Les élections de 2022 aux États-Unis ont lieu principalement le mardi 8 novembre 2022 : l'Election Day. Au cours de cette année d'élections de mi-mandat, les 435 sièges de la Chambre des représentants et 35 des  du Sénat sont disputés. L'élection des gouverneurs de trente-neuf États et territoires, d'autres postes de l'exécutif (secrétaire d'État, trésorier d'État) et des législatures d'État se déroulent aussi lors de cette journée, ainsi que de nombreuses élections locales et plusieurs référendums au niveau local ou d'un État. Il s'agit de la première élection après le redécoupage des circonscriptions électorales ayant suivi le recensement fédéral décennal de 2020. D'autres scrutins se tiennent également tout au long de l'année.

Élections fédérales

Élections sénatoriales

Les  de  du Sénat sont à renouveler pour un mandat de six ans (2023-2029). Des élections spéciales peuvent également avoir lieu pour pourvoir les postes vacants dans les deux autres classes du Sénat. Les vainqueurs des élections prêteront serment le  pour le .

Élections spéciales
Deux élections spéciales ont lieu en 2022 pour remplacer les sénateurs démissionnaires lors du  ;

 Californie () : la titulaire Kamala Harris, élue vice-présidente des États-Unis, démissionne le  pour prendre également ses fonctions de présidente de droit du Sénat. Le gouverneur Gavin Newsom nomme le secrétaire d'État sortant, Alex Padilla, pour lui succéder. Une élection spéciale pour terminer le mandat de Harris a lieu le , le même jour que les élections ordinaires pour un mandat de six ans.

 Oklahoma () : Le titulaire Jim Inhofe annonce le  sa démission du Sénat à l'issue du  le . Une élection spéciale pour occuper le siège pendant les quatre années restantes de son mandat a lieu le , en même temps que l'élection régulière pour le siège de , détenu par James Lankford .

Élections à la Chambre des représentants

La Chambre des représentants est intégralement renouvelée tous les deux ans. Les  avec droit de vote sont donc à pourvoir. À partir de , avant le début des primaires,  ( et ) ont annoncé qu'ils ne se représentaient pas. Les représentants en poste ont été élus lors des élections à la Chambre de 2020 ou, pour quelques-uns, d'élections spéciales ultérieures. Comme ces élections de 2022 seront les premières organisées après le redécoupage électoral ayant fait suite au recensement de 2020, plusieurs districts congressionnels peuvent ne pas avoir de titulaire ou avoir plusieurs titulaires.

Élections spéciales
 élections spéciales ont lieu en 2022 pour remplacer un membre démissionnaire ou décédé en fonction lors du  :

  de Floride : le , la démocrate Sheila Cherfilus-McCormick a battu le républicain Jason Mariner pour succéder au démocrate Alcee Hastings, décédé le . Le district a un indice partisan de D+28.
  de Californie : le républicain sortant Devin Nunes a démissionné le  pour devenir le PDG de Trump Media & Technology Group. Une élection spéciale a lieu le  et voit la victoire de la républicaine Connie Conway. Le district a un indice partisan de R+6.
  du Texas : le démocrate sortant Filemon Vela Jr. a démissionné le  pour travailler pour . Une élection spéciale a lieu le  et Mayra Flores est élue. Le district a un indice partisan de D+5.
  du Nebraska : le républicain sortant Jeff Fortenberry a démissionné le  après avoir été inculpé et arrêté pour avoir menti au FBI au sujet de ses contributions à la campagne. Une élection spéciale a lieu le . Le district a un indice partisan de R+11.
  de New York : le démocrate sortant Antonio Delgado a démissionne en  pour devenir lieutenant-gouverneur de l'État de New York. Pat Ryan est élu le  suivant. Le district a un indice partisan de R+3.
  de New York : le républicain sortant Tom Reed a démissionné le  à la suite d'allégations d'agression sexuelle. Une élection spéciale à lieu le  suivant et Joe Sempolinski est élu. Le district a un indice partisan de R+9.
  du Minnesota : le républicain sortant Jim Hagedorn est décédé le . Une élection spéciale a lieu le  et voit la victoire de Brad Finstad. Le district a un indice partisan de R+8.
 District unique de l'Alaska : le républicain sortant Don Young est décédé le . Le  suivant, Mary Peltola est élue pour lui succéder. Le district a un indice partisan de R+9.

Élections dans les États

Gouverneurs

Des élections ont lieu pour les postes de gouverneur de 36 États et trois territoires. Des élections spéciales peuvent être organisées pour les postes vacants dans les autres États et territoires si les constitutions respectives des États et territoires l'exigent. Comme la plupart des gouverneurs ont un mandat de quatre ans, les dernières élections régulières pour la plupart des sièges à pourvoir en 2022 ont lieu en 2018, à l'exception des gouverneurs du New Hampshire et du Vermont qui ont chacun un mandat de deux ans et sont réélus en 2020.

Procureurs généraux

Les procureurs généraux sont élus dans trente États, trois territoires et le district fédéral de Washington. Les élections précédentes pour ce groupe d'États ont lieu en 2018. Le procureur général du Vermont a un mandat de deux ans et est élu pour la dernière fois en 2020.

Secrétaires d'État
Des secrétaires d'État sont élus dans vingt-sept États pour des mandats de quatre ans. Le secrétaire d'État du Vermont a un mandat de deux ans et a été élu pour la dernière fois en 2020 .

Trésoriers d'État
Les trésoriers d'État et équivalents sont élus dans vingt-sept États, plus une élection spéciale dans l'Utah. Les élections précédentes pour ce groupe d'États ont eu lieu en 2018. Le trésorier du Vermont a un mandat de deux ans et a été élu pour la dernière fois en 2020.

Élections législatives
La grande majorité des États et territoires organisent des élections de leur législature lors de cet Election Day de 2022. La Louisiane, le Mississippi, le New Jersey et la Virginie ne sont pas concernés car leurs élections législatives ont lieu les années impaires. Dans les États qui utilisent des mandats échelonnés, certains sénateurs d'État ne seront pas éligibles. Comme ces élections seront les premières organisées après le redécoupage du recensement fédéral de 2020, plusieurs circonscriptions législatives peuvent manquer de titulaire ou avoir plusieurs titulaires.

Élections locales

Élections municipales
Un certain nombre de grandes villes américaines ont organisé des élections municipales en 2022 :
 Oklahoma City (Oklahoma) : Le 8 février, le titulaire David Holt a été réélu contre Frank Urbanic et Carol Hefner.
 Milwaukee (Wisconsin) : Le 5 avril, le maire par intérim Cavalier Johnson a remporté l'élection spéciale pour un mandat complet contre Bob Donovan.
 Norman (Oklahoma) : Le 5 avril, la titulaire Breea Clark a perdu un second tour contre Larry Heikkila.
 Columbia : Le 5 avril, Barbara Buffaloe a succédé au titulaire sortant Brian Treece.

Éligible
 Anaheim, Californie : le républicain sortant Harry Sidhu est éligible pour être réélu.
 Charlotte, Caroline du Nord : le démocrate sortant Vi Lyles est candidat à sa réélection.
 Denton, Texas : le titulaire Gerard Hudspeth est candidat à sa réélection.
 Lexington, Kentucky : La républicaine sortante Linda Gorton est candidate à sa réélection.
 Fort Smith, Arkansas : Le démocrate sortant George McGill est rééligible.
 Little Rock, Arkansas : le démocrate sortant Frank Scott Jr. est candidat à sa réélection.
 Newark, New Jersey : Le démocrate sortant Ras Baraka est éligible pour être réélu.
 Newport News, Virginie : le titulaire indépendant McKinley L. Price est éligible pour se présenter aux élections.
 Raleigh, Caroline du Nord : La démocrate sortante Mary-Ann Baldwin est candidate à sa réélection.
 Reno, Nevada : Hillary Schieve, indépendante sortante, est éligible pour être réélue.
 San Bernardino, Californie : le républicain sortant John Valdivia est éligible pour se présenter à la réélection.
 Shreveport, Louisiane : le démocrate sortant Adrian Perkins est éligible pour se présenter aux élections.
 Tallahassee, Floride : le démocrate sortant John E. Dailey est éligible pour se présenter aux élections.
 Washington, DC : La démocrate sortante Muriel Bowser est éligible pour être réélue.

Inéligibles ou ne se représentant pas
 Austin, Texas : le démocrate sortant Steve Adler n'est pas éligible en raison de la limitation à deux mandats successifs.
 Chula Vista, Californie : La démocrate sortante Mary Salas n'est pas éligible en raison d'une limitation du nombre des mandats.
 Henderson, Nevada : La démocrate sortante Debra March n'est pas éligible pour être réélue en raison d'une limitation du nombre des mandats.
 Laredo, Texas : Le démocrate sortant Pete Saenz n'est pas éligible pour se présenter à la réélection en raison d'une limitation du nombre des mandats.
 Long Beach, Californie : le démocrate sortant Robert Garcia n'est pas candidat à sa réélection et se présente au siège de représentant des États-Unis .
 Los Angeles, Californie : le démocrate sortant Eric Garcetti n'est pas éligible pour en raison de la limitation à deux mandats successifs.
 Louisville, Kentucky : Le démocrate sortant Greg Fischer n'est pas éligible pour se présenter à une réélection en raison d'une limitation du nombre des mandats.
 Lubbock, Texas : Le républicain sortant Dan Pope ne se représente pas.
 North Las Vegas, Nevada : le républicain sortant John Jay Lee ne se présente pas à sa réélection pour briguer le poste de gouverneur du Nevada .
 Oakland, Californie : La démocrate sortante Libby Schaaf n'est pas éligible en raison d'une limitation du nombre des mandats.
 Providence, Rhode Island : Le démocrate sortant Jorge Elorza n'est pas éligible en raison d'une limitation du nombre des mandats.
 San Jose, Californie : le démocrate sortant Sam Liccardo n'est pas éligible en raison d'une limitation du nombre des mandats.

Élections de comtés
 Comté de Cook, Illinois
 Procureur du comté de Maricopa, Arizona
 Comté de Sacramento, Californie

Notes et références

Notes

Références

Novembre 2022 aux États-Unis
Élection aux États-Unis en 2022
Pages avec des traductions non relues
Politique en novembre 2022
8 novembre

Élections de 2022 aux États-Unis


26887 Tokyogiants este un asteroid din centura principală de asteroizi.

Descriere
26887 Tokyogiants este un asteroid din centura principală de asteroizi. A fost descoperit pe  la Kiso de Isao Sato și H. Araki. Asteroidul prezintă o orbită caracterizată de o semiaxă mare de 2,44 ua, o excentricitate de 0,25 și o înclinație de 8,3° în raport cu ecliptica.

Vezi și
 Lista planetelor minore: 26001-27000
 Centura de asteroizi

Referințe

Obiecte astronomice descoperite în 1994
Centura de asteroizi

26887 Tokyogiants


Íslam á Ítalíu. Viðvera múslima á Ítalíu nær aftur til 9. aldar, þegar Sikiley var undir stjórn Aghlabid-ættarinnar. Mikill múslimi var á Ítalíu frá 827 (fyrsta hernám Mazara) fram á 12. öld. Landvinningar Normanna á Sikiley leiddi til smám saman hnignunar íslams, vegna trúskipta og brottflutnings múslima í átt að Norður-Afríku. Lítið múslimskt samfélag lifði hins vegar af að minnsta kosti til 1300 (eyðing múslimabyggðarinnar Lucera).

Á 20. öld fóru fyrstu sómalísku innflytjendurnir frá Sómalíu að koma. Á undanförnum árum hafa verið fólksflutningar frá Pakistan, Balkanskaga, Bangladesh, Indlandi, Marokkó, Egyptalandi og Túnis. Það eru líka nokkrir sem snúa til íslamstrúar á Ítalíu (einkum á eyjunni Sikiley).

Tengt efni
 Íslam
 Íslam í Evrópu
 Íslam á Íslandi
 Evrabía

Tilvísanir

Íslam í Evrópu

Íslam á Ítalíu


An Pterichis bangii in uska species han Liliopsida nga ginhulagway ni Robert Allen Rolfe. An Pterichis bangii in nahilalakip ha genus nga Pterichis, ngan familia nga Orchidaceae.

Mabibilngan ini ha Bolivia. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Pterichis

Pterichis bangii


Nikolái Semiónovich Golovánov (en ruso, Николай Семёнович Голованов), [o.s. 9] Moscú 21 de enero de 1891 – Moscú 28 de agosto de 1953, fue un compositor y director de orquesta soviético.

Dirigió los estrenos de una serie de obras, entre ellas la sexta sinfonía de Nikolái Miaskovski en mayo de 1924, y grabó óperas y obras de concierto de Glazunov, Músorgski y Liszt entre otros.

Golovánov desempeñó algunos de los caros musicales más destacados de la URSS, incluyendo una amplia asociación con la Ópera Bolshói. En su autobiografía, Galina Vishnévskaya lo considera el director principal del teatro, y habla de su despedida del Bolshoi y su muerte - que ella atribuye a la humillación de la experiencia de perder su cargo.

Se ha señalado que el despido de Golovánov fue el resultado del descontento de Stalin ante el intento de Golovánov de usar al cantante judío Mark Reizen en el rol titular del zar Borís Godunov en su grabación de la ópera homónima de Modest Músorgski. Golovánov llegó a grabar la ópera con Reizen como Borís, pero más tarde rehízo el papel de Reizen con otro Borís, Aleksandr Pirogov.

La producción grabada de Golovánov fue sustancial y bastante personal en su enfoque interpretativo. En su discografía están todos los poemas sinfónicos de Liszt, la integral de las sinfonías de Skriabin y su Concierto para piano, las sinfonías Primera y Sexta de Chaikovski, así como obras más breves, la Primera Sinfonía de Beethoven, su concierto para violín y el Triple concierto, Scheherazada de Rimski-Kórsakov y sus óperas Sadkó y Nochebuena, Borís Godunov y Cuadros de una exposición de Músorgski, la Segunda y Tercera Sinfonías de Rajmáninov, más la ópera Aleko y otras composiciones, de Glazunov grabó la Quinta, la Sexta y Séptima sinfonías, y partituras de Grieg, Mozart y otros. Basándose en la evidencia de estas grabaciones, la interpretación característica de Golovanov era casi vehemente en su tono, con un poderoso, casi sobrecargado sentido de la sonoridad y extremada flexibilidad en cuanto al tempo, el fraseo y la dinámica.

Golovánov fue también un compositor; entre sus obras está la ópera "Princesa Yurata", sinfonías, dos poemas sinfónicos, suites orquestales, oberturas sobre temas rusos, más de 200 romanzas, arreglos de canciones folclóricas y una serie de obras religiosas corales.

Fue un pianista de acompañamiento bien considerado en los primeros años de su carrera.

Estuvo casado con la soprano Antonina Nezhdanova.

Referencias
"Musical Portrait"

Enlaces externos

Compositores de música clásica de Rusia del siglo XX
Directores de orquesta de Rusia
Compositores de la Unión Soviética
Nacidos en Moscú
Fallecidos en Moscú

Nikolái Golovánov


Çiçekli, Kahramanmaraş ilinin Andırın ilçesine bağlı bir mahalledir.

Coğrafya
Kahramanmaraş iline 84 km, Andırın ilçesine 3 km uzaklıktadır.Mahallenin Kafalı,Karahamzalı ve Haseki olmak üzere 3 obası vardır.
Arazi yapısı engebeli bir yapıya sahip olup tarıma elverişli arazi çok az yer kaplamaktadır.Bu alanlarda da susuz tarım yapılmaktadır..

Nüfus

2007 yılı Adrese Dayalı Nüfus sayımında mahallenin nüfusu 660'tır. Mahallede yaklaşık 140 hane bulunmaktadır.

Andırın'ın mahalleleri

Çiçekli, Andırın


An Carex phragmitoides in uska species han Liliopsida nga ginhulagway ni Georg Kükenthal. An Carex phragmitoides in nahilalakip ha genus nga Carex, ngan familia nga Cyperaceae. Ginklasipika han IUCN an species komo nadudultan. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Carex

Carex phragmitoides


Tri brata (Riga), 3 srednjovjekovne stambene zgrade u Rigi
 Tri brata (Chagos), tri otočića u otočju Chagos, na otolu Veliki Chagos

Tri brata


Edward Coke (1 de febrero de 1552-3 de septiembre de 1634) fue un jurisconsulto inglés, sucesivamente abogado de la Corona (1592), procurador general y presidente del Court of Common Pleas, primer juez del Tribunal Supremo (1613). Intervino en cuestiones de gran importancia durante los reinados de Isabel I de Inglaterra y Jacobo I de Inglaterra; al tiempo que se convirtió en uno de los más influyentes miembros del Parlamento inglés, caracterizado por su independencia, lo que le granjeó la animadversión de Jacobo I y su favorito George Villiers de Buckingham. Fue depuesto de todas sus dignidades y murió alejado del poder. Su principal adversario fue Francis Bacon. También fue uno de los juristas que más influyó en el desarrollo de la constitución inglesa.

