Fyminizm. Fyminizm (łac. "femina" „kobiyta”) – zorta ôbywatelskich i politycznych ruchōw i ideologije, kere łōnczy spōlny cwek, to znaczy zdefiniowanie, dostanie i utrzimywanie rōwności płci pod wzglyndym politycznym, ekōnōmicznym, ôsobistym i ôbywatelskim.
Poglōndy.
Je mocka ôdmian fyminizmu, zaôbycz skuli rozdziałōw (religijne, etniczne, polityczne) miyndzy jego spōmŏgŏczami jak tyż skirz pōmian światopoglōndowych, jake zachodzōm we samym ruchu fyministycznym. Wszyjske bystrziny fyminizmu ôpiyrajōm sie na przekōnaniu ô dyskryminacyji kobiyt skuli jejich płeć, prawie kobiyt do ymancypacyje, ôdpŏrze do seksizmu i patriarchatu. Fyministki i fyminiści dōnżōm do przekształcyniŏ tradycyjnych relacyji miyndzy płciami, uwŏżanych za zniywalajōnce jednotkã. Stōnd je tyż ôbmyślōnek, iże wyzwolynie kobiyt je i wyzwolyniym chopōw. Fyministki niy chcōm pōmiany placōw miyndzy kobiytami i chopami, niy chodzi tyż ô naśladowanie chopōw, kerych ôbywatelskŏ rola tyż wywołuje głosy krytyki.
Fyministyczne ôrganizacyje kludziyły i durch kludzōm kampanijõ na rzecz praw kobiyt; we tym prawa ôbiōrczego, do sprawowaniŏ publicznego amtu, do roboty i ansztyndich geltaku, do posiadaniŏ włŏsności, do dostŏwaniŏ bildōngu, do zawrzyniŏ ugŏd, do posiadaniŏ rōwnych praw we rōmach manżelstwa jak tyż do używaniŏ macierzińskigo urlaubu. Fyministki robiyły tyż na rzecz zapewniyniŏ dostympu do legalnych aborcyji i ôbywatelskij integracyje jak tyż ôchrōny kobiyt i dziouszek przed gwołtym, seksualnym molestowaniem i dōmowõ przemocōm.
Historyjŏ.
Za zaczōntek fyminizmu (tm. piyrszŏ wela) uznŏwŏ sie aktywności ruchu amerykōńskich i angelskich sufrażystek (ôd łac. "suffragium" – głos ôbiōrczy) kol. 1840–1920 roku. We kryngu baczyń fyminizmu piyrszyj weli leżały przede wszyjskim: reforma prawa familijnego, prawo ôbiōrcze i ekōnōmiczne warōnki życiŏ kobiyt. Ruch babski ôd zaczōntku trefioł sie z szyrokõ krytykōm, tyż ze zajt samych kobiyt (fungujōncych bp. w rōmach ruchu antysufrażystowskigo).
Prŏce sufrażystek ukorōnowane ôstały prawym ôbiōrczym dlŏ kobiyt. Piyrszym państwym, kere prziznało to prawo kobiytōm była Nowŏ Zelandyjŏ we 1893 roku. We 1918 roku wkludzōno jy (ino dlŏ kobiyt, kere przekroczyły 30. rok życiŏ) we Wielgij Brytaniji i Zjednoczōnych Sztatach we 1920 roku. Wczaśnij jednak kobiyty dostały połne prawa ôbiōrcze m.in. we Finlandyji i we Polsce (28 listopada 1918).