
tugra

tugra (;) anedi anni adhikaarika patraalu mariyu karaspandenslaku atikinchina sultan yokka calligraphic monogram, seal ledhaa santakam. tangha nundi prerana pondhi, adhi athani mudrapai chekkabadi, athani paalanalo mudrinchina nanelapai mudrinchabadindi. diguva gallerylo suleiman yokka adbhutamaina udaaharana vanti ottoman prakaasam sampradaayamlo kalaakrutulu ayina mukhyamaina patraala kosam chaalaa vistrutamaina alankarinchabadina samskaranalu srushtinchabaddaayi.
sultan paalana praarambhamlo tugranu roopondinchaaru mariyu vraatapuurvaka patraalapai aasthaana sulekhanakarta ledhaa "nisansi" geesaaru. modati tugra udaaharanalu 14va sataabdaaniki chendinavi.
tugraalu puraatana egyptulo cartouch ledhaa british chakravartula raaja saifar maadirigaane oka prayojanam kosam panicheesaaru. prati ottoman sultan kuu tanadaina pratyaekamaina tugra undedi.
vyutpatti.
tugra anae padam yokka muulaalapai rendu pradhana aalochanaa vidhanalu unnaayi. modatidi dheenini "tugrag" anie piluvabade turkic secretarial chihnam nundi udbhavinchindani, rendavadi palakudi paerunu "turgha"/"turgha" anie piluvabade villu lanty muulakamgaa roopondinchadaaniki pertian lekhakula prayatnamgaa chustundi, taruvaata dheenini tugraga tappugaa uchcharistaaru.
modati paatasaalaku praathamika vaadana mahmud all-kashgari thana "diwan lughat all-turk" loe chesina vyakhyah
tugra yokka drushya amsaalu.
tugraku oka vilakshanhamaina roopam undhi, edama vaipuna rendu ucchulu, madhyalo moodu niluvu rekhalu, diguvana vraata mariyu kudi vaipuna rendu podigimpulu untaayi. eee moolakaalalo pratidaaniki oka nirdishta ardham undhi, mariyu avi kalisi tugraga sulabhamgaa gurtinchadagina roopaanni yerparustaayi. 
sultan paeru diguva vibhaagamlo vraayabadindi, dheenini "sere" anie pilustaaru. kaalanni batti, eee paeru 1326loe modati tugraalo osman kumarudu orhan vale saralamgaa undavacchu. taruvaati kaalamlo tugranu kaligi unna vyakti mariyu athani tandri paeruku gourava suuchakaalu mariyu praarthanalu kooda jodinchabadataayi.
tugraku edama vaipuna unna looplanu arabic nundi "bays" anie pilustaaru, dheeni ardham "guddu". tugra roopakalpana yokka konni vivaranalu bays luu sultanlu aadhipatyam vahinchina rendu samudraalanu suuchistaayani perkonnayi bayati pedda loop madhyadhara praantaanni suuchistumdi mariyu lopali, chinna loop nalla samudraanni suuchistumdi.
tugra paibhagamlo unna niluvu rekhalanu "tug" ledhaa flagstaff anie pilustaaru. moodu taggulu swaatantraanni suuchistaayi. tugsnu daate ess-aakarapu rekhalanu "zulfe" anie pilustaaru mariyu avi, kudivaipu chuse tugs paibhaagaalato kalisi, thoorpu nundi padamaraku gaalulu veestaayani, ottomanla saampradaaya kadalikanu suuchistaayi.
tugraku kudi vaipuna unna panktulanu "hanser" anie pilustaaru mariyu shakti mariyu saktiki chihnamaina kattini suuchistumdi.
itara tughalarlu.
tugranu ekkuvagaa ottoman sultaanlatoe gurtinchinappatikii, vaaru konnisaarlu kazar raajavamsam, safavid saamrajyam mariyu kazan khanet vanti itara rashtraalalo kooda upayoginchabaddaaru. taruvaata, saamraajya russia yokka taataarulalo tugraalanu upayoginchaaru.
moghal chakravartulu ottomanlatho paatu, sulekhana chihnalanu upayoginchinatlu kooda telisindi, moghal "tugra" chakravartula sulekhana santakam pakkana, daani kona vadda moodu paayintlatho vruttaakaaramlo undedi.
1919 nundi 1936 varaku afghan currency notlalo tugra kooda undedi. pakistan 1947 nundi 1974 varaku daani nanelapai tugra kaligi undhi; eee rendoo karaachilooni state byaank museumlo unnaayi. bahavalpur nawabu, hyderabad nizam vaari nanelapai kooda tugraalu undevi. eee pravahinche rekhalu suleiman paalana yokka vistruta vyaaptini mariyu athani bhavishyat vijayaalanu suuchistaayi. idhi ottoman saamraajyaaniki minchina itara praantaalaku islam vyaapti chendadaanni kooda suuchistumdi.
saamraajyavaada anantara vivaranalu.
nedu vishishtamaina tugra roopaanni upayoginche aadhunika chetivraata kalaakaarulu unnaaru. kalakarudu vladimir popov roopondinchina russia adhyakshudu vladimir putin mariyu japan chakravarthy akihito yokka tugraalu udaaharanalu.

