galaxy vileenam

rendu (ledhaa anthakante ekkuva) galaxylu dheekonnappudu galaxy vileenaalu sambhavinchavachhu. avi galaxy paraspara charyalo atyanta himsaatmaka rakam. galaxyla madhya gurutvakarshana paraspara charyalu mariyu vayuvu mariyu dhooli madhya gharshana indulo unna galaxylapy pradhana prabhavalanu chuuputaayi. atuvanti viliinaala yokka khachitamaina prabhavalu gharshana koonaalu, vegam mariyu saapeksha parimaanam/kuurpu vanti aneka rakaala paaraamitulapai aadharapadi untaayi mariyu prastutam ivi chaalaa churukaina parisoedhana rangam. galaxy vileenaalu mukhyamainavi endukante vileenam raetu anedi galaxy parinaamaaniki praathamika kolata. vileena raetu khagola saastravettalaku kalakramena galaxylu elaa perigayo aadhaaraalanu andistundi.
vivarana.
vileenam samayamlo, prati galaxyloni nakshatraalu mariyu krishna padaartham sameepistunna galaxy dwara prabhaavitamavutaayi. vileenam yokka chivari dasalalo, gurutvakarshana sambhaavyata (i.ii. galaxy aakaram) entha twaragaa maaradam praarambhistundante nakshatra kaksyalu baga marutayi mariyu vaati munupati kakshya yokka jaadanu kolpotayi. eee prakriyanu "himsaatmaka upasamanam" antaaru. udaaharanaku, rendu disk galaxylu dheekonnappudu avi rendu ververu discla plainlalo kramabaddhamaina bhramanamlo tama nakshatraalato praarambhamavutaayi. vileenam samayamlo, aaa kramabaddhamaina kadalika yaadruchchika saktigaa ("ushnaparachabadinadi") maarchabadutundi. phalitamgaa vachhe galaxylo sanklishtamaina mariyu yaadruchchika paraspara charya kakshyala networklo galaxyni kakshyalo kakshyalo kakshyalo unna nakshatraalu aadhipatyam chelaayistaayi, idhi deerghavruttaakaara galaxylalo gamaninchabadutundi.
vileenaalu kooda nakshatraala nirmaanam yokka adhika mottamlo unna pradaesaalu. oka pedda vileenam samayamlo nakshatraala nirmaana raetu (sfr) prati samvatsaram vaelaadi soura dravyaraasulaku cherukogaladu, prati galaxy yokka gyaas content mariyu daani redd shift aadhaaramgaa. saadhaarana vileena sfrlu samvatsaraaniki 100 kotta soura dravyarashi kante takkuvagaa untaayi. prati samvatsaram konni kotta nakshatraalanu matrame tayaaru chese mana galaxytho poliste idhi chaalaa peddadi (~ 2 kotta nakshatraalu). nakshatraalu galaxy viliinaalaloo nijamgaa dheekone vidhamgaa daadaapu eppuduu daggaragaa rakapoyinappatiki, bhaarii paramaanu meghalu vaegamgaa galaxy madhyalo padipothayi, akkada avi itara paramaanu meghalatho dheekontaayi. eee guddukovatam valla eee meghalu ghaneebhavinchi kotta nakshatraalugaa marutayi. sameepa vishwamlo galaxylanu vileenam cheyadamlo eee drugvishayaanni manam chudavachu. ayinappatikee, eee roeju manam chuse chaalaa deerghavruttaakaara galaxylanu yerparustunna viliinaala samayamlo eee prakriya marinta spashtamgaa kanipinchindi, idhi bahusha billion samvatsaraala kritam jarigindi, galaxylalo chaalaa ekkuva vayuvu (mariyu tadwara ekkuva paramaanu meghalu) unnappudu. alaage, galaxy kendram nundi dhooramgaa gyaas meghalu okadaanikokati parugettutaayi, ivi gyaas meghalalo kotta nakshatraala erpaatunu prerepinche shacklanu utpatti chestaayi. eee himsa phalitamgaa galaxylu vileenam ayina tarvaata kotta nakshatraalanu roopondinchadaaniki takkuva vayuvu andubaatulo untundi. anduvalla oka galaxy oka pedda vileenamlo paalgoni, aapai konni billion samvatsaraalu gadichinatlayithe, galaxyki chaalaa takkuva yuva nakshatraalu migili untaayi (nakshatra parinaamam chudandi). neti deerghavruttaakaara galaxylalo, chaalaa takkuva paramaanu vayuvu mariyu chaalaa takkuva yuva nakshatraalalo manam chusedi idhe. deerghavruttaakaara galaxylu pradhana viliinaala tudi utpattulu, ivi vileenam samayamlo ekkuva vaayuvunu upayogistaayi, tadwara vileenam challarchina tarvaata marinta nakshatraalu erpadataayi. 
