sthaavaraala yokka pattanetara praantaalalo kooda, 100 mandhi vyaktula/kimmy kante takkuvagaa undadu, mariyu eee praantaalu abhivruddhi chendani deshaalalo pradhana nagaraala anchulu mariyu paschima airopa mariyu asea antataa deerghakaalamgaa unna chinna pattanaalu rendintinee kaligi unnayani soochinchabadindi. chaalaa tarachugaa manam dattamaina sthaavaraalanu nagaraluga bhaavistaamu, conny dattamaina sthaavaraalu adhika conny vicchinnamaina janabha kaligina shivaaru praantaalu, pattanaalu mariyu graameena sthaavaraalu kooda kaavacchu.
gramalu.
gramalu janasaandrata kaligina vyavasaya prakruti drushyaalu, veetilo chaalaa varaku sataabdaala nundi sahasrabdaluga nivasistunnaaru mariyu teevramgaa upayoginchabadutunnaayi.
panta bhoomulu.
prapanchavyaaptamgaa panta bhoomulu maroka pradhana anthrome. prapanchamlooni saagu bhoomulalo ekkuva bhaagam panta bhoomulu, alaage prapancha chetla vistiirnamloo naaluginta oka vanthu kooda unnaayi. sthaanikamgaa neetipaarudala cheyabadina panta bhoomulu atyadhika maanava janabha saandratanu kaligi untaayi, bahusha idhi pantalaku neetipai sthiramaina sarafaraanu andinchadam valla kaavacchu. idhi pantakota samayam mariyu panta manugadanu marinta oohinchadaginadigaa chestundi. pradhanamgaa sthaanika varshapaatam valla konasage panta bhoomulu janabha gala aantromlalo atyanta vistrutamainavi, prapanchamlooni konni praantaalalo vaarshika varshapaatam 1000 mimeeki daggaragaa untundi. eee praantaalalo, etuvanti neetipaarudala lekunda jeevitamlooni anni amsaalanu pooshinchadaaniki vaataavaranam dwara taginanta neeru sarafara cheyabadutundi. ayithe, endabettina praantaallo, eee vyavasaya paddhati antha utpaadakamgaa undadu.
parvata shrenulu.
parvatasrenulu chaalaa vistrutamaina maanavajanya jeevaavarana samuuham, ivi moodu sthaayila janabha saandrata prakaram vivarinchabaddaayih nivaasa, janabha mariyu maarumuula. nivaasa shreni bhoomi anthrome rendu mukhya lakshanaalanu kaligi undih daani janabha saandrata chadarapu kilometeruku 10 mandhi kante takkuvagaa undadu, mariyu daani vistiirnamloo gananeeyamaina bhaganni pacchika bayalla kosam upayogistaaru. parvata shrenulaloni pacchika bayallu atyanta prabalamaina bhuubhaagam. prati oka chadarapu kilometeruku daadaapu moodinta oka vanthu bhoomini kaligi unna eee aantromlo bair erth mukhyamainadi. panta bhoomula kante rangeland anthromelu takkuva maarpu chendutaayi, conny vaati maarpu janaabhaato perugutundi. pempudu metha pasuvulu saadhaaranamgaa gaddi bhoomulu mariyu savannalaku anugunamgaa untaayi, kabatti eee biomelalo maarpu takkuvagaa kanipistundi.
samskarinchabadina bhoomulu.
samskrutitoe kuudina aantromlu takkuva sthaayi teevramaina bhuu viniyogam mariyu gananeeyamaina nundi chaalaa takkuva saandrata kaligina janabha dwara aakaaramlo unde prakruti drushyaalu. seminatural" (2010 vargeekarana) mariyu "forrested" (asalu 2008 vargeekarana) anae saaruupya vargeekaranala sthaanamlo 2021loe cultured anthrome vargeekarana pravesapettabadindi. samskrutitoe kuudina adavula aantromlu bhuu viniyogam mariyu maanava nivaasam dwara aakaaramlo unna adavula jeevaavaranaalu, mariyu vaati janabha saandratalu saadhaaranamgaa 3 vyaktulaku/chadarapu kilometres kante takkuvagaa untaayi. aneka samskrutitoe kuudina adavulu dviteeya adavulu, ivi kalapatho kuudina vrukshasampada yokka konasagutunna perugudala phalitamgaa carbon sinklugaa panicheestaayi. konni saagu chesina adavulu paakshikamgaa vyavasayam kosam, pempudu jantuvulato sahaa, kalapanu upayoginchadaaniki tolaginchabaddaayi. samskrutilo unna podi bhoomi aantromlu bhoomi viniyogam mariyu maanava nivaasam dwara aakaaramlo unna podi bhoomi jeevaavaranaalu. 
indor.
chaalaa takkuva mandhi jeevasaastravettalu antargata vaataavaranamloo pani chesetappudu parinaamaatmaka prakriyalanu adhyayanam chesaaru. nivaasa mariyu vaanijya bhavanala visteernam prapancha manchu rahita bhoobhaagamlo 1.3 saatam nundi 6 saatam madhya untundani anchanaa. eee praantam varadalu vacchina gaddi bhoomulu mariyu ushnamandala sankhaakaara adavulu vanti itara chinna jeevaavaranaala valene vistrutamgaa undhi. indor biome vaegamgaa vistaristondi, atavee anthromelu kunchinchukupotunnayi. bhavanalu vistarinchadaaniki badulugaa paiki levadam valla, dveepam yokka bhougolika praantam vale, manhatton yokka indor biome daani naela sthalam paramgaa daadaapu moodu retlu peddadi. vaelaadi jaatulu indor biomelo nivasistaayi, vaatilo chaalaa varaku praadhaanyata ledhaa tappanisari kooda. indor biome yokka parinaamaanni maarchadaaniki maanavulu teesukune ekaika charya subhrapariche paddhatulu. mana samskruti maarinanta kaalam indor biomela rangam maarutuunae untundi.