Se ocupó del proceso del conde de Essex Walter Raleigh, el de los implicados en la Conspiración de la pólvora y el del primer conde de Somerset Robert Carr (anterior favorito del rey).

Escribió Institutes of the Lawes of England (1628), una obra clásica frecuentemente reeditada.

Notas y referencias

Enlaces externos

 Reproducción en facsímil electrónico de la 1ª parte de Institutes of the Lawes of England (1628); en inglés, en Commons.
 Reproducción facsimilar en PDF.
 Reproducción facsimilar de la 2ª parte de Institutes of the Lawes of England (1642).
 Reproducción facsimilar en PDF.
 Reproducción facsimilar de la 3ª parte de Institutes of the Lawes of England (1644).
 Reproducción facsimilar en PDF.
 Reproducción facsimilar de la 3ª parte de Institutes of the Lawes of England (4ª edición, de 1669).
 Reproducción facsimilar en PDF.
 Reproducción facsimilar de la 4ª parte de Institutes of the Lawes of England (1644).
 Reproducción facsimilar en PDF.
 William Prynne: Brief Animadversions on, Amendments of, & Additional Explanatory Records to, the Fourth Part of the Institutes of the Lawes of England (Objeciones, enmiendas y explicaciones añadidas a la 4ª parte de "I. o. t. L. o. E.")
 Reproducción facsimilar, en Commons.
 Reproducción facsimilar en PDF.
 William Prynne (1600 – 1669): abogado y escritor inglés, puritano opositor del arzobispo William Laud.

Políticos de Inglaterra del siglo XVI
Juristas de Inglaterra
Políticos de Inglaterra del siglo XVII

Edward Coke


, or , is a Japanese national university located in Sendai, Miyagi in the Tōhoku Region, Japan. It is informally referred to as . Established in 1907, it was the third Imperial University in Japan and among the first three Designated National Universities, along with the University of Tokyo and Kyoto University. Tohoku University is a Top Type university of the Top Global University Project, and since 2020 has been ranked the best university in Japan by Times Higher Education.

In 2016, Tohoku University had 10 faculties, 16 graduate schools and 6 research institutes, with a total enrollment of 17,885 students. The university's three core values are "Research First (研究第一主義)," "Open-Doors (門戸開放)," and "Practice-Oriented Research and Education (実学尊重)."

History

On June 22, 1907(明治40年,Mēji yonjyunen), the university was established under the name  by the Meiji government as the third Imperial University of Japan, following the Tokyo Imperial University (1877) and the Kyoto Imperial University (1897). From its start, it has advocated "Open-door" policies—it was the first university in Japan to accept female students (in 1913) and foreign students.

In September 1907, it set up the faculty of Agriculture in Sapporo; the .

It set up the Science Department in 1911, and the Medical Department (formerly the Sendai Medical College) in 1915. In 1918 it ceded the Faculty of Agriculture to Hokkaido Imperial University. It subsequently launched Faculties of Engineering in 1919, and Law and Literature in 1922.

In 1947 the university assumed its current name, Tohoku University, and acquired a new Faculty of Agriculture. In 1949, the Faculty of Law and Literature was split to form new faculties of Law, Literature, and Economics. A Faculty of Education was added in 1949, Dentistry in 1965, and Pharmacy in 1972. Tohoku has been a National University Corporation since April 2004.

2011 Tōhoku earthquake
Subsequent to the 2011 Tōhoku earthquake and tsunami, the university was declared closed until further notice, but with a tentative re-opening date of the end of the following April.

The Aobayama, Katahira, Amamiya, and Kawauchi campuses are all at least  from the ocean, towards the mountains, and therefore suffered no damage resulting from the tsunami. No deaths or serious injuries within the faculty and student body were reported on campus grounds. However, earthquake damage lead to the closure of 27 buildings and caused millions of dollars of damage to equipment. Classes have resumed normally since early May 2011 and plans for restoring, reinforcing or replacing damaged buildings are underway.

The radiology department has been actively measuring radiation levels throughout the city of Sendai since the Fukushima Nuclear Power Plant meltdown, which is about 100 kilometers south.  So far no alarming levels of radiation have been detected.

Campuses
 Campus locations
Principal four campuses are in the Sendai City, Japan;

Administration Unit. and Principal institutes

North-Kawauchi; The freshmen and sophomore of all undergraduates
South-Kawauchi; Law, Education, Economics, Letters

Medicine, Dentistry

Science, Engineering, Pharmacy, Agriculture

Amamiya campus and some institutes transferred to the new extension at Aobayama campus in April 2017 .

Organization
The university's Research Center for Prediction of Earthquakes and Volcanic Eruptions is represented on the national Coordinating Committee for Earthquake Prediction.

Traditional number and configuration

(  ) is  Part-time lecturer.

Research institutes

National Collaborative Research Institute

Tohoku Medical Megabank Organization (東北メディカル・メガバンク機構, Tōhoku Medikaru Megabanku kikō)

Centers and facilities

The 21st Century Center Of Excellence Programs

Academic rankings

Tohoku University is one of the most prestigious universities in Japan. It can be seen in the several rankings such as shown below.

General rankings
Tohoku University has been ranked first in the 2020 Times Higher Education Japan University Rankings.

According to 2011 QS World University Rankings the university rose to 70th having dropped out of the top 100 in 2010 to 102nd, and having been 97th in the 2009 THE-QS World University Rankings (in 2010 Times Higher Education World University Rankings and QS World University Rankings parted ways to produce separate rankings).

It was also ranked 49th worldwide according to the Global University Ranking in 2009.

Research performance
Tohoku University is one of the top research institutions in Japan. According to Thomson Reuters, Tohoku University is the fourth best research university in Japan. Its research excellence is especially distinctive in Materials Science (1st in Japan, third in the world), Physics (2nd in Japan, tenth in the world), Pharmacology & Toxicology (3rd in Japan, 64th in the world) and Chemistry (6th in Japan, 20th in the world).

Times Higher Education also reported that Tohoku University was ranked 3rd in Japan (201st - 250th in the world) for the World University Rankings 2022 by Subject: social sciences. The social sciences ranking includes the weightings such as Research: volume, income and reputation (accounts for 32.6 per cent) and Citations: research influence (accounts for 25 per cent).

In addition, Nature Index ranked Tohoku University as 5th in Japan (103rd in the world, 38th in Asia Pacific) on 2022 tables: Institutions.  The 2022 tables are based on Nature Index data from 1 January 2021 to 31 December 2021. Before the 2022 edition, Nature Index also ranked Tohoku University as 5th in Japan (77th in the world, 28th in Asia Pacific) on 2021 tables: Institutions, that are based on Nature Index data from 1 January 2020 to 31 December 2020.

According to the Qs World university rankings on 2012/9 surveyed about the general standards in Engineering&Technology field, Tohoku university was placed 56th (world), fifth (national).

As Tohoku University has been emphasizing 'practical' research, Tohoku received the top place for its number of patents accepted (324) during 2009 among Japanese Universities.

Graduate school rankings
Tohoku University Law School is one of the most famous Law schools in Japan, as it was ranked fifth in the passing rate of Japanese Bar Examination in 2020.

Alumni rankings

Mines ParisTech : Professional Ranking World Universities ranks Tohoku University as 13th in the world (5th in Japan) in 2011 in terms of the number of alumni listed among CEOs in the 500 largest worldwide companies.

Popularity and selectivity
Tohoku University is one of the most selective universities in Japan. Its entrance difficulty is usually considered one of the top in Japan. Japanese journalist Kiyoshi Shimano ranks its entrance difficulty as SA (most selective/out of 11 scales) in Japan.

Evaluation from business world

People

Successive presidents

Notable people associated with Tohoku University
Many world-class celebrities have attended or served at Tohoku University.

Sciences

Hitoshi Oshitani (押谷仁), scientist, virologist and public health expert
Tetsuo Nozoe (野副 鉄男), chemist, known for hinokitiol
Tsutomu Ōhashi (大橋 力), artist and scientist, Doctor of Agriculture
Syun-Ichi Akasofu (赤祖父 俊一), geophysicist, the founding director of the International Arctic Research Center of UAF
Hiroshi Maeda (前田 浩), pharmacologist and chemist, known for discovery of EPR effect
Morio Kasai (葛西 森夫, 1922–2008), a surgeon who developed the Kasai procedure for biliary atresia
Chen Wei-jao (陳維昭), a surgeon and president of National Taiwan University
Lo Tung-bin (羅銅壁), biochemist, pioneer in the research on proteins in Taiwan
Susumu Satomi (里見 進), a surgeon and president of Tohoku University
Ryuta Kawashima (川島 隆太), neuroscientist, currently resident professor, the supervisor of Nintendo DS gamesofts; Brain Age: Train Your Brain in Minutes a Day! and Dr. Kawashima's Brain Training: How Old is Your Brain?
Noriko Osumi (大隅 典子), neuroscientist, the vice president of Tohoku University (2018–)
Mahmoud Nili Ahmadabadi, president of University of Tehran

Engineering

Shintaro Uda (宇田 新太郎), an inventor of the Yagi-Uda antenna 1926, the ubiquitous television antenna
Jun-Ichi Nishizawa (西澤 潤一), the engineer known for inventing optical communication systems including optical fiber, laser diode and so forth, PIN diode and SIT/SITh
Fujio Masuoka (舛岡 富士雄), the developer of Flash Memory
Masayoshi Esashi (江刺 正喜), engineer, the global authority of Microelectromechanical systems
Toshitada Doi (土井 利忠), a pioneer in digital audio, originated Aibo the pet robot
Fumihiko Imamura (今村 文彦), civil engineer, the natural disaster expert for NHK after 2011 Tōhoku earthquake and tsunami
Masataka Nakazawa (中沢 正隆), pioneer of optical solitons in high-speed optical communication in fiber optic networks and rare earth-doped optical amplifiers (such as EDFA)

Literature and art

Ben Goto (五島 勉), a Japanese writer
Hayao Hamada (浜田 隼雄), a Taiwanese author
Tadao Ooike (大池 唯雄), novelist, 1938 Naoki Prize winner
Yō Tsumoto (津本 陽), novelist, 1978 Naoki Prize winner
Akihiko Nakamura (中村 彰彦), novelist, 1994 Naoki Prize winner
Kenichi Satō (佐藤 賢一), novelist, 1999 Naoki Prize winner
Toh EnJoe (円城 塔), author, 2012 Akutagawa Prize, Nihon SF Taisho Award, and 2013 Seiun Award winner
Yuichi Kodama (児玉 裕一), a Japanese video director
Kazumasa Oda (小田 和正), one of the most famous musicians in pop music in Japan since the 1970s
Kōtarō Isaka (伊坂 幸太郎), a mystery fiction writer, Japan Booksellers Award and Yamamoto Shūgorō Prize winner
Hideaki Sena (瀬名 秀明), a science fiction writer and Nihon SF Taisho Award winner
Chūsei Sone (曽根 中生), a Japanese film director and screenwriter
Kenji Suzuki (鈴木 健二), an announcer of the NHK
Chinggeltei (1924–2013), a Mongolist, the former vice-rector of Inner Mongolia University

Mathematic, economics and business

Nobuhiko Kawamoto (川本 信彦), CEO of Honda Motor until 1995
Hirofumi Uzawa (宇沢 弘文), an economist, the father of Theoretical Economics in Japan
Su Buqing (蘇歩青), a Chinese mathematician and former president of Fudan University
Chen Jiangong (陈建功), pioneer of modern Chinese mathematics
Yasumasa Kanada (金田 康正), a mathematician most known for his numerous world records over the past two decades for calculating digits of π
Shigeo Sasaki (佐々木 重夫), a professor emeritus and mathematician who introduced the Sasaki manifold

Politics

Masayuki Aoyama (青山 雅幸), Japanese politician in the House of Representatives
Mitsuru Sakurai (桜井 充), Japanese politician of the Democratic Party of Japan
Kenya Akiba (秋葉 賢也), a Japanese politician of the Liberal Democratic Party
Akira Koike (小池 晃), a Japanese politician of Japanese Communist Party
Nori Sasaki (佐々木 紀), Japanese politician of the Democratic Party of Japan
Yoshihisa Inoue (井上 義久), Japanese politician of the New Komeito Party
Emiko Okuyama (奥山 恵美子), Mayor of Sendai, 2009–2017

See also
 Tohoku Mathematical Journal
 Institute for Materials Research
 Sendai
 List of National Treasures of Japan (writings)
 Tegula kusairo

References

External links

Tohoku University
Annual review
Links

Buildings and structures in Sendai
Japanese national universities
National Seven Universities
Universities and colleges in Miyagi Prefecture
Universities and colleges established in 1907
1907 establishments in Japan

Tohoku University


Pușca automată Ribeyrolles 1918 a fost o încercare de a produce o pușcă automată pentru forțele armate franceze în timpul Primului Război Mondial, fiind una dintre primele puști automate create, alături de MP 18/28 din Germania și pușca Fiodorov din Rusia, toate trei apărute în timpul Primului Război Mondial, însă, spre deosebire de ultimele două pistoale-mitralieră enumerate mai sus, Ribeyrolles 1918 nu a intrat niciodată în producția de masă, fiind folosit de francezi în număr limitat în câteva operațiuni de pe frontul de vest al Primului Război Mondial.

Numele său oficial a fost Carabine Mitrailleuse 1918 ("Machine Carbine 1918" în limba engleză); într-o carte din 2007 apare ca "fusil automatique Ribeyrolles 1918". Ribeyrolles avea particularitatea de a fi echipată cu un bipod ușor pe față și o baionetă de pușcă identică cu cea a puștii Berthier Model 1907/15. Arma a apărut în jocul video Battlefield 1 (acțiunea se petrece în Primul Război Mondial) din 2016, ca parte a arsenalului infanteriei franceze.

Utilizatori

 Arme din Primul Război Mondial
Ribeyrolles 1918

Pușca automată Ribeyrolles 1918


Institutul "Pompilian" a fost o școală de fete din București, fondată în anul 1896 de matematiciana Constanța Pompilian împreună cu tatăl ei, profesorul de desen Gheorghe Pompilian.

Clădirea s-a aflat pe Calea Rahovei. Institutul a fost naționalizat după 1948, iar clădirea sa a fost demolată în a doua jumătate a secolului al XX-lea.

Personalități

Profesori
 Constantin Grigoriu (1866-1914) - fondatorului primului ansamblu stabil de operetă din țara noastră, Compania Lirică Română
 Constanța Pompilian-Zossima (1870-1936) - matematiciană
 Alexandru Toma (1875-1954,) - scriitor, poet, jurnalist și traducător
 Traian Lalescu (1882-1929) - academician și matematician
 Vasile Voiculescu (1884-1963) - scriitor și medic
 Traian Lalescu (1882-1929) - academician și matematician, primul rector al Școlii Politehnice din Timișoara
 Jeanne Boureanul - mama scriitorului Radu Boureanu (1906-1997)

Elevi
 Olga Greceanu (1890-1978) - scriitoare, pictoriță, figură reprezentativă a neobizantinismului românesc
 Florica Bagdasar (1901-1978) - medic, prima femeie ministru din România
 Ligia Minovici (1911-2004) - cofondatoare împreună cu soțul ei, Dumitru Minovici, a Muzeului de Artă Veche Apuseană
 Maria Banuș (1914-1999) - poetă, traducătoare și eseistă
 Irina Eliade (1920-1998) - traducătoare și prozatoare
 Nina Cassian (1924-2014) - poetă, eseistă și traducătoare

Note

Legături externe

Licee din București
Fondări în 1896
Desființări în 1948

Institutul „Pompilian” din București


An Epidendrum lezlieae in uska species han Liliopsida nga ginhulagway ni Roberto Vásquez ngan Pierre Leonhard Ibisch. An Epidendrum lezlieae in nahilalakip ha genus nga Epidendrum, ngan familia nga Orchidaceae.

