text: Quyruqlu ulduz haqqında bəzi məlumatlar. Oort buludu: Günəşdən 50 min-100 min Astronomik Vahid (1 Astronomik Vahid-AV= 149 597 870 km) uzaqlığında, kürə şəklində komet bulududur. Elmi adı Halley kometi olan “Quyruqlu ulduz” insanlar tərəfindən tanınan ən məşhur göy cisimlərindən biridir. İnsanların quyruqlu ulduzlarla tanışlığı lap qədim zamanlara gedib çıxır. Həmin zamanlarda insanlar ibtidai şərtlər altında yaşadığından, quyruqlu ulduzlara qarşı münasibətləri də buna görə formalaşmışdır.  Belə ki, bir çox qədim xalqların mifologiyasında quyruqlu ulduz fərqli mənalar ifadə edirdi. Qədim insanlar quyruqlu ulduzun görünüşünü Tanrı və digər İlahi qüvvələr tərəfindən onlara göndərilən mesaj kimi qəbul edirdilər və maraqlısı da budur ki, bu “mesaj” hər zaman mənfi əlamət kimi qəbul olunub. Bəlkə də elə buna görədir ki,  “fəlakət” sözünün bir çox dildəki qarşılığı yunan dilindəki “pis ulduz” sözündən qaynaqlanır. Quyruqlu ulduz: Qərbi Avropada yaşayan Massailər üçün ulduzun görünməsi qıtlıq yaşanacağının əlaməti idi. Cənubdakı Zulular isə ulduzu müharibənin xəbərçisi hesab edirdi. Balubalar isə quyruqlu ulduzun görünməsini liderlərinin ölücəyi kimi yozurdular. Quyruqlu ulduza qədim Çin mədəniyyətində daha sistemli yanaşma var idi. Hələ miladdan 1400 il öncə Çində görülən quyruqlu ulduzların qeyd alınmasına başlanmışdır.  Burada da, quyruqlu ulduzlar müxtəlif əlamətlərə görə təsnifləşdirilir və buna uyğun olaraq yozulurdu. Məsələn, üç quyruqlu ulduz dövlət üçün fəlakətin xəbərçisi idi.  Dört quyruğu olan ulduz isə yoluxucu xəstəliyin xəbərçisi kimi başa düşülürdü.  Ancaq müasir dövrdə qədim zamanlardan fərqli olaraq quyruqlu ulduz heç də metafizik mənalar ifadə etmir və onun necə formalaşdığı, niyə müəyyən zaman aralığında göründüyü də elmə məlumdur. Təbii ki, bunların müəyyənləşməsinin də bir çox elmi fəaliyyət kimi maraqlı tarixçəsi var. Gəlin birlikdə quyruqlu ulduzun izinə düşək.  Halleyin adını daşıyan və digər bütün quyruqlu ulduzların “vətəni” Kosmosun Oort buludu adlandırılan hissəsidir. Ancaq Oort buludu bizim planetimizdən çox uzaqda yerləşdiyindən onun haqqında sadəcə təsəvvürlərimiz var və alimlər bildirir ki, Oort buludunda zülmət qaranlıq hökm sürür. Burada bəzi mənbələrə görə on minlərlə, bəzilərinə görə milyonlarla quyruqlu ulduz yerləşir. Oort buludu o qədər böyükdür ki,  içindəki buludlar Günəş ətrafında təxminən 1 milyon ilə tam dövr edir və buradakı ən yaxın iki quyruqlu ulduz arasındakı məsafə Yerlə Saturn arasında olan məsafə qədərdir.  Oort buludu Günəşdən 50-100 min Astronomik Vahid uzaqlıqda yerləşir. Bir Astronomik Vahid isə təxminən Yerlə Günəş arasında olan məsafəyə bərabərdir, yəni, yuvarlaq götürsək 150 milyon kilometrdir.  Quyruqlu ulduz quruluşca üç hissədən ibarətdir: Coma (Quyruqlu ulduzun başı ətrafındakı işıq), nüvə və quyruq. Quyruqlu ulduzun tərkibi isə buz, qazlar və tozdan ibarətdir. Bu ulduzları hərəkətə gətirən isə digər göy cisimlərinin cazibə qüvvəsidir. Onların istiqaməti də buna uyğun formalaşır. Bəziləri Günəş sistemindən kənara çıxdığı halda, bəziləri də birbaşa Günəşə doğru istiqamətlənir. Günəşə doğru istiqamətlənən Quyruqlu ulduzlar Neptunun, xüsusilə də Günəş sistemində Günəşdən sonra ən böyük göy cismi olan Yupiterin cazibə qüvvəsinin təsiri ilə istiqamətini formalaşdırır və Günəş sisteminin içərilərinə doğru hərəkət edir. Günəşə yaxınlaşdıqca isə, onun istiliyi səbəbindən quyruqlu ulduzun səthində dəliklər açılır. Həmin dəliklərdən isə kometin tərkibindəki qazlar püskürür və həmin qazlar ərimiş buzlarla bərabər Günəş radiasiyasının təsiri ilə quyruq dediyimiz hissəni formalaşdırır.  Həmin quyruqların uzunluğu milyonlarla kilometrlə ölçülür. Bir çox göy cismi kimi Quyruqlu ulduzların da ömrü sona çata bilir. Buna səbəb isə onun Günəş ətrafında bir neçə dövrə vurmasıdır. Belə ki, hər dəfə Günəşə yaxınlaşdıqda o kütləsini itirir və sonda adi bir meteroidə çevrilir. Onların ömür müddəti dövr etmə sürətindən asılıdır. Bəzilərində bu müddət 200 il olduğu halda, bəzilərində 10 minlərlə ilə bərabərdir.  40 min insan nəslinin yaşadığı dövrdə təxminən 100 min quyruqlu ulduzun görüldüyü təxmin edilir.  Müasir dövrdə elmə quyruqlu ulduzlarla bağlı bir çox məqamlar məlumdur. Hətta onların bəzilərinin görünəcəyi tarix öncədən müəyyən edilir. Eləcə də, NASA bəzi quyruqlu ulduzların səthinə aparatlar endirə bilib və onların tərkibi ilə bağlı məlumat əldə edib. Ancaq quyruqlu ulduzlar bəşəriyyətə hər zaman belə aydın olmayıb.  Quyruqlu ulduzla bağlı bir çox alimlər araşdırma aparsa da, onun üzərindəki sirr pərdəsinin qalxması məşhur ingilis elm adamı Edmund Halleyin adı ilə bağlıdır.