To answer this, I'm going to first start with an example and work through why the historical account is contested. One of the most infamous cases of this is probably Caligula, the "depraved" Roman Emperor. In pop culture (e.g. things like the series *I, Claudius*) he's portrayed as a truly despicable human being. He murdered people for no reason, openly slept with married women, wasted money, claimed he was divine, and slept with his sisters (he eats his sister's fetus in *I, Claudius*...there are no historical accounts of that happening).

These stories are from a variety of stories. The main two who were contemporaries of Caligula were Philo of Alexandria (in his work *Flaccus* where he discusses Caligula's treatment of Jews...Caligula claimed to be a god and they refused to worship him) and Seneca the Younger (whose analysis of anger in *De Ira* is considered a thinly-veiled critique of Caligula...though he does not mention Caligula by name). They paint the picture of someone unstable and crazy (considering himself a god and punishing the Jews for not worshiping him) and unstable and full of rage (challenging the gods to fight and lashing out at all those around him).

The other two sources, and all of the "juicy" stuff that people remember come from Suetonius (in his work *De Vita Caesarum* - The Twelve Caesars) and Cassius Dio (in *Historia Romana*). These are where the accusations of incest, wasteful spending, and the desire to appoint his horse a consul of Rome. The important thing to note here is that Suetonius was born almost 30 years after Caligula died and Cassius Dio was born over *100* years after Caligula's death.

So, that leads us to our first clue: the truly "juicy" stories don't come from his contemporaries but from people who were born decades after Caligula's death. Suetonius' work is, essentially, a massive piece of hearsay. Interesting for sure, but ultimately problematic when compared with previous writings on Caligula. It's possible they had access to sources that have since been lost but this isn't the only reason to be skeptical.

The other major reason that these stories are suspect is that Caligula was...not well liked by some powerful people. The Senate in particular hated him. In the end, he was assassinated by members of his own Praetorian guard. These same people would have a vested interest in painting Caligula in the worst possible light and spread scandalous stories about him to make the assassination seem more "justified".

So, to sum up, there are a number of things historians look for. Consistency in accounts are particularly important. It's likely that Caligula did have a temper as both Philo and Seneca mention it. It's not likely that all of the salacious details from after his death are accurate. Contemporary accounts are also incredibly important as it's less likely the stories will be distorted over time (e.g. perhaps Caligula was not serious in his threat to make his horse a consul, it was a way to call his opponents in Rome incompetent, but that's not how it was told to Suetonius). Looking at the motivation of those writing/relaying the history is also quite important as a highly biased source is not as trustworthy.

