vaikunnu.

laattan (laattin ennartham varunna franch laattin ennathil ninnu) allengil laattin-rigg ennathu maastil oru konilulla oru neenda yardle sajjeekarichirikkunna thrikonaakrithiyilulla paaykkalaanu, athu munnilum pinnilum oodunnu. settiye athe mothatthilulla kappal vibhaagathinte anubandha tharamaayi kanakkakkaam.
randaam noottaandil thanne meditareniyanil ninnu uthbhavicha laattan roma kaalaghattatthil anchaam noottaandode avide saadhaaranamaayi. eee samayat laattan riginte vishalamaaya aamukham classical kaalaghattatthile medittareniyan square riginte upayogam kurachathumaayi poruthappettu. eee rund rigukaludeyum prakadanam vishaalamaayi samaanamaayathinaal, onnil ninnu mattonnilekkulla maattam chelavu adisthaanamaakkiyullathaane abhipraayappedunnu, kaaranam lettan kurachu gadakangal upayogikkukayum athu theernnupokumbol maattisthaapikkaan kuranja kordej undaayirikkukayum cheythu.
arab kadalyaathrikar pinneedu laattan rigg sweekarichu, pothuvarsham 13-aamm noottaandil indian mahaasamudrathil laattan riginte chila parimithamaaya puraavastu thelivukalum pathinaram noottaandil ninnulla prathimakalulla thelivukalum undu. laatteninte eee arab upayogam vidoora kizhakk austroneshiyan samudra saankethikavidyayilekku kaimaattam cheyyappettathayi abhipraayappedunnu, ithu aaa pradeshathu upayogikkunna crab kloo paaykkatt polulla vividha munbhaagathum pinbhaagatthum rigukalkku kaaranamaakunnu.
pathinaram noottaandil medittareniyan, vadakkan kappal nirmmaana paarambaryangal layippichathode samudra saankethikavidyayile mattangalil laattan paaykkal oru pradhana punk vahichu, laattan misson oru kaalathekku poornnamaaya rigged kappalukalil saarvathrikamaayi upayogichirunnuvenkilum pinneedu eee rolil gaff rigg maatti.
charithram.
medittareniyan uthbhavam.
randaam noottaandil, roma kaalaghattatthil, kizhakkan meditareniyanil laattan vikasippicheduthu. anchaam noottaandode ithu saadhaaranamaayi.
laattan oru upavibhagamaayum nilanilkkunnu setti. thrikonaakrithiyilulla kappal ennathinupakaram, muun moolayil ninnu murichedutha thrikonaakrithiyilulla laattan pole oru hraswa lambamaya luff undu. rund tharatthilulla laattanukalum aadyakaala theeyathi muthal upayogichirikkaam randaam noottaandile aadu gravestone oru chatushkona laattan paaykkal (setti ennum ariyappedunnu) chithreekarikkunnu, athesamayam naalam noottaandile mosaik thrikonaakrithiyilullathu kaanikkunnu, ithu madhyakaalakhattatthiludaneelam staanderd rigai maarum. laattan rigg upayogichu punarnirmmicha puraavasthushaasthraparamaayi khananam cheytha aadyakaala kappal sii. eiii. yilaanu. 400 eiii. dii. ("yassi adhaa II"), meditareniyanilekkulla arab munnettatthinu munbu naalu ennam koodi saakshyappeduthunnu. ezhaam noottaandinte thudakkathil nirmmicha kelendaris kappal mosaik (anchaam noottaandinte avasaanam muthal aaram noottaandinte arambham vare) kellia kappal graafittoyum chithrathinu poorakamaanu.
aaram noottaandode, medittareniyaniludaneelamalu chathura kappalin pakaram laattan paaykkal valia thothil maari, randaamathethu medittareniyan iconography ninnu 13-aamm noottaandinte pakuthi vare eathaandu aprathyakshamaayi. ithu baisaantain dromon vaar gaaliyude staanderd rigai maari, koodaathe 532 edii naashanashta raajyathinte adhiniveshathil belisaariyasinte munnira ithu upayogichirikkaam. kristhyan iconography yenikkappi khananangalil aduthide kandethiya oru graafittoyum theliyikkunnathupole, poornnamaayum thrikonaakrithiyilulla laattanum settiyum madhya baisaantain kaalaghattatthil sahavarthithvathil thudarnnu. 12 muthal 13 vare noottaandukalil hook aakruthiyilulla masthead barrell polulla kaakkayude koodinodu saamyamulla oru krameekaranatthinu vazhiyorukkiyappol riggingle maattam vannu.
