Téacsanna atá glactha - An Artach: deiseanna, ábhair imní agus dúshláin slándála - Déardaoin, 7 Deireadh Fómhair 2021
Choisissez la langue de votre document :
bg - български
es - español
cs - čeština
da - dansk
de - Deutsch
et - eesti keel
el - ελληνικά
en - English
fr - français
ga - Gaeilge (Roghnaithe)
hr - hrvatski
it - italiano
lv - latviešu valoda
lt - lietuvių kalba
hu - magyar
mt - Malti
nl - Nederlands
pl - polski
pt - português
ro - română
sk - slovenčina
sl - slovenščina
fi - suomi
sv - svenska
Innéacs
Ar ais
Ar aghaidh
Téacs iomlán
Nós Imeachta : 2020/2112(INI)
Céimeanna an doiciméid sa chruinniú iomlánach
An doiciméad roghnaithe : A9-0239/2021
Téacsanna arna gcur síos :
A9-0239/2021
Díospóireachtaí :
PV 05/10/2021 - 14
CRE 05/10/2021 - 14
Vótaí :
PV 06/10/2021 - 12
PV 07/10/2021 - 2
Téacsanna arna nglacadh :
P9_TA(2021)0413
Téacsanna atá glactha
215k 76k
Déardaoin, 7 Deireadh Fómhair 2021 - Strasbourg
An Artach: deiseanna, ábhair imní agus dúshláin slándála
P9_TA(2021)0413 A9-0239/2021
Rún ó Pharlaimint na hEorpa an 7 Deireadh Fómhair 2021 ar an Artach: deiseanna, ábhair imní agus dúshláin slándála (2020/2112(INI))
Tá Parlaimint na hEorpa,
– ag féachaint do Theideal V den Chonradh ar an Aontas Eorpach, go háirithe Airteagail 21, 22, 34, agus 36, agus do Chuid a Cúig den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh,
– ag féachaint do rún uaithi an 9 Deireadh Fómhair 2008 maidir le Rialachas Artach(1), rún an 20 Eanáir 2011 maidir le beartas inbhuanaithe AE don Ard-Tuaisceart(2), rún an 12 Márta 2014 maidir le straitéis AE don Artach(3), rún an 16 Márta 2017 maidir le beartas comhtháite an Aontais Eorpaigh don Artach(4), rún an 3 Iúil 2018 maidir le taidhleoireacht aeráide(5), agus rún an 28 Samhain 2019 maidir leis an éigeandáil aeráide agus chomhshaoil(6),
– ag féachaint do Dhearbhú na Náisiún Aontaithe maidir le Cearta na bPobal Dúchasach (UNDRIP), a ghlac Comhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe an 13 Nollaig 2007,
– ag féachaint don rún uaithi an 3 Iúil 2018 maidir le sárú ar chearta phobail dhúchasacha an domhain, lena n-áirítear grabáil talún(7),
– ag féachaint do theachtaireacht ón gCoimisiún an 20 Samhain 2008 dar teideal The European Union and the Arctic region (COM(2008)0763) [An tAontas Eorpach agus an Réigiún Artach], agus do theachtaireachtaí comhpháirteacha an 26 Meitheamh 2012 dar teideal Developing a European Union policy towards the Arctic region:[Beartas an Aontais Eorpaigh a fhorbairt i dtreo an réigiúin Artaigh:] progress since 2008 and next steps (JOIN(2012)0019) [an dul chun cinn ó 2008 agus na chéad chéimeanna eile] agus an 27 Aibreán 2016 dar teideal An integrated European Union policy for the Arctic (JOIN(2016)0021) [Beartas comhtháite an Aontais Eorpaigh don Artach],
– ag féachaint do na moltaí ábhartha ón Toscaireacht um chomhar Thuaidh agus don chaidreamh leis an Eilvéis agus leis an Iorua agus don Chomhchoiste Parlaiminteach idir AE agus an Íoslainn agus do Chomhchoiste Parlaiminteach an Limistéir Eorpaigh Eacnamaíoch (LEE),
– ag féachaint don Achoimre ar thorthaí an chomhairliúcháin phoiblí maidir le beartas Artach AE ó mhí Eanáir 2021,
– ag féachaint do rún uaithi an 15 Eanáir 2020(8) agus do theachtaireacht ón gCoimisiún an 11 Nollaig 2019 (COM(2019)0640) maidir leis an gComhaontú Glas don Eoraip,
– ag féachaint do Chreat-Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar an Athrú Aeráide (UNFCCC),
– ag féachaint don chomhaontú a glacadh i bPáras an 12 Nollaig 2015 ag an 21ú Comhdháil de chuid na bPáirtithe i gCreat-Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar an Athrú Aeráide (Comhaontú Pháras),
– ag féachaint do chonclúidí ón gComhairle an 8 Nollaig 2009 maidir le saincheisteanna Artacha, an 12 Bealtaine 2014 maidir le Beartas an Aontais Eorpaigh a fhorbairt i dtreo an Réigiúin Artaigh, an 20 Meitheamh 2016 maidir leis an Artach, an 21 Samhain 2019 maidir le réitigh spáis d’Artach inbhuanaithe, agus an 9 Nollaig 2019 maidir le beartas Artach AE,
– ag féachaint do chonclúidí ón gComhairle an 15 Bealtaine 2017 maidir le pobail dhúchasacha agus don doiciméad inmheánach oibre comhpháirteach an 17 Deireadh Fómhair 2016 maidir le cur chun feidhme bheartas seachtrach AE i ndáil le pobail dhúchasacha (SWD(2016)0340),
– ag féachaint do theachtaireacht ón gCoimisiún an 20 Samhain 2008 maidir leis an Aontas Eorpach agus an réigiún Artach (COM(2008)0763),
– ag féachaint do Dhearbhú Ilulissat idir na cúig stát cósta Artacha (na Stáit Aontaithe, an Rúis, Ceanada, an Iorua agus an Danmhairg), a fógraíodh an 28 Bealtaine 2008 agus a athdhearbhaíodh i mí na Bealtaine 2018,
– ag féachaint do bhunú Chomhairle Stáit Mhuir Bhailt (CBSS) agus Chomhairle Eora-Artach Réigiún Mhuir Barents (BEAC),
– ag féachaint do Chinneadh 2014/137/AE ón gComhairle an 14 Márta 2014 maidir leis an gcaidreamh idir an tAontas Eorpach de pháirt amháin, agus an Ghraonlainn agus Ríocht na Danmhairge den pháirt eile,
– ag féachaint don Straitéis Dhomhanda maidir le Beartas Eachtrach agus Slándála an Aontais Eorpaigh mhí an Mheithimh 2016,
– ag féachaint do na straitéisí náisiúnta Artacha, go háirithe straitéisí sin na stát Artach, eadhon Ríocht na Danmhairge, an tSualainn agus an Fhionlainn, chomh maith leis na straitéisí sin de chuid Bhallstáit eile AE agus LEE,
– ag féachaint do Straitéis Slándála Muirí an Aontais Eorpaigh,
– ag féachaint don Straitéis Spáis don Eoraip, arna foilsiú ag an gCoimisiún an 26 Deireadh Fómhair 2016 (COM(2016)0705),
– ag féachaint do Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe maidir le Dlí na Farraige (UNCLOS) a tugadh i gcrích an 10 Nollaig 1982 agus atá i bhfeidhm ón 16 Samhain 1994,
– ag féachaint do Choinbhinsiún UNESCO an 16 Samhain 1972 maidir leis an Oidhreacht Dhomhanda, Chultúrtha agus Nádúrtha a Chosaint,
– ag féachaint do Choinbhinsiún Uimh. 169 na hEagraíochta Idirnáisiúnta Saothair (EIS) um Pobail Dhúchasacha agus um Pobail Threibheacha,
– ag féachaint do Chomhaontú an 3 Deireadh Fómhair 2018 chun Iascach Mórmhara Neamhrialáilte a Chosc san Aigéin Artach Láir (Comhaontú Iascaigh CAO),
– ag féachaint don Choinbhinsiún maidir le Cosaint Mhuirthimpeallacht an Atlantaigh Thoir Thuaidh (OSPAR),
– ag féachaint don Chód Idirnáisiúnta maidir le Longa a oibríonn in Uiscí Polacha (an Cód Polach) de chuid na hEagraíochta Muirí Idirnáisiúnta,
– ag féachaint don Choinbhinsiún Idirnáisiúnta um Shábháilteacht Anama ar Muir (SOLAS) ó 1974, don Choinbhinsiún Idirnáisiúnta um Thruailliú ó Longa a Chosc (MARPOL) ó 1973, arna mhodhnú le Prótacal 1978 agus le Prótacal 1997, don Choinbhinsiún Idirnáisiúnta maidir le Caighdeáin Oiliúna, Deimhniúcháin agus Faire do Mharaithe (STCW) ó 1978, arna leasú in 1995 agus in 2010, don Choinbhinsiún maidir leis na Rialacháin Idirnáisiúnta chun Imbhualadh ar Muir a Chosc (COLREGanna) ó 1972 don Choinbhinsiún maidir le hÉascú Muirthrácht Idirnáisiúnta (FAL) ó 1965, agus an Coinbhinsiún Idirnáisiúnta maidir le Cuardach agus Tarrtháil ar Muir (SAR) ó 1979,
– ag féachaint do Chonradh Svalbard (roimhe seo an Conradh maidir le hOileánra Spitsbergen), an 9 Feabhra 1920,
– ag féachaint do Dhearbhú Ottawa an 19 Meán Fómhair 1996 ag bunú na Comhairle Artaí,
– ag féachaint do na ráitis a glacadh ag Fóram Parlaiminteach Dhiminsean an Tuaiscirt in Bodø, an Iorua, i mí na Samhna 2019, sa Bhruiséil i mí na Samhna 2017, in Reykjavik, an Íoslainn, i mí na Bealtaine 2015, in Archangelsk, an Rúis, i mí na Samhna 2013, in Tromsø, an Iorua, i mí Feabhra 2011 agus sa Bhruiséil i mí Mheán Fómhair 2009,
– ag féachaint do na trí chomhaontú atá ceangailteach ó thaobh dlí a caibidlíodh faoi choimirce na Comhairle Artaí, eadhon an Comhaontú maidir le Comhar um Chuardach agus um Tharrtháil Aerloingseoireachta agus Muirí san Artach 2011, an Comhaontú maidir le Comhar ar Ullmhacht agus Freagairt i dtaca le hOla-Thruailliú Mara san Artach 2013, agus an Comhaontú maidir le Comhar Idirnáisiúnta Eolaíoch Artach a Fheabhsú 2017,
– ag féachaint do ráiteas ón 14ú Comhdháil de Bhuanchoiste Pharlaiminteoirí an Réigiúin Artaigh a tionóladh an 13 agus an 14 Aibreán 2021,
– ag féachaint do theachtaireacht ón gCoimisiún an 3 Meán Fómhair 2020 dar teideal Critical Raw Materials Resilience:[Athléimneacht Amhábhar Criticiúil:] Charting a Path towards greater Security and Sustainability (COM(2020)0474) [Ar chosán na Slándála agus na hInbhuaine],
– ag féachaint d’Fhóram Artach AE a tionóladh in Umeå, an tSualainn in 2019,
– ag féachaint do na tuarascálacha ón bPainéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide (IPCC), go háirithe a Thuarascáil Speisialta ar an Aigéan agus an Crióisféar in Aeráid atá ag Athrú agus a Thuarascáil Speisialta maidir le Téamh Domhanda 1.5°C,
– ag féachaint don tuarascáil achomair ó chomhairliúchán Fhóram na nGeallsealbhóirí Artacha chun príomhthosaíochtaí infheistíochta a shainaithint san Artach agus bealaí chun sruthlíniú níos fearr a dhéanamh ar chláir chistiúcháin AE don réigiún sa todhchaí, a foilsíodh an 21 Nollaig 2017,
– ag féachaint don nóta straitéiseach ón Lárionad Eorpach um Straitéis Pholaitiúil i mí Iúil 2019 dar teideal Walking on Thin Ice:[Ag rith ar an Tanaí:] A Balanced Arctic Strategy for the EU [Straitéis Artach Chothromaithe do AE],
– ag féachaint do Chonradh an Atlantaigh Thuaidh, do Communiqué Chruinniú Mullaigh Vársá, arna eisiúint ag na Ceannairí Stáit agus Rialtais a bhí rannpháirteach sa chruinniú a bhí ag Comhairle an Atlantaigh Thuaidh i Vársá an 8-9 Iúil 2016 agus don anailís agus do na moltaí ón ngrúpa machnaimh a cheap Ard-Rúnaí ECAT dar teideal NATO 2030: [ECAT 2030:] United for a New Era [Aontaithe i gcomhair Ré Nua],
– ag féachaint d’Airteagal 54 dá Rialacha Nós Imeachta,
– ag féachaint do thuarascáil ón gCoiste um Ghnóthaí Eachtracha (A9-0239/2021),
A. de bhrí, leis na deicheanna de bhlianta anuas, gur réigiún síochána a bhí san Artach, gan mórán teannais agus le comhar cuiditheach idirnáisiúnta idir na hocht stát Artacha (an Danmhairg, an tSualainn, an Fhionlainn, an Íoslainn, an Iorua, an Rúis, Ceanada agus na Stáit Aontaithe); de bhrí gur cheart do na stáit Artacha agus don chomhphobal idirnáisiúnta, dá bhrí sin, é a choimeád amhlaidh agus leanúint de thoil pholaitiúil a léiriú chun oibriú i gcomhar le chéile agus chun saincheisteanna conspóideacha a réiteach i gcomhréir leis an dlí idirnáisiúnta;
B. de bhrí go bhfuil tábhacht gheopholaitiúil an réigiúin ag dul i méid, agus go bhfuil gá, dá bhrí sin, le rialachas il-leibhéil i leith thodhchaí an Artaigh agus na ndúshlán domhanda atá roimh an réigiún Artach, ar mó iad ná mar atá amhlaidh i gcás na stát cladachúil Artach, agus go bhfuil gá le comhar réigiúnach agus réitigh idirnáisiúnta a shaothrú ina leith; de bhrí go bhfuil nasc díreach idir geopholaitíocht agus slándáil an Artaigh agus a staid chomhshaoil, rud a bhfuil tionchar mór aige ar iarmhairtí ghníomhaíocht an duine i réimsí eile den domhan;
