
iteevali vaataavarana maarpula aapaadimpu

iteevali global warming mariyu bhoomipai sambandhita vaataavarana maarpulaku kaaranamaina yantraamgaalanu saastriiyamgaa nirdhaarinchadaaniki mariyu aapaadinchadaaniki chesina prayatnaalu, maanava karyakalapala dwara utpatti cheyabadina greenhouse vaayuvula sthaayilu peragadam pradhana chodaka shakti anie kanugonnayi, sahaja saktulu vaividhyaanni jodistaayi. 1850-1900 looni sthaayilatho poliste 2010-2019 dwara maanava-prerita uparitala-sthaayi gaali vedekkadam yokka paridhi 0.8 °C nundi 1.3 °C varaku untundi, uttama anchanaa 1.07 °C. idhi 0.9 masim nundi 1.2 masim samayamlo gamaninchina mottam vedekkadaaniki daggaragaa untundi, ayithe aaa samayamlo ushnograta maarpulu sahaja balaprayogaala kaaranamgaa ± 0.1 masim mariyu vaataavaranamloo vaividhyam kaaranamgaa ± 0.2 masim matrame undevi.
2021loe vaataavarana maarpulapai antar prabhutva panel (ipc) prakaram, "paarisraamika puurva kaalam nundi maanava prabhavam vaataavaranam, mahasamudram mariyu bhoomini vedekkinchindani nissandehamgaa undhi."aapaadimpupai adhyayanalu mukhyamgaa gatha 50 samvatsaraalalo vaayidya ushnograta rikaardu kaalamlo gamaninchina maarpulapai drushti saarinchaayi. maanava karyakalapalu vaegamgaa abhivruddhi chendina kaalam idhi mariyu uparitalam paina vaataavaranam yokka pariseelanalu andubaatulo unnaayi.
global warmingku dohadapade konni pradhana maanava karyakalapalu
maanava kaaryakalaapaalato paatu, konni sahaja yantraamgaalu kooda vaataavarana maarpulaku kaaranamavutaayi, udaaharanaku, vaataavarana dolanalu, soura karyakalapalalo maarpulu mariyu agniparvata karyakalapalu.
iteevali vaataavarana maarpula kaaranamgaa maanava karyakalapalu jarugutunnayani cheppadaniki aneka aadharalu maddatu istunnaih
maanava kaaryakalaapaalaku iteevali global warmingnu ipcc aapaadinchadam shaastreeya samajam yokka drukpathaanni pratibimbistumdi mariyu prapanchavyaaptamgaa 196 itara shaastreeya samsthalachae kooda maddatu ivvabadindi. ()
nepathyam.
bhoomi yokka vaataavaranaanni prabhaavitam chese kaarakaalanu balavantamgaa, pratispandanagaa mariyu antargata vaividhyalugaa vibhajinchavachhu. vaataavarana vyavasthapai baahyamgaa vidhinche vishayam balavantam. agniparvata visphotanaalu mariyu suuryuni yokka utpatti loe vaividhyaalu vanti sahaja drugvishayaalu bahya balagaalalo untaayi. maanava karyakalapalu kooda balavantamgaa vidhinchavachhu, udaaharanaku, bhoomi yokka vaataavaranam yokka kuurpunu marchadam dwara.
vividha karakalu bhoomi yokka shakti samatulyatanu elaa maarustaayane daaniki radiative fores anedi oka kolata. saanukuula radiative fores uparitalam vedekkadaaniki mariyu kalakramena vaataavarana vyavasthaku daariteestundi. 1750loe paarisraamika viplavam prarambham mariyu 2005 samvatsaram madhya, carbon dioxide yokka vaataavarana gaadata perugudala (rasayana suutramh) bhoomi yokka uparitala vaisaalyampai sagatuna chadarapu meetaruku sumaru 1.66 vaatla (sankshiptamgaa doubluem−2) saanukuula vikirana balaniki daariteesindi.
vaataavarana pratispandanalu icchina balaniki vaataavaranam yokka pratispandananu penchavacchu ledhaa tagginchavachhu.
vaataavarana vyavasthalo aneka pratispandana yantraamgaalu unnaayi, ivi vaataavarana balavantam yokka maarpu yokka prabhavalanu vistarinchagalavu (saanukuula pratispandana) ledhaa tagginchagalavu (pratikuula pratispandana).
balavantamgaa chese maarpulaku pratispandanagaa vaataavarana vyavastha maarutundi.
vaataavarana vyavastha daanipai vidhinchina balaprayogaala uniki mariyu lekapovadam rendintiloonuu antargata vaividhyaanni chooputundi (vyatiraeka chitraalanu chudandi). vaataavaranam mariyu mahasamudram madhya kalayika vanti vaataavarana vyavasthalooni bhagala madhya sanklishta paraspara charyala phalitamgaa eee antargata vaividhyam erpadutundi (antargata vaataavarana vaividhyam mariyu bhuutaapam paie taruvaati vibhaganni kooda chudandi). antargata vaividhyam yokka udaaharana ell nino-sadaran dolanamu.
gurtinchadam verses. aapaadimpu.
