The word "mass" has two meanings in special relativity: invariant mass (also called rest mass) is an invariant quantity which is the same for all observers in all reference frames, while the relativistic mass is dependent on the velocity of the observer. According to the concept of mass–energy equivalence, invariant mass is equivalent to rest energy, while relativistic mass is equivalent to relativistic energy (also called total energy).

The term "relativistic mass" tends not to be used in particle and nuclear physics and is often avoided by writers on special relativity, in favor of referring to the body's relativistic energy. In contrast, "invariant mass" is usually preferred over rest energy. The measurable inertia and the warping of spacetime by a body in a given frame of reference is determined by its relativistic mass, not merely its invariant mass. For example, photons have zero rest mass but contribute to the inertia (and weight in a gravitational field) of any system containing them.

The concept is generalized in mass in general relativity.

Rest mass
The term mass in special relativity usually refers to the rest mass of the object, which is the Newtonian mass as measured by an observer moving along with the object. The invariant mass is another name for the rest mass of single particles. The more general invariant mass (calculated with a more complicated formula) loosely corresponds to the "rest mass" of a "system". Thus, invariant mass is a natural unit of mass used for systems which are being viewed from their center of momentum frame (COM frame), as when any closed system (for example a bottle of hot gas) is weighed, which requires that the measurement be taken in the center of momentum frame where the system has no net momentum. Under such circumstances the invariant mass is equal to the relativistic mass (discussed below), which is the total energy of the system divided by c2 (the speed of light squared).

The concept of invariant mass does not require bound systems of particles, however. As such, it may also be applied to systems of unbound particles in high-speed relative motion. Because of this, it is often employed in particle physics for systems which consist of widely separated high-energy particles. If such systems were derived from a single particle, then the calculation of the invariant mass of such systems, which is a never-changing quantity, will provide the rest mass of the parent particle (because it is conserved over time).

It is often convenient in calculation that the invariant mass of a system is the total energy of the system (divided by ) in the COM frame (where, by definition, the momentum of the system is zero). However, since the invariant mass of any system is also the same quantity in all inertial frames, it is a quantity often calculated from the total energy in the COM frame, then used to calculate system energies and momenta in other frames where the momenta are not zero, and the system total energy will necessarily be a different quantity than in the COM frame. As with energy and momentum, the invariant mass of a system cannot be destroyed or changed, and it is thus conserved, so long as the system is closed to all influences. (The technical term is isolated system meaning that an idealized boundary is drawn around the system, and no mass/energy is allowed across it.)

Relativistic mass
The relativistic mass is the sum total quantity of energy in a body or system (divided by ). Thus, the mass in the formula

is the relativistic mass. For a particle of non-zero rest mass  moving at a speed  relative to the observer, one finds

In the center of momentum frame,  and the relativistic mass equals the rest mass. In other frames, the relativistic mass (of a body or system of bodies) includes a contribution from the "net" kinetic energy of the body (the kinetic energy of the center of mass of the body), and is larger the faster the body moves. Thus, unlike the invariant mass, the relativistic mass depends on the observer's frame of reference. However, for given single frames of reference and for isolated systems, the relativistic mass is also a conserved quantity.
The relativistic mass is also the proportionality factor between velocity and momentum,

Newton's second law remains valid in the form

When a body emits light of frequency  and wavelength  as a photon of energy , the mass of the body decreases by , which some interpret as the relativistic mass of the emitted photon since it also fulfills . Although some authors present relativistic mass as a fundamental concept of the theory, it has been argued that this is wrong as the fundamentals of the theory relate to space–time. There is disagreement over whether the concept is pedagogically useful. It explains simply and quantitatively why a body subject to a constant acceleration cannot reach the speed of light, and why the mass of a system emitting a photon decreases. In relativistic quantum chemistry, relativistic mass is used to explain electron orbital contraction in heavy elements.
The notion of mass as a property of an object from Newtonian mechanics does not bear a precise relationship to the concept in relativity.
Relativistic mass is not referenced in nuclear and particle physics, and a survey of introductory textbooks in 2005 showed that only 5 of 24 texts used the concept, although it is still prevalent in popularizations.

If a stationary box contains many particles, its weight increases in its rest frame the faster the particles are moving. Any energy in the box (including the kinetic energy of the particles) adds to the mass, so that the relative motion of the particles contributes to the mass of the box. But if the box itself is moving (its center of mass is moving), there remains the question of whether the kinetic energy of the overall motion should be included in the mass of the system. The invariant mass is calculated excluding the kinetic energy of the system as a whole (calculated using the single velocity of the box, which is to say the velocity of the box's center of mass), while the relativistic mass is calculated including invariant mass plus the kinetic energy of the system which is calculated from the velocity of the center of mass.

Relativistic vs. rest mass
Relativistic mass and rest mass are both traditional concepts in physics, but the relativistic mass corresponds to the total energy. The relativistic mass is the mass of the system as it would be measured on a scale, but in some cases (such as the box above) this fact remains true only because the system on average must be at rest to be weighed (it must have zero net momentum, which is to say, the measurement is in its center of momentum frame).  For example, if an electron in a cyclotron is moving in circles with a relativistic velocity, the mass of the cyclotron+electron system is increased by the relativistic mass of the electron, not by the electron's rest mass. But the same is also true of any closed system, such as an electron-and-box, if the electron bounces at high speed inside the box. It is only the lack of total momentum in the system (the system momenta sum to zero) which allows the kinetic energy of the electron to be "weighed". If the electron is stopped and weighed, or the scale were somehow sent after it, it would not be moving with respect to the scale, and again the relativistic and rest masses would be the same for the single electron (and would be smaller). In general, relativistic and rest masses are equal only in systems which have no net momentum and the system center of mass is at rest; otherwise they may be different.

The invariant mass is proportional to the value of the total energy in one reference frame, the frame where the object as a whole is at rest (as defined below in terms of center of mass). This is why the invariant mass is the same as the rest mass for single particles. However, the invariant mass also represents the measured mass when the center of mass is at rest for systems of many particles. This special frame where this occurs is also called the center of momentum frame, and is defined as the inertial frame in which the center of mass of the object is at rest (another way of stating this is that it is the frame in which the momenta of the system's parts add to zero). For compound objects (made of many smaller objects, some of which may be moving) and sets of unbound objects (some of which may also be moving), only the center of mass of the system is required to be at rest, for the object's relativistic mass to be equal to its rest mass.

A so-called massless particle (such as a photon, or a theoretical graviton) moves at the speed of light in every frame of reference. In this case there is no transformation that will bring the particle to rest. The total energy of such particles becomes smaller and smaller in frames which move faster and faster in the same direction. As such, they have no rest mass, because they can never be measured in a frame where they are at rest. This property of having no rest mass is what causes these particles to be termed "massless". However, even massless particles have a relativistic mass, which varies with their observed energy in various frames of reference.

Invariant mass

The invariant mass is the ratio of four-momentum (the four-dimensional generalization of classical momentum) to four-velocity:

and is also the ratio of four-acceleration to four-force when the rest mass is constant. The four-dimensional form of Newton's second law is:

Relativistic energy–momentum equation

The relativistic expressions for  and  obey the relativistic energy–momentum relation:

where the m is the rest mass, or the invariant mass for systems, and  is the total energy.

The equation is also valid for photons, which have :

and therefore

A photon's momentum is a function of its energy, but it is not proportional to the velocity, which is always .

For an object at rest, the momentum  is zero, therefore
 Note that the formula is true only for particles or systems with zero momentum.

The rest mass is only proportional to the total energy in the rest frame of the object.

When the object is moving, the total energy is given by

To find the form of the momentum and energy as a function of velocity, it can be noted that the four-velocity, which is proportional to , is the only four-vector associated with the particle's motion, so that if there is a conserved four-momentum , it must be proportional to this vector. This allows expressing the ratio of energy to momentum as

resulting in a relation between  and :

This results in

and

these expressions can be written as

where the factor

When working in units where , known as the natural unit system, all the relativistic equations are simplified and the quantities energy, momentum, and mass have the same natural dimension:

The equation is often written this way because the difference  is the relativistic length of the energy momentum four-vector, a length which is associated with rest mass or invariant mass in systems. Where  and , this equation again expresses the mass–energy equivalence .

The mass of composite systems

The rest mass of a composite system is not the sum of the rest masses of the parts, unless all the parts are at rest. The total mass of a composite system includes the kinetic energy and field energy in the system.

The total energy  of a composite system can be determined by adding together the sum of the energies of its components. The total momentum  of the system, a vector quantity, can also be computed by adding together the momenta of all its components.  Given the total energy  and the length (magnitude)  of the total momentum vector , the invariant mass is given by:

In the system of natural units where , for systems of particles (whether bound or unbound) the total system invariant mass is given equivalently by the following:

Where, again, the particle momenta  are first summed as vectors, and then the square of their resulting total magnitude (Euclidean norm) is used. This results in a scalar number, which is subtracted from the scalar value of the square of the total energy.

For such a system, in the special center of momentum frame where momenta sum to zero, again the system mass (called the invariant mass) corresponds to the total system energy or, in units where , is identical to it. This invariant mass for a system remains the same quantity in any inertial frame, although the system total energy and total momentum are functions of the particular inertial frame which is chosen, and will vary in such a way between inertial frames as to keep the invariant mass the same for all observers. Invariant mass thus functions for systems of particles in the same capacity as "rest mass" does for single particles.

Note that the invariant mass of an isolated system (i.e., one closed to both mass and energy) is also independent of observer or inertial frame, and is a constant, conserved quantity for isolated systems and single observers, even during chemical and nuclear reactions. The concept of invariant mass is widely used in particle physics, because the invariant mass of a particle's decay products is equal to its rest mass. This is used to make measurements of the mass of particles like the Z boson or the top quark.

Conservation versus invariance of mass in special relativity

Total energy is an additive conserved quantity (for single observers) in systems and in reactions between particles, but rest mass (in the sense of being a sum of particle rest masses) may not be conserved through an event in which rest masses of particles are converted to other types of energy, such as kinetic energy. Finding the sum of individual particle rest masses would require multiple observers, one for each particle rest inertial frame, and these observers ignore individual particle kinetic energy. Conservation laws require a single observer and a single inertial frame.

In general, for isolated systems and single observers, relativistic mass is conserved (each observer sees it constant over time), but is not invariant (that is, different observers see different values). Invariant mass, however, is both conserved and invariant (all single observers see the same value, which does not change over time).

The relativistic mass corresponds to the energy, so conservation of energy automatically means that relativistic mass is conserved for any given observer and inertial frame. However, this quantity, like the total energy of a particle, is not invariant. This means that, even though it is conserved for any observer during a reaction, its absolute value will change with the frame of the observer, and for different observers in different frames.

By contrast, the rest mass and invariant masses of systems and particles are  conserved  also invariant. For example: A closed container of gas (closed to energy as well) has a system "rest mass" in the sense that it can be weighed on a resting scale, even while it contains moving components. This mass is the invariant mass, which is equal to the total relativistic energy of the container (including the kinetic energy of the gas) only when it is measured in the center of momentum frame. Just as is the case for single particles, the calculated "rest mass" of such a container of gas does not change when it is in motion, although its "relativistic mass" does change.

The container may even be subjected to a force which gives it an overall velocity, or else (equivalently) it may be viewed from an inertial frame in which it has an overall velocity (that is, technically, a frame in which its center of mass has a velocity). In this case, its total relativistic mass and energy increase. However, in such a situation, although the container's total relativistic energy and total momentum increase, these energy and momentum increases subtract out in the invariant mass definition, so that the moving container's invariant mass will be calculated as the same value as if it were measured at rest, on a scale.

Closed (meaning totally isolated) systems

All conservation laws in special relativity (for energy, mass, and momentum) require isolated systems, meaning systems that are totally isolated, with no mass–energy allowed in or out, over time. If a system is isolated, then both total energy and total momentum in the system are conserved over time for any observer in any single inertial frame, though their absolute values will vary, according to different observers in different inertial frames. The invariant mass of the system is also conserved, but does not change with different observers. This is also the familiar situation with single particles: all observers calculate the same particle rest mass (a special case of the invariant mass) no matter how they move (what inertial frame they choose), but different observers see different total energies and momenta for the same particle.

Conservation of invariant mass also requires the system to be enclosed so that no heat and radiation (and thus invariant mass) can escape. As in the example above, a physically enclosed or bound system does not need to be completely isolated from external forces for its mass to remain constant, because for bound systems these merely act to change the inertial frame of the system or the observer. Though such actions may change the total energy or momentum of the bound system, these two changes cancel, so that there is no change in the system's invariant mass. This is just the same result as with single particles: their calculated rest mass also remains constant no matter how fast they move, or how fast an observer sees them move.

On the other hand, for systems which are unbound, the "closure" of the system may be enforced by an idealized surface, inasmuch as no mass–energy can be allowed into or out of the test-volume over time, if conservation of system invariant mass is to hold during that time. If a force is allowed to act on (do work on) only one part of such an unbound system, this is equivalent to allowing energy into or out of the system, and the condition of "closure" to mass–energy (total isolation) is violated. In this case, conservation of invariant mass of the system also will no longer hold. Such a loss of rest mass in systems when energy is removed, according to  where  is the energy removed, and  is the change in rest mass, reflect changes of mass associated with movement of energy, not "conversion" of mass to energy.

The system invariant mass vs. the individual rest masses of parts of the system

Again, in special relativity, the rest mass of a system is not required to be equal to the sum of the rest masses of the parts (a situation which would be analogous to gross mass-conservation in chemistry). For example, a massive particle can decay into photons which individually have no mass, but which (as a system) preserve the invariant mass of the particle which produced them. Also a box of moving non-interacting particles (e.g., photons, or an ideal gas) will have a larger invariant mass than the sum of the rest masses of the particles which compose it. This is because the total energy of all particles and fields in a system must be summed, and this quantity, as seen in the center of momentum frame, and divided by , is the system's invariant mass.

In special relativity, mass is not "converted" to energy, for all types of energy still retain their associated mass. Neither energy nor invariant mass can be destroyed in special relativity, and each is separately conserved over time in closed systems. Thus, a system's invariant mass may change only because invariant mass is allowed to escape, perhaps as light or heat. Thus, when reactions (whether chemical or nuclear) release energy in the form of heat and light, if the heat and light is not allowed to escape (the system is closed and isolated), the energy will continue to contribute to the system rest mass, and the system mass will not change. Only if the energy is released to the environment will the mass be lost; this is because the associated mass has been allowed out of the system, where it contributes to the mass of the surroundings.

History of the relativistic mass concept

Transverse and longitudinal mass

Concepts that were similar to what nowadays is called "relativistic mass", were already developed before the advent of special relativity. For example, it was recognized by J. J. Thomson in 1881 that a charged body is harder to set in motion than an uncharged body, which was worked out in more detail by Oliver Heaviside (1889) and George Frederick Charles Searle (1897). So the electrostatic energy behaves as having some sort of electromagnetic mass , which can increase the normal mechanical mass of the bodies.