C. de bhrí go bhfuil sé léirithe go bhfuil múnla rialachais cuimsitheach an Artaigh, a bhfuil an dlí idirnáisiúnta ina chroílár, éifeachtach agus stóinseach; de bhrí go bhfuil sé cruthaithe gurb é an comhar an bealach is úsáidí chun caidreamh idir na stáit Artacha a bhunú;
D. de bhrí gur chuir an creat rialachais Artaigh atá ann faoi láthair, atá dírithe ar an gComhairle Artach, go mór le cobhsaíocht an réigiúin le 25 bliana anuas; de bhrí gurb í an Chomhairle Artach an príomhfhóram don chomhar Artach agus go bhfeidhmíonn a meithleacha mar ardán don chomhar idirnáisiúnta ar bhonn dearfach agus cuiditheach;
E. de bhrí go raibh obair na Comhairle Artaí ríthábhachtach chun comhar síochánta agus cuiditheach a chur i gcrích idir na stáit Artacha, as ar tháinig roinnt comhaontuithe ceangailteacha eatarthu; de bhrí, san am a chuaigh thart, nach raibh tionchar ag coinbhleachtaí geopholaitiúla domhanda ar an réigiún Artach, ach go bhfuil a thábhacht mhíleata agus a ról straitéiseach geopholaitiúil ag dul i méid; de bhrí go bhfuil ceangal níos mó ná riamh ag slándáil agus polaitíocht an Artaigh le saincheisteanna domhanda, le forbairtí lasmuigh den Artach ar dóchúil go mbeidh iarmhairtí acu ar stáit Artacha agus vice versa, rud a fhágann go bhfuil sé níos tábhachtaí fós aon éifeacht iarmhartach ar an Artach ó theannais agus coinbhleachtaí geopholaitiúla i réigiúin eile a sheachaint;
F. de bhrí go dtacaíonn AE go hiomlán le tiomantas na Comhairle Artaí do dhea-bhail áitritheoirí an Artaigh, d’fhorbairt inbhuanaithe an réigiúin agus do chosaint an chomhshaoil Artaigh, lena n-áirítear sláinte na n-éiceachóras, cothabháil agus athbhunú na bithéagsúlachta, caomhnú agus an bainistiú inbhuanaithe ar acmhainní nádúrtha;
G. de bhrí go bhfuil AE i bhfách le dlúthchomhar sa réigiún Artach le fada agus go raibh sé gníomhach san Artach leis na deicheanna de bhlianta trína rannpháirtíocht i mbeartas Dhiminsean an Tuaiscirt leis an Rúis, leis an Iorua agus leis an Íoslainn, a rannpháirtíocht i mbunú Chomhairle Stáit Mhuir Bhailt (CBSS), a chomhar i Réigiún Eora-Artach Barents, go háirithe i gComhairle Eora-Artach Réigiún Mhuir Barents agus i gComhairle Réigiúnach Mhuir Barents, a comhpháirtíochtaí straitéiseacha le Ceanada agus leis na Stáit Aontaithe, agus a rannpháirtíocht mar bhreathnóir gníomhach de facto sa Chomhairle Artach; de bhrí gur thug AE breis agus EUR 1 bhilliún don fhorbairt réigiúnach agus don chomhar trasteorann san Artach Eorpach;
H. de bhrí go bhfuil an dlí idirnáisiúnta mar bhonn don rannpháirtíocht agus don chomhar idirnáisiúnta san Artach; de bhrí gur cheart, go háirithe, Coinbhinsiún na Náisiún Aontaithe maidir le Dlí na Farraige (UNCLOS) agus coinbhinsiúin na hEagraíochta Muirí Idirnáisiúnta (IMO), lena gcuirtear creat ar fáil don chomhar idirnáisiúnta agus don ghníomhaíocht idirnáisiúnta maidir le saincheisteanna a bhaineann leis an Aigéan Artach, a athdhearbhú agus a atreisiú; de bhrí go leagtar amach le UNCLOS an creat dlíthiúil ar laistigh de nach mór gach gníomhaíocht sna haigéin agus sna farraigí a dhéanamh, go dtugtar leis cearta eacnamaíocha do stáit chósta ar a limistéir eacnamaíocha eisiacha, agus ar a scairfeanna ilchríochacha chomh maith, agus go sonraítear leis nach bhfuil an mhórmhuir faoi réir ceannasacht stáit ar bith; de bhrí gur dheimhnigh gach stát cósta Artach i nDearbhú Ilulissat go gcloífidh siad leis an dlí idirnáisiúnta, go háirithe le UNCLOS, agus an tAigéan Artach á rialú acu; de bhrí go leagtar amach caighdeáin rialála dhomhanda le IMO maidir le sábháilteacht, slándáil agus feidhmíocht chomhshaoil na loingseoireachta idirnáisiúnta;
I. de bhrí go bhfuil tionchar drámatúil an athraithe aeráide agus dhíghrádú na bithéagsúlachta ag dul i gcion go háirithe agus ar bhonn méadaithe ar an Artach, lena n-áirítear teochtaí atá ag ardú, dálaí oighir atá ag athrú, falscaithe, ardú ar leibhéil na farraige, patrúin aimsire atá ag athrú, speicis choimhthíocha ionracha, caillteanais dhiana na bithéagsúlachta agus coscairt talún síorshioctha, a bhfuil tionchar acu ar an bpláinéad ar fad, ach a bhfuil riosca ag baint leo freisin don bhonneagar áitiúil; de bhrí nach féidir aghaidh a thabhairt ar straitéisí oiriúnaithe áitiúla agus ar chosaint an éiceachórais Artaigh go neamhspleách ar chreat domhanda um ghníomhú ar son na haeráide, agus go bhfuil cur chun feidhme Chomhaontú Pháras i gcroílár an chomhair sin;
J. de bhrí gur ann do roinnt limistéar den Artach ag a bhfuil an comhchruinniú de bhruscar plaisteach is mó ar domhan, rud a bhfuil tionchar aige cheana féin ar speicis ainmhithe Artacha agus lena mbaineann riosca go n-éilleofar an bia-eangach, agus go mbeidh tionchar aige sin ar an duine sa deireadh;
K. de bhrí gurb é an t-athrú aeráide agus tosca a tháinig chun cinn lasmuigh den Artach den chuid is mó is siocair le luas scanrúil leá na n-oighearchaidhpeanna san Artach; de bhrí gur cheart breathnú ar an athrú aeráide mar iolraitheoir bagartha, lena ngéaraítear ar na treochtaí, ar an teannas agus ar an éagobhsaíocht atá ann faoi láthair;
L. de bhrí go mbeadh impleachtaí tromchúiseacha ag leá oighearchaidhp an Artaigh agus ag an ardú ar leibhéil na farraige dá dheasca sin ar an gcomhshaol, ar chúrsaí eacnamaíocha agus ar shlándáil an duine; de bhrí go bhféadfadh leá oighearchaidhp na Graonlainne a bheith ina shiocair le hardú suas le 7,2 méadar ar leibhéil na farraige ar fud an domhain, lena mbáfaí go leor réigiún ar fud an phláinéid; de bhrí go bhfuil roinnt pobal Artach ag fulaingt cheana féin le hiarmhairtí leá na n-oighearchaidhpeanna, rud atá ina chúis le sreabha imirce; de bhrí go bhfuil an bhithéagsúlacht á hathrú freisin de dheasca leá oighir na Graonlainne;
M. de bhrí, i measc na mbagairtí éagsúla a bhfuil an tArtach faoina lé mar thoradh ar ghníomhaíocht an duine, go bhfuil an choscairt talún síorshioctha ina chúis imní ar leith; de bhrí go gcumhdaítear thart ar 24 % d’ithir an leathsféir thuaidh leis an talamh síorshioctha, go háirithe limistéir mhóra i dtuaisceart na Rúise; de bhrí gur ann do chomhréireanna móra meatáin agus CO2 sa talamh síorshioctha agus go scaoiltear gáis cheaptha teasa isteach san atmaisféar de réir mar a bhíonn an talamh ag coscairt lena rannchuidítear leis an téamh domhanda; de bhrí gur féidir le coscairt talún síorshioctha éiceachórais a athrú agus tionchar a imirt ar an tslándáil ar bhealaí gan choinne;
N. de bhrí gurb iad an t-athrú aeráide domhanda agus gníomhaíochtaí lasmuigh den réigiún Artach is siocair leis na dúshláin a bhaineann leis an Artach den chuid is mó, go bhfuil éifeachtaí an athraithe aeráide le feiceáil go háirithe san Artach, ós rud é go bhfuil an tArtach ag téamh trí huaire níos tapúla ná an meán domhanda agus go bhfuil muiroighear an Artaigh ag leá ar luas nach bhfacthas riamh roimhe sin, agus go bhfuil leibhéil na farraige ag ardú lena gcruthaítear tionchar dian sóisialta, comhshaoil agus eacnamaíoch ní hamháin sa réigiún féin ach ar fud an domhain freisin; de bhrí go bhfuil na héifeachtaí sin ag athrú an éiceachórais, na tíreolaíochta agus an gheilleagair réigiúnaigh trína bhféadfaí bhealaí nua iompair a oscailt, lena bhfeabhsófaí trádáil, lena gcumasófaí rochtain ar acmhainní nádúrtha neamhchoitianta, agus lena dtreiseofaí gníomhaíochtaí taighde, an t-iascach agus an turasóireacht; de bhrí go gcuireann roinnt de na hathruithe sin acmhainneacht ollmhór ar fáil d’fhorbairt eacnamaíoch inbhuanaithe atá sárfhorbartha ó thaobh na teicneolaíochta de agus neamhdhíobhálach don chomhshaol; de bhrí gur freagracht an domhain uile iad na dúshláin lena ndéantar difear don Artach, go háirithe an t-athrú aeráide; de bhrí gur cheart do AE gníomhú i leith na ndúshlán sin trína ghealltanais féin agus trí chúnamh a chur ar fáil do dhaoine eile araon;
O. de bhrí gur deacair tubaistí comhshaoil de dhéantús an duine san Artach a shrianadh agus a bhainistiú, go háirithe nuair a bhíonn ola agus acmhainní eile Artacha á n-eastóscadh agus gur féidir costais arda a bheith ag baint le deireadh a chur leis an damáiste a dhéantar; de bhrí gur sa tSibéir i mí na Bealtaine 2020 a tharla an doirteadh ola is mó san Artach, nuair a dhoirt níos mó ná 20 000 tonna de bhreosla díosail isteach sa tír-raon agus sna huiscebhealaí máguaird gar do chathair Norilsk, na Rúise, agus go bhfuil an obair ghlantacháin fós ar siúl;
P. de bhrí go bhfuil éifeachtaí an athraithe aeráide san Artach, ar éifeachtaí seachtracha iad de chuid is mó, agus an iomaíocht gheopholaitiúil atá ag teacht chun cinn an athuair sa réigiún ina dtosca casta don fhorbairt inbhuanaithe agus do chaomhnú slite beatha traidisiúnta i dtimpeallacht leochaileach an Artaigh agus go bhféadfadh tionchar a bheith acu ar shlándáil agus ar fhorbairt eacnamaíoch inbhuanaithe an réigiúin;
Q. de bhrí go bhfuil tábhacht gheo-eacnamaíoch an réigiúin ag fás go mear toisc go bhfuil méadú ag teacht ar an spéis a bhaineann lena acmhainní nádúrtha saibhir flúirseacha, lena n-áirítear amhábhair chriticiúla, na bealaí muirí atá ag teacht chun cinn ann agus an acmhainneacht atá ann d’iompar muirí; de bhrí go bhfuil sé de dhualgas freisin ar thíortha Artacha, cé go bhfuil sé de cheart acu úsáid a bhaint as acmhainní ar a gcríocha féin, é sin a dhéanamh ar dhóigh fhreagrach; de bhrí go mbaineann rioscaí suntasacha le taiscéalaíocht agus saothrú acmhainní an Artaigh d’éiceachórais leochaileacha agus do dhaonraí áitiúla sa réigiún; de bhrí gur allmhairigh AE agus an Ríocht Aontaithe sciar mór d’onnmhairí fuinnimh, miotal, mianraí agus éisc na stát Artach in 2019;
R. de bhrí go bhfuil Bealach an Iarthuaiscirt, Bealach na Mara Thuaidh agus Bealach na Mara Traspholaí a bheidh ann sa todhchaí ag oscailt mar thoradh ar leá an oighir; de bhrí go bhfuil acmhainní nádúrtha réigiúin an Artaigh laistigh de dhlínse náisiúnta na stát Artach den chuid is mó, agus nach bhfuil aon amhras ann i leith úinéireacht na n-acmhainní sin; de bhrí go bhfuil an gá atá le réitigh inbhuanaithe a fhorbairt agus a aimsiú do tháirgeadh agus d’iompar fuinnimh ina siocair leis an méadú atá tagtha ar an éileamh domhanda atá ar dhúile tearc-chré, lenar díríodh ar acmhainní nádúrtha an Artaigh, ar acmhainní iad nár saothraíodh go dtí seo den chuid is mó; de bhrí go bhfuil cúltaisce ollmhór mianraí tearc-chré ag réigiún an Artaigh; de bhrí gur as an tSín a thagann 90 % de tháirgeadh domhanda tearc-chré faoi láthair;
S. de bhrí gur ar na stáit Artacha atá an fhreagracht phríomha as forbairt inbhuanaithe an Artaigh, ach nach féidir an tionchar suntasach atá ag tosca seachtracha a shéanadh agus go bhfuil oibleagáid ar an bpobal idirnáisiúnta, dá bhrí sin, gach is féidir leis a dhéanamh chun an réigiún an Artaigh a chosaint agus a chobhsaíocht agus a shábháilteacht a áirithiú;