galaxy nirmaanam gurinchi marinta telusukovadaaniki galaxy viliinaalanu computerlalo anukarinchavacchu. anni gurutvakarshana saktulanu parigananaloki teesukoni, alaage interstellar vayuvu yokka hydrodynamics mariyu vedajalladam, vayuvu nundi nakshatram erpadatam mariyu supernova dwara interstellar maadhyamamlo tirigi vidudala cheyabadina shakti mariyu dravyaraasini parigananaloki teesukoni, praarambhamlo edainaa padanirmaana rakaniki chendina galaxy jatalanu anusarinchavacchu. galaxy vileena anukaranala yokka atuvanti libraryni galmer websitelo chudavachu. maereelaandlooni baltimoreloni space telescope sains instituteku chendina gennifer latz netrutvamloni oka adhyayanam, habul space telescope teesina chitraalanu baga ardham chesukovadaniki computer anukaranalanu srushtinchindi. latz brundam samaana dravyaraasitoe kuudina oka jatha galaxyla nundi oka pedda galaxy mariyu oka chinna galaxy madhya paraspara charya varaku vistruta shreni vileena avakaasaalanu parigananaloki teesukoovadaaniki prayatninchindi. galaxyla kosam vividha kaksyalu, sambhaavya gharshana prabhavalu mariyu galaxylu okadaanikokati elaa orient cheyabaddaayi anae vaatini kooda eee brundam vislaeshimchimdi. mottam meeda, eee brundam 57 ververu vileena drushyaalatho munduku vacchi, 10 ververu veekshanha koonaala nundi viliinaalanu adhyayanam chesindi.
ippativaraku gamaninchina atipedda galaxy viliinaalaloo okati cluster cluster 0958+4702 looni naalugu deerghavruttaakaara galaxylu. idhi vishwamlo atipedda galaxylalo okatigaa yerpadavachhu.
vargaalu.
vileenam ayye galaxyla lakshanaalu, vaati sankhya, vaati tulanaatmaka parimaanam mariyu vaati vayuvu samruddhi vanti vaati kaaranamgaa galaxy viliinaalanu vibhina samuhaluga vargeekarinchavachhu.
sankhya dwara.
eee prakriyaloo nimagnamaina galaxyla sankhya aadhaaramgaa viliinaalanu vargeekarinchavachuh
parimaanam prakaram.
vileenam dwara atipedda sambandhita galaxy parimaanam ledhaa roopamlo enthavaraku marchabadindo daani aadhaaramgaa viliinaalanu vargeekarinchavachuh
gatha 9 billion samvatsaraalalo sagatuna okasari pedda galaxylu okadaanitoe okati vileenam ayyayani oka adhyayanam kanugondi. chinna galaxylu pedda galaxylatho tarachugaa kalisipotayi. paala maargam mariyu andromeda galaxy sumaru 4.5 billion samvatsaraalalo dheekontaayani anchanaa veyabadindi. eee galaxylu vileenam kavadam valla aasinchina phalitam "pradhaanamainadi" avutundi, endukante avi oke parimaanaalanu kaligi untaayi, mariyu rendu "grand design" sarpila galaxyla nundi (bahusha) oka pedda deerghavruttaakaara galaxyki maarutundi.