Then, it was pointed out by Thomson and Searle that this electromagnetic mass also increases with velocity. This was further elaborated by Hendrik Lorentz (1899, 1904) in the framework of Lorentz ether theory. He defined mass as the ratio of force to acceleration, not as the ratio of momentum to velocity, so he needed to distinguish between the mass  parallel to the direction of motion and the mass  perpendicular to the direction of motion (where  is the Lorentz factor,  is the relative velocity between the aether and the object, and  is the speed of light). Only when the force is perpendicular to the velocity, Lorentz's mass is equal to what is now called "relativistic mass". Max Abraham (1902) called  longitudinal mass and  transverse mass (although Abraham used more complicated expressions than Lorentz's relativistic ones). So, according to Lorentz's theory no body can reach the speed of light because the mass becomes infinitely large at this velocity.

Albert Einstein also initially used the concepts of longitudinal and transverse mass in his 1905 electrodynamics paper (equivalent to those of Lorentz, but with a different  by an unfortunate force definition, which was later corrected), and in another paper in 1906. However, he later abandoned velocity dependent mass concepts (see quote at the end of next section).

The precise relativistic expression (which is equivalent to Lorentz's) relating force and acceleration for a particle with non-zero rest mass  moving in the x direction with velocity v and associated Lorentz factor  is

Relativistic mass
In special relativity, an object that has nonzero rest mass cannot travel at the speed of light. As the object approaches the speed of light, the object's energy and momentum increase without bound.

In the first years after 1905, following Lorentz and Einstein, the terms longitudinal and transverse mass were still in use. However, those expressions were replaced by the concept of relativistic mass, an expression which was first defined by Gilbert N. Lewis and Richard C. Tolman in 1909. They defined the total energy and mass of a body as

and of a body at rest

with the ratio

Tolman in 1912 further elaborated on this concept, and stated: "the expression m0(1 − v/c)−1/2 is best suited for the mass of a moving body."

In 1934, Tolman argued that the relativistic mass formula  holds for all particles, including those moving at the speed of light, while the formula  only applies to a slower-than-light particle (a particle with a nonzero rest mass). Tolman remarked on this relation that "We have, moreover, of course the experimental verification of the expression in the case of moving electrons ... We shall hence have no hesitation in accepting the expression as correct in general for the mass of a moving particle."

When the relative velocity is zero,  is simply equal to 1, and the relativistic mass is reduced to the rest mass as one can see in the next two equations below. As the velocity increases toward the speed of light c, the denominator of the right side approaches zero, and consequently  approaches infinity. While Newton's second law remains valid in the form

the derived form  is not valid because  in  is generally not a constant (see the section above on transverse and longitudinal mass).

Even though Einstein initially used the expressions "longitudinal" and "transverse" mass in two papers (see previous section), in his first paper on  (1905) he treated  as what would now be called the rest mass. Einstein never derived an equation for "relativistic mass", and in later years he expressed his dislike of the idea:

Popular science and textbooks
The concept of relativistic mass is widely used in popular science writing and in high school and undergraduate textbooks. Authors such as Okun and A. B. Arons have argued against this as archaic and confusing, and not in accord with modern relativistic theory.
Arons wrote:
For many years it was conventional to enter the discussion of dynamics through derivation of the relativistic mass, that is the mass–velocity relation, and this is probably still the dominant mode in textbooks.  More recently, however, it has been increasingly recognized that relativistic mass is a troublesome and dubious concept.  [See, for example, Okun (1989).]... The sound and rigorous approach to relativistic dynamics is through direct development of that expression for momentum that ensures conservation of momentum in all frames:  rather than through relativistic mass.

C. Alder takes a similarly dismissive stance on mass in relativity. Writing on said subject matter, he says that "its introduction into the theory of special relativity was much in the way of a historical accident", noting towards the widespread knowledge of  and how the public's interpretation of the equation has largely informed how it is taught in higher education. He instead supposes that the difference between rest and relativistic mass should be explicitly taught, so that students know why mass should be thought of as invariant "in most discussions of inertia".

Many contemporary authors such as Taylor and Wheeler avoid using the concept of relativistic mass altogether:

While spacetime has the unbounded geometry of Minkowski space, the velocity-space is bounded by  and has the geometry of hyperbolic geometry where relativistic mass plays an analogous role to that of Newtonian mass in the barycentric coordinates of Euclidean geometry. The connection of velocity to hyperbolic geometry enables the 3-velocity-dependent relativistic mass to be related to the 4-velocity Minkowski formalism.

See also

Tests of relativistic energy and momentum

References

External links

Usenet Physics FAQ
"Does mass change with velocity?" by Philip Gibbs et al., 2002, retrieved August 10, 2006
"What is the mass of a photon?" by Matt Austern et al., 1998, retrieved June 27, 2007

Mass as a Variable Quantity

Special relativity
Mass

Mass in special relativity


ميروسلاف غايدوسيك، من مواليد 20 سبتمبر 1951، لاعب كرة قدم تشيكوسلوفاكي سابق.

لعب مع منتخب تشيكوسلوفاكيا لكرة القدم.

مراجع

وصلات خارجية

لاعبو كرة قدم رجالية تشيكيون
مهاجمو كرة قدم رجالية
أشخاص على قيد الحياة
لاعبو بطولة أمم أوروبا 1980
غايدوسيك
لاعبو كرة قدم تشيكيون
لاعبو منتخب تشيكوسلوفاكيا لكرة القدم
مواليد 1951
لاعبو دوكلا براغ
رياضيون من إقليم زلين
لاعبو كرة قدم من إقليم زلين

ميروسلاف غايدوسيك


Chris Hayes ist der Name folgender Personen:

* Chris Hayes (Regisseur), britischer Theaterregisseur
 Chris Hayes (Politiker) (* 1955), australischer Politiker
 Chris Hayes (Musiker) (* 1957), amerikanischer Gitarrist
 Chris Hayes (Footballspieler) (* 1972), US-amerikanischer American-Football-Spieler
 Chris Hayes (Journalist) (* 1979), amerikanischer Journalist

Chris Hayes


Nóvoye Seló  es un seló del raión de Briujovétskaya del krai de Krasnodar en el sur de Rusia. Está situado a orillas del río Beisuzhok Derecho, afluente del Beisug, 36 km al este de Briujovétskaya y 99 km al norte de Krasnodar, la capital del krai. Tenía 1 311 habitantes en 2010.

Es cabeza del municipio rural Novosélskoye.

Historia

La localidad fue fundada en 1830. Tras la revolución rusa de 1917, en el marco de la colectivización en la Unión Soviética, sus tierras fueron incluidas en el koljós Novi Put.

Enlaces externos y referencias

 Este artículo contiene datos geográficos extraídos de Google Earth y el mapa de Rusia de Yandex.ru, accesible desde este enlace.
 Este artículo es una traducción parcial de su correspondiente en la edición en ruso de Wikipedia, Новое Село (Краснодарский край).
 Mapa en maps.vlasenko.net .
 El municipio en el sitio web del raión

Localidades del raión de Briujovétskaya del krai de Krasnodar
Localidades establecidas en 1830

Nóvoye Seló (Krasnodar)


Birecik Barajı, Şanlıurfa ile Gaziantep  sınırları üzerinde olmasına karşın idari yapı olarak Şanlıurfa iline bağlıdır. Baraj, elektrik üretme ve sulama amaçlı olarak 1985-2000 yılları arasında inşa edilmiştir. kronolojik sıralaması şu şekildedir;

 19 Mart 1993 : Uygulama Sözleşmesi ve Anlaşma Protokolü taraflarca imzalandı.
 23 Mayıs 1993 : Başbakan Süleyman Demirel'in katılımı ile temel atma töreni yapıldı.
 1 Şubat 1996 : Birecik Baraj ve Hidroelektrik Santralı Tesis ve İşletme A.Ş. kuruldu.
 1 Aralık 1999 : Barajda ilk su tutma işlemi başladı.
 26 Ağustos 2000 : 1. ünitenin ticari üretime başlamasıyla erken üretime geçildi.
 3 Ekim 2001 : 6. ve son ünite devreye alınarak santralde üretim başladı.
 3 Ekim 2016 : Yap-İşlet-Devret modeli ile yapılan santral EÜAŞ'a devredildi.

Barajın 6. ve son ünitesi 3 Ekim 2001 tarihinde devreye alınmıştır. Zeugma antik kentinin bir kısmı baraj gölü altında kalmıştır.

Beton ağırlık ve kaya gövde dolgu tipi olan barajın gövde hacmi 9.400.000 m³, akarsu yatağından yüksekliği 63,00 m, normal su kotunda göl hacmi 1220,20 hm³, normal su kotunda göl alanı 56,25 km²'dir. Baraj 92.700 hektarlık alana sulama hizmeti verirken 672 MW güç ile de yıllık 2.518 GWh'lik elektrik enerjisi üretmektedir. Birecik-Nizip Barajı 2015 yılında Türkiye'nin elektrik ihtiyacının ortalama %0,57'lik kısmını karşılamaktadır.

Özel sektör tarafından YİD (Yap-İşlet-Devret) modeli ile yapılıp işletilmekte olan en büyük baraj ve elektrik üretim tesisi olup, 3 Ekim 2016 tarihinde kamu kuruluşu EÜAŞ (Elektrik Üretim AŞ)'ye devredilmiştir.

Ayrıca bakınız
 Türkiye'deki barajlar listesi

Kaynakça

Dış bağlantılar

Türkiye'deki hidroelektrik santralleri
Şanlıurfa ilindeki barajlar
Güneydoğu Anadolu Projesi
Fırat
Nizip
Birecik

Birecik Barajı ve Hidroelektrik Santrali


An Pleurothallis linearis in uska species han Liliopsida nga syahan ginhulagway ni John Lindley, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni John Lindley. An Pleurothallis linearis in nahilalakip ha genus nga Pleurothallis, ngan familia nga Orchidaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Pleurothallis

Pleurothallis linearis


Anton "Toni" Unseld (* 4. Juli 1894 in Ulm; † 6. Dezember 1932) war ein deutscher Fußballspieler und -trainer.

Anton Unseld kam in seiner aktiven Zeit als Fußballspieler als Abwehrspieler zum Einsatz. Er gilt als Entdecker und Förderer von Edmund Conen. Unseld starb 1932 an den Folgen eines Lungensteckschusses.

Karriere als Spieler
 1911–1915: Ulmer FV 1894
 1915–1925: Stuttgarter Kickers

Karriere als Trainer
 1926–1927: Stuttgarter Kickers
 1928–1932: FV Saarbrücken

Weblinks

 Biografie bei ludwigspark.de, abgerufen am 24. August 2013.
 Biografie bei Oberberg Fußball, abgerufen am 24. August 2013.

Fußballspieler (SSV Ulm 1846)
Fußballspieler (Stuttgarter Kickers)
Fußballtrainer (Stuttgarter Kickers)
Fußballtrainer (1. FC Saarbrücken)
Deutscher
Geboren 1894
Gestorben 1932
Mann

Anton Unseld


ගොර්යෝ, හෙවත් කොර්යෝ (හංගුල්:고려;හන්ජා:高麗; ; 918–1392), යනු 918දී තේජෝ රජු විසින් ස්ථාපනය කරන ලද කොරියානු රාජධානියකි. මෙම රාජධානිය නූතන "කොරියාව" යන වදනේ සම්භවය වන්නට ඇතැයි සැලකේ. එය 936දී පසුකාලීන තුන් රාජධානි එක්සත් කළ අතර 1392දී ජොසොන් රාජවංශයේ ආරම්භකයා විසින් මෙම රාජවංශය අවසන් කරන තෙක්ම එය එය කොරියානු අර්ධද්වීපයේ වැඩි කොටසක් පාලනය කළේ ය. ගොර්යෝ රාජ්‍යය කොරියාවේ දේශසීමා ඊසානදිගින් නූතන වොන්සන් දක්වාත් (936–943), අනතුරුව යාලු ගඟ (993) දක්වාත් සහ අවසානයේ මුළු කොරියානු අර්ධද්වීපයම (1374) දක්වා පුළුල් කළේ ය.

මෙම යුගයේ වඩාත් වැදගත්ම නිර්මාණයන් දෙකක් ලෙස සෙලඩොන් කුඹල් කර්මාන්තය සහ ත්‍රිපිටක කොරියානා නැමැති බෞද්ධ ත්‍රිපිටකය 80,000කට අධික ලී අච්චු ප්‍රමාණයක කැටයම් කොට හේඉන්සා විහාරයේ තැන්පත් කිරීම (අදටත් සුරක්ෂිතව පවතී) දැක්විය හැක. 1234දී ගොර්යෝවේ ජනයා විසින් සත්‍ය පොත් මුද්‍රණයට උපකාරී වූ පළමු ලෝහ චලන මුද්‍රණ ක්‍රමය නිපදවන ලදී නිරුපද්‍රිතව පවත්නා පැරණිතම ලෝහ චලන කුමයේ ග්‍රන්ථය වන ජික්ජි යන්න 1377දී මුද්‍රණය විය.

668දී, සිල්ලා රාජ්‍යය ටෑං චීනය සමග ඇති කරගත් සම්මුතියක් අනුව, බෙක්ජේ සහ ගොගුර්යෝ රාජ්‍ය ආක්‍රමණය කළේ ය. නමුත් 9වන සියවසේ අගභාගය වන විට එය ක්‍රමයෙන් දුර්වල වූ අතර එහි පාලකයින් බලවත් වංශවතුන් විසින් පීඩනයට ලක්කරන ලදී. නොයෙකුත් මංකොල්ලකරුවන් සහ අපරාධකරුවන් විසින් කෝලාහල ඇතිකළ අතර, 900දී ජොල්ලා පෙදෙසේ සිල්ලා පාලනයට එරෙහිව පසුකාලීන බෙක්ජේ නැමැති රාජ්‍යයක් ප්‍රකාශයට පත්කොට ග්යොන් හ්වොන් විසින් කැරැල්ලක් දියත්කරන ලදී. ඉන් වසරකට පසු ගුං යේ නැමැත්තකු විසින් උතුරු පෙදෙසේ තේබොං නැමැති රාජ්‍යයක් නම්කොට කැරැලි ඇතිකරන්නට විය. ප්‍රාදේශික වංශාධිපතියකුගේ පුත්‍රයකු වූ වං ගොන්, තේබොං රාජ්‍යයේ සෙන්පතියකු ලෙස සේවය කළේ ය.

918දී වං ගොන් විසින් කැරැලි අතිකොට ගුං යේව ඝාතනය කිරීමෙන් පසු තේබොං රාජ්‍යය බිඳවැටිණි. අනතුරුව එම වර්ෂයේම ජූනි මස ඔහු ගොර්යෝහි තේජෝ ලෙස සිහසුනට පත් විය. ගොර්යෝව සහ පසුකාලීන බෙක්ජේ රාජ්‍යය විසින් සිල්ලා රාජ්‍යය යටත් කරගත් අතර, 935දී එය ගොර්යෝ රාජ්‍යයට යටත් විය. 936දී, පසුකාලීන බෙක්ජේ රාජ්‍යය ද ගොර්යෝවට යටත් විය. මෙලෙසින් ගොර්යෝව කොරියාව තුළ අඛණ්ඩ රාජවංශයක් ලෙසින් ඉදිරි වසර 474 තුළ වැජඹෙන්නට විය. නමුත් 1170 සිට 1270 දක්වා රජය පාලනය කරන ලද්දේ යුධ නායකයින් විසිනි.

