manuport

manuport anedi sahajamaina vastuvu, idhi uddeshapoorvakamgaa daani asalu vaataavaranam nundi teesi, tadupari maarpu lekunda maarchabadindi. saadhaaranamgaa maanava chethitho kadulutunna konni manuports itara homininla phalitamgaa untaayi. saadhaarana manuportlalo raallu, seashels mariyu silaajaalu unnaayi, ivi puraavastu saastravettalu mariyu maanava saastravettalu vaati andam kosam enchukunnaayani nirdhaarinchadaaniki daariteesaayi. oka vastuvu yokka soundarya swabhaavam yokka eee gurtimpu konni maanuportlu kala yokka konni prarambha udaaharanalanu suuchistaayani suuchistumdi.
vyutpatti.
manuport anae padaaniki mottamodati dhruvikarana dhruvikarana aanglam nundi vachindi. eee padam latin padaalaina 'manus', antey 'chethi', mariyu 'porter', antey 'teesukelladam' nundi udbhavinchindi.
pramukhamaina manuports.
makapansgat cobul.
makapansgat cobul mottamodata mottamodata dakshinaafrikaalooni makapan loyaloni puraavastu pradaesamloe tavvakaala samayamlo kanugonabadindi. maanava mukhamtho adbhutamaina poolika mariyu australopithesinlatho daani anubandhaaniki prasiddhi chendinappatikii, aaa samayamlo eee cobul peddagaa drushtini aakarshinchaledu. (konni samvatsaraala kritam matrame "australopithecus" yokka modati vivarana prachurinchabadindi, anduvalla, cobul tadupari adhyayanam pondaledu). iravayyava sataabdamloo parinaamaatmaka jeevasastra rangam abhivruddhi chendadamtho, marinta hominin jaatula aavishkarana sahayamtho, idhi makapansgat cobul patla kotta aasaktini penchindi. 
makapansgat cobul kanugonabadina guha yokka avakshepana vislaeshanha, sameepamloni "australopithecus africanus" asthipanjaram velikiteethatho sahaa, manuport 2,000,000-3,000,000 bp madhya unnatlu perkontundi. kobullo kanipinche pradhana khanijamaina jasperite, guhalo marekkada kanipinchaledu, mariyu jasperite yokka sameepa nikshepam 32 kilometres dhooramlo unnatlu samacharam. robbert zii. sumaru 2.95 million samvatsaraala kritam, eee cobul nuu prarambha hominin "gananeeyamaina dhooram varaku teesukuvelli" undalsi untundani bednaric vaadinchaaru. makapansgat cobul anedi telisina puraatana manuport mariyu bahusha sanketha aalochanaku mottamodati udaaharana. 
makepunsgott cobul yokka pratyaekamaina 'mukham', daani 'kallu' mariyu 'noru' thoo, kontamandi parisoedhakulu profile kaneesam paakshikamgaa chethitho chekkabadi undaali anie nirdhaarinchadaaniki daariteesindi. ayithe, prastuta parisoedhanalu eee cobul yokka 'lakshanaalu' puurtigaa sahaja saktula phalitamani suuchistunnaayi. pleocene samayamlo, makapansgat kobulga maare jasperite niksheepaalu teevramaina bhougolika ottidini edurkonnaayi, ivi pagullanu utpatti chesaayi, taruvaata avi silikaatho nindipoyaayi. kotha yokka vilakshana saktulu taruvaata silikanu tolaginchaayi, pleocene shakam mugise samayaniki cobul yokka 'mukham' ekkuvagaa erpadindi.
erfoud katil fish.
