
aavishkaranala vyaapti

aavishkaranala vyaapti anedi kotta aalochanalu mariyu saanketikata elaa, enduku, yea retutho vyaapistundoe vivarinchadaaniki prayatninche oka siddhaantam. eee siddhaantaanni everet rosers thana pustakam "diffusion off innovations" loe prachuryam pondaaru, idhi modata 1962loe prachurinchabadindi. rosers anedi saamaajika vyavasthalo paalgonevaarilo kalakramena oka aavishkarananu teliyajese prakriya anie vaadinchaaru. aavishkaranala siddhaantam yokka vyaapti yokka muulaalu vaividhyamgaa untaayi mariyu bahula vibhagalalo vistarinchi untaayi.
kotta aalochana vyaaptini aidu pradhana amsaalu prabhaavitam chestayani rosers pratipaadinchaaruh aavishkarana, sweekarinchevaaru, communication chaanallu, samayam mariyu saamaajika vyavastha. eee prakriya ekkuvagaa saamaajika mooladhanampai aadharapadi untundi. swayam-sthirathvam kosam aavishkaranalanu vistrutamgaa avalambinchaali. dattata raetu lopala, oka aavishkarana klishtamaina dravyaraasini cherukune oka dasha untundi. 1989loe, consulting samstha regis mckenna inklo panichestunna management consultants. eee point prarambha dattata teesukunnavaariki mariyu prarambha majority madhya sarihaddu vadda undani siddhaanteekarinchaaru. samuchita appeal mariyu saamuuhika (swayam-nilakada) dattata madhya eee antaraanni modata "marketing agaadham" anie paeru pettaru."
aavishkartalu, prarambha sweekarthalu, prarambha majority, aalasya majority mariyu venukabadinavaaru dattata teesukune vargalavaru. vyaapti vividha margallo vyaktamavutundi mariyu sweekarinchevaari rakam mariyu aavishkarana-nirnaya prakriyaku chaalaa lobadi untundi. dattata teesukunevaari vargeekaranaku pramaanam vinootnata, idhi oka vyakti kotta aalochananu enthavaraku sweekaristaado nirvachinchabadindi.
charitra.
19va sataabdam chivaralo french saamaajika shaastravetta gabriel tarde mariyu german mariyu austrian maanava saastravettalu mariyu friedrich ratzel mariyu leo frobenius vanti bhougolika saastravettalu vyaapti bhavananu modata adhyayanam chesaaru. 1920luu mariyu 1930laloe madhyapaschima united statesloni graameena saamaajika shaastram yokka upakshetramlo aavishkaranala vyaapti adhyayanam praarambhamaindi. vyavasaya saanketikata vaegamgaa abhivruddhi chendutondi, swatantra raitulu hybrid vittanaalu, parikaraalu mariyu paddhatulanu elaa avalambistunnaro parisoedhakulu pariseelinchadam praarambhinchaaru. ayovalo ryaan mariyu sthuula (1943) dwara hybrid mokkajonna vittanaalanu sweekarinchadam gurinchi chesina adhyayanam, bhavishyattulo sthiramgaa udaharinchabade oka pratyaekamaina namoonaga vistaranapai munupati panini patishtam chesindi. graameena saamaajika saastramlo praarambhamainappati nundi, vaidya saamaajika shaastram, samachara marpidi, marketing, abhivruddhi adhyayanalu, aarogya pracharam, samsthaagata adhyayanalu, ghnaana nirvahana, parirakshana jeevasaastram mariyu sanklishtata adhyayanaalatho sahaa aneka sandarbhaallo aavishkaranala vyaapti vartimpajeyabadindi, mukhyamgaa mandulu, vaidya paddhatulu mariyu aarogya samachara marpidi vaadakampai pedda prabhavam choopindi. samsthaagata adhyayanaalalo, daani praathamika epidemiological ledhaa antargata-prabhavam roopaanni hetch roopondinchaaru. tapala billalu mariyu praamaanika paatasaala naitika niyamaavali vanti earl pemberton.
1962loe, ohiyo state universitylo graameena saamaajika shaastra professor ayina everet rosers thana praathamika rachanah "aavishkaranala vyaapti" nuu prachurinchaaru. praarambhamlo eee siddhaantaanni prabhaavitam chesina rangaalalo 508 kii paiga vyaapti adhyayanala nundi rosers parisoedhanalanu samslaeshanha chesaru maanava shaastram, prarambha saamaajika shaastram, graameena saamaajika shaastram, vidya, paarisraamika saamaajika shaastram mariyu vaidya saamaajika shaastram. roggers dheenini aarogya samrakshana vyavasthaku parisubhrata, cancer nivaarana, kutumba niyantrana mariyu tagubotulo driving vanti samasyalanu parishkarinchadaaniki vartimpajesaaru. thana samshlaeshanhanu upayoginchi, roggers vyaktulu mariyu samsthala madhya aavishkaranalanu sweekarinche siddhaantaanni roopondinchaaru. "aavishkaranala vyaapti" mariyu rosers yokka taruvaati pustakaalu vyaapti parisoedhanaloo ekkuvagaa udaharinchabaddaayi. eee rangam saamaajika network vislaeshanha mariyu communication vanti itara paddati vibhaagaalaloki vistarinchinappatikii, vaati dwara prabhaavitamainappatikii, iteevali vyaapti parisoedhanaloo athani paddhatulu daggaragaa anusarinchabadutunnaayi.
amsaalu.
vyaapti parisoedhanaloo mukhya amsaalu
aavishkaranala lakshanaalu.
