I'm just going to respond regarding Somalia, since I'm not as well read regarding Libya and other Italian colonial territories.

The short answer to your question is that Italy's footprint in Somalia was light for most of its colonial history, and just as the Italians were ramping up assimilation efforts, WWII came along and stripped the colony from them.

The area became a protectorate of Italy in 1888 when Sultan Yusuf Ali Kenadid of the Majeerteen Sultanate signed a treaty with Italy. Kenadid's rival and neighbor, Sultan Boqor Osman Mahamuud of the Sultanate of Hobyo, signed a similar deal the next year, forming a continuous territory.

It was not, in some ways, a traditional colony at first in that the Italians had limited interest in most of the arid Somalian landscape - they were mostly interested in the strategically important ports on the shore, which gave them access to the Suez Canal and the Gulf of Aden.

The Italians provided arms and money to the sultans in return for this protectorate status, but they held little direct control beyond their coastal strip. Even here, the Italian population was mostly military officers and colonial officials, with few settlers.

It wasn't until the early 1930s that a two successive Italian Governors -  Guido Corni and Maurizio Rava -  started actively trying to assimilate the Somalis into Italian culture. The Italians began to build out hospitals and schools around the capital, Mogadishu, around this time, and more Italians began to arrive as permanent settlers. By 1930, there were 22,000 Italians living in Mogadishu and its immediate surrounding territory, but they were still a light footprint on the ground.

By 1935 that number had grown to 50,000 Italians settlers, 20,000 of who lived in Mogadishu, representing just under half of the city's population. Over the course of the colonial governance of the territory, the succession of sultans which controlled much of the inland territory occasionally proved disloyal, and over time the Italians started taking more and more direct control of the hinterlands of the territory as a way of ensuring better control. 

If things had continued like this for a few more decades it's very likely that Italian language and culture would have become inculcated, at least around the coastal areas where Italian presence was heaviest, but Italy joined the Axis during WWII. They lost Somalia to a British attack in the spring of 1941. After the war the UN made the colony a trusteeship, and it was granted independence in the 1960s.

When Siad Barre became president of Somalia in 1969, he enforced a policy of promoting the Somali language and enforcing it in government use. He adopted a new Latin alphabet for the language. Somali was the only language allowed to be taught in schools. His stated reason was to erase the gap between those who fluently spoke Italian and English and those who did not, as well as to help foster a thriving Somali culture.

As to the Italian colonists, some started leaving after WWII, but the exodus picked up after independence. There were several anti-Italian riots in Mogadishu around this time in which multiple Italians were killed. Many returned to Italy or migrated to the US, though there was still a small Italian population in the city through the 1990s.