Mabibilngan ini ha Bolivia. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Epidendrum

Epidendrum lezlieae


Çan [] ist eine Stadt und ein Landkreis in der nordwest-türkischen Provinz Çanakkale. Die Stadt liegt etwa 60 Kilometer südöstlich der Provinzhauptstadt Çanakkale. Die Stadt beherbergt etwa 62 Prozent der Kreisbevölkerung. Die Stadt Çan ist im Westen über die D-210 mit Çanakkale und im Nordosten über die D-555 mit Biga verbunden. Die Stadt wird vom Biga Çayı, dem antiken Granikos, durchflossen, der weiter durch Biga und bei Karabiga ins Marmarameer fließt.

Der Landkreis liegt im Zentrum der Provinz. Er grenzt im Südwesten an den Kreis Bayramiç, im Osten an den zentralen Landkreis, im Norden an die Kreise Lapseki und Biga sowie im Südosten an den Kreis Yenice. Als Binnenkreis hat er keine Grenzen mit Nachbarprovinzen.

Neben der Kreisstadt gehört die Gemeinde (Belediye) Terzialan (1877 Einw.) sowie 65 weitere Dörfer (Köy) mit durchschnittlich 242 Bewohnern zum Landkreis. Zwei der Dörfer haben über 1000 Einwohner: Etili (1305) und Kocayayla (1023 Einw.). Die Bevölkerungsdichte des Landkreises liegt mit 53 Einwohnern je km² geringfügig unterhalb des Provinzdurchschnitts (55 Einwohner je km²).

Wirtschaft
Nördlich der Kreisstadt liegt ein reiches Braunkohlevorkommen, das von der staatlichen Çan Linyitleri İşletmesi Müdürlüğü abgebaut wird. Andere Rohstoffe wie Kaolin, Quarz und Feldspat werden zur Porzellan- und Keramikherstellung genutzt.

Persönlichkeiten
 Mehmet Emin Toprak (1974–2002), Schauspieler

Einzelnachweise

Landkreis in der Provinz Çanakkale
Ort in Asien
Namensgeber für einen Marskrater

Çan


Onthophagus ulula é uma espécie de inseto do género Onthophagus, família Scarabaeidae, ordem Coleoptera.

Foi descrita cientificamente por Balthasar em 1966.

Referências

Ligações externas

ulula
Coleópteros descritos em 1996

Onthophagus ulula


Juan Ramón Zaragoza Rubira (Valencia, 1938 - Sevilla, 25 de septiembre de 2011) fue un médico, catedrático, divulgador científico y escritor español, galardonado en 1980 con el Premio Nadal de novela  con la obra Concerto grosso. Al tiempo de su fallecimiento era profesor emérito de la Universidad de Sevilla.

Biografía
Licenciado en Medicina por la Universidad de Valencia, se trasladó a vivir a Sevilla al inicio de la década de 1970, ocupando la cátedra de Radiología y Medicina Física en su universidad. Fundó el Centro Radiológico Computarizado en Sevilla y fue decano de la Facultad de Medicina. Durante los primeros gobiernos de la transición democrática, fue delegado del ministerio de Sanidad en la provincia hispalense.

Como escritor de novelas, su obra, Concerto grosso, en la que hacía un recorrido en diferentes períodos de la historia y reflexionaba sobre el impacto de las nuevas tecnologías y su uso, obtuvo el Premio Nadal en 1980. Su última obra fue Tabaco. El virus california, presentada en mayo de 2011. Fue miembro de la Real Academia Sevillana de Buenas Letras y de la Real Academia de Sevilla de Medicina.

Referencias

Médicos de España del siglo XX
Catedráticos de la Universidad de Sevilla
Novelistas de España del siglo XX
Novelistas de España del siglo XXI
Radiólogos
Radiólogos de España
Alumnos de Medicina de la Universidad de Valencia
Académicos de la Real Academia Sevillana de Buenas Letras
Ganadores del Premio Nadal
Nacidos en Valencia
Fallecidos en Sevilla
Médicos de Valencia

Juan Ramón Zaragoza


Olaylar
 18 Ekim - Dirrahium Muharebesi gerçekleşti.
 Çaka Beyliği kuruldu.
 Türk donanması kuruldu (Türk Deniz Kuvvetleri'nin kuruluşu olarak kabul edilir).

Doğumlar
 1 Aralık - VI. Louis, Fransa kralı (ö. 1137)

Ölümler
 18 Ekim - Nikiforos Paleologos, Bizanslı general
 10 Aralık - III. Nikiforos - Bizans imparatoru (d. y. 1002)

1081


Thiago Alcântara do Nascimento (San Pientro Vernotico, 11. travnja 1991.) španjolski je profesionalni nogometaš koji igra na poziciji veznjaka za Liverpool i španjolsku nogometnu reprezentaciju.

Rođen je u Italiji kao najstarije dijete bivšeg igrača Mazinha. Thiago se pridružio Barceloni u dobi od 14 godina, a za prvu momčad je debitirao 2009. Nakon osvajanja trofeja, uključujući dvije La Lige, UEFA Ligu prvaka i FIFA Svjetsko klupsko prvenstvo, 2013. prelazi u Bayern München za 25 milijuna eura.

Vanjske poveznice

 Službena web-stranica
 Profil, barcelona

Španjolski nogometaši
Nogometaši Barcelone
Nogometaši FC Bayern Münchena
Nogometaši Liverpoola
Aktivni nogometaši

Thiago Alcântara


An Sobralia hagsateri in uska species han Liliopsida nga ginhulagway ni Dodson. An Sobralia hagsateri in nahilalakip ha genus nga Sobralia, ngan familia nga Orchidaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Sobralia

Sobralia hagsateri


Hayao Kobayashi, nacido en 1942 en Tokio, Japón, es un químico y profesor universitario japonés de la universidad de Nihon. Está especializado en la investigación sobre conductores moleculares y superconductores orgánicos.

Carrera académica y profesional
Estudió química en la Universidad de Tokio, obteniendo la licenciatura en 1967 y finalizando el doctorado tres años después. Fue contratado como profesor de la Universidad  de Toho en 1971 y ascendido a catedrático en 1980. Se trasladó en 1995 al Instituto de Ciencia Molecular de Okazaki. En 2007, se retiró de este puesto y se convirtió en profesor invitado de la Universidad de Nihon.

Líneas de investigación
Comenzó la investigación sobre conductores moleculares en su época de estudiante de doctorado en
1967. Desde entonces, ha estudiado diferentes conductores moleculares, como los complejos TCNQ, complejos de platino parcialmente oxidado, BEDT-TTF, M(dmit)2, DCNQI, sistemas BETS, y más recientemente, metales moleculares de un solo componente como el [Ni(tmdt)2]. La mayoría de estas sustancias son donantes-π o aceptores-π y muchas de ellas fueron descubiertas por su equipo de investigación.

Sus principales intereses están presentes en el diseño y desarrollo de sistemas multifuncionales moleculares incluyendo materiales porosos con nuevas funciones electrónicas.

Publicaciones y premios
Ha publicado más de quinientos artículos sobre los temas que ha investigado, siendo uno de los químicos más citados y cuyos trabajos han conseguido mayor difusión. Su índice h es de 13.

Ha sido distinguido por la Sociedad Química de Japón (CSJ) con el Premio al trabajo más creativo (1996) y el Premio de la CSJ (2005).

Referencias

Químicos de Japón
Japoneses del siglo XX
Japoneses del siglo XXI

Hayao Kobayashi


Gheorghe Baciu (n. ) este un senator român, ales în 2016 pe listele PMP. Gheorghe Baciu este membru în grupurile parlamentare de prietenie cu Regatul Maroc, Australia și Republica Indonezia.

Vezi și
 Legislatura 2016-2020 (Senat)
 Parlamentul României

Legături externe
 Activitatea parlamentară

Politicieni români în viață
Senatori români 2016-2020
Membri ai Partidului Mișcarea Populară

Gheorghe Baciu (senator)


Pamela Helen Stephenson Connolly (Takapuna, Auckland, 4 de diciembre de 1949), también conocida por su nombre de casada Pamela Connolly, es una psicóloga clínica y escritora neozelandesa residente en el Reino Unido.

Es más conocida por sus papeles como actriz y sus trabajos de comedia de los años 80.

Ha escrito gran cantidad de libros, la mayoría relacionados con la psicología, incluyendo la biografía de su marido Billy Connolly, y presenta un programa de entrevistas psicológicas a famosos en la televisión británica Channel 4 llamado "Shrink Rap".

Filmografía

Libros

 Stephenson, Pamela (2002). Billy. Overlook Hardcover. ISBN 978-1-58567-308-7.
 .l.ephenson, Pamela (2003). Bravemouth: Living with Billy Connolly. Headline Book Publishing. ISBN 978-0-7553-1284-9.
 Stephenson, Pamela (2005). Treasure Islands: Sailing the South Seas in the Wake of Fanny and Robert Louis Stevenson. Headline Book Publishing. ISBN 978-0-7553-1285-6.
 Stephenson, Pamela (2005). Murder or Mutiny. Weidenfeld & Nicolson. ISBN 978-1-84188-270-3.
 Stephenson, Pamela (2009). Head Case. Headline (Hodd) ISBN 978-0-7553-1282-5.
 Stephenson, Pamela (2011). Sex Life: How Our Sexual Encounters and Experiences Define Who We Are. Vermilion. ISBN 978-0-09-192985-5.

Referencias

Enlaces externos

 Página web oficial de Pamela Stephenson

Escritores de Nueva Zelanda del siglo XX
Escritores en inglés
Humoristas de Nueva Zelanda
Actrices de televisión de Nueva Zelanda
Psicólogos de Nueva Zelanda
Alumnado de la Universidad de Nueva Gales del Sur
Budistas
Nacidos en Auckland
Escritores de Nueva Zelanda del siglo XXI
Sobrevivientes de violación
Budistas de Nueva Zelanda

Pamela Stephenson


An Lepanthes schultesii in uska species han Liliopsida nga ginhulagway ni Gerardo A. Salazar ngan Soto Arenas. An Lepanthes schultesii in nahilalakip ha genus nga Lepanthes, ngan familia nga Orchidaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Lepanthes

Lepanthes schultesii


Crissy Rock (Liverpool, 23 de setembro de 1958) é uma atriz, comediante e autora inglesa. Por sua atuação em Ladybird Ladybird, ela ganhou o Urso de Prata no 44º Festival de Cinema de Berlim.

Rock publicou sua autobiografia This Heart Within Me Burns em 2011.

Bibliografia
Rock, Crissy; Scott, Ken (ghostwriter) (2011). This Heart Within Me Burns From Bedlam to Benidorm. London, UK: John Blake Publishing Ltd.

Ligações externas

Nascidos em 1958
Atores do Reino Unido
Humoristas do Reino Unido
Escritores do Reino Unido
Naturais de Liverpool
Urso de Prata de melhor atriz
London Film Critics Circle de melhor atriz britânica

Crissy Rock


ناظم شفيق عطا الله الغبرا (1923 - 23 أكتوبر 2009)، طبيب قلب كويتي من أصل فلسطيني. ولد في حيفا بفلسطين، وتوفي في الكويت.

بداياته
كان من سكان مدينة حيفا في فلسطين ، وقد خيٌره والده بين أن يعطيه المبلغ الذي رصده له لإكمال دراسته الجامعية أو أن يفتح له متجراً ويعمل معه في التجارة، ولكنه رفض وقرر دراسة الطب. ورحل من فلسطين بعد الاحتلال الإسرائيلي قاصداً لبنان، ودرس في الجامعة الأمريكية في بيروت، وكان من أصغر الأطباء الذين تخرجوا منها وتخصص في القلب، وفي آخر الخمسينات حصل على الزمالة الطبية الملكية البريطانية.

وبعد تخرجه في عام 1946 عاد إلى حيفا، وبدأ بمساعدة الجرحى في حرب 1948، ولكن بعد الحرب وجد نفسه مع الآلاف قد هُجِّروا من فلسطين، وانتقل إلى لبنان وأصبح المعيل الرئيسي لعائلته المكونة من أمه وأخواته الأربع وأبيه الذي فقد تجارته كاملة، وبعدها استقر في القاهرة.

ذهابه للكويت

غادر إلى العراق ليعمل طبيباً في شركة نفط العراق  ثم ذهب بعد النكبة إلى المملكة العربية السعودية، وبعدها في 1952 إلى الكويت التي عاش فيها حياته كلها. وغادر في بعثة طبية كويتية إلى بريطانيا مكونة من سبعة أطباء  حيث كان الطبيب المرافق للشيخ صباح السالم الصباح منذ الخمسينات وكان يرتبط بعلاقة قوية مع الشيخ سعد العبد الله الصباح، وقد كان من العناصر الطبية المشاركة في علاج الشيخ عبد الله السالم الصباح في 1965.

وقد اشتهرت عيادته الطبية في فترة السبعينات والثمانينات في القرن العشرين في الكويت، وبعد تحرير الكويت من الغزو العراقي، افتتح عيادته الطبية في ثاني يوم لاستقبال المرضى في ضاحية عبد الله السالم.

عمل في مستشفى هادي حتى بلغ التاسعة والسبعون ثم تقاعد.

أبناؤه
 شفيق الغبرا (دكتور في ).
 يوسف الغبرا.
 سحر الغبرا.
 لبنى الغبرا.

مراجع

مواليد في حيفا
أطباء كويتيون
خريجو الجامعة الأمريكية في بيروت
كويتيون من أصل فلسطيني
مواليد 1923
وفيات 1430 هـ
وفيات 2009
مغتربون فلسطينيون في الكويت

ناظم الغبرا


Milad Avaz (født 24. april 1988) er en dansk manuskriptforfatter, instruktør og filmproducer der debuterede med spillefilmen Mens vi lever i 2017.

Han har en baggrund i investeringsfonde og en kandidatgrad i erhvervsstrategi fra Copenhagen Business School.

Hans kortfilm "Et Lift" vandt hovedprisen ved Ekko Shortlist Awards i 2016.

Han blev af Variety udnævnt til én af Europas 10 største talenter sammen med sin bror Mehdi Avaz, til Berlinalen 2018.

Noter

Eksterne henvisninger

Personer fra Teheran
Filminstruktører fra Danmark

Milad Avaz


Kragafashanar (fræðiheiti: Chrysolophus) er undirætt fashana.

Núlifandi tegundir

Tenglar

 Heinz-Sigurd Raethel: Hühnervögel der Welt. Verlag J. Neumann-Neudamm GmbH & Co. KG, Melsungen 1988, ISBN 3-7888-0440-8.
 Steve Madge, Phil McGowan und Guy M. Kirwan: Pheasants, Partridges and Grouse. Christopher Helm, London 2002, ISBN 0-7136-3966-0.

Fashanaætt

Kragafashanar


An Specklinia exilis in uska species han Liliopsida nga syahan ginhulagway ni Charles Schweinfurth, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Carlyle August Luer. An Specklinia exilis in nahilalakip ha genus nga Specklinia, ngan familia nga Orchidaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Specklinia

Specklinia exilis


Pili ile aşağıdakiler kastedilmiş olabilir:
  Pilus (çoğulu pili), bir hücre organeli.
 Pili (tekstil)
 Pili (dizi)
 Pili, Camarines Sur

Pili


Koki Mizuno (født 6. september 1985) er en japansk fodboldspiller.

Japans fodboldlandshold

|-
|2007||4||0
|-
!Total||4||0
|}

Eksterne henvisninger

Japan National Football Team Database

Fodboldspillere fra Japan

Koki Mizuno


අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍යයේ අන්තර්ගතය සකස් කරන ලද්දේ අප්‍රිකානු ඇමරිකානු පෙලපතේ රචකයින් විසිනි. මුලාර්ම්භයේ ප්‍රභේදයන් අනුසාරයෙන් 18 වැනි ශතවර්ෂයේ ුඅග භාගයේදී රචකයින් වන 'ෆිලිස්  විටලි' සහ 'ඔලියුඩා ඉක්අහෝ' වහල් ජනතාවයේ කතන්දර සහ පුනරැදයන් තුලින් ඉහල ලකුණු ප්‍රමාණයක් ලබා ගනිමින් අදත් 'ටොන් මොරිසන්' 'මයා ඇන්‍ඩලෝ' සහ 'වෝල්‍ටර් මොස්ලි' වැනි කතුවරයන් ඇමරිකාවේ ප්‍රධාන ලේඛකියින් අතර ශ්‍රේනිගත වි සිටි. ප්‍රවෘත්තින් සහ වාද පද අතරින් විශාල වශයෙන් ඇමරිකානු සමාජය තුල, අප්‍රිකානු ඇමරිකානුවන්ගේ කාර්යභාරය, සංස්කෘතිය, වර්ගවාදය, වහල් බව සහ සමානාත්මතාවය අප්‍රිකානු ඇමෙරිකාවනු සාහිත්‍යය ත්‍රලින් ගවේෂණය විය. අධයාත්මික දේශනා, ශුභාරංචි සංගිතය, බ්ලු සංගිතය සහ රැප් වැනි වාචික ආකාරයෙන්, අප්‍රිකානු ඇමරිකානු රචක නිතිගත කිරීමට මහගු ලෙස උපකාර විය.

