Tá sé de cheart ag duine ar bith cumarsáid a dhéanamh leis an stáit trí mheán na Gaeilge, ceart atá leagtha síos i mBunreacht na hÉireann a cheadaíonn don té gach gnó agus gach cuid dá ghnó a dhéanamh leis an stát trí Ghaeilge agus trí Ghaeilge amháin.
Go praiticiúil, áfach, is minic nach mbíodh aon soláthar éifeachtach déanta chun seirbhísí a sholáthar i nGaeilge chomh maith lena soláthar i mBéarla.
Glac leis an deis do chuid Ghaeilge a úsáid ag plé le comhlachtaí poiblí agus má tá aon fhadhb agat, bí i dteagmháil leis an gConradh ag eolas@cnag.ie nó leis an gCoimisinéir Teanga ag eolas@coimisineir.ie.
Tá sé leagtha sios sa Chairt Eorpach um Theangacha Réigiúnacha nó Mionlaigh gur féidir le lucht na Gaeilge í a úsáid nuair a bhíonn siad ag scríobh chuig Ranna nó Gníomhaireachtaí Rialtais nó ag glaoch orthu. Níl aon dualgais ar Ranna ná Gníomhaireachtaí Rialtais freagairt i nGaeilge, cé go bhféadfaidís a leithéid a dhéanamh.
Ciallaíonn sé sin go bhféadann tú scríobh i nGaeilge ar fhoirmeacha iarratais, thuairisceáin chánach agus mar sin de. Ba cheart a choimeád i gcuimhne toisc gurb é Béarla teanga oibre Státseirbhís Thuaisceart Éireann go mbeidh uirthi an chuid is mó den ábhar a chuirfear isteach i nGaeilge a aistriú, agus mar sin d’fhéadfadh go dtógfadh sé beagáinín níos faide freagra a thabhairt.
Is féidir leat glaoch a chur ar an Rialtas i nGaeilge. Tá glórphoist curtha ar bun chun é sin a cheadú freisin: 028 90515252
Déan cinnte le do thoil go sonraíonn tú cé dó/di an teachtaireacht agus tabhair do sheoladh ionas gur féidir freagra a sheoladh chugat i ndiaidh do do theachtaireacht a bheith aistrithe.
Tá Acht na dTeangacha Oifigiúla, 2003 ag cur an scéil seo ina cheart agus seo a leanas cuid de na rudaí gur féidir leatsa a dhéanamh trí Ghaeilge.
Ní hamháin gur féidir leat do cheadúnas tiomána a fháil ón gComhairle Contae nó ón gComhairle Cathrach is cóngaraí duit trí Ghaeilge, ach is féidir leat rialacha tiomána a fháil i nGaeilge ón Údarás um Shábháilteacht Ar Bhóithre agus tá lánchéad agat an scrúdú tiomána féin a dhéanamh sa teanga chéanna. Agus má tá aon rud le plé agat le Garda ar bith, is féidir labhairt leis nó léi i nGaeilge freisin!
Ba chóir go mbeadh gach fógra taifeadta de chuid CIÉ, Iarnród Éireann agus Bus Éireann i nGaeilge agus i mBéarla ionas nach gcailleann tú an bus sin chuig an bhféile mhór cheoil sin i gContae Laoise mar shampla!
Má tá tú ag taisteal níos faide ó bhaile i mbliana, cén fáth nach n-ordaíonn tú do phas trí Ghaeilge? Ba chóir go mbeadh seirbhís Gaeilge á sholáthair ag na húdaráis aerfoirt duit freisin, mar sin labhair Gaeilge leo. Léirigh don domhan mór go bhfuil grá agat don Ghaeilge!
Is féidir gach gnó a dhéanamh trí Ghaeilge in oifigí poist fud fad na tíre. Ordaigh do stampaí trí Ghaeilge amach anseo!
Tagann gach ospidéal poiblí agus fiú Cumann Croise Deirge na hÉireann faoi bhráid an Achta, mar sin ná bí buartha má tá tú bréan breoite den Bhéarla: tá sé de cheart agat seirbhís Ghaeilge a fháil uathu agus ó Fheidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte freisin!
An bhfuil gearán nó moladh le déanamh agat i dtaca le cúrsaí teilifíse nó raidió? Is comhlacht poiblí é RTÉ agus is féidir leat seirbhís Ghaeilge a lorg uathu aon uair gur mian leat. Cuir in iúl dóibh gur fiú an Ghaeilge!
Má tá féith na n-ealaíon agus an chultúir go smior ionat, bíodh a fhios agat gur féidir leat seirbhís Ghaeilge a lorg ó Amharclann na Mainistreach, Dánlann Náisiúnta na hÉireann, gach iarsmalann de chuid an Stáit agus Leabharlann Náisiúnta na hÉireann leis. Cuir gothaí an chultúir agus na Gaeilge ort féin inniu!
Ní deas an rud é riamh do chuid chánach a íoc ach más gá, ar a laghad is féidir plé le hOifig na Cánach trí Ghaeilge anois!
Ag filleadh ar an oideachas mar mhac léinn lánfhásta? Má lorgaíonn tú eolas ó ollscoileanna agus institiúidí teicneolaíochta i nGaeilge, tá sé de cheart agat gach litir nó ríomhphost ar ais uathu a fháil sa teanga chéanna. Ar an dóigh chéanna, más spéis leat cúrsa FÁS nó Teagaisc a dhéanamh, tá sé de cheart agat seirbhís Ghaeilge a fháil uathu freisin. Labhair leis an Roinn Oideachais agus Scileanna trí Ghaeilge inniu!
Má scríobhann tú chuig aon chomhlacht poiblí nó roinn stáit i nGaeilge, tá sé de cheart agat freagra a fháil i nGaeilge.