13වන සියවස අගභාගය පමණ වන විට, මොංගෝලියානුවන් සහ ඔවුන්ගේ යුවාන් රාජවංශය හේතුවෙන් ගොර්යෝව බලය අතින් පරිහානියට පත්වන්නට විය. 14වන සියවසේ මැද කාලයේ ගොංමින් රජු විසින් සිය රාජධානිය යුවාන් පාලනයෙන් නිදහස් කරගත්ත ද, 1392දී යි සොංග්යේ සෙන්පතියා විසින් මෙහෙයවූ කුමන්ත්‍රණයකින් ගොන්ග්යැං රජුව නෙරපා දැමිණි. අනතුරුව යි සොංග්යේ ජොසොන්හි තේජෝ ලෙසින් සිහසුනට පත් විය. 1394දී ගොන්ග්යැං රජුව ඝාතනය කරන ලදී.

වදනේ නිරුක්තිය

ගොර්යෝ යන නාමය සම්භවය වී ඇත්තේ කොරියාවේ තුන් රාජධානිවලින් එකක් වන ගොගුර්යෝ යන වදනෙනි. 5වන සියවසේ ජංසු රජ සමයේ ගොගුර්යෝව එහි නාමය ගොර්යෝ ලෙස වෙනස් කරගත්තේ ය. "කොරියාව" යන ඉංග්‍රීසි වදන ද ගොර්යෝ යන්නෙන් සම්භවය වූවකි.

ඉතිහාසය

පසුබිම
668දී සිල්ලා රාජධානිය විසින් කොරියාවේ තුන් රාජධානි අසම්පූර්ණ අයුරින් එක්සත් කළ ද, 9වන සියවස අගභාගය වන විට දුර්වල වූ එහි පාලනය ප්‍රාදේශික පාලකයන් විසින් අත්කරගන්නා ලදී. අනතුරුට රාජ්‍යය සිවිල් යුද්ධ සහ කැරැලි සහිත යුගයක් කරා එළැඹිණි. ගුං යේ, ගි හ්වොන්, යැං ගිල්, සහ ග්යොන් හ්වොන් යන අය මේ සඳහා මූලිකත්වය ගත්හ.

ගුං යේ විසින් පසුකාලීන ගොගුර්යෝ නැමැති රාජධානියක් ස්ථාපිත කළ අතර, එය තේබොං සහ මාජින් ලෙස යළි නම්කරන ලදී. ග්යොන් හ්වොන් විසින් පසුකාලීන බෙක්ජේ රාජධානිය පිහිටුවන ලදී. මේ රාජධානි ද්විත්වය සහ බිඳ වැටෙමින් තිබූ සිල්ලා රාජධානිය එක්ව ගත් විට පසුකාලීන තුන් රාජධානි ලෙස හැඳින්විණි.

පදනම
වං ගොන් (පසුව ගොර්යෝහි තේජෝ) යනු සොංදෝ (නූතන කේසොං) නගරයේ විසූ ගොගුර්යෝ වෙළඳ පවුලකින් පැවත එන්නෙකි. තේබොංහි සෙන්පතියකු ලෙස කටයුතු කළ ඔහු, පසුව ගුං යේව සිහසුනෙන් පහකොට 918දී ගොර්යෝ රාජධානිය පිහිටුවූයේ ගොගුර්යෝවේ අනුප්‍රාප්තික රාජ්‍යය ලෙස ප්‍රකාශ කරමිනි.

පසුකාලීණ තුන් රාජධානි සමයේ ගොර්යෝව, සිල්ලා-හිතවාදී සහ පසුකාලීන බෙක්ජේ-විරෝධී ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කළේ ය. නමුත් 927දී, වර්තමාන දේගු පෙදෙසේ දී පසුකාලීන බෙක්ජේ රාජ්‍යය විසින් ගොර්යෝව පරාජයට පත්කරන ලදී. මෙම සටනේ දී තේජෝ රජුට සිය දක්ෂ ආධාරකරුවන් අහිමි විය. වසර තුනක් ගතවන විට පසුකාලීන තුන් රාජධානි අතුරින් පසුකාලීන බෙක්ජේ රාජධානිය ප්‍රමුඛ වන්නට විය. නමුත් 930දී අන්දොංහි දී ලද පරාජයත් සමග එහි බලය පරිහානියට පත් විය.

935දී ගොර්යෝව විසින් සිල්ලාව ඈඳාගැනීම සහ 936දී පසුකාලීන බෙක්ජේ රාජධානිය පරාජය කිරීමෙන් පසු පසුකාලීන තුන් රාජධානි යුගය අවසන් විය. තේජෝ රජු එහි අගනුවර සිය උපන් නගරය වන කේසොං වෙත රැගෙනගියේ ය. ඔහු ගොර්යෝවේ පළමු රජු ලෙස කොරියානු අර්ධද්වීපය පාලනය කළේ ය. සිල්ලා රාජකීය පවුලේ දියණියක සමග විවාහ වූ තේජෝ, එහි වංශවතුන් බොහෝමයකට ඔවුන්ගේ ඉඩම් තබාගැනීමට අවසර දුන්නේ ය. සත් වසක් එක්සත් දේශය පාලනය කළ තේජෝගේ මරණින් පසු ඔහුගේ පුත්‍රයා සිහසුනට පත්වුවද, එයට කිසිවකු අභියෝගයක් එල්ලකළේ නැත.

937දී, එනම් පසුකාලීන තුන් රාජධානි එක්සත් කොට වසරක් පසු වූ පසු, බල්හේ රාජ්‍යයේ අවසන් කිරුළහිමි කුමරු ගොර්යෝ වෙත පලාගියේ ය. එහිදී ඔහුව උණුසුම් අයුරින් පිළිගැනුණු අතර, වං ගොන් විසින් ඔහුව රාජකීය පවුලට ඇතුළත් කරගන්නා ලදී. මෙලෙසින් ගොගුර්යෝ රාජධානියේ අනුප්‍රාප්තික රාජ්‍ය ද්විත්වය ඒකාබද්ධ විය.

දේශපාලන ව්‍යූහය

ගොර්යෝ රාජ මාලිගයේ භාවිතා වූ වදන් මාලාව රාජධානියකට නොව අධිරාජ්‍යයකට උචිත වූවකි. එහි අගනුවර වූ ගේග්යොං (හංගුල්: 개경(開京)) හැඳින්වුණේ හ්වංදෝ හෙවත් "අධිරාජ්‍යයේ අගනුවර" (හංගුල්: 황도(皇都)) යන නාමයෙනි. රාජ මාලිගය "අධිරාජ මාලිගය" (හංගුල්:황성(皇城)) ලෙස හැඳින්විණි. මෙම ජාතිය ද බහුවිධ අගනුවර ක්‍රමයක් අනුගමනය කොට තිබේ: ඒ අනුව ගේග්යොං ප්‍රධාන අගනුවර විය. සෝග්යොං (හංගුල්: 서경(西京), නූතන ප්යොංග්යෑං), නම්ග්යොං (හංගුල්: 남경(南京), නූතන සෝල්) සහ දොංග්යොං (හංගුල්: 동경(東京), නූතන ග්යොංජු) යන නගර ද්විතීයික අගනුවරවල් ලෙස පැවතිණි. මෙම අගනුවර ක්‍රම භාවිතය සහ නාමකරණය හෝ 京(경) යන අක්ෂරය භාවිතය මගින් ගොර්යෝව අභ්‍යන්තරව අධිරාජ්‍යයක් ලෙස ක්‍රියා කළ බව හැඟවිණි.

"අධිරාජකීය උතුමාණන්" (හංගුල්:성상(聖上)), "අධිරාජිනිය" (හංගුල්:황후(皇后)) "අධිරාජ්‍යයේ කිරුළහිමි කුමරු" (හංගුල්:태자(太子)), "වැන්දඹු අධිරාජිනිය" (හංගුල්:태후(太后)) සහ "අධිරාජ ආඥාව" (詔 හෝ 勅) වැනි වදන් භාවිතය මගින් ද ගොර්යෝව අධිරාජ්‍ය ක්‍රමයක් අනුගමනය කළ බැව් යෝජනා කරයි.

කෙසේනමුත්, ගොර්යෝව එහි පාලකයන් භූමදානය කිරීමේ දී "අධිරාජයා" (හංගුල්:황제(皇帝)) යන යෙදුම භාවිතා කළේ නැත. ඒ වෙනුවට, "මහා රජ" (හංගුල්:대왕(大王)) යන්න ගොර්යෝ රජවරුන් වෙනුවෙන් මරණාපරව භාවිතා වී තිබේ. නමුත් පාලකයන් මිහිදන් කිරීමේ දී, තේජෝ (හංගුල්:태조(太祖)) වැනි විහාර නාමයන් භාවිතා කර තිබේ. මෙය රාජධානිවල අනුගමනය නොවූ පිළිවෙතකි. අධිරාජයා හෝ "නැගෙනහිර මුහුදේ අධිරාජයා (හංගුල්:해동천자(海東天子))" වැනි අධිරාජ පදවි භාවිතා විය.

චීනයේ සොං සහ ලියාඕ රාජවංශ ගොර්යෝවේ මෙම අධිරාජ පිළිවෙත්වලට බාධා කළේ නැත. මේ හා සැසඳීමේ දී, මොංගෝලීය ආක්‍රමණවලින් පසු, මොංගෝලියානු පාලකයින් විසින් මෙම වදන් භාවිතය තහනම් කළ අතර, ගොර්යෝ රජවරුනට සිය මරණාපර භූමදාන නාමයන්ට 忠 "අවංක" (හංගුල්:충) යන අක්ෂරය ඇතුළත් කිරීමට බලකෙරිණි. මේ නිසායි, වොන්ජොං සිට ගොංමින් දක්වා රජවරුන් සිය මරණාපර නාමයට එම අක්ෂරය එකතු කරනු ලැබූයේ. මොංගෝලීය බලය ක්‍රමයේන පරිහානියට පත්වන විට, ගොර්යෝ පාලකයන් 忠 අක්ෂරය භාවිතා නොකළ ද, ඔවුනට විහාර නාමය ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කිරීමට හැකියාව නොතිබිණි.

මධ්‍යම රජයේ බලය වැඩිදියුණු කිරීම පිණිස, සිව්වන අධිරාජයා වූ ග්වංජොං නීති මාලාවක් සම්පාදනය කළේ ය. ඒ අනුව ඔහු 958දී වහලුන් නිදහස් කළ අතර, සිවිල් නිලධාරීන් පත් කරගැනීමට විභාගයක් ද ඇරඹී ය. ජාත්‍යන්තරව බලය තහවුරු කර ගැනීමට, ග්වංජොං විසින් ගොර්යෝව කිසිදු රාජ්‍යයකින් නොබැඳුණු නිදහස් අධිරාජ්‍යයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී.

පස්වන රජු වූ ග්යොංජොං රජු "ජොන්සිග්වා" (හංගුල්:전시과(田柴科)) නැමැති ඉඩම්-හිමිකම් ප්‍රතිසංස්කරණයක් ක්‍රියාත්මක කළ අතර, 6වන රජු වූ සොංජොං ප්‍රාදේශීය පෙදෙස්වලට නිලධාරීන් පත්කළේ ය. 993 සහ 1019 අතර කාලයේ, ගොර්යෝ-ඛිටන් යුද්ධය නිසා උතුරු දේශසීමා ප්‍රදේශ විනාශයට පත් විය.

එකොළොස්වන රජු වූ මුන්ජොං රජ සමයේ ගොර්යෝවේ මධ්‍යම රජය ප්‍රාදේශික අධිපතීන් අභිබවා සම්පූර්ණ බලය හිමි කරගැනීමට සමත් විය. මුන්ජොං සහ පසුකාලීන රජවරු යුධ සේවය සිවිල් පාලනයේ වැදගත්කම අවබෝධ කරගත්හ.

ඛිටන් ආක්‍රමණ සහ ජුර්චෙන් ආක්‍රමණය

යාලු ගංගා ප්‍රදේශයේ ජුර්චෙන්වරුන් වං ගොන් රාජ්‍ය සමයේ සිට ගොර්යෝවේ යටත් රාජ්‍යයක් ලෙස සැලකිණි. පසුකාලීන තුන් රාජධානි සමයේ වං ගොන් විසින් ඔවුන්ගේ සහාය ලබාගන්නා ලද නමුත්, ජුර්චෙන්වරු කිහිපවරක්ම ලියාඕ සහ ගොර්යෝ රාජධානි සමග මිත්‍ර සබඳතා පැවැත්වූහ. ඔවුහු මෙම රාජ්‍ය දෙක අතර ඇති ආතතියෙන් ප්‍රයෝජන ගන්නට සමත්වූහ. ගොර්යෝවේ දේශසීමා ආරක්ෂාවට තර්ජනයක් ඇතැයි පෙන්වමින් ජුර්චෙන්වරුන් ගොර්යෝ රාජසභාවට පඬුරු යැවූයේ, නැවත වටිනා ත්‍යාග ලැබේ යැයි අපේක්ෂාවෙනි. ගොර්යෝසා අනුව, 918දී, දිගු කාලයක සිට ප්යොංග්යෑංහි පුරාතන අගනුවර නටබුන්ව පැවති අතර, විදේශික ම්ලේච්ඡයින් එහි අවට බිම් දඩබිම් ලෙස යොදාගනු ලැබී ය. ඇතැම් අවස්ථාවන්හි ඔවුහු ගොර්යෝවේ දේශ සීමා අක්‍රමණයට පවා තැත්කළහ. එනිසා, පුරාතන අගනුවර යළි ජනාවාස කරන මෙන් වං ගොන් සිය නිලධාරීන්ට අණකළ අතර, සිය මස්සිනා වූ වං සික්-ර්යොම් එහි ආරක්ෂාව පිණිස පිටත් කර යැවී ය.

993දී, ඛිටන් ලියාඕ රාජවංශය ගොර්යෝවේ උතුරුදිග දේශසීමා ආක්‍රමණය කළේ ය. ලියාඕ සෙන්පතියකු පවසා ඇත්තේ ඔවුන්ගේ හමුදාව සෙබලුන් 800,000කින් සැදි බවයි. යුධමය අතින් අසීරු තත්ත්වයට එළැඹි විට, ගොර්යෝ රාජදූතයකු වූ සියෝ හුයි, ප්‍රධාන ලියාඕ සෙන්පතියා සමග ගිවිසුමකට එළැඹියේ ය. ඒ අනුව, ගොර්යෝව සොං චීනය සමග සිය සන්ධානය අවසන් කිරීමට එකඟවිය. එසේම ලියාඕවේ දින දසුන භාවිතා කිරීමටත්, එහි පඬුරු කප්පම් රාජ්‍යයක් වීමටත් ගොර්යෝවට සිදු විය. සාකච්ඡාවට එළැඹි සියෝ හුයි, ඒ වනවිට ගැටලුකාරී ජුර්චෙන්වරුන් විසින් ජනාවාස කරගෙන තිබූ ලියාඕ දේශසීමාව සහ ගොර්යෝව අතර යාලු ගඟ දක්වා වූ භුමිය ගොර්යෝ‍වේ පූර්වප්‍රාප්තිකයා වූ ගොගුර්යෝ රාජ්‍යයට හිමිව තිබූ බව ප්‍රකාශ කළේ ය. ලියාඕවරුන් සිය ආක්‍රමණය ඉවත් කරගත්ත ද, ගොර්යෝව දිගටම සොං රාජවංශය සමග සන්නිවේදනයේ නියැළුණේ ය. ගොර්යෝව අලුතෙන් පවරාගත් උතුරු භුමිවල ආරක්ෂාවට බලකොටුවක් ද ඉදිකළේ ය.