vaataavarana sankethaalanu gurtinchadam mariyu aapaadinchadam, alaage daani saadhaarana-ghnaanam ardham, vaataavarana maarpula saahityamlo marinta khachitamaina nirvachananni kaligi undhi, dheenini ipcc vyaktam chesindi. vaataavarana sanketaanni gurtinchadam anedi ellappuduu mukhyamaina aapaadimpunu suuchimchadu. ipcc yokka nalgava anchanaa nivedika prakaram, "maanava karyakalapalu 1750 nundi vaataavaranampai gananeeyamaina nikara vedekkadam prabhavanni chupayi", "ikkada" chaalaa avakaasam "anedi 95 saatam kante ekkuva sambhaavyatanu suuchistumdi. "oka sanketaanni "gurtinchadam" anedi gamaninchina maarpu sahaja antargata vaividhyam dwara vivarinchagala daanikante ganankaparamga gananeeyamgaa bhinnamgaa undani niroopinchadam avasaram.
"aapaadimpu" kii oka sanketam ilaa undani niroopinchadam avasaramh
mukhya aapaadimpulu.
greenhouse vaayuvulu.
 idhi sahajamgaa carbon chakramlo bhaagamgaa, jantuvulu mariyu mokkala swaasakriya, agniparvata visphotanaalu mariyu samudra-vaataavarana marpidi dwara grahinchabadutundi mariyu vidudala avutundi. shilaja indhanaalanu kalchadam mariyu bhuu viniyogamlo maarpulu (krinda chudandi) vanti maanava karyakalapalu, vaataavaranaaniki pedda mottamlo kaarbannu vidudala chestaayi, deenivalla vaataavaranamloo saandratalu perugutaayi.
1958loe charless david keeling praarambhinchina vaataavarana ekagrata yokka adhika-khachitatva kolatalu, vaataavaranam yokka maarutunna kuurpunu namodu chese master time sireesnu yerparustaayi. prapancha vaataavaranam yokka rasayana kuurpupai maanava karyakalapala prabhaavaaniki saakshyamgaa vaataavarana maarpula saastramlo eee dayta iconic hodaanu kaligi undhi.
2019 maeloe vaataavaranamloo neeti saandrata 415 ppmku cherukundi. chivarisariga idhi eee sthaayiki cherukunnappudu 2.6-5.3 million samvatsaraala kritam. maanava jokyam lekunda, idhi 280 ppm avutundi.
veetitho paatu, methane mariyu kontavaraku nitrus oxide kooda greenhouse prabhaavaaniki pradhana balavantamgaa dohadam chestaayi. kyoto protocol veetini hydrofluorocarbon (hcfsis), perfluorocarbonlu (pfcs) mariyu sulfur hexafluoride (sf6) thoo kalipi jabita chestundi, ivi puurtigaa krutrima vaayuvulu, ivi radiative forcingku dohadapadatayi. kudi vaipuna unna chaart enimidi pradhana aardhika rangaalaku maanavajanya greenhouse vaayu udgaaraalanu aapaadistundi, veetilo atipedda sahakaram vidyut kendraalu (veetilo chaalaa varaku boggu ledhaa itara shilaja indhanaalanu kalchevi), paarisraamika prakriyalu, ravana indhanaalu (saadhaaranamgaa shilaja indhanaalu) mariyu vyavasaya upa utpattulu (pradhanamgaa enteric fermentation nundi methane mariyu eruvula upayogam nundi nitrus oxide).
neeti aaviri.
neeti aaviri atyanta samruddhiga unde greenhouse vayuvu mariyu vaataavaranamloo takkuva kaalam (sumaru 10 rojulu) unnappatikee sahaja greenhouse prabhaavaaniki atipedda sahakaram andistundi. konni maanava karyakalapalu sthaanika neeti aaviri sthaayilanu prabhaavitam chestaayi. ayithe, prapancha sthaayilo, neeti aaviri gaadata ushnograta dwara niyantrinchabadutundi, idhi mottam aaviri mariyu avapaatam retlanu prabhaavitam chestundi. anduvalla, prapanchavyaaptamgaa neeti aaviri gaadata pratyaksha maanava udgaaraala dwara gananeeyamgaa prabhaavitam kaadu.
bhoomi viniyogam.
vaataavarana maarpulaku rendu pradhana kaaranaalu bhuu viniyogam kaaranamani cheppavacchu. 1750 mariyu 2007 madhyakaalamlo, maanavajanya udgaralalo moodinta rendu vantulu shilaja indhanaalanu kalchadam dwara utpatti cheyabaddaayi, mariyu moodinta oka vanthu bhoomi viniyogamlo maarpula nundi, pradhanamgaa atavee nirmuulana nundi utpatti cheyabaddaayi. atavee nirmuulana rendoo atavee nirmuulana praantaalu grahinche carbon dioxide mottaanni taggistaayi mariyu erosollatho paatu, tarachugaa daanitoe paatu vachhe jeevaraasini kalchadam dwara neerugaa greenhouse vaayuvulanu vidudala chestaayi.
vaataavarana maarpulaku bhuu viniyoga chodakulu konnisaarlu maanava karyakalapala paroksha prabhavalu. udaaharanaku, aafrikaaloni enugulu saadhaaranamgaa carbon dioxide vibhajanaku manchigaa unde nemmadigaa perige chetlanu rakshistaayi. maanava vaeta kaaranamgaa enugula sankhya gananeeyamgaa taggadam parokshamgaa takkuva carbon dioxidenu grahinche chetla janaabhaaku daariteestundi.
vaataavarana maarpulaku rendava kaaranam bhuu viniyogam anie cheppabadindi, bhusambandhamaina albido tarachugaa upayogam dwara maarchabadutundi, idhi radiative forcingku daariteestundi. eee prabhavam prapanchavyaaptamgaa kante sthaanikamgaa marinta mukhyamainadi.
pasuvulu mariyu bhoomi viniyogam.
prapanchavyaaptamgaa, vyavasayam kosam upayoginche mottam bhoomilo 70 saatam ledhaa bhoomi yokka manchu rahita bhoomi uparitalamlo 30 saatam pasuvula utpatti aakraminchindi.
maanavajanya greenhouse vaayu udgaralalo 18 saataaniki paiga pasuvulu mariyu pasuvula sambandhita kaaryakalaapaalaina atavee nirmuulana mariyu perugutunna indhana-teevramaina vyavasaya paddhatulaku aapadinchabaddaayi. pasuvula rangaaniki sambandhinchina nirdishta aapaadimpulu
aerosols.
vaastava khachitatvamto, shaastreeya ekaabhipraayam vaataavarana maarpula yokka vividha roopaalanu, pradhanamgaa sheetaleekarana prabhavalanu, aerosollaku aapaadinchindi, ivi vaataavaranamloo velaadadeeyabadina chinna kanaalu ledhaa binduvulu.
maanavajanya aerosollu aapaadinchabadina mukhya vanarulu
20va sataabdapu vaataavarana maarpula aapaadimpu.
gatha 150 samvatsaraalugaa maanava karyakalapalu vaataavaranamloki perugutunna parimaanamlo greenhouse vaayuvulanu vidudala chesaayi. idhi sagatu prapancha ushnograta ledhaa global warminglo perugudalaku daariteesindi. itara maanava prabhavalu sambandhitamainavi-udaaharanaku, sulfate aerosollu sheetaleekarana prabhavanni kaligi untaayani nammutaaru. sahaja karakalu kooda dohadam chestaayi. gatha sataabdapu chaaritraka ushnograta rikaardu prakaram, bhoomi yokka uparitalaaniki sameepamlo gaali ushnograta 0.74 ± 0.18 ° celsius (1.3 ± 0.32 ° fahrenheit) perigindi.
vaataavarana maarpula parisoedhanaloo chaaritraatmakamgaa mukhyamaina prasna, vaayidyaala recordula kaalamlo maanava karyakalapalu mariyu maanavetara kaaranaala yokka saapeksha praamukhyatanu pariganinchindi. 1995 rendava anchanaa nivedika (saar) loe, ipcc vistrutamgaa utankinchina prakatana chesindi, "saakshyaala samatulyata prapancha vaataavaranampai spashtamaina maanava prabhavanni suuchistumdi". saakshyaala samatulyata" anae padabandham criminal kortulaku viruddhamgaa sivil loe avasaramaina (aangla) saadhaarana-chatta pramaanaanni suchinchindihi "sahetukamaina sandehaaniki minchinadi kaadu". 2001loe moodava anchanaa nivedika (taar) dheenini meruguparichi, "gatha 50 samvatsaraalugaa gamaninchina vedekkadam chaalaa varaku maanava kaaryakalaapaalaku aapaadinchabadindani kotta mariyu balamaina aadharalu unnaayi" anie perkondi. 2007 naalugo anchanaa nivedika (aarr4) eee phalitaanni balopetam chesindi
ipcc naalugo anchanaa nivedikaloni itara phalitaalu
gatha aidu dasabdaluga bhoomi uparitalampai sumaru 0.65 masim (1.17 efo) global warming undhi (chaaritraka ushnograta rikaardunu chudandi). vaataavarana vyavastha yokka antargata vaividhyam, bahya balavantam, greenhouse vaayuvula saandrataloo perugudala ledhaa veeti kalayika prapancha sagatu ushnogratalo maarpulanu kaliginche sambhaavya karakallo okati. greenhouse vaayuvula perugudala, mukhyamgaa, gamaninchina vedekkadaaniki ekkuvagaa kaaranamani prastuta adhyayanalu suuchistunnaayi. eee nirdhaaranaku aadharalu
aapaadimpupai vivaralu.
iteevali shaastreeya anchanaalu gatha 50 samvatsaraalalo bhoomi yokka uparitalam yokka vedekkadam chaalaa varaku maanava karyakalapala valla sambhavinchindani kanugonnayi (shaastreeya saahityam mariyu abhipraayampai vibhaganni kooda chudandi). eee teermaanam aneka aadhaaraalapai aadharapadi untundi. sahaja vaataavarana vaividhyam yokka "sabdam" nundi kramamga udbhavinchina vedekkinche "sanketam" laaga, prapancha vaataavaranampai maanava prabhaavaaniki shaastreeya aadharalu gatha aneka dasabdaluga, aneka vandala adhyayanala nundi kuudukunnaayi. yea okka adhyayanam "smoking gunn" kaadu."iteevali vedekkadaaniki maanava karyakalapalu praathamika chodaka shakti anae nirdhaaranaku maddatu ichhe pedda aadhaaraalanu yea okka adhyayanam ledhaa adhyayanala kalayika balaheenaparachaledu.