	ඇමරිකානු සමාජය තුල අප්‍රිකානු ඇමරිකානුවනට හිමි ස්ථානය අවරුදු ගණනාවක් තුල වෙනසකට භාජනය වී ඇති අතර අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍යයේ කේන්ද්‍රය වී ඇත. 'සබ්ජර්න් ඔෆ් ස්ලේව් නැරටෙම්වස්' හි සදහන් කර ඇති ආකාරයට ඇමරිකානු සිවිල් යුද්ධයට පෙර අප්‍රිකානු ඇමරි‍කානු සාහිත්‍යය මුලික වශයෙන් ඉලක්ක ගිත වුයේ වහල් ජනතාවයග් ප්‍රශ්න පිළිබදවය. 20 වැනි හතවර්ෂ‍යත් සමගම ඩබ්ලිව්. ඊ.බී ඩ්‍රබොයිස් සහ බ්‍රකර් ටී වොශින්ග්ටන් වැනි ලේඛකයින්ගේ  ග්‍රන්ථ මගින් ඇමරිකන් ජනපදයේ වර්ගවාදය පිළිබිද හැගීම් අභියෝග කරනවාද හෝ සතුටු කරනවාද ය්න්න පිළිබද තර්ක ඉදිරිපත් කළේය. ඇමරිකන් සිවිල් ව්‍යාපාර තුළින් රිචඩ් රයිට්  සහ ග්වෙන්ඩොලින් බ්‍රාක්ස් වැනි කතුවරැන් ජාතිවාද වෙන් කිරිම් පිළිබිදව හා කථා දේශානුරාගය පිළිබද රචනා කළේය. ඉතා ඉහළ අලෙවියක් සහ සම්මානය දිනු අලෙක්ස් හාලි විසින් රචිත 'ද සාග ඔෆ් ඇමරිකන් ෆැමිලි' ඇලිස් වෝකර් විසින් රචිත ද කලර් පර්ෂල් බ්ලවස් විසින් රචිත 'ටෝනි මැරිසන් ' යන ග්‍රන්ථ මගින්, වර්තමානයේ අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍යය, ඇමරිකානු සාහිත්‍යයේ වැදගත් කොටසක් බවට පිළිගෙන තිබේ.

මෑතකාලීන ඉතිහාසය

70 දශකයේ මුල්භාගයේදී අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහිත්‍ය කෘතීන් සඳහා විශාල වශයෙන් ත්‍යාග හා සම්මාන පිරිනැමිණ. ඒ සමඟම ඇමෙරිකානු විද්වත් සමාජය විසින් අප්‍රිකානු-ඇමෙරිකානු සාහිත්‍ය නීත්‍යානුකුල සාහිත්‍ය ප්‍රභේදයක් ලෙස පිළිගැණුනි.

සිවිල් අයිතිවාසිකම් හා වෙනත් කළු ජාතික සංවිධානයන් ආශ්‍රයෙන් බිහිවුණු  කළු ජාතික කලා සංගමය  (Black Arts Movement) මඟින් මෙම අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහිත්‍ය ප්‍රභේදය අර්ථ දක්වා විග්‍රහ කරන්නට විය. එසේ කළ කතුවරුන් අතර ප්‍රබන්ධ රචකයන් වූ ටොන් ටොරිසන් සහ ඇලිස් වෝකර් මෙන්ම කාව්‍ය රචක ජේම්ස් එම්මානුවෙල් මූලික තැනක් ගනිති. එරට උසස් තත්ත්වයේ ප්‍රකාශකයෙකු විසින් මුද්‍රිත ප්‍රථම කළු ජාතික ග්‍රන්ථ මාලාව වූ "Dark Symphony: Negro Literature in America" (ඇමරිකාවේ නිග්‍රෝ සාහත්‍යය) කෘතීන් සැකසීමත් සමඟ ජේම්ස් එමානුවෙල් ආප්‍රිකානු-ඇමෙරිකානු සාහිත්‍ය අර්ථ කථනයේ ප්‍රධාන පියවරක් ඉදිරියට තැබුවේය. එලෙස ඇරඹි සාහිත්‍යයේ  ජනප්‍රිය ගද්‍ය මාලාවන් ලෙස, ද රෝයි ජේම්ස් සහ ලැරිනිල්  සැකසූ   Black fire; An anthology of Afro- American writing  හා ස්ටර්ලින් බ්‍රවුන්, ආතර් ඩයස් සහ යුලිසිස් ලී සැකසූ The Negro caravan හැඳින්විය හැක.

මේ අතරතුර ටෝනි මොරිසන් ද කළු ජාතික සාහිත්‍ය කලාවේ සහ කළු ජාතික  කතුවරුන්ගේ දියුණුව උදෙසා කටයුතු කළාහ. 1960 සිට 1970 දශකය තෙක් ඇය    Random House ප්‍රකාශනයන්හි සංස්කාරක ලෙස ටෝනි කාඩ් බාම්බරා හා ගුරිලි ජෝන්ස් වැනි කළු ජාතික කතුවරුන්ගේ කෘති සැකසුවාය. 20 වැනි සියවසේ සිට ප්‍රධානතම කළු ජාතික කතුවරුන්ගේ කෘති සැකසුවාය. පසුව ඇය 20 වැනි සියවසේ සිටි ඇය ප්‍රධානතම කළු ජාතික කතුවරියක ලෙස ප්‍රචලිත වූවාය. 1970 දී මුද්‍රණය වූ  The Bluest Eye  ඇගේ ප්‍රථම කෘතිය විය. ඇය විසින් රචිත සම්මාන ලාභි කෘතීන් ලෙස Beloved සහ  The song of solomon හැඳින්විය හැක. ටෝනි මොරිසන්, සාහිත්‍ය සඳහා වූ නොබෙල් ත්‍යාගය දිනු ප්‍රථම අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු කා‍න්තාවයි.

1970 දී කවියකු හා නවකතා රචකයෙකු වූ ඇලිස් වෝකර් ලියූ ගද්‍ය මාලාවකින් සෝරා නිලි හුස්ටන් සහ ඇගේ නවකතාවක් වූ   Their Eyes were watching God  ග්‍රන්ථය නැවතත් ඇගයීමට ලක්වන්නට විය. එසේම 1982 දී ඇය විසින් රචිත පුලිට්සර් සම්මානයෙන් පිදුම් ලද The colour purple   නවකතාව පසුකලෙක ස්ටීවන්  ස්පිල්බර්ග් විසින් අධ්‍යක්ෂිත චිත්‍රපටයක් ලෙස ජනප්‍රිය වුණි. 70 දශකයේදී අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහිත්‍ය කෘතීන් එරට වැඩියෙන්ම අලෙවි වූ පොත් ලැයිස්තුවට ද එක් විය. එසේ එක්වූ පළමු කෘතියක් ලෙස ඇලෙක්ස් පෝලි රචනා කළ Roots The saga of an American Family  හැඳින්විය හැක.  එම කෘතිය සඳහා පුලිට්සර් සම්මානය පිරිනැමුණු අතර පසු කලෙක රූපවාහිනී ටෙලි නාට්‍යයක් ලෙස ද ජනප්‍රිය වුණි. හේලි විසින් රචිත තවත් කෘතියක් ලෙස The Autoviography of Malcolm X"  හැඳින්විය හැක.

නූතන ඉතිහාසයේ සිටි තවත් වැදගත් කළු ජාතික කතුවරුන් ලෙස ගේල් පෝන්ස්, රෂීඩ් ක්ලාක්, ඉෂ්මයෙල් රිඩ්, ජමැයිකා කින්කේඩ්, රැන්ඩාල් කේතන් සහ ජෝන් රඩ්ගාර් වයිස්මන් නම් කළ හැක.

එලෙසම ජනාදරයට පත් කළු ජාතික පද්‍ය රචකයන් ලෙස මායා ඇන්ජලෝ, රීටා ඩව්. සයිරස් කැසල්ස්, තිලියාස් මෝස් සහ නටාෂා‍ට්‍රෙත්වේ හැඳින්විය හැක. එසේ‍ම න්ටොසාකේ ෂේන්ජ්, එඩ් බුලින්ස්, සුසැන් ලොරි පාක්ස්, එඩ්වර්ඩ් ජෝන්ස් හා ඕගස්ට් විල්සන් නූතන ඉතිහාසයේ ප්‍රධාන කළු ජාතික නාට්‍ය රචකයන් වේ.

නූතන යුගයේ තරුණ අප්‍රිකානු ඇමරිකානු ගත් කතුවරුන් ලෙස එඩ්වඩ් ඩන්ට්කට්, ඩේවිඩ් ඇන්තනී ඩර්හැම්, ටයරි ජෝන්ස්, මැන් ජොන්සන්, සිසි පාකර් හා කොල්සන් වයිට් හෙඩ් හැඳින්විය හැක. අදටත් පවතින ලෙස අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහිත්‍ය ප්‍රබන්ධ විශේෂයක් කිරීමෙහි ලා කටයුතු කළ පුරෝගාමියා ලෙස 1950 හා 1960 දශකයන්හි රහස් පරික්ෂක කථාමාලාවක් ලියූ චෙස්ටර් හයිම්ස් හැඳින්වේ. ඔහුපසු කලෙක ජනප්‍රිය අපරාධ පරික්ෂණ නවකාතාවක් ලියූ වෝල්ස්ටර් මො‍ස්ලි හා හියු හොල්ටන් වැනි කතුවරුන් සඳහා මග පාදා දුනි.

විද්‍යා ප්‍රබන්ධ කල්පිතයන් මෙන්ම ත්‍රාස්‍යජනක සාහිත්‍ය ප්‍රභේදයන් උදෙසා ද කළු ජාතික කතුවරුන් දායක වී ඇත. සැමුවෙල් ආර්. ඩෙලනි, ඔක්ටේවියා ඊ. බට්ලර්, ස්ටිව් බාන්ස්, ටනනාර්ව් ඩියු රොබට් ෆ්ලෙමින්, බ්‍රැන්ඩන් මාසි, චාර්ල්ස් ආර්. සෝන්ඩර්ස්, ජෝන් රිඩ්ලි, ඩෝන් එම්, ෆෝසෙ‍් ෂේර් තෝමස් හා නොලෝ හොප්කින්සන් එවැනි කතුවරුන් කිහිප දෙනෙකි.

අවසන් වශයෙන් ගත් කල අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහිත්‍ය එක්තරා රූපවාහිනී වැඩසටහනකින් ද වැඩි ප්‍රේක්ෂක අවධානයක් දිනා ඇත. එනම් ඔප්ර් වින්ෆ්‍රි  (Operh winfreey) වැඩසටහනේ  "Oprah's Book club විශේෂාංගය හේතුවෙනි. අප්‍රිකානු  ඇමෙරිකානු සාහිත්‍ය කෘතීන් විශාල ගණනකට ඉහල ජනප්‍රියතාවයක් ලබා දීමට ඇය දායක වී ඇත.

තේමාවන් සහ ගති ලක්ෂණ

එක්සත් ඇමරිකා ජනපදයේ අප්‍රිකානු පෙළපතින් ජීවත් වන ජනතාවගේ ලේඛන මඟින් අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහිත්‍ය පුළුල් ආකාරයෙන් අර්ථ දැක්විය හැකිය. කෙසේ වුව ද අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහිත්‍යය ද අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු ඉතිහාසය සහ ජීවිතයන් මෙන්ම විවිධත්වයක් උසුලයි. මෙයින් ප්‍රකාශ වන්නේ අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහිත්‍යය සාමාන්‍යයෙන් පදනම් වී ඇත්තේ එක්සත් රාජධානියේ සිටින කළු ජාතික ජනතාවගේ ඇතැම් කැමැති තේමාවන්ට අනුව යන්නය. මෙයින් ගම්‍ය වන තේමාවන් වන්නේ අති විශාල ඇමෙරිකානු සමාජය තුල අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු වාගේ කාර්ය භාරය සහ ඇමෙරිකානූවෙක් වීමේ අර්ථය වැනිදේය. ප්‍රින්ස්ටන් විශ්ව විද්‍යාලයේ මහාචාර්ය, ඇල්බර්ට් ජේ. රොබෙටෝ මෙසේ පවසා තිබේ. අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහිත්‍යය ඇතුළුව සෑම අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු ඉගැන්වීමක්ම මෙම රාජ්‍ය තුළ අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු පැවැත්මෙහි ගැඹුරු අර්ථය ප්‍රකාශ කරයි. මෙම පැවැත්ම ජාතියේ නිදහස, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය, සමානාත්මතාවය ඇතුළු සෑම දෙයක්ම, සෑම විටම විභාග කර ඇත. ඒ ආකාරයෙන් අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහිත්‍යය පිබිදීම මඟින් කළු ජාතිකයන්ගේ ප්‍රශ්න කතාබහට ලක්විය. ඔවුන්ගේ නිදහසේ හා සමානාත්මතාවයේ ගැටළු මෙන්ම, ඇමෙරිකානූ සංස්කෘතිය, ආගම, වහල් බව, නිවසේ ප්‍රශ්න සහ නොයෙක් තේමාවන් එහි අඩංගු විය.

අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහිත්‍යය යුදෙව්වන්ගේ විසිරී යෑමේ සාහිත්‍යය සහ අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහිත්‍යය යන ඉතා වැදගත් ශාඛාවන්ගෙන් සමන්විත වේ. මේවා සඳහා අප්‍රිකානු යුදෙව්වන්ගේ උරුමයන්ගේ ආභාෂය ලැබී ඇත. මීට අමතරව අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහිත්‍යය බොහෝ පශ්චාත් යටත් විජිත සාහිත්‍යයන්ගෙන් වෙනස් වන බව, සුළු ජාතික කණ්ඩායමක් විසින් ලියා තිබිණි යැයි පවසමින් පඬිවරයන් සුවිශේෂී රේඛාවක් නිර්මාණය කර ඇත. නමුත් පශ්චාත් යටත් විජිත වාදී රාජධානිය තුළ අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහිත්‍යය පවතී.

අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සංගීතය, බ්ලුස් සහ රැප් යන ඒවායින් සමන්විත වෙමින් ඉතා පොහොසත් කාව්‍යයකට හිමිකම් කියනු ලබයි. ස්වර සංක්‍රමණය, ශබ්දලංකාරය සීතාවක පුනරාවරණය භාවිතා වන අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු ක්‍රිස්තියානු දේශනා සම්ප්‍රදායන් තුළ ද වාචික කාව්‍යය දක්නට ලැබේ. අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහිත්‍යය -කාව්‍යන් විශේෂයෙන් රචනා කර තිබෙන නමුත් ගද්‍ය තුළ ද  මේ සෑම ආකාරය යකම වාචික කාව්‍යයන් ඇතුළත් වීමේ ප්‍රභල සම්ප්‍රදායක් ඇත.

කෙසේ වෙතත් මෙම ගති ලක්ෂණ සහ තේමාවන් අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු  සාහිත්‍යයේ බොහෝ මට්ටම් වල තිබෙන අතර මේවා ප්‍රභේදයන්ගේ අතිශය අර්ථ දැක්වීම් නොවන අතර මේවා ප්‍රභේදයන් තුළ සෑම කටයුත්තකම අන්තර්ගත නොවේ. මීට අමතරව අප්‍රිකානූ ඇමෙරිකානූ සාහිත්‍යය විශ්ලේෂණය කිරීමට බාහිර සාහිත්‍යය න්‍යායන් යොදා ගැනීමට ප්‍රතිවිරෝධයක් ඇත. අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහිත්‍යයේ අති විශේෂ පඬිවරයෙක් වන කනිෂ්ඨ හෙන්රි ලුවිස් ගේටස් මෙසේ ප්‍රකාශ කර තිබේ. මාගේ ආශාව වුයේ, අනෙක් සම්ප්‍රදායන් ගෙන් ලබා ගත් සාහිත්‍යය න්‍යායන් කියවීම හෝ විශ්ලේෂණය කරනවාට වඩා කවි සම්ප්‍රදායන්ට තමන්ගේ ස්වභාවය හා වෙනත් කාර්යයන් පිළිබඳ කථා කිරීමට ඉඩ සැලැස්වීමය.