adhyayanalu aavishkaranala yokka aneka lakshanaalanu anveshinchaayi. meta-sameekshalu chaalaa adhyayanaalalo saadhaaranamaina aneka lakshanaalanu gurtinchaayi. ivi rosers thana sameekshalalo modata udaharinchina lakshanaalaku anugunamgaa untaayi.
sambhaavya sweekarthalu aaru lakshanaalapai oka aavishkarananu anchanaa vestaaruh saapeksha prayojanam (prastuta sadhanalu ledhaa vidhaanaalaku sambandhinchi aavishkarana dwara pondina grahinchina saamarthyaalu), mundugaa unna vyavasthatho daani anukuulata, daani sanklishtata ledhaa neerchukoevadamloo kashtam, daani pareekshinchadagina ledhaa pareekshinchadaginadi, tirigi aavishkaranaku daani saamarthyam (praarambhamlo analochita prayojanaala kosam saadhananni upayoginchadam) mariyu daani gamaninchina prabhavalu. saapeksha prayojanam aatmaasrayamainadi, mariyu sambhaavya dattata teesukunevaaru prayojanam yokka prayojanaalanu grahinchadam matrame mukhyam. grahinchina prayojanam entha ekkuvagaa unte, aavishkaranalu antha vaegamgaa sweekarinchabadataayi. anukuulata paristhithitho, sambhaavya dattatadaarudu athani ledhaa aame swantha nammakalu, viluvalu mariyu anubhavalanu parigananaloki teesukuntaadu. saamaajika nibandhanalaku velupala unna aavishkaranala nundi nemmadigaa dattata molakettutundi. 
eee lakshanaalu paraspara charya chestaayi mariyu mottamgaa teerpu ivvabadataayi. udaaharanaku, oka aavishkarana chaalaa sanklishtamgaa undavacchu, idhi sweekarinchabade mariyu vyaapti chendhe sambhaavyatanu taggistundi, conny idhi prastuta saadhanaalaku sambandhinchi pedda prayojanaaniki chaalaa anukuulamgaa undavacchu. eee unnata abhyasa vakratatoe kooda, sambhaavya dattatadaarulu emainappatiki aavishkarananu avalambinchavacchu.
adhyayanalu aavishkaranala yokka itara lakshanaalanu kooda gurtistaayi, conny ivi paina perkonna rosers jabita chesinanta saadhaaranam kaadu. aavishkarana yokka sarihaddula aspashtata daani sweekarananu prabhaavitam chestundi. pratyaekamgaa, chinna core mariyu pedda anchulatho kuudina aavishkaranalanu sweekarinchadam sulabham. viphalamaina samaikyata valla vachhe sambhaavya nashtam takkuvagaa unnanduna takkuva pramaadakaramaina aavishkaranalanu sweekarinchadam sulabham. saadhaarana panulaku vighaatam kaliginche aavishkaranalu, avi pedda saapeksha prayojanaanni teesukuvacchinappatiki, adanapu asthirata kaaranamgaa sweekarinchabadakapovachhu. adevidhamgaa, panulanu sulabhataram chese aavishkaranalu sweekarinche avakaasam undhi. saapeksha sanklishtatatoe daggari sambandham kaligi, ghnaana avasaralu aavishkarananu upayoginchadamlo ibbandi dwara upayoginchagala saamarthya avarodham. adhika ghnaana avasaralu unnappatikee, mundastu dattatadaarulu ledhaa itara vanarula nundi maddatu dattata teesukune avakaasaalanu penchutundi.
vyaktigata dattatadaarula lakshanaalu.
aavishkaranala maadirigaane, dattata teesukunevaaru aavishkaranalanu sweekarinche avakaasaanni prabhaavitam chese lakshanaalanu kaligi undaalani nirnayinchaaru. dattatapai vaati prabhaavaala kosam vyaktigata vyaktitva lakshanaala samuuham anveshinchabadindi, conny takkuva angeekaaramtho. vyaktitva lakshanaalaku bhinnamgaa paristhitipai maarutuu unde saamarthyam mariyu prerana, oka aavishkarananu sweekarinche sambhaavya dattatadaaru yokka sambhaavyatapai pedda prabhavanni chuuputaayi. aascharyakaramgaa, oka aavishkarananu sweekarinchadaaniki prerepinchabadina sambhaavya dattatadaarulu daanini sweekarinchadaaniki avasaramaina sardubaatlu chese avakaasam undhi. aavishkarana kaligi unna ardham dwara prerana prabhaavitam kaavacchu; aavishkaranalu sweekarinchadaanni prothsahinche (ledhaa nirutsaahapariche) sanketha viluvanu kaligi undavacchu. modata ryaan und grass (1943) pratipaadinchindi, idhi oka nagaram praatinidhyam vahistunna vistruta samaajaaniki sambhaavya dattatadaaru yokka mottam anusandhanam. tarachugaa metropolitan praantaalalo unde sambhaavya dattatadaarulu oka aavishkarananu sweekarinche avakaasam ekkuvagaa untundi. chivaraga, maarpunu srushtinche adhikaram ledhaa agency unna sambhaavya dattatadaarulu, mukhyamgaa samsthalalo, thana empikalapai takkuva adhikaram unna vaari kante aavishkarananu sweekarinche avakaasam ekkuvagaa untundi.
vyaapti chatraniki paripuurakaramaina, saanketikata angeekaaram namuunaa (tomm) mariyu saanketikata yokka angeekaaram mariyu upayogam yokka ekikruta siddhaantam (yutout) vanti pravartanaa namuunaalu tarachugaa vyaktigata saanketikata sweekarana nirnayaalanu marinta vivaramgaa ardham chesukovadaniki upayoginchabadataayi.
samsthala lakshanaalu.
