Tosaíonn tréimhse an cheoil Ioslamaigh le teacht an Ioslam thart ar 610seo. Tháinig ealaín nua chun cinn, arna mionléiriú ó cheol réamh-Ioslamach na hAraibe agus ó ranníocaíochtaí tábhachtacha ó Pheirsigh, Biosanta , Turks, Imazighen (Berbers), agus Moors. San fhorbairt seo ghníomhaigh eilimint na hAraibe mar catalaíoch , agus, laistigh de chéad bliain, bunaíodh an ealaín nua go daingean ó Lár na hÁise go dtí an tAtlantach. D’éirigh a leithéid de chomhleá de stíleanna ceoil toisc go raibh láidir ann cleamhnais idir ceol na hAraibe agus ceol na náisiún atá á áitiú ag pobail na hAraibe atá ag leathnú. Níor ghlac gach limistéar faoi cheannas Arabach an ealaín nua; An Indinéis agus codanna den Afraic, mar shampla, stíleanna ceoil dúchasacha coinnithe. Tá an ceol tíre de na Berbers i An Afraic Thuaidh , d’fhan na Moors i Mauretania, agus grúpaí eitneacha eile (e.g. sa Tuirc) eachtrannach le ceol clasaiceach Ioslamach. Breathnaíonn an ceann is faide ón ais a shíneann ó ghleann na Níle go dtí an Pheirs, is lú a fhaigheann ceol Ioslamach gan amhras.
(Ba chóir a mheabhrú go bhfuil an focal Ceol agus cuireadh a choincheap in áirithe do tuata ceol ealaíne; bhain ainmneacha agus coincheapa ar leithligh le hamhráin tíre agus le cantaireachtaí reiligiúnacha.)
Nádúr agus eilimintí an cheoil Ioslamaigh
Tá ceol Ioslamach tréithrithe ag eagraíocht an-caolchúiseach de fonn agus rithim , ina bhfuil an chomhpháirt gutha in uachtar thar an ionstraim. Tá sé bunaithe ar scil an ealaíontóra aonair, atá ina chumadóir agus ina thaibheoir araon agus a bhaineann leas as leibhéal réasúnta ard saoirse ealaíne. Tá cead ag an ealaíontóir tobchumadh a dhéanamh, agus go deimhin spreagtar é. Díríonn sé go ginearálta ar na sonraí a chruthaíonn saothar, agus ní bhíonn níos lú imní air plean réamhcheaptha a leanúint ná ligean do struchtúr an cheoil teacht chun cinn go heimpíreach óna chuid sonraí. Eagraítear séiseanna i dtéarmaí maqāmāt (uatha maqām ), nó modhanna, patrúin séiseacha tréithiúla le scálaí forordaithe, nótaí tosaíochta, foirmlí tipiciúla séiseacha agus rithimeacha, tuin chainte éagsúla, agus gairis thraidisiúnta eile. Déanann an taibheoir tobchumadh faoi chuimsiú an maqām , a bhfuil imbued leis freisin éiteas (Araibis taʾthīr ), brí shonrach mhothúchánach nó fhealsúnachta a ghabhann le modh ceoil. Eagraítear rithimí i modhanna rithimeacha, nó īqāʿāt (uatha āʿqāʿ ), patrúin timthriallacha buillí láidre agus laga.
Is é atá i gceol Ioslamach Clasaiceach ná ceol uaisle na cúirte agus na hardranganna, a ndearnadh forbairt agus modhnú air i lámha ceoltóirí cumasacha ar feadh roinnt céadta bliain. D’fhás modhanna rithimeacha agus séiseacha i líon agus castacht, agus gutha agus uirlise nua seánraí d'eascair. Ina theannta sin, d’fhás corp saothar teoiriciúil suas, a raibh tionchar aige ar cheol Ioslamach agus - i gcásanna áirithe - ar cheol Eorpach. Níor athraigh a tóir níos déanaí é pearsanta agus carachtar siamsúil.