සිවිල් අයිතිවාසිකම් සංග්‍රාමික යුගය
පළමුවන ලෝක සංග්‍රාම සමය තුළ අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානුවන් විශාල වශයෙන් සංක්‍රමණය වීමට පටන් ගත් අතර දෙවන ලෝක යුද්ධ සමය තුළ එය උපරිම විය. මෙම මහා සංක්‍රමණ කාලය තුළ, කළු ජාතින් වර්ගවාදය හා දකුණු ඇමරිකාවේ තිබූ ඉඩප්‍රස්ථා හිඟකම් අතහැර චිකාගෝ වැනි උතුරු ප්‍රදේශයන්හී පදිංචි විය. එහිදී ඔවුන්ට කම්හල් වල හා වෙනත් ආර්ථික අංශවල රැකියා ලැබුණි.

එම කාලය තුළ බලවත් කළු ජාතිකයෙකු වූ ටොලම් රෙනෙයිඩන්ස් මෙම සංක්‍රමණය වූ කළු ජාතික ප්‍රජාවට නිදහසක් ලබා දුන් අතර නාගරික සංස්කෘතිය නඟා සිටුටවීමටද දායක විය. 1940 ගණන් වල 50 ගණන් මෙන්ම 60 ගණන් වල කළු ජාතික රචකයන්ගේ හැගීම් වලට තදින්ම බලපෑම් ඇති කල ඇමරිකානු සිවිල් අයිතිවාසිකම් සංවිධානයේ නැගී‍ම, මෙම සංක්‍රමණයන්ට උදව් විය. වර්ගවාදය හා ඔවුන් කොටු කර තැබී‍ම නැවැත්වීමට කළු ජාතිකයන් ගත් පියවර නිසා අලුත් කළු ජාතිවාදයක් හට ගත්හ. මේ අතර කළු ජාතික රචකයන් ද මෙම සිද්ධිය පිළිබඳව ඔවුන්ගේ පොත්පත් වල සටහන් කිරීමට උත්සහ කළහ.

එසේ කිරීමට උත්සහ කළ ප්‍රථම රචකයා ජේම්ස් බොල්ඩ්මින් වු අතර ඔහුගේ පොත් වල 'ජාතිය හා ලිංගිකත්වය' පිළිබඳව සඳහන් විය.ගැඹුරු පෞද්ගලික කථා රචකයෙකු වන බෝල්ඩ්වින් විසින් ලියන ලද ගෝ ටෙල් ඉන් ද මවුන්ටන් යන කෘතිය මිනිසුන් අතරට ගියේ 'කළු ජාතිකයෙකු හා සමලිංගික වීම' ලෙසය.බෝල්ඩ්වින් විසින් ආසන්න වශයෙන් පොත් 20 ක් පමණ රචනා කර ඇති අතර, 'අන්ඩර් කන්ට්‍රින් සහ 'ද වයර් නෙක්ස්ට් ටයිම් ඒවා අතරින් සම්භාව්‍ය කෘති කීපයකි.

චිකාගෝහි කළු ජාතිකයන් තමුන්ට පිළිගැනීමට වෙහෙස වූ ආහාර ගැන බිගර් තොම්ස්ගේ කථාව පිළිබිඹු කරන 'නේට්ව් සන් (1940)  නවකථාවෙන් ජනතාව අතරට ගිය රයිට්, බෝල්ඩ්වින් ගේ මිත්‍රයෙකු මෙන්ම අනුගාමිකයෙකුද විය. බෝල්ඩ්වින් විසින් රයිට් හඳුන්වන්නේ තම ජිවිතයේ දුටු විශිෂ්ඨතම කළු ජාතික රචකයා ලෙසය.රයිට්ගේ තෝමස් ඔෆ් අ නේට්ව් සන්"' නැමති නවකථාව පිළිබඳ බෝල්ඩ්වින් බොහෝ පැහැදී සිටියහ.නමුත් 'නැට්වයිගේ පුතා' නවකතාවේ එන ඇදහිය හැකි චරිත වල ඌනතාවයත්, මානසික සංකීර්ණභාවය විවේචනයත් එවර්බොඩි ප්‍රොටෙස්ට් "නවකථාවේ එන චරිත හේතු කරගෙන ඔවුන‍්ගේ මිත්‍රත්වය බිඳ වැ‍ටුණි. ඔහු අතින් ලියැවුණූ වෙනත් පොත් වුයේ, තමන් විසින් ලියන ලද 'බිලැක් බෝයි' 91945) හා වයිට් මැනි ලිසන් (1957) යන ඒවාය.

1993 දී නැෂනල් බුක්' සම්මානයෙන් පිදුම් ලද ඉන්විසිබල් මෑන් යන  නවකථාවෙන්  රැල්ෆ් එලිසන් මිනිසුන් අතරට ගිය විශ්ෂ්ඨ නවකතා රචකයෙකි. නමුත් ඔහුට තවත් නවකථාවක් ඔහුගේ ජීවිත කාලය තුල ලියා සම්පුර්ණ කිරීමට නොහැකි විය. 'ඉන්විසිබල් මෑන් යන කෘතියෙන් ලැබුණු ජනප්‍රියත්ව‍ය ඔහුගේ ලේඛන ඉතිහාසයේ තම ස්ථානය රැක ගත්තේය. 1999 දී එලින්සන් මරණයට පත්විය. ඒ සමඟම පසුව අවුරුදු 40 ක් පුරාවට ඔහු විසින් ලියූ පිටු 2000 කට වඩා වැඩි 'ජුන්ටින්ත්'  යන දෙවන නවකථාව කොටස් කර එළි දක්වන ලදී. 2008 වර්ෂයේදී ඔහු විසින් ලියන ලද අත්පිටපත් සියල්ලද එකතු කර 'ද ඩේමස් බිෆෝ ද ශුමින්" යන නමින් එළි දක්වන ලදී.

ඇමෙරිකාව තුළ සිවිල් අයිතින් සඳහා නැගී සිටි කාලයේ කළු ජාතික ලේඛිකාවන් බිහි විය.ඒ 1999 දී ඔහු විසින් ලියන ලද  'ඇනි ඇලන් නැමති කාව්‍යය සදහාය. 'පුලිට්සර්  සම්මානයෙන් පිදුම්ලද ප්‍රථම අප්‍රිකානු ඇමරිකානුවා වූයේ ග්වෙන්ඩොලින් බ්‍රෘක්ස් ය. නිති ජියොවානි සහ සෝනියා සැන්චස් 1950-1960 වර්ෂ වල ජනප්‍රිය වූ තවත් ලේඛකයින් දෙදෙනෙකි.

කාගෝවෙහි ජීවත් වූ දුප්පත් කළු ජාතික පවුල් පදනම් කර ගනිමින් 'ලොරොන් හැන්ස්බරි ' විසින් ලියූ 'අ රෙයිසින් ඉන් ද සන් '  නාටකය එම කාලය තුල රටවැසියන්ගේ අවධානයට ලක් විය. 1959 දී එම නාටකයට 'නිව් යෝක් ඩ්‍රාමා ක්‍රිටික්ස් සර්කල්' සම්මානය හිමි විය. 'ඇමිරි ඔරාක' යනු අවධානය දිනාගත් තවත් නාටක රචකයෙකි. ඕන් බ්‍රෝඩ්වේ නම් මතභේදයට තුඩු දුන් නාටකය රචනා කළ රචකයාගේ 'බැරැකා' සංගිතය හා කවි මෑත කාලයේදී විචාරකයන් අතර  පවා ප්‍රසිද්ධියට පත්ව ඇත.

මහජන ව්‍යාපාර වල නායකයන් විසින් ලියන ලද මානව අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ පොත් හා රචනා වල වැදගත්කම වෙනත් කිසිදු රචනාවකට සමාන කළ නොහැකිය. මාර්ටින් ලුතර් කිං ගේ කණිෂ්ටයාගේ ලෙටර් ෆ්‍රෙච් ඔර්වින්ග්හැම් ජේල් මේ සඳහා ප්‍රමුඛ උදාහරණයකි.

අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍ය සහ එහි සාහිත්‍යමය ආධිපත්‍යය බිඳදැමීම

ඇමරිකානු ඉතිහාසය තුරාවටම අප්‍රිකානු ඇමරිකානුවන් දැඩි වර්ග බේදයකට ලක්ව සිටී. අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍යයේ මුල් අවදියේ, එම අත්දැකීම් වලින් පෙලඹවුණු කළු ජාතික ලේඛකයින්, තමන් ද සුදු ජාතික කතුවරුන්ට සම බව සමාජයට විදහාපාන්නට විය. එනම්, හෙන්රි ලුවිස් ගේට්ස් (කනිෂ්ට) පවසන පරිදි, කළු ජාතික සාහිත්‍යයේ මූලික අරමුණ වන්නේ කළු ජාතිකයන් හට ලිඛිත සම්ප්‍රදායයක් නොමැති හෙයින් ඔවුන් අයත් පහත් සංස්කෘතියකටැයි යනුවෙන් පවතින යන මතය බිඳ දැමීමයි.

කෙසේ වුවද, කළු ජාතික ගත් කතුවරුන් තම හැකියාවන් විදහා දක්වමින් එම සාහිත්‍යමය ආධිපත්‍යය බිඳ දැමීමත් සමඟම ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදයේ සාහිත්‍යමය සම්ප්‍රදායයන් ද වෙනස් විය.

මෙම මතධාරී විද්වතුන් පවසන ආකාරයට ලේඛන කලාව සුදු ජාතික පුරුෂයින්ට පමණක් යෝග්‍ය වූ ක්‍රියාකාරකමක් ලෙස එකල සමාජයේ පිළිගත් සම්ප්‍රදායක් විය . නමුත් එම පිළිගැනීම, එපැවති සාහිත්‍යමය ආධිපත්‍යයත් සමගම බිඳ දැමීමට අප්‍රිකානු හා ඇමරිකානු කතුවරුන්ට හැකිවූයේ අප්‍රිකානු ජන ජීවිතය හා වාචික සම්ප්‍රදායයන් තම කෘතින් වලට සංයුක්ත කිරීමෙනි. මෙසේ අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍යය, දේශපාලන හා සංස්කෘතිකමය විමුක්තිය උදෙසා මෙවලමක් ලෙස භාවිතා වු ආකාරය (විශේෂයෙන් ඩබ්ලියු.ඊ.බී.ඩුබොයිස් මඟින්) දශක ගණනක් පුරා ප්‍රකාශයට පත්වී ඇත.

අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍ය - වහල් කතාන්දර

'සබ්ජන්' අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍යයේ 19 ශතවර්ෂයේ මැද භාගයේ ආරම්භ වු වහල් කතාන්දරයකි. 'අන්කල් ටොම්ස් කැබින්' වැනි ග්‍රන්ථ තුළින් සාහිත්‍යයේ ඇති පැති දෙකක් කරා වහල් මතවාද වේගයෙන් පැතිරුණ අතර, මෙයින් දුෂ්ට වහල් බව අවලංගු කරවන දර්ශන නිරූපණය වන අතර දක්ෂිණ ලේඛකයින් වන 'විලියම් ග්ලිමෝ සිම්ස්, වයිට්' විසින් රචිත 'ඇන්ට් ටොම්' සාහිත්‍යය මඟින් පෙර වහල් බවේ අදහස් නිරූපණය විය.

සත්‍යය යථාර්ථය පෙන්නුම් කිරීමට පුරාණ වහලුන් වන 'හැවියන් ජෙකොබ්ස්' සහ 'ෆ්‍රෙඩ්රික් ඩග්ලස්' කතුවරයන් විසින් වහල් කතාන්දර රචනා කළ අතර, ඒවා අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍යය මුඛය ප්‍රතිෂ්ඨාවට පත් විය. හය දහසකට පමණ අධික උතුරු ඇමරිකානු සහ කැරේබියානු පුරාණ වහලුන් ඔවුන්ගේ ජිවිතවල විස්තර රචනා කළ අතර ඒවායින් 15 ක් පමණ ග්‍රන්ථ ලෙස ප්‍රකාශ විය.

වහල් කතාන්දර ප්‍රධාන වශයෙන් කාණ්ඩ 3 කට ගොනු කළ හැක. ධාර්මික, විමුක්තියේ කතාන්දර, සටන අවලංගු කිරිමට පොළඹ වන කතාන්දර, වැඩි දියුණුවේ කතාන්දර, තමන් විසින් රචනා කරන ලද හැඟීම් මහත් සේ ගෙන දෙන නිසා සටන අවලංගු කිරිමට ලියු කතාන්දර බොහෝ ප්‍රකට විය. අප්‍රිකානු ඇමරිකාවේ 19 වන ශතවර්ෂයේ රචනා අතුරින් සාහිත්‍යමය රචනා ලෙස මෙම 'ඔටෝග්‍රැෆි' යන හැමියට් ජේකොබස් (1861) ගේ 'ඉඩන්ටස් ඉන් ද ලයි‍ෆ් ඔෆ් අ ස්ලේව් ග්ර්ල්'  (Incidents in the life of a slave girl) හැඳින්වේ.

අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සාහිත්‍යය  විචාරය

වසර ගණනාවක් පුරා අප්‍රිකානු ඇමරිකානුවන්ගේ සාහිත්‍යය පිළිබඳව විවේචනයන් එල්ල වී ඇත්තේ අප්‍රිකානු ඇමරිකානුවන්ගේ සමාජ තුළිනි. කළු ජාතිකයන්ගේ ධනාත්මක බව කළු ජාතිකයන්ගේ සාහිත්‍යයෙන් නිරූපණය නොවන බවට ඇතැමුන් විවේචනය කරනු ලබයි.

මෙම සෞන්දර්යය ක්ෂේත්‍රයේ ඝට්ටනය සහ ජාතිවාදී දේශපාලනයේ පටන් ගැන්ම පිළිබඳ අර්ථ කථනයක් ඩබ්ලිව්. ඊ.ඩී. ඩ්‍රබොයිස්ගේ එන්. ඒ. ඒ. සී. පී. ප්‍රකාශනයේ ඇතුලත් වේ. ' ද ක්‍රයිසිස්' විසින් 1921 දී  "අප විසින් පවසන හොඳම සහ උසස් සැම දෙයක්ම අපට කිව යුතු චිත්‍ර කලාව සහ ප්‍රතිචාරක කටයුතු ස්ථාවර එකක් බව' සඳහන් කළේය. 1996 දී 'භාෂා ශුද්ධ වාදිනියකගේ විලාපය නොසලකා කලාව ප්‍රමාණාත්මක විය යුතු බව'' පවසමින් මෙයට තවත් යමක් එක්කළේය. සාහිත්‍යය අප්‍රිකානු ඇමරිකානුවන්ගේ දේශපාලන නිදහස් අරගලයේ ආයුධයක් වූ බව ඩ්‍රබොයිස් සහ 'ද කුයිසිස්' හි කතෘ නිත්‍ය වශයෙන්ම පවසා තිබේ.