samsthalu marinta sanklishtamaina dattata avakaasaalanu edurkontaayi endukante samsthalu daani vyaktula yokka mottam mariyu vidhanalu mariyu nibandhanala samititoe daani swantha vyavastha rendoo. moodu samsthaagata lakshanaalu paina perkonna vyaktigata lakshanaalatoo baga saripolutaayih maarpu kosam ottidi (prerana mariyu saamarthyam), aavishkarana-vyavastha amarika (anukuulata), mariyu chikkula anchanaa (pariseelana). maarpu kosam erpadina ottidi valla samsthalu ottidiki lonavutaayi. samstha yokka paristhiti aamodayogyam kakapothe, daani adrushtaanni maarchadaaniki oka aavishkarananu sweekarinchadaaniki adhi prerepinchabadutundi. eee udriktata tarachugaa daani vyaktigata sabhyula madhya jarugutundi. samstha yokka mundugaa unna vyavasthaku saripoye aavishkaranalaku takkuva yaadruchchika maarpulu avasaram mariyu anchanaa veyadam sulabham mariyu sweekarinche avakaasam ekkuvagaa untundi. samstha yokka vistruta vaataavaranam, tarachugaa oka parisrama, samajam ledhaa aardhika vyavastha, samsthapai kooda ottidini kaligistundi. edainaa kaaranam valla samstha yokka vaataavaranamloo oka aavishkarana vyaapistunnappudu, samstha daanini sweekarinche avakaasam ekkuvagaa untundi. raajakeeya aadesam ledhaa aadeshaalatho sahaa uddeshapoorvakamgaa vyaapti cheyabadina aavishkaranalu kooda twaragaa vyaapti chendhe avakaasam undhi.
pravartanaa namuunaalu (udhaa.zii. tomm mariyu yutout) nuu vyaapti chatraanni puurti cheyadaaniki mariyu marinni vivaraalanu bahirgatam cheyadaaniki upayoginchavacchu, eee namuunaalu samsthaagata nirnayaalaku neerugaa vartinchavu. ayithe, saraina prarambha screening vidhaanaalanu pravesapettinappudu saadhaarana pravartanaa namuunaalanu samsthaagata saanketika parignaanaanni sweekarinchadaaniki manchi predictorga upayoginchavacchani parisoedhanalu suuchimchaayi.
prakriya.
aidu dasala nirnayam teesukune prakriya dwara vyaapti jarugutundi. idhi oka saaruupya saamaajika vyavasthalooni sabhyula madhya kalakramena varusa communication chaanella dwara jarugutundi. 1943loe ryaan mariyu sthuula dattata anedi oka prakriyagaa mottamodata gurtinchabadindi. roggers yokka aidu dasalu (dasalu): avagahana, aasakti, moolyaankanam, vichaarana mariyu dattata eee siddhaantamlo antarbhaagamgaa unnaayi. dattata prakriya samayamlo ledhaa taruvaata yea samayamloonainaa oka vyakti oka aavishkarananu tiraskarinchavacchu. abrahamson eee prakriyanu vimarsanaatmakamgaa pariseelinchi, eee krindi prasnalanu sandhinchaaruh saanketikamgaa asamarthamaina aavishkaranalu elaa vyaapti chendutaayi mariyu saanketikamgaa samarthavanthamaina aavishkaranalanu pattukokunda edhi addukuntundi? samsthaagata saastravettalu aavishkaranala vyaaptini marinta samagramgaa elaa anchanaa veyagalaro abrahamson salahalu istaaru. aavishkaranala vyaapti" yokka taruvaati sanchikallo, roggers aidu dasala yokka thana paribhashanu ilaa marustaduh ghnaanam, oppinchadam, nirnayam, amalu mariyu nirdhaarana. ayithe, vargaala vivaranalu anni sanchikalalo okela unnaayi.
nirnayaalu.
oka nirdishta nirnayam yea rakamainado rendu amsaalu nirnayistaayih
eee pariseelanala aadhaaramgaa, moodu rakaala aavishkaranalu gurtinchabaddaayi-nirnayaalu.
dattata raetu.
dattata raetu anedi paalgonevaaru oka aavishkarananu sweekarinche saapeksha vaegamgaa nirvachinchabadindi. oka saamaajika vyavasthalooni sabhyulalo oka nirdishta saatam mandhi oka aavishkarananu sweekarinchadaaniki avasaramaina samaya vyavadhi dwara raetu saadhaaranamgaa kolustaaru. aavishkaranala kosam dattata raetlu oka vyakti yokka dattata vargam dwara nirnayinchabadataayi. saadhaaranamgaa, oka aavishkarananu modata sweekarinche vyaktulaku aalasyamgaa sweekarinche vaaritho poliste takkuva dattata kaalam (dattata prakriya) avasaram.
dattata vakrarekhalo edho oka samayamlo aavishkarana klishtamaina dravyaraasini cherukuntundi. vyaktigata dattata teesukune vaari sankhya aavishkarana swayam-nilakadaga undela chestundi.
dattata vyuuhaalu.
oka aavishkarana eee dasaku cherukovadamlo sahaayapadataaniki rosers aneka vyuuhaalanu vivaristaaru, veetilo oka saamaajika networklo atyanta gouravaneeyamaina vyakti sweekarinchina aavishkarana mariyu oka nirdishta aavishkarana kosam sahajamaina korikanu srushtinchadam vantivi untaayi. maroka vyuuhamloo aaa saanketika parignaanaanni takshaname upayoginchukune vyaktula samuuhamloo oka aavishkarananu choppinchadam, alaage prarambha sweekartalaku saanukuula praticharyalu mariyu prayojanaalanu andinchadam unnaayi.
vyaapti verses dattata.
