Iron is first attested in Anatolia in the third millennium BCE. An iron dagger with trace amounts of nickel was found in the "royal" tombs of Alaça Höyük (ca. 2300 BCE). Iron is better known, however, from Old Assyrian texts (2000-1750 BCE). During this time period, Assyrian merchants regularly traveled to Anatolia to trade textiles and other Mesopotamian products in exchange for precious metals. Iron was about forty times as valuable as silver in the Old Assyrian period. 

In the Old Hittite period (1600-1450 BCE), iron was used especially for spears and sceptres during religious ceremonies, which served as symbols of the king's power. By the Middle Hittite period (ca. 1450-1350 BCE), the Hittites were also using iron for ceremonial axes, the king's lituus (a curved staff), and jewelry. An excerpt from the KI.LAM festival: 

 > Then the palace spear-man takes the iron spear from the king and gives it to the palace official. 

 > The first of the palace officials takes an iron axe from the last of the palace spear-men and gives it to the supervisor of the palace officials. The supervisor of the palace officials gives it to the king. The place on the axe where the engraving of the Storm God is, he turns that side toward the king...

Attestations of iron in Hittite texts really take off in the Hittite empire period (1350-1180 BCE), however. By this time iron was also used for cult idols, knives, daggers, and swords. Its use for jewelry declined, suggesting the metal was not quite as rare and impressive as it had been. That it was now measured by the mina like copper rather than by the shekel like gold and silver (as it had been previously) supports this conclusion. 

The Hittites sometimes referred to "black iron" (AN.BAR GE6), which is possibly meteoric iron. A ritual for the construction of a palace refers specifically to the use of meteoric iron. 

 > They have laid foundations of silver and gold. The gold they brought from Birunduma. The silver they brought from Kazza. The lapis they brought from Mount Takniyara. The marble they brought from Kanisha. The jasper they brought from the land of Elam. The diorite they brought from the earth. The black iron of heaven they brought from heaven. Copper and bronze they brought from Mount Taggata in Alašiya.

Iron was worked by smiths (LÚ.SIMUG). The first step was to sort the raw material and purify it. The metal was then cast (*lahuwai*, "to pour") into ingots. Three types of iron are known - iron (AN.BAR), iron "from the furnace" (AN.BAR *ŠA* _URL_0_), and "excellent" iron (AN.BAR SIG5). 

Iron does not seem to have been a significant metal for commerce and taxes. Andreas Müller-Karpe calculated the frequencies of metals in Hittite economic texts ("Anatolische Bronzeschwerter und Sudosteurop" in *Festschrift fur Otto-Hermann Frey zum 65. Geburtstag*, pp. 74-78). He found that 25% of taxes were paid in metal; of these taxes, 60%, 13%, and 8% were paid in copper, silver, and tin, respectively. Gold and iron had only one attestation apiece. 

**Further reading**

Muhly, J.D. 1980. *The Coming of the Iron Age*.

Waldbaum, Jane. 1978. *From Bronze to Iron. The Transition from the Bronze Age to the Iron Age in the Eastern Mediterranean*. 

Yalçın, Ünsal. 1999. "Early Iron Metallurgy in Anatolia." *Anatolian Studies* 49: 177-87.