1009දී, ගොර්යෝවේ ගං ජෝ සෙන්පතියා මොක්ජොං රජුට විරුද්ධව කැරැල්ලක් මෙහෙයවා රජුව ඝාතනය කළේ හමුදා පාලනයක් ස්ථාපිත කරමිනි. අනතුරුව මොක්චොං ඝාතනය වෙනුවෙන් පළිගැනීමට ලියාඕ රාජ්‍යය 1010දී සෙබලුන් 400,000කින් සමන්විත හමුදාවක් එවන ලදී. ගං ජෝ ලියාඕවේ පළමු ආක්‍රමණය මර්දනය කළ ද, දෙවන ආක්‍රමණයේ දී පරාජයට පත් ඔහුට මරණ දඬුවම පැනවිණි. ඛිටන්වරුන් විසින් ගිනිබත් කරන ලද අගනුවරින් පලායාමට ගොර්යෝහි හ්යොන්ජොං රජුට සිදු විය. රජු තාවකාලිකව නාජු වෙත පලාගියේ ය. ප්‍රතිසංවිධානය වූ කොරියානු හමුදාවන්ගෙන් ආක්‍රමණ එල්ල වේ යැයි බියවූ ඛිටන් හමුදා ක්‍රමයෙන් පසුබැස්සේ ය. ඉන් පසුව, ගොර්යෝ රජු සාම යෝජනා ගෙනආවේ ය. නමුත් ලියාඕ අධිරාජයා පෞද්ගලිකවම ගොර්යෝ රජු තමන් හමුවිය යුතු බවත්, දේශසීමා ප්‍රදේශ යළි තමන්ට ලබාදිය යුතු බවත් ප්‍රකාශ කළේ ය. ගොර්යෝරාජසභාව විසින් මෙම යෝජනා ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ජාතීන් ද්විත්වය අතර දශකයක පමණ කාලයක් එදිරිවාදිකම් පැවති අතර, යුද්ධයක් අපේක්ෂාවෙන් දෙපිරිසම සිය දේශසීමා ආරක්ෂාව තර කරන්නට වූහ. 1015, 1016, සහ 1017 යන වර්ෂවල ලියාඕ රාජ්‍යය ගොර්යෝව වෙත ප්‍රහාර එල්ලකළේ ය. නමුත් එහි ප්‍රතිඵල පැහැදිළි නැත.

1018දී, ලියාඕ රාජ්‍යය ගොර්යෝව ආක්‍රමණය කිරීමට සෙබලුන් 100,000ක් රැස්කළේ ය. මෙයට සූදානම් වීමේ දී, ගං ගම්-චන් සෙන්පතියා හ්‍යුංහ්වාජින්හි නැගෙනහිරින් පිහිටි දියපහරේ වේලි බැඳීමට නියෝග කළේ ය. ඛිටන් සෙබලුන් යාලු ගඟ තරණය කරන විට, ගං ගම්-චන් එහි සොරොව් විවෘත කළේ ය. අනතුරුව 12,000ක ගෙන් සමන්විත හමුදා රැගෙන සටන් කරන්නට වූයේ සතුරන් මවිතයට පත් කරමිනි. මෙහි දී දැඩි හානි සිදුවූ අතර, ඛිටන්වරුන්ගේ පලායාමේ මාර්ග අවහිර කෙරිණි. ඛිටන් හමුදා අගනුවර දෙසට ගමන් කළහ. නමුත් එහි දී ඔවුනට දැඩි ප්‍රතිරෝධයක් සහ නිරන්තර ප්‍රහාර ඇති විය. මේ නිසා උතුරට පසුබැසීමට ඔවුනට සිදු විය. ඛිටන්වරුන්ව වටලෑම පිණිස ග්වයිජුහි රැඳී සිටි ගං ගම්-චන් සහ ඔහුගේ හමුදා, ඛිටන්වරුන් බහුතරයක් වනසා දැමූහ. ග්වයිජුහි සටනෙන් දිවි ගලවාගත හැකිවූයේ ලියාඕ සෙබලුන් කිහිප දහසකට පමණි.

1019 ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ පසුකාලයේ, ලියාඕවරු තවත් විශාල සේනාවක් සංවිධානය කළහ. තීරණාත්මක ජයග්‍රහණයක් හිමි කරගැනීම බෙහෙවින් අපහසු බව මේ වන විට දෙපාර්ශ්වයම හොඳින් වටහාගෙන සිටි බැවින්, 1020දී හ්යොන්ජොං රජු ලියාඕ වෙත පඬුරු කප්පම් ප්‍රදානය කළේ ය. ෂෙන්සොං අධිරාජයා කාරුණිකව ඔහුට සමාව දුන් බව පැවසේ. ඉන් පසුව, ගොර්යෝව සහ ලියාඕ දේශය අතර පඬුරු කප්පම් ක්‍රමය යළි ඇරඹිණි. එසේම ගොර්යෝව විසින් සොං රාජවංශය සමග සිය සබඳතා අත්හරින ලදී. ගොර්යෝව හා ලියාඕ දේශය අතර තවදුරටත් ආරවුල් නොපැවතිණි. එසේම ගොර්යෝව තවදුරටත් ලියාඕවට බියනොවී ය. 1360 දශකයේ ආරම්භයේ, ගොර්යෝව සොං රාජවංශය සමග නිල නොවන සබඳතා යළි ඇරඹූ අතර, වාර්ෂිකව වෙළඳ නැව් සිය ගණනක් ගෙන්වා ගැනීමට ඔවුනට හැකි විය. කෙසේනමුත්, සොං රාජමාලිගයේ ඇතැමුන් ගොර්යෝව කෙරෙහි සැකපහළ කරන්නට විය. මීට අමතරව, ලියාඕ රාජ්‍යය විසින් ආක්‍රමණය නොකරන එකම රාජ්‍යය ලෙස ගොර්යෝව සැලකිණි. ලියාඕ රාජ්‍යය ද එයට පැකිළුණු බව පෙනේ.

ලියාඕව අභිබවා ගොර්යෝව ලද ජයග්‍රහණ සමග, ගොර්යෝවට සියසක පමණ කාලයක් පැවති ස්වර්ණමය යුගයක් උදා විය. මෙකල මුද්‍රණ සහ ප්‍රකාශන ක්ෂේත්‍රයේ සුවිසල් ප්‍රගමනයන් සිදු විය. අධ්‍යාපනය ප්‍රවර්ධනය කෙරුණු අතර දර්ශනය, සාහිත්‍යය, ආගම සහ විද්‍යාව පිළිබඳ දැනුම ව්‍යාප්ත විය. 1100 වන විට, ප්‍රකට විද්වතුන් සහ විද්‍යාඥයින් බිහිකළ විශ්වවිද්‍යාල 12ක් ගොර්යෝවේ පැවතිණි. 1087දී, වසර ගණනාවක මහත් පරිශ්‍රමයකින් පසු, ත්‍රිපිටක කොරියානා ග්‍රන්ථයේ පළමු සංස්කරණය සම්පූර්ණ කෙරිණි.

ගොර්යෝවේ උතුරු පෙදෙස්වල විසූ ජුර්චෙන්වරුන් සම්ප්‍රදායිකව ගොර්යානු රජවරුන්ට පඬරු කප්පම් ප්‍රදානය කළ අතර, ඔවුන් ගොර්යෝව හැඳින්වූයේ සිය "දෙමාපිය රාජ්‍යය" ලෙසයි. නමුත් 1018දී ලියාඕ පරාජයෙන් පසුව හෙයිෂුයි මොහේගේ වැන්යැන් ගෝත්‍රය ජුර්චෙන් ගෝත්‍ර එක්සත් කර බලවත් වන්නට විය.

1107දී, යුන් ග්වන් සෙන්පතියා විසින් නව සේනාවක් සංවිධානය කොට ජුර්චෙන්වරුන්ට පහර දුන්නේ ය. මිනිසුන් 17,000කින් පමණ සමන්විත වූ මෙය බ්යොල්මුබන් ලෙස හැඳින්විණි. වසර ගණනාවක් මෙම යුද්ධය පැවතිය ද, අවසානයේ ජුර්චෙන්වරුන් පරාජය කෙරිණි. ඔවුහු යුන් ග්වන්ට යටත් වූහ. මෙම ජයග්‍රහණය සනිටුහන් කිරීමට යුන් සෙන්පතියා විසින් දේශසීමාවේ ඊසානිදිග පෙදෙසේ (හංගුල්:東北九城) බලකොටු නවයක් ඉදිකරන ලදී. කෙසේනමුත්, 1108දී, නව රජු වූ යේජොං රජු හමුදා යළි ගෙන්වා ගැනීමට යුන් සෙන්පතියාට අණකළේ ය. රාජ මාලිගය තුළ විරුද්ධ පාර්ශ්වයන්ගේ කුමන්ත්‍රණ මගින් ඔහුව තනතුරෙන් ඉවත් කෙරිණි. විරුද්ධ පාර්ශ්ව නව බලකොටු ජුර්චෙන්වරුන්ට භාර දී ඇති බව පවසන්නට විය.

ජුර්චෙන් නායක වුයාෂුගේ සමයේ 1103-1113 අතර කාලයේ, ජාතීන් ද්විත්වය අතර දේශසීමා ස්ථාවර තත්ත්වයේ පැවතිණි. විසංවාදිත ප්‍රදේශයේ ජුර්චෙන් ජනාවාස පෙදෙස්වලින් කොරියානු හමුදා ඉවත් වන්නට වූයේ, එම ප්‍රදේශයේ ජුර්චෙන් පාලනයට ඉඩ දෙමිනි.

ජුර්චෙන්වරුන්ගේ සහ ඛිටන්වරුන්ගේ තර්ජනවලින් ආරක්ෂා වීමට 1033-1034 අතර කාලයේ ගොර්යෝව විසින් දිගු තාප්පයක් ඉදිකරන ලදී.

බල අරගල

මුන්ජොං රජ සමයේ සිට 17වන රජු වූ ඉන්ජොං රජු දක්වා රජවරුන් විවාහ වී සිටියේ ඉන්ජුහි යි ගෘහයේ (හංගුල්:인주이씨(仁州李氏)) කාන්තාවන් සමගයි. මේ නිසා යි ගෘහය ක්‍රමයෙන් බලවත් වූ අතර, රජුගේ බලය ද ඉක්මවා යන්නට විය. මේ හේතුවෙන් 1126දී යි ජා-ග්යොම් විසින් කැරැල්ලක් ආරම්භ කරන ලදී. එය අසාර්ථක වුව ද, රජුගේ බලය දුර්වල විය. අනතුරුව ගොර්යෝව වංශවතුන්ගේ සිවිල් යුද්ධයක් යටතේ පවැතිණි.

1135දී, අගනුවර සෝග්යොං (වර්තමාන ප්යොංග්යෑං) වෙත ගෙනයන මෙන් ම්යෝචොං යෝජනා කළේ ය. මෙම යෝජනාව හේතුවෙන් වංශවතුන් බෙදීමට ලක් විය. ම්යෝචොං විසින් මෙහෙයවූ එක් පාර්ශ්වයක් විශ්වාස කළේ අගනුවර ප්යොංග්යෑං වෙත ගෙනගොස් රාජ්‍යය මැංචූරියාව දක්වා පුළුල් කළ යුතු බවයි. අනෙක් පාර්ශ්වය වූ කිම් බු-සික් (සම්ගුක් සගි ග්‍රන්ථයේ කර්තෘ) හට අවශ්‍ය වූයේ පවතින ස්වරූපයෙන්ම එය පැවතීමටයි. ම්යෝචොං රජුට ආයාචනා කිරීමට අසමත් විය. අනතුරුව කැරැලි ගැසූ ඔහු දේබං රාජ්‍යය පිහිටුවී ය. නමුත් එය අසාර්ථක වූ අතර, ඔහුව මරාදැමිණි.

හමුදා රජය

ගොර්යෝව පිහිටුවන ලද්දේ හමුදාව විසින් වුව ද, ඔවුන්ගේ අධිකාරය නොසලකා හැර තිබිණි. 1014දී, කුමන්ත්‍රණයක් ඇරඹි අතර එම කැරැල්ලේ ප්‍රතිඵල වැඩි කලක් නොපැවතිණි. මේ නිසා සිවිල් නිලධාරීන්ගේ ආධිපත්‍යය කෙරෙහි සෙන්පතීන් නොසතුටු වන්නට විය.

මීට අමතරව, උයිජොං රජ සමයේ, යුධ නිලධාරීනට ආරක්ෂක මණ්ඩලයට ඇතුළු වීම තහනම් විය. රාජ්‍යයේ හදිසි අවස්ථාවක දී වුව ද, ඔවුනට නියෝග පැනවීමේ අයිතිය හිමි නොවිණි. දේශපාලන ව්‍යාකූලත්වයෙන් පසුව, උයිජොං ප්‍රාදේශීය විහාර වෙත සංචාරය කරමින් සූත්‍ර අධ්‍යයනය කරන්නට විය. මෙහි දී ඔහු සමග පරිවාර සිවිල් නිලධාරීන් ගණනාවක් විය. යුධ නිලධාරීන්ව නොසලකා හැරුණු අතර, ඔවුනට විහාර සහ පොකුණු ඉදිකිරීමට පැවරිණි.

1170දී, ජොං ජුං-බු, යි උයි-බං සහ යි ගෝ යන යුධ නිලධාරීන් සාර්ථකව කුමන්ත්‍රණයක් මෙහෙයවීමට සමත් විය. උයිජොං රජුව පිටුවහල් කෙරුණු අතර, මියොංජොං රජු සිහසුනට පත්කෙරිණි. කෙසේනමුත්, ක්‍රියාකාරී බලය රැඳුණේ සිහසුන පාලනය කිරීමට තෝබැං නැමැති විශේෂ ආරක්ෂක ඒකකයක් භාවිතා කළ සෙන්පතීන්ගේ අනුප්‍රාප්තිය මත ය. මෙලෙසින් ගොර්යෝවේ හමුදා පාලනය ඇරඹිණි. 1179දී, තරුණ සෙන්පතියකු වූ ග්යොං දේ-ස්‍යූං බලයට පත්ව රජුගේ සම්පූර්ණ බලය ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කොට රාජ්‍යයේ දූෂණය මැඬලීමට උත්සාහ දැරී ය.

කෙසේනමුත්, 1183දී ඔහු මියගිය අතර ඔහුගෙන් පසු යි උයි-මින් බලයට පත් විය. මොහු නෝබි (වහල්) පසුබිමක් ඇත්තෙකි. ඔහුගේ නොනැවතුණු දූෂණ සහ කෲරත්වය හේතුවෙන් සෙන්පති චෝයි චුං-හොන් විසින් කුමන්ත්‍රණයක් මෙහෙයවන ලදී. ඔහු යි උයි-මින්ව ඝාතනය කොට 1197දී පරම බලය ලබාගත්තේ ය. ඉදිරි වර්ෂ 61 සඳහා, චෝයි නිවස යුධ ඒකාධිපති පාලනයක් ගෙනගියේ ය. ඔවුහු රජවරුන් සිය රූකඩ කරගත්හ. චෝයි චුං-හොන්ගෙන් පසුව ඔහුගේ පුත් චෝයි උ, ඔහුගේ මුණුපුරු චෝයි හැං සහ මීමුණුපුරු චෝයි උයි බලයට පත් විය.