greenhouse vaayuvulu vaedini elaa bandhistaayi, greenhouse vaayuvula perugudalaku vaataavarana vyavastha elaa spandistundi mariyu itara maanava mariyu sahaja karakalu vaataavaranaanni elaa prabhaavitam chestayane daanipai bhouthika avagaahanapai modati varusa aadhaarapadindi. rendava varusa sakshyam gatha 1,000 nundi 2,000 samvatsaraalalo vaataavarana maarpula paroksha anchanaala nundi vachindi. eee recordulu jeevulu mariyu vaati avasheshaala nundi (chetla valayalu mariyu pagadalu vantivi) mariyu bhouthika parimaanaala nundi (manchu korlalo thelikaina mariyu bhaarii isotopulu madhya nishpatti vantivi) pondabadataayi, ivi vaataavarana maarpula kaaranamgaa kolavagala margallo marutayi. eee dayta nundi paatham emitante, gatha aneka dasabdaluga prapancha uparitala ushnogratalu spashtamgaa asaadhaaranamainavi, avi kaneesam gatha 400 samvatsaraalalo yea samayamloonainaa kante ekkuvagaa unnaayi. uttara ardhagolamlo, iteevali ushnograta perugudala kaneesam gatha 1,000 samvatsaraalalo spashtamgaa asaadhaaranamainadi (dheeniki viruddhamgaa graph chudandi).
moodava varusa sakshyam vaataavaranamloo gamaninchina maarpulu mariyu maanava kaaryakalaapaalaku pratispandanagaa vaataavaranam elaa maarutundani anchanaa vese computer modal anukaranala madhya vistruta, gunaatmaka sthirathvam meeda aadharapadi untundi. udaaharanaku, greenhouse vaayuvula chaaritraka perugudalato vaataavarana namuunaalanu amalu chesinappudu, avi bhoomi mariyu samudra uparitalam yokka kramamga vedekkadam, samudrapu ushna parimaanam mariyu diguva vaataavaranam yokka ushnogratalo perugudala, prapancha samudra mattam perugudala, samudrapu manchu mariyu manchu kappadam, stratosphere yokka sheetaleekarana, vaataavarana neeti aaviri parimaanamlo perugudala mariyu pedda ettuna avapaatam mariyu ottidi namoonaalalo maarpulanu chuuputaayi. namuunaa vaataavarana maarpula yokka ivi mariyu itara amsaalu pariseelanalatoo ekibhavistayi.
"velimudra" adhyayanalu.
chivaraga, velimudra adhyayanalu anie pilavabade vaati nundi vistrutamaina ganaanka aadharalu unnaayi. vaataavaranaanni prabhaavitam chese prati amsam vaataavarana pratispandana yokka pratyaekamaina namuunaanu utpatti chestundi, prati vyaktiki pratyaekamaina velimudra untundi. velimudra adhyayanalu eee pratyaekamaina santakaalanu upayoginchukuntaayi mariyu namuunaa mariyu gamaninchina vaataavarana maarpula namuunaala yokka vivaranaatmaka polikalanu anumatistaayi. vaataavaranamloo gamaninchina maarpulanu oka nirdishta kaaranam ledhaa kaaranaala samitigaa aapaadinchadaaniki saastravettalu atuvanti adhyayanaalapai aadhaarapadataaru. vaastava prapanchamlo, paarisraamika viplavam praarambhamainappati nundi sambhavinchina vaataavarana maarpulu maanava mariyu sahaja kaaranaala sanklishta misramam valla sambhavinchaayi. eee mishramamlo prati okkari prabhavam yokka praamukhyata kalakramena maarutundi. vaastavaaniki, bahula bhoomulu laevu, ivi oka prayogakudu prati bhoomipai oka samayamlo oka karakanni maarchadaaniki anumatistaayi, tadwara ververu velimudralanu vaeruchaeyadaaniki sahaayapadataayi. anduvalla, vyaktigata karakalu vaataavaranaanni elaa prabhaavitam chestayo adhyayanam cheyadaaniki vaataavarana namuunaalu upayoginchabadataayi. udaaharanaku, oke karakam (greenhouse vaayuvulu vantivi) ledhaa kaarakaala samiti maaravacchu, mariyu eee vyaktulaku ledhaa mishrama maarpulaku namuunaa vaataavarana vyavastha pratispandananu adhyayanam cheyavachu.
eee anchanaalu pariseelanalu (paina chuupinavi) dwara dhruvikarinchabaddayi.
