I hope this reply isn't too late for you u/urag_the_librarian. This is a fun question because, as is sensible enough...of course ancient peoples knew about *even more ancient* peoples. But how can we understand their level of knowledge? That is a much more difficult question. We are left with history (literacy and orality) and artifacts. And while this sub is dedicated to the literature side, I think it's equally as important to see the commonality of heirloom objects in the archeological record. 

So as you're thinking, the Romans understood their "cultural origins" to be in the Aegean; whether they had come from the Trojans, or simply had adopted Greek “high culture.” Some other peoples around the world have also done this, this conceptualization of history is in its essence a form of "translatio imperii." Literally, “the translation of empires,” the ideological tool that later peoples used to cement their political position through their supposed ancestry with an earlier golden age. The Aztecs believed their cultural origins were in the Toltec empire of a few hundred years prior, and controlled the narrative around the sacred usage of the even earlier site of Teotihuacan. See u/400-Rabbits answer [here](_URL_2_) for more details. 

And similarly, the Qin of ca. 100 BCE China believed their cultural origins to be in the earlier Shang and Xia dynasties. Sima Qian, *the* historian of this time, says the earliest Xia histories were about 2000 years prior to him and he is right; as these two "dynasties" roughly correspond to the Shang and Erlitou periods of the bronze age of the north Chinese plain, ca. 1000-2000 years before his writing. These periods were not necessarily “dynasties” but simply correspond to the “over-kingship” of a particular powerful city’s lineage in northern China central plain, first at the Erlitou site then Erligang, then at the Shang “capitals” Luoyang and eventually Anyang. The details Sima Qian gives about the rulers and chronology for both periods are probably entirely mythological, having been invented in the succeeding Zhou dynasty of the early iron age when this new state needed its own translatio imperii (i.e. the Mandate of Heaven). 

 >  ...Allan (1991) further suggests that the Shang may have had an ordinary myth of the Xia as a previous people who were their inverse, but not as a dynasty. This myth, according to Allan, was later transformed by the Zhou into the story of an historical dynasty which was conquered by the Shang. This new interpretation was made in the beginning of the Western Zhou dynasty [ca. 1000 BCE], in order to justify their conquest of Shang under the mandate of Heaven (Allan 1991: 57-73). These arguments are plausible given that no contemporary writing of the Xia has been found. At present, there is no way to prove the existence of the Xia as a dynasty, although there may have been a Xia people in oral tradition among the Shang and other contemporary peoples in the later second millennium BC.
- [Li  &  Hong](_URL_3_)

But most peoples credit their ancient history to have been the establishment of their lineage/people by a great ancestor after the creation of the world...as you mention, the Maya, their stories are like this; or at least the Popul Vuh of the Quiche. 

I think we should give ancient peoples the benefit of the doubt. They were intelligent, and they knew (in some way) how to interpret ancient artifacts they found. I am in love with "The Pessimistic Dialogue Between Master and Servant,” this bronze age Babylonian text has a master suggesting things, and then his supplicant servant supporting his decision even when he’s flip-flopping. It’s actually wonderful philosophy, but I’ll quote a segment which not only speaks to how they remembered their own history, but also how they remembered their deep unknown history. Translation by Robert Pfeiffer.

 >  Master: I will do something helpful for my country.

 >  Servant: Do it, my lord, do it. The man who does something helpful for his country, his helpful deed is placed in the bowl of  Marduk. [The tablets listing men’s deeds were stored in Marduk’s bowl]

 >  Master: No servant, I will not do something helpful for my country.

 >  Servant: Don’t do it my lord, don’t do it. Climb the mounds of ancient ruins and walk about, look at the skulls of late and early [men]; who [among them] is an evildoer, who is a public benefactor?

I find this a particularly beautiful statement of ancient wisdom, an honest reckoning with the realization that whether one is good or bad for one’s community is utterly obliterated by time. A process which, by their time, had already created “ancient ruins of early men.” We find a similar realization about death in Gilgamesh, when an enraged Inanna threatens to raise the dead (6.2), translation by David Ferry.