dattata anedi oka utpatti gurinchi modati vinikidi nundi chivaraku daanini sweekarinchadam varaku oka vyakti edurkone dasala shrenini vivarinche vyaktigata prakriya. vyaapti anedi oka samuuha drugvishayaanni suuchistumdi, idhi oka aavishkarana elaa vyaapistundoe suuchistumdi.
dattata teesukunna vargaalu.
roggers oka dattatadaaru varganni aavishkarana aadhaaramgaa saamaajika vyavasthalooni vyaktula vargeekaranagaa nirvachinchaaru. aavishkaranala vyaapti" anae pustakamlo, vyaapti parisoedhanaloo dattata vargaala vadakanni praamaaneekarinchadaaniki roggers mottam aidu vargaala dattatadaarulanu suuchistunnaaru. oka aavishkarananu sweekarinchadam anedi kontha kaalaaniki pranaalika chesinappudu oka vakrarekhanu anusaristundi. dattata teesukunevaari vargalu aavishkartalu, prarambha dattatadaarulu, prarambha majority, aalasyamgaa majority mariyu venukabadinavaaru, icchina samaajamlo unna dwaarapaalakulu mariyu abhipraya naayakulatoe paatu, maarpu agentlu samajam velupala nundi raavacchu. maarpu agentlu kotta samaajaalaku aavishkaranalanu teesukuvastaaru-modata dwaarapaalakula dwara, taruvaata abhipraya nayakula dwara, mariyu modalaina vaati dwara.
vyaapti viphalamaindi.
vyaapti viphalamavadam antey saanketikatanu evaruu sweekarinchaledani ardham kaadu. badulugaa, viphalamaina vyaapti tarachugaa daani swantha balaheenatalu, itara aavishkaranala nundi pootii ledhaa kevalam avagahana lekapovadam valla dattata teesukoni ledhaa cherukoni vyaaptini suuchistumdi. saamaajika networkla konam nundi, konni samoohaalalo viphalamaina vyaapti vistrutamgaa sweekarinchabadavachhu, conny marinta suduura sambandha vyaktulapai prabhavam chuupadamloo viphalamavutundi. atigaa anusandhaaninchabadina netvarklu oka aavishkarana teesukuvacche maarpulanu nirodhinche drudhatvamtho baadhapadavachhu.
konnisaarlu, sthaanika prameyam mariyu samaja bhagaswamyam lekapovadam valla konni aavishkaranalu kooda viphalamavutaayi.
udaaharanaku, laas molinas graamamlo aarogyam mariyu samrakshana sthaayilanu meruguparachadaaniki marige taaguneetini amalu cheyadamlo peruuloo unna paristhitini rosers charchinchaaru. paarisuddhyam mariyu anaaroogyam madhya sambandham gurinchi nivaasitulaku teliyadu. eee pracharam graamastulaku neetini udakabettadam, vaari chettanu kalchadam, marugudodlanu erpaatu cheyadam mariyu anaarogya kesulanu sthaanika aarogya samsthalaku nivedinchadam neerpinchadaaniki prayatninchindi. laas molinaslo, "anaarogyamtho unnavaaru" matrame tinedigaa udikinchina neetitho oka kalankam mudipadi undhi, anduvalla, aarogyakaramaina nivaasitulu viniyogaaniki mundu neetini mariginchaalane aalochananu vyatiraekimchaaru. rendu samvatsaraala vidya pracharam chaalaa varaku viphalamainatlu pariganinchabadindi. eee vaiphalyam saamaajika maarpu kosam ituvanti prachaaramlo palgonna communication chaanella paatrala praamukhyatanu udaharinchindi. ell salvadorlo vyaapti yokka pareekshalo aavishkaranalu communicate cheyabadutunnanduna okati kante ekkuva saamaajika netvarklu undavacchani nirdhaarinchindi. oka network samacharanni kaligi untundi mariyu marokati prabhavanni kaligi untundi. prajalu aavishkarana yokka upayogaala gurinchi vinavacchu, rosers laas molinas paarisuddhya kesulo, prabhavam mariyu hodha yokka network dattatanu nirodhinchindi.
bhinnamaina mariyu communication margalu.
lazarsfeld mariyu merton modata homophily suutraalapai mariyu daaniki viruddhamaina, heterophily suutraalapai drushtini aakarshincharu. tama nirvachananni upayoginchi, rosers swalinga samparkaanni "nammakalu, vidya, saamaajika hodha vanti konni lakshanaalalo paraspara charya chese vyaktula jantalu enthavaraku samanamga untayo" gaa nirvachinchaaru. empika icchinappudu, vyaktulu saadhaaranamgaa tamalanti vaaritho sambhaashinchadaaniki enchukuntaaru. swalinga samparkulu marinta prabhaavavantamaina sambhaashanhalo palgontaru endukante vaari saaruupyatalu ekkuva gnaanaarjanaku, alaage vaikhari ledhaa pravartana maarpuku daariteestaayi. phalitamgaa, swalinga samparkulu okarinokaru vyaapti chesukunenduku prothsahistaaru. edemaina, oka sambandhamloki kotta aalochanalanu pravesapettadaaniki vistaranaku kontha sthaayi bhinnamainavi avasaram; iddaru vyaktulu okela unte, marpidi cheyadaaniki kotta samacharam lenanduna vyaapti jaragadu. anduvalla, oka aadarsavantamaina paristhitiloo aavishkaranala parignaanam minaha, anni vidhaluga swalinga samparkulu gala sambhaavya dattatadaarulu untaaru.
