There are a couple ways to talk about this topic. One is a straightforward survey, such that is is possible, of what I guess I'd call clock density. I'm not sure such a precise study exists, but we do know that in the 14th and 15th centuries mechanical clocks started to be more present in Europe. Certainly by the 18th century they were becoming far more common, but I really don't have any idea how I'd measure how many people could find a clock within 5 minutes of their home.

The other way to approach this question is at what point in history did *measuring time precisely* start to be something the average person either did or had to care about. This is an interesting question and is largely tied to economic life. There is some good work on this topic. It's a topic that has interested historians since at least the 1960s, which has a lot to do with the rise of interest in social history.

E.P Thompson's work is probably the standard on this topic and is definitely a classic. His article "Time, Work-Discipline, and Industrial Capitalism" published in *Past  &  Present* No. 38 (Dec. 1967) 56-97. Thompson contrasts a notion of time that revolves around time-of-day dependent work with the more rigidly scheduled work of industrial capitalism as it arose in the 19th century. Thompson calls this "task-orientation" and he says it has 3 key features:

 > "First, there is a sense that it is more humanely comprehensible than timed labor. The peasant or laborer appears to attend upon what is observed necessity. Second, a community in which task-orientation is common appears to show least demarcation between "work" and "life." Social intercourse and labor are intermingled - the working-day lengthens and contracts according to the task - and there is no great tension between work and 'passing the time of day.' Third, to men accustomed to labor timed by the clock, this attitude appears wasteful and lacking in urgency." (60)

Of course, there is a relationship between "labor timed by the clock" and the actually presence of clocks in peoples' lives is relevant here, but the relevant location there is not the clock at home, but rather the clock at work. This is due to another observation that Thompson makes: "Those who are employed experience a distinction between their employer's time and and their 'own' time. And the employer must use the time of his labour, and see it is not wasted: not that task but the value of time when reduced to money is dominant." (61). With that relationship in mind, clocks dominated and structured time in the context of early industrial capitalism precisely because of the needs of employers hiring laborers in a capitalist system. Insofar as time spent at home was less "valuable" when reduced to money, clocks were less relevant even when present. Thompson admits the difficulty in tracking the spread and prevalence of clocks, but notes that their spread did increase not just incidentally alongside labor under industrial capitalism. Clocks were needed to enforce labor-discipline and Thompson argues that this was not merely an artifact of a particular historical moment but actually changed peoples' relationship to time. "In all these ways" he argues "by the division of labor; the supervision of labor; fines; bells and clocks; money incentives; preachings and schoolings; the suppression of fairs and sports - new labor habits were formed and a new time-discipline was imposed." (90).

Notice here that Thompson argues that new *habits* were formed. This transcended the imposition of employers and bosses and actually changed the way people habitually related to time. Consider how you yourself consider time - it is not merely the presence of clocks that makes pay attention to it. Indeed, you might even feel apprehensive when you're not near a clock, watch, cellphone or the like because you don't know what time it is. You might feel this even when you have no particular reason to need to know the time right at that moment. 

Of course, this is all very classic Marxian analysis for which Thompson is known and is a great example of why historical theory helps shape analysis for people who are interested in that kind of thing. According to Thompson have the material, economic conditions of life influence society, culture and habits in the population. This kind of historical materialism is central to Marxian analysis and this is a case where that theory really shows its worth. Perhaps in what appears a bit too on-the-nose, in light of my comments, Thompson ends the article thus:

 > For there is no such thing as economic growth which is not, at the same time, growth or change of a culture; and the growth of social consciousness, like the growth of a poet's mind, can never, in the last analysis, be planned." (97)


