maharjan

hinduu bouddha nawar kulaalu ledhaa nepaul samoohaalalo okati, pradhanamgaa patan, kirtipur, bhaktapur mariyu kaatmandu loyaloni katmandu nundi vachinadi.. vaaru japu japu yokka pradhana upa samuuham-neur community lopala unna community. adhe samaajamlooni itara upa samuuhaalatoe paatu maharjan prajalanu kooda japus anie pilustaaru.
parichayam.
newari ledhaa nepaul bhaashalo, "jyaapuu" anae padam "jyaapuu" anae padam nundi vachindi, dheeni ardham suuchimchina paniloo samarthudaina vyakti. eee vyaapulu kaatmandu loyaloni nijamaina swadeshi prajalu anie nammutaaru.
gopaalulu, ahir gupta, kirat, lichhavis vanti loyanu okappudu paalinchina vividha munupati raajavamsaala kalayika jyaapuu samajam. antey, jyaapuu samskruti mariyu sampradaayaalu indo-aryan nagarikata mariyu mongoloid kirat nagarikata madhya vileenam ayye rakalu. 
charitra.
thaakuri raajulu, lichchavulanu oodinchina taruvaata, munupati raajavamsaaniki chendina yea vyaktini ayina yea raajakeeya mariyu sainika abhyasam ledhaa adhikaaramlo kolpoyaru. otami taruvaata lichchaaveelaku anni paripalana, sainika udyogaalu niraakarinchabadinanduna, vaaru rajakeeyaalu, sainyam kakunda itara vruttulanu chepattavalasi vachindi.
tadanugunamgaa, antarinchipokunda undataaniki ippatike kiraatlu, ahirlu mariyu gopalala vaarasulatoe kuudina pourulatho licchaavilu kalisipovalsi vachindi. kiraatlu, ahir mariyu gopalalu appatike lichchaaveela ekikaranato vyavasaya vruttiloo nimagnamai unnaaru, dheeni phalitamgaa vyavasaayavetta ayina japu samajam erpadindi.
chivaraku, malla kaalamlo jayasthiti malla chetha varnasram yokka balamaina amalu taruvaata, jyaapuu samajam saadhaarana raitulugaa vileenam cheyabadindi.
sampradaayaalu, samskruti mariyu samstha.
maharjanlu, itara upa samuuhaalatoe paatu, loyaloni pradhana nagarallo "toles" anie piluvabade oka samaajamlo nivasistunnaaru. spashtamgaa, kaatmandulo 32 tollu, pataanlo 23, mariyu bhaktapur unnaayi.
jyaapulooni nivaasulandarikii pradhana devata saadhaaranamgaa talli devata ledhaa sthaanikamgaa "azima" mariyu "aju" anie piluvabade bhairavulu untaaru. "azima" antey newari loe ammamma anie mariyu "aju" antey eee jaathi samuuham yokka sannihita sambandhaanni soochinche taata anie ardham.
itara jyaapuu samaajaalato paatu maharjanlu guthi anae paripalana samsthanu kaligi unnaaru. pradhana devata aalayamloni anni karyakalapalanu nirvahinchadaaniki mariyu nirvahinchadaaniki matrame kakunda, jananam nundi maranam varaku avasaramaina anni jaathi nirdishta aacharalanu nirvahinchadaaniki guthi baadhyata vahistundi.
vaaru hinduu matam mariyu vajrayana bouddhamatam rendintinee anusarinchinappatikii, paatha puurva-vaeda prakruti aaradhana avasheshaalu kooda vaari sampradayalalo kanipistaayi. edainaa saampradaaya mariyu pradhana sravanti mataparamaina karyakramam mariyu acharala kosam, vaaru poojaarigaa vajrachaaryulu ledhaa gubhagula meeda aadhaarapadataaru, conny puurtigaa hinduu acharala kosam rajopadhyay braahmanulaku kooda poojaari sthaanam ivvabadutundi.
dhimay anie piluvabade vaari puraatana mariyu puurtigaa sthaanika vaayidyamlo mariyu aneka itara vaayidyaalalo kooda vyaapulu praaveenyam kaligi unnaaru. vividha mataparamaina shlokaalu, ragalu, jaanapada paatalanu eee samaajaaniki ghanatagaa cheppavacchu. sangeethaaniki sambandhinchina vaari anni panula kosam "nahsa dhiya" anie piluvabade pratyeka puurva-vaeda devatanu eee samajam poojistundi.
kotta samskruti mariyu sampradaayaalaku vennemukagaa giapu samajam prasiddhi chendindi mariyu aacharana dwara vaati samrakshanaku ghanata pondindi. vaaru itara kotta upa samuuhaalatoe paatu anni yaatralu mariyu pandugalalo pramukha paatra poeshistaaru.