aarogyakaramaina pravartananu prothsahinchadam anedi swalinga samparkulu mariyu bhinnalinga samparkulaku avasaramaina samatulyataku oka udaaharana. prajalu ilanti aarogya sthithi unna itarulatoe sannihitamgaa untaaru. phalitamgaa, dhumapanam mariyu oobakaayam vanti anaarogyakaramaina pravartanalu unna vyaktulu manchi aarogyaanni prothsahinche samacharam mariyu pravartanalanu edurkone avakaasam takkuvagaa untundi. heterophilus vyaktula madhya sambandhaalu saapekshamgaa balaheenamgaa, srushtinchadam kashtam mariyu nirvahinchadam kashtam kabatti idhi aarogya samachara maarpidiki klishtamaina savaalunu andistundi. anaarogyakaramaina samaajaalato bhinnamaina sambandhaalanu pempondinchukovadam valla manchi aarogya pravartanala vyaapti yokka prabhavanni penchavacchu. gatamlo oka homophilus tye pravartana ledhaa aavishkarananu sweekarinchina tarvaata, aaa samuuhamlooni itara sabhyulu kooda daanini sweekarinche avakaasam ekkuvagaa untundi.
saamaajika vyavasthala paatra.
abhipraya nayakulu.
anni vyaktulu itarulapai samaanamaina prabhavanni chuuparu. eee konamlo, abhipraya nayakulu aavishkarana gurinchi saanukuula ledhaa pratikuula samacharanni vyaapti cheyadamlo prabhaavavantamgaa untaaru. abhipraya nayakula prabhaavampai thana aalochanalanu abhivruddhi cheyadamlo rosers cotz & lazarsfeld aalochanalu mariyu rendu-dasala pravaaha siddhaantampai aadhaarapadataaru.
aavishkarana-nirnaya prakriya yokka moolyaankanam dasalo mariyu aalasyamgaa sweekarinchevaaripai abhipraya nayakulu ekkuva prabhavam chuuputaaru. adanamgaa abhipraya nayakulu saadhaaranamgaa maas mediaku ekkuva bahirgatam, marinta cosmopolitan, maarpu agentlatho ekkuva parichayam, ekkuva saamaajika anubhavam mariyu bahirgatam, adhika saamaajika aardhika sthithi mariyu itarulakanna marinta vinuutnamgaa untaaru.
kotta utpattulu mariyu sevala vyaaptipai prasaara prakatanala vyaya-prabhavanni anchanaa vaeyadaaniki prayatnistuu 1950la praarambhamlo chikago vishwavidhyaalayamlo parisoedhana jarigindi. abhipraya naayakatvam anedi oka samaajamlo oka sopaanakramamgaa vyavastheekarinchabadutundi, sopaanakramamloni prati sthaayi adhe sthaayilo unna itara sabhyulapai mariyu daani krinda unna tadupari sthaayilo unnavaaripai ekkuva prabhavam chooputundani kanugonnaru. atyalpa sthaayilu saadhaaranamgaa sankhyalo peddavigaa undevi mariyu saamuuhika prakatanala dwara lakshyamgaa cheyagala vividha janabha lakshanaalatoo samanamga undevi. edemaina, prasaara sandeshaala kante pratyaksha noti maata mariyu udaaharana chaalaa prabhaavavantamgaa unnayani, avi pratyaksha prabhavalanu balopetam chesthe matrame prabhaavavantamgaa untaayani idhi kanugondi. idhi prakatanalu uttamamgaa lakshyamgaa unnayani, veelaithe, tadupari varusalo unnavaarini lakshyamgaa chesukuntamani, inca prabhava golusu cherukonivaarini lakshyamgaa chesukoledani nirdhaaranaku daariteesindi.
actor-network siddhaantam (cheema) paie parisoedhana cheemala bhavanalu mariyu aavishkaranala vyaapti madhya gananeeyamaina ativyaaptini kooda gurtistundi, idhi aavishkaranalanu amalu chese network ledhaa vyavasthanu sameekarinchadaaniki saamaajika vyavasthalooni vividha aasaktigala paarteela madhya aavishkarana yokka lakshanaalanu mariyu daani sandarbhaanni pariseelistundi.
eee bhavanaku sambandhinchina praja empika siddhaantaaniki sambandhinchina itara parisoedhanalu aavishkaranala prabhava sopanakramam adhikaarika, raajakeeya ledhaa aardhika sthithi yokka kramaanugata kramaanugataalato samanamga undavalasina avasaram ledani mariyu bahusha undadani kanugonnayi. unnatavargaalu tarachugaa aavishkartalu kaadu, mariyu aavishkaranalanu bayati vyaktulu parichayam chesi, agrashreni nirnayaadhikaarulaku oka sopaanakramaanni pracharam cheyalsi untundi.
electronic communication soshal netvarklu.
internet pravesapettadaaniki mundu, "dhi irg solution-kramaanugata asamarthatha mariyu daanini elaa adhigaminchaali" anae pustakamlo aavishkaranala vyaaptiloo mukhyamgaa nissabda ghnaanamlo saamaajika netvarklu keelaka paatra poeshistaayani vaadinchaaru. vyaktula computer netvarklanu vistrutamgaa sweekarinchadam anedi aavishkaranala yokka merugaina vyaaptiki daariteestundani, vaati sambhaavya lopaala gurinchi ekkuva avagaahanato mariyu lekapothe sambhavinchani avasaramaina aavishkaranalanu gurtinchadaaniki daariteestundani pustakam vaadinchindi. ryaan mariyu sthuula pratipaadinchina saamaajika namuunaanu rian mariyu sthuula pratipaadinchina vyavastha-sthaayi vislaeshanhapai matrame aadhaarapadataaniki badulugaa dattata teesukune vargeekaranaku aadhaaramgaa saamaajika netvarklanu upayoginche valente dwara vistarinchabadindi. valente oka vyakti yokka vyaktigata netvarknu kooda chustundi, idhi chaalaa mandhi itara panditulu samarthinchina samsthaagata drukpatham kante bhinnamaina anuvartanam.
