
neeti vyaparam

neeti vyaparam anedi neeti hakkulu anie kooda piluvabade neeti praapyata hakkulanu konugolu chesi vikrayinche prakriya. neeti hakkula chattaparamaina sthithini batti vaanijya nibandhanalu saasvatamgaa ledhaa tatkalikamga undavacchu. united states, chilly, dakshinaafrikaa, australia, iraan mariyu speyinlooni connery deevulalooni konni paschima rashtraalu neeti vaanijya pathakaalanu kaligi unnaayi. kondaru australianu prapanchamlone atyanta adhunaatanamainadi mariyu prabhaavavantamainadigaa bhaavistaaru. konni itara deshaalu, mukhyamgaa dakshina asealo, anadhikaarika neeti vaanijya pathakaalu kooda unnaayi. neeti marketlu marinta adhikaarika pathakaalaku viruddhamgaa sthaanikamgaa mariyu anadhikarikamga untaayi.
kontamandi aardhikavettalu neeti vyaparam marinta samarthavanthamaina neeti ketaayimpunu prothsahinchagaladani vaadinchaaru, endukante market aadhaarita dhara viniyogadaarulaku takkuva viluva karyakalapala nundi adhika viluva kaaryakalaapaalaku vanarulanu ketaayinchadaaniki prothsaahakamgaa panichestundi. aacharanalo neeti marketlu entha varaku samarthavantamgaa panichestaayane daani gurinchi, neeti vaanijya pathakaala yokka saamaajika mariyu paryaavarana phalitaalu emiti, mariyu neeru vanti vanarulaku aardhika suutraalanu vartimpajese naitikata gurinchi charchalu jarugutunnaayi.
united stateslo, neeti vaanijyam aneka roopaalanu teesukuntundi, idhi project nundi prajectuku bhinnamgaa untundi mariyu aaa praantam yokka charitra, bhougolikam mariyu itara karakalapai aadharapadi untundi. aneka paschima yuu loe neeti chattam.ess. rashtraalu "mundastu ketayimpu" ledhaa "modatisaari, modata upayogamlo" anae siddhaantampai aadharapadi untaayi."mukhyamgaa pattana janabha perugutunnappudu mariyu karuvu samayaallo idhi neetini ketayinche vidhaanamlo asamarthatanu srushtinchindani aardhikavettalu vaadistunnaaru. eee asamarthathalanu saricheyadaaniki oka maargamgaa neeti marketlanu prothsahistunnaaru.
kulaayi neeti sarafaraatho paatu, aneka sthaanika neeti vanarulanu kooda private companylu, mukhyamgaa nesley vaatarsnu daani aneka brandlatho, bottle water parisramaku vastuvulanu andinchadaaniki konugolu chestunnayi. tarachugaa saadhaarana bhoogarbha jalaalanu seesaalalo petti, sthaanika samaajaalato vaari neeti sarafara kosam spring water poteelugaa vikrayinche eee parisrama, mariyu pourulu kulaayi neeti kosam chellinche dharalatho poliste neetini chaalaa ekkuva dharalaku tirigi vikrayinchaarani aaropinchabadindi.
neeti vaanijya marketlu.
neeti vyaparam anedi ishtapade konugoludaaru mariyu vikreta madhya swachchandamgaa marpidi ledhaa parimaanaatmaka neeti ketayimpu badilee. neeti vaanijya marketlo, vikreta daani prastuta neeti demandku migulu neeti hakku ledhaa hakkunu kaligi untaadu, mariyu konugoludaaru neeti lotunu edurkontaadu mariyu daani neeti demandnu teerchadaaniki chellinchadaaniki siddhamgaa untaadu. poruguvaari madhya swalpa kaalaaniki jarige sthaanika maarpidulanu "spot marketlu" gaa pariganistaaru mariyu neeti hakkula vaanijya marketlaku bhinnamgaa unde niyamaala prakaram panicheestaayi.
aardhika siddhaantam.
neeti hakkula vaanijyam anedi takkuva nundi marinta aardhikamgaa utpaadaka kaaryakalaapaalaku neetini tirigi ketaayinchadaaniki oka margamani aardhika siddhaantam suuchistumdi. mundastu ketayimpu aadhaaramgaa neeti hakkulu-modatisaari, modati saari-asamarthamaina neeti ketayimpu mariyu bhoomini atigaa upayoginchadam mariyu neeti samrakshana saanketika parignaanaanni takkuva sweekarinchadam vanti itara asamarthathalaku daariteesaayi. udaaharanaku, vyavasaya viniyogadaarula kante pattana viniyogadaarulu neeti kosam 10 retlu ekkuva chellinchavacchani gamaninchabadindi. pratyamnaayamgaa, neeti marketlu neeti viluvanu spashtamgaa anchanaa veyali mariyu parirakshananu prothsahinchaali. neeti vyaparam oka parishkaram kaavacchu endukante viniyogadaarulaku upanta dharalu samanamga untaayi mariyu prati viniyogadaaruku demand vakrarekha prakaram oka dhara neetini ketayistundi; adanamgaa vividha upayogaalalo neeti viluva gurinchi samacharam phalitamgaa untundi mariyu anukuulamaina prothsaahakaalu srushtinchabadataayi. abhivruddhi chendina viniyogaalanu aardhika samatulyataloki teesukuraavadaaniki vyavasayam nundi pattana praantaalaku neetini (10 saatam) swalpamgaa badilee cheyalsina avasaram untundani adhyayanalu choopinchaayi. vaanijyam valla kalige sambhaavya paryaavarana prayojanaalalo merugaina neeti naanhyata kooda undavacchu, endukante neeru aardhikamgaa takkuva utpaadaka viniyogadaarulaku mallinchabadadu. vaanijyam kooda pramaadaanni tirigi ketayistundi, ayithe mundastu ketayimpu vyavastha asamarthamgaa mariyu asamanamga neeru mariyu pramaadaanni saaruupya viniyogadaarulalo ketayistundi.
neeti vyaparam samarthavantamgaa undaali, antey samajikamga saraina neeti ketayimpu anedi evarinee adhvaannamgaa cheyakunda yea vyaktini meruguparachakapoye vidhamgaa ketayinchadam, mariyu nashtapoyina vaariki dabbu badileeni bharti cheyadam vantivi untaayi. samajikamga vaanchaneeya sthaayi antey neetini ekkuvagaa viluvaina vaariki ketayinchadam, ayithe idhi karuvu samvatsaraallo punarvyavastheekaranapai aadharapadi untundi. ayithe, neeti badileela valla nashtapoyina vaarini gurtinchadamlo ibbandi unnanduna ledhaa vaaru vividha chattaparamaina adhikara paridhiloo unnanduna vaariki pariharam chellinchadam tarachugaa aacharaneeyam kaadu. neeti vaanijya viphani yokka tudi phalitaalu mariyu avi elaa saadhinchabadataayi anedi mukhyamaina vidhaanaparamaina prasnalu anie aardhikavettalu angeekaristunnaaru.
neeti vaanijya market kosam paristhitulu.
eee krindi sharatulu neraverchabadinanduna neeti vyaparam yokka paina perkonna prayojanaalu merugupaddayi
vyaparala rakalu.