ක්‍රි.පූ. තුන්වන සහස්‍රයේ දී යකඩ ප්‍රථම වරට ඇනටෝලියාවේ දී සහතික කර ඇත. ඇලසා හොයූක් (ක්‍රි.පූ. 2300 පමණ) &quot;රාජකීය&quot; සොහොන් වල තිබී නිකල් අංශු මාත්‍ර සහිත යකඩ කිනිස්සක් හමු විය. කෙසේවෙතත්, පැරණි ඇසිරියානු ග්‍රන්ථවලින් (ක්‍රි.පූ. 2000-1750) යකඩ වඩාත් හොඳින් ප්‍රකටය. මෙම කාල පරිච්ෙඡ්දය තුළ, ඇසිරියානු වෙළෙන්දෝ වටිනා ලෝහ වෙනුවට රෙදිපිළි සහ අනෙකුත් මෙසපොතේමියානු නිෂ්පාදන වෙළඳාම් කිරීම සඳහා නිතිපතා ඇනටෝලියාවට ගියහ. පැරණි ඇසිරියානු යුගයේ යකඩ රිදී මෙන් හතළිස් ගුණයක් පමණ වටිනා විය. පැරණි හිත්තයිට් යුගයේ (ක්‍රි.පූ. 1600-1450) රජුගේ බලයේ සංකේත ලෙස ක්‍රියා කරන ආගමික උත්සව වලදී හෙල්ල සහ යෂ්ටිය සඳහා යකඩ භාවිතා කරන ලදී. මධ්‍යම හිත්තයිට් යුගය (ක්‍රි.පූ. 1450-1350 පමණ) වන විට, හිත්තයිවරු චාරිත්‍රානුකූල අක්ෂ, රජුගේ ලිටූස් (වක්‍ර සැරයටියක්) සහ ස්වර්ණාභරණ සඳහා ද යකඩ භාවිතා කළහ. KI.LAM උත්සවයෙන් උපුටා ගැනීමක්: &gt; එවිට මාලිගාවේ හෙල්ල මිනිසා රජුගෙන් යකඩ හෙල්ලය ගෙන මාලිගාවේ නිලධාරියාට දෙයි. &gt; මාලිගාවේ නිලධාරීන්ගෙන් පළමුවැන්නා මාලිගාවේ අන්තිම හෙල්ල මිනිසුන්ගෙන් යකඩ පොරොවක් ගෙන මාලිගාවේ නිලධාරීන්ගේ අධීක්ෂකවරයාට දෙයි. මාලිගාවේ නිලධාරීන්ගේ අධීක්ෂක එය රජුට දෙයි. කුණාටු දෙවියන්ගේ කැටයම ඇති පොරොව මත ඇති ස්ථානය, ඔහු එම පැත්ත රජු දෙසට හරවයි... කෙසේ වෙතත් හිත්තයිට් අධිරාජ්‍ය යුගයේදී (ක්‍රි.පූ. 1350-1180) හිත්තයිට් ග්‍රන්ථවල යකඩ පිළිබඳ සහතික ඇත්ත වශයෙන්ම ආරම්භ විය. මෙම කාලය වන විට වන්දනා පිළිම, පිහි, කිනිතුල්ලන් සහ කඩු සඳහා ද යකඩ භාවිතා කර ඇත. ස්වර්ණාභරණ සඳහා එහි භාවිතය ප්‍රතික්ෂේප වූ අතර, ලෝහය එය තිබූ තරම් දුර්ලභ හා ආකර්ෂණීය නොවන බව අඟවයි. එය දැන් මනිනු ලබන්නේ රන් රිදී වැනි ෂෙකෙල් වලට වඩා තඹ වැනි මිනා වලින් (මීට පෙර මෙන්) මෙම නිගමනයට අනුබල දෙයි. හිටයිට්වරු සමහර විට &quot;කළු යකඩ&quot; (AN.BAR GE6) ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර එය උල්කාපාත යකඩ විය හැකිය. මාලිගාවක් ඉදිකිරීම සඳහා වූ චාරිත්රයක් උල්කාපාත යකඩ භාවිතා කිරීම විශේෂයෙන් සඳහන් කරයි. &gt; ඔවුන් රිදී සහ රන් අත්තිවාරම් දමා ඇත. බිරුඳුමෙන් ගෙනා රත්තරන්. ඔවුන් කසාවෙන් ගෙනා රිදී. ඔවුන් ටක්නියාර කන්දෙන් ගෙනා ලපිස්. ඔවුන් කනිෂාගෙන් ගෙනා කිරිගරුඬ. ඔවුන් ඒලාම් දේශයෙන් ගෙනා ජැස්පර් ය. ඔවුන් පොළොවෙන් ගෙනා ඩයරයිට්. ඔවුන් ස්වර්ගයෙන් ගෙනා ස්වර්ගයේ කළු යකඩ. තඹ සහ ලෝකඩ ඔවුන් ගෙනාවේ ඇලසියා හි ටැග්ගාටා කන්දෙන්. යකඩ වැඩ කළේ ස්මිත් (LÚ.SIMUG) විසිනි. පළමු පියවර වූයේ අමුද්‍රව්‍ය වර්ග කර පිරිසිදු කිරීමයි. ඉන්පසු ලෝහය (*ලහුවයි*, &quot;වත් කිරීමට&quot;) ඉන්ගෝට් වලට දමන ලදී. යකඩ වර්ග තුනක් දන්නා කරුණකි - යකඩ (AN.BAR), යකඩ &quot;උදුනෙන්&quot; (AN.BAR *ŠA* _URL_0_), සහ &quot;විශිෂ්ට&quot; යකඩ (AN.BAR SIG5). වාණිජ හා බදු සඳහා යකඩ සැලකිය යුතු ලෝහයක් වූ බවක් නොපෙනේ. Andreas Müller-Karpe විසින් Hittite ආර්ථික ග්‍රන්ථවල ඇති ලෝහවල සංඛ්‍යාත ගණනය කරන ලදී (&quot;Anatolische Bronzeschwerter und Sudosteurop&quot; *Festschrift fur Otto-Hermann Frey zum 65. Geburtstag*, pp. 74-78). බදු වලින් 25% ක් ලෝහයෙන් ගෙවන බව ඔහු සොයා ගත්තේය; මෙම බදු වලින් 60%, 13% සහ 8% පිළිවෙළින් තඹ, රිදී සහ ටින් වලින් ගෙවන ලදී. රත්තරන් සහ යකඩවලට තිබුණේ එක් සහතිකයක් පමණි. **වැඩිදුර කියවීම** Muhly, JD 1980. *යකඩ යුගයේ පැමිණීම*. වෝල්ඩ්බෝම්, ජේන්. 1978. *ලෝකඩ සිට යකඩ දක්වා. නැගෙනහිර මධ්‍යධරණී මුහුදේ ලෝකඩ යුගයේ සිට යකඩ යුගය දක්වා සංක්‍රමණය වීම*. යාල්චින්, අන්සාල්. 1999. &quot;ඇනටෝලියාවේ මුල් යකඩ ලෝහය.&quot; *ඇනටෝලියානු අධ්‍යයනය* 49: 177-87.