fish moracoloni erfoud pattanaaniki sameepamlo puraavastu tavvakam samayamlo lutz feedler eee erfoud maanuportnu kanugonnadu. diguva puraapaashaana yugamlo 200,000-300,000 bp niksheepaalu chesinatlu anchanaa veyabadina itara raathi panimutlatho paatu eee manuport kanugonabadindi. sumaru 68 mimi podavu, 35 mimi vedalpu mariyu 33 mimi mandamtho koliche eee erfoud manuport "sampoorna sahajamaina mariyu jeevita parimaanam, tolaginchani maanava purushaamgaanni" pooli undataaniki gurtinchadaginadi. 
eee manuport katil fish shilaja ("orthoseras" sp) yokka oka mukkatho koodi untundi.) idhi devonian ledhaa carboniferous kaalamlo silisify cheyabadindi. thoorpu moraco yokka eee bhaagamlo katil fish silaajaalu kanipinchakapovadam valla, avi saadhaaranamgaa marekkadaina kanipistaayi kabatti, silaajaalu daani antima pradaesaaniki gananeeyamaina dhooram teesukellavalasi vachindi. vastuvu yokka uparitalam yokka suukshmadarshini vislaeshanhaloo maanava maarpula jaada kanipinchaledu, conny chinna kotha sankethaalanu choopistundi.
baaro iland chert.
chert, paschima australialoni baaro dveepamlooni puraatana dibbalo oka chert manuport kanugonabadindi. eee dveepamlo sahaja chert niksheepaalu laevu, kabatti eee raayi australia pradhana bhuubhaagam nundi teesukuvellabadi undaali. chert oka saampradaaya sadhana raayi mariyu baaro dveepamlo kanipinche itara chert kalakhandalu bladega upayoginchadaaniki savarinchabaddaayi. chert yokka sameepa vanarulu pilbara mariyu cornerwan pareevaahaka praantamloo padava dwara aneka kilometres dhooramlo unnaayi. gatha manchu yugamlo baaro dveepam mariyu australia teerapraantaalu chaalaa daggaragaa mariyu sulabhamgaa prayaaninchagaligevigaa unnappudu eee raayi ravana cheyabadindani nammutaaru. taruvaata saadhanamgaa upayoginchadaaniki uddesinchinappatiki, manuport mukhyamgaa pagulu sankethaalanu pradarsinchadu. ravana samayamlo chert raayi edho oka samayamlo poyinatlu idhi suuchistumdi. 
eee manuport calcreetlo unchabadindi, idhi isuka dibbalu mariyu dibbalu endipoyina oka rakamaina avakshepana shila. chert yokka bahirgata bhaagam 40 mimi vedalpu mariyu 35 mimi etthu kaligi untundi. rasayana vislaeshanha calcreet vayassu 41,000 samvatsaraala naatidani nirdhaarinchindi, idhi manuport jama cheyabadina toli teedeeni suuchistumdi. idhi 53,000 samvatsaraala kritam maanavulu baaro dveepaanni aakraminchaarani soochinche dveepamlooni itara puraavastu aavishkaranalaku maddatu istundi. samishtiga eee kalakhandalu africa velupala samudra vanarula dopideeki puraatana udaaharanalalo okatigaa unnaayi. 
calcreet parirakshanaku anuvaina madhyamam anie australian puraavastu saastravettalu paerkonnaaru mariyu baaro iland manuport kanugonadam anedi paschima australia yokka sunnapurayi shelf venta marinni kalakhandalu unde avakaasam undani balamaina suuchana.
aurange county gelena.
2006 loe, californialoni shaan jokewin kondalaloni oka guhalo oka gelena manuport kanugonabadindi. galena ledhaa led sulfidenu chaalaa kaalamgaa ippudu dakshina california anie piluvabade sthaanika sthaanika samajalu khanija varnadravyam vale upayogistunnaayi. khanijam sahajamgaa lohapu prakaasaanni kaligi untundi mariyu paintga aplai chesinappudu seesam rangu ledhaa muduru vendi rangulo kanipistundi. manuport kanugonabadina guhalo charitrapurva raathi kala undhi, dheeni kosam saadhaaranamgaa gelenaanu upayoginchaaru. gelena yokka ekaika sameepa muulam 26-32 kimmy dhooramlo undhi mariyu puraavastu saastravettalu charitrapurva kaalamlo vaanijyam dwara eee pradaesaaniki teesukuvacchinatlu bhaavistunnaaru.