vyavasaya viniyogadaarulu, paarisraamika mariyu pattana praantaalatoo paatu vinodam, aavasala samrakshana ledhaa itara paryaavarana prayojanaala kosam pravaahamlo upayoginche vaatini viluvainaviga bhaavinche vaaritho sahaa aneka rakaala vaataadaarulu neeti marketlo sambhaavya bhagaswamuluga gurtinchabaddaaru. neeti hakkula holderlu-mukhyamgaa vyavasaya viniyogadaarulu-neeti samrakshana saanketika parignaanaanni upayoginchadam dwara, saasvatamgaa padipovadam, kalanugunamga padipovadam, panta empikalo maarpulu ledhaa swachchanda neeti samrakshana (udaaharanaku, nivaasa neeti samrakshana paddhatulu) dwara neetini vaanijyaaniki andubaatulo unchavacchu. appudu vyaparalu deerghakaalika leejulu, shaashwata badileelu, swalpakaalika leejulu ledhaa coll cheyadagina badilee kaavacchu, idhi nirdishta karuvu paristhitulalo neetini leejuku teesukune nagaram yokka saamarthyam. pattana praantaalu upayoginche neeti leaseback vanti itara soukaryavantamaina vaanijya sadhanalu unnaayi, indulo municipality vyavasaya viniyogadaarula nundi neetini konugolu chesi, aapai pattana neeti sarafaraanu nirdhaarinche maargamgaa, karuvu kaani samvatsaraallo aaa viniyogadaarulaku tirigi leejuku ivvavacchu. banking neeru anedi oka sambandhita sadhanam, dheenilo karuvu samvatsaraalalo upayoginchadaaniki karuvu kaani samvatsaraallo neetini bhoogarbhamlo nilva chestaaru, ayithe dheenini neeti oddulatho ayomayam chendakudadu, ivi madhyavartitva samsthalu. neeti pempakam anedi chattabaddhamgaa bhoomi hakkulaku kattubadi unna hakku laeni neeti hakkulanu pondadaaniki oka paddhati. aneka praantaalu eee rendu rakaala hakkulanu okadaanikokati vaeru chesinappatiki, konni ippatikee hakkula vibajananu nishedhinchaayi, tadwara neeti pempakaanni prothsahinchadam konasagistunnayi. neeti pempakam sandarbhamlo, aasti nundi tolaginchina bhoogarbha jalaalu tarachugaa sagatu vyavasaya upayogam kosam upayoginche vaati kante chaalaa ekkuvagaa untaayi, idhi daanipai aadhaarapade paryaavarana vyavasthalaku hanikaram. eee paddhati bhoomi mariyu neeti labhyata yajamanyam chedaragottadamlo asamarthatanu kooda srushtistundi, endukante munisipaalitiilu vanti vyavasaayaetara paarteelu kevalam daani neeti kosam bhoomini konugolu cheyavachu.
neeti runaalu oka samstha, samstha ledhaa oka vyakti entha neetini aadaa chesaro teliyajese vaanijya dhruvikarana patraanni kaligi undatam anedi aalochana, idhi andubaatulo unna prati neeti chukkanu garishtamgaa upayoginchukovadamlo sahaayapadutundi. rakshita neetini antarjaateeya marketlo vaari prastuta market dharaku vartakam cheyadaaniki holdernu anumatinche anumatulugaa dheenini nirvachinchavacchu.
neeti vaanijya marketlaku samarthana.
oka samajam yokka chaaritraka, raajakeeya, chattaparamaina mariyu aardhika sandarbhaanni batti, perugutunna demand madhya arudaina neeti vanarulanu pampinhee chese samasyaku neeti marketnu erpaatu cheyadam saraina parishkaram kaavacchu. udaaharanaku, paschima united states vanti pradaesaalaloo mundastu ketayimpu neeti hakkulu manchineeti ketaayimpunu nirdesinchinappudu, kotta viniyogadaarulu neeti marketla vadakam lekunda vaari demandlanu teerchadaaniki taginanta neeti parimaanaanni pondadaaniki takkuva sahayam kaligi undavacchu (neeti marketlaku pratyaamnaayaalu krinda charchinchabaddaayi). anduvalla, chaaritraka samuchita hakkulu prastuta viniyogadaarula kante ekkuva chellinchadaaniki siddhamgaa unna viniyogadaarulanu nirlakshyam cheyavachu. neeti vyaparam anedi vaatini ekkuvagaa gowravinche vaariki hakkula pampineeni prothsahinche oka yantraamgaa panichestundi. alaage, tagina vyavasthalo (ekkuva neeti pravaahaala nundi matsya mariyu pappu mariyu lotic paryaavarana vyavasthalu pondhe prayojanaalanu, alaage neeti-aadhaarita vinoda karyakalapalu ledhaa soundarya prasamsalaku prayojanaalanu pratibimbimchae) suuchanala demandlanu vismarinchavacchu. udaaharanaku, samyukta raashtraalloni neeti vanarulanu niyantrinche samsthalu chaaritraatmakamgaa vyavasayam, jalavidyut ledhaa purapalaka anuvartanam vanti aardhika vyavasthanu uttejapariche upayogaalaku neeti ketaayimpunu anukuulamgaa enchukunnaayi. tadanugunamgaa, paschima jala chattam pravaham nundi neetini mallinchadaanni prothsahinchadaaniki abhivruddhi chendindi; neeti pravaham "vyardhamainadi" gaa pariganinchabadindi, anduvalla neeti demandnu vismarinchaaru.
neeti hakkulaku aneka vyakteekaranalu unnaayi. saadhaaranamgaa, neeti hakkulu mundastu ketayimpu neeti hakkulu mariyu nadeeteera neeti hakkula vargaalaku chendinavi. prayojanakaramaina upayogam kosam neetini upayoginchina modati paksham, vaaru eee hakkulanu vikrayinchadaaniki ledhaa leejuku ivvadaaniki enchukunte tappa, daanini eee paddhatiloo upayoginchadam konasaginche hakkunu konasaaginchaalani mundastu ketayimpu nirdesistundi. nadeeteera neeti hakkulu neeti vanaru prakkane unna bhoomi yajamanyamlo unna paarteelaku ketaayinchabadataayi. tarachugaa nadeeteera hakkulatho, neeti hakkulanu bhuu hakkula nundi vaeru cheyalemu, mariyu lopala kanipinche neetini muulam yokka pareevaahaka praantam velupala badilee cheyakapovachhu. eee rendu rakaala neeti hakkulu "senior" mariyu "juuniyar" hakkulugaa vibhajinchabaddaayi, avi ketaayinchina kramamlo niyaminchabaddaayi. senior hakkula holderlu modata tama neetini andukuntaaru, taruvaata juuniyar hakkula holderlu, mariyu aadarsamgaa prati paksham vaari ketaayimpulanu tirigi pondadaaniki taginanta neeru untundi. neeti vyaparam lenappudu, karuvu valla hakkula holderlu vaari puurti praapyatanu kolpovachhu. eee podi seasonlalo, senior hakkula holderlu "praadhaanyata paripalana" anae prakriya dwara vaari puurti parimaanaanni tirigi pondadaaniki anumatinchadaaniki paalaka adhikarulu kontakaalam paatu juuniyar neeti hakkulanu tagginchadam saadhyamavutundi."
neeti korata unna chota, vaanijyaparamgaa neeti hakkulu neeti samrakshananu prothsahinchi, vaanijyaaniki marinta neetini andubaatulo unchavacchu. paaschaatya viniyoga hakkula vyavasthanu oka udaaharanagaa upayoginchadam, neeti hakkulu anardhavantamainavi, mariyu senior ledhaa juuniyar hakkula holderlu tama puurti neeti ketaayimpunu prayojanakaramaina upayogam kosam upayoginchakapothe vaari hakkulanu kolpovachhu (japthu kosam pramaanaalu mariyu "prayojanakaramaina upayogam" yokka nirvachanam rashtraanni batti maarutuu untundi). hakkula holderlaku neeti hakkulu "swantam" kaananduna, conny kevalam neetini viniyoginchadam valla, vaaru adhika viniyogaaniki etuvanti kharchu pettaru, mariyu japtunu nivaarinchadaaniki avasaramaina daanikante ekkuva neetini viniyoginchavacchu. vyavasaya neeti viniyogadaarulu tama prastuta neeti ketaayimpunu samarthinchadaaniki mariyu nirvahinchadaaniki takkuva viluva gala pantalu ledhaa neeti-teevramaina pantalaku uddeshapoorvakamgaa neetini vartimpajeyavachu. anduvalla, vaanijya hakkulu adhika viluva gala pantalu mariyu/ledhaa takkuva neeti-intensive pantala vyavasaya utpattini kooda prothsahinchavachhu. paschima united states vishayamlo, 2006 natiki, neetipaarudala yantraalu saadhaaranamgaa 80 saataaniki paiga manchineetini viniyogistaayi, anduvalla neeti vaanijya marketlu pattana, paryaavarana mariyu adhika-viluva panta viniyogaalaku neetini tirigi ketayinchavacchu, ikkada neeti viluva anchu vadda ekkuvagaa untundi.
bhoogarbhajala viniyogaanni niyantrinchadaaniki erpaatu cheyabadina ledhaa asamarthamaina niyamaalu laeni chota neeti marketlu taginavi kaavacchu. baavi mariyu pampulanu munigipoye evarikainaa bhoogarbha jalaalu saadhaaranamgaa andubaatulo unnanduna, gatha konni dasabdaluga prapanchavyaaptamgaa neeti mattalu vaegamgaa padipoyayi. taggutunna jalacharaalu mariyu takkuva neeti pattikalu aandolana kaligistaayi, endukante jalacharaalu recharge cheyadaaniki saapekshamgaa nemmadigaa untaayi, mariyu takkuva neeti pattikalu uppu chorabaatuku daariteestaayi mariyu manchineetini viniyogaaniki anarhamgaa chestaayi.