T. de bhrí go bhfuil níos mó ná ceithre mhilliún duine ina gcónaí san Artach impholach, lena n-áirítear níos mó ná 40 grúpa eitneach dúchasach éagsúil agus leathmhilliún saoránach AE; de bhrí go bhfuil cónaí ar na Sámaigh, an t-aon phobal dúchasach de chuid AE, i réigiúin Artacha na Fionlainne agus na Sualainne, mar aon leis an Iorua agus an Rúis; de bhrí go bhfuil ról ríthábhachtach ag pobail dhúchasacha agus ag pobail áitiúla i mbainistiú inbhuanaithe acmhainní nádúrtha agus i gcaomhnú na bithéagsúlachta; de bhrí go bhfuil an déimeagrafaíocht tábhachtach don fhorbairt réigiúnach;
U. de bhrí go bhfuil comhar i réimse an taighde eolaíoch ríthábhachtach anois, níos mó ná riamh, chun na dúshláin a eascraíonn as díghrádú an chomhshaoil agus athrú aeráide a shárú;
V. de bhrí gur thug AE breis agus EUR 200 milliún don taighde Artach tríd an gclár Fís 2020;
W. de bhrí go bhfuil AE tiomanta oibriú i dtreo réimse muirí domhanda a bheidh oscailte agus slán, i gcomhréir le Straitéis Dhomhanda AE agus le Straitéis Slándála Muirí an Aontais Eorpaigh;
X. de bhrí go bhfuil rannpháirtíocht AE leis an Artach bunaithe ar stair, tíreolaíocht, eacnamaíocht agus taighde; de bhrí gur cheart béim a leagan ar a thábhachtaí atá an fhorbairt inbhuanaithe, an beartas comhtháthaithe agus an comhar trasteorann chun an teannas geopholaitiúil a éascú; de bhrí gur léirigh AE go comhsheasmhach, mar ghníomhaí domhanda, a thiomantas i leith an Artaigh a bheidh síochánta, glan ó thaobh an chomhshaoil de, a bheidh comhoibritheach, inbhuanaithe agus rathúil, agus go bhfuil sé mar aidhm aige todhchaí inbhuanaithe a dhaingniú do dhaoine a bhfuil cónaí orthu san Artach; de bhrí gur chuir AE in iúl go soiléir go bhfuil sé réidh le ról níos suntasaí a ghlacadh;
Y. de bhrí go bhfuil sé ar chumas AE rannchuidiú ar bhealaí éagsúla le dúshláin a d’fhéadfadh teacht chun cinn a réiteach agus coinbhleachtaí san Artach a chosc;
Z. de bhrí go bhfuil iarratas AE chun bheith ina bhreathnóir iomlán chuig an gComhairle Artach, ar thug comhaltaí na Comhairle Artaí admháil fála ina leith in 2013, ar feitheamh faoi láthair; de bhrí go ndearnadh an cinneadh deiridh a chur siar de bharr gur chuir roinnt comhaltaí den Chomhairle Artach ina choinne; de bhrí gur léirigh Parlaimint na hEorpa tacaíocht don iarratas sin roimhe seo; de bhrí go bhfuil AE rannpháirteach go gníomhach in obair na ngrúpaí, na dtascfhórsaí agus na sainghrúpaí ábhartha de chuid na Comhairle Artaí; de bhrí gur féidir le raon leathan inniúlachtaí réigiúnacha, saineolas agus tionscnaimh atá cheana ann fónamh mar chreat do thionscadail chomhpháirteacha;
AA. de bhrí go léiríonn an Fhrainc, an Ghearmáin, an Ísiltír, an Pholainn, an Spáinn agus an Iodáil – breathnóirí chuig an gComhairle Artach – rannpháirtíocht shuntasach san Artach agus suim mhór in idirphlé agus i gcomhar amach anseo leis an gComhairle Artach; de bhrí go bhfuil an Eastóin agus Éire tar éis iarratas a dhéanamh chun bheith ina mbreathnóirí chuig an gComhairle Artach;
AB. de bhrí go bhfuil an Íoslainn agus an Iorua, mar chomhpháirtithe rannpháirteacha agus iontaofa, bainteach le AE trí Chomhaontuithe LEE agus Schengen;
AC. de bhrí go bhfuil cobhsaíocht an Artaigh cuibheasach dea-chaomhnaithe le fada ach go bhfuil tionchar á imirt air ar bhonn níos minice ag an spéis idirnáisiúnta mhéadaithe a léirítear sa réigiún ag an tírdhreach athraitheach slándála, lena n-áirítear athmhíleatú forásach Chónaidhm na Rúise sa réigiún; de bhrí gur mó i bhfad infheistíochtaí eacnamaíocha agus míleata Chónaidhm na Rúise san Artach ná infheistíochtaí na stát Artach eile; de bhrí go bhfuil bunáiteanna míleata nua bunaithe ag Cónaidhm na Rúise mar aon le hathchóiriú a dhéanamh ar sheanbhunáiteanna míleata i réigiúin an tuaiscirt agus go ndearna sí borradh a chur faoin gcumas frithrochtana agus diúltaithe limistéir (A2/AD) lena gcuirtear srian le cearta loingseoireachta i Bealach straitéiseach na Mara Thuaidh, a mhaíonn sí go bréagach mar uiscebhealach inmheánach; de bhrí go bhfuil uasghrádú déanta ag an Rúis ar stádas a Cabhlaigh Thuaidh go dtí stádas ceantair mhíleata agus gur mhéadaigh sí brainsí éagsúla dá fórsaí armtha, atá feistithe, inter alia, le fomhuireáin nua, oighearbhriseadóirí núicléacha agus gnáthchumhachtaithe, radair atá réidh don chomhrac agus córais diúracáin; de bhrí gur athbhunaigh an Rúis coincheap na cosanta urdhúin atá dírithe ar a cumais straitéiseacha a chosaint ó Mhuir Barents go Caolas Beiring; de bhrí go bhfuil méadú déanta ag an Rúis ar a patróil chabhlaigh agus aeir, ar ghníomhaíochtaí fomhuirí agus ar oirbheartaíochtaí leictreonacha cogaíochta, ar forbairt í atá ina cúis mhór bhuartha; de bhrí go bhfuil méadú tagtha ar fhreachnaimh, ar imscaradh, ar phatróil agus ar infheistíochtaí cumais san Artach de dheasca forbairtí geopholaitiúla den sórt sin; de bhrí go bhfuil míleatú an limistéir i gcontrárthacht le meon an chomhair a threoraigh an caidreamh idir stáit san Artach go dtí seo;
AD. de bhrí gurbh é réigiún Mhuir Barents an príomhghrinneall tástála le haghaidh córais diúracán balaistíoch agus diúracáin chúrsála araon, agus gurbh é an limistéar soir ó Noveya Zemlya príomhlimistéar na dtrialacha núicléacha;
AE. de bhrí gur sháraigh an Rúis ceannasacht agus iomláine chríochach a comharsan síochánta, lenar cuireadh bac ar shaoirse loingseoireachta i Muir Mheoid, sa Mhuir Dhubh agus i Muir Bhailt, ar nithe iad uile nach féidir neamhaird a dhéanamh díobh agus measúnú á dhéanamh ar na cásanna a bheidh ann amach anseo chun cómhaireachtáil shíochánta reatha a choimeád san Artach;
AF. de bhrí gur cúis mhór imní iad tionscadail agus tionscnaimh fhorleathana na Síne; de bhrí gur eisigh an tSín a céad Pháipéar Bán maidir leis an mBeartas Artach i mí Eanáir 2018 ag gabháil d’iarracht fhadtéarmach chun a seasamh san Artach a fheabhsú, agus é á dhearbhú aici gur ‘stát gar don Artach’ í féin, agus é d’aidhm aici a bheith ina ‘cumhacht pholach’ agus í i mbun comhar leis an Rúis a fheabhsú san Artach; de bhrí go ndearna an tSín Bóthar Síoda Polach a chruthú trí réigiún an Artaigh, mar leathnú ar a Tionscnamh ‘Crios agus Ród’, agus go bhfuil misin réigiúnacha taiscéalaíochta eolaíochta eagraithe aici, lena mbunaítear ionaid taighde san Artach agus lena bhforbraítear 24 shatailít um breathnadóireacht pholach; de bhrí go bhfuil an tSín rannpháirteach go gníomhach sa Chomhairle Artach agus go bhfuil sí ag gabháil do chomhar déthaobhach le stáit aonair Artacha agus le geallsealbhóirí eile chun tacaíocht a fháil dá cuid tionscnamh;
AG. de bhrí go bhfuil a gcuid straitéisí tugtha cothrom le dáta ag formhór na ngníomhaithe Artacha, agus aird á tabhairt ar an staid atá ag athrú go mear san Artach agus ar thábhacht mhéadaitheach eacnamaíoch agus gheostraitéiseach an réigiúin;
Comhar idirnáisiúnta mar bhunchloch Artach a bheidh sábháilte, cobhsaí, rathúil, inrochtana agus síochánta
1. á athdhearbhú go bhfuil tábhacht straitéiseach agus pholaitiúil ag baint leis an Artach do AE, mar gheallsealbhóir Artach agus mar ghníomhaí domhanda, agus á chur i bhfios go láidir tiomantas AE do bheith ina ghníomhaí freagrach, agus forbairt fhadtéarmach inbhuanaithe agus shíochánta an réigiúin á lorg trí chomhoibriú go hiomlán le comhpháirtithe idirnáisiúnta; á mheas gur den ríthábhacht é go ngníomhóidh na geallsealbhóirí uile, lena n-áirítear AE agus a Bhallstáit, chun comhar idirnáisiúnta agus réigiúnach síochánta agus dian, taighde eolaíoch, rathúnas agus teannas íseal a choimeád san Artach, mar aon le freagairt do na héifeachtaí agus iarmhairtí thar a bheith scáfar a bhaineann leis an athrú aeráide sa réigiún; á mheas go bhfuil ról ríthábhachtach ag an Artach maidir le cothromaíocht chomhshaoil an phláinéid a chothabháil, agus is deimhin léi go raibh síocháin agus comhar tairbheach idirnáisiúnta sa réigiún le fada an lá, agus tréaslaíonn sí leis an gComhairle Artach ar a comóradh 25 bliana mar phríomhfhóram don chomhar Artach, agus go bhfuil sé léirithe aici go bhfuil sí in ann spiorad dearfach, cuiditheach comhair a choimeád;
2. ag tacú le bailíocht na dtrí cholún bhunaidh de bheartas comhtháite AE don Artach, eadhon freagairt go huaillmhianach don athrú aeráide agus cosaint a thabhairt do chomhshaol an Artaigh, lena ndéanfar forbairt inbhuanaithe a chur chun cinn agus lena neartófar comhar idirnáisiúnta; á chur i bhfáth a thábhachtaí atá beartas cothrom Artach AE agus á chur in iúl go bhfuil sí den tuairim go bhfuil AE dea-oiriúnaithe ar bhonn uathúil chun cabhrú le beartais Artacha na mBallstát a chomhordú agus a chomhlánú, agus á chur i bhfáth, dá bhrí sin, an gá atá le tuilleadh comhsheasmhachta idir beartais inmheánacha agus sheachtracha AE maidir le cúrsaí Artacha; ag tathant ar AE gné Artach a áireamh ina bheartais earnála i ngach cás inarb iomchuí;
3. á chur i bhfios go láidir an ról tábhachtach atá ag breathnóirí ón gComhairle Artach, a bhfuil taithí shuntasach acu agus a bhí rannpháirteach le fada i gcomhar eolaíoch agus polaitiúil san Artach; á chur in iúl gur geal léi, ina leith sin, an t-idirphlé leanúnach idir na breathnóirí agus Uachtaránacht na Comhairle Artaí; ag tacú le hiarratas AE chun bheith ina bhreathnóir iomlán sa Chomhairle Artach agus ag spreagadh chomhaltaí na Comhairle Artaí freagairt go dearfach d’iarraidh AE; á chur i bhfios go láidir, áfach, go bhfuil AE ina bhreathnóir de facto cheana féin ar an gComhairle Artach, agus go bhféadfadh sé a bheith rannpháirteach agus rannchuidiú a dhéanamh maidir leis na téarmaí céanna le comhaltaí eile is breathnóirí;
4. á chur i bhfáth nach foláir do AE rannchuidiú le rialachas iltaobhach feabhsaithe an Artaigh, úsáid inbhuanaithe acmhainní a chur chun cinn, agus an tArtach a chosaint agus a chaomhnú i gcomhar lena dhaonra féin; á iarraidh ar AE leanúint de rannchuidiú leis an gComhairle Artach trí shaineolas agus trí mhaoiniú trína rannpháirtíocht i meithleacha na Comhairle Artaí agus a tionscadail éagsúla a mhéadú; á chreidiúint gur cheart breathnú ar réigiún an tuaiscirt mar chuid de chomharsanacht thuaidh AE, le rannpháirtíocht mhéadaithe sna fóraim atá ann cheana; á thabhairt chun suntais go bhfónann Diminsean an Tuaiscirt mar ghné chuiditheach don chomhar trasteorann, le múnla rathúil don chomhar earnálach, ina rannchuidíonn AE go cothrom leis an mbeartas comhpháirteach leis an Rúis, leis an Iorua agus leis an Íoslainn, chomh maith le breathnóirí eile; á chur in iúl gur geal léi tuilleadh comhair phraiticiúil maidir le raon leathan réimsí; á thabhairt chun suntais an comhar idir na gníomhaithe stáit áitiúla agus náisiúnta agus na gníomhaithe nach gníomhaithe stáit iad laistigh de Comhairle Eora-Artach Réigiún Mhuir Barents, a bhfuil AE ina chomhalta iomlán di, maidir le saincheisteanna a bhfuil ábharthacht ar leith ag baint leo do réigiún Barents; ag tabhairt dá haire go raibh ról tábhachtach ag Comhairle Eora-Artach Réigiún Mhuir Barents i gcothú na muiníne agus na tuisceana frithpháirtí sa Tuaisceart agus comhar idir tíortha Artacha á fheabhsú aici; ag tabhairt dá haire gur cheart go mbeadh sé d’aidhm ag AE freisin a bheith rannpháirteach i bhfóraim pholaitiúla eile a bhfuil baint acu le forbairt an Artaigh;
