
gai jatra

gaay jatra (), daani endonim saa paaru (nepaul bhashah) anie kooda pilustaaru, idhi pradhanamgaa kaatmandu loyalo newar prajalu jarupukune nepaul panduga. gatha samvatsaramlo maraninchina vaari daggari bandhuvula gouravaartham eee panduganu jarupukuntaaru. aavula vale dustulu dharinchi, itara haasyabharitamaina drags loe vividha nagarallo pillala samuuhaalu nirvahinchabadataayi. 
dheenini saadhaaranamgaa bhadra (augustu/september) nelaloo jarupukuntaaru. eee thedhee chandra nepaul samabat calender prakaram nirnayinchabadutundi mariyu gunla nela cheekati paksham modati rojuna vastundi.
muulam.
cree. sha. 1641 nundi 1671 varaku raaju pratap malla thana paalanalo gai yaatranu praarambhinchaadu. ayana yuktavayasu kumarudu chakravartendra malla akaala maranam chendaadu, raani thana kumarudini kolpoyinanduku dukkinchindi. raaju pratap malla thana kumarudini tadupari jeevitaaniki ekkadaaniki mariyu dukkistunna raanini mariyu vaari priyamaina vaari kutumbaalanu utsaahaparichenduku eee sampradaayaanni praarambhinchaadu.
vyutpatti.
eee panduganu nepaul bhaashalo saa paaru anie pilustaaru. nepaul bhaashalo, "saa" antey aavu anie, "paaru" antey "pratipada tidhi" (hinduu calender vyavastha prakaram paksham rojula modati roeju) anie anuvadistaaru. eee panduganu bhadra maasa sukla paksha pratipada tidhi naadu jarupukuntaaru mariyu pillalu aavula vale dustulu dharistaaru kabatti dheenini pilustaaru. dheenini gaay jatra (litt) anie pilustaaru. aavu utsavam) nepali bhaashalo mariyu nepaul mariyu prapanchamlooni itara praantaalalo.
vedukalu.
hinduu matamlo, "gayi" (aavu) anedi lakshmila pavitramainadi mariyu talligaa pariganinchabadutundi. kutumbaalu maraninchina vaari pillalu hanuman dhoka palescu bayataku vastaaru mariyu newar poojaari maraninchina vaari kosam praarthanalu chestaaru. pillalu saadhaaranamgaa podavaina skartulu dharistaaru mariyu nadumu chuttoo tyool belt kaligi undaali, chivaralanu vaari kudi mariyu edama vaipula velaadadeeyaali, avi nadustunnappudu neelapai laagabadataayi. bhoomi nundi swargaaniki ekkadaaniki maraninchina priyamainavaariki bhoomi (bhoomi) nii taakinanduna avi lagadam avasaram. idhi nadustunnappudu battalu lagadam yokka panduga. pillalu mukhyamaina aavu geesina thala dustulanu kooda dharistaaru, mariyu vaaru vaari mukhaalapai geesina meesaalanu dharistaaru. priyamainavaaru bhoomi nundi swargaaniki velladaaniki mariyu venukabadina vaarini utsaahaparichenduku sahaayapadataaniki newar samaajaaniki yaatra mataparamgaa undaali. udayam pillalu dragg kavaatu chestaaru mariyu saayantram human dhoka dabali shokasandramlo unna raani mariyu itarula kosam vyangya chitram mariyu stand up kaamedeetho chestaaru.
1600la nundi, vyangya chitraalu mariyu jokulu abhivruddhi chendaayi mariyu tv sholalo marinta aasaktikaramgaa cheyadaaniki raajakeeya vyangyaalanu kooda kaligi untaayi, saadhaaranamgaa maga stand up hasyanatulu aada dustulu dharistaaru mariyu naatakamloni maga mariyu aada bhaagaalanu pradarsistaaru, idhi newar samaajaaniki alaage anni itara nepali samaajaalaku oka sarada karyakramam.
vividha nagarallo gai jatra.
giah yaatranu pradhanamgaa khatmandu loya nagaralu-khatmandu, patan mariyu bhaktapurlalo jarupukuntaaru. eee panduganu jarupukovadam gananeeyamaina newar samajam unna desamloni itara praantaalaku kooda vyaapinchindi.
katmandu.
eee panduganu praarambhinchina raaju eee nagaraniki chendinavaadu kabatti eee pandugaku pradhana vanarugaa kaatmandunu pariganistaaru. raaniki samarpinchina pradarsana vijayavantam ayina taruvaata, eee panduganu raaniki andinchadaaniki idhi vaarshika karyakramamga maarindi. kaalam gadichekoddi, raaju, raani maraninchina koddi, eee panduga tarataraalaku vistarinchindi. kaatmandulo, prajalu dheenini patton kante chaalaa aanandamgaa mariyu aneka kaaryakramaalato jarupukuntaaru. eee ooregimpu nagaram chuttoo shivaaru praantaalalooni vividha praantaalaku mariyu antargata pattana praantaalaku velli vaari priyamainavaariki bhaktini pradarsistundi. eee vruttiloo nimagnamaina vyaktulu panduganu chuse chaalaa mandhi prajalu mariyu vaari priyamaina vaari dwara nagaram chuttoo paryatinchadamlo sahaayapadataaniki pandlu, sweetlu, votes mariyu itara aahara padaarthaalatho kuudina chinna pyaaketlanu pondutaaru.
