Ag gníomhú , an taibhiú ealaín ina n-úsáidtear gluaiseacht, gotha ​​agus tuin chainte chun carachtar ficseanúil a bhaint amach don stáitse, do phictiúir gluaisne nó don teilifís.
Aontaítear go ginearálta gur lú an aithris, an taispeántas nó an aithris atá i gceist le gníomhú ná an cumas freagairt do spreagthaí samhlaíocha. Is iad na buneilimintí riachtanacha atá ann ná na cúpla riachtanas a d'fhógair an t-aisteoir Francach François-Joseph Talma ina ómós don aisteoir Lekain (1825): braistint mhór agus intleacht as cuimse. Maidir le Talma is sothuigtheacht a ligeann d’aisteoir a aghaidh a mharcáil le mothúcháin an charachtair atá á imirt aige agus intinn an drámadóra, an impleachtaí den téacs, agus gluaiseachtaí anam an charachtair. Is í an intleacht - an tuiscint ar obair phearsantacht an duine - an dámh a ordaíonn na tuiscintí seo do lucht féachana.
Na fadhbanna riachtanacha a bhaineann le gníomhú - na fadhbanna a bhaineann leis an aisteoir nó an aithrisíonn sé i ndáiríre, cibé ar cheart dó labhairt go nádúrtha nó go reitriciúil, agus faoi cad ba cheart dó a labhairt i ndáiríre comhdhéanta a bheith nádúrtha - tá siad chomh sean le amharclann féin. Ní bhaineann siad ach le gníomhú réadúil, a tháinig chun cinn in amharclann an 19ú haois, ach le nádúr an phróisis aisteoireachta féin.
Tá an gearrshaolach d’fhág nádúr na haisteoireachta é gan go leor bunús praiticiúil agus gan ach cúpla traidisiún teoiriciúil ann. I lár an 18ú haois léirmheastóir agus drámadóir na Gearmáine Lúide Ephraim Gotthold tharraing aird ar an deacracht seo: Tá aisteoirí againn ach níl aon ealaín aisteoireachta againn. I réimse ealaíne ina mbíonn bearta suibiachtúla go traidisiúnta mar thuairiscí suibiachtúla finnéithe nó criticeoirí, tá díospóid ann go nádúrtha faoi thuiscint na healaíne. Tá sé fós chomh fíor inniu agus a luaigh George Henry Lewes ina Ar Aisteoirí agus Ealaín an Ghníomhaíochta (1875):
Chuala mé iad siúd a bhfuil meas mór agam ar a dtuairimí i dtreonna eile ar an ábhar seo a chruthaigh nach raibh amhras orthu fiú faoi ealaín na haisteoireachta i ndáiríre.
De ghnáth bíonn iarrachtaí chun nádúr ealaíne nó ceardaíochta a shainiú bunaithe ar shárshaothair an réimse sin. Gan an pointe tagartha riachtanach sin, is dócha go mbeidh tuairimíochtaí doiléire agus ginearálú - gan cruthúnas bailíochta. Sna hamharcealaíona, ceoil agus liteartha, tá an bunús seo ann; ní amháin go ndéanann saothar máistrí móra an ama a chuaigh thart agus an lae inniu an ealaín a shoiléiriú ach freisin caighdeáin a chruthú chun aithris a dhéanamh orthu. Tá sé deacair a shamhlú cad é an staid reatha a bhaineann le tuiscint an cheoil mura mbeadh ach ceol an lae inniu ar fáil, agus nár ghá ach éachtaí Monteverdi, Bach, Beethoven, agus Mozart a bheith ar eolas faoi chlostrácht amháin. Ach, seo go díreach an staid atá ann maidir le gníomhú. Tá an t-aisteoir, i bhfocail an aisteora Mheiriceánaigh 19ú haois Lawrence Barrett, ag dealbh de shneachta go deo. Sin é an fáth nárbh ionann an tuiscint ar aisteoireacht agus an meas atá air agus an fáth ar chuir próiseas cruthaitheach an aisteora le tuiscint.
