The following is sourced from Nicholas Ostler's *Empires of the Word: A Language History of the World.*

When the Spanish conquered the territory we today (and many of its pre-conquest inhabitants) call Mexico, its people spoke a wide range of languages. Most common was Nahuatl, the Aztec language, which Ostler argues is "at best an effective lingua franca of a multinational and multilingual empire: the empire included areas where the indigenous population **to this day** speak Zapotec, Mixtec, Tarascan, Otomí, Huastec and Totonac languages, none of them related to one another or to Nahuatl" (355, emphasis added). The Aztecs themselves had not tried to eradicate the spoken languages of their new subjects (though they may have had a policy of burning their written books "to erase memories of a pre-Aztec past"), but rather "ensured that the subject peoples provided a corps of *nauatlato*, 'interpreters', to ensure effective transmission of the rulers' wishes" (354-5). 

The Spanish were divided about the best linguistic policy for their new empire. A number of prominent churchmen adopted a policy of trying "to reach the inhabitants in their own languages," or at the very least to reach them in Nahuatl, also referred to as "the Mexican language." The Spanish crown, in contrast, ordered the instruction of its new subjects in Spanish in a June 7, 1550 proclamation: 

 >  As one of the main things that we desire for the good of this land is the salvation and instruction and conversion to our Holy Catholic Faith of its natives, and that also they should adopt our policy and good customs; and so, treating of the means which could be upheld to this end, it is apparent that one of them and the most principal would be to give the order that these peoples may be taught our Castilian language, for with this knowledge, they could be more easily taught the matters of the Holy Gospel and gain all the rest which is suitable for their manner of life. (366)

"There was," Ostler notes, "immediate resistance from the churchmen called to act on it" (366) Among the chiefest arguments was a practical one: it would be far more difficult to teach the "Indians" Castilian Spanish when there was a much better option available in Nahuatl. Representative of the religious arguments made is this 1550 letter from Friar Rodrigo de la Cruz to Emperor Charles V:

 > Your Majesty has ordered that these Indians should learn the language of Castile. That can never be, unless it were something vaguely and badly learnt: we see a Portuguese, where the language of Castile and Portugal is almost the same, spend thirty years in Castile, and never learn it. Then are these people to learn it, when their language is so foreign to ours, with exquisite manners of speaking? It seems to me that Your Majesty should order all the Indians learn the Mexican language, for in every village today there are many Indians who know it and learn it easily, and a very great number who confess in that language. It is an extremely elegant language, as elegant as any in the world. **A grammar and dictionary of it have been written, and many parts of the Holy Scriptures have been translated into it; and collections of sermons have been made, and some friars are very great linguists in it.** (364, emphasis added)

Aside from these arguments, some noted a vested interest in the Church's arguments. "Maintenance of contact through (*Nahuatl*) or other less accessible languages meant that the priests remained the sole effective channel between the pure-blood Indians... and the rest of the world." That said, "there is no evidence that the Church deliberately restrict access to Spanish." It was offered in all their schools. "It simply failed to catch on among Indians, largely isolated as they were in remote settlements, or in segregated communities (*reducciones*) with few non-bilingual Spaniards to talk to" (366-7).

The Church won the initial fight, and for two centuries the status quo persisted: "Spanish in the cities, and increasingly in *[mestizo](_URL_0_)* society; but elsewhere the *lenguas generales* were in use, and failing that other indigenous languages" (367. *Lenguas generales* refers to Nahuatl and other widely used lingua francas such as Quechua in the former Incan Empire). Many of the smaller languages disappeared, but "in Mexico, Peru and Paraguay the *lenguas generales* flourished, in speech and in writing" (367). In Mexico, this was particularly the case, with Nahuatl used not only for daily use and liturgy but for poetry, literature, history and even formal administrative and legal purposes (368). In some places, Ostler notes, "the Spanish spread the *lenguas generales* beyond the range of the pre-Columbian empires that had created them... Nahuatl spread down into Guatemala, which had hitherto been a preserve of Mayan speakers" (372). 

This lasted until the mid-18th Century, when — with the newfound backing of the Archbishop of Mexico — King Carlos III issued a 1770 degree urging "the extinction of the different languages used in the said domains, and the sole use of Castilian" (374). This was spottily enforced at first, and a 1782 follow-up ordering funding of Castilian instruction had similarly modest effects. But overall the linguistic picture on the ground changed with the new priority from the colonial rulers:

 >  All official support for education in the indigenous languages came to be withdrawn; professorial chairs in the universities were discontinued; books written in them ceased to be published. Courts in Mexico ceased to entertain pleas written in Nahuatl. (374)

As a result, Spanish spread in use almost "by default": "Indians' use of their own languages was simply wished away, as Spanish authorities increasingly addressed them in Spanish, willy-nilly" (374). 