 >  Give me the Bull of Heaven or I will go

 >  to the Underworld and break its doors and let

 >  the hungry dead come out to eat the living.

 >  How many are the dead compared to the living!

Brief references to situations like this give us a glance into how a bronze age person was conceiving their own past, even how they conceived of a deep and unknown past. Yet generally, as with the Mayans, Babylonians conceived of their history as a chain of events by culturally similar mythical kings who lived in the deep past soon after creation. And when Babylonians conducted archeological digs, and found ancient texts written in an archaic yet similar language; the evidence they had uncovered only confirmed this hypothesis. This is detailed in a wonderful paper by Irene J. Winter, [Babylonian Archaeologists of their Mesopotamian Past](_URL_0_). 

In it, she gives an example of an iron age Neo-Babylonian period excavation at a bronze age Old Babylonian period temple. At this dig, the excavators found a fragmentary Old Babylonian tablet which had been placed there as a foundation deposit by a king some 1000-1500 years earlier. The tablet was restored, even going so far as to attempt to (incorrectly) write in Old Babylonian so as to restore the broken text. The foundation deposit was replaced, and the uncovered foundations were re-used for a new temple. In the eyes of the king who “restored” such ancient temples, he had simply replaced many planks in Theseus’ ship. Textual reconstructions of ancient languages were probably overseen by people such as Nabu-zer-lishir, who was in effect the “field director” of excavations under King Nabonidus. Historians today give him the title “scribe,” but specifically he was appointed to this position by the king because he was an expert in ancient languages. While their tradition of archeology and philology did not survive, and was re-invented by Europeans thousands of years later; it is heartwarming to know that we have a record of ancient people who were, as we are in this online forum, obsessed with understanding history. 

This desire to physically recover the past, and using history to advise one’s choices during excavation is actually seen thousands of years earlier, by people at Catalhoyuk. As noted by Ian Hodder [here](_URL_1_).