udaaharanaku, gatha sataabdapu vaataavarana namuunaa anukaranalu maanava-prerita mariyu sahaja vaataavaranampai anni pradhana prabhavalanu kaligi unnappudu, avi gamaninchina vaataavarana maarpula namuunaala yokka aneka mukhyamaina lakshanaalanu punarutpatti cheyagalavu. namuunaa prayogaala nundi maanava prabhavalanu tolaginchinappudu, gatha 50 samvatsaraalalo bhoomi yokka uparitalam vaastavaaniki koddigaa challabadi untundani phalitaalu suuchistunnaayi. velimudra adhyayanala nundi spashtamaina sandesam emitante, gatha ardha sataabdamloo gamaninchina vedekkadaanni sahaja kaarakaala dwara vivarinchalemu, badulugaa idhi pradhanamgaa maanava kaarakaala valla sambhavistundi.
vaataavaranamlooni porala dwara oka mukkanu chudatam dwara mariyu uparitalam nundi strato aavarana dwara ushnograta maarpula namuunaanu adhyayanam cheyadam dwara vaataavaranampai maanava prabhaavaala yokka maroka velimudra gurtinchabadindi (soura karyakalapalapai vibhaganni chudandi). toli velimudra pani uparitalam mariyu vaataavarana ushnogratalo maarpulapai drushti pettindi. saastravettalu appudu mottam shreni vaataavarana chararaasulaku velimudra paddhatulanu vartimpajesaaru, mahaasamudraala ushna amsamlo maanava-kaaranamaina vaataavarana sankethaalanu gurtinchadam, tropopas yokka etthu (troposphere mariyu stratosphere madhya sarihaddu, iteevali dasaabdaalalo vandala adugula paiki maarindi), avapaatam, karuvu, uparitala peedanam mariyu pradhana nadhee pareevaahaka praantaala nundi pravahinche pravaham yokka bhougolika namuunaalu.
2007loe ipcc naalugo anchanaa nivedika vacchina taruvaata prachurinchina adhyayanalu vaataavarana thema sthaayilu (uparitalaaniki daggaragaa mariyu vaataavaranam yokka puurti sthaayilo), architic samudrapu manchu paridhi ksheenata, mariyu architic mariyu antarcitic uparitala ushnogratalalo maarpula namoonaalalo maanava velimudralanu kooda kanugonnayi.
eee mottam pani nundi vachhe sandesam emitante, vaataavarana vyavastha perugutunna aadhipatya maanava prabhavam yokka sthiramaina kathanu chebutondi-ushnograta, manchu paridhi, thema mariyu prasarana namoonaalalo maarpulu sanklishtamaina pajillooni mukkala vale saareerakamgaa sthiramaina reetilo kalisipotayi.
eee rakamaina velimudra pani daani praadhaanyatanu ekkuvagaa maarustondi. gurtinchinatlugaa, spashtamaina mariyu balavantapu shaastreeya aadharalu prapancha vaataavaranampai spashtamaina maanava prabhaavaaniki kesuku maddatu istayi. iteevali drushti ippudu khandantara mariyu praantiiya sthaayilalo vaataavarana maarpulapai mariyu samajalapai pedda prabhavalanu chuupagala chararaasulapai undhi. udaaharanaku, saastravettalu maanava karyakalapalu mariyu manchu poralalo maarpulu, garishta mariyu kaneesa (rojuvaaree) ushnograta mariyu paschima united states looni parvata praantaalalo pravaham yokka kaalaanuguna samayam madhya kaarana sambandhaalanu sthaapinchaaru. tuphaanu erpade praantaalalo samudra uparitala ushnograta maarpulaku maanava karyakalapalu gananeeyamaina sahakaram andinchina avakaasam undhi. parisoedhakulu bhouthika vaataavarana vyavasthaku minchi kooda chuustunnaaru, mariyu mokkalu mariyu janthu jaatula pampinhee mariyu kaalaanuguna pravartanalo maarpulanu ushnograta mariyu avapaatamlo maanava-kaarana maarpulatoe mudipettadam praarambhinchaaru.
oka dasaabdam paatu, vaataavarana maarpula kathalooni oka amsam namuunaalu mariyu pariseelanala madhya gananeeyamaina vyatyaasaanni chuuputunnatlu anipinchindi. ushnamandalamlo, greenhouse vaayuvula perugudalato, troposphere uparitalam kante vaegamgaa vedekkutundani anni namuunaalu anchanaa vaesaayi. vaataavarana beloonlu, upagrahaalu mariyu uparitala thermometers nundi pariseelanalu vyatiraeka pravartananu chuuputunnatlu anipinchindi (troposphere kante uparitalam yokka vegavantamaina vedekkadam). vaataavarana maarpulaku gala kaaranaalanu ardham chesukovadamlo eee samasya oka addankigaa nilichindi. idhi ippudu chaalaa varaku parishkarinchabadindi. upagraham mariyu vaataavarana beloon detaalo pedda anischitulu unnayani parisoedhanaloo telindi. namuunaalu mariyu pariseelanalalo anischitulanu sarigga lekkinchinappudu, kotta pariseelanaa dayta setlu (telisina samasyalaku merugaina chikitsato) vaataavarana namuunaa phalitaalato ekibhavistayi.