Ostler doesn't provide any specific estimates on the percentage of Mexican citizens who spoke Spanish around the time of independence in 1821. He does note that 55 percent of Mexico's 6.7 million inhabitants in 1810 were "pure-blood Indians" who he implies — but does not say explicitly — largely spoke indigenous languages, while 45 percent were "Spaniards or *mestizos* presumably speaking Spanish" (376). 

Independence in the 19th Century accelerated these trends, as the independence leaders were the Spanish-speaking elites who "offered everyone an undifferentiated citizenship based on a common language, Spanish" and who saw indigenous languages as "sources of division, rather than of a unity alien to Spain" (375). He quotes one 1916 writer arguing that "the solution to the 'Indian problem' lay in... incorporating them, blending the two together, in short creating a coherent and homogenous national race unified in both language and culture'" (375).

 >  Paradoxically, in Mexico this view is characterized as '*indigenismo*'; it values indigenous language and culture, but only the two major prestige groupings Nahuatl and Maya, and only as a kind of national credential of past cultural glory. (375-6)

By 1995, 88 percent of Mexicans were first-language Spanish speakers (376). 
පහත දැක්වෙන්නේ Nicholas Ostler ගේ *Empires of the Word: A Language History of the World.* ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් අද අපි (සහ එහි යටත් වීමට පෙර බොහෝ වැසියන්) මෙක්සිකෝව ලෙස හඳුන්වන භූමිය අත්පත් කරගත් විට, එහි ජනයා පුළුල් පරාසයක භාෂා කතා කළහ. . වඩාත් සුලභ වූයේ Nahuatl, Aztec භාෂාවයි, Ostler තර්ක කරන්නේ &quot;හොඳම ලෙස බහුජාතික සහ බහුභාෂා අධිරාජ්‍යයක ඵලදායී භාෂා භාෂාවකි: අධිරාජ්‍යයට ස්වදේශික ජනගහනය ** අද දක්වා** Zapotec, Mixtec, Tarascan, Otomí කතා කරන ප්‍රදේශ ඇතුළත් විය. , Huastec සහ Totonac භාෂා, ඒ කිසිවක් එකිනෙකාට හෝ Nahuatl වලට සම්බන්ධ නැත&quot; (355, අවධාරණය එකතු කර ඇත). ඇස්ටෙක්වරුන් විසින්ම ඔවුන්ගේ නව විෂයයන්හි කථන භාෂාව මුලිනුපුටා දැමීමට උත්සාහ කර නොතිබුණි (ඔවුන්ගේ ලිඛිත පොත් &quot;පූර්ව ඇස්ටෙක් අතීතයක මතකයන් මකා දැමීම සඳහා&quot; ගිනි තැබීමේ ප්‍රතිපත්තියක් ඔවුන් සතුව තිබිය හැකි වුවද), නමුත් &quot;විෂය ජනයා විසින් සපයනු ලබන බවට සහතික විය. පාලකයන්ගේ කැමැත්ත ඵලදායී ලෙස සම්ප්‍රේෂණය කිරීම සහතික කිරීම සඳහා *nauatlato*, &#39;පරිවර්තක&#39; බලකායක්&quot; (354-5). ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් ඔවුන්ගේ නව අධිරාජ්යය සඳහා හොඳම භාෂාමය ප්රතිපත්තිය ගැන බෙදී ගියේය. ප්‍රමුඛ පල්ලි බොහෝ දෙනෙක් &quot;ඔවුන්ගේම භාෂාවෙන් වැසියන් වෙත ළඟා වීමට&quot; උත්සාහ කිරීමේ ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කළහ, නැතහොත් අවම වශයෙන් &quot;මෙක්සිකානු භාෂාව&quot; ලෙසද හඳුන්වන Nahuatl හි ඔවුන් වෙත ළඟා වීමට උත්සාහ කළහ. ස්පාඤ්ඤ ඔටුන්න, ඊට වෙනස්ව, 1550 ජූනි 7 ප්‍රකාශනයකින් ස්පාඤ්ඤ භාෂාවෙන් එහි නව විෂයයන් සඳහා උපදෙස් ලබා දෙන ලෙස නියෝග කළේය: &gt; මේ දේශයේ යහපත සඳහා අප ආශා කරන ප්‍රධාන දෙයක් වන්නේ ගැලවීම සහ උපදෙස් සහ අපගේ ශුද්ධස්ථානයට පරිවර්තනය වීමයි. එහි ස්වදේශිකයන්ගේ කතෝලික ඇදහිල්ල සහ ඔවුන් අපගේ ප්‍රතිපත්ති සහ යහපත් සිරිත් විරිත් අනුගමනය කළ යුතු බව; එබැවින්, මේ සඳහා තහවුරු කළ හැකි මාධ්‍යයන් සම්බන්ධයෙන් සැලකීම, ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙකු සහ වඩාත්ම ප්‍රධාන වන්නේ මෙම ජනයාට අපගේ කැස්ටිලියානු භාෂාව ඉගැන්විය හැකි බවට නියෝගයක් ලබා දීම බව පෙනේ, මන්ද මෙම දැනුමෙන් ඔවුන් විය හැකිය. ශුද්ධ වූ ශුභාරංචිය පිළිබඳ කරුණු වඩාත් පහසුවෙන් ඉගැන්වූ අතර ඔවුන්ගේ ජීවන රටාවට ගැලපෙන ඉතිරි සියල්ල ලබා ගනී. (366) ඔස්ට්ලර් සටහන් කරන්නේ, &quot;එය ක්‍රියාත්මක කිරීමට කැඳවූ පල්ලියේ සාමාජිකයන්ගේ ක්ෂණික ප්‍රතිරෝධය&quot; (366) ප්‍රධානතම තර්ක අතර ප්‍රායෝගික එකක් විය: &quot;ඉන්දියානුවන්&quot; කැස්ටිලියානු ස්පාඤ්ඤ භාෂාව ඉගැන්වීම වඩා දුෂ්කර වනු ඇත. Nahuatl හි වඩා හොඳ විකල්පයක් තිබේ. ඉදිරිපත් කරන ලද ආගමික තර්කවල නියෝජිතයා වන්නේ 1550 ක ෆ්‍රියර් රොඩ්‍රිගෝ ඩි ලා කෲස් විසින් චාල්ස් V අධිරාජ්‍යයාට යවන ලද ලිපියයි: &gt; මෙම ඉන්දියානුවන්ට කැස්ටිල් භාෂාව ඉගෙන ගත යුතු බවට ඔබේ මහරජතුමා නියෝග කර ඇත. එය නොපැහැදිලි සහ නරක ලෙස ඉගෙන ගත් දෙයක් නම් මිස එය කිසි විටෙකත් විය නොහැක: අපි පෘතුගීසි ජාතිකයෙකු දකිමු, එහිදී කැස්ටිල් සහ පෘතුගාලයේ භාෂාව පාහේ සමාන වන අතර, වසර තිහක් කැස්ටිලයේ ගත කරන අතර එය කිසි විටෙකත් ඉගෙන නොගනී. එසේ නම්, ඔවුන්ගේ භාෂාව අපට එතරම් ආගන්තුක වූ විට, විචිත්‍රවත් කතා කිරීමේ විලාසයක් ඇති විට, මේ අය එය ඉගෙන ගත යුතුද? අද සෑම ගමකම එය දන්නා සහ පහසුවෙන් ඉගෙන ගන්නා බොහෝ ඉන්දියානුවන් සහ එම භාෂාවෙන් පාපොච්චාරණය කරන ඉතා විශාල සංඛ්‍යාවක් සිටින බැවින්, මහරජතුමා සියලු ඉන්දියානුවන්ට මෙක්සිකානු භාෂාව ඉගෙන ගැනීමට නියෝග කළ යුතු බව මට පෙනේ. එය ලෝකයේ ඕනෑම භාෂාවක් මෙන් ඉතා අලංකාර භාෂාවකි. ** එහි ව්‍යාකරණ සහ ශබ්දකෝෂය ලියා ඇති අතර, ශුද්ධ ලියවිල්ලේ බොහෝ කොටස් එයට පරිවර්තනය කර ඇත; සහ දේශනා එකතු කර ඇති අතර, සමහර ෆ්‍රියර්වරු එහි ඉතා විශිෂ්ට වාග් විද්‍යාඥයෝ වෙති.