පාලනය අතට ගත් පසු චෝයි චුංහොන්, මියොංජොං රජුට සිහසුන අත්හැරීමට බලකළේ ය. අනතුරුව ඔහු වෙනුවට සින්ජොං රජුව සිහසුනට පත්කෙරිණි. පෙර හමුදා නායකයින් මෙන් නොව, චෝයිගේ පාලනයට විද්වතුන් සක්‍රීයව දායක විය. මේ අතරින් කොන්ෆියුසියානු විද්වත් නිලධාරියකු වූ අග්‍රාමාත්‍ය යි ග්‍යු-බෝ ප්‍රධාන වේ.

සින්ජොං මියගිය පසු, චෝයි සින්ජොංගේ පුත්‍රයාව හුයිජොං ලෙස සිහසුනට පත්කළේ ය. වසර 7කට පසු, හුයිජොං කැරැල්ලක් ඇරඹූ නමුත්, එය අසාර්ථක විය. අනතුරුව, චෝයි විසින් කීකරු ගෝජොං රජු සිහසුනට පත්කරන ලදී.

චෝයි ගෘහය සතුව විශ්වාසී ශක්තිමත් සමීපතමයින් රැසක් සිටිය ද, ඛිටන්වරුන්ගෙන් සහ මොංගෝලියානුවන්ගෙන් ඇතිවූ නිරන්තර ආක්‍රමණ හේතුවෙන් බිම් විනාශ විය. එමගින් යුධ බලය ද පරිහානියට පත්වූ අතර හමුදා රජය බිඳ වැටෙන්නට විය.

මොංගෝලියානු ආක්‍රමණ සහ යුවාන් ආධිපත්‍යය

මොංගෝලියානුවන් වෙතින් පලායමින් සිටි ඛිටන්වරු 1216දී ගොර්යෝව ආක්‍රමණය කොට කොරියානු හමුදා කිහිපවරක්ම පරාජය කළහ. අගනුවර දොරටු අසලට පවා පැමිණි ඔවුන් දකුණුදිග ප්‍රදේශ වෙත පවා ආක්‍රමණ මෙහෙයවූව ද, කොරියානු සෙන්පතියකු වූ කිම් ච්වි-ර්යෝ විසින් ඔවුන්ව උතුරුදිග ප්යොංගන් වෙත පලවා හැරීමට සමත් විය. සෙසු ඛිටන්වරුන්ව මොංගෝල-ගොර්යෝ මිත්‍ර හමුදා විසින් 1219දී විනාශ කරන ලදී.

1291 ඛිටන්වරුන්ට එරෙහි ගොර්යෝ-මොංගෝලීය මිත්‍ර හමුදා ක්‍රියාන්විතයෙන් පසුව, 1231දී, ඔගෙ‍ඩෙයි ඛාන්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් මොංගෝලියානුවෝ ගොර්යෝවඅආක්‍රමණය කළහ. 1232දී රාජ මාලිගය ග්යොංගි බොක්කේ පිහිටි ගංග්හ්වාදෝ වෙත ගෙනයන ලදී. මෙකල හමුදා පාලකයා වූ චෝයි උ යළි පහර දීමට නියෝග කළේ ය. වසර 30ක් පුරාවට ගොර්යෝව සටන් වැදුණු අතර අවසානයේ 1259දී සාමයට එළැඹියේ ය.

මේ අතර, 1231 සිට 1259 දක්වා කාලය තුළ මොංගෝලියානුවන් සිදුකළ ආක්‍රමණ මගින් ග්යොංසං සහ ජොල්ලා ප්‍රදේශ විනාශයට පත් විය. 1231, 1232, 1235, 1238, 1247, 1253 යන වර්ෂවල ප්‍රධාන ආක්‍රමණ හයක් සිදු විය. 1253 සහ 1258 අතර කාලයේ, මොංකේ ඛාන්ගේ ජලාඉර්තායි කොර්චි සෙන්පතියාගේ නායකත්වය යටතේ මොංගෝලියානු හමුදා කොරියාවට එරෙහි අවසන් සාර්ථක ආක්‍රමණය මෙහෙයවන ලදී. මෙහි දී කොරියානු අර්ධද්වීපයේ සිවිල් ජීවිත ගණනාවක් හානි විය.

ජනතා ප්‍රතිවිරෝධය ප්‍රබල වූ අතර, ගංග්හ්වාහි රාජ මාලිගය එහි අරක්ෂාව තර කිරීමට කටයුතු යෙදී ය. කොරියාව යම් ජයග්‍රහණයන් ලැබුව ද, කොරියානු හමුදාවන්ට නිරන්තර ආක්‍රමණ වැළැක්වීමට හැකියාව නොතිබිණි. නිරන්තර මොංගෝලියානු ආක්‍රමණ හේතුවෙන් කොරියාවේ ජීවිත හානි රැසක් සිදුවූ අතර, සාගත පැතිරෙන්නට විය. 1236දී, ගෝජොං විසින් 1232 ආක්‍රමණයේ දී විනාශ වූ ත්‍රිපිටක කොරියානා ග්‍රන්ථය ප්‍රතිනිර්මාණයට නියෝග කරන ලදී. ලී ඵලක 81,000ක පමණ මෙම බෞද්ධ ලේඛනය කැටයම් කිරීමට වසර 15ක් ගත විය. මෙය වර්තමානයේ ද සංරක්ෂිතව පවතී.

1258 මාර්තු මස, කිම් ජුන් විසින් ආඥාදායක චෝයි උයිව ඝාතනය කරන ලදී. මෙලෙසින් ඔහුගේ හමුදා පාලනය අවසන් විය. මොංගෝලියාව සමග සාමදානව සිටි විද්වත්හු බලය අතින් වර්ධනය වූහ. ක්‍රමිකව, විද්වතුන් මොංගෝලියාව වෙත දූතයකු පිටත් කර යවන ලද අතර, මොංගෝලියානු අධිරාජ්‍යය සහ ගොර්යෝව අතර සාම ගිවිසුමක් අත්සන් කෙරිණි. යටත් වීම ප්‍රතික්ෂේප කළ ඇතැම් යුධ නිලධාරීන් සම්බ්යොල්චෝ කැරැල්ල ඇතිකළ අතර, ඔවුහු කොරියානු අර්ධද්වීපයේ දකුණු දිග වෙරළ තීරයේ දූපත්වල සිට විරෝධතා ගෙනගියහ.

1270න් පසුව, ගොර්යෝව යුවාන් රාජවංශයේ අර්ධ-ස්වාධීන සේවා රාජ්‍යයක් බවට පත් විය. මොංගෝලියානුවන් සහ ගොර්යෝ රාජධානිය විවාහ සම්බන්ධතා මගින් එකිනෙකට බැඳුණු අතර, වසර 80ක් පඹන පුරාවට ගොර්යෝව යුවාන් රාජවංශයේ ක්වුඩා (විවාහ සන්ධාන) යටත් රාජ්‍යයක් බවට පත් විය. මේ නිසා ගොර්යෝවේ රජවරුන් අධිරජුගේ බෑණාවරුන් (ඛුරෙගෙන්) ලෙස සැලකිණි. මාර්දින්, උයිඝර්වරුන් සහ මොංගෝලියානුවන් (ඔයිරත්වරුන්, ඛොන්ගිරාද්, සහ ඉකෙරේවරුන්) සේම ගොර්යෝ රජවරුන්ට ද වැදගත් ස්ථානයක් හිමි විය. ගොර්යෝ රජවරුන් අතුරින් අයකු කුබ්ලයි ඛාන්ගේ ප්‍රියතම මුණුපුරා වූ බව පැවසේ.

1350 දශකයේ ගොංමින් රජු විසින් යුවාන්හි මොංගෝලියානු හමුදා පලවා හරින තෙක්ම, ගොර්යෝ රාජවංශය යුවාන් පාලනය යටතේ පැවතිණි. 1356දී ගොර්යෝව එහි උතුරු බිම් යළි සියතට ගැනීමට සමත් විය.

අවසන් ප්‍රතිසංස්කරණය

ගොංමින් රජු සිහසුනට පත්වන විට, ගොර්යෝව මොංගෝලීය යුවාන් චීනයේ බලපෑම යටතේ විය. ඔහුට වසර ගණනාවක් යුවාන් රාජ මාලිගයේ ගත කිරීමට සිදු විය. 1341දී එහි යැවුණු ඔහු රජු බවට පත්වීමට පෙර එහි අනියම් සිරකරුවකු ලෙස කාලය ගතකළේ ය. ඔහුට මොංගෝලියානු කුමරියක වූ නෝගුක් රැජින සමග විවාහ වීමට සිදු විය. නමුත් 14වන සියවසේ මැද භාගය වන විට, යුවාන් රාජවංශය බිඳ වැටෙමින් පැවතිණි. මඳ කලෙකින්ම 1368දී මිං රාජවංශය විසින් ඔවුන්ව ප්‍රතිස්ථාපනය කරන ලදී. ගොංමින් රජු ගොර්යෝ රජය ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමට සහ මොංගෝලියානු බලපෑම් ඉවත් කිරීමට උත්සාහ දැරී ය.

ඔහුගේ පළමු කාර්තව්‍යය වූයේ මොංගෝලියානු-හිතවාදී වංශවතුන් සහ යුධ නිලධාරීන් ඔවුන්ගේ ධුරයන්ගෙන් ඉවත් කිරීමයි. මොංගෝලියානුවන් විසින් ආක්‍රමණ මගින් ගොර්යෝවේ උතුරු පළාත් ඈඳාගෙන තිබූ අතර, ඒවා සංසොං (හංගුල්:쌍성총관부(雙城摠管府)) සහ දොංන්‍යොං ප්‍රාන්ත (හංගුල්:동녕부(東寧府)) ලෙස සිය අධිරාජ්‍යයට ඇතුළත් කරගෙන තිබිණි. සංසොංහි මොංගෝලියානු සේවයේ නිරතව සිටි සුළු කොරියානු නිලධාරියකු වූ යි ජාචුන් සහ ඔහුගේ පුත් යි සොංග්යේගේ ප්‍රහාර හේතුවෙන් ගොර්යෝ හමුදාවට එම පළාත් යළි අත්කර ගැනීමට හැකි විය. මීට අමතරව, යි සොංග්යේ සහ ජි යොංසු සෙන්පතීන් විසින් ලියාඕයැං වෙත ආක්‍රමණයක් මෙහෙයවා තිබේ.

1365දී ගොංමින්ගේ භාර්යාව වූ නෝගුක් රැජිනගේ මරණයත් සමග ගොංමින් දැඩි මානසික පීඩනයකට ලක් විය. අවසානයේ, ඔහු දේශපාලනය කෙරෙහි එතරම් අවධානයක් යොමු නොකළ අතර බෞද්ධ භික්ෂුවක් වූ ෂින් දොන් (හංගුල්:辛旽) එවැනි වැදගත් රාජකාරී පැවරී ය. නමුත් වර්ෂ හයකට පසු, ෂින් දොන්ව ධුරයෙන් පහකෙරිණි. 1374දී චෝයි මන්සෙං (최만생) ඇතුළු පිරිසක් විසින් ගොංමින් රජුව මරාදමන ලදී.

මෙම අවුල් සහගත සමයේ, 1356දී ගොර්යෝව අවස්ථානුකූලව ලියාඕයැං ආක්‍රමණය කළේ ය. 1359 සහ 1360 යන වර්ෂවල විශාල රතු ජටාකරුවන්ගේ ආක්‍රමණ ද්විත්වයක් ද මර්දනය කෙරිණි. 1364දී චෝයි යොං සෙන්පතියා විසින් මොංගෝලියානු ටුමෙන් ආක්‍රමණික පිරිසක් පරාජය කිරීමෙන් පසු ගොර්යෝවේ ආධිපත්‍යය පැතිරවීමට යුවාන් රාජවංශය ගත් අවසන් උත්සාහය ද ව්‍යර්ථ විය. 1380 දශකයේ, ගොර්යෝව සිය අවධානය වොකොවු මුහුදු කොල්ලකරුවන් වෙත යොමුකළේ ය. අනතුරුව චෝයි මුසොන් විසින් නිර්මාණය කළ නාවික කාලතුවක්කු ආධාරයෙන් එම ව්‍යසනය ද මර්දනය කිරීමට ඔවුනට හැකි විය.

බිඳවැටීම

1388දී, උ රජු (ගොංමින් රජුගේ උපබිසවකගේ පුත්‍රයෙකි) සහ චෝයි යොං සෙන්පතියා චීනයේ වර්තමාන ලියාඕනිං පෙදෙස ආක්‍රමණයට සැලසුම් කළේ ය. මේ සඳහා උ රජු විසින් යි සොං-ග්යේ (පසුව තේජෝ) පත්කරන ලද නමුත්, දේශසීමාවේ දී නැවතුණු යි සොං-ග්යේ කැරළි ගසන්නට විය.

අවසන් ගොර්යෝ රජවරුන් තිදෙනා ඝාතනය කළ යි සොං-ග්යේ (යි ජා-චුන්ගේ පුත්‍රයෙකි) සිහසුන පැහැ‍රගෙන 1392දී ජොසොන් රාජවංශය පිහිටුවී ය.

විදේශ සබඳතා
10වන සියවසේ, ඛිටන්වරුන් ගොර්යෝව සමග සබඳතා ඇති කරගැනීමට අවම වශයෙන් දෙවරක් වත් උත්සාහ දරා තිබේ. 942දී, ඛිටන් පාලකයා වූ ටයිෂු ත්‍යාගයක් ලෙස ඔටුවන් 50 දෙනකු සහ තානාපතිවරයකු ගොර්යෝවට එවී ය. නමුත් තේජෝ එය ප්‍රතික්ෂේප කොට දූතයින් පිටුවහල් කළේ ඔටුවන් නිරාහාරව තබා මරාදමමිනි.

චීනයේ පංච රාජවංශ අතුරින් බොහෝමයක් සහ දකුණු රාජවංශ සමග ගොර්යෝව සම්බන්ධතා පවත්වා ඇති බව පෙනේ. 962 වන විට, සොං රාජවංශය සමග නිල සබඳතා ඇරඹිණි. සොං රාජවංශය සමග සම්බන්ධතා සපේක්ෂව සමීප විය. ගොර්යෝව සහ සොං අතර බොහෝ දූත මෙහෙයයන් සිදුව ඇත. ලියාඕ සහ ජින් රාජවංශවල නැගීමත් සමග, මෙම සම්බන්ධතා දෙදරා යන්නට විය.

වසර 30ක පමණ සාමකාමී යුගයකින් පසු, ඛිටන්වරු ගොර්යෝව ආක්‍රමණය කළහ. යුධ ආක්‍රමණ කිහිපයකට පසු, 1020දී නැවත මෙම රාජ්‍ය අතර සාමය ස්ථාපනය විය. වසර 100ක් පමණ පුරා, ඈත පෙරදිග සාපේක්ෂව සාමකාමී වාතාවරණයක පැවති අතර, මුන්ජොං රජු ලියාඕ-සොං-ගොර්යෝ මිත්‍රත්වය පවත්වා ගත්තේ ය.

