#بازگشت_به_مشروطه چرا و چگونه؟
(بخش چهارم)

تاریخ ایران رفته‌رفته مخصوصا بعد از حمله مغول و سپس از اواسط صفویه به سمت خودکامگی می‌رود، مخصوصا در دوره قاجار.

 اعتمادالسلطنه یک جمله خیلی حکیمانه دارد در مورد ملیجک در دربار ناصرالدین شاه. می‌گوید ناصرالدین شاه با این اندازه از عزیز داشتن ملیجک، می‌خواهد به ما بگوید آن چیزی که شما را می‌تواند بزرگ بدارد قابلیت‌های شما نیست، بلکه نظر من است. در حقیقت این به علت فساد درونی نظریه سلطانی است که می‌گوید هر عیب که سلطان بپسندد هنر است. یعنی هنر به ذات خود هنر نیست، بلکه آن چیزی که سلطان می‌پسندد هنر است. پس یک جاهایی در تاریخ مابین شاهی-آرمانی و سلطنت خودکامه نوسان پیدا می‌کنیم.

کیانی: این مصرع که خواندید یعنی «هر عیب که سلطان بپسندد هنر است» می‌تواند خلاصه و عصاره همان بحث خودکامگی سلطانی باشد.

کلاشی: بله و اعتمادالسلطنه فهمیده بود و می‌گفت که این عین خودکامگی است و این خودکامگی باعث شده بود که کسی دیگر نتواند در مورد مصالح عمومی و این‌که چه چیزی خیر است و چه چیزی خیر نیست، تصمیم بگیرد. اما آرام‌آرام با توجه به اتفاقاتی که در ایران می‌افتد معلوم می‌شود که باید یک کار دیگری انجام داد. یعنی باید یک تحول جدی رخ دهد تا ما بتوانیم از زیر سایه خودکامگی بیرون بیاییم و استقلال خودمان را نگاه داریم و همان چیزهایی که شاه باید انجام دهد را بتوانیم خودمان انجام دهیم و آنجاست که شکاف‌های اصلی و جدی پیش می‌آید. با توجه به تجربه‌ای که در غرب رخ داده بود ما به این نتیجه می‌رسیم که خب پس این ایده که پادشاه عقل منفصل است را باید با ایده عقل عمومی عوض کنیم.

خواجه نصیرالدین طوسی می‌گوید موضوع حکمت مدنی، تامل نظری بر مصلحت و قوانین کلی برای تامین مصلحت عمومی است. یعنی ما این نظریه را داشتیم. بحث این است که اگر سلطان خودکامه نمی‌تواند این تامل در قوانین کلی برای مصلحت عمومی را انجام دهد، آیا عموم نمی‌تواند آن را انجام دهد؟ به همین خاطر بحث ابناء الوطن مطرح می‌شود که یعنی ابناء وطن می‌توانند با تشکیل عقل کلی بیایند و قوانین کلی تنظیم کنند. درواقع بحث این بود که عقل کلی کجا باید ظهور پیدا کند؛ گفته شد در پارلمان. این را ما از غرب یاد گرفتیم.

بحث اساسی من این است: ما یک سنت درازآهنگ و طولانی به نام پادشاهی داشته‌ایم که همواره برایمان کار کرده. حتی در نظریه خودکامگی‌اش هم برایمان کار کرده. ما که نمی‌توانیم تاریخ‌ها را برش بزنیم و از زمان خودش بیاوریم این‌جا و با ارزش‌های قرن بیست‌ویکمی در مورد آن‌ها قضاوت کنیم.
 ما نمی‌توانیم بگوییم برای درست‌کردن امنیت در دوره فلان پادشاه، فلان تعداد آدم کشته شده و با ارزش‌های حقوق بشری و آخرین بیانیه‌ی فلان نهاد سازگار نیست. این زمان‌پریشی است و البته این را چپ‌ها یاد دادند که با ارزش‌های خیالی آن‌ها به تمام بخش‌های تاریخ خودمان حمله کنیم و بازخوانی نکنیم.
#بازگشت_به_مشروطه