'ඩු බොයිස්' ගේ කලාවේ ප්‍රචාරාත්මක හරය පිළිබඳ ඇදැහීම හොඳින්ම පිළිබිඹු වූයේ 1928 දී ඔහු අප්‍රිකානු ඇමරිකානු කතෘ ' ක්ලොරස් මැක්ගේ' ඉතා හොඳින් අලෙවි වූ 'හෝම් ටු හාර්ලම්' නවකතාවට විරුද්ධ වීමෙනි. 'ඩු බොයිස්' ට නවකතා ඍජුව ලිංගිකත්වය සහ 'හාර්ලම්ං හි සඳහන් රාත්‍රි ජීවිතය පිලිබඳ වචන දක්වමින් 'පියුරියන්ට් ඩිමාන්ඩ්' හි සුදු ජාති ක පාඨකයින්ට සහ ප්‍රකාශයකින් වන 'ලයිසන්ශස්නස්' නිරුපණය වන කළු ජාතිකයන්‍ආයාසන කරනු ලැබුවේය. තවද 'ඩ්‍රයිබොස්' මෙසේ ප්‍රකාශ කළේය. 'හෝම් ටු හාලන්' හි බොහෝ කොටස් මට පිලිකුල ඇති කළේය. තවද අපවිත්‍ර දේ පිළිබඳ මට හැගෙන්නේ. ස්නානයෙන් ඉවත් කළ යුතු දේ වශයෙනි. 1929 දී ද 'බ්ලැකර් ද බෙරි ' කෘතිය වොල්ස් තර්මන් ප්‍රකාශයට පත් කල පසු නැවතත් මෙම දොස් පැවරීම අනෙක් කළු ජාතික සමාජයට ඉදිරිපත් කලේය. ඩර්ටි ලොන්ඩ්‍රි' සංස්කෘතිය ප්‍රකට කිරීමට අකමැති වූවන් උමතුවට පත් කරමින් ලා පැහැති සහ කළු ජාතික සම අතර පුර්ව මතයන්, මෙම නවකතාවේ කේන්ද්‍රගත වී තිබුණි.

ස්වභාවයෙන්ම අප්‍රිකානු ඇමරිකානු ලේඛකයින් සෑම කළු ජාතිකයන්ගේම සාහිත්‍ය නිර්මාණ ප්‍රචාරණය වීම පිළිබඳ එකග නොවූ අතර ඒ වෙනුවට සාහිත්‍ය තුළින් මිනිස් ජිවිතය පිළිබඳ සත්‍ය ප්‍රකාශ විය යුතු බව සඳහන් කළේය. 'ලැන්ග්ස්ටන් හියුජැසං 1926 ද නිරෝ ආටිස්ට් ඇන්‍ඩ් රේශල් මවූන්ටන්' රචනා කරමින් මෙම ප්‍රකාශනය සඳහන් කළේය. කළු ජාතික කලාකරුවන්, කළු හෝ සුදු ජාතික ප්‍රජාව කුමක් සිතුවත්, ඔවූන් පිලිබඳව නිදහසේ ප්‍රකාශ කිරීමට බලාපොරොත්තු වූ බව පැවසිය.

ඇලිස් වෝකර් විසින් රචනා කල ද 'කලර් පර්පල්' නවකථාවේ අසාධාරණ ලෙස කළු ජාතිකයන් වෙත දොස් පැවරීම මගින්, කළු ජාතිකයින් ඔවුන් වෙතම දොස් පවරා ගැනිමේ සංසිද්ධියක් මෑතකදී ඇති විය. මීට අමතරව අප්‍රිකානු ඇමරිකානු කතෘ චර්ල්ස් ආර් ජෝන්සන්ගේ ' ඔක්ස්හර්ඩින් ටේල් නවකතාව හඳුන්වා දුන් අවස්ථාවේ වෝකර්ගේ නවකතාවේ අප්‍රිකානු ඇමරිකානු පිරිමින් පිලිබඳ ඍණාන්විත නිරූපණය කිරීමට විවේචන එල්ල විය. එසේ විවේචනය කරනු ලැබුවේ විශ්වාසයෙන් මුසාවාදය හා දර්ශනය හමුවන ස්ථානය ප්‍රකාශ වී ඇත්තේ කුමන ග්‍රන්ථයෙන් ද යන්න තීරණය කිරීමට මග පාඨකයින්ට ඉඩ හරිමි යන්න ප්‍රකාශ කිරීමෙනි. පසු කාලිනව ග්‍රන්ථයේ වියදම් නිෂ්ප්‍රභා කළේය.

ඇලිස් වෝකර්' විසින් රචිත 'ද කලර් පර්පල්'

අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහිත්‍යයේ අන්තර්ගතය සකස් කරන ලද්දේ අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු පෙලපතේ රචකයින් විසිනි. එම සාහිත්‍යයේ 18 වැනි ශතවර්ෂයේ අග භාගය නියෝජනය කළ රචකයින් විසින් නව නිර්මාණයන්ගේ වස්තු විෂය සදහා වහල් ජනතාවගේ කතන්දර සහ පුනරුදයන් යොදාගත් නිසා ඔවුන් සමාජයේ ඉහළ පිළිගැනීමකට ලක්විය. එවැනි වස්තු විෂයන් යොදාගත් 'ටොන් මොරිසන්' 'මයා ඇන්‍ඩලෝ' සහ 'වෝල්‍ටර් මොස්ලි' වැනි කතුවරයන් අදටත් ඇමෙරිකාවේ ප්‍රධාන ලේඛකයින් අතර ඉහළස්ථානයක් හිමිකරගෙන සිටී. එම අවධියේ එසේ සමාජ් පිළිගැනීමට ලක්වූවන් අතර ෆිලිස් විටලි සහ ඔලියුඩා ඉක් අහෝ වැනි රචකයින් තැනක් ගනු ලබයි. ඇමෙරිකානු සමාජය තුළ, අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානුවන්ගේ කාර්යභාරය, සංස්කෘතිය, වර්ගවාදය, වහල් බව සහ සමානාත්මතාවය ආදී අංශ පිළිබඳව ගවේෂණය කර ඇත්තේ අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහිත්‍යය තුළිනි. අධ්‍යාත්මික දේශනා, ශුභාරංචි සංගිතය, බ්ලු සංගිතය සහ රැප් සංගීතය වැනි වාචික අංග, අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු රචනා නීතිගත කිරීමට මහඟු දායකත්වයක් සපයා ඇත.

ඇමෙරිකානු සමාජය තුළ අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානුවන්ට එතෙක් හිමිව තිබූ ස්ථානය වෙනසකට භාජනය වූයේ  එරට සාහිත්‍යයේ කේන්ද්‍රය බවට අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහිත්‍යය පත්වීමයි. 'සබ්ජර්න් ඔෆ් ස්ලේව් නැරටෙම්වස්' හි සඳහන් කර ඇති ආකාරයට ඇමෙරිකානු සිවිල් යුද්ධයට පෙර අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහිත්‍යයේ මුලික ඉලක්ක ගීතවල වූයේ වහල් ජනතාවගේ ප්‍රශ්න පිළිබඳව කතා කිරීමය. 20 වැනි ශතවර්ෂයත් සමඟම ඩබ්ලිව්. ඊ.බී ඩ්‍රබොයිස් සහ බ්‍රකර් ටී වොශින්ග්ටන් වැනි ලේඛකයින්ගේ  ග්‍රන්ථ මගින් ඇමෙරිකන් ජනපදයේ වර්ගවාදය පිළිබඳ හැගීම් අභියෝගයට ලක් කරනවාද එසේ නැත්නම් සතුටු කරනවාද යන්න පිළිබඳ තර්ක ඉදිරිපත් කළේය. ඇමෙරිකන් සිවිල් ව්‍යාපාර තුළින් රිචඩ් රයිට්  සහ ග්වෙන්ඩොලින් බ්‍රාක්ස් වැනි කතුවරුන් ජාතිවාදය විනාශකිරීමත්,දේශානුරාගයත් මුල්කරගෙන රචනා ඉදිරිපත් කළේය. ඉතා ඉහළ අලෙවියක් සහ සම්මාන දිනු ඇලෙක්ස් හාලි විසින් රචිත 'ද සාග ඔෆ් ඇමෙරිකන් ෆැමිලි' ඇලිස් වෝකර් විසින් රචිත ද "කලර් පර්පල් " බ්ලවස් විසින් රචිත 'ටෝනි මැරිසන් ' යන ග්‍රන්ථ මගින්, වර්තමානයේ අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු සාහිත්‍යය, ඇමෙරිකානු සාහිත්‍යයේ වැදගත් කොටසක් බවට පිළිගෙන තිබේ.

ඇමෙරිකානූ සාහිත්‍යයේ බැල්කණිකරණය

මෙම අදහස් නොසලකා ඇතැම් සංස්කෘතික ශාස්ත්‍රාල සහ බුද්ධිමතුන් ඇමෙරිකානූ සාහිත්‍යය දශක ගණනාවක් සාහිත්‍ය‍යේ කොටසක් හෝ යුධ සංස්කෘතිය සාහිත්‍යට ව්‍යාප්ත වූ බවට විවාද කළෝය. විචාරකයින්ට අනුව එක්සත් රාජධානියේ දේශපාලිනක අනන්‍යතාව සහ ලෝකයේ අනෙක් කොටස් වල බලපෑම නිසා සාහිත්‍යය තුලට ගෙන ඒමට විරුද්ධ වන්නේ එමගින් කාන්තාවන් පිළිබඳ කාන්තාවන්ට ලිවිය හැක්කේ කාන්තාවන්ට හා කළු ජාතිය පිළිබඳව ලිවිය හැක්කේ කළු ජාතිකයින්ට පමණනක් බව අදහස් වන නිසාය.

ජනතාව මෙය මුළු මනුෂ්‍ය ස්වභාව සාහිත්‍යයට ගවේෂණය කිරීමේ හැකියාව සීමා කර ඇතැයි පැවසීම සහ විනිශ්චයකරුවන් පෙළපතට අනුව පමණක් ජනවාර්ගික ලේඛයින් බවට පාඨක වූ කණ්ඩායමට ජනතාව විරුද්ධ විය. මෙම විචාරකයින් මේ විනිශ්චයට විරුද්ධ වූ අතර, රැල්ෆ් එලිසන්ස් විසින් රචිත ඉන්විසිනබල් මෑන් හි චරිතය අදෘෂ්‍යමාන බැවින් මිනිසුන් දක්න්නේ මෙය කළු මිනිසෙකුට වඩා යමක් නොවන බවය.  අනෙක් අය ජනවාර්ගික පාඨක වූ සාහිත්‍යයන්ට විශේෂ සැලකිල්ලක් දැක්විය යුතු බවට විවේචනය කරනු ලබයි. උදාහරණයක් ලෙස පළමු අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානු පුස්තකාල සම්මේලනයේ උපදේශක හා සම්මානනීය කලාකරුවා වන රොබට් හේඩ්න් වරක් මෙසේ පැවසිය. (ජෑස් සංගීතය පිළිබඳ ඩියුක් එලින්ග්ටන්ගේ අර්ථකතනය අනුවාදනය කරමින්) කළු සාහිත්‍යය කියා යමක් නොමැත. ඇත්තේ හොඳ සහ නරක සාහිත්‍යයයි සහ එපමණයි.

කණ්ඩායම් ගවේෂණය සහ ජනවාර්ගික ගති විද්‍යාව මනුෂ්‍යා තේරුම් ගැනීමට නැඹුරු කරවන බවට යෝජකයින් විරුද්ධ වූ අතර පෙරාතුව සම්පුර්ණ ජනතා කණ්ඩායම් ඇමෙරිකානූ සාහිත්‍යයේ නැතිකම හෝ නොසලකා හරින ලදී.

පොදු එකගතාව වූයේ නව අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානූ සාහිත්‍යය ප්‍රභේදයක් නිසා ඇමෙරිකානූ සාහිත්‍යය ප්‍රභේදයක් නිසා  ඇමෙරිකානූ සාහිත්‍ය කැඩි බිදී නොගිය බවය. ඒ වෙන්වට ඇමෙරිකානූ සාහිත්‍යයේ නිරුපණය වූයේ, එක්සත් රාජධානියේ වැඩි වන විවිධත්වය සහ ඉතිහාසයේ පෙර නොවූ විරූ ආකාරයේ විවිධත්වයක් පෙන්නුම් කලේය. (අන්දරේ. 1997, මැකේ 2004) බොහෝ අප්‍රිකානු ඇමෙරිකානූ කතුවරයන් සහ අනෙක සුළු ජාතික ලේඛකියන් නිරන්තරයෙන් ඉහළ අලෙවියක් ඇති ලැයිස්තුගත වීම යන කරුණු මගින් මෙම දර්ශනයට සත්‍යය වූයේය. ඔවුන්ගේ සහිත්‍යය තම ජනවර්ගයා කෙරෙහි පමණක් ආයාචනා කලේ නම් මෙය විය නොහැකි වන්නට තිබුණි.

සටහන්

{|

|African American literature African American criticism

සාහිත්‍යය
{|

|-

|
|-
{|

අප්‍රිකානු-ඇමරිකානු සාහිත්‍යය


جامعة الأحفاد للبنات هي جامعة سودانية تقع في مدينة أم درمان في منطقة العرضة، وهي جامعة للتعليم النسوي، قام بإنشائها الشيخ بابكر بدري، وأحفاده هم من نقلوا الحلم من مدرسة نسوية صغيرة في قرية نائية ترقد على أحد منحنيات النيل الأزرق، إلى جامعة بكامل أبهتها، ورصانتها الأكاديمية والبحثية، وليس مجرد كلية بنات في إحدى الجامعات.

تاريخ الجامعة
لنشأة الجامعة قصة طويلة، فبعد عودته من الأسر ونجاته من الموت في المعركة التي هزم فيها الجيش الأنجلو - مصري القوى الوطنية السودانية عام 1898، استقر الجندي الشاب بابكر بدري في قرية رفاعة على الضفة الشرقية للنيل الأزرق (نحو 150 كيلومتراً جنوب الخرطوم)، وهناك أنشأ مدرسة علمانية مختلفة عن المدارس الدينية التقليدية. ولأنه - إضافةً إلى تدينه الملحوظ والاحترام الذي يحظى به لتمكنه من علوم القرآن الكريم - كان صاحب أفكار ثورية راديكالية، ويؤمن في ذلك الوقت بضرورة حصول الفتيات على قدر من التعليم يمكنهن من خلق شراكة وتفاهم مستنير مع أزواجهن، وربما يرجع ميله هذا لأنه كان لديه ثلاث عشرة بنتاً، مما يمكن أن يفسر تأثره وحبه للبنات وإصراره على تعليمهن.

ويذكر بابكر بدري، كما ورد في التعريف بسيرة الجامعة على موقعها في شبكة الإنترنت، أنه طلب من السلطات البريطانية في عام 1904 منحه إذناً لتأسيس مدرسة ابتدائية للبنات في رفاعة وخوفاً من رد فعل سلبي مناهض لإنشاء المدرسة، لوجود فهم شعبي مناهض لتعليم البنات وقتها، لم توافق الإدارة البريطانية على طلبه، ورفض له أيضا طلب مماثل في عام 1906. لكن عزم بابكر بدري لم يلن، وواصل الطلب من السلطات البريطانية حتى وافق مدير إدارة التعليم في الإدارة البريطانية للسودان السير جيمس كري على منحه تصديق إنشاء المدرسة، بيد أن الإداري الإنكليزي علق على التصديق بقوله: «لا أفضل أن تتولى الحكومة مهمة تعليم البنات، في الوقت الحالي، لكني لا أرى ضرراً من بدء تعليم البنات هنا في رفاعة».

وبمجرد حصوله على التصديق أنشأ بابكر بدري أول مدرسة علمانية (لا تقتصر على العلوم الدينية) لتعليم البنات في رفاعة عام 1907، في كوخ من الطين، وكان تسع من بناته وثماني بنات من جيرانه هن أول تلميذات المدرسة.
من هذه البداية المتواضعة، بدأت علاقة «أسرة بدري» بالتعليم الأهلي في السودان، وظلت متواصلة لأكثر من ثلاثة أجيال. وخلف بابكر بدري ابنه يوسف بدري، ويلقب بـالعميد، والذي أنشأ في عام 1966 كلية الأحفاد الجامعية للبنات في أم درمان، قريباً من الموقع الذي دارت فيه المعركة التي قاتل فيها والده ضد الاستعمار.
وتطورت جامعة الأحفاد للبنات من مدرسة رائدة لتعليم البنات أُسست في منطقة رفاعة عام 1907، إلى جامعة حديثة بعد أن مرت بعدة مراحل، وواجهت مسيرتها تعقيدات كثيرة، حيث تحولت في عام 1930 إلى كلية الأحفاد، ثم انتقلت لأم درمان في عام 1932.

بعد وفاة بابكر بدري رائد تعليم البنات الأول، انتقلت إدارة الفكرة للرائد الثاني لتعليم البنات، ابنه يوسف بدري. وفي عهده تحولت لـكلية الأحفاد الجامعية سنة 1966، وبدأت بمدرستين هما العلوم الأسرية ومدرسة الألسن والسكرتارية، ثم مدرسة علم النفس ورياض الأطفال. وتوالى افتتاح الكليات تباعاً حتى بلغ عدد الطالبات 7000 طالبة في الدراسات الجامعية الأولية، غير طلاب الدراسات العليا، بعد أن أصبحت جامعة مستقلة في عام 1995.

