0
ସେୟାର
ଜନନେନ୍ଦ୍ରିୟ ନାରୀର ଶରୀରର ଗୋଟିଏ ଅଂଶ ମାତ୍ର। ହୁଏତ ତା’ ଶରୀରର ଅନ୍ୟତମ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗ, ଯାହା ତା’କୁ ପୁରୁଷଠାରୁ ଅଲଗା କରେ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏତିକି ଜାଣୁ ଓ ବୁଝୁ। ମାତ୍ର ଜନନେନ୍ଦ୍ରିୟ ନାରୀ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ସଶକ୍ତିକରଣର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ ବା ଆୟୁଧ ହୋଇପାରେ ଏବଂ ତା’ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱର ଅନ୍ୟତମ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପରିପ୍ରକାଶ ହୋଇପାରେ- ଏ ସବୁ ସାଧାରଣତଃ ଆମ ଚିନ୍ତାର ବାହାରେ।
‘ଦି ଭାଜିନା ମନୋଲୋଗ୍‌ସ୍‌’ ନାଟକଟି ଏ ଦିଗରେ ଆମର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ଉନ୍ମୋଚିତ କରିପାରେ! ଏ ନାଟକଟିକୁ ଦେଖିବାପରେ ଦର୍ଶକ ମନରେ ନାରୀ ଜନନେନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ନେଇ ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ଅବଧାରଣାସବୁ ବଦଳି ଯାଇପାରେ। ସେ ପ୍ରସଙ୍ଗଟିକୁ ଗୋଟେ ନୂଆ ଆଖିରେ ଦେଖିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇପାରେ।
ନାଟକ କହିଲେ ସାଧାରଣରେ ସାଧାରଣ ଦର୍ଶକମାନେ ଯାହା ବୁଝି ଆସିଛନ୍ତି, ‘ଦି ଭାଜିନା ମନୋଲୋଗ୍‌ସ୍‌’ ସେ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ- ଯାହା ଚମକାଇ ଦେବାରେ ସକ୍ଷମ ମଧ୍ୟ। ତେବେ ତା’ଠୁ ଆହୁରି ଚମକପ୍ରଦ କଥା ହେଉଛି, ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଏହା ମଞ୍ଚସ୍ଥ ହେବା। ଏବଂ ତା’ଠୁ ଆହୁରି ଚମକପ୍ରଦ ହେଉଛି, ପ୍ରବେଶ ପାଇଁ ଟିକେଟ୍‌ କରିବାକୁ ପଡୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନାଟକଟି ହାଉସ୍‌ଫୁଲ୍‌ ହେବା।
‘ଦି ଭାଜିନା ମନୋଲୋଗ୍‌ସ୍‌’ ମଞ୍ଚସ୍ଥ ହୋଇଥିଲା ଏଇ ଫେବ୍ରୁଆରି ୨୮ ତାରିଖରେ, ଭୁବନେଶ୍ୱରର ମେଫେୟାର୍‌ ହୋଟେଲ୍‌ର ସମ୍ମିଳନୀ କକ୍ଷରେ। ଅନ୍‌ଜିପ୍‌ ପକ୍ଷରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏହି ଆୟୋଜନର ମୁଖ୍ୟ ଥିଲେ ତନୟା ପଟ୍ଟନାୟକ। ସେଥିରେ ତନୟା ନିଜେ ଅଭିନୟ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଅଭିନୟରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ ଗାର୍ଗୀ ଭଟ୍ଟାଚାର୍ଯ୍ୟ, ବିନୀତା ଘୋଷାଲ, ପ୍ରାଚୀ ମହାଜନ, ଧୃବାଣୀ ମିଶ୍ର ଓ ଫ୍ଲୋରା ସ୍ୱାଇଁ। ନାଟକର ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଦେଇଥିଲେ ପ୍ରାଚୀ ଅଗ୍ରଓ୍ଵାଲ୍‌ ମହାଜନ। ଗୋଟିଏ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ କଥା ହେଉଛି, ଏଥିରେ ଅଭିନୟ କରିଥିବା ଛଅଜଣଙ୍କ ଭିତରୁ ଜଣେ ହେଲେ ପେସାଦାର ଅଭିନେତ୍ରୀ ନୁହନ୍ତି, ପୁଣି କେତେକଙ୍କର ତ ତାହା ଥିଲା ମଞ୍ଚକୁ ପ୍ରଥମ ପ୍ରବେଶ। ତେବେ ଏହି ଇଂରାଜି ନାଟକରେ ସମସ୍ତେ ଯେମିତି ଚମତ୍କାର ଭାବେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ, ତାହା ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ମୁଗ୍ଧ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ କରିଥିଲା।
‘ଦି ଭାଜିନା ମନୋଲୋଗ୍‌ସ୍‌’ ହେଉଛି ନାରୀମାନଙ୍କର ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ଓ ଗୋପନୀୟ ବୋଲି ମନେ କରା ଯାଉଥିବା ଅନୁଭବଗୁଡ଼ିକର ସମାହାର। ଯାହା ଭିତରେ ପ୍ରେମ ତ ଅଛି, ଅଛି ମଧ୍ୟ ବଳାତ୍କାର, ପ୍ରସବ ଓ ଯୌନସୁଖ ଭଳି ‘ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ’ ପ୍ରସଙ୍ଗସବୁ। ଏ ଅନୁଭବଗୁଡ଼ିକୁ କହିବାରେ ଏହାର ଚରିତ୍ରମାନେ ଆଦୌ କୁଣ୍ଠିତ ନୁହନ୍ତି, ବରଂ ସ୍ପଷ୍ଟ। ଯେଉଁ ସମାଜରେ ବହୁନାରୀ ସହିତ ସଂପର୍କ ରଖିଥିବା ପୁରୁଷକୁ ସଫଳ ସୁପରୁଷ କୁହା ଯାଉଥିବାବେଳେ କେବଳ ପିନ୍ଧିଥିବା ପୋଷାକ ପାଇଁ ଝିଅଟିଏକୁ ବେଶ୍ୟା କୁହାଯାଏ, ସେଇ ଲିଙ୍ଗଗତ ବିସଙ୍ଗତିର ପୃଷ୍ଠଭୂମିରେ ‘ଦି ଭାଜିନା ମନୋଲୋଗ୍‌ସ୍‌’ ଆମ ସ୍ୱୀକୃତ ଭଲ-ମନ୍ଦ ନୀତି ନିୟମ ପ୍ରତି ଏକ ଶକ୍ତ ଓ ଖୋଲା ଆହ୍ଵାନ।
‘ଦି ଭାଜିନା ମନୋଲୋଗ୍‌ସ୍‌’ର ଲେଖିକା ହେଉଛନ୍ତି ଇଭ୍‌ ଏନ୍‌ସ୍ଲର୍‌। ନାଟକଟି ପ୍ରଥମେ ୧୯୯୬ ମସିହାରେ ନ୍ୟୁୟର୍କର ହିୟର୍‌ ଆର୍ଟ ସେଣ୍ଟର୍‌ରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଥିଲା। ନାଟକଟି ଲେଖିବାଲାଗି ଏନ୍‌ସ୍ଲର୍‌ ୨୦୦ ଜଣ ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଗ ଓ ବୟସର ମହିଳାମାନଙ୍କର ସାକ୍ଷାତକାର କରିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ସଂପର୍କ, ପ୍ରେମ, ଯୌନତା ଏବଂ ନାରୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ହେଉଥିବା ହିଂସା ଆଦି ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରି, ସେମାନଙ୍କର ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ଅନୁଭବ ଓ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାସବୁକୁ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିଥିଲେ। ସେସବୁକୁ ନେଇ ସେ ଲେଖିଥିଲେ ‘ଦି ଭାଜିନା ମନୋଲୋଗ୍‌ସ୍‌’। ଏଥିରେ ଥିବା ନାରୀ ଚରିତ୍ରମାନେ ଜଣକ ପରେ ଜଣେ ନିଜର ବକ୍ତବ୍ୟକୁ ସ୍ୱଗତୋକ୍ତି ଶୈଳୀରେ ପରିପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। ସେ ଭାଷାରେ ଅଛି ଚମକାଇ ଦେବା ଭଳି ସ୍ପଷ୍ଟତା- ଯାହାକୁ ଆମେ ଆବରଣହୀନ ସତ୍ୟ ବୋଲି କହିଲେ ଆଦୌ ଭୁଲ୍‌ ହେବନାହିଁ। ତେବେ ସେ ବକ୍ତବ୍ୟର ପରିହାସ ବା ବ୍ୟଙ୍ଗ ଦିଗଟି ମଧ୍ୟ ଅତି ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ।
ଏଥିରେ ଥିବା କିଛି ମନୋଲୋଗ୍‌ ବା ସ୍ୱଗତୋକ୍ତିର ଶୀର୍ଷକକୁ ଦେଖନ୍ତୁ:
‘ଆଇ ଓ୍ଵାଜ୍‌ ଟୁଏଲ୍‌ଭ, ମାଇଁ ମଦର୍‌ ସ୍ଲାପ୍‌ଡ୍‌ ମି’, ‘ହେୟାର୍‌’, ‘ମାଇଁ ଆଙ୍ଗ୍ରି ଭାଜିନା’, ‘ମାଇଁ ଭାଜିନା ଓ୍ଵାଜ୍‌ ମାଇଁ ଭିଲେଜ୍‌’ ଆଦି।
ଏକ ସାକ୍ଷାତକାରରେ ଏନ୍‌ସ୍ଲର୍‌ କହିଛନ୍ତି, ନାରୀର ସ୍ୱାଧୀନତା ତା’ର ଯୌନତା ସହିତ ଅତି ନିବିଡ଼ ଭାବେ ସଂପୃକ୍ତ। ନାରୀ ପ୍ରତି ହେଉଥିବା ଅଧିକାଂଶ ଧରଣର ଅବିଚାର, ଅନ୍ୟାୟ ଓ ହିଂସା ସହିତ ତା’ର ଜନନେନ୍ଦ୍ରିୟ ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ରହିଥାଏ।
ତେବେ ‘ଦି ଭାଜିନା ମନୋଲୋଗ୍‌ସ୍‌’ ନାରୀ ସ୍ୱାଧୀନତାକୁ ନେଇ ଏକ ବିତର୍କ ବା ଯୁକ୍ତି ନୁହେଁ, ଇଏ ନାରୀର ଅନ୍ତରଙ୍ଗ କାହାଣୀ- ତା’ କଷ୍ଟ, ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଲଜ୍ଜା, ତା’ପ୍ରତି ହେଉଥିବା ହିଂସା, ପୂରଣ ହେଉ ନ ଥିବା ତା’ର ଇଚ୍ଛା ଆକାଂକ୍ଷା ଆଉ ମୁହୂର୍ତ୍ତକ ଭିତରେ ମିଳେଇ ଯାଉଥିବା ତା’ର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉଲ୍ଲାସର କାହାଣୀ। ଏ କାହାଣୀ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ଆକର୍ଷିତ କରିପାରେ, ହୁଏତ ଉତ୍ତେଜିତ ବି; ପରେ ସଂଳାପର ବ୍ୟଙ୍ଗ ଆପଣଙ୍କୁ ହସେଇ ପାରେ; କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ଆପଣ ଗମ୍ଭୀର ଓ ମୁକ ହୋଇଯିବା ନିଶ୍ଚିତ। ନିଜ ଭିତରକୁ ଦେଖିବାଲାଗି ଏବଂ ନାରୀର ଯୌନତା ସଂପର୍କରେ ନିଜର ପୁରୁଣା ଅବଧାରଣାଗୁଡ଼ିକୁ ଆଉଥରେ ପରଖିବା ଲାଗି ଏ ନାଟକଟି ଆପଣଙ୍କୁ ବାଧ୍ୟ କରିବା ନିଶ୍ଚିତ। ନାଟକରେ ବ୍ୟବହୃତ ଭାଷା ପରିହାସମୂଳକ, ଯାହା ଦର୍ଶକକୁ ବାନ୍ଧି ରଖିବ ଶେଷଯାଏ। ମାତ୍ର ସେ ହାସ୍ୟରୋଳ ଭିତରେ ଥିବା ଆମ ବାସ୍ତବତାର ଅନ୍ଧକାର ଓ ଗମ୍ଭୀର ଚିତ୍ରସବୁ ଦର୍ଶକକୁ ଚମକାଇ ଦେବ ନିଶ୍ଚିତ।
ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ମଞ୍ଚସ୍ଥ ହେଇଥିବା ‘ଦି ଭାଜିନା ମନୋଲୋଗ୍‌ସ୍‌’ରେ ଥିଲେ ଛଅଜଣ ଚରିତ୍ର। ତେବେ ପ୍ରଥମେ ଲେଖିକା ଯେବେ ନାଟକଟି କରୁଥିଲେ, ସେଥିରେ ସେ ନିଜେ ଏକୁଟିଆ ସବୁ ସଂଳାପ କହୁଥିଲେ। ପରେ ତିନିଜଣ କଳାକାର ମନୋଲୋଗ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ କହିବାର ପ୍ରଥା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ପରେ ପରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକମାନେ ନିଜ ପସନ୍ଦ ଓ ଇଚ୍ଛା ମୁତାବକ ଚରିତ୍ରଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ। ଏବେ ତ ଅତିକମ୍‌ରେ ପାଞ୍ଚଟି ଚରିତ୍ର ରହିବା ଅଲିଖିତ ନିୟମ ହୋଇ ଯାଇଛି। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଲେଖିକା ବିଶ୍ୱରେ ନାରୀମାନେ ସାମ୍‌ନା କରୁଥିବା ଗୋଟିଏ ନୂଆ ସମସ୍ୟାକୁ ଚର୍ଚ୍ଚାକୁ ଆଣିବାଲାଗି ଗୋଟିଏ ନୂଆ ମନୋଲୋଗ୍‌ ଯୋଡୁଛନ୍ତି। ପୁଣି ‘ଦି ଭାଜିନା ମନୋଲୋଗ୍‌ସ୍‌’ ଆମେରିକା ଓ ୟୁରୋପର କଲେଜ୍‌ ଓ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟମାନଙ୍କରେ ଅଭିନୀତ ହେବାବେଳେ ସଂପୃକ୍ତ ଲୋକମାନେ ବେଳେବେଳେ ସେଥିରେ ନିଜର ଗୋଟିଏ ଦୁଇଟି ମନୋଲୋଗ୍‌ ମଧ୍ୟ ଯୋଡୁଥିବାର ଦେଖାଯାଏ। ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ମଞ୍ଚସ୍ଥ ହେବାବେଳେ ନାଟକଟିରେ ଅଳ୍ପ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି କିଛି ସ୍ଥାନୀୟ କଥା ଯୋଡ଼ା ଯାଇଥିଲା।
‘ଦି ଭାଜିନା ମନୋଲୋଗ୍‌ସ୍‌’ ଯେବେ ପ୍ରଥମକରି ଭାରତକୁ ଆସିଲା, ସେଥିରେ ଅଭିନୟ କରିବାଲାଗି ବଲିଉଡ୍‌ର ଏକାଧିକ ଅଭିନେତ୍ରୀଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦିଆ ଯାଇଥିଲା। ମାତ୍ର ସେମାନେ ରାଜି ହୋଇ ନ ଥିଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ଦର୍ଶକଙ୍କ ସାମନାରେ ‘ଭାଜିନା’ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାଲାଗି ମଧ୍ୟ ସାହସ କରି ନ ଥିଲେ। ସେଥିପାଇଁ ଅନେକ ବଡ଼ ସହରରେ ମଧ୍ୟ ନାଟକଟି ମଞ୍ଚସ୍ଥ ହୋଇ ପାରି ନ ଥିଲା। ଏବେ କିନ୍ତୁ ପରିସ୍ଥିତି ବଦଳି ଯାଇଛି।
ମେଫେୟାର୍‌ରେ ଅନ୍‌ଜିପ୍‌ର ‘ଦି ଭାଜିନା ମନୋଲୋଗ୍‌ସ୍‌’ ତା’ର ବଡ଼ ପ୍ରମାଣ।
ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ଖବର