saadhaaranamgaa, neeti marketlu anuvaina saadhanalugaa pariganinchabadataayi, ivi siddhaantaparamgaa, maarutunna dharalaku anugunamgaa sardubaatu cheyali mariyu maarutunna market paristhitulaku pratispandinchaali (udhaa.zii. takkuva varshapaatam, perigina demand). chaaritraatmakamgaa, paschima united states vanti konni sanghaalu neeti korataku mariyu perugutunna nilva saamarthyam mariyu ravana moulika sadupayalu (udhaa.zii. anakatta mariyu kaaluva nirmaanam). adhika muuladhana kharchulu, anakatta nirmaanaaniki taggutunna pradaesaalu, anakatta nirmaanam valla paryaavarana nashtam gurinchi avagahana penchadam (udaaharanaku vaayuvya salmon runsnu pariganinchandi) kaaranamgaa, neeti marketlu deerghakaalamlo aacharaneeyamaina ledhaa sthiramainavi kaani sarafara-side parishkarala kante uttamamgaa undavacchu. ippatikee unna neeti nilva mariyu ravana moulika sadupayala kosam, neeti marketlu nirvahana yokka aardhika bharanni prabhutva samsthala nundi neeti marketlalo palgone private vikretalu mariyu konugoludaarulaku maarchavacchu.
samsthala paatra.
deerghakaalika susthirata mariyu ummadi pool vanarula (cpr) vijayavantamaina nirvahana phalitaalu palakamandali meeda aadharapadi untaayani, yea okka rakamaina samstha ledhaa nirvahana vyavastha anni paristhitulalo ummadi pool vanarulanu oke vidhamgaa nirvahinchadani anubhavika parisoedhanalu nirdharinchaayi.
cpr anedi "daani upayogam nundi prayojanaalanu pondakunda labdhidaarulanu minahaayinchadam khareedainadi (conny asadhyam kaadu) gaa cheyadaaniki taginanta pedda sahaja ledhaa maanava nirmita vanarula vyavastha" (). neeru anedi sahajamgaa oka saadhaarana pool vanaru; ayithe aasti hakkulanu ketayinchinappudu adhi vyaktigata vastuvu yokka lakshanaalanu teesukuntundi mariyu daani viniyogam neeti hakkula holder dwara pratyarthigaa mariyu minahayinchadaginadiga maarutundi. ayinappatikee, aasti hakkulanu ketayinchinappudu neeru swachchamaina vyaktigata vastuvu kaadu, endukante neeti hakkulu laeni labdhidaarulu eguva bhaagamlo neetini pondavacchu. neetipaarudala neeru kooda pravahinchi tirigi pravaahamloki recycle avutundi, tadwara diguvaku neeti hakkulu laeni labdhidaarulu tirigi vachhe pravaahaala nundi prayojanam pondutaaru. anduvalla, neeti vaanijya marketlo kooda neeru konni saadhaarana pool vanarula lakshanaalanu kaligi untundi mariyu daanini aaa vidhamgaa nirvahinchaali.
saadhaarana pool vanarula prapanchamlo, viniyogadaaru antey vanarula vyavastha nundi vaidolige vyakti, providerlu cpr erpaatunu erpaatu chese agentlu, mariyu utpattidaarulu cpr vyavastha yokka deerghakaalika jeevanaadhaaraanni nirdhaarinchadaaniki nirmaanam, marammattu ledhaa charya teesukuntaaru. neeti vaanijya marketlapai kooda prabhavam chuuputuu, garrett hardin saadhaarana pool vanarulu "vishaadam off dhi commons" loe mugustaayani suuchimchaaru, ikkada saamaajika prayojanam ledhaa kharchunu parigananaloki teesukokunda vaari vyaktigata viniyogaanni penchukoovadaaniki ketayinpudarulandaru saadhaarana pool vanarulanu viniyoginchadam konasagistaruh "naasanam anedi prajalandaruu hadavidiga velle gamyam, prati okkaroo saamaanyula swechhanu vishwasinche samaajamlo thana swantha uttama prayojanaanni konasaagistaaru".
dheenini parishkarinchadaaniki, saadhaarana pool vanarula nirvahana kosam oka saampradaaya pathakam "leviathon" vyuuham, dheenilo kendra adhikaram (prabhutvam vantidi) niyamaalanu amalu cheyali, mariyu vanarula niyamaalaku kattubadi undataaniki avasaramaina vidhamgaa ketaayimpulanu balavantam chesi sikshinchaali; ayithe pedda amalu chesevaaru nerasthulandarini pattukoledu ledhaa puurti samacharanni pondaleru kabatti leviathon vyuuham khachitamaina parishkaram kaadu. ummadi pool vanarula nirvahana kosam rendava saampradaaya pathakam praivaeteekarana, dheenilo vanarulu spashtamgaa vibhajinchabadi, pratyekinchi vyaktigata samsthalachae nirvahinchabadataayi mariyu viniyoginchabadataayi. ayithe, praivaeteekarana anedi saraina parishkaram kaadu, endukante vanarula pool vibhajinchabadinappudu, anni phalita unitlaku samaana viluva untundani tappugaa bhaavistundi.
pratyamnaayamgaa, eleanor austrom saadhaarana pool vanarulu sanklishtamaina, saamaajika-paryaavarana vyavasthalalo ponduparachabadi untaayi mariyu vividha sthaayilalo unna samsthalu (udhaa.zii. jaateeya nundi sthaanika jalasambandha pareevaahaka praantam) oka saadhaarana pool vanarunu sthiramgaa nirvahinchadaaniki addamgaa mariyu niluvugaa sahakaristundi. bahya amaludaarulu tappanisarigaa jarimaanaalanu paryaveekshinchi amalu cheyavalasina avasaram ledhu; badulugaa, paalgonevaaru antargatamgaa ketaayimpulanu paryaveekshinchavachchu mariyu aankshalu vidhinchavachhu. alaage, sthaanika vanarula ketayimpu yokka kharchulu mariyu prayojanaala gurinchi baga telisina antargata karakulu nirvahanalo palgontaru. diguva cases studies nirdishta neeti marketlalo samsthala paatraku udaaharanalanu andistaayi, ayithe neeti ketayimpulo palgone samsthala kalayika pratyaekamaina saamarthyaalu mariyu parimitulanu kaligi untundi.
neeti vaanijya marketlalo samasyalu.
neeti marketla abhivruddhiki addamkulu emitante neeru ekkuvagaa praja prayojanam, mariyu neeti hakkulu palakamandali vadda untaayi, ayithe vyaktulaku tappanisarigaa "viniyoga" hakkulu untaayi. adanamgaa, neeru praamaanika vastuvu kaadu, conny neeti sarafara yaadruchchikamainadi mariyu sanklishtamaina sahaja mariyu maanava nirmita vyavasthala dwara pravahistundi. takkuva mandhi palgone sannani marketlu neeti sarafaraalo hecchutaggula phalitamgaa undavacchu. neeti lavadevila kharchulu ekkuvagaa undavacchu, endukante neetini bhouthikamgaa ravana cheyalsina avasaram mariyu avasaramaina paripalana aamodaalu, moodava pakshaalaku baahyatala kaaranamgaa ivvabadakapovacchu. adanamgaa, samsthaagata lakshanaalu neeti jilla nirmaanam, neeti rationing yantraangam mariyu tirigi pravahinche pravaham avasaralu vanti itara niyamaalu vanti lavadevila kharchulanu prabhaavitam chestaayi. eee samsthaagata nirmaanaalu oka project prarambha dasallo erpadi, maarpunu nirodhinchadaaniki gamaninchabaddaayi, endukante tarachugaa tirigi pondaleni pettubadulu eee samsthala aadhaaramgaa vaataadaarulu mariyu moodava pakshaalachae cheyabadataayi.
moodava party prabhavalu.
neeti vyaparam yokka moodava paksham prabhavalu sanukoolamgaa ledhaa pratikuulamgaa undavacchu mariyu neeti hakkula vyaparamlo palgone konugoludaaru mariyu vikrethatho paatu vyaktulaku vyaparam yokka prayojanaalu ledhaa kharchulu vachinappudu sambhavistaayi. moodava party prabhaavaala udaaharanalu
vaanijyaaniki addamkulu.
neeti marketlo vaanijyaaniki eee krindi amsaalu aatamkam kaliginchavacchuhu
neeti vaanijya marketlaku pratyaamnaayaalu.
neeti marketlu aacharaneeyamgaa ledhaa aasinchadaginavi kanappudu, korata neeti vanarulanu ketaayinchadaaniki eee krindi vidhaanaalanu upayoginchavachhuh
desham vaareegaa neeti vyaparam.
australia.
1983loe dakshina australia shaashwata neeti vaanijya pathakaanni pravesapettinappudu australialo neeti praapyata hakkulanu bhuswamya nundi vaeru cheyadam modatisaari. aneka itara deshaala maadirigaane, australia neetipaarudala rangam oka sataabdaaniki paiga kendrikruta niyantranaku lobadi undhi. aneka neetipaarudala sthaavaraalu bhoomipai anuchitamaina praantaallo unchabaddaayi, ikkada neeru nilichipovadam, bhoomi lavaneekarana ledhaa nadhi lavaneekarana pramaadaalu ekkuvagaa unnaayi mariyu utpatti nundi rabadi takkuvagaa undhi. neetipaarudala sthaavaraalapai vyavasaya parimaanaalu kooda praarambhamlo 'gruha nirvahana praantam' (oka kutumbaanni pooshinchadaaniki avasaramaina garishta praantam-prabhutvam nirnayinchinatlugaa) vanti vaanijyetara pramaanaalapai aadharapadi undevi. neetipaarudala yantraalu modati nundi podupugaa undataaniki eee vidhamgaa khandinchabaddayi. maarutunna vastuvula marketlu mariyu annintikante minchi maarutunna neetipaarudala saanketikatalu eee prarambha lopaalanu penchaayi mariyu australian neetipaarudala kashtamaina sardubaatu samasyalatho migilipoyindi.
australia samsthalu, vaakchaaturyaalu ippudu vidhana roopakartala prasamsalu pondina 'ishtapade ammakandaarulu' mariyu 'ishtapade konugoludaarula' madhya vaanijyam yokka prayojanaalato marketku siddhamgaa unnaayi. ekkuva raabadini pondagala neetipaarudala yantraalu ippudu tama neeti hakkulanu upayoginchadam kante vaatini vikrayinchadam dwara ekkuva dabbu sampaadinchagalamani namme vaari nundi neetini konugolu chestunnayi. edemaina, kendra pranaalika yokka pravrutti konasaagutundi mariyu kontamandi vidhana nirnetalu aardhika shaastram mukhyamainavi upanta viluvalu anie bodhinchinappudu megalitarku adhika sthuula viluvalanu utpatti chese pantalaku anukuulamgaa bhaavinche prayatnam chestaaru. eee vyatyaasam chaalaa keelakam endukante aneka neeti samarthavanthamaina pantalu parimitamaina marketlanu kaligi unnaayi. polaallo yea pantalanu pandinchaali anae daanipai nirnayaalu teesukune badulu, aardhika sampradaayavaadam emitante, neeti hakkulalo vaari pettubadi nundi vaaru labham pondagalara anae daani gurinchi vyaktigata neetipaarudaladaarulu tama sonta nirnayaalu teesukonivvadam. australia prabhutvaalu ekkuvagaa 'vijaetalanu ennukovadamlo' sankochistaayi. ayinappatikee, praja vidhaanaaniki atyanta mukhyamainadi nadula nundi teesukune neeti parimaanam mariyu neetipaarudalaku sambandhinchina edainaa bahya amsaalu ayinappudu, prajaadarana pondina charchalo pandinche pantalaku gananeeyamaina praadhaanyata undhi.
1994loe australia jaateeya jala sangham aasti hakkulanu vidadeeyadaaniki, bhoomini neeti hakkula nundi vaeru cheyadaaniki charya teesukundi. ilaa chesina taruvaata, neeti pampinhee saamarthyaanni penchadaaniki charyalu teesukunnaru. 2010 natiki neeti hakkula market viluva 2.80 kotla dollarluga undhi. neeti brokerlu, neeti marpidi mariyu sandesha bordulatho sahaa vividha rakaala market madhyavartulu neeti vaanijyaanni sulabhataram chestaaru. oka neeti marpidi anni laavaadaeveelanu proses cheyani vidhamgaa vikendrikruta marketlu srushtinchabadataayi. oka broker dwara ledhaa exchange dwara oka private konugoludaaru mariyu vikreta madhya vyaparam jaragavacchu. kontamandi brokerlu konugoludaarulu ledhaa ammakandaarulanu gurtinchadaaniki ekschenjnu upayoginchavacchu.
murre-darling pareevaahaka praantam australialoni neeti vaanijya pathakaala kosam adhyayanam cheyabadina oka praantam. murre-darling pareevaahaka praantam eee praantamlooni neetilo sumaru 90 saatam neetini pondutundi. 1990laloe, australia prabhutvam anakattalanu nirminchadam mariyu praanta raitula nundi neetini subsidy cheyadam nundi dharala sthaapana mariyu neeti marketlo vyaparam cheyadaaniki thana praadhaanyatanu maarchindi. eee hakkula kosam australia rashtraalalo vaanijyam jarugutundi, pareevaahaka praantam nundi maroka praantaaniki neetini atigaa velikiteeyakundaa chusukovadaniki prati praantaaniki parimitulu erpaatu cheyabadataayi. eee paddhati pareevaahaka praantaaniki tirigi vachhe pravaahamtho sahaa anchanaa vesina nikara prayojanaalapai panichestundi. adanamgaa, australia yokka atyanta vaividhyamaina vaataavaranam gurinchi puurtigaa telusukuni eee neeru vartakam cheyabadutundi. bhoomipai rendava atyanta podi khandamgaa, neeti ketaayimpulu kaalaanuguna ketayimpu ledhaa taatkaalika vyapaaraalugaa pampinhee cheyabadinappudu marinta viluvainavi, avasaramaite, murre-darling pareevaahaka praantaaniki neetini tirigi ivvagalamani nirdhaarinchadaaniki.
australia yokka water services association valume-metering vyavasthapai panichestundi. antey market playerlu kevalam neeti hakkulanu kaligi undataaniki darakhaastu chesukoru, badulugaa vaaru viniyoginche neeti parimaanaaniki chellistunnaru. ayinappatikee, iteevali nivedikalu adhika ketayimpu mariyu paryaavarana phalitaalu mariyu aardhika saamarthyam madhya gandaragolaniki sambandhinchi aandolanalanu levanettutunnayi.
neeti marketing kosam prastuta vyavastha yokka sthirathvam, vikrayinchadagina hakkula nirmaanam mariyu sharatula dwara prabhaavitamavutundi. samyukta rashtraallo neeti marketing samarthavantamgaa upayoginchina hakkulaku mariyu chaaritraka neeti viniyogaaniki parimitam ayinappatikee, australian water marketing upayoginchani sleeper hakkula marketingnu angeekaristundi.
chilly.