واستناداً إلى فلسفتها القائمة على سد حاجة البلاد للخريجين، ابتكرت تخصصات غير موجودة في مؤسسات التعليم العالي الأخرى، مثل مدرسة رياض الأطفال والتغذية ومدرسة التنمية والإرشاد الريفي.

تُعد جامعة الأحفاد من الجامعات القلائل في العالم التي تقدم التعليم للبنات فقط، إذ لا توجد سوى جامعة في بوسطن بأميركا، وأخريين في الهند، بعيداً عن كليات البنات في بلدان الخليج العربي التي لا تعد جامعات مستقلة، ويعد السودانيون وجودها مفخرة ومصدر إعزاز بالنسبة لهم.

بدأت كلية الأحفاد الجامعية للبنات بـ23 طالبة، وثلاثة أعضاء في هيئة التدريس، بمن فيهم يوسف بدري، ثم تطورت تدريجياً ليبلغ عدد طالباتها الآن أكثر من 6500 طالبة. ويعد يوسف بدري هو المؤسس الحقيقي لكلية الأحفاد، إذ إنه وسع الفكرة بعد وفاة بدري الأب عام 1954، مما جعله يتوج باعتباره واحدا من رواد تعليم البنات في السودان. وبوفاته عام 1995، تسلم راية الأحفاد ابنه قاسم بدري الرئيس الحالي للجامعة، وواصل تطوير المناهج وتقديم رؤى جديدة في مجال التدريس، مما أسهم في تطوير مناهج الكلية وزيادة عدد طالباتها، الأمر الذي جعل المجلس القومي للتعليم العالي بالسودان يوافق على منح «كلية الأحفاد الجامعية للبنات» صفة جامعة كاملة، لتصبح منذ عام 1995 «جامعة الأحفاد للبنات»، وتعد أكبر وأقدم جامعة أهلية في السودان، ومن أكبر وأقدم الجامعات للبنات في قارة أفريقيا.

فلسفة الجامعة
تقوم فلسفة جامعة الأحفاد للبنات على إعداد المرأة لتولي أدوار مسؤولة في أسرتها ومجتمعها المحلي وفي وطنها. ولإنفاذ هذه الفلسفة التي يطلق عليها تجربة الأحفاد، تحتضن الجامعة عدداً من الدورات الأكاديمية المعدة جيدا وتقرنها بالتدريب العملي والبحوث الفردية وأنشطة الإرشاد المجتمعية، لرفع مساهمة النساء في التغيير في المجتمع.

وفي الوقت المعاصر، تحرص الجامعة من خلال مناهجها العلمية وبرامجها العملية على تجذير رؤية مؤسسها بابكر بدري، في الجمع بين التعليم الديني التقليدي والتعليم العلماني، والعمل على تحسين مجالات الصحة والغذاء ورعاية الأطفال وتنمية المجتمع لإعداد الرجال والنساء والشباب للحياة في مجتمع عصري، ويلحظ هذا الهدف بوضوح في كليات ومناهج الجامعة.

وتسعى الجامعة لإعداد نساء متعلمات ومؤثرات في مجتمعهن بعيدا عن الأنشطة السياسية، وهو الشيء الذي تختلف فيه جامعة الأحفاد عن بقية مؤسسات التعليم العالي السودانية، التي لها تاريخ طويل من النشاط السياسي الذي يمارسه الطلاب، ويؤدي في حالات كثيرة إلى إغلاق الجامعات بسبب احتجاجات طلابها السياسية، أما الأحفاد فتركز على التعليم والأكاديميات، ولا تبيح لطالباتها الخوض في الصراع السياسي داخل الحرم الجامعي، دون أن تتدخل في أنشطتهن السياسية خارجه وفي وقتهن الخاص.

وتشدد جامعة الأحفاد على الالتزام بمستويات عالمية للتعليم لإعداد نساء قياديات في بيئة غير سياسية، تماشياً مع فلسفتها في إعداد النساء لتولي المناصب الحديثة والقيادة والتعليم واللغة الإنكليزية.

يقول رئيس الجامعة البروفسور قاسم بدري في حديثه للشرق الأوسط، إن جامعته تختص بكل ما يهم الأسرة وصحة الأمومة والطفولة ورياض الأطفال والعلوم الصحية، مثلما تعنى بالصحة الإنجابية والتغذية والتنمية الريفية، وكل ما من شأنه زيادة رفاهية المجتمع والمرأة.

ويضيف بدري أن جامعته تسعى لتطوير كليات الدراسات العليا والبنى التحتية، بما يجعلها تضاهي جامعات العالم المتطور، ولا سيما أن خريجاتها لعبن دوراً كبيراً وأثرن في مجتمعاتهن، وبعضهن أصبحن وزيرات في السودان وجزر القمر وجنوب السودان.

شعار الجامعة

كليات الجامعة
تتكون جامعة الأحفاد حالياً من عدد من الكليات والمدارس مثل:
 كلية العلوم الصحية
 كلية علم النفس
 كلية الإدارة
 كلية التنمية والإرشاد الريفي
 كلية الطب
 كلية الصيدلة
 كلية اللغات

الدراسات العليا
تمنح الجامعة درجة الماجستير في المجالات الآتية:-
 الصحة العامة (MPH)
 إدارة الأعمال (MBA)
 التمويل الأصغر والتنمية (MMFD)
 الآداب في التعليم الدولي متعدد الثقافات والتنمية (MAIMED)
 علم النفس الصحي والاستشارة
 الصدمة النفسية(TRUMA)
 درجة الدكتوراه

ترتيب الجامعة
جاء ترتيب جامعة الأحفاد للبنات حسب تقييم ويبوميتركس العالمي للجامعات على النحو التالي:-

انظر أيضاً
 التعليم في السودان

وصلات خارجية
 الموقع الرسمي للجامعة

المراجع والمصادر

History of AUW , ahfad.net
 جامعة الأحفاد السودانية للبنات.. رائدة جامعات النساء في أفريقيا ، صحيفة الشرق الأوسط
 Africa | Ranking Web of Universities , Ranking Web of Universities

أم درمان
ا
المرأة في السودان
تأسيسات سنة 1966 في السودان
جامعات وكليات في السودان
جامعات وكليات نسائية
هيئات تعليمية أسست في 1966

جامعة الأحفاد للبنات


Nadia Mladjao (n. 5 aprilie 1979), cunoscută după numele de scenă Imany, este o cântăreață franceză de muzică afro-soul. Albumul său de debut, The Shape of a Broken Heart, lansat în 2011, a obținut discul de platină în Franța, Grecia și trei discuri de platină în Polonia.

Născută în Martigues, lângă Marseille, Imany provine dintr-o familie originară din Insulele Comore.  Numele său de scenă, Imany (Imani) înseamnă "credință" în limba swahili.

Discografie

Albume de studio

EP-uri
2010: Acoustic Sessions

Single-uri

Ca artist principal

Ca artist secundar

Referințe

Legături externe

 Site oficial

Nașteri în 1979
Francezi în viață
Cântărețe franceze
Cântăreți francezi din secolul al XXI-lea
Cântărețe de muzică blues
Cântărețe de muzică soul
Cantautori

Imany


Leopold al III-lea de Lippe (Paul Friedrich Emil Leopold 1 septembrie 1821 – 8 septembrie 1875) a fost suveran al principatului de Lippe, unde a domnit din 1851 până la moartea sa.

Biografie
Născut la Detmold a fost fiul cel mare al al Prințului Leopold al II-lea de Lippe și a Prințesei Emilie de Schwarzburg-Sondershausen (1800–1867). De la naștere el a deținut titlul de prinț moștenitor.

A succedat ca Prinț de Lippe la 1 ianuarie 1851 în urma morții tatălui său. După un an de domnie, Leopold s-a căsătorit la 17 aprilie 1852 la Rudolstadt cu Prințesa Elisabeta de Schwarzburg-Rudolstadt (1833–1896), fiica lui Albert, Prinț de Schwarzburg-Rudolstadt. Cuplul nu a avut copii.

În timpul domniei sale, Lippe s-a aliat cu regatul Prusiei în timpul Războiului autro-prusac, a aderat la Confederația Germană de Nord în 1867, apoi a devenit stat al Imperiului german în 1871.

Neavând copii, el a fost succedat de fratele său mai mic, Woldemar.

Note

Nașteri în 1821
Decese în 1875
Casa de Lippe
Prinți de Lippe

Leopold al III-lea, Prinț de Lippe


Kururumany (Kururumanni, Kururumanny, Kororomanna, Korroromana), Kururumany je bio kulturni heroj južnoameričkih plemena Warao i Arawak. Malo je legendi o Kururumanyju preživjelo, ali vjeruje se da je on stvoritelj prvih ljudi.

Izvori

Indijanska mitologija (heroji kulture)
Guarauan
Arawakan

Kururumany


عزبة الشيخ سلامة، عزبة تابعة لقرية كفر مجر، التابعة لمركز دسوق، التابع لمحافظة كفر الشيخ في جمهورية مصر العربية.

سميت بهذا الاسم نسبة للشيخ سلامه أحد العارفين بالله والذي سكن هذه المنطقة في فترة حكم المماليك.

عدد السكان: أقل من مائة نسمة.

المهنة الرئيسية: الزراعة

انظر أيضاً

 كفر مجر
 دسوق
 دسوق (مركز)

مصادر

وصلات خارجية

 الموقع الرسمي لمركز ومدينة دسوق.
 التقسيم الإداري لمركز دسوق.
 كفراوي - دليل محافظة كفر الشيخ، مركز دسوق.

شيخ سلامة

الشيخ سلامة (عزبة)


HMS Colossus was the lead ship of her class of two dreadnought battleships built for the Royal Navy at the end of the first decade of the 20th century. She spent her whole career assigned to the Home and Grand Fleets, often serving as a flagship. Aside from participating in the Battle of Jutland in May 1916 and the inconclusive action of 19 August, her service during World War I generally consisted of routine patrols and training in the North Sea. Colossus was the only dreadnought from the main body of the Grand Fleet to be hit during the Battle of Jutland, although she suffered only minor damage. The ship was deemed obsolete after the war and was reduced to reserve and then became a training ship. Colossus was hulked in 1923 and sold for scrap in 1928.

Design and description
The design of the Colossus class was derived from that of the earlier  with redistributed armour and more powerful torpedoes. Colossus had an overall length of , a beam of , and a normal draught of . She displaced  at normal load and  at deep load. In 1911 her crew numbered 751 officers and ratings.

Colossus was powered by two sets of Parsons direct-drive steam turbines, each driving two shafts, using steam from eighteen Babcock & Wilcox boilers. The turbines were rated at  and were intended to give the ship a maximum speed of . During her full-power, eight-hour sea trials on 30 March 1911, she reached a top speed of  from  in a moderate storm. The Colossus-class ships carried enough coal and fuel oil to give them a range of  at a cruising speed of .

Armament and armour
The Colossus class was equipped with ten breech-loading (BL)  Mark XI guns in five hydraulically powered twin-gun turrets, three along the centreline and the remaining two as wing turrets. The centreline turrets were designated 'A', 'X' and 'Y', from front to rear, and the port and starboard wing turrets were 'P' and 'Q' respectively. Their secondary armament consisted of sixteen BL  Mark VII guns. Ten of these were mounted in the forward superstructure and six in the aft superstructure in single mounts. Four 3-pounder () saluting guns were also carried. The ships were equipped with three 21-inch (533 mm) submerged torpedo tubes, one on each broadside and another in the stern, for which 18 torpedoes were provided.

They had a waterline belt of Krupp cemented armour that was  thick between the fore and aftmost barbettes that did not cover the full length of the ships. Above this was a strake of  armour. The forward oblique 4-inch bulkheads connected the forward barbette to the side armour. Similarly, the aft bulkhead connected them to the rearmost barbette, although it was 8 inches thick. The three centreline barbettes were protected by armour  thick above the main deck and thinned to 4 inches below it. The wing barbettes were similar except that they had 11 inches of armour on their outer faces. The gun turrets had 11-inch faces and sides with  roofs.

The three armoured decks ranged in thickness from  with the greater thicknesses outside the central armoured citadel. The front and sides of the conning tower were protected by 11-inch plates, although the rear and roof were 8 inches and 3 inches thick respectively. The torpedo control tower aft had 3-inch sides and a 2-inch roof. In an effort to reduce weight, the Colossus-class ships reverted to the inadequate underwater protection scheme of  and their anti-torpedo bulkheads only protected the shell rooms and magazines, although they had a maximum thickness of 3 inches.

Modifications
Sometime in 1912, the compass platform was extended forward to accommodate a rangefinder. After the start of the war in August 1914, a pair of 3-inch anti-aircraft (AA) guns were added. A fire-control director was installed on a platform below the spotting top before December 1915. Approximately  of additional deck armour was added after the Battle of Jutland in May 1916. Around the same time, four 4-inch guns were removed from the aft superstructure. By April 1917, Colossus was equipped with single 4-inch and 3-inch AA guns and the forward group of 4-inch guns had been enclosed in casemates. The stern torpedo tube was removed in 1917–1918 and a high-angle rangefinder was fitted on the spotting top in 1918. The AA guns were removed in 1919–1920 and some 4-inch guns were removed during her September–October 1921 refit. In addition, some machinery was removed during the refit to render her non-combat worthy in accordance with the Washington Naval Treaty.

Construction and career
Colossus, named after the Colossus of Rhodes, was the fifth ship of her name to serve in the Royal Navy (RN). The ship was ordered on 1 June 1909 and laid down at Scotts Shipbuilding & Engineering at their shipyard in Greenock on 8 July. She was launched on 9 April 1910 and completed in July 1911 at the cost of £1,672,102, including her armament. The ship began trials on 28 February that lasted until July. Colossus commissioned at Devonport on 8 August and was assigned to the 2nd Division of the Home Fleet. This was redesignated as the 2nd Battle Squadron (BS) on 1 May 1912. The ship participated in the Parliamentary Naval Review on 9 July at Spithead and became the temporary flagship of the squadron while her sister ship, , was being refitted in November–December. During this time, she conducted gunnery practice off Portland at a range of , the longest shoot performed by any ship of the RN before the start of the war. Shortly afterwards, Colossus was transferred to the 1st BS. She visited Cherbourg, France, with part of the fleet in March 1913.

World War I

Between 17 and 20 July 1914, Colossus took part in a test mobilisation and fleet review as part of the British response to the July Crisis. Arriving in Portland on 25 July, she was ordered to proceed with the rest of the Home Fleet to Scapa Flow four days later to safeguard the fleet from a possible  surprise attack by the Imperial German Navy. In August 1914, following the outbreak of World War I, the Home Fleet was reorganised as the Grand Fleet, and placed under the command of Admiral Sir John Jellicoe. Most of it was briefly based (22 October to 3 November) at Lough Swilly, Ireland, while the defences at Scapa were strengthened. On the evening of 22 November 1914, the Grand Fleet conducted a fruitless sweep in the southern half of the North Sea; Colossus stood with the main body in support of Vice-Admiral David Beatty's 1st Battlecruiser Squadron. The fleet was back in port in Scapa Flow by 27 November. The 1st BS cruised north-west of the Shetland Islands and conducted gunnery practice on 8–12 December. Four days later, the Grand Fleet sortied during the German raid on Scarborough, Hartlepool and Whitby, but failed to make contact with the High Seas Fleet. Colossus and the rest of the Grand Fleet conducted another sweep of the North Sea on 25–27 December.

Jellicoe's ships, including Colossus, conducted gunnery drills on 10–13 January 1915 west of Orkney and Shetland. On the evening of 23 January, the bulk of the Grand Fleet sailed in support of Beatty's battlecruisers, but Colossus and the rest of the fleet did not participate in the ensuing Battle of Dogger Bank the following day. On 7–10 March, the Grand Fleet conducted a sweep in the northern North Sea, during which it conducted training manoeuvres. Another such cruise took place on 16–19 March. On 11 April, the Grand Fleet conducted a patrol in the central North Sea and returned to port on 14 April; another patrol in the area took place on 17–19 April, followed by gunnery drills off Shetland on 20–21 April.