Gaol an cheoil le filíocht agus damhsa
San am réamh-Ioslamach bhí dlúthbhaint ag ceol le filíocht agus damhsa. Le go raibh sé gutha go bunúsach, ba leathnú mothúchánach é an ceol réamh-Ioslamach ar mhacasamhlú sollúnta dánta i sochaí Bedouin. Níos déanaí ealaín na gutha comhdhéanamh bhí sé féin bunaithe den chuid is mó ar phrósáid: ach amháin trí mheas a bheith aige ar an méadar fileata sa cheol ní fhéadfadh an téacs, nuair a sheinntear é, a bheith soiléir ó thaobh brí agus ceart ó thaobh fuaimniú agus infhilleadh gramadaí de. Ina dhiaidh sin, úsáideadh prosody féin chun rithim an cheoil a mhíniú.
Focail agus reitriciúil ba í an chaint na príomhbhealaí inar léirigh an Bedouin mothúcháin. Tá an shāʿir Bhí eagla agus meas air, nó file-cheoltóir, a ndeirtear go bhfuil cumhachtaí osnádúrtha ina sheilbh aige. Bhí a chuid dánta amhrán aoire a formidable lámh i gcoinne naimhde, agus a chuid dánta moladh feabhsaithe an gradam dá threibh. Chuaigh ceoltóirí-filí, go háirithe mná, in éineacht leis na laochra, agus iad ag gríosadh a gcuid amhrán, agus bhain na daoine a thit sa chath leas as áilleacht na n-amhránaí-filí. Ó thaobh ceoil de, bhí na elegies seo cosúil leis an ḥudāʾ (amhrán carbhán), a úsáideann tiománaithe camel b’fhéidir mar charn i gcoinne bhiotáille an fhásaigh, nó jinn.
Bhí dlúthbhaint ag ceol agus damhsa ón luath. Bhí fuaimniú ag ceol Bedouin comhchoiteann áit thábhachtach ag carachtar, le feidhmeanna agus úsáidí dea-shainithe, agus damhsa i saol Bedouin. Ba é an rud is coitianta ná damhsa comhchoiteann simplí a leag béim ar ghluaiseacht choitianta, nó shóisialta, seachas ar ghluaiseacht aonair. D’fhostaigh áiteanna siamsaíochta sna bailte agus sna oases damhsóirí gairmiúla, mná den chuid is mó. Imeachtaí maisithe damhsa ealaíne i gcúirteanna na Sāsānians, rialóirí réamh-Ioslamacha na Persia. Sa tréimhse Ioslamach, bhí foirmeacha damhsa aonair agus ensemble lárnach cuid den dianghníomhaíocht ceoil i bpálás na caliphs agus i dtithe saibhre. Bhí damhsa feiceálach sa dhikr searmanas bréaga áirithe mistéireach; bhí foirmeacha ann ó ghluaiseachtaí corpartha obsessional go stíleanna scagtha cosúil leo siúd a bhaineann le damhsa ealaíne tuata.
Tar éis teacht an Ioslam tharla athrú domhain ar fheidhm shóisialta an cheoil. Leagadh béim ar cheol mar shiamsaíocht agus mar phléisiúr céadfach seachas mar fhoinse ardmhothúcháin spioradálta, athrú a tháinig go príomha as tionchar na Peirse. Bhí eolas ar cheol éigeantach don saothraithe duine. Íocadh go mór le ceoltóirí gairmiúla oilte agus ligeadh isteach iad i bpálás na caliphs mar chúirtéirí agus mar chompánaigh iontaofa. An téarma ṭarab , a ainmníonn scála iomlán mothúchán, arb iad is sainairíonna an ceol dearadh den am agus fiú amháin tháinig ceol féin i gceist.
Ceol agus reiligiún
Spreag ceol tuata faiseanta - agus an bhaint shoiléir atá aige le damhsa agus ól erotic - freagairtí naimhdeach ó údaráis reiligiúnacha. Toisc nach gceadaíonn foirceadal Moslamach cleachtas áirithe a cheadú nó a thoirmeasc trí chinneadh pearsanta, déanann an antagonists bhí sé ag brath ar léirmhínithe éigeantacha ar chúpla sliocht doiléir sa Qurʾān (scrioptúr naofa an Ioslam) nó ar an Hadīth (traidisiúin an Fháidh, nathanna agus cleachtais a raibh feidhm dlí acu). Mar sin, fuair lucht tacaíochta agus naimhdeas an cheoil argóintí ar son a gcuid tráchtais.