chilly vyavastha balamaina swechhaa-market vidhanam kaligi undhi, idhi chilly mariyu antarjaateeya vargalalo vivadaspadamga undhi. chileelo jala vanarula nirvahanalo bhaagamgaa, 1981 neeti niyamaavali (neeti chattam) prakaram, neeti hakkulu private aasti, bhoomi nundi vaerugaa untaayi, swechchagaa vartakam cheyavachu, kaneesa rashtra niyantranaku lobadi untaayi mariyu poura chattam dwara niyantrinchabadataayi. code kinda, chilly rashtram prastuta neeti viniyogadaarulaku uparitala neeru mariyu bhoogarbhajalaalaku etuvanti adanapu rusumu lekunda aasti hakkulanu manjuru chestundi. edainaa kotta ledhaa ketayinchani neeti hakkulu vaelam vaeyabadataayi, aapai dharaku vikrayinchavacchu ledhaa badilee cheyavachu. 1990laloe, prapancha byaanku mariyu inter-american development byaank chilly vyavasthanu samarthavanthamaina mariyu samarthavanthamaina jala vanarula nirvahanaku udaaharanagaa churukuga prothsahinchaayi. ecluck (economic commission pharr latin america und dhi carabian, united nations) vanti itara samsthalu, chilly neeti hakkula nirmaanam mariyu sharatulanu, tatphalitamgaa neeti hakkula kosam marketnu, saamarthyam mariyu samaanatvam aadhaaramgaa prasninchaayi. australialo, chilly upayoginchani neeti hakkula marketingnu anumatistundi. us marketing vyavasthalu chaaritraatmakamgaa viniyoginchina neetiki laavaadaeveelanu parimitam chestaayi, samarthavanthamaina mariyu prayojanakaramaina viniyogam prakaram, chilly samarthavanthamaina upayogam mariyu viniyogaaniki parimiti lekunda naamamaatrapu hakkula laavaadaeveelanu anumatistundi. upayoginchakapothe neeti hakkulu kolpotaru ledhu. dheeni phalitamgaa oka vaipu neeti hakkula guttadhipatyam, marovaipu naamamaatrapu hakkula vaanijyampai, sthirathvam mariyu moodava paarteelapai pratikuula prabhavalu paddayi. neeti chatta samskarana (2005) vyavasthanu paakshikamgaa savarinchindi, ayithe konni praantaallo neeti marketing ippatikee susthirata samasyala valla prabhaavitamaindi. paryaavaranaparamgaa anchanaa veyabadani neetipaarudalaku praja raayiteela dwara kooda susthirata prabhaavitamavutundi. itara latin american deshaalalo chilly namuunaa dattata kosam sifaarsu cheyabadinappatiki, evaruu inca daani asalu roopamlo angeekarinchaledu. chilly namuunaalooni oka moolakam yokka pratipaadita badilee 2000loe bolivialoni kochabambalo jarigina jala yuddhamlo paatra pooshinchindi; idhi anni neeti vanarula yajamanyanni kotta raayiteedaaru ayina antarjaateeya neetiki pradaanam chesindi. eee chattaparamaina maarpu antey, raitu raitulu mariyu chinna taraha neeti sarafara netvarklatho sahaa ippatike unna viniyogadaarulu ventane chattaviruddham cheyabaddaaru, phalitamgaa vistrutamgaa aagrahinchina nirasanalu jarigaayi.
chileelo, neeti marketla namuunaa yokka prabhavam mariyu nyaayabaddhatapai abhiprayam lothugaa vibhajinchabadindi. oohaajanita prayojanaala kosam neeti hakkulanu upayoginchakundaa nilva cheyadam mariyu market sarigga mariyu nyayamga panichestundani nirdhaarinchadaaniki rashtra niyantrana lekapovadam vanti nirdishta aandolanalu talettaayi. kontamandi parisoedhakulu eee namuunaa aardhika prayojanaalanu andistundani vaadinchaaru, ayithe itara aadharalu eee vyavastha aacharanalo sarigga panicheyadani mariyu paedha neeti viniyogadaarulaku (raitu raitulu vantivi) neeti hakkulu takkuvagaa unnayani chuupistunnaayi. veetilo konni aandolanalu 2005loe neeti niyamaavali savaranaku daariteesaayi.
iraan.
gatha konni dasabdaluga iraan neeti sankshobhamlo undhi. janabha perugudala, neeti vanarulalo durviniyogam mariyu avapaata namoonaalalo maarpulu anevi iraan daani neeti sankshobhaanni edurkovataniki neeti vyaapaaramtho sahaa vividha poraata vyuuhaalanu praarambhinchadaaniki kaaranamaina konni kaaranaalu.
united kingdom.
2001 nundi UKloe neeti vyaparam praarambhinchabadindi. prastutam, neeti hakkula vyaparam (licensula vyaparam) matrame adhikaram kaligi undhi. vidhanalalo konni maarpulanu paryaavarana samstha pariseelistoondi.
united states.
rashtra neeti niyamaavali, neeti hakkula vyavastha mariyu neeti vaanijyaanni niyantrinchadamlo nimagnamaina prabhutva samsthala prakaram united stateslo neeti vyaparam rashtraanni batti maarutuu untundi. paaschaatya rashtraallo neeti vaanijyam ekkuvagaa nirvahinchabadutundi, ikkada rashtraalu chaaritraatmakamgaa mundastu ketayimpu neeti hakkula vyavasthanu anusarinchaayi, mariyu vistaaramaina praantaalu shushkamgaa untaayi kabatti sahajamgaa neeru koratagaa untundi. ikkada neeti vyaparam mariyu sambandhita niyantrana niyamaalu mariyu samsthalaku sambandhinchina konni kesulu unnaayi, ayithe eee kesulu samagramainavi kaavu.
arizona.
arizona neeti hakkulanu nirnayinchadaaniki mundastu ketayimpu siddhaantaanni anusaristundi. arizonalo moodu rakaala vaanijya hakkulu unnaih saadhaarana chatta hakkula krinda uparitala neeti hakkulu, chattabaddhamaina hakkula krinda uparitala neeti hakkulu mariyu arizona yokka 1980 bhoogarbhajala code dwara srushtinchabadina bhoogarbhajala hakkulu. munupati rendu uparitala neeti hakkulu kolarado nadiloe pravahalanu minahayinchi arizonaloni edainaa uparitala neetiki sambandhinchinavi (kolarado nadhi neeti hakkulu kolarado nadhi compact dwara baahyamgaa nirvahinchabadataayi). pratyaekamgaa, ketaayinchina uparitala neeru ilaa undavachuhu "pravahalu, loyalu, loyalu ledhaa itara sahaja kaaluvalalo ledhaa khachitamaina bhoogarbha kaaluvalalo pravahinche anni vanarula jalaalu, avi saasvatamainavi ledhaa adapadadapa, varadaneeru, muruguneeru ledhaa migulu neeru, mariyu uparitalampai sarassulu, cheruvulu mariyu neeti buggalu" (a.aarr.ess. § 45-101). arizona yokka 1919 public water code erpaatuku mundu ketaayinchina uparitala neeti mallimpulaku saadhaarana chatta hakkulu vartistaayi mariyu ivi senior hakkulu. 1919 taruvaata claim chesina edainaa ketayinpuku chattabaddhamaina hakkulu vartistaayi, eee sandarbhamlo claim chesina uparitala neetini mallinche mundu claim chesina vyakti arizona department off water resource (ADWR) nundi anumati kosam darakhaastu chesi, pondaali. hakkula holderlu samuchita neetini prayojanakaramaina upayogam (desheeya, purapalaka, neetipaarudala, nilva neeru, vidyut, ganula tavvakam, vinodam, vanyapraanulu mariyu chepalu ledhaa bhoogarbhajalaala recharge) ledhaa hakkula japthu (neetini varusaga 5 ledhaa anthakante ekkuva samvatsaraalu prayojanakaramaina upayogam kosam upayoginchakapothe idhi sambhavistundi) kosam upayoginchaali. arizona uparitala neeti hakkula badileeni anumatistundi, ayithe badilee cheyabadina neeti parimaanam mariyu badilee yokka taatkaalika vyavadhiki garishta parimitulu unnaayi (a.aarr.ess. § 45-1002), mariyu badileelu ADWR sameeksha mariyu aamodaaniki lobadi untaayi. chepalu, vanyapraanulu ledhaa vinodam kosam pravahalanu prerepinchadaaniki badileelu jarigina sandarbhamlo, hakkula holderlu "sever und transfer" prakriyanu anusarinchavacchu, dheeni dwara holder neeti hakkunu arizona raashtraaniki ledhaa raajakeeya upavibhaagaaniki (instream pravaahaala dharmakartalugaa) saasvatamgaa badilee chestaadu, idhi administrator aamodam pondhe varaku untundi. eee rakamaina badilee neeti hakku yokka praadhaanyata sthithini parirakshistundi, tadwara badilee cheyabadina hakku senior hakku ayithe, neeti korata vishayamlo labdhidaarula instream pravaham juuniyar hakkula holderla mundu daani neeti ketaayimpunu pondutundi. eee badilee prakriya paryaavarana vyavastha aarogyam mariyu vinoda viluvaku varam, endukante vanyapraanulu mariyu chepalu varusaga 1941 mariyu 1962 varaku prayojanakaramaina upayogaalugaa gurtinchabadaledu. uparitala neetitho poliste bhoogarbhajala hakkula badileelu marinta parimitam cheyabaddaayi. 1980 arizona bhoogarbhajala niyamaavali phoenix, tuckson mariyu prescott vanti adhika neeti demand unna raashtramloni konni praantaallo "kriyaaseela nirvahana praantaalu" (amaa) anie piluvabade adhikara paridhini srushtinchindi. amas velupala unna pradaesaalaloo nivasistunna bhoogarbhajala hakkula yajamaanulaku vyardhaalu lekunda prayojanakaramaina upayogam kosam upayoginchagala "sahetukamaina" parimaanamlo pampu chesina bhoogarbha jalaalaku hakku untundi. amas velupala bhoogarbhajala hakkula holderlu konni paristhitulalo hakkulanu badilee cheyavachu mariyu bhoogarbha jala pareevaahaka praantam velupala bhoogarbha jalaalanu badilee cheyadaaniki arudugaa anumatinchabadataaru. amas lopala bhoogarbhajala badileelu kooda anumatinchabadataayi, conny marinta parimitam cheyabadataayi, mariyu amaslo bhoogarbhajala niyantrana anedi amas velupala niyantrana kante bhinnamgaa mariyu chaalaa kathinamgaa untundi. arizonalo neeti maarpidini niyantrinche chattaparamaina niyamaalu arizona savarinchina saasanaala sheershika 45, adhyayam 4loe krodikarinchabaddaayi. arizona lopala neeti badileelu phoenix amaalo chaalaa saadhaaranam.