The Grand Fleet conducted sweeps into the central North Sea on 17–19 May and 29–31 May without encountering any German vessels. During 11–14 June, the fleet conducted gunnery practice and battle exercises west of Shetland and more training off Shetland beginning on 11 July. On 2–5 September, the fleet went on another cruise in the northern end of the North Sea and conducted gunnery drills. Throughout the rest of the month, the Grand Fleet conducted numerous training exercises. The ship, together with the majority of the Grand Fleet, conducted another sweep into the North Sea from 13 to 15 October. Almost three weeks later, Colossus participated in another fleet training operation west of Orkney during 2–5 November. Later that month, the ship became the flagship of Rear-Admiral Ernest Gaunt, commander of the 5th Division of the 1st BS.

The fleet departed for a cruise in the North Sea on 26 February 1916; Jellicoe had intended to use the Harwich Force to sweep the Heligoland Bight, but bad weather prevented operations in the southern North Sea. As a result, the operation was confined to the northern end of the sea. Another sweep began on 6 March, but had to be abandoned the following day as the weather grew too severe for the escorting destroyers. On the night of 25 March, Colossus and the rest of the fleet sailed from Scapa Flow to support Beatty's battlecruisers and other light forces raiding the German Zeppelin base at Tondern. By the time the Grand Fleet approached the area on 26 March, the British and German forces had already disengaged and a strong gale threatened the light craft, so the fleet was ordered to return to base. On 21 April, the Grand Fleet conducted a demonstration off Horns Reef to distract the Germans while the Imperial Russian Navy relaid its defensive minefields in the Baltic Sea. The fleet returned to Scapa Flow on 24 April and refuelled before proceeding south in response to intelligence reports that the Germans were about to launch a raid on Lowestoft, but only arrived in the area after the Germans had withdrawn. On 2–4 May, the fleet conducted another demonstration off Horns Reef to keep German attention focused on the North Sea.

Battle of Jutland

In an attempt to lure out and destroy a portion of the Grand Fleet, the High Seas Fleet, composed of sixteen dreadnoughts, six pre-dreadnoughts and supporting ships, departed the Jade Bight early on the morning of 31 May. The fleet sailed in concert with Rear Admiral Franz von Hipper's five battlecruisers. The Royal Navy's Room 40 had intercepted and decrypted German radio traffic containing plans of the operation. In response the Admiralty ordered the Grand Fleet, totalling some 28 dreadnoughts and 9 battlecruisers, to sortie the night before to cut off and destroy the High Seas Fleet.

On 31 May, Colossus, under the command of Captain Dudley Pound, was the lead ship of the 5th Division and was the seventeenth ship from the head of the battle line after deployment. During the first stage of the general engagement, the ship fired three salvos from her main guns at a barely visible battleship at 18:30. Shortly afterward, she fired four salvos at the crippled light cruiser  around 18:32. Colossus fired another three salvos at Wiesbaden at 19:00 and switched to the destroyer , which was attempting to come to Wiesbadens assistance, five minutes later with both her main and secondary armament. The destroyer was not hit, but the detonations of the near misses caused her condensers to spring leaks, which gradually reduced her speed. About 19:10 Colossus engaged several German destroyer flotillas with her forward turret and 4-inch guns without result.

About 19:15, she engaged the battlecruiser  at a range of only  with five salvos of armour-piercing, capped (APC) shells. She claimed four hits, but likely made five on the German ship. Only two of these were significant, destroying a pair of  guns, knocking out two others, and causing some flooding. In return she was struck by two shells fired by the battlecruiser  at 19:16, but neither caused any significant damage, splinters igniting a few 4-inch propellant charges that were easily put out. Seven men, however, were wounded. A few minutes later, splinters from two near misses wrecked a searchlight and wounded two men. At 19:35, Colossus had to turn away from an approaching German torpedo. The ship did not fire her guns again and was not hit again, although her propellers were slightly damaged when she scraped over a wreck at 23:30. During the battle she fired a total of 93 twelve-inch shells (81 APC and 12 common pointed, capped) and 16 shells from her four-inch guns.

Subsequent activity
On 12 June, Gaunt and Colossus were transferred to the  4th Battle Squadron and Gaunt became the squadron's second-in-command. The Grand Fleet sortied on 18 August to ambush the High Seas Fleet while it advanced into the southern North Sea, but a series of miscommunications and mistakes prevented Jellicoe from intercepting the German fleet before it returned to port. Two light cruisers were sunk by German U-boats during the operation, prompting Jellicoe to decide to not risk the major units of the fleet south of 55° 30' North due to the prevalence of German submarines and mines. The Admiralty concurred and stipulated that the Grand Fleet would not sortie unless the German fleet was attempting an invasion of Britain or there was a strong possibility it could be forced into an engagement under suitable conditions.

From June to September 1917, she was being refitted. In April 1918, the High Seas Fleet again sortied, to attack British convoys to Norway. They enforced strict wireless silence during the operation, which prevented Room 40 cryptanalysts from warning the new commander of the Grand Fleet, Admiral Beatty. The British only learned of the operation after an accident aboard the battlecruiser  forced her to break radio silence to inform the German commander of her condition. Beatty then ordered the Grand Fleet to sea to intercept the Germans, but he was not able to reach the High Seas Fleet before it turned back for Germany. The ship was present at Rosyth, Scotland, when the German fleet surrendered there on 21 November. In January 1919, she became flagship of the Reserve Fleet at Devonport. In March, Colossus briefly became flagship of the 3rd BS of the Home Fleet, before that role was transferred to the dreadnought  on 18 March. On 30 June 1921, she was listed for disposal, but become a boys' training ship in September, and was refitted to suit her new role. The ship was stationed at Portland until May 1922 when that establishment was closed and she returned to Devonport where she was again listed for disposal. Colossus was withdrawn from the disposal list on 23 July 1923 and hulked for the use of the training establishment  at Devonport. The ship was withdrawn from Impregnable in August 1927, turned over to dockyard control on 23 February 1928 and sold to Charlestown Shipbreaking Industries for scrap in August. She was resold to Metal Industries, Limited and departed Devonport for Charlestown, Fife, on the 25th. Colossus arrived on 5 September to begin demolition.

Notes

Citations

Bibliography

External links

 Maritimequest HMS Colossus Photo Gallery
 Worldwar1.co.uk
Battle of Jutland Crew Lists Project - HMS Colossus Crew List

Colossus-class battleships (1910)
Ships built on the River Clyde
World War I battleships of the United Kingdom
1910 ships
Ships built by Scotts Shipbuilding and Engineering Company

HMS Colossus (1910)


Acidul wolframic este denumirea dată formei hidratate de trioxid de wolfram, WO3. Cea mai simplă formă a acidului wolframic este forma monohidrată, WO3·H2O, dar se cunoaște și cea dihidrată WO3·2H2O. Structura cristalului de WO3·H2O constă în grupuri de unități octaedrice de WO5(H2O), cu câte patru colțuri comune. Formula sa poate fi scrisă și sub forma H2WO4.

Obținere
Acidul wolframic se obține în urma reacției dintre acizi tari și soluții de wolframați de metale alcaline:

De asemenea, acidul mai poate fi preparat și prin reacția dintre acidul carbonic și wolframatul de sodiu, sau prin simpla dizolvare a wolframului pur în peroxid de hidrogen.

Folosindu-se același model, acidul se obține și prin reacția dintre wolframatul de calciu și acid clorhidric sau acid azotic concentrat:

Referințe

Acizi anorganici
Compuși ai wolframului

Acid wolframic


{{Hastalık bilgi kutusu
| Hastalık adı         = Veba
| Resim                = Yersinia_pestis_fluorescent.jpeg
| Resim açıklama       = Floresanlı boyama ile işaretlenmiş Yersinia pestisin mikroskop altında 200 kez büyütülmüş hâlinin görüntüsü.
| Hastalık Veri Tabanı =
|symptoms=Ateş, zayıf düşme, baş ağrısı|prognoz=~%10 ölüm riski (tedaviyle)|sıklık=~yılda 600|tedavi=Antibiyotiklerle birlikte destekleyici bakım|tanı=Bakterinin lenf nodunda, kanda, balgamda gözlemlenmesi|olağan başlangıç=Maruz kalındıktan 1-7 gün sonra|ilaç=Gentamisin ve florokinolon|nedenleri=Yersinia pestis|prevention=Veba aşısı|types=Hıyarcıklı veba, pnömonik veba, septisemik veba}}Veba''', Yersinia pestis adındaki bakteri tarafından oluşturulan enfeksiyon hastalıklarına verilen genel isimdir.

Etimoloji
"Veba" sözcüğü Arapça'da "salgın" (bulaşıcı hastalık) demektir. Örneğin, Koronavirüs pandemisi sürecinde Arap televizyonlarında "Veba-i Kurûna" (Korona salgını) tabiri sıklıkla kullanılmaktadır. Ancak "Veba" kelimesi Osmanlıca'da özel bir hastalığı tanımlar hale gelmiştir. Aslında bu hastalığa Araplar "Taun" (الطاعون) demektedirler.

Özellikler

Antik Çağlar'dan itibaren tanınmış bir hastalıktır. Lakabı "Kara Ölüm"dür. Orta Çağ'da 1347-1353 arasında, Avrupa nüfusunun üçte birinin kaybedilmesinden sorumludur. (Ayrıca bu hastalık 1347-1348 yılları arasında Venedik nüfusu 130.000 iken 70.000'e düşmesine neden olmuştur.) Modern antibiyotiklerle tedavi edilebilir. Gelişmiş ülkelerin tamamında ve gelişmekte olan ülkelerin pek çoğunda ortadan kaldırılmış olmasına rağmen Asya ve Afrika kıtalarının bazı bölgelerinde hâlen görülebilmektedir.

Kendini 4 şekilde gösterebilir:
 Bubonik
 Septisemik
 Pnömonik
 Gastro-intestinal

Bulaşıcı ve öldürücü bir hastalıktır. Vebanın  farelerden bulaştığı kanısı yaygındır, ancak gerçekte bakteriyi yayan bir tür piredir ve fareler de bu hastalığın kurbanıdırlar. Tarihte veba salgınlarından önce şehirlerde büyük miktarda fare ölümlerinin meydana geldiği görülmüş, ölü farelerle temas eden insanların, pire ısırması nedeniyle bu hastalığa maruz kaldıkları tespit edilmiştir.

Hastalık, mikrop kapıldıktan 2-8 gün içerisinde kendini gösterir. Hastada aniden başlayan baş ve sırt ağrıları, ateş, titreme, kusma, nefes darlığı, halsizlik, deri lekeleri, burun kanaması, kan tükürme, kasık ağrıları ve devamlı dalgınlık görülür.

Dilde kahverengilik ve kurulaşma görülür.
. Yapılacak ilk iş hastayı tecrit etmektir. Çevresindeki sağlıklı kişilere koruyucu antibiyotik tedavisi uygulanmalıdır. Bugün için önemi olmayan ve eski devirlerde de olduğu kadar çok görülmeyen bu hastalığın tedavisi için geç kalmadan sağlık kuruluşlarına haber vermek gerekir.

"Hıyarcıklı veba" (bubonik veba) veba hastalığının en yaygın biçimidir. Hastalığa Yersinia pestis'' adı verilen enterobakteri neden olur. Bakteri vücuda girdikten sonra 3 ila 8 gün içinde etkisini gösterir. Belirtileri, yüksek ateş, üşüme duygusu, başağrısı, ishal ve bubo adı verilen, lenf bezi şişmeleridir. Deri altında ve iç organlarda kanama başladığı zaman da, akan kanın birikmesi sonucu ciltte siyah lekeler oluşur.

Geçmişte belirli dönemlerde bu hastalığın büyük salgınları yaşanmıştır. 14. yüzyılda kara ölüm olarak kayıtlara geçen salgının, hıyarcıklı veba olduğu sanılmaktadır.

Hıyarcıklı Veba

Bir pire insanı ısırdığında ve yarayı açılmış kanla kirlettiğinde, veba taşıyan bakteriler dokuya geçer. Y. pestis hücrelerin içinde üreyebilir, bu nedenle fagositozlanmış olsalar bile, hala hayatta kalabilirler. Vücutta bir kez girdiklerinde, bakteriler interstisyel sıvıyı boşaltan lenfatik sisteme girebilir. Veba bakterileri, biri beta-adrenerjik blokaja neden olduğu bilinen birkaç toksin salgılar. Y. pestis, enfekte olmuş insanın lenfatik damarlarından, lenf noduna ulaşana kadar akut lenfadenite neden olur. Şişmiş lenf nodları, hastalıkla ilişkili karakteristik buboları (hıyarcıklar) oluşturur ve bu buboların otopsileri, bunların çoğunlukla hemorajik veya nekrotik olduğunu ortaya koymuştur.

Eğer lenf nodu patlatılmışsa, enfeksiyon kan dolaşımına geçerek sekonder septisemik vebaya neden olabilir ve akciğerlere geçerek sekonder pnömonik vebaya neden olabilir.

Septisemik Veba

Lenfatikler nihayetinde kan dolaşımına akar, böylece veba bakterileri kana girebilir ve vücudun neredeyse her yerine gidebilir. Septisemik vebada, bakteriyel endotoksinler vücutta küçük pıhtılara ve muhtemelen iskemik nekroza (o dokuya dolaşım/perfüzyon eksikliği nedeniyle doku ölümü) neden olan yaygın damar içi pıhtılaşmaya (DIC) neden olur. DIC, vücudun pıhtılaşma kaynaklarının tükenmesine neden olur, böylece artık kanamayı kontrol edemez. Sonuç olarak, ciltte ve diğer organlarda kanama olur ve bu da kırmızı ve/veya siyah düzensiz döküntü ve hemoptizi/hematemez (kan öksürme / kusma) neden olabilir. Deride böcek ısırıklarına benzeyen yumrular vardır; bunlar genellikle kırmızı ve bazen merkezde beyazdır. Tedavi edilmezse septisemik veba genellikle ölümcüldür. Antibiyotiklerle erken tedavi, mortalite oranını yüzde 4-15 arasında azaltır.

Pnömonik Veba

Pnömonik veba formu, akciğerlerin enfeksiyonundan kaynaklanır. Öksürme ve hapşırmaya neden olur ve böylece bakteriyel hücreler içeren ve bunları teneffüs eden herkesi enfekte etmesi muhtemel havadaki damlacıklar üretir. Pnömonik veba için kuluçka süresi kısa, genellikle iki ila dört gün, ancak bazen sadece birkaç saattir. İlk belirtiler diğer bazı solunum yolu hastalıklarından ayırt edilemez; baş ağrısı, halsizlik ve kan tükürme veya kusmayı içerir. Hastalığın seyri hızlıdır; yeterince erken teşhis ve tedavi edilmezse (tipik olarak birkaç saat içinde), bir ila altı gün içinde ölüm görülebilir. Tedavi edilmemiş vakalarda mortalite yaklaşık %100'dür.

Galeri

Kitaplar
 Plagues in the Islamic World, Dictionary of the Middle Ages, J. R. Strayer, New York 1989, IX, 684-686.
 Türkiye'de Veba (Taun) Tarihçesi Üzerine, Süheyl Ünver, Tedavi Kliniği ve Laboratuarı, Sayı: 5 (1935), Sayfa: 70-88.
 Sürremerrî, Kitâb fîhi ẕikrü'l-vebâʾ ve'ṭ-ṭâʿûn, Yayınlayan: Şevket b. Rıfkī Şevket, Amman-Dımaşk 1425/2005, Sayfa: 88, 101.
 İbn Hacer el-Askalânî, Beẕlü'l-mâʿûn fî fażli'ṭ-ṭâʿûn, Yayınlayan: Ahmed İsâm Abdülkādir el-Kâtib, Riyad 1411, Sayfa: 78, 85, 97, 109, 196, 305.

Kaynakça

Ayrıca bakınız
 Kerevit vebası
 Veba doktoru

Dış bağlantılar
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ)
Health topic
Communicable Disease Surveillance & Response - Impact of plague & Information resources
Centers for Disease Control and Prevention (CDC)
CDC Plague
Infectious Disease Information
Agent Fact Sheet: Plague, biyogüvenlik
Symptoms, causes, pictures of bubonic plague
Secrets of the Dead. Mystery of the Black Death PBS
Flea As Weapon (281 KB)
Researchers sound the alarm: the multidrug resistance of the plague bacillus could spread
 Plague - LoveToKnow 1911
 Genom bilgisi NIAID PathoSystems Resource Integration Center (PATRIC)
 fotoğraflar, videolar

Veba