ayithe, namuunaalu mariyu pariseelanala madhya migilina anni thedaalu parishkarinchabaddaayi anie dheeni ardham kaadu. architic samudrapu manchu, avapaatam yokka konni amsaalu mariyu uparitala peedanam yokka namuunaalu vanti konni vaataavarana chararaasulaloo gamaninchina maarpulu namuunaalu anchanaa vesina daanikante chaalaa vaegamgaa konasaagutunnatlu kanipistaayi. eee vyatyaasaalaku kaaranaalu baga ardham kaaledu. edemaina, vaataavarana velimudrala nundi vacchina mukhyamaina mugimpu emitante, ippati varaku adhyayanam chesina gamaninchina maarpulu chaalaa varaku okadaanikokati anugunamgaa unnaayi, mariyu maanava karyakalapala phalitamgaa vaedi-bandha vaayuvula perugudalaku vaataavarana vyavastha elaa spandistundani aasinchavacchane daanipai mana shaastreeya avagahanaku kooda anugunamgaa unnaayi.
shaastreeya saahityam mariyu abhiprayam.
ekaabhipraaya drukpathaaniki prachurinchabadina mariyu anadhikaarika maddatuku aneka udaaharanalu unnaayi. mundu cheppinatlugaa, 20va sataabdam madhyakaalam nundi prapancha sagatu ushnogratalalo gamaninchina perugudala maanava karyakalapala kaaranamgaa "chaalaa varaku" undani ipcc teelchindi. ipcc yokka teermaanaalu us national research council roopondinchina aneka nivedikalaku anugunamgaa untaayi.
2009loe yuu. ess. prachurinchina oka nivedika.ess. global change research programme "[global] warming anedi nissandehamgaa mariyu pradhanamgaa maanava-preritamainadi."
aneka shaastreeya samsthalu ekaabhipraaya abhipraayaaniki maddatu ichhe prakatanalanu vidudala cheshai
gurtimpu mariyu aapaadimpu adhyayanalu.
vaataavaranamloo gamaninchina aneka maarpulaku aapaadimpu saadhyamani ipcc naalugo anchanaa nivedika (2007) teelchindi (global warming yokka prabhavalanu chudandi). ayithe, chinna praantaalalo (khandantara sthaayi kante takkuva) mariyu takkuva kaala vyavadhilo (50 samvatsaraala kante takkuva) maarpulanu anchanaa vesetappudu aapaadinchadam marinta kashtamgaa unnatlu kanugonabadindi.
pedda praantaalalo, sagatu vaataavaranam yokka sahaja vaividhyaanni taggistundi, idhi gurtinchadam mariyu aapaadinchadaanni sulabhataram chestundi.
soura karyakalapalu.
suuryuni ayaskanta kshetram koolipoyi, daani sagatu 11 samvatsaraala soura chakramlo bhaagamgaa (puurti uttaram nundi uttaram punaruddharanaku 22 samvatsaraalu) tirogamananiki gurainappudu soura suuryarashmi garishtamgaa sambhavistundi.
iteevali vaataavarana maarpulalo suuryuni paatranu vaataavarana saastravettalu pariseelinchaaru. 1978 nundi, suuryuni nundi utpattini upagrahaala dwara uparitalam nundi gatamlo saadhyamaina daanikante gananeeyamgaa marinta khachitamgaa kolustaaru. eee kolatalu 1978 nundi suuryuni mottam soura vikiranam peragaledani suuchistunnaayi, kabatti gatha 30 samvatsaraalalo vedekkadam anedi bhoomiki cherukune mottam soura shakti perugudalaku neerugaa aapaadinchabadadu (edamavaipu, paina unna graph chudandi). 1978 nundi moodu dasaabdaalalo, soura mariyu agniparvata karyakalapala kalayika bahusha vaataavaranampai konchem sheetaleekarana prabhavanni choopindi.
iteevali vaataavarana maarpulalo suuryuni paatranu pariseelinchadaaniki vaataavarana namuunaalu upayoginchabaddaayi.
iteevali dasaabdaalalo gamaninchina vegavantamaina vedekkadaanni namuunaalu punarutpatti cheyalekapoyayi, avi mottam soura vikiranam mariyu agniparvata karyakalapalalo vaividhyaalanu matrame parigananaloki teesukuntaayi. ayithe, namuunaalu maanava prabhavalu mariyu sahaja balaprayogaalato sahaa anni mukhyamaina bahya balagalanu kaligi unnappudu ushnogratalo gamaninchina 20va sataabdapu maarpulanu anukarinchagalavu. ippatike cheppinatlugaa, heggerl mariyu itarulu."(2007) 20va sataabdam madhyakaalam nundi gamaninchina global warminglo ekkuva bhaagam greenhouse vayuvu balavantam vallane jarigi undavacchani nirdhaarinchindi. eee nirdhaaranaku raavadamlo, heggerl mariyu itarulu."(2007) vaataavarana namuunaalu soura shakti yokka prabhavanni takkuvagaa anchanaa vese avakaasaanni anumatinchindi.
vaataavarana maarpulalo soura karyakalapala paatra kooda chetla valayalu vanti "proxy" datasetlanu upayoginchi ekkuva kaalam paatu lekkinchabadindi.
soura mariyu agniparvata balagalu cree. sha. 1000 mariyu 1900 madhya saapeksha vaedi mariyu challani kaalaalanu vivarinchagalavani namuunaalu suuchistunnaayi, ayithe 20va sataabdam chivarilo vedekkadaanni punarutpatti cheyadaaniki maanava prerita balagalu avasaram.