california.
daani rashtra hodha (1850) vadda, california aangla saadhaarana chattam reparian hakkula vyavasthanu sweekarinchindi, conny california goaled rush mariyu chivariki minerlache neeti daavaalu samruddhiga raavadamtho, california oka samvatsaram taruvaata kooda samuchita hakkula vyavasthanu sweekarinchindi. california aadhunika californialo spanish chattam yokka avasheshamaina pueblo hakkulanu kooda paatistundi, idhi mottam pattanaanni neeti hakkunu pondadaaniki anumatistundi. soochinche hakkulu mariyu samakhya rijarvu hakkulu vanti itara hakkulu california pariseelistundi, conny reparian mariyu mundastu ketayimpu hakkulu raashtramlo rendu pramukha rakaala hakkulu. chivaraku, california 1903 nundi bhoogarbhajalaala kosam "sahetukamaina upayogam" siddhaantaanni gamaninchindi. california gurtinchina aneka neeti hakkula kaaranamgaa, daani neeti hakkula pathakam "bahuvachana vyavastha" gaa pariganinchabadutundi. neeti vyapaaraanni prabhaavitam chestu, california samuchita hakkulaku mundu nadeeteera hakkulanu sweekarinchinanduna, nadeeteera hakkulaku senior samuchita hakkula kante praadhaanyata untundi. california yokka 1914 water commission chattam uparitala neeti viniyoga hakkula kosam anumati vyavasthanu erpaatu chesindi mariyu aaa anumatulanu nirvahinchadaaniki oka agencyni (chivariki california rashtra jala vanarula niyantrana boardu (ess. doubleu. aarr. sii. bii) gaa maarindi) srushtinchindi. anni neeti anuvartanaalu prayojanakaramaina viniyoga avasaralanu teerchaali (california neeti code §100) (prayojanakaramaina upayogamlo ockwaculture, gruha viniyogam, agni rakshana, chepalu mariyu vanyapraanulu, panta manchu rakshana, ushna niyantrana, paarisraamika upayogam, neetipaarudala, maining, munisipal, vidyut, vinodam, nilva neeru traaguta mariyu neeti naanhyata niyantrana unnaayi) conny 1914 taruvaata samuchita hakkulu ess. doubleu. aarr. sii. bii. dwara marinta pariseelana mariyu niyantranaku lobadi untaayi. chattam prakaram (california water code § 102), californialo neeru praja aasti (anduvalla oka saadhaarana pool vanaru); neeti hakkulu neeti yajamanyanni kakunda neetini upayoginchadaaniki matrame holderku arhata kalpistaayi. vaastavaaniki, california neeti niyamaavalilooni § 104 mariyu § 105 prajalaku "mottam neetini upayoginchadamlo atyunnata aasakti" undani, praja upayogam ledhaa praja rakshana kosam uparitala mariyu bhoogarbha neetini rashtram niyantrinchavacchani, mariyu "goppa praja prayojanam" kosam rashtram neetini abhivruddhi cheyaalani spashtamgaa perkonnaayi. eee nibandhanala kaaranamgaa, mariyu oka saadhaarana pool vanarugaa neeti lakshanam kaaranamgaa, california chattam prajala tarapuna swatantra market badileelanu sameekshinchi aamodinchadaaniki rashtra agencylanu korutundi. california yokka neeti hakkula vibhagam neeti ketayimpu mariyu upayogam yokka rikaardunu unchutundi, mariyu ess. doubleu. aarr. sii. bii. sameekshalu mariyu anumatulanu jaarii chestundi, hakkulanu teerpu istundi, firyaadulanu daryaaptu chestundi mariyu 1914 taruvaata taatkaalika badileelanu (vyavadhi 1 samvatsaram kante ekkuva kaadu) aamodistundi. itara chattabaddhamaina neeti viniyogadaarulaku gaayam, chepalu mariyu vanyapraanulapai asamanjasamaina prabhavalu mariyu neeti badilee cheyabadina desamloni mottam aardhika vyavasthapai asamanjasamaina prabhavalu badileeni sameekshinchetappudu ess. doubleu. aarr. sii. bii. pariganinchavalasina chattabaddhamaina amsaalu. california neeti niyamaavalilooni 7va adhyayam neeti badileelanu nirvachistundi, swachchanda neeti badilee phalitamgaa neeti koratanu taggistundi, muuladhana vyaya abhivruddhi kharchulanu aadaa chestundi mariyu neeru mariyu saktini aadaa chestundi, mariyu swachchanda badileelalo prabhutvam sahayam cheyalsina avasaram spashtamgaa undani prakatinchindi. california water code yokka 10.5va adhyayam taatkaalika (§ 1725-1732) mariyu deerghakaalika marpidi (1 samvatsaraaniki paiga) (§ 1735-1737) kosam neeti badilee prakriyaku sambandhinchina nibandhanalanu perkondi. deerghakaalika marpidi chepalu mariyu aata vibhagam dwara kooda sameekshaku lobadi untundi.
prati samvatsaram californialo vandalaadi neeti badileelu jarugutaayi, veetilo ekkuva bhaagam oke jala pareevaahaka praantamlooni vyavasaya viniyogadaarula madhya swalpakaalika badileelu. antar-pareevaahaka praantaala badileelu saapekshamgaa takkuva lavadevila kharchunu kaligi untaayi, endukante sthaanika adhikara paridhi neeti jilla tarachugaa neeti hakkulanu kaligi untundi, alaage daani vyavasaya sabhyula madhya badileelanu aamodinchaalsina ekaika samstha kooda (antey.ii. ess. doubleu. aarr. sii. bii. indulo paalgonaledu). neeti badileelu takshana avasaralanu teerchadaaniki kooda sahaayapadataayi; udaaharanaku, rashtra paryaavarana neeti khaataa. chivaraku, adhikarikamga prakatinchina atyavasara paristhitulalo, california jala vanarula vibhagam california karuvu neeti byaankunu praarambhistundi, idhi uttara california neeti hakkula holderla nundi migulu neeti ketaayimpulanu konugolu chestundi mariyu aaa ketaayimpulanu dakshina californialoni karuvu-prabhaavita praantaalaku vikrayinchi ravana chestundi.
kalarado.
kolaradolo uparitala neeti hakkulanu kolarado neeti vanarula vibhagam (sii. dii. doubleu. aarr) mariyu neeti kortulu nirvahistaayi, ivi neeti vishayalanu matrame vichaarinche jilla kortulu. uparitala neeti hakkunu pondadaaniki, vyaktulu neeti kortulaku oka darakhaastunu samarpistaaru, mariyu prayojanakaramaina upayogam kosam neetini mallinche uddesaanni choopinchaali-vyatiraekata lekapothe, hakku oka decreega santakam cheyabadutundi. eee vyavastha mundastu ketayimpu mariyu praadhaanyata aadhaaritamainadi, konni praadhaanyata teedeelu 1890la nativi. hakkula badileeki itara senior ledhaa juuniyar hakkula holderlapy etuvanti pratikuula prabhavam undakudadani, dheeni phalitamgaa gatamlo viniyogamlo unna neetini matrame badilee cheyavachu. kolado nadhi nundi neetini mallinche oka gunta thala dwaaram varaku nadhee neetini sii. dii. doubleu. aarr nirvahistundi, akkada oka gunta company vaataadaarulaku neeti ketaayimpunu niyantristundi.