5. á chur in iúl gur geal léi an próiseas leanúnach a bhaineann le beartas Artach AE a thabhairt cothrom le dáta, ar cheart go léireofaí leis leas AE san Artach agus go dtabharfaí aghaidh ar na dúshláin chomhpháirteacha a bhaineann le haird idirnáisiúnta mhéadaithe agus le hathruithe aeráide, comhshaoil, geopholaitiúla agus geo-eacnamaíocha sa réigiún; á mheas gur cheart gníomhaithe nua amhail an tSín a áireamh sa bheartas agus gur cheart aghaidh a thabhairt ar ghné slándála an Artaigh i gcomhbheartas eachtrach agus slándála AE; á chreidiúint, go háirithe, gur cheart cur chuige cuimsitheach maidir leis an tslándáil a ionchorprú ann, ar cheart go n-áireofaí ann go háirithe coincheapa an chomhshaoil agus na sláinte, chomh maith le saincheisteanna slándála muirí; ag tabhairt dá haire le beartas cuimsitheach nuashonraithe den sórt sin, bunaithe ar chomhthoil i measc na mBallstát uile, go lamhálfar do AE ról éifeachtach, réamhghníomhach agus níos uaillmhianaí a bheith aige sa réigiún, agus aird á tabhairt ar na dúshláin phráinneacha a bhaineann leis an athrú aeráide agus ar thábhacht mhéadaitheach gheopholaitiúil an Artaigh, ach go bhfónfaidh sé freisin do leasanna shaoránaigh AE, go príomha dóibh siúd a bhfuil cónaí orthu san Artach, agus do na pobail dhúchasacha go háirithe; á chur i bhfáth nach foláir gnéithe inmheánacha agus seachtracha chaidreamh AE leis an Artach a léiriú i mbeartas den sórt sin agus gur cheart go n-áireofaí gné nascachta inbhuanaithe ann chun go réiteofar príomh-shaincheisteanna a gcaithfidh áitritheoirí Artacha aghaidh a thabhairt orthu, amhail naisc idirlín ar ardchaighdeán a áirithiú;
6. á chur in iúl go bhfuil sí den tuairim gur cheart beartas Artach nua AE a úsáid ar bhonn níos leithne mar dheis chun feasacht agus rannpháirtíocht a mhéadú i measc shaoránaigh, lucht léinn agus ghnólachtaí AE maidir le saincheisteanna Artacha; á iarraidh go gcruthófar tairseach aonair Artach lena gcuimseofar tionscnaimh agus gníomhaíochtaí Artacha uile institiúidí AE;
7. ag tabhairt dá haire go bhfuil an spéis atá san Artach agus ina chuid acmhainní ag fás; á chur in iúl gur cúis mhór bhuartha di éifeachtaí diúltacha an athraithe aeráide, go háirithe an t-oighear atá ag leá go mear agus an róshaothrú ar acmhainní, lena gcruthaítear gnéithe agus réaltachtaí nua do chineálacha áirithe forbartha eacnamaíche agus lena gcuirtear isteach tuilleadh ar éiceachórais Artacha atá ag éirí níos leochailí;
8. ag cur béim ar an bhfíoras go bhfuil an tsamhail chuimsitheach rialachais atá bunaithe ar an dlí idirnáisiúnta tar éis dul chun tairbhe do na stáit Artacha uile agus don réigiún ina iomláine, agus go bhfuil intuarthacht agus cobhsaíocht curtha ar fáil aige sa réigiún; á chur i bhfios go gcothóidh na struchtúir réigiúnacha atá cheana ann muinín agus comhar idir stáit Artacha; á chur i bhfáth go bhfuil an phríomhfhreagracht ar na stáit Artacha maidir le dul i ngleic le saincheisteanna laistigh dá gcríocha; á chur i bhfios, áfach, go bhfuil tionchar lárnach ag fórsaí seachtracha ar na dúshláin atá sa réigiún faoi láthair agus a bheidh ann amach anseo; á athdhearbhú gurb é an dlí idirnáisiúnta cloch choirnéil an chreata dhlíthiúil lena rialaítear an caidreamh idirnáisiúnta san Artach, agus á chur i bhfios go láidir a thábhachtaí atá UNCLOS mar bhonn don ghníomhaíocht mhuirí ar fad, agus go háirithe Cuid XV di, maidir le réiteach síochánta díospóidí muirí agus na nósanna imeachta éagsúla chun díospóidí a réiteach chun an scairbh ilchríochach Artach a theorannú agus chun saincheisteanna i ndáil le ceannasacht laistigh den Artach a réiteach a mhéid a bhaineann le farraigí teorann; á iarraidh an athuair ar AE agus ar na Ballstáit ról níos láidre a imirt i gcur chun feidhme éifeachtach coinbhinsiún idirnáisiúnta agus á iarraidh ar na Stáit Aontaithe UNCLOS a dhaingniú; á chur i bhfios go láidir freisin a thábhachtaí atá na comhlachtaí idirnáisiúnta a bunaíodh faoi UNCLOS, lena n-áirítear an Coimisiún maidir le Teorainneacha na Scairbhe Ilchríochaí (CLCS), an tÚdarás Idirnáisiúnta um Ghrinneall na Farraige (ISA) agus an Binse Idirnáisiúnta um Dhlí na Mara (ITLOS), chomh maith le hardáin amhail an Chomhairle Artach, Comhdháil na bParlaiminteoirí Artacha, Comhairle Eora-Artach Réigiún Mhuir Barents, Diminsean an Tuaiscirt agus na Náisiúin Aontaithe, agus tá sí tiomanta i gcónaí do rannpháirtíocht láidir agus ghníomhach i gcomhar parlaiminteach san Artach;
9. ag aithint stádas cheannasacht na stát Artach agus a gcearta ceannasacha i gcomhréir leis an dlí idirnáisiúnta; á chreidiúint a ríthábhachtaí atá sé cosaint a dhéanamh ar an méid a baineadh amach le 30 bliain de chomhar síochánta; á chur i bhfáth gur cheart lántairbhe a bhaint as acmhainneacht AE i leith réitigh a fháil ar na dúshláin slándála a d’fhéadfadh a bheith ann; á chur i bhfios go láidir, i bhfianaise iomadúlacht na saincheisteanna casta agus fite fuaite ina chéile a bhaineann le forbairt eacnamaíoch, chomhshaoil agus slándála an Artaigh, go bhfuil gá le hionaid dhomhanda, réigiúnacha agus áitiúla chun plé a dhéanamh ar riachtanais slándála an réigiúin;
An t-athrú aeráide san Artach
10. á chur in iúl gur cúis bhuartha di na torthaí ó Thuarascáil Speisialta IPCC maidir leis an Aigéan agus an Crióisféar in Aeráid atá ag Athrú, ar dá réir in imeacht na ndeicheanna de bhlianta go raibh an téamh domhanda ina shiocair leis an laghdú forleathan a tháinig ar an gcrióisféar, le laghdú ollmhór ar oighearchlúideacha agus ar oighearshruthanna, laghduithe ar an gclúdach sneachta agus ar mhéid agus tiús mhuiroighear an Artaigh, agus méadú ar theocht na talún síorshioctha; á chur in iúl gur cúis mhór bhuartha di na hiarmhairtí sláinte agus slándála poiblí a bhaineann le coscairt na talún síorshioctha, agus nochtadh á dhéanamh ar bhaictéir agus ar víris a bhí díomhaoin leis na céadta bliain nó leis na mílaoiseanna;
11. á chur i bhfáth go bhfuil an tArtach ag cailliúint na bithéagsúlachta ag ráta scanrúil, agus á chur in iúl gur cúis mhór bhuartha di torthaí na Tuarascála Measúnaithe Domhanda maidir le Bithéagsúlacht agus Seirbhísí Éiceachórais ó IPBES; á chur i bhfios nach é an t-athrú aeráide amháin is siocair le cailliúint na bithéagsúlachta, ach go bhfuil mianadóireacht na n-aigéan ina siocair léi freisin, agus go dtugann IPBES le fios gur dóchúil go ndéanfar é sin a leathnú i réigiún an Artaigh de réir mar a leánn sé;
12. á chur in iúl gur cúis bhuartha di go bhféadfadh baictéar a scaoiltear trí choscairt na talún síorshioctha carbón a dhéanann damáiste don aeráid a scaoileadh, ach freisin, in éineacht le víris, a bheith ina mbagairt thromchúiseach ar shláinte ainmhithe agus daoine; ag tabhairt dá haire go bhfuil tionchar díobhálach ag an athrú aeráide agus ag coscairt na talún síorshioctha ar an gcumas maireachtáil agus oibriú sa réigiún, ós rud é go bhfuil siad araon ina siocair le caillteanas nó le díghrádú an bhonneagair, na mbóithre agus na bhfoirgneamh atá ann cheana, chomh maith le raon leathan tionóiscí tionsclaíocha agus iompair, agus gur bagairt iad ar láithreáin chultúrtha agus oidhreachta agus ar bhealach maireachtála na bpobal dúchasach;
13. á chur i bhfáth gur cheart do AE beartais a shaothrú lena n-áirithítear go gcuirfear leasanna áitritheoirí an réigiúin Artaigh san áireamh i mbearta chun aghaidh a thabhairt ar ábhair imní maidir leis an gcomhshaol, lena n-áirítear a phobail dhúchasacha, chun an réigiún a chosaint agus a fhorbairt;
14. ag tathant ar AE ról ceannasach a ghlacadh san obair chun plean uaillmhianach gníomhaíochta don aeráid a chruthú don Artach, lena dtabharfar aghaidh ar astaíochtaí domhanda gás ceaptha teasa a mhaolú agus ar oiriúnú don athrú aeráide, agus tacú ag an am céanna le réitigh nuálacha atá ábhartha don Artach;
Forbairtí geopholaitiúla san Artach
15. á chur in iúl gur geal léi nach raibh tionchar ag coinbhleachtaí i limistéir eile ar fud an domhain ar chobhsaíocht an Artaigh a bheag nó a mhór, agus á chur i bhfios go láidir a thábhachtaí atá sé éifeachtaí iarmharta san Artach a chosc ó fhorbairtí geopholaitiúla i réigiúin eile; ag tabhairt dá haire, áfach, go bhfuil athrú ó bhonn tagtha ar an staid slándála agus mhíleata san Artach le blianta beaga anuas, agus ag aithint thábhacht straitéiseach an réigiúin; ag tabhairt dá haire go bhfuil ról ríthábhachtach ag Artach a bheidh sábháilte, cobhsaí, inbhuanaithe, síochánta agus rathúil do shlándáil níos leithne na hEorpa agus dá comhthéacs straitéiseach; á thabhairt chun suntais, thairis sin, nach foláir don ghníomhaíocht mhíleata sa réigiún a bheith intuartha, trédhearcach agus a bheith curtha i gcrích ar bhealach lena gcuirfear an tslándáil agus an chobhsaíocht chun cinn, toisc gur féidir le teagmhais agus rioscaí breise slándála a bheith mar thoradh ar an míleatú méadaithe, in éineacht le caidreamh geopholaitiúil atá níos measa ar bhonn domhanda; á iarraidh, dá réir sin, ar mhaithe le hidirphlé réigiúnach feabhsaithe, le comhar trasteorann agus le srianadh sa réimse míleata, agus ag spreagadh próiseas caibidlíochta agus bearta cothaithe muiníne a bheidh dírithe ar an gcuspóir fadtéarmach maidir le trealamh míleata a laghdú sa réigiún;
16. ag tabhairt dá haire suíomh sonrach geografach Chónaidhm na Rúise, ar mó i bhfad a huiscí teorann agus a limistéir eacnamaíocha ná mar atá amhlaidh i ngach stát Artach eile; á chur i bhfáth, ina leith sin, go bhfágann sainghnéithe geografacha na Rúise gur idirghabhálaí í go huathoibríoch, ach go dtugtar freagrachtaí breise dí dá bharr freisin;
17. ag tabhairt dá haire suíomh tábhachtach an Artaigh i straitéisí míleata na ngníomhaithe uile atá rannpháirteach sa réigiún agus ag tathant orthu a gcuid beartas Artach a achtú agus an dlí idirnáisiúnta á urramú go hiomlán acu; á chur in iúl gur cúis bhuartha di an méadú forchéimnitheach míleata atá á saothrú ag an Rúis, atá ar an méadú is fairsinge i measc na stát Artach agus lena n-áirítear an fhorbairt ar chumais A2/AD agus athghníomhachtú agus a atógáil fórsaí núicléacha atá bunaithe ar an bhfarraige agus cabhlach oighearbhriseadóirí, a bhfuil sé beartaithe ag an Rúis trealamh a thabhairt dóibh le diúracáin chúrsála agus córais leictreonacha cogaíochta; á mheas nach bhfuil bonn cirt leis na gníomhaíochtaí sin i ngeall ar an staid mhíleata ar an láthair agus go dtéann siad go mór thar a bhfuil gá leis chun críoch cosanta dlisteanaí, lena léirítear, dá bhrí sin, toil na Rúise chun barr feabhais míleata straitéiseach a bhaint amach sa réigiún, as a dtiocfadh éagobhsaíocht agus baol níos mó coimhlinte agus imeacht ó Thionscnamh Murmansk 1987, lenar díríodh ar an Artach a athrú ina ‘chrios síochána’ idirnáisiúnta; ag tathant ar na náisiúin impholacha gan urphoist mhíleata nó eolaíochta atá faoi chosaint na bhfórsaí míleata a thógáil;
