[From youngest to oldest...](_URL_0_)

0. **[Holocene/Anthropocene Extinction](_URL_4_):** Ongoing. By all accounts, humans are now in the midst of a [6th major extinction](_URL_2_). Only the culprit this time isn't an asteroid or a volcano, its human activities. We are causing rates of extinction to be much much higher than the expected background rates. For example, on average [1 species of mammal is expected to go extinct every million years](_URL_8_). We are currently experiencing rates that are 10x as high as this. The causes are almost always traced back to humans (over-hunting, pollution, habitat destruction...). I think it is very hard for us to conceptualize just how bad its getting, just how many species are at risk of extinction, how many ecosystems are on the brink of collapse. The signs are there, the evidence is mounting - we have time to change this around. We have a lot of positive examples of species and ecosystem recovery, and I think we need to see what we did right in those cases in order to live sustainably on this planet with the other species. **Cause:** Human Activity

1. **[Cretaceous–Paleogene Extinction](_URL_5_):** 66 million years ago. About 17% of all families, 50% of all genera and 75% of all species became extinct In the seas all the ammonites disappeared and the percentage of sessile animals (those unable to move about) was reduced to about 33%. All *non-avian* dinosaurs became extinct during that time (avian dinosaurs survived). The boundary event was severe with a significant amount of variability in the rate of extinction between and among different clades. Mammals and birds, the latter descended from theropod dinosaurs, emerged as dominant large land animals. **Known Cause:** [Asteroid impact](_URL_6_) and aggravated by giant flood basalts called the [Deccan Traps](_URL_1_)

2. **[Triassic–Jurassic Extinction](_URL_10_):** 201.3 Million years ago. About 23% of all families, 48% of all genera (20% of marine families and 55% of marine genera) and 70% to 75% of all species went extinct. Most non-dinosaurian archosaurs, most therapsids, and most of the large amphibians were eliminated, leaving dinosaurs with little terrestrial competition. Non-dinosaurian archosaurs continued to dominate aquatic environments, while non-archosaurian diapsids continued to dominate marine environments. The Temnospondyl lineage of large amphibians also survived until the Cretaceous in Australia (e.g., Koolasuchus). **Possible Causes:** Volcanoes, giant flood basalts, climate change 

3. **[Permian–Triassic Extinction](_URL_7_):** 252 million years ago. Earth's largest extinction killed 57% of all families, 83% of all genera and 90% to 96% of all species (53% of marine families, 84% of marine genera, about 96% of all marine species and an estimated 70% of land species, including insects). The highly successful marine arthropod, the trilobite became extinct. The evidence of plants is less clear, but new taxa became dominant after the extinction. The "Great Dying" had enormous evolutionary significance: on land, it ended the primacy of mammal-like reptiles. The recovery of vertebrates took 30 million years, but the vacant niches created the opportunity for archosaurs to become ascendant. In the seas, the percentage of animals that were sessile dropped from 67% to 50%. The whole late Permian was a difficult time for at least marine life, even before the "Great Dying". **Possible Causes:** Volcanoes, giant flood basalts, climate change, long term methane release

4. **[Late Devonian Extinction:](_URL_9_)** 375–360 million years ago. At the end of the Frasnian Age in the later part(s) of the Devonian Period, a prolonged series of extinctions eliminated about 19% of all families, 50% of all genera and at least 70% of all species. This extinction event lasted perhaps as long as 20 million years, and there is evidence for a series of extinction pulses within this period. **Possible Causes:** Volcanoes, asteroid

5. **[Ordovician–Silurian Extinction:](_URL_11_)** 450–440 million years ago. Two events occurred that killed off 27% of all families, 57% of all genera and 60% to 70% of all species. Together they are ranked by many scientists as the second largest of the five major extinctions in Earth's history in terms of percentage of genera that went extinct. **Possible Causes**: Continental drift causing global cooling.

**More Information**

* [More on possible causes and their exact mechanisms](_URL_3_).

* Another thing that is worth understanding is that these extinction events did not just happen overnight...while the cause may have been sudden or dramatic (e.g. asteroid) the extinctions and effects lasted thousands to *millions* of years.