iteevali vaataavarana maarpulaku suuryuniki vyatiraekamgaa maroka sakshyam bhoomi yokka vaataavaranamloo vividha sthaayilalo ushnogratalu elaa marayo chudatam dwara vastundi.
namuunaalu mariyu pariseelanalu (paina unna chitram, madhyalo chudandi) greenhouse vayuvu uparitalam vadda diguva vaataavaranam vedekkadaaniki (troposphere anie pilustaaru) conny eguva vaataavaranam (stratosphere anie pilustaaru) challabarachadaaniki daariteestundani chuupistunnaayi. rasayana sheetaleekaranalu dwara ojon pora ksheenata kooda strato aavaranalo sheetaleekarana prabhaavaaniki daariteesindi. suuryuni ushnograta perugudalaku suuryudu kaaranamaite, uparitalam vadda troposphere vedekkadam mariyu stratosphere paibhagamlo vedekkadam vantivi anchanaa vaeyabadataayi, endukante soura karyakalapalu peragadam valla ojon mariyu natrajani oxidelu tirigi nimpabadataayi. stratosphere troposphere kante riverse temperature gradientnu kaligi untundi, kabatti troposphere yokka temperature ettutoe challabade koddi, stratosphere ettutoe perugutundi. hodley kanaalu ushnamandalamlo bhoomadhyarekha dwara utpatti cheyabadina ojon (strato aavaranalo yuvi vikiranam yokka atyadhika praantam) dhruvam vaipu kadile yantraangam. vaataavarana maarpu hodley kanaalanu vistarinchi, jett streamnu uttara disagaa nettivesi, tadwara ushnamandala praantaanni vistaristundani, phalitamgaa aaa praantaalalo mottam vecchani, endabettina paristhitulu yerpadathaayani prapancha vaataavarana namuunaalu suuchistunnaayi.
ekaabhipraayam laeni abhiprayalu.
haabibulo abdussamatov (2004), seyint loe antariksha parisoedhana adhipati. rashyaalooni pietersburg yokka pulkovo khagola observatory, iteevala gamaninchina vaataavarana maarpulaku suuryudu kaaranamani vaadinchindi. vaartaa muulaala kosam kenada paatrikeyulu.com (solaman, 2007bii), national geographic nyuus (ravilius, 2007), mariyu lifesigns (2007 kante) maars meeda vedekkadam katha gurinchi nivedinchaayi. eee vyasalalo, abdussamatov utankinchabaddaadu. suuryuni maarpula valla bhoomipai global warming jarugutondani maars meeda vedekkadam rujuvu anie ayana paerkonnaaru.
abdusamatovto vibhedinchina iddaru saastravettalanu ravilius (2007) utankinchaaruh americaloni wisconsin-madison vishwavidhyaalayamlo vaataavarana shaastravetta amato evon mariyu yukeloni oxford vishwavidhyaalayamlo graha bhouthika shaastravetta collin willson. willson prakaram, "prastuta yugamlo daani vaataavarana maarpulaku maars kakshyalooni alalu pradhana kaaranam" (kakshya balavantam kooda chudandi). yuu. ess looni pasiphik vaayuvya jaateeya prayogasaalalo vaataavarana bhouthika shaastravetta charless long nuu utamkistuu, athanu abdussamatovto vibhedinchaadu.
dhaana (2007) UK looni liverpool zaan moors vishwavidhyaalayamlo saamaajika maanava shaastravetta ayina bennie peasure abhiprayanni etthi chuupaaru. soura vyavasthalooni aneka grahalapai gamaninchina vedekkadam gurinchi vyaakhyaaninchina oka blagunu peasure thana vaartaalekhalo udaharinchaaru. veetilo neptune yokka moone triton, jupiter, pluto mariyu maars unnaayi. (2007) thoo oka eee-mail interviewlo, peasure ilaa perkonnaduh "mana soura vyavasthalooni aneka vibhina grahalapai vedekkinche pokadalu gamaninchadam oka chamatkaaramaina yaadruchikam anie neenu bhaavistunnaanu...) bahusha idhi kevalam oka prahasana."triton, pluto, jupiter mariyu maars meeda vedekkadam enduku jarigindanedaaniki badulugaa (2007) pratyaamnaaya vivaranalu andinchindi.
vaataavarana maarpula aapaadimpupai prajala vyakhyalaku yuu. ess. environmental protection agency (yuu. ess. epa, 2009) pratispandinchindi. iteevali vaataavarana maarpulaku soura vikiranamlo maarpulaku kaaranamani aneka mandhi vyaakhyaatalu vaadinchaaru. yuu. ess. epa (2009) prakaram, eee aapaadimpuku ekkuva shaastreeya saahityam maddatu ivvaledu. ipcc (2007) panini utamkistuu, us epa 1750loe paarisraamika viplavam praarambhamainappati nundi radiative forcingku soura vikiranam yokka takkuva sahakaranni etthi choopindi. eee kaalamlo (1750 nundi 2005 varaku), carbon dioxide, methane mariyu nitrus oxide yokka vaataavarana saandratalaloo perugudala kaaranamgaa radiative forcingku soura vikiranam yokka anchanaa sahakaram samyukta vikiranam yokka viluva 5 saatam (dheeniki viruddhamgaa graph chudandi).