gyaas samruddhi dwara.
vileenam ayye galaxyla lopala mariyu chuttupakkala mosukelle vayuvu (edainaa unte) entha varaku sankarshana chendutundo daani aadhaaramgaa viliinaalanu vargeekarinchavachuh
charitra chetlanu kalapandi.
praamaanika vishwodbhava namoonaalo, edainaa oke galaxy konni ledhaa aneka varusa krishna padaartham haalola viliinaala nundi erpadindani bhaavistunnaaru, dheenilo vayuvu challabadutundi mariyu haalola kendraalalo nakshatraalanu yerparustundi, iravayyava sataabdamloo galaxyluga chaaritraatmakamgaa gurtinchabadina opticalga kanipinche vastuvulugaa maarutundi. eee krishna padaartham yokka viliinaala ganita graphnu namoonaga roopondinchadam, mariyu daaniki anugunamgaa, sambandhita nakshatra nirmaanam, praarambhamlo puurtigaa gurutvakarshana "enn"-boddy anukaranalanu vislaeshimchadam dwara ledhaa ganaanka ("pakshika-vislaeshanhaatmaka") suutraala sankhyaaparamaina saakshaatkaaraalanu upayoginchadam dwara pariganinchabadindi.
pariganinchabadindi milan, roukema, quin mariyu peterson loe jarigina pariseelanaatmaka vishwodbhava shaastra samavesamlo vishwodbhava "enn"-boddy anukaranala nundi sekarinchina krishna padaartham yokka halos yokka modati vileena charitra chetlanu chuupimchaaru. eee vileena charitra chetlu nakshatraala nirmaana raetlu mariyu parinaamaatmaka janabha samslaeshanha suutraalatoe kalapabaddayi, vividha vishwodbhava yugaalalo galaxyla synthetic prakaasavantamaina vidhulanu (enni galaxylu antargatamgaa prakaasavantamgaa ledhaa muurchapooyaayi anae ganaamkaalu) andistaayi. krishna padaartham haalo viliinaala sanklishta gatiseelatanu batti, vileena charitra chettu namoonaalo oka praathamika samasya emitante, oka samayamlo oka haalo munupati samayamlo oka haalo yokka varasudu ayinappudu nirvachinchadam. roukema yokka samuuham eee sambandhaanni nirvachinchadaaniki enchukundi, taruvaati dasalo haalo munupati dasalo haaloloni 50 saatam kante ekkuva kanaalanu khachitamgaa kaligi undaali; idhi rendu samaya dasala madhya, edainaa haalo garishtamgaa oke vamshasthudini kaligi undavacchani haamii ichindi. eee galaxy formation modeling paddhati synthetic spectraatho mariyu sambandhita ganaanka lakshanaalatoo kuudina galaxy janabha yokka vaegamgaa lekkinchina namuunaalanu andistundi.
swatantramgaa, lacey mariyu cole adhe 1992 samavesamlo vaaru dark matter haalo vileena charitra chetla yokka maante kaarlo saakshaatkaaraalanu ganankaparamga roopondinchadaaniki dynamic gharshanato kalipi press-shector formalismnu elaa upayoginchaaro chuupimchaaru mariyu haalola nakshatra korlu (galaxylu) yokka sambandhita erpadatam. coffman, white mariyu guiderdoni guiderdoni eee vidhananni gyaas cooling, starr formation, supernova nundi gyaas reheating mariyu disk galaxylanu elliptical galaxyluga maarchadaaniki pakshika-vislaeshanhaatmaka suutraalanu chaerchadaaniki vistarinchaaru. coffman samuuham mariyu okamoto mariyu nagashima iddaroo taruvaata "enn"-boddy simulation nundi udbhavinchina vileena charitra vruksha vidhananni chepattaru.
udaaharanalu.
vileenam prakriyaloo unna ledhaa vileenam dwara erpadinatlu nammutunna konni galaxylu