 >  ...in Building 1 retrieval pit F.17 was dug [in ancient times] to remove or retrieve a relief sculpture (only traces of which remained on the wall)...Given the large amount of erosion off the top of the mound that occurred in the millennia after the Neolithic occupation, we cannot know how deep these Neolithic 'archaeologists' had to dig, but it was at least 0.7m and probably substantially more. We do know that Building 1 had been filled and that any digging down implies a precise historical memory even if embedded within wider knowledge about where important sculptures were generally placed. Not all houses have major relief sculptures on the west walls of main rooms [where the retrieved sculpture was].
u/urag_the_librarian ඔබට මෙම පිළිතුර ප්‍රමාද නොවනු ඇතැයි මම බලාපොරොත්තු වෙමි. මෙය විනෝදජනක ප්‍රශ්නයකි, මන්ද, ප්‍රමාණවත් තරම් සංවේදී ය...ඇත්ත වශයෙන්ම පුරාණ ජනයා *ඊටත් වඩා පැරණි* ජනයා ගැන දැන සිටියහ. නමුත් අපි ඔවුන්ගේ දැනුමේ මට්ටම තේරුම් ගන්නේ කෙසේද? එය වඩාත් දුෂ්කර ප්‍රශ්නයකි. අපට ඉතිහාසය (සාක්ෂරතාවය සහ වාචිකත්වය) සහ පුරාවස්තු ඉතිරිව ඇත. ඒවගේම මේ උපසිරැසිය සාහිත්‍යය පැත්තට කැප කරන අතරේ, පුරාවිද්‍යා ලේඛනයේ තියෙන උරුම වස්තූන්ගේ පොදු බව දැකීමත් ඒ වගේ ම වැදගත් කියලා මම හිතනවා. ඉතින් ඔබ සිතන පරිදි, රෝමවරුන් ඔවුන්ගේ &quot;සංස්කෘතික සම්භවය&quot; ඒජියන් දේශයේ ඇති බව තේරුම් ගෙන ඇත; ඔවුන් පැමිණියේ ට්‍රෝජන් වලින්ද, නැතහොත් ග්‍රීක &quot;උසස් සංස්කෘතිය&quot; අනුගමනය කර තිබේද යන්නයි. ලොව පුරා සිටින තවත් සමහර ජනයා ද මෙය සිදු කර ඇත, ඉතිහාසය පිළිබඳ මෙම සංකල්පකරණය එහි හරයෙන් &quot;පරිවර්තන අධිරාජ්‍යයේ&quot; ආකාරයකි. වචනයේ පරිසමාප්ත අර්ථයෙන්ම, &quot;අධිරාජ්‍යවල පරිවර්තනය&quot;, පසුකාලීන ජනයා පෙර ස්වර්ණමය යුගයක් සමඟින් ඔවුන්ගේ යැයි කියන ලද මුතුන්මිත්තන් හරහා තම දේශපාලන ස්ථාවරය තහවුරු කර ගැනීමට භාවිතා කළ දෘෂ්ටිවාදී මෙවලමයි. ඇස්ටෙක්වරු ඔවුන්ගේ සංස්කෘතික මූලාරම්භය වසර සිය ගණනකට පෙර ටෝල්ටෙක් අධිරාජ්‍යයේ ඇති බව විශ්වාස කළ අතර ඊටත් පෙර තියෝටිහුකාන් අඩවියේ පූජනීය භාවිතය පිළිබඳ ආඛ්‍යානය පාලනය කළහ. වැඩි විස්තර සඳහා u/400-Rabbits පිළිතුර [මෙහි](_URL_2_) බලන්න. ඒ හා සමානව, ca හි Qin. ක්‍රි.පූ. 