18. á chur in iúl gur oth léi gur ghlac an Rúis, seachas béim a leagan ar na buntáistí a bhaineann le rannpháirtíocht chomhoibritheach, dearcadh i bhfad níos iomaíche, achrannach fiú, i leith an Artaigh, inar ghlac sí leis gur réimse de leathnú míleata, críochach agus eacnamaíoch a bhí san Artach, agus é mar stáitse dá huaillmhian mhór chumhachta;
19. á iarraidh ar gach stát Artach páirt a bheith rannpháirteach in idirphlé cuiditheach a rachaidh chun tairbhe an dá thaobh maidir le gach saincheist, ó chosaint an chomhshaoil agus go forbairt eacnamaíoch agus oibríochtaí míleata; á chur i bhfios go láidir go bhfuil comhleasanna substaintiúla ag AE agus ag an Rúis i roinnt réimsí a bhaineann leis an Artach, lena n-áirítear i réimse na slándála muirí agus an chomhair trasteorann maidir le saincheisteanna comhshaoil; á chur i bhfáth, áfach, gur cheart go mbeadh comhar cuiditheach comhsheasmhach le prionsabal na rannpháirtíochta roghnaithí, lena n-áirítear i réimsí na haeráide agus an chomhshaoil, nár cheart go gcuirfí i mbaol cuspóir na smachtbhannaí agus na mbeart sriantach a glacadh mar thoradh ar ghníomhaíochtaí Rialtas na Rúise i gcodanna eile den domhan, agus ba cheart go mbeadh sé ag luí le straitéis AE i leith Chónaidhm na Rúise; ag tabhairt dá haire gur cheart féachaint ar an gComhairle Artach mar ardán chun idirphlé oscailte a choinneáil ar bun leis an Rúis agus leanúint leis an idirphlé sin maidir le hábhair a bhfuil tábhacht ag baint leo freisin do AE;
20. á mheas gur gá don Aontas a bheith aireach, i dtaobh áireamh an Artaigh i gcláir forbartha eacnamaíocha na Síne ag a bhfuil an uaillmhian bealach mara thuaidh an Artaigh a chomhtháthú isteach i dTionscnamh an Chreasa agus an Bhóthair (mar‘Bhóthar Síoda Polach’), ós rud é go bhfuil an t-áireamh sin ag tabhairt dúshláin d’aon smaoineamh go bhféadfaí déileáil leis an Artach mar réigiún féinchuimsitheach, atá cosanta ó gheopholaitíocht dhomhanda; á thabhairt dá haire, ina leith sin, infheistíochtaí na Síne i dtaighde, bristeoirí nua agus tionscadail straitéiseacha bonneagair san Artach, atá ag teacht salach ar an gcaoi a n-oibríonn an tír in áiteanna eile ar fud an domhain, agus ag meabhrú nár cheart do AE aon dul chun cinn a chailleadh in aghaidh tríú tíortha sa réimse sin; á chur in iúl gur cúis imní di iarrachtaí infheistíochta na Síne sna calafoirt ar fud Bhealach na Mara Thuaidh agus na hiarrachtaí atá á ndéanamh aici cearta mianadóireachta a fháil, inter alia, mar bhealach chun a láithreacht san Artach a shuí, agus ag tathant ar na stáit Artacha scagadh críochnúil a dhéanamh ar infheistíochtaí coigríche ina n-eintitis agus ina mbonneagar a bhfuil tábhacht straitéiseach ag baint leo;
Saoirse loingseoireachta a chosaint
21. á chur in iúl gur díol sásaimh di gur glacadh Cód Idirnáisiúnta na hEagraíochta Muirí Idirnáisiúnta maidir le Longa a oibríonn in Uiscí Polacha (Cód Polach) agus gur tháinig sé i bhfeidhm an 1 Eanáir 2017;
22. á iarraidh go ndéanfaí measúnú ar chur chun feidhme Chód Polach IMO, agus ar chur chun feidhme chaighdeáin agus oibleagáidí na gcoinbhinsiún agus na n-oibleagáidí faoi choinbhinsiúin SOLAS agus MARPOL, chun a fháil amach ar chuir na heintitis a oibríonn san Artach chun feidhme iad ina n-iomláine agus chun aghaidh a thabhairt ar bhearnaí agus ar laigí a thuilleadh; ag tathant ar gach stát cósta Artach na bearta is gá a dhéanamh go pras chun an Cód Polach a fhorfheidhmiú ina iomláine; ag moladh do longa nach longa SOLAS iad na bearta sábháilteachta sin a chur i bhfeidhm go deonach agus bearta agus treoir eile a leanúint chun loingseoireacht agus oibriú san Artach atá sábháilte agus neamhdhíobhálach don chomhshaol a bhaint amach;
23. á iarraidh ar an gCoimisiún agus ar na Ballstáit ról níos láidre a ghlacadh maidir le coinbhinsiúin idirnáisiúnta a chur chun feidhme go héifeachtach amhail Comhaontú Pháras, Coinbhinsiún Minamata, an Coinbhinsiún maidir le Truailliú Aeir Trasteorann Fadraoin, Prótacal Gothenburg, Coinbhinsiún Stócólm, an Cód Polach, Coinbhinsiún Aarhus agus an Coinbhinsiún maidir leis an Éagsúlacht Bhitheolaíoch;
24. ag tathant go gcomhroinnfí na freagrachta um shábháilteacht anama ar muir agus inbhuanaitheacht na dtimpeallachtaí polacha de réir mar a mhéadaíonn an loingseoireacht pholach de réir a chéile agus de réir mar a athraíonn an t-iompar den chineál sna blianta atá le teacht; á chur in iúl gur díol sásaimh di, ina leith sin, mar aon leis an gCód Polach, bearta um ródú long arb é is aidhm dóibh an baol go dtarlódh teagmhais a laghdú, chomh maith le limistéir nach bhfuil aon ghluaiseacht acu chun sábháilteacht na loingseoireachta a fheabhsú agus chun an timpeallacht leochaileach uathúil a chosaint; á leagan béim ar an ról atá ag an Aontas agus ag a chuid Ballstát chun cuidiú le coinbhleachtaí san Artach a chosc agus a réiteach, lena gcuidítear le sásraí slándála sibhialta a thógáil, agus le feabhas a chur ar acmhainní bainistithe géarchéime agus ar bhonneagair chuardaigh agus tarrthála; á thabhairt chun suntais gur féidir leis an AE cur le saineolas i réimse na slándála agus na sábháilteachta muirí, trína chumais i loingseoireacht agus loingseoireacht agus tríd an bhfeasacht ina leith; ag aithint go bhfuil comhar suntasach trasteorann ann cheana féin maidir le hoibríochtaí cuardaigh agus tarrthála; ag moladh don Aontas feabhas a chur ar a rannchuidiú le cosc éigeandála, le hullmhacht agus le freagairt do thubaistí laistigh den Chomhairle Artach, d’Fhóram an Gharda Cósta Artaigh agus de Chomhairle Eora-Artach Barents; á thabhairt dá haire, áfach, an trácht cabhlaigh agus an t-eastóscadh fuinnimh atá á bhforbairt agus atá ag fás go tapa feadh Bhealach na Mara Thuaidh, ar ábhar imní é anois don teannas geopholaitiúil agus don chomhshaol; á thabhairt dá haire an leas eacnamaíoch méadaitheach a bhaineann le Bealach na Mara Thuaidh a fhorbairt, go háirithe ón Rúis agus ón tSín, mar bhealach chun borradh a chur faoin bhfás eacnamaíoch agus mar ghréasán iompair náisiúnta a bheidh iomaíoch ar fud an domhain; á thabhairt dá haire go bhfuil tionscadail fuinnimh á bhforbairt ar mhórscála, amhail an comhar reatha Rúiseach-Síneach maidir le tionscadal GNL Yamal agus GNL an Artaigh 2, agus á chur in iúl gur ábhar imní di go gcuireann na tionscadail sin go mór le méid na loingseoireachta trí Bhealach na Mara Thuaidh agus go bhfuil brú suntasach ar éiceachóras Artach atá i mbaol cheana féin dá mbarr;
25. ag aithint go bhfuil buntáiste mór uimhriúil ag an Rúis agus go bhfuil an-fhorbairt déanta ag an tSín maidir le ar chláir bristeoirí oighir agus ag spreagadh do na Ballstáit agus tíortha comhpháirtíochta eile a gcumas féin a fhorbairt i ndáil leis sin; á mheas gur cheart do AE tógáil agus imscaradh níos mó bristeoirí oighir agus longa atá treisithe le hoighear faoi bhratach AE a chur chun cinn;
26. á chur i bhfios go láidir gur gá feabhas a chur ar an bhfaireachas muirí agus ar chomhroinnt na faisnéise sa réigiún Artach; ag tacú le hinfheistíochtaí breise i bhfaireachán agus loingseoireacht spáis, trí líonraí satailíte Copernicus agus Galileo, chomh maith le faisnéis in situ ón an Líonra Breathnóireachta agus Sonraí Muirí Eorpach (EMODnet) chun feabhas a chur ar an bhfreagairt éigeandála, ar an loingseoireacht shábháilte agus ar an eolas faoin athrú aeráide; á thabhairt dá haire go bhfuil méadú ar ghníomhaíocht an duine sa réigiún, lena n-áirítear turasóireacht atá ag dul i méid, ina chúis imní tromchúiseach maidir le slándáil an duine, go háirithe i gcomhthéacs dálaí aimsire crua agus cumais theoranta cuardaigh agus tarrthála (SAR); den tuairim go bhfuil comhar idirnáisiúnta, chomh maith le dlúth-chomhpháirtíochtaí idir an earnáil mhíleata, an earnáil phoiblí agus an earnáil neamhrialtasach, riachtanach chun cosaint leordhóthanach shibhialtach a chur ar fáil sa réigiún; á chur i bhfios go láidir gur gá dea-chleachtais a chur chun cinn agus a mhalartú ó thaobh SAR de agus cur le hidir-inoibritheacht na n-aonad SAR trí chleachtaí comhpháirteacha; á mholadh go mbreathnóidh na Ballstáit ar thionscadail nua Bhuanchomhair Struchtúrtha a chruthú, mar shampla atá dírithe ar SAR nó ar fhreagairt don chomhshaol, a bhfuil sé d’aidhm acu feabhas a chur ar chumais an chomhbheartais slándála agus cosanta san Artach; ag moladh don Aontas agus do na Ballstáit cleachtaí a dhéanamh lena n-ionsamhlaítear an chaoi a bhféadfar an Sásra um Chosaint Shibhialta a chur chun feidhme go forleathan san Artach;
27. ag áitiú go bhfuil sé ríthábhachtach go ndéanfar cearta long coigríche faoi UNCLOS, go háirithe Airteagail 17-21 agus 37-41 de, lena n-áirítear an ceart chun gluaiseachta neamhurchóidí, an ceart chun gluaiseachta idirthurais agus an tsaoirse loingseoireachta, a urramú go hiomlán san Artach; ag cáineadh go géar ghníomhaíochtaí na Rúise lena gcuirtear srian ar chearta loingseoireachta sa Mhuir Thuaidh trína n-ainmniú mar uiscí inmheánacha faoina rialú ceannasach iomlán, trí bhacainní rialála agus riaracháin a chruthú ar loingseoireacht eachtrach feadh an bhealaigh agus trí cheanglas a chur ar an Rúis cead a fháil chun dul isteach agus idirthuras a dhéanamh trína limistéar eacnamaíoch eisiach agus trína farraigí teorann, agus trí mhainneachtain aon díolúine shainráite a leagan amach do shoithí atá díolmhaithe go ceannasach; á chur i bhfáth gur cheart go mbeadh aon bheart lena gcuirtear srian ar shaoirsí loingseoireachta i gcomhréir le UNCLOS agus leis an ngnáthdhlí idirnáisiúnta; á iarraidh ar Chónaidhm na Rúise cloí leis na rialacha atá códaithe in UNCLOS agus na gealltanais a tugadh trí bheith páirteach sna hiarrataí bliantúla ó Chomhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe do Stáit is Páirtithe a áirithiú go bhfuil a n-éilimh mhuirí i gcomhréir le UNCLOS;
28. á chur i bhfios go láidir gur cheart forbairt pasáistí iompair ó thuaidh a bheith inbhuanaithe agus gur cheart go rannchuideoidís leis an aistriú níos glaise; á thabhairt dá haire, go sonrach, go spreagfaí geilleagair na stát i dtuaisceart agus i Muir Bhailt agus go bhfeabhsófaí an ghné Thuaidh-Theas a bhaineann le rochtain ar an margadh; á iarraidh ar an gCoimisiún, dá bhrí sin, aghaidh a thabhairt ar shaincheisteanna iompair ón tuaisceart agus deiseanna a shainaithint i gcomhthéacs Chomhpháirtíocht Dhiminsean an Tuaiscirt maidir le hIompar agus Lóistíocht (NDPTL); á chur i bhfios go láidir go bhfuil gá le naisc níos fearr laistigh de réigiún Dhiminsean an Tuaiscirt chun iargúltacht a laghdú agus chun nascacht a áirithiú mar fhreagairt ar an bhforbairt dhomhanda;
Forbairt inbhuanaithe agus saothrú acmhainní straitéiseacha