Edit: spelling and clarity

[බාලයාගේ සිට වැඩිහිටියා දක්වා...](_URL_0_) 0. **[හොලොසීන්/ඇන්ත්‍රොපොසීන වඳවීම](_URL_4_):** සිදුවෙමින් පවතී. සියලු ගිණුම් අනුව, මිනිසුන් දැන් සිටින්නේ [6 වැනි ප්‍රධාන වඳවීමක්](_URL_2_) මධ්‍යයේ ය. මෙවර වරදකරුවා වන්නේ ග්‍රහකයක් හෝ ගිනි කන්දක් නොවේ, එහි මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් ය. අපි වඳවී යාමේ අනුපාත අපේක්ෂා කරන පසුබිම් අනුපාතයට වඩා බෙහෙවින් වැඩි වීමට හේතු වේ. උදාහරණයක් ලෙස, සාමාන්‍යයෙන් [ක්ෂීරපායි විශේෂ 1ක් වසර මිලියනයකට වරක් වඳ වී යනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ](_URL_8_). අපි දැනට මෙය මෙන් 10x ඉහළ අගයක් අත්විඳිමින් සිටිමු. හේතූන් සෑම විටම පාහේ මිනිසුන්ගෙන් සොයාගත හැකිය (අධික දඩයම් කිරීම, දූෂණය, වාසස්ථාන විනාශය...). එය කෙතරම් නරක අතට හැරෙනවාද, ජීවී විශේෂ කීයක් වඳවී යාමේ අවදානමට ලක්ව තිබේද, පරිසර පද්ධති කීයක් කඩා වැටීමේ අද්දර තිබේද යන්න සංකල්පනය කිරීම අපට ඉතා අපහසු යැයි මම සිතමි. සලකුණු තිබේ, සාක්ෂි වැඩිවෙමින් පවතී - මෙය වෙනස් කිරීමට අපට කාලය තිබේ. විශේෂ සහ පරිසර පද්ධති ප්‍රතිසාධනය පිළිබඳ ධනාත්මක උදාහරණ රාශියක් අප සතුව ඇති අතර, අනෙක් විශේෂයන් සමඟ මෙම ග්‍රහලෝකයේ තිරසාර ලෙස ජීවත් වීමට නම් එම අවස්ථා වලදී අප කළ දේ නිවැරදිව දැකගත යුතු යැයි මම සිතමි. ** හේතුව:** මානව ක්‍රියාකාරකම් 1. **[ක්‍රිටේසියස්-පැලියෝජීන් වඳවීම](_URL_5_):** වසර මිලියන 66 කට පෙර. සියලුම පවුල්වලින් 17%ක් පමණ, සියලුම ගණවලින් 50%ක් සහ සියලුම විශේෂවලින් 75%ක් පමණ මුහුදේදී වඳ වී ගොස් ඇති අතර, සියලුම ඇමෝනයිට් වර්ග මුහුදේදී අතුරුදහන් වූ අතර, සෙස්සෙල් සතුන්ගේ ප්‍රතිශතය (චලනය වීමට නොහැකි) 33% දක්වා අඩු විය. කුරුළු නොවන සියලුම ඩයිනෝසරයන් එම කාලය තුළ වඳ වී ගියේය (කුරුළු ඩයිනෝසෝරයන් බේරී ඇත). විවිධ ක්ලේඩ් අතර සහ ඒවා අතර වඳවී යාමේ වේගයේ සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක විචල්‍යතාවයක් සමඟ මායිම් සිදුවීම දරුණු විය. ක්ෂීරපායින් සහ පක්ෂීන්, තෙරපොඩ් ඩයිනෝසෝරයන්ගෙන් පැවත එන, ප්‍රමුඛ විශාල ගොඩබිම් සතුන් ලෙස මතු විය. ** දන්නා හේතුව:** [ග්‍රහක බලපෑම](_URL_6_) සහ [Deccan Traps](_URL_1_) නමින් හැඳින්වෙන යෝධ ගංවතුර බැසෝල්ට් මගින් උග්‍ර විය. සියලුම පවුල්වලින් 23%ක් පමණ, සියලුම ගණවලින් 48%ක් (සාගර පවුල්වලින් 20%ක් සහ සමුද්‍ර ජනකවලින් 55%ක්) සහ සියලුම විශේෂවලින් 70% සිට 75%ක් පමණ වඳ වී ගියේය. බොහෝ ඩයිනෝසෝරියානු නොවන ආචෝසෝරයන්, බොහෝ තෙරප්සිඩ් සහ විශාල උභයජීවීන් බොහොමයක් ඉවත් කරන ලද අතර, ඩයිනෝසෝරයන්ට භූමිෂ්ඨ තරඟයක් නොතිබුණි. ඩයිනෝසෝරියානු නොවන ආචෝසෝරයන් ජලජ පරිසරයේ ආධිපත්‍යය දැරූ අතර, සාගර පරිසරයේ ආධිපත්‍යය දැරුවේ ආචෝසෝරියන් නොවන