
samaya praadhaanyata

aardhika saastramlo, samaya praadhaanyata (ledhaa samaya taggimpu, aalasya taggimpu, taatkaalika taggimpu, deerghakaalika dhorani) anedi oka manchi ledhaa kontha nagadunu sweekarinchinappudu, taruvaati teedeeloo sweekarinchina daanitoe poliste, mundu teedeeloo unchina prastuta saapeksha viluva.
samaya praadhaanyatalu discount functionlo ganitasaastraparamgaa sangrahinchabadataayi. samaya praadhaanyata entha ekkuvagaa unte, bhavishyattulo chellinchavalasina rabadulapai ledhaa kharchulapai taggimpu antha ekkuvagaa untundi.
oka vyakti yokka samaya praadhaanyatanu nirnayinche karakallo okati aaa vyakti entha kaalam jeevinchaado. adhika aadaayam mariyu mannikaina vastuvulanu (kalaasaala vidya ledhaa illu vantivi) pondadaaniki vaariki ekkuva samayam undatam valla vruddhudiki takkuva samaya praadhaanyata undavacchu (jeevitamlo mundu unna daanitoe poliste).. bhavishyattu swabhavikamga anischitamgaa unnanduna, pramaada praadhaanyatalu kooda samaya praadhaanyatalanu prabhaavitam chestaayi. 
udaaharana.
oka aacharanaatmaka udaaharana emitante zim mariyu baab paaneeyam kosam bayataku velataaru conny zim daggara dabbu ledhu kabatti baab zim kuu $10 appu istaadu. marusati roeju zim baabnu sandarsinchi, "baab, meeru ippudu $10 kaligi undavacchu, ledhaa naaku nela chivarilo jeetam vachinappudu neenu meeku $15 istaanu."baab yokka samaya praadhaanyata zimpai ataniki unna nammakanni batti maarutundi, ataniki ippudu dabbu avasarama, ledhaa athanu vechi undagaladani anukuntunnada; ledhaa athanu ippudu $10 kante nela chivarilo $15 kaligi undalanukuntunnara. prastuta mariyu oohinchina avasaralu, prastuta mariyu anchanaa vesina aadaayam okari samaya praadhaanyatanu prabhaavitam chestundi.
neoclassical veekshanhalu.
irriving fisher kaaranamgaa vaddii yokka neoclassical siddhaantamlo, samaya praadhaanyata retunu saadhaaranamgaa oka vyakti yokka utility functionlo oka paraamitigaa teesukuntaaru, idhi neti viniyogam mariyu bhavishyattulo viniyogam madhya maarpidini sangrahistundi, tadwara idhi bahya mariyu aatmaasrayamgaa untundi. idhi vaastava vaddii retunu nirnayinche antarleena amsam kooda. pettubadipai rabadi retunu saadhaaranamgaa mooladhanampai rabadiga chuustaaru, yea samayamloonainaa muuladhana upanta utpattiki samaanamaina nijamaina vaddii raetu untundi. madhyavartitvam, mooladhanampai rabadi aardhika aastulapai vaddii retutho samanamga untundani suuchistumdi (dravyolbanam mariyu pramaadam vanti kaarakaalaku sardubaatu cheyadam). viniyogam mariyu podupu madhya empikanu edurkontunna viniyogadaarulu, market vaddii raetu mariyu vaari swantha aatmaasraya samaya praadhaanyata ("asahanam") madhya vyatyaasaaniki pratispandistaaru mariyu eee vyatyaasaaniki anugunamgaa vaari prastuta viniyogaanni penchutaaru ledhaa taggistaaru. idhi pettubadi mariyu muuladhana sekarana kosam andubaatulo unna nidhula mottaanni maarustundi, udaaharanaku ramse vruddhi namuunaa.
deerghakaala sthiramaina sthithilo, oka vyakti aadaayamlo viniyogam vataa sthiramgaa untundi, idhi vaddii retunu samaya praadhaanyata retuku samanamga taggistundi, eee samaanatvaanni nirdhaarinchadaaniki muuladhanam yokka upanta utpatti sardubaatu cheyabadutundi. eee drushtilo, prajalu tama podupulapai saanukuula vaddii retlanu pondagalaru kabatti bhavishyattunu tagginchalerani gamaninchadam mukhyam. badulugaa, kaaranatvam vyatiraeka disalo velutundi; asahanamtho unna vyaktulu bhavishyattuku anukuulamgaa prastuta viniyogaalanu vidichipettadaaniki vaddii raetlu sanukoolamgaa undaali.