dustulu dharinchadam dwara iteevali parisoedhanalu, mukhyamgaa praantiiya mariyu graameena praantaalalo, balamaina vyaktigata netvarklanu kaligi unna communitylalo gananeeyamgaa ekkuva aavishkaranalu jarugutaayani choopistundi.
samsthalu.
aavishkaranalanu samsthalu tarachugaa rendu rakaala aavishkaranala dwara sweekaristaayi-nirnayaalu saamuuhika aavishkarana nirnayaalu mariyu adhikara aavishkarana nirnayaalu. aamodinchadam ekaabhipraayam dwara jariginappudu saamuuhika nirnayam jarugutundi. oka samsthalo adhika adhikara sthaanaalu kaligina chaalaa takkuva mandhi vyaktula madhya dattata teesukovadam dwara adhikara nirnayam jarugutundi. aichhika aavishkarana nirnaya prakriya vale kakunda, eee nirnaya prakriyalu oka samstha ledhaa kramaanugata samuuhamloo matrame jarugutaayi. saraina prarambha screening vidhaanaalatho, saadhaarana pravartanaa namuunaa kooda aneka vaanijya samsthalalo saanketika parignaanaanni sweekarinchadaaniki manchi predictorga upayogapadutundani parisoedhana suuchimchimdi. oka samsthalo kontamandi vyaktulanu "champiyanlu" anie pilustaaru, vaaru oka aavishkarana venuka nilabadi, vyatiraekatanu adhigamistaaru. chhampian anedi saamarthyam vyapara namuunaa six sigma loe upayoginche chhampian paatranu pooli untundi. eee prakriyaloo vyaktulu chepatte aavishkarana-nirnaya prakriyatho konchem pooli unde aidu dasalu untaayi. eee dasaluh agenda-setting, matching, redefining/restructuring, clarify cheyadam mariyu rotinizing.
siddhaantam yokka podigimpulu.
raajakeeyam.
aavishkaranala vyaapti daani asalu domainlaku minchi vartinchabadindi.
raajakeeya shaastram mariyu paripalana vishayamlo, vidhana vyaapti sthaanika, rashtra ledhaa dhesha sthaayilo itara samsthalu samsthaagata aavishkaranalanu elaa sweekaristaayane daanipai drushti pedutundi. pratyaamnaaya padam 'palasi badilee', ikkada diane stone pani vanti vyaapti yokka agentlapy mariyu vidhana parignaanam yokka vistaranapai ekkuva drushti untundi. pratyekinchi, vidhana badileeni "oka raajakeeya nepadhyamlo (gatam ledhaa vartamaanam) vidhanalu, paripalana erpaatlu, samsthalu mariyu aalochanalu maroka raajakeeya nepadhyamlo vidhanalu, paripalana erpaatlu, samsthalu mariyu aalochanala abhivruddhilo elaa upayoginchabadataayi anae daani gurinchi ghnaanam" gaa nirvachinchavacchu.
vidhana vyaaptiki sambandhinchi modati aasaktulu samaya vaividhyam ledhaa rashtra lottery sweekaranapai drushti saarinchaayi, ayithe iteevala aasakti yantraamgaala (anukarana, abhyasam mariyu balavantam) ledhaa vyaapti maargaala vaipu maarindi, ikkada regulatory agency srushti desham mariyu ranga maargaala dwara prasaram cheyabadutundani parisoedhakulu kanugonnaru. sthaanika sthaayilo, prajaadarana pondina nagara sthaayi vidhaanaalanu pariseelinchadam valla prajalalo avagahananu kolavadam dwara vyaapti namuunaalanu kanugonadam sulabham avutundi. antarjaateeya sthaayilo, prapancha aardhika samsthalu chesina vijayalu mariyu vaiphalyala gurinchi sthaanika raajakeeya nayakulu neerchukunna mariyu velupala aadesaala prakaram aardhika vidhanalu deshaala madhya badilee avtayani bhaavinchaaru. deshaala samuuham vidhaanaala samititoe vijayavantam kaavadamtho, itarulu anusaristaaru, asea pulula vijayala taruvaata abhivruddhi chendutunna prapanchavyaaptamgaa niyantrana mariyu saralikarana udaaharanagaa cheppavacchu. 2000la praarambhamlo nibandhanalanu tirigi pravesapettadam kooda ghnaanam mariyu nirnayam dasala krinda saripoye eee abhyasa prakriyanu choopistundi, idhi chaina yokka vijayavantamaina vruddhini anusarinchadam dwara neerchukunna paataalugaa chudavachu.
saanketikata.
peres, mueller mariyu mahajan vyaapti anedi "saamaajika prabhaavaala dwara nadiche kotta utpattulu mariyu sevala market chochukupoye prakriya, indulo viniyogadaarula madhya anni paraspara aadharapadatam untundi, idhi vaari spashtamaina ghnaanamtho ledhaa lekunda vividha market playerlanu prabhaavitam chestundi" anie suuchimchaaru.
eveland oka drugvishaya drukpatham nundi vyaaptini anchanaa vaestuu, "saanketikata anedi samacharam, mariyu prajalu daanini aacharanalo petti, viluvalanu saadhinchadaaniki upayoginchagala sthaayiki matrame unikilo undhi" anie paerkonnaaru.
ippatike unna saanketika parignaanaala vyaapti "s vakratalu" upayoginchi kolustaaru. eee saanketika parignaanaalalo radeo, television, vcr, cable, flush toilet, battalu utike yantram, refrigerator, inti yajamanyam, air conditioning, dishwasher, vidyudeekarinchina gruhalu, telephone, cardless phone, cellular phone, talasari airline maillu, vyaktigata computer mariyu internet unnaayi. eee dayta bhavishyat aavishkaranalaku predictorga panichestundi.