1102දී, ජුර්චෙන් ජනයාගේ තර්ජන ඇති වන්නට විය. 1115දී ජුර්චෙන්වරු ජින් රාජවංශය පිහිටුවූහ. අනතුරුව ගොර්යෝවේ අධිපති ලියාඕ රාජවංශය ද විනාශ කර දමන ලදී. අනතුරුව සොං රාජවංශය ආක්‍රමණය සිදු විය. මෙම වෙනස්වීම්වලට ප්‍රතිචාරයක් ලෙස, ගොර්යෝව 1126දී තමන් ජින් රාජ්‍යයේ යටත් රාජ්‍යයක් බව ප්‍රකාශ කළේ ය. ඉන් පසුව, සාමය පැවති අතර ජින් රාජවංශය කිසිදිනෙක ගොර්යෝව ආක්‍රමණය කළේ නැත.

12වන සියවසේ සිට 13වන සියවස තෙක් මොංගෝලීය ආක්‍රමණ ඇරඹීමත් සමග නොසන්සුන්භාවය වර්ධනය විය. යුද්ධ මාලාවකින් පසුව, ගොර්යෝව මොංගෝලියානුවන්ට යටත් වූ අතර, මොංගෝලියානුවෝ ගොර්යෝ රාජාණ්ඩුවේ ඍජු පාලනය යටතේ එහි අධිපතීත්වය දැරූහ.

ආර්ථිකය

වාණිජ්‍යය
ගොර්යෝ රාජවංශය යටතේ වෙළඳාම සුලබ ආර්ථික අංගයක් බවට පත් විය. රාජවංශය ආරම්භයේ දී, බ්යොක්රන්දෝ ප්‍රධාන වරාය ලෙස පැවතිණි. බ්යොක්රන්දෝ වරාය ගොර්යෝ අගනුවර ආසන්නයේ පිහිටා තිබිණි. මෙහි වෙළඳාම පහත පරිදි විය:

සමාජය

වංශවතුන්

ගොර්යෝ සමයේ කොරියානු වංශවතුන් පන්ති 6කට බෙදන ලදී.
 ගුක්ගොං (국공, 國公), ජාතියේ ආදිපාද
 ගුන්ගොං (군공, 郡公), ප්‍රාන්තයක ආදිපාද
 හ්යොන්හු (현후, 縣侯), නගරයක වංශවත් සිටුවරයෙක්
 හ්යොන්බෙක් (현백, 縣伯), නගරයක සිටුවරයෙක්
 ගේගුක්ජා (개국자, 開國子), නගරයක වංශාධිපතියෙක්
 හ්යොන්නම් (현남, 縣男), නගරයක සාමිවරයෙක්

මීට අමතරව තේජා (කොරියානු: 태자, හන්ජා: 太子) යන පදවි නාමය අධිරාජයාගේ පුත්‍රයින්ට ප්‍රදානය කෙරිණි. බොහෝ වෙනත් පෙරදිග ආසියානු රටවල මෙම පදවියේ අරුත කිරුළහිමි කුමරු යන්නයි. මෙය කොරියානු අධිරාජ්‍යයේ චින්වං (කොරියානු: 친왕, හන්ජා: 親王) පදවියට සමාන වේ.

ආගම

බුදු දහම

මධ්‍යකාලීන කොරියාවේ රාජ්‍ය පාලනයේ දී බුදු දහමින් ප්‍රබල අනුබලයක් හිමි විය.

මූලිකව ස්ථාපිත ආගමික පාසල් මගින් නව සොන් පාසල් අන්තගාමී සහ බලවත් ලෙස සලකන ලදී. මේ නිසා, "නව කඳු" ආරාමයන්හි ආදිකර්තෘවරුන්ට ආරම්භයේ දී සැලකිය යුතු විරෝධයක් එල්ල විය. මාලිගයේ ග්යෝ පාසල් විසින් මේවා දිගු කාලයක් යටපත් කිරීමට උත්සාහ දරන ලදී. මේ නිසා ගොර්යෝ යුගයේ අරගල රැසක් සිදු විය. නමුත් ක්‍රමිකව සත්‍ය සංක්‍රමණය සහ බුද්ධත්වය පිළිබඳ සොන් සංකල්පය පාලකයින්ගේ ප්‍රසාදයට හේතු විය. පසුකාලීන සොන් පාසල් විසින් අනුගමනය කළ පිළිගැනීම ජිනුල්ගේ දැඩි පරිශ්‍රමය නිසා සිදුවූවකි. එහි දී සොන් භාවනා ක්‍රම පිළිබඳ පැහැදිළි ප්‍රමුඛත්වයක් ප්‍රකාශ නොවිණි. නමුත් එය සොන් සහ ග්යෝ සංකල්පයන්හි ස්වාභාවික ඒකාබද්ධතාව නිසා ඇතිවී යැයි පැවසිණි. රාජවංශයේ අවසානය දක්වාම, මෙම සියලු ආගමික ශාස්ත්‍රාලයන් පිළිබඳ ඓතිහාසික වාර්තා හමුවන නමුත්, රජය සහ සමාජය තුළ සොන් නිකාය ප්‍රමුඛ වන්නට විය. එහි දී සැලකිය යුතු විද්වතුන් සහ ප්‍රාඥයින් රැසක් බිහිකිරීමට එය සමත් විය. ගොර්යෝ සමයේ, සොන් බුදු දහම "රාජ්‍ය ආගම" බවට පත්විය. එයට පාලන නිවසේ මෙන්ම මාලිගයේ බලවත් සාමාජිකයන්ගේ ද සහාය සහ වරප්‍රසාද නොමඳව හිමි විය. බුදු දහමට ප්‍රධාන ස්ථානයක් හිමිවුව ද, තාඕවාදය ඇතැම් විහාරවල වන්දනා කෙරිණි. මෙය යකැදුරුවාදයට තරමක් සමාන විය.

සොන් ඉගැන්වීම් වර්ධනය වූ සමයේ බොහෝ විද්වත් පාසල් ක්‍රියාකාරීත්වය සහ බලය අතින් පිරිහෙමින් පැවතිය ද, හ්වාඉයොම් පාසල ගොර්යෝවේ සජීවී පාණ්ඩිත්‍ය මූලාශ්‍රයක් ලෙස පැවතිණි. මින් බොහෝමයක් උයිසං සහ වොන්හ්යෝගේ උරුමය පවත්වාගෙන ගියේ ය. විශේෂයෙන්ම, ග්‍යුන්යෝ (均如; 923-973) ගේ කෘතිය සම්පාදනය කෙරුණේ හ්වාඉයොම් සහ සොන් නිකායයන් සමාධාන කරවීමට ය. කොරියානු හ්වාඉයොම්හි විශේෂිත ස්වරූපය හඳුනා ගැනීමේ දී ග්‍යුන්යෝගේ කෘතීන් වැදගත් මූලාශ්‍රයක් ලෙස සැලකේ.

සොන්/ග්යෝ ඒකාබද්ධතාව වෙනුවෙන් පෙනීසිටි තවත් අයෙකි උයිචොන්. මුල්කාලීන බොහෝ ගොර්යෝ භික්ෂූන් මෙන්, උන් වහන්සේ හ්වාඉයොම් පාසලේ බුදු දහම ඉගෙන ගත්හ. පසුව චීනය වෙත සංචාරය කළ එතුමා, සිය පැමිණීමෙන් පසුව,  ක්‍රියාකාරීව චොන්තේ (天台宗, හෙවත් චීන බසින් ටියෑන්ටායි) ඉගැන්වීම් ප්‍රකට කරන්නට විය. මෙය තවත් සොන් ගුරුකුල ආකාරයක් ලෙස හැඳින්වේ. මේ නිසා මෙම යුගය විස්තර කෙරෙන්නේ "පංච ආගමික සහ ද්විත්ව භාවනා පාසල්" (ඔග්යෝ යැංජොං) ලෙස ව. කෙසේනමුත්, උයිචොන් විසින්ම බොමෝ සොන් අනුගාමිකයන් අන්‍යන් වෙත යොමුකරන ලදී. තරුණවියේ ඔහු මියගියේ සොන්-ග්යෝ ඒකාබද්ධතාව සම්පූර්ණ වනු නොදැක ය.

ගොර්යෝවේ සොන් ගුරුකුලයේ වඩාත් වැදගත්ම තැනැත්තා වූයේ ජිනුල් (知訥; 1158–1210) ය. ඔහුගේ සමයේ භික්ෂූන් බාහිර ස්වරූපය සහ අභ්‍යන්තරිකව ආගමික විෂයයන් අතින් ද අවදානමේ පැවතිණි. මේ වන විට අනාවැකි කීම, ලෞකික උත්සාහයන් සඳහා යාඥා කිරීම් වැනි ලෞකික නැඹුරුභාවයන් සහ ආතුලිතභාවයන් හේතුවෙන් බුදු දහම තර්ජනයට ලක්ව තිබිණි. මෙවැනි දූෂිත තත්ත්වයන් නිසා ලාභාපේක්ෂාවෙන් බුද්ධ ශාසනයට ඇතුළු වූ භික්ෂූන් සහ භික්ෂුණින් සංඛ්‍යාව ක්‍රමයෙන් ඉහළ යන්නට විය. එම නිසා, නිවැරදි කිරීම, ප්‍රතිශෝධනය කිරීම සහ බුදු දහමේ තත්ත්වය නගා සිටුවීම මෙකල බෞද්ධ නායකයන්ගේ අරමුණු අතර ප්‍රධාන විය.

කොරියානු සොන් ගුරුකුලය තුළ නව ව්‍යාපාරයක් ආරම්භ කිරීමට ජිනුල් අදහස් කළේ ය. ඔහු මෙය හැඳින්වූයේ "සමාධි සහ ප්‍රඥා සමාජය" ලෙසයි. ඔහුගේ අරමුණ වූයේ කඳුකර පෙදෙස්වල මනා ශික්ෂිත, පවිත්‍ර මනසක් ඇති භික්ෂූන් පිරිසක් බිහි කිරීමටයි. ඔහු ක්‍රමිකව, ජොග්යේ කන්දේ (曹溪山) සොංග්වංසා විහාරය ඉදිතිකළේ ය. ජිනුල්ගේ සේවාවන්ගේ වැදගත් ලක්ෂණයක් ලෙස සොන් ක්‍රමවේදයේ ඉගැන්වීම් ප්‍රතිසංවිධානය කරවීම සැලකේ. ජිනුල් විසින් අවධානය යොමු කිරීමත් සමග ජනප්‍රිය වූ එක් විෂයයක් නම් දිගු කාලයක සිට චීන සොන් බුදු දහමේ එන "ක්‍රමික" සහ "ක්ෂණික" සම්බෝධිය ලබාගැනීමේ ක්‍රම අතර සම්බන්ධතාවයි. විශේෂයෙන්ම සොංමි (780-841) සහ දාහුයි (大慧; 1089–1163) වැන්නවුන්ගේ මතවාද ඇතුළු මෙම තේමාව සම්බන්ධයෙන් විවිධ චීන පිළිවෙත් සැලකිල්ලට ගත් ජිනුල් විසින් "ක්‍රමික පුහුණව මගින් ක්ෂණික සම්බෝධිය ලබාගැනීම" නැමැති උපදේශ ග්‍රන්ථයක් සම්පාදනය කරන ලදී. මෙහි ඔහු සාපේක්ෂව සංක්ෂිප්ත සහ සුගම පාඨයක් කිහිපයක් සාරාංශ කොට ඇත. දාහුයි අනුව යමින් ජිනුල් සිය පුහුණුව තුළට ග්වන්හ්වා (觀話) ක්‍රමවේදය ද ඇතුළත් කළේ ය. වර්තමානයේ කොරියානු සොන් බුදු දහම තුළ උගන්වනු ලබන ප්‍රධාන ක්‍රමය ද මේ ආකාරයේ භාවනා ක්‍රමයකි. සොන්-ග්යෝ අරගලය මධ්‍යයේ ජිනුල් විසින් සිදුකළ දාර්ශනික විප්ලවය කොරියානු බුදු දහමේ දිගු කාලීන අභිවෘද්ධිය සඳහා හේතු විය.

ගොර්යෝවේ පසුකාලීන යුගයේ දූෂණය සහ බෞද්ධ-ප්‍රතිරෝධී දේශපාලන සහ දාර්ශනික අදහස් ඉස්මතු වීම නිසා බුදු දහම කෙරෙහි ඇති නැඹුරුව අඩු වන්නට විය. කෙසේනමුත්, මෙම පරිහානිය යුගය තුළ පවා කොරියාවේ වඩාත් ප්‍රකට සොන් අචාචාර්යවරුන් රැසක් බිහි විය. අනාගත කොරියානු සොන් බුදු දහම හැඩගැස්වීමට විශිෂ්ඨ සේවාවක් කළ වැදගත් භික්ෂූන් වහන්සේ තෙනමක් ලෙස ග්යොංහන් බේගුන් (景閑白雲; 1298–1374), තේගෝ බෞ (太古普愚; 1301–1382) සහ නාඔං හ්යේග්‍යුන් (懶翁慧勤; 1320–1376) යන මිත්‍ර භික්ෂූන් වහන්සේ තිදෙන හැඳින්විය හැක. මෙම භික්ෂූන් තිදෙනාම ජිනුල් භික්ෂුව විසින් ජනප්‍රිය කරනු ලැබූ ලින්ජි (臨濟 හෝ කොරියානු බසින් ඉම්ජේ) ග්වන්හ්වා ඉගෙනීම සඳහා යුවාන් චීනය කරා පිටත් වූහ. නැවත පැමිණි ඔවුන් තිදෙනා තමන්ගේම ඉගැන්වීම් ලෙසින් ඉම්ජේ ගුරුකුලයේ තියුණු ඝට්ටනාත්මක ඉගැන්වීම් ප්‍රචලිත කළහ. මේ භික්ෂූන් තිදෙනාගෙන් සෑම අයකුටම ශිෂ්‍යයින් සිය ගණන බැගින් වූ බැව් පැවසේ. කොරියානු සොන් දහම තුළට ලැබුණු මෙම නව සාරය සැලකිය යුතු ප්‍රතිඵල අත්කර දුන්නේ ය. සාමාන්‍යයෙන්, ඉම්ජේ සම්ප්‍රදාය විද්වත්ගෝචර-නොවන ලෙස පැවසුණ ද, ජිනුල්ගේ සහ සම්ප්‍රදායික තොං බුල්ග්යෝ ප්‍රවණතාවේ බලපෑම අනුව ග්යොංහන් සහ නාඔං ලේඛන අධ්‍යයනය කෙරෙහි අසීමිත උනන්දුවක් දක්වන්නට විය. එසේම චීන දර්ශනයේ ආභාසය ලබා නිල අධ්‍යාපනයේ පදනමක් ලෙසින් කොන්ෆියුසියානුවාදය සහ තාඕවාදය වටහා ගැනීමට ද ඔවුහු තැත් කළහ. මේ කාලය වන විට, කොරියානු භික්ෂූන් "ඉගැන්වීම් ත්‍රිත්වයේ" ප්‍රවීණයන් වීම කෙරෙහි නැඹුරු වූ බව පෙනේ.

