Ćeszyński djalekt. Ćeszyński djalekt ślůnskij godki (ćesz. "po naszymu", "ćeszyńsko rzecz", pol.: "gwara cieszyńska", czes. "těšínské nářečí") – skupina gwar, kerymi godo śe we Ślůnsku Ćeszyńskim - we becyrku Ćeszyna. Je djalektym, kery nojbarźij śe uodrůżńo uod inkszych.
Po ćeszyńsku godo kole 150 000 ludźi. Po zajće czeskij używocze djalektu kůncyntrujům śe we krysach Karwino a Frydek-Mistek.
Pochodzyńy.
Ćeszyńske narzycza rozwinůły śe ze starosłowjańskij godki, a na jejich uobecno forma mo wjelgi ajnflus mjymjecko, polsko, czesko a słowacko. Podug czeskich lingwistůw, ćeszyński djalekt je jydnym ze djalektůw laszskij godki. Dlo uodmjany, Poloki klasyfikujům go jako jedyn ze djalektůw ślůnskij godki, abo, kedy ślůnsko godka je rozpatrowano kej djalekt polskij, używo śe uokreślyńo "gwara cieszyńska" (ćeszyńsko gwara).
Ćeszyński djalekt połńi dlo swojich używoczůw rola interdjalektu. Uoznoczo to, co łůnczy we śe elymynty czeskigo a polskigo a moge stanowić strzodek kůmůńikacyje przikłodowo půmjyndzy perzůnůma ze Ćeszyna, dlo kerych te godki sům rodne. Skuli tego ćeszyński djalekt je nojczyńśći używanům godkům, narzyczym lebo gwarům we tamtym rygjůńe.
Ćeszyńskymu djalektowi darzi śe lepi we Czeskij Republice ańiżeli we Polsce. Powůdym rychlejszyj integracyje ze literackům polszczyznům je wjynksze podańy tych godek mjyndzy sobům ańiżeli ze czeskům. Po polskij zajće dochodźi przede wszyjskim do fůnetycznygo przibliżańo śe ku polskimu.
Cechy charakterystyčne.
We tym djalykće můmy nosowe ý ("gýmba", "ćýnžor") abo y ("gymba", "ćynžor"). Na kůńcu słůw we tyj samogłosce nosowość śe zatraćůła, skiż czygo je -e ("ućeche"). We pjyrszyj perzůńe liczby pojedynczyj je yndůng -ým/ym ("idým", "widzým" abo "idym", "widzym"). Ńy mo sam przedńojynzykowygo l (u) – wszandy je ńysylabotwůrcze u (u). Rz coroz barzi śe traći, tak samo kej akcynt na pjyrszyj sylabje. We djalekće tym tyż pokozuje śe ńijaki fůnetyczny a leksykalny ajnflus czeski ("chłapjeczek", "wajca", "dźiwać śe", "dwacat"), a wele tygo kajńykaj pokozowo śe słowacke mjynke l (lj).
Uodmjany.
W praktyce stosuje śe dwje wersyje "po našymu". Pjyrszo ś ńich to gorolsko gwara ("po gorolsku"), we keryj śe godo nauokoło Jabłůnkowa a inkszych sztadůw. Drugo wersyjo mjanuje śe "po dolańsku" a używo śe jeji we coukyj Karwińe. We becrku Czeskigo Ćeszyna do śe usuchać dwůch tych wersyjůw.
Uobecńy, ćeszyński dialekt je wypjyrany uod polskij a czeskij. Utrzimuje śe atoli dobrze we myńszych społecznośćach, ntp. na wśi.