vishwa kiranaala prabhavam.
suuryuni ayaskanta charya vishwa kiranaalanu mallistundani, idhi megha ghaneebhavana kendrakaala utpattini prabhaavitam chesi, tadwara vaataavaranampai prabhavam chooputundani henrique swensmark suuchimchaaru. bhuu ayaskanta kshetram vaataavaranamloo gatha maarpulu elaa prabhaavitam chesayo pariseelinchina 2009 adhyayananni website skeenilai nivedinchindi. eee adhyayanaaniki saha rachayita ayina bhougolika bhouthika shaastravetta mods farshou nudsen, adhyayanam yokka phalitaalu swensmark siddhaantaaniki maddatu istayani paerkonnaaru. vaataavarana maarpulalo mukhyamaina paatra pooshistundani adhyayanam rachayitalu kooda angeekarinchaaru.
vishwa kiranaalapai ekaabhipraaya drukpatham.
soura karyakalapalalo maarpulu vaataavaranaanni prabhaavitam chese yantraamgaanni vishwa kiranaalu andinchagalavani saahityam maddatu ivvaledu. solaman "mariyu itarulu."(2007) rashtram [..] cosmic rae time syries 1991 taruvaata prapancha mottam cloude kavarku ledhaa 1994 taruvaata prapancha takkuva-sthaayi cloude kavarku anugunamgaa kanipinchadu. niroopitamaina bhouthika yantraangam lekapovadam mariyu cloude kavarlo maarpulanu prabhaavitam chese itara kaarana kaarakaala sambhaavyatatoo paatu, idhi aerosol mariyu cloude erpaatulo galaxy cosmic rae-prerita maarpula madhya anubandhaanni vivadaspadamga chestundi.
lockwood und frolich (2007) mariyu sloan und wolfendale (2008) adhyayanalu iteevali dasaabdaalalo vedekkadam mariyu cosmic kiranaala madhya etuvanti sambandhaanni kanugonaledu. piers und audums (2009) megha lakshanaalapai cosmic kiranaala prabhavanni anukarinchadaaniki oka namuunaanu upayoginchindi. cosmic kiranaala yokka oohaatmaka prabhavam iteevali vaataavarana maarpulanu vivarinchadaaniki chaalaa takkuvagaa undani vaaru nirdhaarinchaaru. piers und audums (2009) vaari parisoedhanalu vishwa kiranaalu mariyu vaataavarana maarpula madhya sambandhaanni tosipuchaledani paerkontuu, tadupari parisoedhananu sifaarsu chesindi.
erlick "mariyu itarulu."(2009) soura vaividhyam mariyu vaataavaranam madhya anusandhaanaalu vishwa kiranaala kante insolation yokka pratyaksha vaividhyam dwara madhyavartitvam vahinche avakaasam undani aadharalu chuupimchaayani kanugonnaru, mariyu ilaa muginchaaru" "anduvalla mana anchanaala prakaram, pratyaksha soura vikiranam dwara ledhaa vibhina vishwa kiranaala raetla dwara, maarutunna soura karyakalapala prabhavam 1956 nundi 0.7 masim kante takkuvagaa undaali, antey".ii. gamaninchina global warminglo 14 saatam kante takkuva."carsla (2009) mariyu pittak (2009) eee rangamlo iteevali mariyu chaaritraka saahityaanni sameekshinchi, avi nirantara parisoedhananu prothsahinchinappatiki, vishwa kiranaalu mariyu vaataavaranam madhya sambandham balaheenamgaa undani kanugonadam konasagistunnayi. US EPA (2009) parisoedhanapai duplissy mariyu itarulache vyaakhyaaninchabadindi."(2009): sern vadda cloude prayogaalu aasaktikaramaina parisoedhanalu, conny cosmic kiranaalu cloude seedingku pradhana vanarugaa panichestaayane nischayaatmaka aadhaaraalanu andinchavu. prayogam nundi praathamika phalitaalu (duplissy mariyu itarulu.2009) ayan madhyavartitva nucleationku konni aadharalu unnappatikee, chaalaa nucleation sanghatanalu ayan prakriyala sahakaram takkuvagaa unnatlu gamaninchaayani suuchistumdi. eee prayogaalu nakilee aerosol paelullanu nivaarinchadaaniki taginanta parisubhramaina paristhitulu mariyu sthiramaina ushnogratalanu nirvahinchadamlo ibbandini kooda choopinchaayi. munupati swensmark prayogaalu sern prayogam yokka niyantrita paristhithulatho kooda saripolinatlu etuvanti suuchanalu laevu. cloude seedingpy swenmark phalitaalu inca dhrudamgaa ledhaa assessment literature yokka teermaanaalanu bhouthikamgaa maarchadaaniki saripovani memu kanugonnamu, mukhyamgaa cosmic rae-climate linkejeepai sandehaaspadamaina iteevali saahityam samruddhiga unnanduna
suuchanalu.
public-domine muulaalu
 