austrian aardhikasaastram.
austrian school off economicslo samaya praadhaanyata anedi oka keelaka bhaagam, idhi podupu, pettubadi mariyu vaddii raetla madhya sambandhaanni ardham chesukovadaniki upayoginchabadutundi. paatasaala yokka misesian saakha prakaaram natanalo, oka natudu ellappuduu takkuva santruptikaramaina paristhitiki marinta santruptikaramainadaanni pratyamnaayamgaa maarchaalani lakshyamgaa pettukuntaadu, tadwara takkuva vastuvula kante ekkuva praadhaanyatanu pradarsistaadu. antekakunda, bhavishyattulo thana lakshyalu eppudu cherukuntayo ayana eppuduu pariseelistaaru.ii.vaatini saadhinchadaaniki avasaramaina samayam, alaage oka manchi seva yokka vyavadhi. anduvalla, athanu taruvaati vastuvula kante mundu vastuvulaku, mariyu takkuva mannikaina vaati kante ekkuva praadhaanyatanistuu saarvatrika praadhaanyatanu kooda pradarsistaadu. idhi samaya praadhaanyata yokka drugvishayam. prati natudiki thana lakshyanni saadhinchadaaniki kontha samayam avasaram, mariyu manishi ellappuduu edainaa tinali mariyu athanu sajeevamgaa unnappudu puurtigaa tinadam aapaledu kabatti, samayam ellappuduu takkuvagaa untundi. anduvalla, seteris paribus, prastuta ledhaa munupati vastuvulu, bhavishyat ledhaa taruvaati vastuvula kante ekkuva viluvainavi, mariyu ellappuduu undaali. vaastavaaniki, manishi samaya praadhaanyata dwara parimitam kakapothe mariyu atanipai panichese ekaika addanki takkuva kante ekkuva praadhaanyata ivvadam ayithe, athanu nirantaram prati inputku atipedda utpattini ichhe utpatti prakriyalanu enchukuntaadu, eee paddhatulu phalinchadaaniki entha samayam pattina.
ekkuva viniyogaanni aasvaadinchadaaniki, manishi modata thana utpaadakatanu penchukoovaali. perigina utpaadakatanu pondadam anedi oka kharchutho vastundi-antey, paatha utpatti mariyu viniyoga paddhatini upayoginchakundaa gadipina samayam-aaa kharchunu chellinchadaaniki konni margalu undaali. idhi podupu yokka paatra. kontamandi gatamlo viniyogaaniki dhooramgaa unnaaru, tadwara itarulu konasaagavacchu mariyu kotta nirmaanaanni srushtinchavachu.
muuladhana nirmaana prakriyaloo podupu keelakam, mariyu samaya praadhaanyata, podupulo vyaktamavutundi. samaya praadhaanyata anedi bhavishyat viniyogam kante prastuta viniyogaanni prajalu enthavaraku viluvainadigaa bhaavistaaru. prajalu prastuta viniyogaanni enthagaa aasvaadistunnaaro, bhavishyattulo viniyogam perugutundane vaagdaanam vaariki podupu cheyalekapoyi (mariyu prastuta viniyoga sthaayini tyaagam chesthe), utpatti merugupadadu.
austrian vyapara chakra siddhaantam yokka balam emitante, runa dravyolbanam eee prakriyanu vakreekaristundi, prastuta utpattiki vaastavaaniki sthiramaina daanikante ekkuva margalu unnayani anipinchela chestundi. idhi nijaaniki oka bhrama kabatti, vaastava viniyogadaarula samaya praadhaanyatalanu pratibimbimchani utpatti nirmaanaanni roopondinchadaaniki paarisraamikavettala prayatnaalu (utpaadaka vastuvula konugolu kosam andubaatulo unna podupulo vyaktamainatlugaa) viphalamavvaali.
aasakti yokka samaya-praadhaanyata siddhaantam
austrian paatasaala muuladhanam yokka shaastreeya drukpathaanni tiraskaristundi, idhi vaddii raetlu muuladhanam yokka sarafara mariyu demand dwara nirnayinchabadataayi anie chebutundi. prastutam ledhaa bhavishyattulo dabbu kharchu cheyalane vyaktula aatmaasraya nirnayam dwara vaddii raetlu nirnayinchabadataayani austrian paatasaala abhipraayapadindi. maroe maatalo cheppalante, vaddii raetlu runagraheetalu mariyu runadaatala samaya praadhaanyata dwara nirnayinchabadataayi. udaaharanaku, podupu raetu perugudala viniyogadaarulu prastuta viniyogaanni vaida vestunnarani, bhavishyattulo marinni vanarulu (mariyu dabbu) andubaatulo untaayani suuchistumdi.
