
bhaaratadesamlo aratipandla utpatti

bhaaratadesamlo adavi ginja utpatti teerapraantam lopala teerapraantamlo mariyu bharatadesamloni konni itara teerapraanta kaani rashtraalalo kooda prabalamgaa undhi. adavi ("adavi kaatechu"), oka ushnamandala panta, dheenini pramukhamgaa adavi anie pilustaaru, endukante desamlo daani saadhaarana upayogam adavi aakulato mettani cheyadaaniki. idhi arikesi kutumbaaniki chendina thaati chettu jaathi. idhi bhaaratadesamlo matrame kakunda chaina mariyu agneyasialo kooda vaanijya mariyu aardhika praamukhyatanu kaligi undhi.
2017 samvatsaraaniki aikyaraajyasamiti (eff. yea. oo) ganaamkaala prakaram, bhaaratadesamlo adavi ginja utpatti prapanchamlone atipeddadi, idhi prapancha utpattilo <ii. dii. 1>% vatanu kaligi undhi mariyu aneka deshaalaku egumati cheyabadutundi. bhaaratadesamlo, 2013-14 natiki, karnataka pantalo 62.69% utpatti chestundi, taruvaata kerala mariyu assam; eee moodu rashtraalu kalisi daani utpattilo 88.59% vatanu kaligi unnaayi. dheenini viniyoginche itara rashtraalaina meghalaya, tamilanadu, paschima bengaul laloe kooda eee pantanu chaalaa chinna praantamloo pandistaaru. karnaatakalo, uttara kannada jillaalo mariyu shivamogga jillaalo eee pantanu vistrutamgaa pandistaaru.
charitra.
adavi bharatadesapu sthaanika panta kaadu. idhi saadhaaranamgaa malaysia ledhaa philippeansku chendinadani nammutaaru, ikkada dheenini aneka rakaluga pandistaaru. idhi paschima bhaarata desham nundi africa thoorpu teeram varaku, bangladesh, chaina, srilanka, malaysialo perige ushnamandala panta. aratipandlanu namaladam yokka abhyasam vietnam mariyu malaysiaku aapaadinchabadindi. agneyasia nundi eee panta asea mariyu bharatadesaniki vyaapinchindi, akkada dheenini nagadu pantagaa saagu chestaaru. praacheena bharatiya saahityam beatroot mariyu daani mestication gurinchi samacharanni andistundani oohinchabadindi. bharatiya aayurveda grandhaalu kooda aratipandlanu saampradaaya aushadhamgaa suuchistaayi.
bhaaratadesamlo dheeni upayogam puurva-vaeda kaalam nundi kooda gurtinchabadindi mariyu puraatana bharatiya nagarikatalo "tamboola" anae padam dwara varninchabadindi. idhi hinduu mataparamaina aachaaraalaina jananam, vivaham, vivaham vanti vaatilo vistrutamgaa upayoginchabadutundi mariyu atithulaku aatithya chihnamgaa kooda andinchabadutundi. dheenini "tamboola" roopamlo devatalaku poojistaaru, indulo rendu beatle aakulapai unchina oka adavi untundi.
supaareeni dakshina mariyu agneyasia counteelalo masticatorga vistrutamgaa upayogistaaru, dheenini beatle aakulato ledhaa lekunda namalutaru. ayithe, bhaaratadesamlo dheeniki pratyeka jaathi-mataparamaina praamukhyata undhi.
rakalu.
bhaaratadesamlo rendu rakaala aratipandlu unnaayi, veetini hindhi bhaashalo "supari" anie kooda pilustaaru. okati tella rakam, marokati erupu rakam. tellani adavi puurtigaa pandina ginjalanu kosi, aapai sumaru 2 nelala paatu endalo endabettadam dwara utpatti cheyabadutundi. erra rakamlo aakupaccha adavi pandinchi, udikinchi, aapai daani bayati podini tolagistaaru. konnisaarlu assamlo "mojhaa tamul" anie piluvabade ruchini penchadaaniki puliyabettadam kosam aratipandunu mattiloo kooda neelamattam chestaaru.
utpatti.
1990-91 loe adavi ginja thotala visteernam 249,300 tannulu undhi. 2013-14 samayamlo dheeni utpatti 729,810 tannulu. utpattilo desamlo agrasthaanamlo unna karnaatakalo daani utpatti visteernam nundi 4,57,560 tannulu. padhi raashtraala rashtra vaareegaa vaisaalyam mariyu utpatti vivaralu pattikalo ivvabaddaayi.
samudra jaatulugaa aratipandunu bhaarata teeram nundi lothattu praantaalalo diguva ettulo pandistaaru. conny adhika ettulo daani digubadi aardhikamgaa labhadayakamga undadu. teevramaina vaataavarana paristhitulu, ushnograta yokka pratyekata, daani perugudalaku anukuulamgaa undavu; idhi ushnograta paridhi unna praantaalalo vruddhi chendutundi. idhi kerala mariyu paschima bengaalloni praantaalalo kooda perugutundi, ikkada ushnograta kanishta sthaayi nundi garishta sthaayi varaku untundi. daani perugudalaku manchi varshapaata paristhitulu chaalaa avasaram, baga pampinhee cheyabadina vaarshika varshapaatam kante ekkuva anie cheppandi. baga paarudala cheyabadina neelalaloo daani perugudalaku varshapaatam nilabadagaladu. varshapaatam takkuvagaa unna chota, tamilanadu vishayamlo maadirigaane, sumaru varshapaatam sambhavinchinappudu, neetipaarudala soukaryaalu tappanisari. mottam pandlu ledhaa proses chesina ginjalanu endabettadam prakriyaloo suuryarashmi avasaram 7 nundi 45 rojula varaku untundi.