** (364, අවධාරණය එකතු කර ඇත) මෙම තර්ක හැරුණු විට, සමහරු පල්ලියේ තර්ක කෙරෙහි දැඩි උනන්දුවක් දැක්වූහ. &quot;(*Nahuatl*) හෝ වෙනත් අඩු ප්‍රවේශ විය හැකි භාෂා හරහා සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාමෙන් අදහස් කළේ පූජකයන් පිරිසුදු රුධිර ඉන්දියානුවන්... සහ ලෝකයේ සෙසු රටවල් අතර එකම ඵලදායී නාලිකාව ලෙස රැඳී සිටීමයි.&quot; එනම්, &quot;පල්ලිය හිතාමතාම ස්පාඤ්ඤ භාෂාවට ප්රවේශය සීමා කරන බවට කිසිදු සාක්ෂියක් නොමැත.&quot; ඔවුන්ගේ සියලුම පාසල්වල එය පිරිනමන ලදී. &quot;එය හුදෙක් ඉන්දියානුවන් අතර ග්‍රහණය කර ගැනීමට අපොහොසත් විය, ඔවුන් දුරස්ථ ජනාවාසවල සිටි බැවින් බොහෝ දුරට හුදකලා වී ඇත, නැතහොත් ද්විභාෂා නොවන ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් කිහිප දෙනෙකු සමඟ කතා කිරීමට වෙන් වූ ප්‍රජාවන් (*අඩු කිරීම්*)&quot; (366-7). පල්ලිය මූලික සටනින් ජයගත් අතර, ශතවර්ෂ දෙකක් තිස්සේ පවතින තත්ත්වය දිගටම පැවතුනි: &quot;ස්පාඤ්ඤ නගරවල සහ වැඩි වැඩියෙන් *[mestizo](_URL_0_)* සමාජයේ; නමුත් වෙනත් තැන්වල *lenguas Generales* භාවිතයේ තිබූ අතර අනෙක් ඒවා අසාර්ථක විය. දේශීය භාෂා&quot; (367. *Lenguas generales* යනු Nahuatl සහ පැරණි Incan අධිරාජ්‍යයේ Quechua වැනි බහුලව භාවිතා වන භාෂා francas වලට යොමු වේ). කුඩා භාෂා බොහොමයක් අතුරුදහන් විය, නමුත් &quot;මෙක්සිකෝවේ, පේරු සහ පැරගුවේහි *ලෙන්ගුවාස් ජෙනරාල්වරු* කථනයෙන් සහ ලිඛිතව සමෘද්ධිමත් විය&quot; (367). මෙක්සිකෝවේ, මෙය විශේෂයෙන්ම සිදු විය, Nahuatl දෛනික භාවිතය සහ පූජනීයත්වය සඳහා පමණක් නොව කවි, සාහිත්‍යය, ඉතිහාසය සහ විධිමත් පරිපාලන හා නීතිමය අරමුණු සඳහා පවා භාවිතා කරන ලදී (368). සමහර ස්ථානවල, ඔස්ට්ලර් සටහන් කරන්නේ, &quot;ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් ඔවුන් නිර්මාණය කළ පූර්ව-කොලොම්බියානු අධිරාජ්‍යයන්ගේ සීමාවෙන් ඔබ්බට *ලෙන්ගුවාස් ජෙනරල්ස්* පතුරුවා හරින ලදී... Nahuatl මෙතෙක් මායා කථිකයන්ගේ සංරක්ෂණයක් වූ ග්වාතමාලාව දක්වා පැතිර ගියේය&quot; (372 ) මෙක්සිකෝවේ අගරදගුරු තුමාගේ නව අනුග්‍රහය ඇතිව - IIIවන කාලෝස් රජු 1770 උපාධියක් නිකුත් කරමින් &quot;මෙම වසම් වල භාවිතා වන විවිධ භාෂා වඳ වී යාම සහ කැස්ටිලියානු භාෂාවේ එකම භාවිතය&quot; (Castilian) විසින් 18 වන සියවසේ මැද භාගය දක්වා පැවතුනි. 374). මෙය ප්‍රථමයෙන් දැඩි ලෙස බලාත්මක කරන ලද අතර, 1782 පසු විපරම් ඇණවුම් අරමුදල් කැස්ටිලියානු උපදෙස් වලට සමාන නිහතමානී බලපෑමක් ඇති කළේය. නමුත් යටත් විජිත පාලකයන්ගේ නව ප්‍රමුඛතාවයත් සමඟ සමස්තයක් ලෙස භූමියේ භාෂාමය චිත්‍රය වෙනස් විය: &gt; ස්වදේශීය භාෂා අධ්‍යාපනය සඳහා වූ සියලු නිල සහයෝගය ඉවත් කර ගන්නා ලදී. විශ්වවිද්‍යාලවල මහාචාර්ය පුටු නතර කළා; ඒවායේ ලියැවුණු පොත් ප්‍රකාශනය නතර විය. මෙක්සිකෝවේ උසාවි Nahuatl භාෂාවෙන් ලියා ඇති පෙත්සම් සලකා බැලීම නතර කළේය. (374) එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන්, &quot;පෙරනිමියෙන්&quot; පාහේ ස්පාඤ්ඤ ව්‍යාප්තිය: &quot;ස්පාඤ්ඤ බලධාරීන් වැඩි වැඩියෙන් ස්පාඤ්ඤ භාෂාවෙන් ඔවුන්ව ආමන්ත්‍රණය කළ බැවින් ඉන්දියානුවන් ඔවුන්ගේම භාෂා භාවිතය සරලව ප්‍රාර්ථනා කරන ලදී, විලි-නිලි&quot; (374). ඔස්ට්ලර් 1821 නිදහස ලබන විට ස්පාඤ්ඤ භාෂාව කතා කළ මෙක්සිකානු පුරවැසියන්ගේ ප්‍රතිශතය පිළිබඳ නිශ්චිත ඇස්තමේන්තු කිසිවක් සපයන්නේ නැත. 1810 දී මෙක්සිකෝවේ මිලියන 6.7 ක ජනගහනයෙන් සියයට 55 ක් &quot;පිරිසිදු රුධිර ඉන්දියානුවන්&quot; බව ඔහු සඳහන් කරයි - නමුත් ප්‍රකාශිත ලෙස නොකියයි - බොහෝ දුරට ස්වදේශික භාෂා කතා කළ අතර සියයට 45 ක් &quot;ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් හෝ *මෙස්ටිසෝස්* අනුමාන වශයෙන් ස්පාඤ්ඤ භාෂාව කතා කළහ&quot; (376). 19 වන ශතවර්ෂයේ නිදහස මෙම ප්‍රවණතා වේගවත් කලේය, ස්වාධීන නායකයින් ස්පාඤ්ඤ භාෂාව කතා කරන ප්‍රභූන් වූ අතර ඔවුන් &quot;සෑම කෙනෙකුටම පොදු භාෂාවක් වන ස්පාඤ්ඤය මත පදනම්ව වෙනස් නොවන පුරවැසිභාවයක් ලබා දුන්&quot; සහ ස්වදේශික භාෂාවන් &quot;එකමුතුවකට වඩා බෙදීමේ මූලාශ්‍ර&quot; ලෙස දුටුවෝය. ස්පාඤ්ඤයට පිටසක්වල&quot; (375). ඔහු 1916 ලේඛකයෙකු උපුටා දක්වමින්, &quot;&#39;ඉන්දියානු ප්‍රශ්නයට&#39; විසඳුම ඇත්තේ... ඒවා ඇතුළත් කිරීම, දෙක එකට මිශ්‍ර කිරීම, කෙටියෙන් කිවහොත් භාෂාව සහ සංස්කෘතිය යන දෙකෙන්ම ඒකාබද්ධ වූ සුසංයෝගී සහ සමජාතීය ජාතික ජාතියක් නිර්මාණය කිරීම&#39;&quot; (375) ලෙස තර්ක කරයි. &gt; පරස්පර විරෝධී ලෙස, මෙක්සිකෝවේ මෙම දර්ශනය &#39;*ඉන්ඩිජනිස්මෝ*&#39; ලෙස සංලක්ෂිත වේ; එය ස්වදේශික භාෂාව සහ සංස්කෘතිය අගය කරයි, නමුත් Nahuatl සහ Maya යන ප්‍රධාන කීර්තිමත් කණ්ඩායම් දෙක පමණක් වන අතර, අතීත සංස්කෘතික මහිමයේ ජාතික අක්තපත්‍රයක් ලෙස පමණි. (375-6) 1995 වන විට මෙක්සිකානුවන්ගෙන් සියයට 88 ක් පළමු භාෂා ස්පාඤ්ඤ කථිකයන් විය (376). 