100 චීනය විශ්වාස කළේ ඔවුන්ගේ සංස්කෘතික මූලාරම්භය පෙර ෂැන්ග් සහ ෂියා රාජවංශවල බව ය. මෙම කාලයේ ඉතිහාසඥයා වන සිමා ක්වාන් පවසන්නේ පැරණිතම Xia ඉතිහාසය ඔහුට වසර 2000 කට පමණ පෙර බවත් ඔහු නිවැරදි බවත්ය; මෙම &quot;රාජවංශ&quot; දෙක දළ වශයෙන් උතුරු චීන තැනිතලාවේ ලෝකඩ යුගයේ ෂැං සහ අර්ලිටෝ යුගවලට අනුරූප වේ. ඔහුගේ ලිවීමට වසර 1000-2000 කට පෙර. මෙම කාලපරිච්ඡේදයන් අවශ්‍යයෙන්ම “රාජවංශ” නොවන නමුත් හුදෙක් උතුරු චීනයේ මධ්‍යම තැනිතලාවේ, පළමුව Erlitou අඩවියේ පසුව Erligang, පසුව ෂැං “ප්‍රධාන නගර” Luoyang සහ අවසානයේ Anang හි විශේෂිත බලගතු නගරයක පෙළපතේ “අධික රජකමට” අනුරූප වේ. මෙම නව රාජ්‍යයට තමන්ගේම පරිවර්තන අධිරාජ්‍ය (එනම් ස්වර්ගයේ ජනවරම) අවශ්‍ය වූ මුල් යකඩ යුගයේ අනුප්‍රාප්තික චෞ රාජවංශයේ දී සොයා ගන්නා ලද සිමා Qian මෙම කාල පරිච්ඡේද දෙකෙහිම පාලකයන් සහ කාලානුක්‍රමය පිළිබඳව ලබා දෙන විස්තර සම්පූර්ණයෙන්ම මිථ්‍යා වේ. &gt; ...Allan (1991) තවදුරටත් යෝජනා කරන්නේ ෂැං හට Xia පිළිබඳ සාමාන්‍ය මිථ්‍යාවක් පැවතියේ ඔවුන්ගේ ප්‍රතිලෝම වූ නමුත් රාජවංශයක් ලෙස නොවන බවයි. ඇලන්ට අනුව මෙම මිථ්‍යාව පසුව ෂෝ විසින් ෂැං විසින් යටත් කර ගන්නා ලද ඓතිහාසික රාජවංශයක කතාව බවට පරිවර්තනය කරන ලදී. මෙම නව අර්ථකථනය බටහිර චෞ රාජවංශයේ ආරම්භයේදී සිදු කරන ලදී. 1000 BCE], ස්වර්ගයේ වරම යටතේ ඔවුන් ෂැන්ග් යටත් කර ගැනීම සාධාරණීකරණය කිරීම සඳහා (Alan 1991: 57-73). Xia හි සමකාලීන ලේඛන කිසිවක් සොයාගෙන නොමැති බැවින් මෙම තර්ක පිළිගත හැකිය. ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවන සහස්‍රයේ පසු කාලයේ ෂැන්ග් සහ අනෙකුත් සමකාලීන ජනයා අතර මුඛ සම්ප්‍රදාය තුළ Xia ජනතාවක් සිටිය හැකි වුවද, වර්තමානයේ, Xia රාජවංශයේ පැවැත්ම ඔප්පු කිරීමට ක්‍රමයක් නොමැත. - [Li &amp; Hong](_URL_3_) නමුත් බොහෝ මිනිසුන් ඔවුන්ගේ පුරාණ ඉතිහාසයට ගෞරවය දක්වන්නේ ලෝකය මැවීමෙන් පසු ශ්‍රේෂ්ඨ මුතුන් මිත්තෙකු විසින් ඔවුන්ගේ පරම්පරාව/ජනතාව පිහිටුවීම ලෙසය...ඔබ සඳහන් කරන පරිදි මායා, ඔවුන්ගේ කථා මෙබඳුය. මෙය; හෝ අවම වශයෙන් Quiche හි Popul Vuh. මම හිතන්නේ අපි පැරණි මිනිසුන්ට සැකයේ වාසිය ලබා දිය යුතුයි. ඔවුන් බුද්ධිමත් වූ අතර, ඔවුන් සොයාගත් පැරණි කෞතුක වස්තු අර්ථ නිරූපණය කරන්නේ කෙසේදැයි (යම් ආකාරයකින්) දැන සිටියහ. මම &quot;ස්වාමියා සහ සේවකයා අතර අශුභවාදී සංවාදයට&quot; ආදරය කරමි, මෙම ලෝකඩ යුගයේ බැබිලෝනියානු පාඨයේ ස්වාමියෙකු දේවල් යෝජනා කරයි, පසුව ඔහුගේ අයැදුම්කරු සේවකයා ඔහු පෙරළෙන විට පවා ඔහුගේ තීරණයට සහාය දක්වයි. ඇත්තෙන්ම එය අපූරු දර්ශනයකි, නමුත් මම ඔවුන් තමන්ගේම ඉතිහාසය මතක තබාගත් ආකාරය පමණක් නොව, රොබට් ෆයිෆර් &gt; මාස්ටර් විසින් කරන ලද ගැඹුරු පරිවර්තනයක් ගැන කතා කරන කොටසක් උපුටා දක්වන්න: මම මගේ රටට උදව් කරන්නෙමි , එය කරන්න, තම රට වෙනුවෙන් යමක් කරන මිනිසා, ඔහුගේ උපකාරක ක්‍රියාව මර්ඩුක්ගේ පාත්‍රයේ තබා ඇත [පිරිමි ක්‍රියා ලැයිස්තුගත කර ඇත්තේ මර්ඩුක්ගේ බඳුනේ] &gt; ස්වාමියා: නැහැ, මම උදව් කරන්නේ නැහැ. මගේ රට , ප්‍රසිද්ධ ප්‍රතිලාභියෙකු යනු කවුරුන්ද? මෙය පැරණි ප්‍රඥාවේ විශේෂයෙන් සුන්දර ප්‍රකාශයක් ලෙස මම දකිමි, යමෙකු තම ප්‍රජාවට යහපතක් හෝ අයහපතක් කළත් කාලය විසින් සම්පූර්ණයෙන් මකා දමා ඇති බව අවබෝධ කර ගැනීමකි. ඔවුන්ගේ කාලය වන විට, &quot;මුල් මිනිසුන්ගේ පුරාණ නටබුන්&quot; නිර්මාණය කර ඇති ක්රියාවලියකි. ඩේවිඩ් ෆෙරී විසින් පරිවර්තනය කරන ලද, කෝපයට පත් ඉනානා මිය ගිය අයව (6.2) නැඟිටුවන බවට තර්ජනය කරන විට, මරණය පිළිබඳ සමාන අවබෝධයක් ගිල්ගමේෂ්හි ද අපට හමු වේ. &gt; මට ස්වර්ගයේ ගොනා දෙන්න, නැතිනම් මම &gt; පාතාලයට ගොස් එහි දොරවල් කඩා &gt; බඩගින්නේ සිටින මළවුන්ට ජීවතුන් අතර සිටින අයව කන්නට එන්නට ඉඩ දෙන්න. &gt; ජීවත්ව සිටින අයට සාපේක්ෂව මියගිය අය කොපමණ ද! ලෝකඩ යුගයේ පුද්ගලයෙකු ඔවුන්ගේම අතීතය පිළිසිඳ ගනිමින් සිටි ආකාරය, ඔවුන් ගැඹුරු සහ නොදන්නා අතීතයක් ගැන කල්පනා කළ ආකාරය ගැන මෙවන් අවස්ථා පිළිබඳ කෙටි සඳහනක් අපට ලබා දෙයි. එහෙත් සාමාන්‍යයෙන්, මායාවරුන් මෙන්, බැබිලෝනියානුවන් ඔවුන්ගේ ඉතිහාසය සංකල්පනය කළේ මැවීමෙන් ඉක්බිති ගැඹුරු අතීතයේ ජීවත් වූ සංස්කෘතික වශයෙන් සමාන මිථ්‍යා රජවරුන් විසින් සිදුවීම් දාමයක් ලෙස ය. බබිලෝනිවරුන් පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදු කළ විට, පුරාණ නමුත් සමාන භාෂාවකින් ලියා ඇති පැරණි ග්‍රන්ථ සොයා ගත් විට; ඔවුන් විසින් අනාවරණය කරගත් සාක්ෂි මෙම උපකල්පනය තහවුරු කිරීම පමණි. මෙය Irene J. Winter, [Babylonian Archaeologists of their Mesopotamian Past](_URL_0_) විසින් ලියන ලද අපූරු පත්‍රිකාවක විස්තර කර ඇත. එහි, ඇය ලෝකඩ යුගයේ පැරණි බැබිලෝනියානු යුගයේ විහාරස්ථානයක යකඩ යුගයේ නව-බැබිලෝනියානු යුගයේ කැණීම් පිළිබඳ උදාහරණයක් සපයයි. මෙම කැණීමේදී, කැණීම්කරුවන් විසින් වසර 1000-1500 කට පමණ පෙර