aspashtamaina manuports.
puraavastu travvakaala samayamlo itara kalakhandalatho paatu 'grahaantara' silaajaalu dorakadam asaadhaaranam kaadu. konni raallu nijamgaa myaanuportlu avtaya anie telusukovadam kashtam. myaanuportnu nirnayinchadaaniki nirneeta pramaanaalu laevu mariyu eee hodha tarachugaa parisoedhakudi abheeshtaanusaaram andinchabadutundi.
aatma kanti guha gulakaraallu.
paschima texaslo texaslo jarigina tavvakaallo, puraavastu saastravettalu aatma kanti guha lopali nundi 799 saadhyamaina maanuportlanu kanugonnaru. charitrapurva kaalamlo maanava unikini soochinche itara 'saamskrutika padaarthaalatho' paatu vandalaadi maarpu cheyani, meruguparachabadina gulakaraallu velikiteesaaru. avakshepana vislaeshanha eee gulakaraallu bahusha 4,200 samvatsaraala bipi nikshiptam cheyabadindani suuchistumdi. eee sekarana 'gulakaraalla kala' yokka portable roopaanni suuchistumdani parisoedhakulu suuchimchaaru, ayinappatikee vaati ardhaanni nischayamgaa gurtinchadam kashtam.
gulakaraallu adbhutamaina ekaruupatanu pradarsistaayi. puraavastu saastravettalu pratipaadinchina pramukha siddhaantam emitante, eee raallu gastrolithlu. raalla saamskrutika praamukhyatanu tosipuchanavasaram laenappatikee, pakshulu "sthaanamlo" maraninchina tarvaata vaatini jama chesara ledhaa taruvaata maanavulu sekarinchara anedi ippatikee charchaneeyaamsamgaa undhi. puurva charitralo raalla saanketika praamukhyata drishtya, eee gastrolithlu soochinche aneka 'saamskrutika ardhaalu' unnaayi. andinchina oka vivarana emitante, eee raallu, vaati chinna parimaanaanni batti, samarthavanthamaina kshipanula kosam tayaaru cheyabadi undavacchu. itara samakaaleena charitrapurva samskrutula maadirigaane, aatma kanti guha maanuportlu lithophagic aacharamlo bhaagamgaa aadhyaatmikamgaa 'tintaaru' (ledhaa notilo unchabadi undavacchu) anie maroka vivarana suuchistumdi.
manuport parimaanam mariyu hominids.
prarambha hominidla yokka konni saamskrutika paddhatulu emito maanuportlu puraavastu saastravettalaku velladinchagalavu. tanzanialoni olduvaaylo dorikina 176 maanuportla sekarana 1.8mya chuttoo ekkado jama cheyabadindani nammutaaru. sekarananu kolavadam 'uddesapurvaka empika mariyu hominid jaatula nilva' loe rendu spashtamaina samuuhaala manuport lanu velladistundi. oka samuuham sagatu baruvunu sumaru 400 graamulu, mariyu marokati sagatu baruvunu 220 graamulu pradarsistundi. oka padamudra vanti oka manuport, daanini visirina hominid yokka chalanasheelata mariyu dravyaraasini suuchimchavachchu. olduvaaylo kanipinche manuports sekarana laingika dviruupata kosam empikanu soochinche avakaasam undih 400 graamulu purushudu visireyadaaniki anuvaina dravyarashi, mariyu 220 graamulu streeki anuvaina dravyarashi. pratyamnaayamgaa, eee rendu samuuhaalu rendu ververu hominidla samuuhaanni suuchistaayi, veetilo peddadi bahusha "homo erectus".