musleem vijayangalkk sesham, arabikal kooptik janatha vazhi laattan paaykkapp sweekarichu, ithu nilavilulla medittareniyan samudra paarambaryam pankidukayum varum noottaandukalaayi muslim neethrthwathilulla kappalukalkk gallie kroovinte bhooribhaagavum nalkunnathu thudarukayum cheythu. greco-roman naamakaranatthil ninnu uruthirinja medittareniyan arabikalude laattan enna padaprayogavum ithu soochippikkunnu. aadyakaala islaamika kalayile sailing rigukalude vyakthamaaya thithreekaranatthinte abhavam avayude aadyakaala upayogathekkurichulla kooduthal vishadamaaya gaveshanathe thadassappeduthunnu. pathinonnam noottaandile sarasenic deniyayil ninnulla oru thilangunna manpaathra vibhavam nilavil meditareniyanil kaanapedunna surakshithamaayi thirichariyaan kazhiyunna aadya udaaharanamaanu.
nail nadhi.
medittareniyan samudrathil ninnu, lettan paaykkatt eejipthile nail nadiyilekku vyaapichu, avide lettan rigged feluca vikasippichu.
indian mahaasamudrathilekkulla vyaapanam.
sameepa dashakangalil purathana meditareniyanil lettan paaykkappalinte vikasanathinum vyapanathinum puthiya thelivukalude aavirbhavam aaa prakriyayil indian mahaasamudrathil arab kadalyaathrayude punk punarmoolyanirnayikkaan kaaranamaayi. 
indian mahaasamudrathil ninnaan laattan paaykkappalinte uthbhavam ennum meditareniyanilekkulla athinte aamukham parambaraagathamaayi ezhaam noottaandinte thudakkathile arab vipuleekaranamaanennu pandithanmaar palappozhum aaropikkunnu. medittareniyan thadatthilekkulla islaamika vipuleekaranathinu sesham medittareniyan samudrathil ninnu vaikiyethiya rigged kappalukalude aadyakaala (akkaalat) iconographic thithreekaranangalaanu ithinu kaaranam...ezhaam noottaandil medittareniyan thadam akramicha arab janatha thangalkk parichithamaaya sailing rigg vahichirunnathayi anumaanikkappettirunnu. arab adhiniveshathinu munbulla medittareniyan kappalukalude avyakthamaaya chithreekaranangal atharam sidhaanthangale marikadannu.
indian mahaasamudrathilum athinte ulkkadalukalilum laattan riginte vyaapanathinte dishayekkurichu munkaala pandithanmaarude abhipraayathil oru thirichuvaravu undaayittundennu chilar abhipraayappedunnu. avarude abhipraayathil indiayil lettan paalangalkkayulla thirayalukal anishchithathvathilaayirunnu. irupathaam noottaandinte madhyam vare, videsha swaadheenangalil ninnu vidooramaaya pradeshangalil, indian ulnaadan jalathil ninnu lettan paaykkappalukal illaathirunnathinaal, oru indian uthbhavathekkurichulla sidhaantham "munganana" avishwasaneeyamaayi thonnunnu. indian mahaasamudrathodu chernnulla islaamika kalayile laattan ennathinte aadyakaala thelivukal pathimoonnaam noottaandile eejipshyan karakaushalavasthukkalilaanu kaanappedunnath, ennirunnaalum, oru medittareniyan kappal kaanikkunnathayi karuthappedunnu. kizhakkan aafrikkan theerathu khananam cheytha musleem kappalukalude chithreekaranangal 1500 nuu munbulla chathuraakrithiyilulla kappalukal kaanikkunnu. 
1500 nuu sesham indian mahaasamudrathile sthithi naadakeeyamaayi maari, mikkavarum ellah kappalukalum ippol rigging vaiki. medittareniyan kappal roopakalppanayum nirmmaana reethikalum pinneedu kizhakkan musleem kappal nirmmathaakkal sweekarichathaayi ariyappedunnathinaal, eee prakriyayil puthiya kaaravalinte lettan rigging ulppettittundennu anumaanikkappedunnu.
pinneedu vikasanam.