jala.
nirvahinche jala jeevaavaranaalu ledhaa jala ubhayacharaalu arudugaa adhyayanam cheyabaddaayi. avi chepala cheruvulu, samudra royyalu mariyu benthic vyavasaya pradaesaala nundi speyinlooni andalusiyaaloni gwadalkwivir chittadi neelala vanti pedda bhuubhaagaala varaku untaayi.
maanavajanya jeevaavaranam yokka prabhavalu.
maanavulu jeevavaividhyam mariyu paryaavarana vyavastha prakriyala yokka prapancha namuunaalanu praathamikamgaa marcharu. maanava paatranu parigananaloki teesukokunda bhoomi antataa paryaavarana namuunaalu ledhaa prakriyalanu vivarinchadam ledhaa anchanaa veyadam ikapai saadhyam kaadu. maanava samajalu 50,000 samvatsaraala kritam bhoogola jeevaavarana saastraanni marchadam praarambhinchaayi, jeevaavaranam yokka maanava parivartanaku antima kaaranaalu saamaajika mariyu saamskrutikamainavani, jeeva, rasayana ledhaa bhouthikamainavi kaadani niroopinche parinaamaatmaka aadharalu samarpinchabaddaayi. maanavajanya jeevaavaranaalu prapancha paryaavarana vyavasthalapai maanava prabhavanni angeekarinchadam dwara mariyu maanava mariyu paryaavarana vyavasthalanu ekikrutam chese bhoogola jeevaavaranam yokka namuunaalu mariyu parisoedhanala vaipu manalni kadilinchadam dwara munduku saagadaaniki kotta marganni andistaayi.
maanavajanya jeevaavaranamlo jeevavaividhyam edurkontunna savaallu.
antarinchipovadam.
gatha sataabdamloo, perugutunna maanava janaabhaato paatu anthrom paridhi mariyu bhuu viniyoga teevrata vaegamgaa perigayi, tadwara bhoogola jeevaavaranamlo naaluginta oka vanthu kante takkuva bhaagamlo maanava janabha ledhaa bhoomi viniyogam laeni vanyapraantaalu migilayi. maanava upayogam kosam bhoomi yokka paryaavarana vyavasthala yokka eee bhaarii parivartana jaatula viluptaala yokka merugaina retlatho jarigindi. maanavulu sthaanika aavasalanu tagginchadam, mukkalu cheyadam mariyu marchadam dwara mariyu vyaktigata jaatulanu atigaa dopidi cheyadam dwara jaatula viluptaaniki, mukhyamgaa megafounaku neerugaa kaaranamavutunnaaru. ksheeradaalu, sareesrupaalu mariyu ubhayacharaalu mukhyamgaa pramaadamloo unnanduna prastuta vilupta raetlu vargeekarananu batti chaalaa maarutuu untaayi; ayithe chaalaa sthaanika vargeekaranalu kakapoyina, mukhyamgaa mokkala yokka aacharaneeya janabha aantromlalo sthiramgaa undavacchani aadharalu perugutunnaayi. mukhyamgaa haani kaliginche vargeekaranalu minaha, sthaanika jaatulalo ekkuva bhaagam aantromlalo aacharaneeya janabhanu nirvahinchagala saamarthyaanni kaligi undavacchu.
parirakshana.
maanava janabha saandratalu mariyu bhuu viniyogam dwara srushtinchabadina mariyu konasaaginchabadina prapancha paryaavarana bhuu aavarana namuunaala vaividhyaanni vargeekarinchadam dwara bhoogola jeevaavaranam yokka pratyaamnaaya drukpathaanni aantromlu pradarsistaayi, adhe samayamlo jeeva samaajaalato vaari sambandhaalanu kooda chaerchutaayi. jeevaavaranaalu mariyu paryaavarana praantaalu maanava prabhavalanu tagginchadamlo parimitam, mariyu perugutunna parirakshana jeevasaastravettalu jeevavaividhya parirakshananu maanavulu neerugaa roopondinche aavaasaalaku vistarinchaalani vaadinchaaru. janasaandrata kaligina aanthromlatho sahaa aantromlalo, maanavulu andubaatulo unna anni bhoomini arudugaa upayogistaaru. phalitamgaa, aantromlu saadhaaranamgaa ekkuvagaa upayoginche bhoomulu mariyu takkuva teevramgaa upayoginche bhoomula mojaayiklu. rakshita praantaalu mariyu jeevavaividhya hotspotlu aantromlalo samanamga pampinhee cheyabadavu. takkuva janabha kaligina aantromlu rakshita praantaalalo ekkuva nishpattini kaligi untaayi. maarumuula atavee pradaesaalalooni aanthromnu 23.4% rakshinchagaa, neetipaarudala graama anthromelo kevalam 2.3% matrame rakshinchabadindi. dattamaina mariyu takkuva sthirapadina aantromlalo jeevavaividhya parirakshana prabhaavavantamgaa untundani soochinche aadharalu perugutunnaayi. pani chese prakruti drushyaalu mariyu bahula kaaryaacharana prakruti drushyaalalo bhoomini panchukovadam mariyu bhoomini vidichipettadam kalayika parirakshana vyuuhaalugaa baga prachuryam pondaayi.