edit: noticed a couple typos

edit2: I should also note, history is not as...clean as most schools before higher education tend to show. In many cases there is no one "truth", even for more recent events than Ancient Rome. This is where lively debate comes into play. Historians will get into - sometimes quite heated - debates about what truly happened as you will frequently have sources that either contradict each other or make outlandish claims. Historians try to create a plausible hypothesis for events based on their evidence and present their findings to the academic community.
මෙයට පිළිතුරු දීමට, මම මුලින්ම උදාහරණයකින් ආරම්භ කර ඓතිහාසික ගිණුමට විරුද්ධ වීමට හේතුව හරහා කටයුතු කරන්නෙමි. මෙහි වඩාත්ම කුප්‍රකට සිද්ධිවලින් එකක් වනුයේ කැලිගුලා, &quot;අපකීර්තියට පත්&quot; රෝම අධිරාජ්‍යයා විය හැකිය. පොප් සංස්කෘතිය තුළ (උදා: *I, Claudius* මාලාව වැනි දේවල්) ඔහු සැබවින්ම නින්දිත මිනිසෙකු ලෙස නිරූපණය කෙරේ. ඔහු කිසිම හේතුවක් නොමැතිව මිනිසුන් ඝාතනය කළේය, විවාහක කාන්තාවන් සමඟ එළිපිටම යහන්ගත විය, මුදල් නාස්ති කළේය, ඔහු දිව්‍යමය යැයි කියා සිටියේය, සහ ඔහුගේ සහෝදරියන් සමඟ යහන්ගත විය (ඔහු තම සහෝදරියගේ කලලයක් *මම, ක්ලෝඩියස්* හි අනුභව කරයි...එය සිදු වූ බවට ඓතිහාසික වාර්තා නොමැත) . මේ කතා විවිධ කතා වලින්. කැලිගුලාගේ සමකාලීනයන් වූ ප්‍රධාන දෙදෙනා වූයේ ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාවේ ෆිලෝ (ඔහුගේ *ෆ්ලැකස්* කෘතියේ ඔහු කලිගුලා යුදෙව්වන්ට සැලකූ ආකාරය ගැන සාකච්ඡා කරයි...කැලිගුලා දෙවියෙකු බව ප්‍රකාශ කළ අතර ඔවුන් ඔහුට නමස්කාර කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කළහ) සහ සෙනෙකා ද යන්ගර් (ඔහුගේ විශ්ලේෂණය *De Ira* හි කෝපය කලිගුලාගේ සිහින් වැස්ම සහිත විවේචනයක් ලෙස සැලකේ... ඔහු කලිගුලා නමින් සඳහන් නොකළත්). ඔවුන් අස්ථාවර සහ පිස්සු (තමන් දෙවියෙකු ලෙස සලකන අතර ඔහුට නමස්කාර නොකිරීම නිසා යුදෙව්වන්ට දඬුවම් කිරීම) සහ අස්ථාවර සහ කෝපයෙන් පිරී ඇති (දෙවියන්ට සටන් කිරීමට අභියෝග කරන සහ ඔහු වටා සිටින සියල්ලන්ට පහර දෙන) චිත්‍රයක් පින්තාරු කරති. අනෙක් මූලාශ්‍ර දෙක සහ මිනිසුන්ට මතක ඇති සියලුම &quot;ඉස්ම සහිත&quot; දේවල් පැමිණෙන්නේ Suetonius (ඔහුගේ කෘතියේ *De Vita Caesarum - The Twelve Caesars) සහ Cassius Dio (*Historia Romana* හි). අනාචාරය, නාස්තිකාර වියදම් සහ ඔහුගේ අශ්වයා රෝමයේ කොන්සල්වරයෙකු ලෙස පත් කිරීමට ඇති ආශාව යන චෝදනා මේවාය. මෙහිදී සැලකිල්ලට ගත යුතු වැදගත්ම කරුණ නම්, කලිගුලා