Sa chonspóid, tháinig ceithre phríomhghrúpa chun cinn: (1) purists neamhiomaíoch i gcoinne aon léiriú ceoil; (2) údaráis reiligiúnacha nach n-admhaíonn ach cantillation an Qurʾān agus an glao chun urnaí, nó adhān ; (3) scoláirí agus ceoltóirí i bhfabhar an cheoil, ag creidiúint nach bhfuil aon difríocht ceoil idir ceol tuata agus ceol reiligiúnach; agus (4) braistintí mistéireach tábhachtacha, a raibh ceol agus damhsa mar bhealach i dtreo na haontachta le Dia.
Ach amháin i mbráithreachas Sufi, tá ciorrú réasúnta ar cheol reiligiúnach Moslamach mar gheall ar fhreasúra ceannairí reiligiúnacha. Tá sé faoi dhá chatagóir: an glao chun urnaí, nó adhān (in áiteanna áirithe, az̄ān ), ag an muʾadhdhin , nó muezzin, agus cantillation an An Qur'an . D’fhorbair an dá cheann ó chaintiliú réasúnta sollúnta go cineálacha éagsúla, idir shimplí agus an-florid. Léirigh cantillation an Qurʾān cleachtas ársa na hAraibe maidir le filíocht a fhógairt, agus aird chúramach á tabhairt ar accent focal agus infhilleadh agus ar shoiléire an téacs. Ach b’fhéidir go raibh tionchar aige freisin ar amhrán luath-ealaíne tuata. Mheas freasúra an cheoil go raibh cantillation an Qurʾān difriúil ó thaobh na hamhránaíochta de go teicniúil, agus fuair sé téarmaíocht ar leithligh. D’fhorbair sionagóga agus séipéil Chríostaí an Oirthir, gan cur ina gcoinne ag freasúra den sórt sin, stór ceoil fairsing bunaithe ar mhodhanna séiseacha: bhain eaglaisí an Oirthir úsáid as ocht modh Byzantine ceol, agus lean ceol na sionagóige an maqām córas ceoil ealaíne Moslamach.
Traidisiúin aeistéitiúla
Fiú amháin sna gnéithe is casta de, tá ceol Ioslamach traidisiúnta agus tarchuirtear é ó bhéal. A. rudimentary nodaireachta bhí an córas ann ach níor úsáideadh ach é oideolaíoch críocha. Comhlacht mór de meánaoiseach maireann scríbhneoireacht faoi cheol ina bhfuil baint ag teoiric an cheoil le réimsí éagsúla de intleachtúil gníomhaíocht, mar sin an tábhacht mhór a bhaineann le ceol a thuiscint mar ghné den cultúr i gceist. Tá dhá scríbhinn den chuid is mó sna scríbhinní meánaoiseacha: (1) liteartha, ciclipéideach, agus anecdotal foinsí, agus (2) foinsí teoiriciúla, amhantracha. Cuimsíonn an chéad ghrúpa luachmhar eolas ar shaol an cheoil, ceoltóirí, aeistéitiúil conspóidí, oideachas, agus teoiric an chleachtais cheoil. Pléann an dara ceann le fuaimíocht, eatraimh (achair idir nótaí), seánraí ceoil, scálaí, tomhais uirlisí, teoiric na cumadóireachta, rithim, agus gnéithe matamaiticiúla an cheoil. Taispeánann na cáipéisí seo, mar a tharla sa ré nua-aimseartha, gur ealaín aonair, aonair a bhí i gceol Ioslamach na meánaoiseanna go príomha. Grúpaí aonréadaithe a bhí i ensembles beaga i ndáiríre agus an príomhbhall, an t-amhránaí de ghnáth, i réim. Is ceol gutha é go bunúsach, léirigh sé go leor teicnící amhránaíochta agus gutha, mar shampla dath gutha speisialta, nasal guttural, vibrato, agus ornáidí stíle eile. Cé go raibh an ceol bunaithe ar rialacha dochta, séiseanna preexisting, agus riachtanais stíle, bhí saoirse chruthaitheach iontach ag an taibheoir. Bhíothas ag súil go dtabharfadh an t-ealaíontóir a chion le píosa traidisiúnta ar leith trí thobchumadh, ornáidiú bunaidh, agus a chur chuige féin i leith luas, patrún rithimeach, agus dáileadh an téacs thar an tséis. Mar sin d'fheidhmigh an t-ealaíontóir mar thaibheoir agus mar chumadóir.