**Sources:**

* Barrington, Lowell, After Independence: "Making and Protecting the Nation in Postcolonial and Postcommunist States."
* Baker, Bruce. "Escape from Domination in Africa: Political Disengagement  &  Its Consequences."
මම ලිබියාව සහ අනෙකුත් ඉතාලි යටත් විජිත ප්‍රදේශ ගැන එතරම් හොඳින් කියවා නැති නිසා මම සෝමාලියාව සම්බන්ධයෙන් ප්‍රතිචාර දැක්වීමට යන්නෙමි. ඔබේ ප්‍රශ්නයට කෙටි පිළිතුර නම්, සෝමාලියාවේ ඉතාලියේ පා සලකුණ එහි යටත් විජිත ඉතිහාසයේ බොහෝ දුරට සැහැල්ලු වූ අතර, ඉතාලියානුවන් උකහා ගැනීමේ උත්සාහයන් වේගවත් කරන විට, WWII පැමිණ ඔවුන්ගෙන් යටත් විජිතය ඉවත් කළ බවයි. 1888 දී Majeerteen Sultanate හි සුල්තාන් Yusuf Ali Kenadid ඉතාලිය සමඟ ගිවිසුමක් අත්සන් කිරීමත් සමඟ මෙම ප්‍රදේශය ඉතාලියේ ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් බවට පත් විය. කෙනාඩිඩ්ගේ ප්‍රතිවාදියා සහ අසල්වැසියා වන හොබියෝ සුල්තාන් රාජ්‍යයේ සුල්තාන් බොකර් ඔස්මාන් මහමුද්, ඊළඟ වසරේ එවැනිම ගිවිසුමක් අත්සන් කර අඛණ්ඩ භූමියක් ඇති කළේය. ඉතාලියානුවන් බොහෝ ශුෂ්ක සෝමාලියානු භූ දර්ශනය කෙරෙහි සීමිත උනන්දුවකින් සිටි බව මුලදී සම්ප්‍රදායික යටත් විජිතයක් නොවීය - ඔවුන් වැඩි වශයෙන් උනන්දුවක් දැක්වූයේ වෙරළේ ඇති උපායමාර්ගික වශයෙන් වැදගත් වරායන් කෙරෙහි වන අතර එමඟින් ඔවුන්ට සූවස් ඇළට ප්‍රවේශය සහ ඒඩන් බොක්ක. ඉතාලියානුවන් මෙම ආරක්ෂිත තත්ත්වය සඳහා සුල්තාන්වරුන්ට ආයුධ සහ මුදල් ලබා දුන් නමුත් ඔවුන්ගේ වෙරළ තීරයෙන් ඔබ්බට ඔවුන්ට සෘජු පාලනයක් නොතිබුණි. මෙහි පවා, ඉතාලි ජනගහනය බොහෝ විට හමුදා නිලධාරීන් සහ යටත් විජිත නිලධාරීන් වූ අතර පදිංචිකරුවන් ස්වල්පයක් විය. 1930 ගණන්වල මුල් භාගය වන තුරුම අනුප්‍රාප්තික ඉතාලි ආණ්ඩුකාරවරුන් දෙදෙනෙකු - Guido Corni සහ Maurizio Rava - සෝමාලියන් ඉතාලි සංස්කෘතියට උකහා ගැනීමට සක්‍රීයව උත්සාහ කිරීමට පටන් ගත්හ. ඉතාලියානුවන් මොගඩිෂු අගනුවර අවට රෝහල් සහ පාසල් ඉදිකිරීමට පටන් ගත්තේ මේ කාලයේදී වන අතර තවත් ඉතාලි ජාතිකයන් ස්ථිර පදිංචිකරුවන් ලෙස පැමිණීමට පටන් ගත්හ. 1930 වන විට, ඉතාලි ජාතිකයන් 22,000ක් මොගඩිෂු සහ එහි ආසන්න ප්‍රදේශයේ ජීවත් වූ නමුත් ඔවුන් තවමත් බිම සැහැල්ලු පියසටහනක් විය. 1935 වන විට එම සංඛ්‍යාව ඉතාලි පදිංචිකරුවන් 50,000ක් දක්වා වර්ධනය වී ඇති අතර, ඔවුන්ගෙන් 20,000ක් මොගඩිෂු හි ජීවත් වූ අතර එය නගරයේ ජනගහනයෙන් අඩකට වඩා අඩු ප්‍රමාණයක් නියෝජනය කරයි. භූමි ප්‍රදේශයේ යටත් විජිත පාලනය අතරතුර, රට අභ්‍යන්තරයේ බොහෝ ප්‍රදේශ පාලනය කළ සුල්තාන්වරුන්ගේ අනුප්‍රාප්තිය ඉඳහිට පක්ෂපාතී බව ඔප්පු වූ අතර, කාලයත් සමඟ ඉතාලියානුවන් වඩා හොඳ බව සහතික කිරීමේ මාර්ගයක් ලෙස භූමියේ අභ්‍යන්තර ප්‍රදේශ වඩ වඩාත් සෘජුව පාලනය කිරීමට පටන් ගත්හ. පාලනය. තවත් දශක කිහිපයක් මේ ආකාරයටම පැවතුනේ නම්, ඉතාලි භාෂාව සහ සංස්කෘතිය, අඩුම තරමින් ඉතාලියානුවන් වැඩි වශයෙන් සිටින වෙරළබඩ ප්‍රදේශ වටා, නමුත් දෙවන ලෝක යුද්ධයේදී ඉතාලිය අක්ෂයට එක්වීමට ඉඩ තිබුණි. 1941 වසන්තයේ දී බ්‍රිතාන්‍ය ප්‍රහාරයකින් ඔවුන්ට සෝමාලියාව අහිමි විය. යුද්ධයෙන් පසු UN විසින් යටත් විජිතය භාරකාරත්වයක් බවට පත් කළ අතර 1960 ගණන්වල එයට නිදහස ලබා දෙන ලදී. 1969 දී Siad Barre සෝමාලියාවේ ජනාධිපති වූ විට, ඔහු සෝමාලි භාෂාව ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ එය රජයේ භාවිතයේ බලාත්මක කිරීමේ ප්‍රතිපත්තියක් ක්‍රියාත්මක කළේය. ඔහු භාෂාව සඳහා නව ලතින් අක්ෂර මාලාවක් භාවිතා කළේය. පාසල්වල ඉගැන්විය හැකි එකම භාෂාව සෝමාලි භාෂාවයි. ඔහුගේ ප්‍රකාශිත හේතුව වූයේ ඉතාලි සහ ඉංග්‍රීසි චතුර ලෙස කතා කරන අය සහ නොදන්නා අය අතර පරතරය මකා දැමීම මෙන්ම සමෘද්ධිමත් සෝමාලියානු සංස්කෘතියක් පෝෂණය කිරීමට උපකාර කිරීම ය. ඉතාලි යටත් විජිතවාදීන් සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, සමහරු දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු පිටව යාමට පටන් ගත් නමුත් නිදහසෙන් පසු නික්මයාම ආරම්භ විය. මේ කාලයේ මොගඩිෂු හි ඉතාලි විරෝධී කෝලාහල කිහිපයක් ඇති වූ අතර එහිදී ඉතාලි ජාතිකයන් කිහිප දෙනෙකු මිය ගියේය. 1990 ගණන් වන විට නගරයේ කුඩා ඉතාලි ජනගහනයක් සිටියද බොහෝ දෙනෙක් නැවත ඉතාලියට හෝ එක්සත් ජනපදයට සංක්‍රමණය වූහ. **මූලාශ්‍ර:** * බැරින්ටන්, ලෝවෙල්, නිදහසින් පසු: &quot;පශ්චාත් යටත් විජිත සහ පශ්චාත් කොමියුනිස්ට් රාජ්‍යයන් තුළ ජාතිය සෑදීම සහ ආරක්ෂා කිරීම.&quot; * බේකර්, බෲස්. &quot;Escape from Domination in Africa: Political Disengagement &amp; Its Consequences.&quot;