samakhya prajectulu eee rashtra vyavasthanu adhigaminchagalavu, mariyu idhi kolarado-bigg thampson project (sibiti) vishayamlo vartistundi. sibiti anakatta anedi punaruddharana neetipaarudala project yokka beuro, ikkada neeti market abhivruddhi chendindi mariyu idhi anulomaanupaatamlo hakkula vyavasthapai aadharapadi untundi. eee market 1960la prarambham nundi panichestondi, mariyu seva praantamloo neetini taralinchadaaniki baga abhivruddhi chendina moulika sadupaayaalanu kaligi undhi. eee vyavasthalo market dharalu, brokerlu, swalpakaalika addelu mariyu shaashwata leejulu, mariyu vyavasaya rangamlo mariyu vyavasaya mariyu purapalaka mariyu paarisraamika rangaala madhya vyaparalu unnaayi.
neeti hakkulu sajaateeyamainavi mariyu cbt dwara sarafara cheyabadina neeti yokka samvatsaraaniki (1 samvatsaram) viniyogaaniki ketayinpulalo vyaparalu untaayi; mariyu prati ekarapu adugu oka vaanijya ketayimpu. anduvalla neeti hakkulu baga nirvachinchabaddaayi mariyu vyaapaarulu ardham chesukuntaru. sarafara kooda nammadaginadi, mariyu neeti haamii pampinhee-viniyogadaarulaku vaaru emi pondutunnaro telusu. viniyogadaarula pradhana sarafaraaku (sarafaraalo vaividhyaanni tagginchadaaniki) anubandhamgaa unde neetini sarafara cheyadaaniki sii. bii. tii. abhivruddhi cheyabadindi, kabatti tadi samvatsaraallo vaataadaarulandarikii podi samvatsaraalaku podupu cheyadaaniki kotaa damasha prakaram tagginchabadutundi. adevidhamgaa, oka nirdishta samvatsaraaniki andubaatulo unna daanikante takkuva unte, anni sarafaraalu damasha prakaram tagginchabadataayi. adanamgaa, samrakshinchabadina neetini maroka viniyogaaniki badilee cheyavachu, idhi mundastu ketayimpu vyavasthalalo alaa kaadu. exchangeelu mariyu pratyaamnaayaala dwara jilla velupala unna viniyogadaarulaku neetini addeku teesukovachhu mariyu antargata gunta companylu kooda sibiti kaani neetini vartakam chestaayi, ayithe veeti lavadevila kharchulu ekkuvagaa untaayi. adde dharalu ketayimpula kante takkuvagaa untaayi, endukante andubaatulo laeni pramaadam ekkuvagaa untundi mariyu lavadevilalo 30 saatam untundi.
eee vyavasthanu uttara kolarado neeti samrakshana jilla (encidablucidae) nirvahistundi, idhi neeti samrakshana chattam dwara srushtinchabadindi, mariyu idhi cdwr nundi swatantramgaa panichestundi. vaanijyam sulabhataram cheyadaaniki mariyu neetini prayojanakaramaina upayogam kosam alaage oohaajanita konugolla nundi rakshinchadaaniki jillaaku samarpinchaalsina darakhaastulanu sameekshinchadaaniki encidablucidae paarteelanu sampradistundi. badilee prakriya 4 nundi 6 vaaralu padutundi, saapekshamgaa sulabhamainadi mariyu suutigaa untundi, mariyu dheeniki rashtra injanir aamodam avasaram ledhu, idhi samayam mariyu kharchulanu gananeeyamgaa taggistundi. konnisaarlu vaelampaatalu pracharam cheyabadataayi, conny saadhaaranamgaa vyaapaarula madhya neerugaa charchalu jarugutaayi. vyavasaya mariyu pattana viniyogadaarula kosam beuro off reclaymationtho oppandam kudurchukovadaniki encidablucidae matrame daani palana nirmaanamgaa unna cbtlo lavadevila kharchulu takkuvagaa untaayi. alaage, itara vyavasthalaku bhinnamgaa, diguva diguvaku tirigi vachhe pravahalu avasaram lenanduna diguvaku vachhe moodava paarteelaku prabhavalanu parigananaloki teesukovalasina avasaram ledhu mariyu etuvanti gaayam laeni niyamam ledhu.
eee vyavastha itara marketlaku oka namoonaga pariganinchabadutundi mariyu neeti demand mariyu sarafaraalo swalpakaalika mariyu deerghakaalika maarpulaku anugunamgaa uttara koradoni anumatinchina ghanata dheeniki undhi. 1962loe neetipaarudala yantraalaku 82 saatam neeti ketaayimpulu undagaa, 1982loe 64 saataaniki, 1992loe 55 saataaniki taggai, ayithe 1992loe neeti leeju byaak dwara 71 saatam neetini upayoginchagaligaayi. 1970 mariyu 1993 madhya neeti ketayinpulalo moodinta oka vanthu maroka upayogam kosam ledhaa vaerae pradaesamloe upayogam kosam 2,698 lavadevilu jarigaayi.
nyuu mexico.
nyuu mexico rashtram thana neeti hakkulanu prabhutvam niyaminchina neeti injanir sthaanaaniki appaginchindi. eee sthaanam yokka paatra neeti hakkula maarpidini sulabhataram cheyadame kakunda, vanarulu viniyoginchabadutunnandu jalachara sthaayilanu kooda paryaveekshinchadam. 2003loe, nyuu mexico rashtram neeti hakkula ketaayimpunu parirakshinchadaaniki prayatninchina neeti pranaalikanu amalu chesindi, conny anubandha neeti sarafara mariyu naanhyata, vikretalu mariyu konugoludaarula madhya sambandhaalu, rashtra avasaralu mariyu moulika sadupayalalo bhavishyat pettubadulanu prothsahinchadam vanti vaatini kooda parigananaloki teesukundi.
nyuu mexico daani swantha vanarula sarafara nirvahanaku baadhyata vahinchaali, endukante alaa cheyalekapovadaniki samakhya sthaayi paripalanaku adhikaram longipovadam avasaram. ammakalu mariyu vaanijyaalalo samarthavanthamaina maargadarsakatvaanni nirdhaarinchadaaniki, aneka rashtra vibhagalu mariyu kameeshanlu prayatnaalalo nimagnamai unnaayi. eee paarteelalo prati okkati rashtra mariyu praantiiya neeti marpidi yokka uttama pranaalika mariyu nirvahananu lakshyamgaa chesukuni paatralu mariyu baadhyatalanu appaginchabaddaayi. nyuu mexico interstate stream commission mariyu state injanir karyalayam rendu pramukha paarteelu, conny eee councillo nyuu mexico environment department, water quality controll commission, nyuu mexico askia commission mariyu water trust boardu unnaayi. neeti saraina amalu, sambhaavya kalushya karakalu, database mariyu samachara vyavasthalanu abhivruddhi cheyadam mariyu nyuu mexico yokka neeti vanarulanu samarthavantamgaa upayoginchadaaniki daariteese itara paatralanu neraverchadaaniki eee samuuhaalu okadaanitoe okati kalisi panicheestaayi.
nyuu mexico rashtram mundastu ketayimpu neeti hakkula vyavasthanu gouravistundi. eee "modatisaari, modati saari" vyavasthalo, neeti praapyata hakkulanu pondina vaarilo chaalaa mandhi pueblose mariyu tegalu. saarvabhouma rashtraalugaa, eee samuuhaalu tama senior hakkulaku arhulu, avi appudu rashtram kante samakhya sthaayilo paalinchabadataayi. eee hakkula pratyekata kaaranamgaa, eee tegalu mariyu pueblolanu prabhaavitam chese edainaa vidhana nirnayaalanu eee paartiilatoe charchinchadaaniki rashtram samarpinchaali.
nyuu mexico rashtram, ummadi jalasambandhamaina muulamtoe unna edainaa hakkulanu kortu vichaarana dwara adhikarikamga teerpu ivvaalani, hakkula puurti chattaparamaina mariyu bhouthika parimaanaanni namodu cheyaalani aadesistundi. rashtra neeti injaneerku rashtra demandla vyaapti mariyu senior hakkulu unnavaariki neeti ketaayimpulanu ketayinchadamlo sahayapade uddesyamto idhi saadhinchabadutundi. pueblose mariyu tegalaku unna hakkulanu kooda vaari neeti labhyata yokka chattaparamaina paaraamitulanu sthaapinchadaaniki teerpu ivvali. mccarren savarana prakaram, eee hakkulanu pravaaha-sambandhita neeti hakkula paripaalanalo bhaagamgaa anchanaa vaeyadaaniki samakhya chattam prakaram nirvachinchi, lekkinchaali.