moulika sadupayala kosam vyaapti vakratalu vyaktigata saanketika parignaanaalu mariyu moulika sadupayala vyaapti prakriyaloo vairudhyaalanu velladistaayi.
dattata yokka parinaamaalu.
oka vyakti ledhaa samstha oka nirdishta aavishkarananu avalambinchaalani enchukunnappudu saanukuula mariyu pratikuula phalitaalu rendoo saadhyamavutaayi. aavishkaranalato mudipadi unna pakshapaata saanukuula vaikhari kaaranamgaa eee praantaaniki marinta parisoedhana avasaramani rosers paerkonnaaru. roggers parinaamaala kosam moodu vargaalanu jabita chestaru vaanchaneeyamainavi verses. avaanchaneeyamainadi, pratyakshamgaa verses. parokshamgaa, mariyu oohinchina verses. oohinchanidi.
dheeniki viruddhamgaa weisnert rendu vargaalanu vivaristundihi public verses. private mariyu prayojanaalu verses kharchulu.
public verses private.
praja parinaamaalu natudu kakunda itara vyaktulapai aavishkarana yokka prabhavanni kaligi untaayi, ayithe vyaktigata parinaamaalu natudi meeda prabhavanni suuchistaayi. praja parinaamaalu saadhaaranamgaa deshaalu, rashtraalu, samsthalu ledhaa saamaajika udyamaalu vanti saamuuhika natulanu kaligi untaayi. phalitaalu saadhaaranamgaa saamaajika sreyassu samasyalaku sambandhinchinavi. vyaktigata parinaamaalu saadhaaranamgaa vyaktulu ledhaa oka sangham vanti chinna saamuuhika samsthalanu kaligi untaayi. aavishkaranalu saadhaaranamgaa jeevana naanhyata merugudala ledhaa samsthaagata ledhaa saamaajika nirmaanaala samskaranaku sambandhinchinavi.
kharchula kante labhalu.
aavishkaranala valla kalige prayojanaalu saanukuula parinaamaalu, ayithe kharchulu pratikuulamgaa untaayi. kharchulu dravya ledhaa dravyetara, pratyaksha ledhaa parokshamgaa undavacchu. pratyaksha kharchulu saadhaaranamgaa aardhika anischiti mariyu natudi aardhika sthithiki sambandhinchinavi. paroksha kharchulanu gurtinchadam chaalaa kashtam. vinootna vittanaalanu upayoginchadaaniki kotta rakamaina purugumandulanu konugolu cheyavalasina avasaram oka udaaharana. aavishkaranala valla kalige saamaajika sangharshana vanti paroksha kharchulu kooda samajikamga undavacchu. kotta utpatti yokka vijayam ledhaa vaiphalyaanni nirnayinche vyaapti prakriyapai vikrayadaarulu pratyaekamgaa aasakti chuuputaaru. kotta utpatti ledhaa seva yokka vyaaptini saraina nirvahananu nirdhaarinchadaaniki vyapakam prakriyanu ardham chesukovadam vikrayadaaruku chaalaa mukhyam.
uddesinchina verses analochita.
prajaarogyamlo kotta jokyala analochita parinaamaalapai parisoedhana nirvahinchadaaniki aavishkaranala siddhaantam yokka vyaapti upayoginchabadindi. saanketika vyaapti yokka analochita pratikuula parinaamaalaku aneka udaaharanalu eee pustakamlo ivvabaddaayi. madhyapaschima vyavasaya kalaasaalalu abhivruddhi chesina automatic tamota pikarlanu sweekarinchadam valla kathinamaina tamotalanu (viniyogadaarulaku nachanivi) sweekarinchadam jarigindi mariyu vaelaadi mandhi udyogaalu kolpovadam valla vaelaadi mandhi chinna raitulu kuppakulipoyaru. maroka udaaharanalo, saamii raine deer pasuvula pempakam samskrutilo snomobilesnu sweekarinchadam anedi vistrutamgaa madyapaanam mariyu pasuvula kaaparulaku nirudyogam, raine deer kuu anaaroogyam (ottidi puutala, garbhasravalu vantivi) mariyu asamaanatalo bhaarii perugudalato vaari samajam kuppakuuladaaniki daariteestundani kanugonabadindi.
ganita chikitsa.
aavishkarana yokka vyaapti saadhaaranamgaa oka logistic functionnu pooli unde s aakarapu vakrarekhanu anusaristundi. ess-dii modal vanti ganita prograaming namuunaalu nijamaina dayta samasyalaku aavishkaranala siddhaantam yokka vyaaptini vartimpajestaayi. daaniki thodu, agent aadhaarita namuunaalu aalochanalu mariyu aavishkaranala vyaapti namoonaga vyaktigata-sthaayi niyamaalanu roopondinchadam dwara marinta sahajamaina prakriyanu anusaristaayi.
sanklishta vyavasthala namuunaalu.
bhouthika samajam ledhaa parisaraallo vanti peer-tuu-peer prabhaavaala network dwara okaritho okaru anusandhaaninchabadina vyaktula madhya aavishkaranala vyaaptini parisoedhinchadaaniki sanklishta network namuunaalanu kooda upayoginchavacchu.
atuvanti namuunaalu oka network (ledhaa graph) loe "nodes" gaa vyaktula vyavasthanu suuchistaayi. eee vyaktulanu anusandhaaninche paraspara charyalu network anchula dwara suuchimchabadataayi mariyu saamaajika sambandhaala sambhaavyata ledhaa balam aadhaaramgaa undavacchu. atuvanti namuunaala dynamicslo, prati nodku prastuta sthithi ketayinchabadutundi, idhi vyakti aavishkarananu sweekarinchada ledhaa anie suuchistumdi, mariyu namuunaa sameekaranaalu kalakramena eee sthithula parinaamaanni vivaristaayi.