pathinalam noottaand vare, laattan paaykkappal praadhamikamaayi medittareniyan kadalilaayirunnu upayogichirunnathu, athesamayam atlaantik, baltic (indian mahasamudram) kappalukal chathuraakrithiyilulla paayalukale aashrayichirunnu. madhyakaalakhattatthinte avasaanathil vadakkan europian laattan sweekarichathu oru prathyeka kappalyathrayaayirunnu, athu kappalukale kooduthal kaikaaryam cheyyaan kazhiyunnathaakkiya kappalnirmmaanatthile saankethika vikasanangalilonnaan, athinaal, charithrakaarante parambaraagatha purogathiyil, vyaapaarikale meditareniyanil ninnu atlaantik samudrathilekku kadakkaan anuvadichu; kaaravalukal saadhaaranayaayi moonno athiladhikamo lattanukal gadippichirunnu. ennirunnaalum, laattan yaardarminte valia valippam kodunkaattu kaalaavasthayil valia kappalukalil kaikaaryam cheiyunnathu budhimuttullathum apakadakaravumaakkunnu, koodaathe kaaraakkinte vikasanathode, laattan misson maastil parimithappedutthi. pathonpathaam noottaandinte thudakkathil, europian kappalukalil laattan pakaram drivero spankero vannu.
praadeshika saahacharyangal anukoolamaayirunna cheria karakaushalavasthukkalude mainseyilukalkkulla oru rigging choisaayi laattan athijeevichu. udaaharanathinu, bosttaninu vadakkulla american samudratheerangalil gundalose ennu vilikkappedunna barj polulla kappalukal pathonpathaam noottaandinte avasaanathilum irupathaam noottaandinte thudakkathilum laattan rigukal vahichirunnu. athupole, 19-aamm noottaandinte avasaanam vare baltikkil lettan paaykkappal nilaninnirunnu. yard athinte maastumaayulla attaachment pooyintil pivot cheiyunnathinaal, muzhuvan paalavum yard vegathil thazheyirakkaan kazhiyum. palappozhum paalangalkk thaazheyulla vazhi aavasyamulla eee pradeshathe veliyetta nadeethadangalil sanjarikkumbol ithu oru nettamaayirunnu. pathonpathaam noottaandile medittareniyan theerapradeshavum malsyabandhana bottumaanu balancel, orotta lettan paaykkappum upayogichu.
thaazhe vivarichirikkunna aadhunika roopathilulla laattante oru poraayma athinu "mosham tack" undu ennathaanu. paaykkappal maasttinte vashathaan, oru taakkil maast kappalin nere nere leaward vashath vaykkunnu, avide athu paaykkappalinu mukalilulla vaayupravaahathe ganyamaayi thadassappeduthum. maruvashathu kappal maastil ninnu thallimattukayum edapedal valareyadhikam kuraykkukayum cheiyunnu. aadhunika lettanukalil, avayude saadhaaranayaayi aazhamillaatha konukalullathinaal, ithu kappalinte oru valia pradeshathe vaayupravaahathe thadassappeduthunnu.
ennirunnaalum, velaa lattina kaanariyayilennapole laattan riginte roopangalundu, avide tacking cheyyumbol sparr oru vashath ninnu mattonnilekku maattunnu. eee reethiyil, maasttilekk thallunna kappalil ninnu varunna eee vaayupravaha thadassangal riginu baadikkilla.
yard upper braceukal ayanjukondu, yard lambamaya sthaanathaayirikkunnathuve thaazhathe braceukal karshanamaakkunnathiloodeyum, maasttinte maruvashathulla yard oru tack upayogichu valachodikkunnathiloode laattan paaykk tack cheyyaam. braceukal ayaykkuka, yard lambamaayi uyarthuka, sheettum tack verthirikkuka, maasttin munnil maasttinte maruvashathu paaykk thirikkuka, sheettum tack veendum bandhippikkuka ennivayaanu lettan paaykkapp upayogichu tack cheiyunnathinulla mattoru maargam. eee reethi bijon landstrominte "kappal" yill vivarichittundu.
dutch "besan rigg" vazhi bermuda riginte poorvvikan koodiyaayirunnu laattan rigg. pathinaram noottaandil, spain netherlands bharichappol, dutch boat nirmmaathaakkalkk laattan rigukal parichayappedutthi, avar taamasiyaathe maast ozhivaakkukayum yaardinte thaazhathe attam nerittu dekkilekku bandhippikkukayum cheythukondu roopakalppanayil maattam varuthi, yard poornna neelamulla thrikonaakrithiyilulla (legg-oof-mattan) mainsale afttulla oru racked maastaayi maari. pathinezhaam noottaandinte thudakkathil bermuda avatharippicha ithu bermuda rigai vikasichu, ithu irupathaam noottaandil cheria paaykkappalukalkkaayi eathaandu saarvathrikamaayi sweekarikkappettu.
square rigg maattisthaapikkunnath vaikippikkuka.