රජෙකු විසින් අත්තිවාරම් තැන්පතුවක් ලෙස එහි තැන්පත් කර තිබූ පැරණි බැබිලෝනියානු පුවරුවක් සොයා ගන්නා ලදී. ටැබ්ලටය ප්‍රතිසාධනය කරන ලද අතර, කැඩුණු අකුරු ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කිරීම සඳහා පැරණි බැබිලෝනියානු භාෂාවෙන් ලිවීමට (වැරදි ලෙස) උත්සාහ කිරීමට පවා සිදු විය. අත්තිවාරම් තැන්පතුව ප්‍රතිස්ථාපනය කරන ලද අතර, අනාවරණ නොවූ අත්තිවාරම් නව විහාරස්ථානයක් සඳහා නැවත භාවිතා කරන ලදී. එවැනි පුරාණ විහාරස්ථාන &quot;ප්‍රතිසංස්කරණය&quot; කළ රජුගේ ඇස් හමුවේ, ඔහු තීසස්ගේ නෞකාවේ බොහෝ ලෑලි ආදේශ කර තිබුණි. නැබොනිඩස් රජු යටතේ කැණීම්වල “ක්ෂේත්‍ර අධ්‍යක්ෂක” ලෙස ක්‍රියා කළ Nabu-zer-lishir වැනි අය විසින් පුරාණ භාෂාවන්හි පාඨමය ප්‍රතිනිර්මාණයන් බොහෝ විට අධීක්‍ෂණය කර ඇත. අද ඉතිහාසඥයින් ඔහුට &quot;ලේඛකයා&quot; යන මාතෘකාව ලබා දෙයි, නමුත් විශේෂයෙන් ඔහු පැරණි භාෂා පිළිබඳ ප්‍රවීණයෙකු වූ බැවින් රජු විසින් මෙම තනතුරට පත් කරන ලදී. පුරාවිද්‍යාව සහ භාෂා විද්‍යාව පිළිබඳ ඔවුන්ගේ සම්ප්‍රදාය නොනැසී පැවති අතර, වසර දහස් ගණනකට පසුව යුරෝපීයයන් විසින් නැවත සොයා ගන්නා ලදී. අපි මෙම අන්තර්ජාල සංසදයේ සිටින බැවින්, ඉතිහාසය අවබෝධ කර ගැනීමට උමතු වූ පැරණි මිනිසුන් පිළිබඳ වාර්තාවක් අප සතුව ඇති බව දැන ගැනීම හද උණුසුම් කරයි. අතීතය භෞතිකව ප්‍රකෘතිමත් කිරීමට ඇති මෙම ආශාව සහ කැණීම්වලදී කෙනෙකුගේ තේරීම්වලට උපදෙස් දීමට ඉතිහාසය භාවිතා කිරීම ඇත්ත වශයෙන්ම වසර දහස් ගණනකට පෙර කැටල්හෝයුක්හි මිනිසුන් විසින් දැක ඇත. Ian Hodder විසින් සටහන් කර ඇති පරිදි [මෙහි](_URL_1_). &gt; ...ගොඩනැගිල්ල 1 ප්‍රතිසාධන වළේ F.17 සහන ප්‍රතිමාවක් ඉවත් කිරීමට හෝ ලබා ගැනීමට [පුරාණ කාලයේ] හාරන ලදී (බිත්තිය මත ඉතිරිව ඇති අංශු පමණක්)... නව ශිලා යුගයේ ආක්‍රමණයෙන් පසු සහස්‍රයේ ඇති වූ පස් කන්ද, මෙම නවශිලා යුගයේ &#39;පුරාවිද්‍යාඥයින්ට&#39; කෙතරම් ගැඹුරට හෑරීමට සිදුවූයේදැයි අපට දැනගත නොහැක, නමුත් එය අවම වශයෙන් මීටර 0.7ක් සහ සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි විය. 1 වන ගොඩනැගිල්ල පුරවා ඇති බවත්, සාමාන්‍යයෙන් වැදගත් මූර්ති තැන්පත් කර ඇති ස්ථාන පිළිබඳව පුළුල් දැනුමක් තුළ අන්තර්ගත වුවද, ඕනෑම හෑරීමකින් නිශ්චිත ඓතිහාසික මතකයක් ගම්‍ය වන බවත් අපි දනිමු. සෑම නිවසකම ප්‍රධාන කාමරවල බටහිර බිත්තිවල ප්‍රධාන සහන මූර්ති නොමැත [නැවත ලබා ගත් මූර්ති තිබූ තැන].