patan.
eee pandugaku kaatmanduu maadirigaane patan loe kooda ilanti falloying undhi, conny kaatmanduu kante takkuva mandhi palgontaru. lalitpurloni prajalu "matia" anie piluvabade gaijatra maadirigaane maroka panduganu jarupukuntaaru, dheenini hinduvulu chaalaa ekkuva bhakti mariyu prajalachae marinta prameyam kaligi untaaru. eee "matia" loe vaelaadi mandhi paalgonavacchu. anduvalla, lalitpurloni prajalaku, gaijatra ooregimpu takkuva vinodaatmakamgaa untundi.
kirtipur.
mukhyamgaa keertipoorloni puraatana chaaritraka pattanaalaina kipu, naga mariyu pangaa laloe gaijatraanu vistrutamgaa jarupukuntaaru. keertipurlo jarupukune prajalaku eee panduganu jarupukovadaniki aneka kaaranaalu unnaayi mariyu eee panduganu jarupukovadaniki oka pratyaekamaina maargam undhi. kirtipur prajalalo, eee rojuna mrutula kosam swarga dwaaraalu teravabadatayani, vaari priyamaina vaaru vaari kosam nagaram chuttoo tirigithe, vaari kosam swarga dwaaraalanu cherukovadaniki gaijatra ooregimpu sahaayapadutundani chebutaaru. vaaru avulala dustulu dharinchi kakunda vividha rakaala devatalu mariyu devatala dustulu dharinchi kirtipur nagaram chuttoo tirugutaaru. prajalu eee panduganu tama mrutha bandhuvula kosam matrame kakunda, kutumba sabhyula madhya mariyu nagaram madhya shanti mariyu samarasyam kosam kooda jarupukuntaaru.
eee nelaloo nagaramloni raitulu polaallo tama panini puurti chesi, polaallo kashtapadi, sramatho kuudina pani mugisinanduku vaedukagaa intiki tirigi vastaaru. vaaru kutumba sabhyulanu sameekarinchi vaari vijayaniki vindu istaaru. eee samskruti keertipoorloni eee pandugalo punaraavrutamavutundi. purushulu mahilalaagaa dustulu dharinchi nagaram chuttoo tirugutaaru. vaaru inti yajamaanulaku phone chesi, vaaritho kalisi vindulo palgonamani intintiki velli adugutaaru. idhi poruguvaaru mariyu nagara sabhyula madhya samarasyanni srushtinchadaaniki sahaayapadutundi.
kirtipur vividha anukarana kalaakaarulato aneka nrutyaalanu pradarsistundi, ivi prajalalo chaalaa vismayaanni mariyu aanandaanni andistaayi. loyaloni itara nagaraala kante kirtipur aneka nammakalu mariyu gajatraaku sambandhinchina kathalatho susampannam, mariyu eee panduga yokka marinta vaividhyamaina vedukalanu kaligi undhi.
bhaktapur.
bhaktapur atyanta aahlaadakaramaina mariyu uttejakaramaina gai yaatranu kaligi undani chebutaaru, endukante lalitpur mariyu kaatmandulato poliste eee panduganu jarupukune vidhanalalo dheeniki daani swantha pratyaekatalu unnaayi. vedurutho tayaaru chesina ratham (taahaa-maacha anie pilustaaru), madhyalo velaadadeeyabadina maraninchina vyakti yokka phototho, kutumba sabhyulu mundugaa nirvachinchina veedhi gundaa sthaanikulatho paatu prayaanistaaru. kabatti rathaala sudeergha kavaatu kanipistundi.
taahaa-maacha chanipoyina vyaktulanu suuchistumdi mariyu vaari aastulu mariyu chayachitralato alankarinchabadutundi. rathamlo veduru chatram untundi, idhi saadhaaranamgaa mahilalaku hakupatasi (nalla saampradaaya cheera rakam stree vastram) mariyu purushulaku saadhaarana cheera rakam vastramtho chutti untundi. bhaktapurloni vividha tolla nundi taahaa-maachaalanu bayataku teesukuvastaaru, conny pratyaekamgaa, lakolachen yokka taahaa-machalu veduru chatram kaligi unna conny gadditho kappabadina oka pedda maata dwara maarganirdesam cheyabadataayi. dheenini bhayalyaadyah (bhairab) anie pilustaaru mariyu taruvaata kaalaa (azima dyoh chhen) vadda tayaaru chesina azima (bhadrakali) vastundi.
ratham nepathyamlo aneka mandhi sthaanika sangeetakaarulu, ghintang ghisi anae saamskrutika nrutyam anusaristaaru.. purushulu kooda mahilala dustulu, hakpatasi dharinchadam kanipistundi. prajalu aneka vidhaluga dustulu dharistaaru. mukhaniki painting undhi mariyu musugulu saadhaaranam. pillalu kooda devatala dustulu dharinchi kavaatulo palgontaru.
gajatra roeju nundi krishna janmashtami varaku daadaapu oka vaaram paatu ghintang ghisi nrutyam jarupukuntaaru. iddaru vyaktulu okari karralanu okaru kottukuntu sudeergha cuelo nrutyam chestaaru. aneka saamskrutika pradarsanalu nirvahinchabadataayi, mariyu eee pandugalo sameepamloni aneka gramalu kooda palgontayi.

