When light passes through a gas like the atmosphere of a planet or star, the molecules that make up the gas absorb light of very specific colors. If you take this light and split it up into a rainbow, you can see dark lines where this light was absorbed.

Many molecules have had their absorption lines mapped and those can be used to figure out which molecules are present in the gas that the light passed through.

If we point our telescope at a planet and are very careful, we can measure the light which passes through any atmosphere which may be present on it and can then detect which molecules are present there, including water.

Objects which are in our solar system can be observed more directly than this, but similar techniques are still useful, particularly for very distant or dim objects. For planets outside of our solar system, this is pretty much the only way we can confirm anything about what is present in their atmospheres.

There are other theories and techniques regarding habitability, however. In particular, the size of the planet, the size of its star(s), and their proximity to each other are very important in determining what is likely to exist.

And of course, this is all limited by our ability to imagine what life might even look like. We only have one example to work with, so other systems for something we would even recognize as life are all speculative, but it is very likely that the universe will surprise us with its creativity.
ග්‍රහලෝකයක හෝ තාරකාවක වායුගෝලය වැනි වායුවක් හරහා ආලෝකය ගමන් කරන විට එම වායුව සෑදෙන අණු ඉතා නිශ්චිත වර්ණවලින් යුත් ආලෝකය අවශෝෂණය කරයි. ඔබ මෙම ආලෝකය ගෙන දේදුන්නක් ලෙස බෙදුවහොත්, මෙම ආලෝකය උරාගත් තැන්වල අඳුරු රේඛා දැකිය හැකිය. බොහෝ අණු ඒවායේ අවශෝෂණ රේඛා සිතියම්ගත කර ඇති අතර ආලෝකය හරහා ගමන් කරන වායුවේ කුමන අණු ඇත්දැයි සොයා ගැනීමට ඒවා භාවිතා කළ හැකිය. අපි අපේ දුරේක්ෂය ග්‍රහලෝකයක් දෙසට යොමු කර ඉතා ප්‍රවේශම් වුවහොත්, අපට එහි ඇති ඕනෑම වායුගෝලයක් හරහා ගමන් කරන ආලෝකය මැනිය හැකි අතර ජලය ඇතුළු එහි ඇති අණු මොනවාදැයි හඳුනාගත හැකිය. අපගේ සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ඇති වස්තූන් මීට වඩා සෘජුව නිරීක්ෂණය කළ හැකි නමුත්, විශේෂයෙන්ම ඉතා දුරස්ථ හෝ අඳුරු වස්තූන් සඳහා සමාන තාක්ෂණික ක්‍රම තවමත් ප්‍රයෝජනවත් වේ. අපගේ සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයෙන් පිටත ග්‍රහලෝක සඳහා, ඒවායේ වායුගෝලයේ පවතින දේ පිළිබඳව අපට ඕනෑම දෙයක් තහවුරු කළ හැකි එකම ක්‍රමය මෙයයි. කෙසේ වෙතත්, වාසස්ථාන සම්බන්ධයෙන් වෙනත් න්‍යායන් සහ ශිල්පීය ක්‍රම තිබේ. විශේෂයෙන්ම, ග්‍රහලෝකයේ ප්‍රමාණය, එහි තරු(ය) ප්‍රමාණය සහ ඒවා එකිනෙක සමීපව පැවතීමට ඉඩ ඇති දේ තීරණය කිරීමේදී ඉතා වැදගත් වේ. ඇත්ත වශයෙන්ම, ජීවිතය කෙබඳු විය හැකිද යන්න සිතා ගැනීමට අපට ඇති හැකියාවෙන් මේ සියල්ල සීමා වේ. අපට වැඩ කිරීමට ඇත්තේ එක් උදාහරණයක් පමණි, එබැවින් අප ජීවය ලෙස පවා හඳුනාගත හැකි යමක් සඳහා වෙනත් පද්ධති සියල්ලම සමපේක්ෂන වේ, නමුත් විශ්වය එහි නිර්මාණශීලීත්වයෙන් අපව පුදුමයට පත් කිරීමට බොහෝ දුරට ඉඩ තිබේ.