A derivative is a contract you can buy and sell. For example, "whoever holds this piece of paper can buy 100 shares of IBM from me for $50 per share." Now, if IBM is worth a lot more than $50 a share, that piece of paper is valuable and you can sell it -- someone will pay good money for it, and its value fluctuates as IBM's (present and future) value fluctuate.

An option is a specific kind of derivative -- one which says you have the right to buy (or sell) a certain thing at a certain price if you want, often with a certain time constraint. The above example is an option. 

There are also more complex derivatives, such as "I agree to deliver you any combination of apples and oranges totaling 100,000 kg, at a time of my choosing in November 2016, for a price equal to the then-current price of 1000 barrels of Brent crude oil, but only if the USA has exited Iraq by that time."
ව්‍යුත්පන්නයක් යනු ඔබට මිලදී ගැනීමට සහ විකිණීමට හැකි ගිවිසුමකි. උදාහරණයක් ලෙස, &quot;මෙම කඩදාසි කැබැල්ල තබා ගන්නා ඕනෑම කෙනෙකුට IBM හි කොටස් 100 ක් මගෙන් එක් කොටසකට ඩොලර් 50 කට මිලදී ගත හැකිය.&quot; දැන්, IBM හි කොටසකට ඩොලර් 50 කට වඩා වැඩි වටිනාකමක් තිබේ නම්, එම කඩදාසි කැබැල්ල වටිනා වන අතර ඔබට එය විකිණිය හැකිය -- යමෙකු ඒ සඳහා හොඳ මුදලක් ගෙවනු ඇත, සහ IBM හි (වර්තමාන සහ අනාගත) අගය උච්චාවචනය වන විට එහි වටිනාකම උච්චාවචනය වේ. විකල්පයක් යනු නිශ්චිත ආකාරයේ ව්‍යුත්පන්නයකි -- ඔබට අවශ්‍ය නම්, බොහෝ විට නිශ්චිත කාල සීමාවක් සහිතව, යම් දෙයක් නිශ්චිත මිලකට මිලදී ගැනීමට (හෝ විකිණීමට) ඔබට අයිතියක් ඇති බව පවසන එකක්. ඉහත උදාහරණය විකල්පයකි. &quot;2016 නොවැම්බරයේ මා තෝරා ගන්නා මොහොතක, දැනට පවතින බ්‍රෙන්ට් බැරල් 1000ට සමාන මිලකට, කිලෝග්‍රෑම් 100,000ක ඕනෑම ඇපල් සහ දොඩම් සංයෝගයක් ඔබට ලබා දීමට මම එකඟ වෙමි&quot; වැනි වඩාත් සංකීර්ණ ව්‍යුත්පන්නයන් ද ඇත. බොරතෙල්, නමුත් ඒ වන විට එක්සත් ජනපදය ඉරාකයෙන් පිටවී ඇත්නම් පමණි.&quot;