මිය ගොස් වසර 30කට පමණ පසු Suetonius උපත ලබා ඇති අතර Cassius Dio උපත ලැබුවේ කැලිගුලාගේ මරණයෙන් වසර *100* කට පසුව බවයි. එබැවින්, එය අපගේ පළමු ඉඟියට අපව යොමු කරයි: සැබවින්ම &quot;ඉස්ම සහිත&quot; කථා පැමිණෙන්නේ ඔහුගේ සමකාලීනයන්ගෙන් නොව කැලිගුලාගේ මරණයෙන් දශක ගණනාවකට පසු උපත ලැබූ මිනිසුන්ගෙනි. Suetonius ගේ කෘතිය, අත්‍යවශ්‍යයෙන්ම, විශාල අසාමාන්‍ය කතාවකි. කැලිගුලා පිළිබඳ පෙර ලියවිලි සමඟ සසඳන විට නිසැකවම සිත්ගන්නා නමුත් අවසානයේ ගැටළු සහගතය. එතැන් සිට නැති වූ මූලාශ්‍ර වෙත ප්‍රවේශය ඔවුන්ට තිබෙන්නට ඉඩ ඇති නමුත් සැක කිරීමට එකම හේතුව මෙය නොවේ. මේ කතා සැකයට තුඩු දෙන අනෙක් ප්‍රධානතම හේතුව නම් කලිගුලාට සමහර ප්‍රබල පුද්ගලයන් එතරම් ප්‍රිය නොවීමයි. විශේෂයෙන්ම සෙනෙට් සභාව ඔහුට වෛර කළා. අවසානයේදී, ඔහුගේම ප්‍රේටෝරියානු ආරක්ෂක භටයින් විසින් ඔහුව ඝාතනය කරන ලදී. මෙම ඝාතනය වඩාත් &quot;යුක්ති සහගත&quot; බව හැඟවීමට කැලිගුලාව වඩාත් නරක ලෙස පින්තාරු කිරීමට සහ ඔහු පිළිබඳ අපකීර්තිමත් කථා පතුරුවා හැරීමට මෙම පුද්ගලයින්ම කැමැත්තක් දක්වනු ඇත. එබැවින්, සාරාංශගත කිරීම, ඉතිහාසඥයින් සොයන කරුණු ගණනාවක් තිබේ. ගිණුම්වල අනුකූලතාව විශේෂයෙන් වැදගත් වේ. ෆිලෝ සහ සෙනෙකා යන දෙදෙනාම එය සඳහන් කරන බැවින් කැලිගුලාට කෝපයක් ඇති විය හැකිය. ඔහුගේ මරණයෙන් පසු ලැබෙන සියලු ශුභවාදී තොරතුරු නිවැරදි යැයි සිතිය නොහැක. සමකාලීන ගිණුම් ද ඇදහිය නොහැකි තරම් වැදගත් වන්නේ එය කාලයත් සමඟ කථා විකෘති වීමට ඇති ඉඩකඩ අඩු බැවිනි (උදා: සමහර විට කැලිගුලා තම අශ්වයා කොන්සල්වරයෙකු බවට පත් කරන බවට කළ තර්ජනය බරපතල නොවීය, එය රෝමයේ ඔහුගේ විරුද්ධවාදීන් අදක්ෂයන් ලෙස හැඳින්වීමට ක්‍රමයක් විය, නමුත් එය එසේ නොවේ. එය Suetonius හට කීවේය.) අතිශයින් පක්ෂග්‍රාහී මූලාශ්‍රයක් එතරම් විශ්වාසදායක නොවන බැවින් ඉතිහාසය ලිවීමේ/ප්‍රතිනිර්මාණය කරන අයගේ අභිප්‍රේරණය දෙස බැලීම ද ඉතා වැදගත් වේ. සංස්කරණය කරන්න: අක්ෂර වින්‍යාසයන් කිහිපයක් දුටුවෙමි edit2: උසස් අධ්‍යාපනයට පෙර බොහෝ පාසල්වල දක්නට ලැබෙන පරිදි ඉතිහාසය එතරම්...පිරිසිදු නොවේ. බොහෝ අවස්ථාවලදී පැරණි රෝමයට වඩා මෑත සිදුවීම් සඳහා පවා &quot;සත්‍යය&quot; නොමැත. සජීවී විවාදයක් ක්‍රියාත්මක වන්නේ මෙහිදීය. ඉතිහාසඥයින් ඔබට බොහෝ විට එකිනෙකාට පටහැනි හෝ පිටස්තර ප්‍රකාශ කරන මූලාශ්‍ර ඇති බැවින් සැබවින්ම සිදුවූයේ කුමක්ද යන්න පිළිබඳ විවාදයට - සමහර විට තරමක් උණුසුම් - වාද විවාද ඇති වනු ඇත. ඉතිහාසඥයින් ඔවුන්ගේ සාක්ෂි මත පදනම්ව සිදුවීම් සඳහා පිළිගත හැකි උපකල්පනයක් නිර්මාණය කිරීමට උත්සාහ කරන අතර ඔවුන්ගේ සොයාගැනීම් ශාස්ත්‍රීය ප්‍රජාවට ඉදිරිපත් කරයි.