ඩයප්සිඩයි. විශාල උභයජීවීන්ගේ Temnospondyl පෙළපත ඕස්ට්‍රේලියාවේ ක්‍රිටේසියස් යුගය දක්වා ද පැවතුනි (උදා: Koolasuchus). **හැකි හේතු:** ගිනි කඳු, යෝධ ගංවතුර බාසල්ට්, දේශගුණික විපර්යාස 3. **[Permian-Triassic Extinction](_URL_7_):** වසර මිලියන 252 කට පෙර. පෘථිවියේ විශාලතම වඳවීම සියලු පවුල්වලින් 57% ක්, සියලු වර්ගවලින් 83% ක් සහ සියලුම විශේෂවලින් 90% සිට 96% දක්වා (සාගර පවුල්වලින් 53%, සමුද්‍ර ජනක 84%, සියලු සාගර විශේෂවලින් 96% ක් පමණ සහ ඇස්තමේන්තුගත 70% ක් පමණ) මිය ගියේය. කෘමීන් ඇතුළු ඉඩම් විශේෂ). ඉතා සාර්ථක සාගර ආත්‍රපෝඩාව වන ට්‍රයිලෝබයිට් වඳ වී ගියේය. ශාක පිළිබඳ සාක්ෂි එතරම් පැහැදිලි නැත, නමුත් වඳවී යාමෙන් පසු නව ටැක්සා ප්‍රමුඛ විය. &quot;මහා මරණයට&quot; දැවැන්ත පරිණාමීය වැදගත්කමක් තිබුණි: ගොඩබිම, එය ක්ෂීරපායී වැනි උරගයින්ගේ ප්‍රමුඛත්වය අවසන් කළේය. පෘෂ්ඨවංශීන් ප්‍රකෘතිමත් වීමට වසර මිලියන 30 ක් ගත වූ නමුත් හිස් වූ නිකේතන ආචෝසෝරයන්ට නැගීමේ අවස්ථාව නිර්මාණය කළේය. මුහුදේ දී, 67% සිට 50% දක්වා අඩු වූ සතුන්ගේ ප්රතිශතය අඩු විය. &quot;මහා මරණයට&quot; පෙර සිටම අඩුම තරමින් සාගර ජීවීන් සඳහා මුළු අග පර්මියන් දුෂ්කර කාලයක් විය. **හැකි හේතු:** ගිනි කඳු, යෝධ ගංවතුර බැසෝල්ට්, දේශගුණික විපර්යාස, දිගු කාලීන මීතේන් මුදා හැරීම 4. **[Late Devonian Extinction:](_URL_9_)** වසර මිලියන 375-360 කට පෙර. ෆ්‍රාස්නියානු යුගයේ අවසානයේ ඩෙවෝනියානු යුගයේ පසු කොටස(ය) තුළ දීර්ඝ කාලීන වඳ වී යාම් මාලාවක් මගින් සියලුම පවුල්වලින් 19%ක් පමණද, සියලුම ගණවලින් 50%ක් සහ සියලුම විශේෂවලින් අවම වශයෙන් 70%ක්වත් නැති කර දමන ලදී. මෙම වඳ වී යාමේ සිදුවීම සමහර විට වසර මිලියන 20 ක් තරම් දිගු කාලයක් පැවති අතර, මෙම කාල සීමාව තුළ වඳවී යාමේ ස්පන්දන මාලාවක් සඳහා සාක්ෂි තිබේ. **හැකි හේතු:** ගිනි කඳු, ග්‍රහක 5. **[Ordovician-Silurian Extinction:](_URL_11_)** වසර මිලියන 450-440 කට පෙර. සියලුම පවුල්වලින් 27%ක්, සියලුම වර්ගවලින් 57%ක් සහ සියලුම විශේෂවලින් 60% සිට 70%ක් දක්වා මරා දැමූ සිදුවීම් දෙකක් සිදු විය. වඳ වී ගිය ගණ ප්‍රතිශතය අනුව පෘථිවි ඉතිහාසයේ සිදු වූ ප්‍රධාන වඳවීම් පහෙන් දෙවන විශාලතම ඒවා ලෙස බොහෝ විද්‍යාඥයන් විසින් ඒවා ශ්‍රේණිගත කර ඇත. **හැකි හේතු**: ගෝලීය සිසිලනය ඇති කරන මහාද්වීපික ප්ලාවිතය. **වැඩිදුර තොරතුරු** * [විය හැකි හේතූන් සහ ඒවායේ නිවැරදි යාන්ත්‍රණ පිළිබඳ වැඩි විස්තර](_URL_3_). * තවත් තේරුම් ගත යුතු කරුණක් නම්, මෙම වඳවී යාමේ සිදුවීම් එක රැයකින් සිදු වූවක් නොවේ... හේතුව හදිසි හෝ නාටකාකාර (උදා: ග්‍රහක) විය හැකි අතර, වඳවී යාම සහ බලපෑම් වසර දහස් ගණනක සිට *මිලියන ගණන්* දක්වා පැවතුනි. සංස්කරණය කරන්න: අක්ෂර වින්‍යාසය සහ පැහැදිලිකම