nyuu mexicolo uparitala jalaala daadaapu puurti ketayimpu kaaranamgaa, rashtra vistaristunna avasaralaku andubaatulo unna neeti sarafaraanu penchadaaniki prayatnaalu jarigaayi. idhi cheyataaniki, rashtravyaaptamgaa nadulaku anusandhaaninchabadina jalacharaalalo bhoogarbhajalaalanu ketaayinchaaru. eee nilvalanu tirigi pondadam valla nadhi pravahalu taggutaayi, tadwara senior hakkula holderlaku andubaatulo unna neeru taggutundi. ikkada parishkaram eee senior uparitala hakkula konugolu mariyu padavee viramana. idhi bhavishyat praapyata kosam nilva cheyabadina bhoogarbhajala vanarulapai kotta praadhaanyatanu praarambhistundi.
nyuu mexico yokka neeti vaanijya vyavasthalo rashtra injanir karyalayam keelaka paatra poeshistumdi. eee nirvahakudu neeti kolata mariyu metering, gis unitlu, uparitala mariyu bhoogarbhajala namuunaalu mariyu manyuvallu vanti saanketika parignaanamlo pettubadula kosam rashtra injaneerku nidhulu andinche praadhaanyata paripalana kaaryaacharana pranaalikatoe neeti hakkula mundastu ketayimpu anchanaanu erpaatu chestaaru.
veetini mariyu rashtra neeti injanir yokka adanapu avasaralanu neraverchadamlo sahaayapadataaniki, nyuu mexico iteevala "kriyaaseela vanarula nirvahana" pranaalikanu amalu chesindi. eee vedikapai, neeti hakkulanu gurtinchadam, kolavadam mariyu kolavadam, badileelanu sulabhataram cheyadam mariyu jilla neeti yajamaanulanu niyaminchadamlo prabhutvam niyaminchina sibbandiki paatralu ketaayinchabadataayi. water masters avasaramaina hakkulanu nirvahinchadamlo sthirapadina neeti jillaallo panicheestaaru. prati pareevaahaka praantamloo oka project manager, jala shaastravetta, nyaayavaadi, communication manager, personnel manager mariyu saanketika sahayaka sibbandi untaaru.
rashtra neeti injanir kaaryaalayamtho paatu kriyaaseela vanarula nirvahana pranaalika yokka puurti baadhyatalu 2003 neeti pranaalikaloo, alaage 2006 purogati nivedika mariyu 2008 sameeksha mariyu pratipaadita naveekaranalo chitrinchabaddaayi. eee pratipaadana yokka aadarsaalu spashtamgaa gurtinchabaddaayi mariyu amalu mariyu prajabhiprayam yokka paddhathulatho kalisi unnaayi. saapekshamgaa chinna vayassulo unnappudu, eee karyakramam nyuu mexico yokka neeti sarafara samarthavanthamaina ketayimpu mariyu viniyogaanni teevramgaa korutondi.
nyuu mexico mottam neetini praja aastigaa pariganistundi. ayithe, upayoginche hakku anedi konugolu cheyagala ledhaa leejuku ivvagala aasti. oka paarteeki okasari ketaayinchina tarvaata, kontakaalam (saadhaaranamgaa 4 samvatsaraalu) prayojanakaramaina viniyogaaniki upayoginchalekapovadam valla rashtram hakkulanu tirigi pondadaaniki daariteeyavachchu. punaruddharana taruvaata, eee hakkulanu maroka aasaktigala paarteeki vikrayinchavacchu ledhaa leejuku ivvavacchu. rashtra karyalayam dwara ledhaa vyaktigata neeti nyaayavaadi dwara anumati darakhaastu dwara hakkulanu pondavacchu.
texas.
mottammeeda, texaslo neeti hakkula paristhiti neeti hakkulanu spashtamgaa nirvachinchina raashtraalato samanamga untundi. day mcdanials verses texas supreme court teerpu 2012loe swaadheenam chesukune hakkuku maddatugaa edward aquifer authority, bhoogarbha jalaala hakkula vaanijyaaniki punaadi vesindi (uparitala neeru pratyeka yantraangam dwara niyantrinchabadutundi). 2013loe sthaapinchabadina texas water exchange, raashtramlo bhoogarbha jalaala hakkula vyaparam kosam mariyu prastutam americalo unna ekaika praja market. neeti nyaayavaadula dwara neeti hakkula vaanijyaaniki saampradaaya paddhatulu kooda ippatikee unnaayi.
vidhana saadhanaala yokka aardhika anuvartanaala namuunaa.
coses siddhaantam.
utpattidaarulu mariyu viniyogadaarula madhya, bahya amsaalu talette avakaasam undhi. ivi yea pakshankaina nashtam kaliginche roopaanni teesukovachhu, veerilo okariki baahyatvaaniki sambandhinchina aasti hakkulu undavacchu ledhaa undakapovachhu. khachitamaina samacharam yokka anchanaala prakaram, rendu paarteelu dhara-teesukunevaaru, kharchuleni nyaayasthaana vyavasthalu, utpattidaarulu mariyu viniyogadaarulache labhalu mariyu viniyogaanni penchadam, aadaayam/sampada prabhavalu laevu mariyu lavadevila kharchulu laevu, paarteelu samarthavanthamaina sthaayi pariharanni pondagalugutaayi. eee anchanaalu arudugaa ekakaalamlo neraverinappatiki, paarteela madhya oka erpaatu cheyavachu. 
neeti vyaparam vishayamlo, vaari neeti hakkulanu pondutunna vaaru itarula itara swabhaavam yokka hakkulanu ullanghinchinappudu oka udaaharana sambhavistundi. debbatinna paarteelu tama hakkulalo kontha bhaganni pondakunda undataaniki hakkula holderlaku chellinchaalani pratipaadinchinatlayite cosein berasaaraala vyavastha erpadutundi. eee chellimpu hakkula-holderlu kolpoyina prayojanaalu mariyu baadhitula nashtaala paridhiloo untundi. coses siddhaantaaniki maroka udaaharana emitante, neeti hakkula yajamani tama aastipai neeti vanarunu pondadaaniki bhuuswaamiki chellinchinappudu. bhuswamulu chesina nashtaala kharchu mariyu vaari hakkulanu pondutunna vyaktiki kalige prayojanam madhya tagina dhara untundi.
pareto saamarthyam.
neeti vyaparam yokka antarleena lakshyam pareto saamarthyaanni saadhinchadam. idhi neeti hakkula pampinhee yokka amsam, dheenilo maroka paarteeni adhe sthaayilo adhvaannamgaa cheyakunda tadupari ketaayimpulu oka paarteeni meruguparachalevu. karuvu kaani samvatsaraalanu oohinchi, neetini ekkuvagaa viluvaina vaariki ketayinchinappudu ketayimpu yokka saraina sthaayi jarugutundi.
pigovian pannu.
pigouvian rusumu anedi kalushyam yokka samarthavanthamaina sthaayilo moolyaankanam chesinappudu udgaaraala valla kalige mottam upanta nashtaniki sarigga samaanamaina udgaara rusumu. neeti vyaparam vishayamlo, pratikuula baahyatalu tarachugaa moodava paksham nashtaala roopamlo vyaktamavutaayi. neeru sthaanabhramsham chendinappudu, pipelinelu nirminchinappudu ledhaa neeti vaanijyam phalitamgaa communitylu marinappudu, veetilo prati okkati neeti vaanijyam yokka pratikuula lakshanam. neeti vyaapaaraaniki sambandhinchina pannu dwara debbatinna pakshaalaku pariharam chellinchaalani pratipaadinchabadindi. eee pannu swalpakaalika neeti badilee konugoluku sambandhinchina kharchulo ponduparachabadutundi mariyu utpatti cheyabadina aadaayam appudu oka nirdishta nidhiki jama avutundi. vaanijya samvatsaram chivarilo, tappu chesina paarteelu nashtaala swabhaavam mariyu teevrata aadhaaramgaa pariharam kosam daakhalu cheyadaaniki anumatinchabadataayi.