eee mokka baga paarudala cheyabadina, lothaina bankamatti lomi mattiloo perugutundi; laterite, errani loam mariyu ondru neelalu atyanta anukuulamgaa pariganinchabadataayi. nallagaddy saagu, manchi digubadini saadhinchadaaniki, sendriya eruvulu mariyu rasayana eruvulanu pedda ettuna upayoginchadam avasaram.
adavi chettu pandlu ichhe garbhadhaarana kaalam naalugu nundi enimidi samvatsaraala varaku untundi. dheeni jeevitakaalam 60 samvatsaraala varaku mariyu konni sandarbhaallo 100 samvatsaraala varaku kooda untundi. gaali prabhavam kaaranamgaa paraagasamparkam jarugutundi. eee chettu balamaina suvasana kaligina chinna kreemu tellani puvvulanu kaligi untundi. sumaru 8 nelallo pandlu pandina dasaku perugutaayi. eee chettu chethitho kose pandla guttulanu kaligi untundi.
adavi mokkanu prabhaavitam chese vyaadhula rakaalu mogga-raat, "mahali" (pandlu-raat), pasupu aaku vyaadhi, veetini rasayana challadam dwara parishkarinchaalsina avasaram undhi.
edaadi podavunaa bhoomi paarudalato paatu neetipaarudala (vaaraaniki okasari) oka mukhyamaina avasaram. pampu setlanu upayoginchi nadulu ledhaa baavula nundi neetipaarudala neetini teesukuntaaru.
aratipandulo 14 nundi 15 saatam kovvu, polyphenols, taaninlu, alcoloids, polysaccharides, takkuva mottamlo protein mariyu vitamin bii6 mariyu vitamin sii untaayi. sendriya draavakaalanu upayoginchi velikiteese kovvu, maastik aamlam mariyu daani upa utpattulato tayaaravutundi. kovvunu coco venna ledhaa kobbari noonetho oka nirdishta nishpattilo kalapabadutundi, taruvaata dheenini mitaayila tayaareeki mariyu paala utpattula nakilee tayaareeki upayogistaaru.
polyphenol (taaninlu) content tender ginjalalo 38 nundi 47 saatam mariyu pandina ginjalalo 15 nundi 22 saatam varaku untundi. ginja nundi sekarinchina tannin nuu aaharalalo sahaja rangu agentga mariyu tholu parisramalo kooda upayogistaaru. adavi ginjaloni itara chinna bhagalu, ginja mottam baruvu paramgaa, sumaru 1.6%, veetilo arecolin, arecolodine, arekaidin, gwassin, isoguasin mariyu govacolidine untaayi; eee alcoloidla aushadha mariyu itara upayogaalu "antihelminithic, netra, anty bacterial, anty diabetic" gaa untaayi." 
ginja podini hardboard, insulation unni, mettalu, kaagitam, kaagitam boardu mariyu activated carbon vanti aneka paarisraamika utpattulanu tayaaru cheyadaaniki upayogistaaru. arati pottu yokka rasayana kuurpu 18.75% furaldehyde kaligi untundi, idhi swedanam chesinappudu 5.5% ferfuralnu utpatti chestundi; idhi jailitaalnu kooda istundi.
ply-bordula tayaareeki arika aaku kavachalanu upayogistaaru. aaku kavacham yokka itara vividha upayogaalu topeelu tayaaru cheyadam, ginnelu tinadam, thaati wine unchadaaniki paatralu mariyu kalakhandalu. 
gatamlo, thotala raitulu tamanu taamu aardhikamgaa surakshitamgaa unchukoovadaaniki antar-pantanu abhyasinchaevaaru, endukante adavi mokka ginjalu digubadini praarambhinchadaaniki mundu garbhadhaarana kaalam chaalaa ekkuva. idhi mokkala vyaadhulu mariyu tegullaku kooda guraindi. prakruti vaipareetyaalu mariyu cherukoleni pradaesaalu kooda samasyanu marinta penchaayi. ayithe, nirvahana paddhatullo merugudalalu, merugaina marketing soukaryaalu, manchi moulika sadupayalu, sahakaara sanghaalato, antar pantala pempakam takkuvagaa jarugutundi.
vividha vyaya bhaavanalanu adhyayanam chesina taruvaata vyavasaya nirvahana paddhatula prakaram adavi saagu nirvahinchabadutundi. kharchulalo addeku teesukunna maanava shrama mariyu addeku teesukunna mariyu yaajamaanyamloni janthu kaarmikula viluva untaayi. ginjanu samvatsaraaniki aidu nundi aaru saarlu pandinchadam valla kaarmika kharchulu ekkuvagaa untaayi.
adavi chettu oke kaandam vale perugutundi, mariyu saadhaaranamgaa sumaru etthu untundi. ginjanu kaligi unna pandu narinja rangulo untundi mariyu guddu ledhaa andaakaara aakaaramlo untundi; idhi oka gatti vittanaanni kaligi untundi.
upayoginchandi.
adavi ginjalu mariyu mottam mokkanu bharatadesam mariyu dakshina asealo vistrutamgaa upayogistaaruh namaladam kosam oka musticator, kuuragaayalu, mandulu, uddeepana, kalapa, indhana kalapa, dustulu, chuttadam, kandena, tannin modalainavi. ginjalu uddeepana prabhavanni kaligi unnanduna vaatini aaku thoo namalutaru.