mikacha kaatt pravartthanavum kooduthal chalanathmakathayum kaaranam lettan rigg square riginu pakaram vannuvennathu vyapakamaaya thettidhaaranayaanu. randinteyum aapekshika falapraapthiyekkurichulla oru patanam kaanikkunnath avarude prakadanam yadhaarthathil valare saamyamullathaayirunnu ennaanu. kaattil pravarthikkumbozhum kaattil ninnu thaazhekku sanjarikkumbozhum eee phalangal baadhakamaan. (koodaathe, prakadanatthile vyathyaasangal riginte tharam pole thanne puram aakruthiyil ninnum uruthirinjathaanu.) anchaam noottaandil medittareniyan square rigil ninnu lettanilekku mechappetta sailing prakadanam nalkia parinaama saankethika vikasanam undaayirunnillennum kattuvazhiyulla prakadanam ozhikeyulla gadakangal eee maattathe nirddeshichirikkanamennum nigamanam cheyyappedunnu. 
eiii. dii anchaam noottaandil medittareniyan square rigg gadakangalude ennathil kuravundaayi lalithavalkkaranathinu vidheyamaayi. ettavum vyakthamayum, puraavastu pashchaathalatthil, brailukalude abhavavum (eee kayarukal nayikkunna vyathirikthamaya leed ringukalum) ithil ulppedunnu. oru puthiya kettidatthinteyum nilavilulla attakuttappanikaludeyum chelavu kuraykkunna eee maattam chelavu adisthaanamaakkiyumenathiraayi nirddeshikkunnu. ithu itharathilulla square riginte prakadanatthil kurachu apachayam varuthumaayirunnu. laattan ithinakam thanne oru badalaayi labhyamaayirunnu, kuranja ghadaka bhagangalullathinaal, chelavil malsarikkaan kazhiyumenkilum yadhaartha medittareniyan square riginte prakadanam nilanirtthi. ithu hull nirmmaana reethikalile naveekaranavumayi poruthappettu, kaaranam pegged tenonukalulla (oru "shell phastt" nirmmaana saankethikatha) hull plankinginte edju-tuu-edju joining "frame phastt" carvell nirmmaanatthinte aadyakaala parinaama ghattangalumayi maattaan thudangi. ithum chelavukal moolamaanu nayikkappedunnathennum nirddeshikkunnu. athinaal anchaam noottaandil square rigil ninnu lettanilekkulla maattam nirmmaana, attakuttappanikal moolamaanennu kanakkaakkappedunnu, allathe kappalyaathrayude prakadanatthile kaaryamaaya vyathyaasangalalla.
aadhunika cheria boat lettan paalangal.
parambaraagatha ayanja kaalukalulla medittareniyan lattanekkaal kooduthal krithyamaayi aadhunika "laattan" oru njandu nakha paalamaan. kappalinte paadatthil oru sparr cherkkunnathaanu avayude savisheshatha. thaazhathe sparr thirascheenamaanu, athu kadakkunna sthalathu maastil gadippichirikkunnu. rund spaarukaludeyum munvashangal bandhippichirikkunnu. ellah dishakalilekkum swathanthramaayi karangaan anuvadikkunnathinaanu rund sandhikalum roopakalppana cheythirikkunnathu. sheett thaazhathe spaarilum halliard mukalile spaarilum gadippichirikkunnu. kappalinte jyamiti mukalilum thaazheyumulla spaarukal maasttin samaantharamaayi oru thalatthil parimithappedutthiyirikku. ithu pattangalilum haang glyderukalilum saadhaaranayaayi kaanapedunna rogallo chirakinte pakuthiykk samanamaaya oru conic vibhaagathin anusrithamaayi paaykkal maarunnu.
aadhunika laattan palappozhum catbottukalkkum mattu cheria vinoda paaykkappalukalkkumulla lalithamaaya rigai upayogikkunnu. athinte ettavum adisthaana roopathil, ithinu rund varikal maathrame aavashyamulloo, oru halliard oru sheettum, ithu pravarthippikkaan valare eluppamaakkunnu. palappozhum, thaazhathe sparr thaazhekku valikkanum mukalilum thaazheyumulla spaarukalil pirimurukkam srishtikkaanum adhika lineukal upayogikkunnu, ithu paaykkappalinte aakruthiyil kooduthal niyanthranam nalkunnu.
mukalilum thaazheyumulla spaarukal paaykkalinu oru frame nalkunnathinaal, spaarukal paaykkal ethratholam muruke neettunnu ennathinte pravarthanamaanu paaykkalinte camper. ithinartham bermuda rigg paalangalil camper nalkunnathinu aavashyamaaya sankeernamaaya murivum tunnalum illaathe lettan paalangal palappozhum parannathayi murikkunnu ennaanu. valanja arikukal, neraaya sparukalumaayi inacherumbol, aavashyamaaya ellah allengil mikkavarum ellah paaykkal vakrathayum nalkunnu.