මෙම මාතෘකාව ගැන කතා කිරීමට ක්රම කිහිපයක් තිබේ. එකක් නම්, මම ඔරලෝසු ඝනත්වය ලෙස හඳුන්වන්නේ කුමක් දැයි සිතිය හැකි සරල සමීක්ෂණයකි. එවැනි නිවැරදි අධ්‍යයනයක් පවතින බව මට විශ්වාස නැත, නමුත් 14 වන සහ 15 වන සියවස් වලදී යාන්ත්‍රික ඔරලෝසු යුරෝපයේ බහුලව දක්නට ලැබුණු බව අපි දනිමු. නිසැකව ම 18 වන සියවස වන විට ඒවා වඩාත් සුලභ වෙමින් පැවති නමුත්, ඔවුන්ගේ නිවසේ සිට මිනිත්තු 5 ක් ඇතුළත කොපමණ දෙනෙකුට ඔරලෝසුවක් සොයා ගත හැකි දැයි මා මැනිය යුතු ආකාරය ගැන මට අදහසක් නැත. මෙම ප්‍රශ්නයට ප්‍රවේශ විය හැකි අනෙක් ක්‍රමය නම් *කාලය නිශ්චිතව මැනීම* සාමාන්‍ය පුද්ගලයකු කළ හෝ සැලකිල්ලක් දැක්විය යුතු දෙයක් වීමට පටන් ගත්තේ ඉතිහාසයේ කුමන අවස්ථාවේදීද යන්නයි. මෙය සිත්ගන්නා ප්රශ්නයක් වන අතර බොහෝ දුරට ආර්ථික ජීවිතයට බැඳී ඇත. මෙම මාතෘකාව පිළිබඳ හොඳ වැඩ කිහිපයක් තිබේ. එය අවම වශයෙන් 1960 ගණන්වල සිට ඉතිහාසඥයින් උනන්දුවක් දක්වන මාතෘකාවක් වන අතර එය සමාජ ඉතිහාසය පිළිබඳ උනන්දුව වැඩිවීමට බොහෝ සෙයින් සම්බන්ධ වේ. ඊපී තොම්සන්ගේ කෘතිය මෙම මාතෘකාව පිළිබඳ සම්මතය විය හැකි අතර අනිවාර්යයෙන්ම සම්භාව්‍ය වේ. ඔහුගේ ලිපිය &quot;කාලය, වැඩ-විනය, සහ කාර්මික ධනවාදය&quot; *අතීත සහ වර්තමාන* අංක 38 (දෙසැ. 1967) 56-97 හි පළ විය. තොම්සන්, 19 වැනි සියවසේ පැන නැඟුණු කාර්මික ධනවාදයේ වඩාත් දැඩි ලෙස කාලසටහන්ගත වැඩ සමඟ දවසේ කාලය මත යැපෙන වැඩ වටා කැරකෙන කාලය පිළිබඳ සංකල්පය වෙනස් කරයි. තොම්සන් මෙය &quot;කාර්ය දිශානතිය&quot; ලෙස හඳුන්වන අතර එහි ප්‍රධාන ලක්ෂණ 3ක් ඇති බව ඔහු පවසයි: &gt; &quot;පළමුව, එය කාලානුරූපී ශ්‍රමයට වඩා මානුෂීය ලෙස අවබෝධ කර ගත හැකි බවට හැඟීමක් ඇත. ගොවියා හෝ කම්කරුවා නිරීක්ෂණය කරන ලද අවශ්‍යතාවයට පෙනී සිටින බව පෙනේ. දෙවනුව, &quot;වැඩ&quot; සහ &quot;ජීවිතය&quot; අතර අවම වශයෙන් සීමා නිර්ණය කිරීමක් පෙන්නුම් කරන ප්‍රජාවක්, වැඩ කරන දිනය දිගු වන අතර කාර්යය අනුව ගිවිසුම් ගත වේ - සහ වැඩ අතර විශාල ආතතියක් නොමැත සහ &#39;දවසේ කාලය ගත කිරීම.&#39; තෙවනුව, ඔරලෝසුවේ වේලාවට වැඩ කිරීමට පුරුදු වී සිටින මිනිසුන්ට, මෙම ආකල්පය නාස්තිකාර සහ හදිසි නොමැති බව පෙනේ.&quot; (60) ඇත්ත වශයෙන්ම, &quot;ඔරලෝසුවෙන් කාලය ගත කිරීම&quot; අතර සම්බන්ධයක් ඇති අතර ඇත්ත වශයෙන්ම මිනිසුන්ගේ ජීවිතයේ ඔරලෝසු තිබීම මෙහි අදාළ වේ, නමුත් අදාළ ස්ථානය නිවසේ ඔරලෝසුව නොව වැඩ කරන ඔරලෝසුව වේ. . මෙය තොම්සන් කරන තවත් නිරීක්ෂණයක් නිසා ය: &quot;රැකියා කරන අය තම සේවායෝජකයාගේ කාලය සහ &#39;තමන්ගේ&#39; කාලය අතර වෙනසක් අත්විඳිති. සේවායෝජකයා තම ශ්‍රමයේ කාලය භාවිතා කළ යුතු අතර එය අපතේ නොයන බව දැක ගත යුතුය: එය නොවේ. කාර්යය නමුත් මුදලට අඩු වූ විට කාලයෙහි වටිනාකම ප්‍රමුඛ වේ.