29. á chur i bhfios go láidir a thábhachtaí atá an Artach do shlándáil fuinnimh an Aontais, cuireann sí in iúl go láidir go ndéanfar acmhainní fuinnimh san Artach a shaothrú ar bhealach inbhuanaithe atá bunaithe ar an eolaíocht, agus á thabhairt chun suntais go bhfuil gá le beartas feabhsaithe le haghaidh fuinneamh in-athnuaite agus éifeachtúlacht fuinnimh a ghineann AE lena laghdaítear go suntasach spleáchas an Aontais ar fhoinsí seachtracha agus ar an gcaoi sin go bhfeabhsófar a sheasamh ó thaobh na slándála de; á chur i bhfáth gur gá an t-athrú aeráide a chomhrac trí spriocanna Chomhaontú Pháras a choinneáil;
30. á thabhairt dá haire, mar thoradh ar an athrú aeráide agus an laghdú ar oighear dá bharr, go bhfuil an méadú ar inrochtaineacht na n-acmhainní ollmhóra hidreacarbóin sa réigiún Artach ag athrú thábhacht gheostraitéiseach an réigiúin, agus go bhféadfadh iarmhairtí a bheith ann don chobhsaíocht idirnáisiúnta; á iarraidh ar na stáit sa réigiún leanúint d’aon choinbhleacht atá ann faoi láthair nó a bheidh ann amach anseo maidir le rochtain ar acmhainní nádúrtha san Artach a réiteach trí idirphlé cuiditheach i gcomhréir leis an dlí idirnáisiúnta, eadhon UNCLOS, agus de mheon Dhearbhú Ilulissat 2008;
31. ag aithint go bhfuil baol ann don chomhshaol, léirithe ag saothrú ola na agus an gháis san Artach; á chur i bhfáth gur cheart go gcloífeadh forbairt eacnamaíoch an Artaigh, go háirithe taiscéaladh agus saothrú acmhainní nádúrtha san Artach, leis an dlí idirnáisiúnta chomh maith le coinbhinsiúin agus rialacha ábhartha idirnáisiúnta, agus go gcloífí le dianchaighdeáin réamhchúraim chomhshaoil, agus á iarraidh go mbunófaí diancheanglais chun cúlchistí nua hidreacarbón a thaiscéaladh agus a shaothrú sa réigiún; á chur in iúl gur cúis imní di, ina leith sin, na hiarrachtaí, go háirithe ag an Rúis, agus ag fiontair phríobháideacha ó thíortha eile, tabhairt faoi thionscadail saothraithe atá forleathan agus a mbeidh tionchar mór acu gan measúnú iomchuí a dhéanamh ar a dtionchar ar an gcomhshaol; ag tathant ar gach stát Artach, dá bhrí sin, measúnú ex ante iomchuí a áirithiú ar an tionchar a bheidh ag aon tionscadail saothraithe ar an gcomhshaol agus á chur i bhfios go láidir a thábhachtaí atá sé cloí le caighdeáin rialála;
32. á chur i bhfáth gur cheart go mbeadh cosaint an chomhshaoil agus bainistiú an truaillithe de dhéantús an duine ina phríomhchuspóir san Artach; ag díspreagadh shaothrú acmhainní an Artaigh i gcásanna ina bhfuil sé cruthaithe go heolaíoch go ndéanann sé damáiste doleasaithe d’éiceachóras an Artaigh agus níos faide i gcéin;
33. á chur in iúl gur díol sásaimh di obair na Comhairle Artaí maidir le dul i ngleic leis an truailliú san Artach agus á iarraidh ar AE ról gníomhach a imirt agus cúnamh a chur ar fáil ina leith sin;
34. á chur in iúl gur cúis mhór imní di an tubaiste chomhshaoil a tharla le déanaí de bharr Norilsk Nickel, arb é is cúis leis an doirteadh ola is mó riamh san Artach Polach, ach freisin fuíolluisce tocsaineach a bheith á phumpáil ó imchuach socraithe isteach sa tundra, agus doirteadh eile a tharlaíonn go rialta agus fós gan staidreamh oifigiúil; á chur in iúl gur díol sásaimh di na cinntí ón gcúirt fíneáil a ghearradh ar an gcuideachta atá freagrach as an tubaiste, ach ag an am céanna á chur in iúl gur cúis imní di rochtain shrianta d’iriseoirí agus do shaineolaithe ar na suíomhanna tionóiscí, agus á iarraidh ar údaráis na Rúise nósanna imeachta trédhearcacha agus éifeachtacha a fhorbairt chun tubaistí comhshaoil den sórt sin a thuairisciú agus a rianú; á chur in iúl gur oth léi gur minic a tharlaíonn tionóiscí den sórt sin ar thailte pobal dúchasach, rud a fhágann go gcailleann siad a gcumas chun leanúint ar aghaidh lena ngnáthshaol; á iarraidh ar AE tacaíocht a thabhairt do chosantóirí na gceart comhshaoil agus d’iriseoirí a bhíonn ag imscrúdú na gcásanna sin agus leas a bhaint as a shócmhainní féin, amhail Copernicus, chun an truailliú sin a rianú san Artach agus measúnú críochnúil a dhéanamh ar iarmhairtí éiceolaíocha agus daonna an tsaothraithe ar mhaithe le brabús amháin; ag moladh go mbeadh comhar ann le stáit an Artaigh chun córais mhearfhreagartha a fhorbairt chun tubaistí comhshaoil a bhainistiú i bhfíor-am, go háirithe doirteadh ola;
35. á chur in iúl gur oth léi go leanann cuideachtaí Rúiseacha de bheith ag gearradh siar go dtí an méid is lú is féidir dá n-infheistíocht i saoráidí cosanta comhshaoil agus táirgthe chun an brabús is mó is féidir a fháil sa tréimhse is giorra is féidir, rud a fhágann go bhfuil substaintí tocsaineacha á n-astú go leanúnach isteach san atmaisféar, rud a rinne scrios ní hamháin ar an gcomhshaol ach ar fhormhór na mbailte Artacha freisin, amhail Norilsk, rud a dhéanann iad i measc na gcathracha is truaillithe ar domhan;
36. den tuairim gur cheart go mbeadh ról lárnach ag an Artach sa Chomhghuaillíocht Eorpach Amhábhar, lena ndéanfaí aschur mianraí criticiúla na hEorpa a threisiú, spleáchas ar an tSín ar mhiotail tearc-chré a chiorrú agus deiseanna d’fhás eacnamaíoch glas a fhorbairt, rud atá ríthábhachtach chun teicneolaíocht ghlas a fhorbairt tuilleadh agus chun an t-athrú aeráide a chomhrac, arb é an príomhbhagairt don réigiún é; den tuairim gur cheart cinntí na n-údarás áitiúil maidir le tochailt acmhainní mianraí a dhéanamh ar bhealach trédhearcach; á chur in iúl gur díol sásaimh di na tionscnaimh san Artach Eorpach maidir le mianadóireacht inbhuanaithe agus maidir le hastaíochtaí dé-ocsaíde carbóin a laghdú, mar shampla, tríd an gcéad tionscadal táirgthe iarainn saor ó iontaise ar domhan, HYBRIT, agus an t-éileamh méadaitheach ar chruach á chur san áireamh mar aon leis na riachtanais atá ag sochaí níos leictrithe;
37. á thabhairt dá haire go bhfuil an tArtach saibhir ó thaobh acmhainní mianraí de, agus á chur i bhfios go láidir go bhfuil ról tábhachtach ag Artach Eorpach maidir le soláthar amhábhar AE, agus, inter alia, acmhainní riachtanacha, teicneolaíocht agus saineolas riachtanach chun aistrithe digiteacha glasa a bhaint amach; á thabhairt dá haire go bhfuil an chuid is mó d’amhábhair chriticiúla an Aontais lonnaithe san Artach, a d’fhéadfadh neamhspleáchas an Aontais a neartú dá mba rud é go mbainisteofaí iad ar bhealach ceart agus inbhuanaithe; á thabhairt dá haire gurb é ceann de na fachtóirí a spreagann Béising smacht a fháil ar chúltacaí an Artaigh an mian ceannasacht a choinneáil i slabhraí soláthair na n-acmhainní riachtanacha agus príomhghnéithe na dteicneolaíochtaí atá ag teacht chun cinn;
38. á iarraidh go méadófaí inrochtaineacht an bhonneagair dhigitigh san Artach, agus ar an gcaoi sin fiontraíocht agus nuálaíocht a chur chun cinn agus forbairt eacnamaíoch a éagsúlú; ag leagan béim ar a thábhachtaí atá sé úsáid fuinnimh in-athnuaite a chur chun cinn i bpobail iargúlta Artacha; ag moladh go ndéanfaí tuilleadh oibre maidir le réitigh nuálacha fuinnimh agus tógáil ghaolmhar acmhainní san Artach d’fhonn an t-athrú aeráide a chosc, agus riachtanais na sochaí á gcur san áireamh; á chur i bhfáth go bhfuil tábhacht straitéiseach ag baint leis na cáblaí teileachumarsáide faoi uisce san Atlantach Thuaidh, lena gcuirtear breis agus 95 % den teileachumarsáid idirnáisiúnta ar fáil; ag athdhearbhú a thábhachtaí atá comhar trasatlantach neartaithe chun urraim do na hionstraimí idirnáisiúnta lena rialaítear cáblaí fomhuirí, lena n-áirítear UNCLOS, a chosaint agus a áirithiú; á leagan béim ar an ról atá ag an Artach maidir lena bhuntáiste aeráideolaíoch agus geografach iomaíoch sa nascacht dhigiteach idir Meiriceá Thuaidh, an Eoraip agus an Áise, agus mar shuíomh d’ionaid stórála sonraí; á thabhairt dá haire gur cheart go gcumasófaí nascacht dhigiteach níos fearr do phobail Artacha trí mhórbhealaí digiteacha nua trí chórais agus trí bhonneagar le haghaidh cáblaí snáthoptaice leathnaithe, chomh maith le tacaíocht cúraim sláinte agus seirbhísí sóisialta (e.g. seirbhísí teileachumarsáide), oideachas ar líne, agus rochtain níos éasca ar an iomlán ar an ngeilleagar domhanda;
39. ag aithint nach ndearnadh ach tearcinfheistíocht sa réigiún Artach; á chreidiúint gur féidir le AE rannchuidiú le forbairt eacnamaíoch, shóisialta agus inbhuanaithe ar mhaithe le pobail Artacha, go háirithe san fhuinneamh, san iompar agus sa bhonneagar; á mheas go bhfuil tionscail nuálacha ina gcónaí sna réigiúin Artacha atá ríthábhachtach don fhorbairt inbhuanaithe;
40. á chur i bhfáth go bhfuil sé ríthábhachtach nascacht, inrochtaineacht agus comhtháthú pobal a mhéadú trí infheistíocht i dteicneolaíochtaí faisnéise agus cumarsáide agus i mbonneagair iompair (d’iarnród, ar muir, ar talamh agus san aer) chun feabhas a chur ar tháirgiúlacht agus trádáil laistigh den Artach agus lasmuigh de; á chreidiúint go bhfeabhsóidh nascacht níos fearr iompair agus leathanbhanda deiseanna do shoghluaisteacht trasteorann lucht saothair agus mac léinn, agus go gcuirfear síneadh leis an gcomhar; ag leagan béim ar a úsáidí atá ionstraimí áitbhunaithe, amhail straitéisí um speisialtóireacht chliste agus comhar críochach, chun infheistíochtaí inbhuanaithe a chur in oiriúint san Artach, agus á chreidiúint gur cheart na beartais sin de chuid an Aontais a fhorbairt tuilleadh agus iad a nascadh le beartas Artach an Aontais; á iarraidh go mbunófaí ardán infheistíochta speisialta lena n-éascófaí comhar eacnamaíoch níos dlúithe idir AE agus geilleagair Artacha, i gcomhar leis an mBanc Eorpach Infheistíochta agus leis an gCiste Eorpach Infheistíochta;
41. á thabhairt dá haire go bhfuil ról ag an earnáil phríobháideach agus réitigh inbhuanaithe don Artach á bhforbairt; á iarraidh ar an gCoimisiún tacú le hinfheistíochtaí cuideachtaí Eorpacha i bpríomhearnálacha amhail táirgeadh fuinnimh in-athnuaite, lóistíocht agus forbairt na heangaí cumhachta, agus deiseanna infheistíochta a shainaithint faoi ionstraimí infheistíochta agus maoiniúcháin AE chun rochtain na gcuideachtaí Eorpacha ar an margadh Artach a éascú; á thabhairt chun suntais a thábhachtaí atá trádáil agus infheistíochtaí sa bhonneagar digiteach, sa nuálaíocht agus san fhorbairt eacnamaíoch san Artach, le comhar níos dlúithe idir rialtais, lucht acadúil agus lucht gnó; á iarraidh ar AE na bacainní teicniúla ar thrádáil a laghdú agus a chomhar le hionadaithe gnó a neartú, agus ag spreagadh tuilleadh tacaíochta do Chomhairle Eacnamaíoch an Artaigh; ag áitiú go bhfuil na cuideachtaí atá bunaithe in AE nó atá ag feidhmiú laistigh de AE ag cloí go docht le Prionsabail Threoracha na Náisiún Aontaithe maidir le Gnó agus Cearta an Duine i ndáil lena n-oibríochtaí gnó agus lena gcaidreamh uile leis an réigiún Artach agus go n-áiritheoidh siad cearta an duine agus próisis díchill chuí chomhshaoil; á iarraidh ar na heintitis sin comhairliúcháin éifeachtacha, fhóinteacha agus fheasach a áirithiú ag gach céim den phróiseas le geallsealbhóirí a ndéantar difear dóibh agus a bhféadfaí difear a dhéanamh dóibh, lena n-áirítear pobail dhúchasacha; á chur i bhfáth gur cheart go mbeadh gníomhaíochtaí eacnamaíocha san Artach inbhuanaithe agus gur cheart go gcuirfí san áireamh a dtionchar ar an gcomhshaol, go háirithe maidir leis an athrú aeráide, agus a n-impleachtaí sóisialta; á chur i bhfáth gur gá forbairt réigiúnach inbhuanaithe a chur chun cinn tuilleadh ar mhaithe leo siúd a bhfuil cónaí orthu sna gníomhaíochtaí Artacha, ísealcharbóin, agus san eolas agus sa gheilleagar ciorclach;
