text: Çin səddi türklərin cəsarət passportu, çinlilərin isə qorxaqlıq və müdafiə passportudur. Bu səddin tikilməyi qərbdən və şimaldan gələn türk hücumlarının qarşısın almaq idi. Əsasən də köçəri Hun tayfaları çinlilərin günün qara eləmişdir. Çin səddi tarixin ən uzun müddətli və ən nəhəng tikinti layihəsidir. Əslində səddin əsası e.ə. VIII əsrdə qoyulub. İmperator Şi Xuan isə bir neçə yerdə tikilmiş divarları birləşdirir, müdafiə bürcləri yaradır. Tikinti zamanı ilk dəfə olaraq çinlilər əl arabasın ixtira etmişdilər. Sədd nəhəng və hündür olsa da Hun hökmdarları olan Bilgə xaqan və Mete xan səddi aşaraq Çinin içərilərinə doğru irəliləmişdir. Monqol hökmdarı Çingiz xan isə mancanaqlardan istifadə edərək səddi bir neçə dəfə dağıdıb indiki Kaşqar və Un vilayətlərin işğal etmişdir. Əsl çinlilərin yaşadığı ərazilər indiki Pekin, Honk-Konq, U şəhərləri və Çinin şərq sahilləri olub. Çinin ərazisinin 70%-də türklər yaşayıb. Çin səddi həm də Aydan baxanda da görsənən yeganə tikilidir. Sədd 10 ballıq zəlzələyə tam olaraq tab gətirə bilir.