austrian aardhikavetta eugen vaan boam-baverk, thana pustakam "capital und interest" loe eee siddhaantaanni vivarinchinappudu, vastuvula parimaanam, naanhyata mariyu swabhaavam okela unnappatikee, vaatini puurti cheyadaaniki avasaramaina samayam perige koddi vaati viluva taggutundani nammutaaru. prastuta mariyu bhavishyat vastuvula madhya viluvalo antarleena vyatyaasaaniki boam-baverk moodu kaaranaalanu perkonnaduh aarogyakaramaina aardhika vyavasthalo, kalakramena vastuvula sarafara peragadaaniki dhorani; viniyogadaarulu tama bhavishyat avasaralanu takkuvagaa anchanaa vese dhorani; mariyu bhavishyat vastuvulu kanipinche varaku vechi undataaniki badulugaa prastutam andubaatulo unna padaarthaalatho utpattini praarambhinchadaaniki paarisraamikavettala praadhaanyata.
taatkaalika taggimpu.
taatkaalika taggimpu (aalasya taggimpu, samaya taggimpu anie kooda pilustaaru) anedi bhavishyattulo ledhaa gatamlo (antey.ii., avi viluvainaviga ledhaa sankalana prabhavalanu kaligi undakunda undataaniki samayaniki chaalaa dhooramgaa untaayi). maroe vidhamgaa cheppalante, bahumatulu tama taatkaalika paridhula nundi dhooramgaa "ippudu" vaipu kadulutunnappudu vatiki ekkuva viluva ichhe dhorani. udaaharanaku, nikotin laeni dhumapanam chesevaaru vachhe 6 gantallo eppudaina labhinche sigaretku chaalaa viluva ivvavacchu, conny 6 nelallo labhinche sigaretku takkuva ledhaa etuvanti viluva ivvaru.
frederic mariyu itarula nundi paribhaashaku sambandhinchi. (2002):
eee padaanni inter temporal economics, inter temporal chhaayis, reward und disition making yokka neurobiology, micro economics mariyu iteevala neuro economicslo upayogistaaru. aardhika shaastram yokka saampradaaya namuunaalu taggimpu paniteeru samayamtho ghatankamga untundani bhaavinchaayi, idhi perigina samaya aalasyamtho praadhaanyatalo ekakaalika taggudalaku daariteestundi; ayithe, iteevali neuro economic namuunaalu praadhaanyata tirogamanam yokka drugvishayaanni parishkarinchagala hyperbolic taggimpu paniteerunu suuchistaayi.
taatkaalika taggimpu anedi vyaktula raajakeeya nirnayaalaku pratyekinchi sambandhinchina oka siddhaantam, endukante prajalu tarachugaa deerghakaalika vidhaanaalaku mundu tama swalpakaalika raajakeeya prayojanaalanu unchutaaru. idhi ennikalaloo vyaktulu ootu vese vidhaanaaniki vartinchavachhu, conny vaataavarana maarpu vanti saamaajika samasyalaku vaaru elaa dohadam chestaranedaniki kooda vartinchavachhu, idhi pradhanamgaa deerghakaalika muppu mariyu anduvalla praadhaanyata ivvabadadu.
taatkaalika taggimpunu anchanaa veyadam.
eee roeju $100 mariyu oka nelaloo $100 empikanu andinche vyaktulu ippudu $100 nuu enchukuntaaru. ayithe, eee prasna eee roeju $100 ledhaa oka nelaloo $1,000 gaa maarithe, vyaktulu bahusha oka nelaloo $1,000 nuu enchukuntaaru. $100 nuu chinna sheeghra bahumati (ssr) gaa bhaavinchavachchu, mariyu $1,000 nuu pedda taruvaati bahumati (llr) gaa bhaavinchavachchu. taatkaalika taggimpunu adhyayanam chese parisoedhakulu oka vyakti ssr kosam llrku ledhaa dheeniki viruddhamgaa vaari praadhaanyatanu marche samayamlo aasakti kaligi untaaru. udaaharanaku, oka vyakti ippudu $100 kante oka nelaloo $1,000 ishtapadavachhu, ayithe alasyam $1,000 kuu 60 nelalaku (5 samvatsaraalu) penchinatlayithe vaaru tama praadhaanyatanu $100kii marchukovacchu. antey 60 nelala alasyam tarvaata eee vyakti viluva ippudu $100 kante takkuvagaa $1,000 anie ardham. vyakti llr mariyu ssr lanu samanamga bhaavinche samayanni kanugonadam anedi upaayam. dheenini "udaaseenata amsam" anie pilustaaru. takshana mariyu aalasyamaina chellimpula madhya varusa empikalanu cheyamani prajalanu adagadam dwara praadhaanyatalanu kolavavacchu, ikkada alasyam kaalam mariyu chellimpu mottaalu maarutuu untaayi.