42. ag tacú, mar riail ghinearálta, leis an tuairim atá curtha in iúl i gComhaontú Iascaigh an CAO nár cheart acmhainní nádúrtha a shaothrú ach amháin i gcás ina bhfuil cinnteacht réasúnta ann nach ndéanfar aon dochar don chomhshaol agus á chur i bhfios go láidir a thábhachtaí atá sé cur chuige réamhchúraim a chur chun feidhme maidir le hiascaigh Artacha agus fho-Artacha ag gach céim; á chur i bhfáth a thábhachtaí atá bearta bainistithe iascaigh bunaithe ar an gcomhairle eolaíoch is fearr atá ar fáil chun inbhuanaitheacht fhadtéarmach a áirithiú; á thabhairt dá haire gur chomhaontaigh stáit chósta an Artaigh creat chun gníomhaíochtaí san Artach a bhainistiú, lena n-áirítear gealltanas a thabhairt éilimh fhorluiteacha ar limistéir mhuirí a réiteach; ag tacú leis an heagraíochtaí réigiúnacha bainistithe iascaigh atá ann cheana agus do chomhaontuithe domhanda a bhaineann le hiascaigh, le loingseoireacht agus leis an gcomhshaol muirí; á chur i bhfáth gur cheart don Aontas a bheith rannpháirteach i mbainistiú an stoic i gcomhréir le UNCLOS;
43. á thabhairt dá haire go bhfaigheann AE sciar mór dá allmhairí éisc ón Artach agus go bhfuil a fhios aige gur dócha go dtiocfaidh méadú ar dhíospóidí faoi iascach, inter alia mar thoradh ar ídiú na stoc éisc i limistéir áirithe agus ar a n-ascnamh chuig limistéir eile, ar díospóidí iad a bheidh dírithe go páirteach ar an athrú aeráide; á chur in iúl gur díol sásaimh di gur síníodh Comhaontú Iascaigh an CAO, dá bhrí sin, a bhfuil sé mar aidhm leis forbairt inbhuanaithe a bhaint amach san Artach agus lena gcuirfear chun feidhme cur chuige réamhchúraim maidir le bainistiú iascaigh i gcuid mhórmhara Lár an Aigéin Artaigh, agus á iarraidh go dtiocfadh an Comhaontú sin i bhfeidhm go pras; ag aithint a thábhachtaí atá Dearbhú Osló maidir leis an gcomhaontú ceangailteach sin a bhaint amach maidir le hiascaireacht neamhrialáilte mórmhara i Lár an Aigéin Artaigh a chosc; á chur in iúl gur díol sásaimh di cuimsiú ionadaithe na n-eagraíochtaí dúchasacha sna toscaireachtaí; á chur in iúl gurb oth léi, áfach, nach raibh páirteachas agus rannpháirtíocht eagraíochtaí neamhrialtasacha ach amháin mar bhreathnóireacht;
Freastal ar phobail áitiúla agus cearta na bpobal dúchasach a chaomhnú
44. á chur in iúl gur díol sásaimh di an méid atá bainte amach, ach á mheabhrú go bhfuil, i bhformhór na dtíortha Nordacha, an meán Artach fós níos measa ná an meán náisiúnta i dtéarmaí na bochtaineachta, an ionchais ísle saoil agus na forbartha daonna agus eacnamaíche atá an-teoranta; á thabhairt dá haire go bhfuil athrú teicneolaíochta agus an t-athrú aeráide ag dul i bhfeidhm ar stíl mhaireachtála thraidisiúnta agus ar bhealach maireachtála na bpobal dúchasach agus, dá bhrí sin, iarrann sí an athuair go mbeidh na pobail agus na háitritheoirí uile san Artach, agus go háirithe pobail dhúchasacha, a bhfuil eolas áitiúil agus praiticiúil acu, rannpháirteach go gníomhach sna próisis chinnteoireachta a bhaineann le roghanna forbartha; ag tacú go láidir, ina leith sin, le cur chun feidhme iomlán agus éifeachtach Airteagal 19 UNDRIP, go háirithe i ndáil leis an ngá atá ann toiliú saor, roimh ré agus feasach a fháil ó phobail dhúchasacha sula ndéanfar bearta reachtacha nó riaracháin a ghlacadh agus a chur chun feidhme nó tionscadail forbartha a sheoladh a bhféadfadh tionchar a bheith acu orthu;
45. ag aithint go bhfuil pobail dhúchasacha á n-easáitiú de bharr oighear a bheith ag leá agus teochtaí a bheith ag ardú agus, ar an gcaoi sin, go gcuirtear modh dúchasach na beatha i mbaol dá bharr sin; ag aithint gur mian le háitritheoirí agus le rialtais an réigiúin Artaigh, a bhfuil cearta ceannasacha agus freagrachtaí acu, leanúint den fhorbairt eacnamaíoch inbhuanaithe a shaothrú agus, ag an am céanna, foinsí traidisiúnta beatha na bpobal dúchasach agus nádúr an-íogair na n-éiceachóras Artach a chosaint, agus a dtaithí á cur san áireamh maidir le hacmhainní éagsúla an réigiúin a úsáid agus a fhorbairt ar bhealach inbhuanaithe;
46. á chur i bhfáth gur gá a áirithiú go gcaomhnófar cultúir, traidisiúin agus teangacha na bpobal dúchasach trí chláir forbartha acmhainní a bhunú chun feasacht a mhéadú maidir le héagsúlacht, stair agus cearta na bpobal dúchasach, ní hamháin i gcás daoine óga dúchasacha ach do phobail neamhdhúchasacha ar fud an réigiúin freisin; á iarraidh ar thoscaireachtaí an Aontais sna stáit Artacha dul i mbun fíor-idirphlé chuimsithigh le pobail dhúchasacha ar an leibhéal náisiúnta agus ar an leibhéal réigiúnach agus feidhmiú mar phointí fócasacha ar shaincheisteanna na bpobal dúchasach; á thabhairt chun suntais gur gá foireann na dtoscaireachtaí sin de chuid an Aontais a bheith eolach ar chearta na bpobal dúchasach, mar a dhearbhaítear faoi UNDRIP; á chur in iúl gur díol sásaimh di go bhfuil méadú ag teacht ar aitheantas chearta na bpobal dúchasach i mbeartais sheachtracha an Aontais; á iarraidh go gcuirfí feabhas ar chomhleanúnachas idir beartais inmheánacha agus sheachtracha Artacha an Aontais sa réimse sin;
47. ag athdhearbhú a hiarrata rannpháirtíocht ghníomhach a thabhairt d’áitritheoirí uile an Artaigh, a bhfuil eolas áitiúil agus praiticiúil acu, agus go háirithe pobail dhúchasacha, i bpróisis chinnteoireachta a bhaineann le roghanna forbartha;
48. á chur in iúl gur oth léi iarrachtaí Rialtas na Rúise an tsochaí shibhialta a fho-ordú, a bhfuil tionchar an-diúltach aici ar phobail dhúchasacha trí neamhspleáchas a n-ionadaíochtaí agus a gcomhpháirtíochtaí a theorannú i bhfóraim idirnáisiúnta, rochtain ar chistí seachtracha a bhlocáil; á thabhairt dá haire go mbíonn tionchar ag fadhbanna comhchosúla ar ENRanna eile, lena n-áirítear gníomhaithe comhshaoil;
49. á thabhairt le fios gur cheart go n-urramófaí cearta na bpobal dúchasach agus na n-áitritheoirí áitiúla eile leis na gníomhaíochtaí uile sa réigiún Artach, lena n-áirítear bainistiú agus úsáid inbhuanaithe acmhainní nádúrtha Artacha; á chur in iúl go bhfuil sí i bhfách, ina leith sin, le nasc níos láidre idir gnólachtaí a fheidhmíonn sa Artach agus i bpobail áitiúla chun deiseanna eacnamaíocha agus taighde agus poist a chruthú, agus chun forbairt inbhuanaithe acmhainní a chothú, agus ag tacú le cur chun feidhme caighdeán amhail an Prótacal Infheistíochta Artach agus Tionscnamh Chomhshocraithe Dhomhanda na Náisiún Aontaithe; á mheabhrú go bhfuil ionstraimí idirnáisiúnta ann cheana lena mbunaítear dlínsí, cearta agus oibleagáidí na stát maidir le bainistiú agus úsáid inbhuanaithe acmhainní nádúrtha agus á áitiú go leanfaí de na hionstraimí sin a urramú ina n-iomláine; á chur i bhfáth a thábhachtaí atá sé comhar idir daoine a áirithiú, rochtain ar an oideachas agus ar dheiseanna gnó agus tacaíocht do dhaoine óga san Artach;
50. á thabhairt chun suntais ar a thábhachtaí atá sé aghaidh a thabhairt ar mhianta, riachtanais agus dúshláin na bpobal áitiúil, go háirithe i dtéarmaí an chomhair idir dhaoine, na nascachta, na rochtana ar an idirlíon, an oideachais, an chúraim sláinte agus na fostaíochta, go háirithe do dhaoine óga agus do ghrúpaí ar an imeall; á thabhairt chun suntais ar an ngá atá ann go n-áireofaí gné uaillmhianach inscne leis an mbeartas nuashonraithe Artach; á iarraidh go neartófaí cláir amhail ‘north2north’ agus cláir shoghluaisteachta eile atá dírithe go háirithe ar dhaoine óga a bhfuil cónaí orthu san Artach, agus tacaíocht agus acmhainní níos fearr chun cabhrú le muintir an Artaigh iad féin a chur in oiriúint do na hathruithe móra atá mar thoradh ar an athrú aeráide;
51. ag athdhearbhú a hiarrata ar na Ballstáit eile go léir Coinbhinsiún EIS Uimh. 169 maidir le Pobail Dhúchasacha agus Threibheacha a dhaingniú gan mhoill;
Eolaíocht agus eolas
52. á iarraidh ar stáit Artacha a ngealltanais faoin gCoinbhinsiún maidir leis an Éagsúlacht Bhitheolaíoch a chomhlíonadh, go háirithe maidir le caomhnú in situ; á iarraidh ar na stáit uile a áirithiú go n-áireofar pobail dhúchasacha agus pobail áitiúla an Artaigh i bpróisis phlé agus chinnteoireachta na bhfóram ábhartha idirnáisiúnta taidhleoireachta i ndáil leis an aeráid agus leis an mbithéagsúlacht; ag tacú leis an moladh ó phobail dhúchasacha go mbeadh rochtain dhíreach acu ar chistí ón gCiste Glas don Aeráid dá dtionscnaimh inbhuanaithe maolaithe agus oiriúnaithe;
53. á chur i bhfios go láidir gur tábhachtach an rannchuidiú ón Aontas óna Bhallstáit maidir leis an eolaíocht pholach, rud a bheidh riachtanach chun tuiscint a fháil ar éifeachtaí domhanda agus áitiúla an athraithe aeráide agus a thábhachtaí atá an t-eolas mar mhaoiniú do chinntí polaitiúla agus don fhorbairt inbhuanaithe san Artach; ag athdhearbhú an iarratais ón 14ú Comhdháil de Pharlaiminteoirí an Réigiúin Artaigh an bonn eolais a neartú agus an comhar eolaíoch a fheabhsú le tionscnamh nua, .i. Bliain Idirnáisiúnta na bPol; ag tacú le hiarrachtaí idirnáisiúnta maidir leis an eolaíocht, leis an eolas agus leis an nuálaíocht a bhfuil gné Artach ag baint leo, agus le comhar maidir le taighde san Artach, amhail tabhairt i gcrích agus cur chun feidhme an Chomhaontaithe maidir le Comhar Idirnáisiúnta Eolaíochta Artach a Fheabhsú;
54. á thabhairt dá haire go bhfuil AE ina ranníocóir mór airgeadais le taighde Artach trí chláir amhail Fís 2020; á chur i bhfáth gur gá maoiniú AE a mhéadú don taighde agus don fhorbairt Artach; á iarraidh go mbeidh an taighde agus an nuálaíocht atá dírithe ar an Artach níos infheicthe agus níos comhordaithe, lena n-áirítear sa chlár Fís Eorpach; á iarraidh ar an gCoimisiún forléargas cuimsitheach a thabhairt ar mhaoiniú AE atá tiomnaithe don réigiún agus do na codanna Artacha de chláir chothrománacha AE agus á áitiú ar AE plean infheistíochta uaillmhianach, réamhbhreathnaitheach agus inbhuanaithe ó thaobh an chomhshaoil de a chur chun feidhme don Artach; á chreidiúint gur cheart go mbeadh mar thoradh ar an bplean sin maoiniú a mhéadú i réimsí tábhachtacha amhail taighde eolaíoch agus níos mó maoinithe a leithdháileadh ar thaighde, forbairt agus nuálaíocht Artach, ar an spás, ar bhonneagar digiteach agus iompair, ar theicneolaíochtaí spáis, ar loingseoireacht inbhuanaithe, ar eastóscadh agus ar phróiseáil inbhuanaithe amhábhar, ar fhuinneamh in-athnuaite agus ar ghníomhaíochtaí ísealcharbóin eile, agus ar thurasóireacht; á thabhairt chun suntais ar an ngá atá le sineirgí níos fearr idir na hionstraimí airgeadais atá ann cheana chun dúbláil a d’fhéadfadh a bheith ann a chosc, agus d’fhonn idirghníomhaíocht idir cláir inmheánacha agus cláir sheachtracha AE a uasmhéadú;