ගොර්යෝ යුගයේ සිදුවූ අතිශය වැදගත් ඓතිහාසික සිදුවීමක් ලෙස ත්‍රිපිටක කොරියානා නැමැති ත්‍රිපිටක ග්‍රන්ථයේ පළමු ලී අච්චු සංස්කරණය නිර්මාණය වීම දැක්විය හැක. මෙහි සංස්කරණ ද්විත්වයක් සම්පාදනය කෙරුණු අතර, ඉන් පළමුවැන්න 1210 සිට 1231 අතර කාලයේත්, දෙවැන්න 1214 සිට 1259 දක්වා කාලයේත් නිමැවිණි. 1232 මොංගෝලීය ආක්‍රමණ සමයේ පළමු සංස්කරණය ගින්නකින් විනාශ විය. නමුත් දෙවන සංස්කරණය තවමත් ග්යොංසං පළාතේ හේඉන්සාහි ඇත. මෙම ත්‍රිපිටක සංස්කරණය ඉතා ඉහළ ගුණාත්මකභාවයකින් යුක්ත ය. එය වසර 700ක් පමණ නැගෙනහිර ආසියාවේ සම්මත ත්‍රිපිටක ප්‍රභේදය ලෙස පැවතිණි.

කොන්ෆියුසියානුවාදය

ග්වංජොං අධිරාජයා විසින් ජාතික සිවිල් සේවා විභාග පැවැත්වීමට කටයුතු යෙදූ අතර, කොන්ෆියුසියානුවාදය ස්ථාපනය කිරීමේ දී සොංජොං රජු වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකළේ ය. සොංජොං රජු විසින් ගුක්ජාගම් ආයතනය ස්ථාපනය කරන ලදී. ගුක්ජාගම් යනු ගොර්යෝ රාජවංශයේ උසස්ම අධයාපනය ආයතනය විය. මෙයට ආධාර වශයෙන් 1398දී සොංග්‍යුංග්වාන් නැමැති කොන්ෆියුසියානු විෂයමාලා සහිත අධ්‍යාපන ආයතනයත්, මාලිගයේ පූජාසනයකුත් ඉදිකරන ලදී. රජු සිය මුතුන් මිත්තන් සිහිකරන ලද්දේ මෙම පූජාසනයේ සිටයි.

ඉස්ලාම්
ගොර්යෝසා ග්‍රන්ථය අනුව, මුස්ලිම්වරුන් මෙම අර්ධද්වීපය වෙත පැමිණ ඇත්තේ ගොර්යෝ රාජධානි සමයේ 1024 වර්ෂයේ ය. ගොර්යෝහි හ්යොන්ජොං රජුගේ 15වන වර්ෂයේ සැප්තැම්බර් මස හසන් රාසා ඇතුළු මුස්ලිම්වරුන් 100ක ගෙන් පමණ යුත් කණ්ඩායමක් පැමිණ තිබේ. ඉන් පසුව වර්ෂයේ ද මුස්ලිම්වරුන් 100කින් පමණ යුත් කණ්ඩායමක් පැමිණ ඇත.

ඉස්ලාම් ලෝකය සහ කොරියානු අර්ධද්වීපය අතර වෙළඳාම ගොර්යෝ රාජධානි සමයේ සිට 15වන සියවස පමණ දක්වා පැවතිණි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, මුස්ලිම් වෙළෙන්දන් ගණනාවක් මෑත පෙරදිග සහ මධ්‍ය ආසියාවේ සිට පැමිණ කොරියාවේ පදිංචි වී තිබේ. චීනයේ ඇතැම් මුසල්මාන හුයි ජනයා ද ගොර්යෝ රාජධානියේ වාසය කොට ඇති බව පෙනේ.

මොංගෝලීය හමුදා පැමිණීමත් සමග, ඊනියා සෙංමොකින් (සෙමු) හෙවත් "වර්ණ-ඇස් ඇති මිනිසුන්" නැමැති මෙම කණ්ඩායමට මධ්‍ය ආසියාවේ සිට පැමිණි මුස්ලිම්වරුන් ද ඇතුළත් විය. මොංගෝලීය සමාජ ක්‍රමය අනුව, සෙංමොකින් හට මොංගෝලියානුවන්ට මඳක් පහළ සමාජ තත්ත්වයක් හිමි විය. යුවාන් රාජවංශය තුළ ඔවුනට විශාල බලයක් හිමි විය.

මෙකල උපහාසාත්මක කවි බිහිවූ යුගයක් විය. ඉන් එක් කවියක් වන සංහ්වාජොම් හෙවත් "වර්ණ-ඇස් ඇති ජනයාගේ බේකරිය" නැමැති ගීතයෙන් පිටි ගුලි මිලට ගැනීමට මුස්ලිම් බේකරියක් වෙත ගිය කාන්තාවක පිළිබඳ කියැවේ.

ප්‍රමුඛ මුස්ලිම් ජනයා සමග සුළු පරිමාණයේ සම්බන්ධතා ඇති නැති වෙමින් පැවතිණි. ගේසොං අගනුවර යේ-කුං යනුවෙන් හැඳින්වුණු මස්ජිද තිබූ බැව් පැවසේ. මෙහි සාහිත්‍යමය අරුත "උත්සව ශාලාව" යන්නයි.

කොරියාවට පැමිණි ඉහත මධ්‍ය ආසියානු සංක්‍රමණිකයින්ගෙන් අයෙක් පැමිණ ඇත්තේ ගොර්යෝහි චුංන්‍යොල් රජු සමග විවාහයට පැමිණි මොංගෝලියානු කුමරියගේ සහායකයකු ලෙසිනි. ගොර්යෝ ලේඛනවල සඳහන් වන්නේ ඔහුගේ සැබෑ නාමය සම්ගා බවයි. නමුත් ඔහු කොරියාව සිය ස්ථිර නවාතැන කර ගැනීමට තීරණය කළ පසු, රජු විසින් ඔහුට ජං සුන්න්‍යොං යන කොරියානු නාමය ප්‍රදානය කොට තිබේ. කොරියානු කාන්තාවක හා විවාහ වූ ජං, දොක්සු ජං වංශයේ ආදිතමයා ලෙස සැලකෙයි. සියවස් ගණනාවක් පුරා එම වංශයෙන් බොහෝ උසස් නිලධාරීන් සහ කොන්ෆියුසියානු විද්වතුන් බිහි විය. පරම්පරා විසි පහකට පසු, කොරියානුවන් 30,000ක් පමණ ජං සුන්න්‍යොං සිය ජං වංශයේ මුත්තණුවන් ලෙස සලකන බැව් පෙනී ගොස් ඇත. මෙය තොක්සු ගම්මානය කේන්ද්‍ර කොට බිහිවූවකි.

කොරියාව වෙත පැමිණි සෙසු මධ්‍ය ආසියානුවන්ට ද මෙම සිදුවීම අත්විඳින්නට සිදුවන්නට ඇත. මොංගෝලියානු යුවාන් රාජවංශයේ අවසන් කාලයේ රතු ජටා කැරැල්ල ඇතිවූ සමයේ සෝල් සොන් නැමැති මධ්‍ය ආසියානුවකු කොරියාව වෙත පලාගියේ ය. ඔහු ද කොරියානු ස්ත්‍රියක හා විවාහ වී ග්යොංජු සෝල් පෙළපත පිහිටුවී ය. මෙම වංශයට අයත් සාමාජිකයින් අවම වශයෙන් 2,000ක් වත් කොරියාවේ සිටිතැයි විශ්වාස කෙරේ.

සෝජු
සෝජු පානය මුලින්ම ආසවනය කෙරුණේ 13වන සියවස අවට, කොරියාව තුළ මොංගෝලියානු ආක්‍රමණ සමයේ ය. 1256 අවට, මොංගෝලියානුවන් විසින් මධ්‍ය ආසියාව සහ මැද පෙරදිග ආක්‍රමණය කළ සමයේ ඔවුන් විසින් මුස්ලිම්වරුන්ගෙන් අරක්කු ආසවනය කිරීමේ ක්‍රමය ඉගෙනගෙන තිබිණි. අනතුරුව එය කොරියානුවන් හට හඳුන්වා දුන් අතර, කේසොං නුවර අවට පානය තැනීමේ මධ්‍යස්ථාන ඉදි විය. සැබැවින්ම, කේසොං අවට ප්‍රදේශයේ සෝජු පානය හැඳින්වෙන්නේ අරක්-ජු (හංගුල්: 아락주) යන නාමයෙනි. චුංන්‍යොල් රජ සමයේ සෝජු කෙටි කාලයකින්ම ජනප්‍රිය පානයක් බවට පත් විය. අන්දොං වැනි මොංගෝලියානු හමුදා සිටි ප්‍රදේශවල ඉහළ ගුණාත්මයෙන් යුත් සෝජු නිෂ්පාදනය කෙරිණි.

සංස්කෘතිය

ත්‍රිපිටක කොරියානා

ත්‍රිපිටක කොරියානා (팔만대장경) යනු ආසන්න වශයෙන් පෞද්ධ ලේඛන 80,000කින් පමණ සමන්විත ත්‍රපිටක ග්‍රන්ථයකි. මෙම ලේඛන තැන්පත් කර තබන ලද්දේ දකුණු ග්යොංසං පළාතේ හේඉන්සාහි ය. 1251දී ගෝජොං රජු විසින් සම්පාදනය කරන ලද මෙය, බුදු දහම මොංගෝලීය ආක්‍රමණවලින් බේරා ගැනීමට ග්ත උත්සාහයක් ලෙස සැලකේ. මෙම ලේඛන සෑම වර්ෂයකම එළිමහනේ වේලෙන්නට තබා පිරිසිදු කරන ලදී.

කලාව

ගොර්යෝ සෙලඩොන්

ගොර්යෝවේ සෙරමික් නිර්මාණ කොරියානු ඉතිහාසයේ හමුවන අනර්ඝතම කුඩා-පරිමාණයේ කලා කෘති යැයි ඇතැමුන් හඳුන්වා ඇත. මෙකල භාවිතා වූ කැටයම් මෝස්තර අතර යතුරු මෝස්තර, පත්‍ර මෝස්තර, ජ්‍යාමිතික හෝ මල් ලියවැල් මෝස්තර, අණ්ඩාකාර පනේල, ශෛලිගත මත්ස්‍ය සහ කෘමි රූප මැනි මෝස්තර විය. ඔපදැමුම් ද්‍රව්‍යවල දී සෙලඩොන්වල විවිධ සේයාවන්ගේ දුඹුරු පැහැයේ සිට කළු පැහැය දක්වා වූ ඔපදැමුම් භාවිතා විය.

මෙකල සුලබව දක්නට ලැබුණු භාණ්ඩ අතර පුළුල් උරැති බෝතල්, විශාල මිටි පාත්‍ර, හෝ නොගැඹුරු කුඩා බඳුන්, අතිශයින් විසිතුරු කළ සෙලඩොන් මංජුසා, කුඩා පියන් සහිත කුසලාන විය. කොමඩු හැඩැති බෞද්ධ මැටි බඳුන් ද නිර්මාණය වූ අතර, නෙළුම් මෝස්තර සහ නෙළුම් මල් හිස් සහිත කැටයම්වලින් විසිතුරු කරන ලද කපුරු සරා ද මෙකල නිර්මාණය විය. මෙකල පැවති වයින් සරා දීසියක හැඩය ගත් උස් පාදමක් සහිත විය.

සිප්පි කටු එබ්බ වූ ලාක්ෂා නිර්මාණ
ගොර්යෝ යුගයේ දී, සිප්පි කටු එබ්බවූ ලාක්ෂා නිර්මාණ එහි කාර්මික සහ කලාත්මක නිර්මාණයන්ගේ අග්‍රඵලයක් ලෙස හැඳින්විය හැක. මේවා වංශවතුන් විසින් බෞද්ධ චාරිත්‍ර සඳහා බඳුන් ලෙස මෙන්ම, අශ්ව සෑදල සහ රාජකීය රථවාහන සඳහා භාවිතා කරන ලදී. විශාල සහ කුඩා වස්තූන්ගේ එබ්බවූ ලාක්ෂා නිර්මාණවල මෝස්තර සහ හැඩය නිසා එම භාණ්ඩයට අමුතුම දිස්නයක් ලැබේ. නැගෙනහිර ආසියාව පුරා ගොර්යෝ යුගයේ කොරියානු ලාක්ෂා නිර්මාණවලට ඉහළ මිලක් හිමිවුව ද, මේ වනවිට හමුව ඇත්තේ ඉන් පහළොවකටත් වඩා අඩු නිර්මාණ ප්‍රමාණයකි. මේ අතරට කෞතුකාගාර එකතුවේ තබා ඇති විශිෂ්ඨ ගණයේ මංජුසාවක් ද වේ. මෙලෙස නිර්මාණ ඉතා ස්වල්ප සංඛ්‍යාවක් හමුවීමට හේතුව ලාක්ෂා නිර්මාණවල බි‍ඳෙනසුලුභාවය වන්නට හැක. එසේම පසුකාලීන දහසයවන සියවසේ ජපානයේ ටොයොටොමි හිදෙයොෂි (1536–1598) වැනි ආක්‍රමණිකයන් විසින් සිදුකළ ආක්‍රමණ ද මෙයට දායක වන්නට ඇත.

ගොර්යෝ ලාක්ෂා නිර්මාණ පිළිබඳ වැඩිදුර තොරතුරු

නිර්මාණ ක්‍රම ශිල්ප
මෙවැනි සෙරමික් නිර්මාණ දැඩි පෝසීලේනීය දේහයකින් යුක්ත ය. එහි ප්‍රධාන අමුද්‍රව්‍යය ලෙස පෝසිලේන් පාෂාණය භාවිතා වේ. කෙසේනමුත් මෙය පෝසිලේන් (සිරිමැටි) සමග වරදවා වටහා නොගත යුතු ය. දේහය මැටි අඩු ප්‍රමාණයකින් ද, ක්වාට්ස් වැඩි ප්‍රමාණයකින් ද, පොටෑසියා වැඩි ප්‍රමාණයකින් ද යුක්ත ය. ඒවා චීන යුඒ සෙරමික්වලට සමානත්වයක් දක්වයි. විද්වතුන් විශ්වාස කරන්නේ කොරියාවේ සෙල‍ඩොන් (celadon) නිර්මාණවලට මූලාදර්ශය වන්නට ඇත්තේ චීන සෙරමික් නිර්මාණ බවයි. ඔපය අළු පැහැති වන අතර, යකඩ වර්ණක ද සහිත ය. වැඩිදියුණු කළ චීන ආරේ 'මකර' පෝරණු තුළ ඔක්සිහාරක තත්ත්ව යටතේ මේවා නිර්මාණය කෙරේ. විශේෂිත නිල්-අළු-කොළ පැහැ කොරියානු සෙලඩොන් නිර්මාණය කිරීමට යකඩ අන්තර්ගතය සමග ටයිටේනියම් අපද්‍රව්‍ය ස්වල්පයක් ඇතුළත් වන විට ය. මෙවිට වර්ණය කොළ පැහැයට හුරු වේ. මෙය චීන යුඒ බඳුන්වල ද දැකගත හැක. කෙසේනමුත්, ගොර්යෝ කුඹල්කරුවන් ඔවුන්ගේ චීන මුතුන්මිත්තන්ට වඩා වෙනස් ක්‍රමයකින් ඔප දැමීම සිදුකොට තිබේ. යටිඔපයේ ඇති එබ්බවූ කැටයම් මත සම්පූර්ණයෙන් බලාපොරොත්තු නොතබන ඔවුහු, ක්‍රමිකව සංගම් ක්‍රමවේදය දියුණු කරන්නට පටන්ගත්හ. මෙහිදී ඔපයේ තද පැහැය ඇති කරවන කළු (මැග්නටයිට්) සහ සුදු (ක්වාර්ට්ස්) එබ්බවීම සිදුකෙරේ. විද්වතුන් උපකල්පනය කරන්නේ මෙය කොරියානු ලෝහ කර්මාන්තයේ සහ ලාක්ෂා නිර්මාණවල එන ගිල්ලවීමේ ක්‍රමවේදය ආශ්‍රයෙන් වර්ධනය වන්නට ඇති බවයි. එසේම එසේම ඝනකම් සෙලඩොන් ඔපය ඇතිවිට එබ්බවීමේ ක්‍රමයේ දී ඇතිවන පාරදෘශ්‍ය ස්වභාවය ද මීට හේතුවන්නට ඇත.