&quot; (61) එම සම්බන්ධතාවය මනසේ තබාගෙන, මුල් කාර්මික ධනවාදයේ සන්දර්භය තුළ ඔරලෝසු ආධිපත්‍යය සහ ව්‍යුහගත කාලය නිශ්චිතවම ධනේශ්වර පද්ධතියක් තුළ කම්කරුවන් බඳවා ගන්නා හාම්පුතුන්ගේ අවශ්‍යතා නිසාය. නිවසේ ගත කරන කාලය මුදලට අඩු වූ විට &quot;වටිනා&quot; අඩු බැවින්, ඔරලෝසුව පවතින විට පවා එතරම් අදාළ නොවේ. තොම්සන් ඔරලෝසුවල ව්‍යාප්තිය සහ ව්‍යාප්තිය සොයා බැලීමේ දුෂ්කරතාව පිළිගන්නා නමුත්, කාර්මික ධනවාදය යටතේ ශ්‍රමයට සමගාමීව ඒවායේ ව්‍යාප්තිය වැඩි වූයේ අහඹු ලෙස පමණක් නොවන බව සටහන් කරයි. ශ්‍රම විනය ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා ඔරලෝසු අවශ්‍ය වූ අතර තොම්සන් තර්ක කරන්නේ මෙය හුදු ඓතිහාසික මොහොතක කෞතුක වස්තුවක් නොව ඇත්ත වශයෙන්ම කාලයට මිනිසුන්ගේ සබඳතාව වෙනස් කළ බවයි. &quot;මේ සෑම ආකාරයකින්ම&quot; ඔහු තර්ක කරන්නේ &quot;ශ්‍රම බෙදීම, ශ්‍රමය අධීක්ෂණය, දඩ මුදල්, සීනු සහ ඔරලෝසු, මුදල් දිරිගැන්වීම්, දේශනා කිරීම් සහ පාසල් අධ්‍යාපනය, සල්පිල් සහ ක්‍රීඩා මර්දනය කිරීම - නව ශ්‍රම පුරුදු ඇති වූ අතර නව කාලයක්- විනය පනවන ලදී.&quot; (90) නව * පුරුදු* ඇති වූ බව තොම්සන් තර්ක කරන බව මෙහිදී සලකන්න. මෙය සේවා යෝජකයන්ගේ සහ ලොක්කන්ගේ පැටවීම ඉක්මවා ගිය අතර ඇත්ත වශයෙන්ම මිනිසුන් පුරුද්දක් ලෙස කාලයට සම්බන්ධ වන ආකාරය වෙනස් කළේය. ඔබම කාලය සලකන ආකාරය සලකා බලන්න - එය අවධානය යොමු කරන්නේ ඔරලෝසු තිබීම පමණක් නොවේ. ඇත්ත වශයෙන්ම, ඔබ ඔරලෝසුවක්, ඔරලෝසුවක්, ජංගම දුරකථනයක් හෝ වෙනත් දෙයක් අසල නොසිටින විට ඔබට බියක් දැනිය හැකිය, මන්ද ඔබ වේලාව කුමක්දැයි නොදන්නා බැවිනි. ඒ මොහොතේම වේලාව දැන ගැනීමට ඔබට විශේෂ හේතුවක් නොමැති විට පවා ඔබට මෙය දැනෙන්නට පුළුවන. ඇත්ත වශයෙන්ම, මේ සියල්ල තොම්සන් දන්නා ඉතා සම්භාව්‍ය මාක්ස්වාදී විශ්ලේෂණ වන අතර ඓතිහාසික න්‍යාය එවැනි දේ ගැන උනන්දුවක් දක්වන පුද්ගලයින් සඳහා හැඩතල විශ්ලේෂණයට උපකාර කරන්නේ මන්දැයි යන්නට කදිම නිදසුනකි. තොම්සන්ට අනුව, ජීවිතයේ ද්‍රව්‍යමය, ආර්ථික තත්වයන් ජනගහනයේ සමාජය, සංස්කෘතිය සහ පුරුදු කෙරෙහි බලපායි. මෙවැනි ඓතිහාසික භෞතිකවාදය මාක්ස්වාදී විශ්ලේෂනයේ කේන්ද්‍රීය වන අතර එම න්‍යාය සැබවින්ම එහි වටිනාකම පෙන්නුම් කරන අවස්ථාවකි. සමහර විට නහයට ටිකක් උඩින් පෙනෙන දේ තුළ, මගේ අදහස්වලට අනුව, තොම්සන් ලිපිය අවසන් කරන්නේ මෙසේ ය: &gt; මක්නිසාද යත්, ඒ සමඟම, සංස්කෘතියක වර්ධනයක් හෝ වෙනස්වීමක් නොවන ආර්ථික වර්ධනයක් නොමැති බැවිනි. ; කවියෙකුගේ මනසේ වර්ධනයක් මෙන් සමාජ විඥානයේ වර්ධනය, අවසාන විග්‍රහයේ දී කිසිදාක සැලසුම් කළ නොහැක.&quot; (97)