55. á thabhairt dá haire go gcuireann an tArtach acmhainneacht ollmhór ar fáil don nuálaíocht agus d’úsáid inbhuanaithe acmhainní, lena bhforbraítear cleachtais a fhéadfar a chur chun feidhme ar fud an domhain ina dhiaidh sin, agus gur clár tástála é, i measc nithe eile, le haghaidh, i measc nithe eile, tionscadail gheoiteirmeacha, tionscadal gaoithe agus tionscadail ghaoithe agus hidreathionscadail, táirgeadh cruach saor ó charbón, agus táirgeadh ceallraí níos glaise; ag aithint gur mór an tairbhe a bhaineann le cláir spáis AE amhail Copernicus, Galileo, Breis-seirbhís na hEorpa um Loingseoireacht Gheochobhsaí agus cumarsáid satailíte le sábháilteacht agus slándáil chomhshaoil, mhuirí agus dhaonna san Artach trí fhaireachán a dhéanamh ar éabhlóid an oighir agus ar bhainistiú inbhuanaithe acmhainní muirí, truailliú a bhrath, córais rabhaidh éigeandála, gluaiseachtaí muirí a shainaithint agus a rianú, agus seirbhísí cuardaigh agus tarrthála; ag tacú le hinfheistíocht leanúnach i bhforbairt na gcumas sin agus molann sí go gcuirfear i bhfeidhm iad san Artach i gcomhar le stáit Artacha atá ina mbaill den Aontas agus/nó de ECAT agus faoi cheannaireacht na stát sin;
Nasc AE-Artach a mhéadú
56. á chur in iúl gur díol sásaimh di gur cruthaíodh Toscaire Speisialta le haghaidh Ábhar Artach in 2017; ag tacú le leanúint lena shainordú agus ag moladh na hoibre atá déanta ag an Toscaire Speisialta atá ann faoi láthair; á iarraidh ar an gCoimisiún agus ar an tSeirbhís Eorpach Gníomhaíochta Seachtraí (SEGS) feabhas a chur ar an gcomhar idirsheirbhíse agus ar an gcomhleanúnachas idir cláir éagsúla agus infheistíochtaí éagsúla san Artach agus ag tathant orthu acmhainní leordhóthanacha a leithdháileadh chun uaillmhian bheartas Artach an Aontais a léiriú; ag tathant ar an gCoimisiún meitheal shonrach a bhunú lena gcumhdófar tuaisceart na hEorpa agus an Artach ar bhealach cuimsitheach; á thabhairt dá haire gur cheart comhordú inmheánach AE maidir le hábhair Artacha a neartú ar leibhéal mheitheal an Choimisiúin agus idir gníomhaireachtaí ábhartha AE araon; ag moladh don Choimisiún ról comhordaithe do bheartais Artacha a chur de chúram ar dhuine dá Leas-Uachtaráin chun dúbláil inniúlachtaí a sheachaint; á iarraidh ar an gComhairle meitheal um thuaisceart na hEorpa agus an Artach a chruthú, agus ar SEGS aonad den chineál céanna a chruthú laistigh dá struchtúir; den tuairim gur cheart ról na Parlaiminte a neartú i gceapadh agus i gcur chun feidhme bheartas Artach an Aontais, agus gur cheart níos mó aird a tharraing ar an Artach sa Pharlaimint, lena n-áirítear trí thoscaireacht idirpharlaiminteach a ainmneofar go sonrach a bhunú, ar toscaireacht í a mbeidh freagracht speisialta uirthi maidir leis an gcomhar Artach; á iarraidh go mbeadh díospóireacht níos leithne ann maidir le saincheisteanna Artacha laistigh d’institiúidí eile AE agus sna Ballstáit;
57. á chreidiúint gur cheart an próiseas comhairliúcháin maidir le beartas nua Artach an AE a úsáid chun measúnú a dhéanamh ar éifeachtacht bheartais reatha AE;
58. den tuairim gur cheart do AE, mar ghníomhaí domhanda, páirt ghníomhach a ghlacadh in idirphlé beartais, freagairt do thábhacht straitéiseach mhéadaitheach an Artaigh agus leanúint dá ról mar ghníomhaí inghlactha agus inchreidte san Artach, agus sraith uathúil na bhfóram comhairliúcháin Artach atá ann cheana agus sásraí rathúla creata rialachais á n-urramú; á chreidiúint go bhféadfadh AE fónamh mar idirghabhálaí macánta chun cobhsaíocht agus rathúnas réigiúnach a chur chun cinn; á iarraidh ar an Aontas leanúint leis an idirphlé agus leis na bearta chun muinín a chothú sna creataí iltaobhacha atá ann cheana agus an Artach a áireamh mar thosaíocht i Straitéis Dhomhanda an Aontais; ina theannta sin, á iarraidh go mbeadh beartas nascachta atá sonrach don Artach ann (digiteáil, loingseoireacht, lóistíocht, iompar); á chreidiúint go láidir go gcuireann an Comhaontú Glas don Eoraip freagairt fhadtéarmach, a bhfuil géarghá leis, ar na dúshláin a bhaineann leis an athrú aeráide atá ag dul i méid trí chlár oibre infheistíochta méadaithe don fhás inbhuanaithe agus do thionscnaimh nuálacha áitiúla go háirithe, agus go gcuirfidh sé go mór le spleáchas straitéiseach an Aontais ar fhuinneamh a réiteach; á mheabhrú, agus an méid sin á chur san áireamh, go ndéanfar gné bheartas Artach an Aontais a chomhtháthú sa Chomhaontú Glas don Eoraip, i gClár Oibre Straitéiseach an Aontais Eorpaigh do 2019-2024, i Straitéis Dhomhanda an Aontais Eorpaigh, i straitéis nascachta an Aontais agus i straitéis bithéagsúlachta an Aontais;
59. á chur i bhfáth gur gá go gcoimeádfaidh an tAontas agus a Bhallstáit caidreamh cuiditheach le gach stát Artach neamh-Eorpach agus á chur i bhfios go láidir gur gá go saothródh agus go gcuirfidh an tAontas chun cinn cur chuige atá bunaithe ar chearta ina rannpháirtíocht le pobail dhúchasacha an Artaigh; á chur i bhfáth a thábhachtaí atá sé do stáit Artacha AE faisnéis a roinnt ar bhealach níos forleithne faoi na dúshláin atá ann faoi láthair sa réigiún, feabhas a chur ar a gcumais hibrideacha cogaíochta, leanúint d’infheistíocht a dhéanamh sa chosaint, feabhas a chur ar chomhleanúnachas maidir le gníomhaíochtaí reatha san Artach agus réimsí muirí agus aeir a fhorbairt go comhpháirteach; á iarraidh ar AE agus ar a Bhallstáit comhoibriú níos dlúithe a dhéanamh maidir le saincheisteanna Artacha i bhfóraim réigiúnacha agus idirnáisiúnta agus á iarraidh ar AE páirt níos mó a thabhairt do na leibhéil áitiúla agus réigiúnacha rialachais i bhforbairt a chuid beartas a bhfuil tionchar acu ar an réigiún;
60. den tuairim gurb é comhordú níos fearr ar leibhéal AE an freagra is fearr ar an gcomhar méadaitheach Sín-Rúiseach san Artach, chomh maith le comhairliúcháin le tíortha LEE, SAM agus Ceanada, chomh maith leis an Ríocht Aontaithe, an tSeapáin, Poblacht na Cóiré, an India agus comhpháirtithe eile atá tiomanta do chomhar síochánta agus saoirse loingseoireachta a bhaint amach san Artach agus an leas is fearr a bhaint as na sineirgí is féidir;
61. á thabhairt dá haire gurb ann do Thionscnamh Slándála na Stát Aontaithe um an Artach (ASI) de chuid agus do Chreat Beartais Cheanada um an Artach agus um an Tuaisceart agus ag moladh do AE dul i mbun comhpháirtíochta lena chomhghuaillithe atá ar aon intinn leis i gcás inarb iomchuí chun comhordú ceart a áirithiú sa réigiún; á iarraidh, ina leith sin, go mbeadh idirphlé láidir idir an tAontas agus an Airméin chun tacú le cur chun feidhme bheartas AE i leith an Artaigh;
62. den tuairim gur cheart go mbeadh saincheisteanna slándála san Artach mar chuid de chomhairliúcháin agus de chomhar le ECAT, lenar féidir leas a bhaint as creat Chomhairle ECAT-na Rúise chun míthuiscintí a réiteach, teannas a laghdú agus géarchéimeanna a chosc; ag aithint a thábhachtaí atá oibríochtaí faireachais agus taiscéalaíochta sa réigiún agus an tábhacht a bhaineann le sásraí a bhunú chun comhroinnt faisnéise a fheabhsú; á chreidiúint go bhféadfadh réamhfhógra maidir le freachnaimh mhíleata sa réigiún Artach trédhearcacht a mhéadú maidir le gníomhaíochtaí míleata sa réigiún;
63. á thabhairt dá haire go bhfuil an tArd-Thuaisceart laistigh de réimse freagrachta Cheannasaí Uachtarach na gComhghuaillithe san Eoraip (SACEUR, ECAT), agus gur gá comhoibriú le ECAT chun coincheap slándála uileghabhálach a chruthú don Artach; agus an méid sin á chur san áireamh, á chur in iúl gur díol sásaimh di conclúidí an ghrúpa machnaimh ar chuir Ardrúnaí ECAT de chúram air próiseas machnaimh réamhbhreathnaitheach a dhéanamh chun measúnú a dhéanamh ar bhealaí chun an ghné pholaitiúil de chomhaontas ECAT a neartú, lenar cheart go bhfeabhsódh ECAT a fheasacht staide ar fud an Ard-Tuaiscirt agus an Artaigh agus lenar cheart dó straitéis a fhorbairt lena gcuirfí san áireamh pleananna díspreagtha agus cosanta níos leithne, lena n-áirítear forálacha chun aghaidh a thabhairt ar ghluaiseachtaí ionsaitheacha ó ghníomhaithe stáit;
64. á thabhairt dá haire gur áirithíodh an leibhéal is airde trédhearcachta le cleachtadh Trident Juncture 2018, a léirigh go bhfuil ECAT gníomhach go hoibríochtúil san Artach, go háirithe san Ard-Thuaisceart (an Mhuir Ioruach agus Muir Barents); á iarraidh ar na páirtithe uile a dhéanann gníomhaíochtaí míleata san Artach cleachtais den chineál sin a leanúint, i gcomhréir le hoibleagáidí idirnáisiúnta, lena n-áirítear Doiciméad Vín ESCE, agus ar an gcaoi sin rioscaí a laghdú, míthuiscintí a d’fhéadfadh a bheith ann a shoiléiriú agus trédhearcacht intinní a fhorbairt;
65. ag tacú leis na hiarrachtaí chun an teacht aniar a neartú ó bhrú a d’fhéadfadh teacht aníos ón tSín nó ó ghníomhaithe eile nach dtugann tús áite do mhodhanna eastóscadh mianraí atá neamhdhíobhálach don chomhshaol agus atá inbhuanaithe lena n-urramaítear noirm idirnáisiúnta agus coinbhinsiúin na Náisiún Aontaithe; á iarraidh ar Thascfhórsa Cumarsáide Straitéisí an Oirthir de chuid SEGS faireachán a dhéanamh ar fheachtais atá dírithe ar thionchar a imirt ar phróisis chinnteoireachta maidir le heastóscadh mianraí sa réigiún;
66. á chur i bhfáth gur gá do AE agus do Stáit Aontaithe Mheiriceá an tslándáil agus an chobhsaíocht a chur chun cinn go comhpháirteach san Artach agus, ag an am céanna, infheistíocht a dhéanamh ina láithreacht bhuan eolaíochta sa réigiún agus cur leis an láithreacht sin;
67. á iarraidh go gcuirfí an t Artach san áireamh sa phlé maidir le compás Straitéiseach AE agus á chur i bhfáth gur cheart aghaidh a thabhairt ar an bhforbairt Artach go rialta ag an gCoiste Polaitiúil agus Slándála agus le linn chruinnithe na Comhairle; á iarraidh go ndéanfaí tuairimí a mhalartú ar bhealach níos rialta maidir le saincheisteanna Artacha mar réimse tábhachtach i gcomhairliúcháin AE-ECAT;
68. á iarraidh go mbeadh an AE san Artach níos feiceálaí agus go mbunófaí idirphlé polaitiúil feabhsaithe maidir le comhar déthaobhach le hOileáin Fharó agus leis an nGraonlainn agus go bhféachfaí, i gcomhar le húdaráis na Danmhairge, ar an bhféidearthacht oifigí AE a bhunú sa Ghraonlainn agus in Oileáin Fharó;
69. á iarraidh go léireofaí aidhmeanna na straitéise Artaí nua i gcláir an Aontais le cistiú tiomnaithe, le tionscadail agus le reachtaíocht ábhartha, agus in obair na ngníomhaireachtaí ábhartha de chuid an Aontais;
70. den tuairim gur cheart straitéis mhuirí an AE a thabhairt cothrom le dáta chun deiseanna agus dúshláin nua a léiriú; á chreidiúint gur cheart measúnuithe agus athbhreithnithe comhchosúla a dhéanamh ar bheartais eile de chuid an Aontais, lena n-áirítear beartas spáis AE chun measúnú a dhéanamh ar leathnú na gclár satailíte atá ann cheana chun riachtanais shonracha an réigiúin Artaigh a chumhdach, lena n-áirítear Copernicus a úsáid chun truailliú a rianú;
o
o o
71. á threorú dá hUachtarán an rún seo a chur ar aghaidh chuig an gComhairle, chuig an gCoimisiún agus chuig Leas-Uachtarán an Choimisiúin/Ardionadaí an Aontais do Ghnóthaí Eachtracha agus don Bheartas Slándála.