pravesha namoonaalalo, saanketika parignaanaala viniyogam rendu kaarakaala samatulyata dwara nirnayinchabadutundih vyaktiki aavishkarana yokka (grahinchina) upayogam (konnisaarlu utility anie pilustaaru) alaage viniyogam vanti sweekarinchadaaniki addamkulu. vyaktigata mariyu samajikamga prerepinchabadina, sweekarinche nirnayaalanu prabhaavitam chese bahula paaraamitulanu, nijamaina sambandhaalanu soochinche nodes mariyu connectionla shreni vanti namuunaala dwara suuchimchavachchu. saamaajika network vislaeshanha nundi teesukunna prati node oka aavishkarta, sweekarinchevaadu ledhaa sambhaavya sweekarinchevaadu. sambhaavya dattata teesukunevaariki oka parimiti untundi, idhi athanu dattata teesukune mundu cherukovalasina aavishkarananu sweekarinche athani poruguvaarilo kontha bhaagam. kalakramena, prati sambhaavya dattatadaarudu thana poruguvaarini chuusi, vaaru upayogistunna saanketika parignaanaala aadhaaramgaa athanu sweekarinchala vadda anie nirnayistaadu. prati okka node yokka prabhavanni mottam networkpie daani prabhaavamtho paatu vislaeshimchinappudu, oohinchina sthaayi dattata anedi prarambha dattatadaarula sankhya mariyu network yokka nirmaanam mariyu lakshanaalapai aadharapadi untundi. aavishkarana vijayavantamgaa vyaapti chendadaaniki rendu amsaalu mukhyamainaviga udbhavistaayih vaati poruguvaaritho nodla connectionla sankhya mariyu networklo adhika sthaayi saadhaarana connectionla uniki (clustering coefficient dwara parimaanam). eee namuunaalu itarulatoe poliste abhipraya nayakula prabhavanni choopinchadamlo mukhyamgaa manchivi. vyaapti yokka saamaajika amsaalu mariyu vyaktulaku grahinchina antargata prayojanam madhya eee samatulyatanu parisoedhinchadaaniki computer namuunaalu tarachugaa upayoginchabadataayi.
vimarsha.
aneka vibhagalalo aavishkaranala vyaaptipai naalugu vaelaku paiga vyasalu prachurinchabadinappatiki, rosers kramabaddhamaina siddhaantaanni roopondinchina tarvaata chaalaa varaku vrayabadinappatiki, siddhaantamlo konni vistrutamgaa sweekarinchabadina maarpulu unnaayi. prati adhyayanam siddhaantaanni konchem bhinnamaina margallo vartimpajesinappatiki, eee samanvayam lekapovadam siddhaantaanni nischalamgaa mariyu kotta samasyalaku sthirathvamtho vartimpajeyadam kashtataram chesindi.
maanavulu mariyu maanava netvarklu sanklishtamgaa unnanduna vyaaptini lekkinchadam kashtam. oka aavishkarananu sweekarinchadaaniki sarigga kaaranamemito kolavadam asadhyam kakapoyina chaalaa kashtam. idhi mukhyamgaa aarogya samrakshanhalo mukhyamainadi. aarogya pravartanalu ledhaa kotta vaidya saanketika parignaanaanni avalambinchadaanni prothsahinche vaaru oka vyakti meeda panichese aneka saktula gurinchi mariyu kotta pravartana ledhaa saanketika parignaanaanni avalambinchaalane athani ledhaa aame nirnayam gurinchi telusukovali. vyaapti siddhaantaalu anni chararaasulaku eppatikee lekkinchalevu, anduvalla dattata yokka klishtamaina predictorlanu kolpovachhu. eee rakamaina chararaasulu parisoedhanaloo asthiramaina phalitaalaku kooda daariteesaayi, huristic viluvanu tagginchaayi.
roggers vyaapti parisoedhana yokka sahakaram mariyu vimarsalanu naalugu vargaluga vibhajinchaaruh aavishkarana anukuula pakshapaatam, vyaktigata-ninda pakshapaatam, gurthuku tecchukune samasya mariyu samaanatvam yokka samasyalu. aavishkaranala anukuula pakshapaatam, mukhyamgaa, anni aavishkaranalu sanukoolamgaa unnayani mariyu anni aavishkaranalanu avalambinchaalani suuchistumdi. saamskrutika sampradaayaalu mariyu nammakalanu maroka samskruti vyaapti dwara viniyoginchukovachhu, idhi prajala samuuhampai gananeeyamaina kharchulanu vidhinchagaladu. pampinavaari nundi sweekarinchevaariki yeka-maargam samachara pravaham eee siddhaantam yokka maroka balaheenata. sandesaanni pampevaaru graheetanu oppinchaalane lakshyanni kaligi untaaru, mariyu dheeniki chaalaa takkuva ledhaa etuvanti riverse flow undadu. maarpunu amalu chese vyakti pracharam yokka disanu mariyu phalitaanni niyantristaadu. konni sandarbhaallo, idhi uttama vidhanam, conny itara sandarbhaallo marinta bhaagaswaamya vidhanam avasaram. dattata teesukunevaaru aneka vanarula nundi samacharanni sweekaristunna sanklishta vaataavaranamloo mariyu pampinavaariki abhiprayanni tirigi istunnappudu, oka-maargam namuunaa saripodu mariyu bahula communication pravahalanu pariseelinchaalsina avasaram undhi.