Teoiricí na dtraidisiún
Le linn stair na hamharclainne, lean díospóireacht ar aghaidh maidir leis an gceist an ealaíontóir cruthaitheach nó ateangaire an t-aisteoir. Ós rud é go mbíonn feidhmíocht an aisteora bunaithe de ghnáth ar an imirt , agus glactar leis gur ealaíontóir cruthaitheach an drámadóir, cuirtear i gcrích uaireanta nach gcaithfidh an t-aisteoir a bheith ach ealaíontóir léirmhínitheach. Ghlac roinnt daoine nua-aimseartha de chruthaitheacht an aisteora leis an dearcadh seo go hindíreach agus, dá bhrí sin, d'iompaigh siad chuig amharclann neamhphearsanta. Ach diúltaíonn daoine eile go bhfuil gá leis an leas seo a bhaint as primitivism d’fhonn ealaín chruthaitheach a dhéanamh den aisteoireacht. Nuair a chruthaigh cumadóirí mar Schubert nó Schumann suíomhanna ceoil do dhánta Heine nó Goethe, níor chaill a gcuid ceoil a nádúr cruthaitheach go bunúsach. D’úsáid Verdi Shakespeare’s Othello agus Falstaff dá cheoldrámaí móra, ach níl a cheol chomh cruthaitheach chuige sin. Nuair nach ndéanann ealaíontóir ach aithris ar shaothar ealaíontóra eile sa mheán céanna, féadfar é sin a thabhairt i gceart; tá an t-ealaíontóir bunaidh tar éis bunfhadhbanna an fhorghníomhaithe a réiteach cheana féin, agus ní leanann an t-aithrisí ach a phatrún. Ní féidir a leithéid d’obair a mheas ach cleachtadh ar scil (nó i gcur i gcrích). Caithfidh ealaíontóir i meán amháin a úsáideann saothar ealaíne de mheán eile mar ábhar, áfach, na fadhbanna a bhaineann lena mheán féin a réiteach - éacht cruthaitheach. Tá sé ceart mar sin labhairt faoi charachtar amhail is dá mba é cruthú an aisteora é - John Gielgud’s Hamlet, mar shampla, nó John Barrymore’s nó Jonathan Pryce’s. Toisc go dtugann meán an poitéinseal do chruthaitheacht, ar ndóigh, ní leanann sé go bhfuil a chleachtóirí uile cruthaitheach: tá ealaíontóirí aithriseach i ngach meán. Ach ní féidir gníomhú a thuiscint ach amháin tar éis go n-aithnítear é ar dtús mar mheán cruthaitheach a éilíonn gníomh cruthaitheach. In The Art of Acting dúirt an múinteoir drámaíochta Meiriceánach Brander Matthews,
Ní foláir go mbeadh smacht ag an aisteoir ní amháin ar a chuid gothaí agus ar a thonnaí, ach ar gach bealach eile chun céadfaí a spreagadh agus ba cheart go mbeadh siad seo réidh le húsáid i gcónaí, go hiomlán neamhspleách ar fhocail an téacs.
Sa saothar céanna luaigh sé le ceadú focail an tragóidigh Iodálach ón 19ú haois Ernesto Rossi go bhfuil aisteoir mór neamhspleách ar an bhfile, toisc nach i bprós nó i véarsa atá croílár uachtarach na mothúchán, ach sa bhéim le a sheachadtar é. Agus fiú Denis Diderot , fealsamh Francach an 18ú haois a bhfuil cáil air Paradacsa Gníomhach (scríofa 1773–78; foilsithe 1830) pléitear thíos agus a bhí ina dhrámadóir féin, dúirt:
fiú amháin leis na scríbhneoirí is soiléire, is beaichte, is cumhachtaí, ní bhíonn focail níos mó, agus ní féidir riamh a bheith níos mó ná siombailí, rud a léiríonn smaoineamh, mothú nó smaoineamh; siombailí a dteastaíonn gníomh, gotha, tuin chainte agus iomlán ina leith comhthéacs imthosca, chun suntas iomlán a thabhairt dóibh.
Má mheastar nach bhfuil ealaín na haisteoireachta ach léirmhínitheach, is gnách go gcuirtear béim ar ghnéithe seachtracha scil an aisteora, ach, nuair a aithnítear aisteoireacht mar ealaín chruthaitheach, is cinnte go ndéantar cuardach ar na hacmhainní níos doimhne a spreagann samhlaíocht an aisteora agus íogaireacht. Cruthaíonn an cuardach seo fadhbanna deacra. Caithfidh an t-aisteoir foghlaim faoi oiliúint agus rialú a dhéanamh ar an ábhar is íogaire atá ar fáil d’aon cheardaí: orgánach beo an duine ina chuid léirithe go léir - meabhrach, fisiceach agus mothúchánach. Is é an t-aisteoir an pianó agus an pianódóir ag an am céanna.
Níor cheart mearbhall a dhéanamh ar ghníomhú le pantomaim, ar cineál gluaiseachtaí agus gothaí seachtracha é a chuireann síos ar rud nó ar eachtra ach nach bhfuil tábhacht shuntasach leis. Ar an gcaoi chéanna, níl dul amú ar an aisteoir as aithrisí. Níl go leor de na bréige is fearr in ann gníomhú ina bpearsa féin nó carachtar a chruthú atá mar shíneadh orthu féin seachas aithris a dhéanamh ar dhuine eile. Níl ach taispeántasachas amháin ag gníomhú; tá an cumas chun cóisirí a thaispeáint nó siamsaíocht a chur ar fáil an-difriúil ón tallann a éilíonn an t-aisteoir - an cumas tú féin a chur i gcarachtar eile, imeacht nach bhfuil ann a chruthú agus é a chomhlíonadh go loighciúil, agus an fheidhmíocht seo a athdhéanamh ach amháin nuair a bhíonn giúmar fabhrach ag duine ach freisin ag amanna agus áiteanna sonraithe, beag beann ar a mhothúcháin féin gach uair.