Adhradh gréine , veneration na gréine nó léiriú ar an ghrian mar dhia, mar atá in Atonism san Éigipt sa 14ú haoisbce.
Rí Akhenaton agus an Bhanríon Nefertiti Rí Akhenaton (ar chlé) lena bhean chéile, an Bhanríon Nefertiti, agus triúr dá n-iníonacha faoi ghhathanna na gréine dia Aton, faoiseamh altóra, lár an 14ú haoisbce; sna Músaeim Stáit ag Berlin Foto Marburg / Art Resource, Nua Eabhrac
Cé gur úsáideadh adhradh gréine go minic mar théarma do reiligiún págánach, tá sé réasúnta annamh, i ndáiríre. Cé beagnach gach cultúr úsáideann móitífeanna gréine, gan ach fíorbheagán díobh cultúir (Éigipteach, Ind-Eorpach, agus Meso-Mheiriceánach) d’fhorbair reiligiúin ghréine. Bhí sibhialtacht uirbeach dea-fhorbartha ag na grúpaí seo go léir idé-eolaíocht de rítheacht naofa . I ngach ceann díobh tá íomhánna na gréine mar rialóir ar na domhan uachtair agus íochtarach a dtugann sé cuairt orthu go maorga ar a bhabhta laethúil.
Is í an ghrian an solas is fearr agus an saol go hiomlán na cosmos; lena shúil neamhcheangailte, uile-fheiceálach, is ráthóir géar an cheartais é; leis an nasc beagnach uilíoch atá ag solas le soilsiú nó le soilsiú, is í an ghrian foinse na eagna.
Na cáilíochtaí seo - ceannas, cumhacht tairbhí, ceartas , agus eagna - lárnach d'aon ghrúpa reiligiúnach mionlach, agus tá sé laistigh díobh seo comhthéacsanna go bhfaightear idé-eolaíocht gréine ardfhorbartha. Rialaigh ríthe le cumhacht na gréine agus d’éiligh siad sliocht ón ngrian. Tá déithe gréine, déithe a dhéanann pearsanú ar an ngrian ceannasach agus uile-fheiceálach. Is minic gurb í an ghrian príomhthréith na Déise Uachtaraí nó go n-aithnítear í.
San Éigipt ársa ba é an dia gréine Re an duine ba mhó i measc na n-ard-déithe agus choinnigh sé an seasamh seo go luath i stair na sibhialtachta sin. Sa miotas maidir le turas dia na gréine thar an aigéan neamhaí, leagann an ghrian amach mar an dia óg Kheper; le feiceáil ag meán lae sa Zenith mar an ghrian lánfhásta, Re; agus sroicheann sé tráthnóna i réigiún an iarthair i gcruth an tsean-dia gréine, Atum. Nuair a bheidh an pharaoh Ikhnaton reiligiún na hÉigipte leasaithe, ghlac sé cult na déithe ársa Re-Horakhte faoin ainm Aton, duine aosta ainmniú de dhiosca an Sun. Faoi Akhenaton, déantar cáilíochtaí na gréine mar chruthaitheoir agus chothaitheoir an Domhain agus a háitritheoirí a ghlóiriú.
Bhí áit lárnach ag dia na gréine i reiligiún Sumerian agus Akkadian, ach níor áiríodh an Sumerian Utu ná an Semitic Shamash i measc na dtrí déithe is airde sa phanton. Bhí an ghrian ar cheann de na déithe ba choitianta, áfach, i measc na bpobal Ind-Eorpach agus bhí sí ina siombail de chumhacht dhiaga dóibh. Déantar Surya a ghlóiriú i Vedas na hIndia ársa mar dhia uile-fheiceálach a bhreathnaíonn ar ghníomhartha maith agus olc. Déanann sé ní amháin dorchadas a dhíbirt ach freisin aislingí agus galair olc. Tá áit lárnach ag laochra na gréine agus ríthe na gréine freisin i miotaseolaíocht Indiach, áit a bhfreagraíonn Vivasvant, athair Yama, do Vivahvant na hIaráine, athair Yima. Tá ríshliocht ríthe na gréine, go síochánta go tréith, atá difriúil go leor ó ríthe na gealaí cogaíochta. I meánaoiseach An Iaráin, rinneadh féilte gréine a cheiliúradh mar oidhreacht ón aimsir réamh-Ioslamach. Feictear carachtar Ind-Eorpach adhradh na gréine sa dearadh den deity gréine, arna tharraingt ina charráiste, go ginearálta ag ceithre chapall bán, atá coitianta do go leor pobail Ind-Eorpacha, agus athfhillteach i miotaseolaíocht Ind-Iaráin, Greco-Rómhánach agus Lochlannacha.
Le linn na dtréimhsí níos déanaí de Rómhánach bhain tábhacht le stair, adhradh gréine agus sa deireadh thiar tháinig monotheachas gréine air. Bhí cáilíochtaí gréine ag beagnach gach déithe sa tréimhse, agus fuair Críost agus Mithra tréithe déithe gréine. Rinneadh féasta Sol Invictus (Unconquered Sun) an 25 Nollaig a cheiliúradh le lúcháir mhór, agus sa deireadh ghlac na Críostaithe an dáta seo mar Nollag , lá breithe Chríost.
Is é an cineál cult gréine is cáiliúla ná Damhsa Gréine na Machairí Indians de Meiriceá Thuaidh . I sibhialtachtaí réamh-Columbian Meicsiceo agus Peiriú, bhí adhradh gréine mar ghné shuntasach. I Aztec d'éiligh déithe na gréine íobairt fhairsing dhaonna Huitzilopochtli agus Tezcatlipoca. I reiligiún ársa Mheicsiceo agus Peruvian araon, bhí áit thábhachtach ag an nGrian sa mhiotas agus deasghnáth . Ba é an rialóir i Peiriú ná incarnation de dhia na gréine, Inti. Sa tSeapáin an bandia gréine, Amaterasu , a raibh ról tábhachtach aige i miotaseolaíocht ársa agus a measadh a bheith ina rialóir uachtarach ar domhan, ba í déithe tuata an clan impiriúil, agus go dtí an lá atá inniu ann is ionann siombailí na gréine agus stát na Seapáine.