deshaalalo samaya praadhaanyatalo vyatyaasaala muulam.
oded galler mariyu omer ojaak deshaalalo samaya praadhaanyatalo gamaninchina vyatyaasaala muulaalanu anveshistaaru. vyavasaya pettubadulaku adhika raabadiki anukuulamgaa unde paarisraamika puurva vyavasaya lakshanaalu empika, anusarana mariyu abhyasa prakriyanu prerepinchaayani, idhi deerghakaalika dhorani yokka adhika prabalyanni teesukuvacchindani vaaru sthaapinchaaru. eee vyavasaya lakshanaalu saanketika dattata, vidya, podupu mariyu dhumapanam vanti samakaaleena aardhika mariyu maanava pravartanatho mudipadi unnaayi.
vaddii retlaku sambandhinchi samaya praadhaanyata siddhaantam yokka chaaritraka avagahana.
catholic panditya tatvavettalu modata mooladhanampai rabadi yokka adhunaatana vivaranalu mariyu samarthanalanu teesukuvacchaaru, veetilo risk mariyu discount factortho anubandhinchabadina laabhaala yokka avakaasa vyayam marchipoyaaru. ayithe, vaaru pramaadarahita runampai vaddeeni ardham chesukovadamlo viphalamayyaru, anduvalla time preference discounternu paapapuuritamainadi mariyu vaddii anie khandinchaaru.
taruvaata, tubingen vishwavidhyaalayamlo vedanti ayina kanrad summenhart, taggimpu runaalanu vivarinchadaaniki samaya praadhaanyatanu upayoginchaaru, ikkada runadaatalu runadaatalu adige dharanu angeekaristaaru kabatti runadaatalu runaala nundi vaddiitoe labham pondaru. ardha sataabdam taruvaata, dominican connon nyaayavaadi mariyu salamanka vishwavidhyaalayamlo dravya siddhaantakarta ayina martin dii azpilqueta navarrus, dabbu vanti prastuta vastuvulu sahajamgaa bhavishyattulo vastuvula (dabbu) kante marketlo ekkuva viluvainaviga untaayani abhiprayapaddadu. adhe samayamlo, italian maanavataavaadi mariyu raajakeeyavetta ayina zian francesco lottini daa voltera, samaya praadhaanyatanu kanugonnaru mariyu samaya praadhaanyatanu indriyaalu ventane grahinchagala "bahumati" yokka atigaa anchanaa veyadam anie bhaavinchaaru. rendu sataabdaala taruvaata, nepolian mataadhipati ayina ferdinando galiani, marakam retutho samanamga, vaddii raetu anusandhaanistundi mariyu prastuta viluvanu bhavishyat viluvatho samanam chestundi, mariyu prajala aatmaasraya manassulo, eee rendu bhouthikamgaa okela laeni vastuvulu samanamga undaali anie etthi chuupadaaniki oka saaruupyatanu upayoginchaaru.
eee chellacheduruga unna aalochanalu mariyu siddhaantaala purogati french raajaneetignudu anae robbert jackwess turgotnu puurti sthaayi samaya praadhaanyata siddhaantaanni roopondinchadaaniki prerepinchaayih runa lavadevilo saripolchavalasinadi tirigi chellinchina viluvatho runamgaa icchina dabbu viluva kaadu, conny 'ippudu andubaatulo unna dabbu viluvatho poliste dabbu mottam vaagdaanam yokka viluva'; adanamgaa, athanu dabbu sarafara mariyu vaddii raetla madhya sambandhaanni vislaeshimchaaduh dabbu sarafara perigithe mariyu sunnitamaina samaya praadhaanyata laeni vyaktulu dabbunu sweekaristhe, appudu eee vyaktulu viniyogaaniki badulugaa podupu kosam dabbunu nilva chestaaru, idhi dharalu perige samayamlo vaddii raetlu padipovadaaniki kaaranamavutundi. european podupu sphuurti kaaranamgaa samakaaleena vaddii raetlu enduku taggutunnayo vivarinchadaaniki idhi sahaayapadutundi.