Eagraíocht séiseach
Tá ceol Ioslamach monafónach; i.e., is éard atá ann líne shéis amháin. I bhfeidhmíocht tá baint ag gach rud le mionchoigeartú na líne séise agus le castacht na rithime. Tá coincheap an chomhchuibhis as láthair go hiomlán, cé gur féidir teaglaim shimplí de nótaí, ochtóidí, cúigiú agus ceathrú, uaireanta faoi bhun na nótaí séise, a úsáid mar ornáidiú. I measc na n-eilimintí a chuireann le saibhriú an tséis tá microtonality (úsáid eatraimh níos lú ná leathchéim an Iarthair nó atá suite idir leathchéim agus céim iomlán an Iarthair) agus an éagsúlacht eatraimh a úsáidtear. Mar sin, tá an ton trí ráithe, a tugadh isteach i gceol Ioslamach sa 9ú nó sa 10ú haois, ann taobh le eatraimh níos mó agus níos lú. Taispeánann ceoltóirí braistint ghéar go nuances de pháirc, go minic ag athrú beagán fiú amháin na consain foirfe, an ceathrú agus an cúigiú cuid.
Toisc gurb é an ceathrú an fráma bunúsach séiseach, d’eagraigh teoiriceoirí na eatraimh agus a nuances i seánraí, nó aonaid bheaga, go minic teitreanganna (aonaid a bhfuil na nótaí is airde agus is ísle díobh ceathrú óna chéile), ag comhcheangal seánraí ina n-aonaid nó ina gcórais níos mó. Tháinig níos mó ná 130 córas dá bharr; orthu seo tá scálaí ceoil an maqāmāt , nó modhanna. Scála a maqām dá bhrí sin is féidir iad a mhiondealú ina n-aonaid bheaga a bhfuil tábhacht leo i bhfoirmiú séiseanna. A. maqām Is eintiteas casta ceoil é a dtugtar carachtar ceoil ar leith dó de réir a scála áirithe, aonaid bheaga, raon agus chompáis, nótaí is mó, agus foirmlí tipiciúla séiseacha agus rithimeacha preexisting. Freastalaíonn sé ar an gceoltóir mar ábhar garbh dá chumadóireacht féin. Gach ceann maqām tá ainm ceart air a d’fhéadfadh tagairt d’áit (mar Hejaz, an Iaráic), d’fhear cáiliúil, nó d’ábhar, mothú, cáilíocht nó imeacht speisialta. Ciall mhothúchánach nó fealsúnachta (éiteas, nó taʾthīr ) agus cúlra cosmeolaíoch ceangailte le a maqām agus freisin chuig na modhanna rithimeacha. An téarma Araibis maqām is ionann é agus dastgāh sa Pheirs, naghmah san Éigipt, agus cbāṭ san Afraic Thuaidh.
Eagraíocht rithimeach
Rithim agus a n-eagrú i dtimthriallta buillí agus sosanna ar fhaid éagsúla (modhanna rithimeacha, nó īqāʿāt ) déantar mórán plé orthu i scríbhinní teoiriciúla agus tá siad thar a bheith tábhachtach i bhfeidhmíocht. Is éard atá i ngach timthriall líon seasta aonad ama le dáileadh tréith de bhuillí agus sosanna láidre agus laga. I bhfeidhmíocht féadtar cuid de na sosanna a líonadh, ach caithfear an patrún bunúsach a choinneáil. Comhthreomhar le fás líon na modhanna séiseacha - ó 12 san 8ú haois go dtí níos mó ná 100 sa 20ú - tá an méadú ar líon na modhanna rithimeacha ó ocht gcinn sa 9ú haois go dtí níos mó ná 100 san 20ú.