තාක්ෂණය

සාමාන්‍යයෙන් පිළිගැනෙන්නේ ලෝකයේ ප්‍රථම ලෝහ චලන මුද්‍රණ ක්‍රමය නිපදවන ලද්දේ 13වන සියවසේ ගොර්යෝවේ චෝයි යුන්-උයි විසින් බවයි. කෙසේනමුත්, චීන විද්වතකු වන පෑන් ජිෂිං අනුව පැරණිතම ලෝහ චලන මුද්‍රණ යන්ත්‍රය සංවර්ධනය වූයේ චීනයේ ය. 11වන සියවසේ මුල් කාලයේ එය සරල ස්වරූපයෙන් පැවතී ඇත. නමුත් වරකට අක්ෂර කිහිපයක් මුද්‍රණය කිරීමට තරම් දියුණු මට්ටමක එය නොපැවතිණි. සංජොං ගෝග්‍යුම් යේමුන් මුද්‍රණය කරන ලද්දේ 1234දී චලන ලෝහ ක්‍රමය ආධාරයෙනි. ගොර්යෝ සමයේ කොරියාවේ තාක්ෂණයේ මහත් ප්‍රගමනයක් සිදුවූ අතර, එයට සොං රාජවංශය සමග පැවති ශක්තිමත් සබඳතා බෙහෙවින් ඉවහල් විය. කොරියානු සෙරමික් සහ කඩදාසි නිර්මාණය වීම මෙකල ආරම්භ විණි.

පසුකාලීන ගොර්යෝ රාජවංශ සමයේ, ගොර්යෝව නාවික කාලතුවක්කු භාවිතයේ උච්චස්ථානයේ පැවතිණි. 1356දී, වෙඩිබෙහෙත් ආයුධ සමග මුල්කාලීන පර්යේෂණ පැවති අතර, එමගින් දැව හෝ ලෝහ වස්තූන් ප්‍රක්ෂේපණය කළ හැකි විය. 1373දී ගිනි ඊතල සහ හ්වාචාහි මුල් ආකාරයක් බඳු "ගිනි නිල" වැඩිදියුණු වූ අතර, කොරියානු යුධ නැව්වල භාවිතයට ගැනිණි. කාලතුවක්කු සහ සෙසු වෙඩිබෙහෙත් ආයුධ ස්ථානගත කිරීමේ ප්‍රතිපත්තිය ජොසොන් රාජවංශ සමයේ පවා පැවති අතර, 1410 වන විට, ජොසොන් යුධ නැව් 160කට අධික සංඛ්‍යාවක් කාලතුවක්කු සහිත විය. මධ්‍යකාලීන නව නිපැයුම්කරුවකු, යුධ සෙන්පතියකු සහ විද්‍යාඥයකු වූ චෝයි මු-සොන් පළමු වතාවට කොරියාව පුරා වෙඩිබෙහෙත් භාවිතය පුළුල්ව ව්‍යාප්ත කළ අතර, වෙඩිබෙහෙත් භාවිතා වන ආයුධ රැසක් ද නිපදවී ය.

මේවාත් බලන්න

 රජවරුන්ගේ ලැයිස්තුව
 ගොර්යෝ රජවරුන්ගේ පවුල් ගස
 කොරියාව හා සම්බන්ධ මාතෘකා ලැයිස්තුව
 කොරියාවේ නම්
 කොර්යෝ රාජවංශයේ ඉතිහාසය (高麗史, හන්ජා බසින් ලියැවුණු 1වන ප්‍රභවය; ගොනු වර්ගය PDF) සෝල් ජාතික විශ්වවිද්‍යාලය

ආශ්‍රේයයන්

උද්ධෘත

ප්‍රභව

 .
 .
 .
 .
 .
 .
 .
 .
 .
 වර්මීර්ෂ්, සෙම්. (2008). The Power of the Buddhas: the Politics of Buddhism during the Koryǒ Dynasty (918-1392). කේම්බ්‍රිජ්: හාවර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලීය මුද්‍රණාලය. ISBN 9780674031883;  OCLC 213407432
 .
 .

වැඩිදුර කියවීමට
 රොජර්ස්, මයිකල් සී.; 1959. "Factionalism and Koryŏ Policy Under the Northern Sung". Journal of the American Oriental Society 79 (1). American Oriental Society: 16–25. doi:10.2307/596304. http://www.jstor.org/stable/596304
 රොජර්ස්, මයිකල් සී.; 1961. "Some Kings of Koryo as Registered in Chinese Works". Journal of the American Oriental Society 81 (4). American Oriental Society: 415–22. doi:10.2307/595688. http://www.jstor.org/stable/595688

ගොර්යෝ
කොරියානු ඉතිහාසයේ පැරණි රටවල්
918දී ස්ථාපනය කළ රාජ්‍ය සහ භූමි
1392දී අහෝසි කළ රාජ්‍ය සහ භූමි
1392 ආසියාවේ අහෝසි කිරීම්
918 ආසියාවේ ස්ථාපිත කිරීම්

ගොර්යෝ


La iglesia de San Juan Bautista fue una iglesia que se encontraba ubicada en la calle de su mismo nombre, localizada en lo que fue después Plaza de Ramales en Madrid. Se edificó durante la segunda mitad del . Fue demolida durante el mandato de José I Bonaparte con el objeto de realizar la ampliación de la plaza, y ejecutando un plan de urbanismo que dejaba vía libre del Palacio Real a la Puerta del Sol. El espacio en el que se encontraba se denominaba plazuela de San Juan debido a la iglesia. En esta iglesia se enterró al pintor español Diego Velázquez (en la capilla de su amigo Gaspar de Fuensalida), el 7 de agosto de 1660; en la actualidad una pequeña cruz situada en medio de la plaza lo recuerda.

Historia
La iglesia aparece documentada por primera vez en el Fuero de Madrid que fue redactado en el año 1202. La menciona en una enumeración de otras diez parroquias existentes en el recinto amurallado de Madrid. Es posible que fuese construida sobre una antigua mezquita. Al construirse el Palacio Real la iglesia se convirtió en Parroquia del Real Palacio. La parroquia fue lugar del bautismo de Margarita de Austria y enterramiento de Diego Velázquez en 1660. José I Bonaparte mandó derribar los caseríos y edificios que se encontraban cerca del Palacio Real para dar mayor prestancia a la fachada del edificio; en esta "limpieza" se encontraba la Iglesia de San Juan Bautista que se derribó entre 1810 y 1811. El objetivo el ensanchar de la calle del Arenal convirtiéndola en una gran avenida que uniera el Palacio con la Puerta del Sol. El final de la Guerra de Independencia no permitió completar el proyecto que acabó en la plaza de los Caños del Peral.

Los feligreses del barrio de Santiago que pertenecían a San Juan se trasladaron a la vecina iglesia de Santiago Apóstol que se denominó de Santiago y San Juan Bautista. Esta iglesia se estaba edificando por estas fechas debido a un vendaval que la había destruido anteriormente; los trabajos se encargaron al arquitecto Juan Antonio Cuervo. La plaza no logró la disposición actual hasta que, tras el fin de la primera Guerra Carlista (1833-1839), recibe el nombre de Ramales para conmemorar la victoria de los isabelinos en la batalla del mismo nombre. Durante los años 1999 y 2000 con motivo de la remodelación en la plaza de Ramales (y de un garaje subterráneo) se desenterró parte de la planta de la iglesia y se llevaron a cabo diversas excavaciones arqueológicas.

Características
La iglesia estaba construida con tres naves dispuestas en una planta basilical con un ábside semicircular de estilo Románico. Poseía una torre dotada de campanario que se encontraba situada en el lado del Evangelio del hastial. La fachada principal tenía un crismón. A pesar de su reducido tamaño, en su interior se encontraban capillas de familias destacadas como los Solís, Lujanes, Herreras, o la de Gaspar de Fuensalida.

Véase también
Barrio de Santiago (Madrid)

Referencias

Edificios religiosos desaparecidos de Madrid
Iglesias de Madrid
Madrid
Elementos numerados en el Plano de Teixeira

Iglesia de San Juan Bautista (Madrid)


شينوموري آوشي 四乃森 蒼紫 وفي النسخ الإنجليزية آوشي شينوموري (أيوشي شينوموري في نسخة سوني)، هو شخصية خيالية بدور قائد مجموعة أونيوابان في عالم روروني كنشين من نوبوهيرو واتسوكي.

التصميم
واتسوكي استند في تصميمه آوشي على هيجيكاتا توشيزو، مساعد القائد في فرقة شينسنغومي، واتسوكي وصف النسخة من هيجيكاتا التي شاهدها في مويو كين (رواية يابانية عن هيجيكاتا) «برجل مشحون بالقتال فطريا يقاتل حتى الرمق الأخير». وطبقا لواتسوكي فإن إضافة مجموعة أونيوابان أتت في الدقائق الأخيرة، وجد صعوبة في الكتابة عنه بكونه لم يصنع صورة ثابتة لآوشي. قال واتسوكي أن تصميم آوشي الصغير بعمر 13 سنة كان سيستخدم لشخصية أخرى.

أثناء الأحداث في فصل كيوتو، قال واتسوكي أنه تلقى رسالة من قارئ قال فيها «أراهن أن آوشي سيكون واحدا من تلك الشخصيات التي وجدت فقط بالصدفة لمساعدة كنشين في الأوقات اللازمة»، الرسالة كشفت ما أراده واتسوكي الذي قرر أن يجعل آوشي «الرجل الشرير»، فقاتل آوشي ضد أوكينا.

موجز الشخصية

الخلفية
شينوموري آوشي تربى كنينجا في مجموعة أونيوابان التي عملت لمصلحة نظام توكوغاوا شوغون في حقبة إيدو، ساعد بتربية ماكيماتشي ميساو منذ طفولتها كفرد في نفس المجموعة، وباقتراح من كاشيوازاكي نينجي (المشهور بأوكينا)، تولى شينوموري القيادة بعمر 15 سنة، في الوقت الذي هزمت المجموعة في قلعة إيدو.

بعد الثورة، لم يتأقلم بعض الأعضاء مع العيش في حقبة ميجي، آوشي وهؤلاء الأعضاء عملوا لصالح رجل الأعمال الفاسد والساعي للسلطة تاكيدا كانريو، من بين أتباع آوشي هناك بيشيمي المختص بالأسهم السامة، هيوتوكو (حرفيا يعني رجل النار) الذي ينفث النار، هان-نيا المتمرس بفنون القتال، وشيكيجو «رجل العضلات».

الشخصية
آوشي شخص هادئ وذكي، لا يتكلم بغير ضرورة ويفكر قبل أن يتصرف، قد يبدو عديم الإحساس في غالب الأوقات، ما جعل ياهيكو ميوجين يصفه «الأحمق الكئيب»، لا يبتسم آوشي إلا نادرا وبغير انتباه الآخرين، لكن نقطة ضعفه في أصدقائه وماكيماتشي ميساو.

قد يظهر آوشي بالشخص الهادئ، لكن من الملاحظ الهاجس المسيطر عليه بالرغبة في هزيمة كنشين، بعد موت هان-نيا، شيكيجو، بيشيمي، وهيوتوكو يهرب آوشي من قصر كانريو مصعوقا بمقتلهم، لكنه يطور أسلوب قتاله رغبة بإثبات قوة مجموعة أونيوابان.

فنون القتال
سلاح آوشي هو كوداتشي (سيف قصير)، سيف وصف في السلسلة بالسلاح القابل لاستخدامه كدرع نظرا لخفة وزنه وسهولة استخدامه في الصد، يستخدم آوشي سيفين من كوداتشي محفوظين في غمد واحد، ويدمج معهما سرعته وضربات اليد. القائمة التالية تسرد فنون القتال التي يمارسها آوشي:
 أونمايو كوسا (التقاطع الداكن): يصد آوشي ضربة الخصم بسيف كوداتشي، ثم يهاجم بالسيف الآخر.
 جيسين كينبو (رقصة السيف في المعركة الحقيقية): هجمة مزدوجة تستخدم «ريوسوي نو أوغوكي» للانتقال حول العدو المرتبك بسبب اختلاف السرعة، يبدأ بعدها آوشي بالهجوم من نقاط مختلفة مستخدما سيفه كوداتشي، ثم ينهي ذلك بهجمة «كايتين كينبو». نقطة الضعف تكمن في الانتقال من وضعية الدفاع إلى الهجوم، الأمر الذي اكتشفه كنشين وبعده شيشيو.
 كايتين كينبو (رقصة السيف اللولبية أو رقصة السيف الدوار): يدعي آوشي استخدام هذه الهجمة للانتصار على «كل من تدخل في قلعة إيدو»، وتتضمن الهجمة التفاف آوشي ثلاث مرات قالبا قبضة يده بالسيف ثم يضرب الخصم ثلاث مرات بخفة، هذه الهجمة تستخدم غالبا بعد إرباك الخصم بهجمة «ريوسوي نو أوغوكي».
 كايتين كينبو روكورين (رقصة السيف الدوار الضربات الست المتعاقبة): آوشي يمسك سيفه كوداتشي مقلوب اليد ثم يضرب الخصم ست ضربات متعاقبة خاطفة من الجانبين (تعتمد على تشتيت تنبؤ الخصم لمكان قدوم الضربة التالية). إنها بالأساس ضربة كايتين كينبو ولكنها تؤدى بسيفي كوداتشي.
 أونمايو هاسهي (ضربة الغروب إلى الفجر): يرمي آوشي كلا سيفي كوداتشي نحو الخصم ضاربا آخر السيف الأول بالسيف الثاني ليعطي اندفاعا كبيرا، السيف الثاني مختف وراء الأول ولهذا يرى الخصم سيفا واحدا على مدى نظره.
 غوكو جوجي (تقاطع ين-يانغ): يضع آوشي سيفي كوداتشي بشكل متقاطع ويتجه للخصم كأنه يحمل مقصا.
 ريوسوي نو أوغوكي (حركة الماء الجاري): هذه الحركة يقوم آوشي فيها بالدوران حول الخصم بهدوء بسرعات متعاقبة بين البطء والسرعة ما يشتت تركيز الخصم بسبب التبدل في السرعة، ويمكن التغلب على هذه بانتظار اللحظة التي يبدل فيها إلى الهجوم.

موجز القصة
بعمله كحارس شخصي لدى كانريو في عصابة الأفيون، آوشي واجه كنشين الذي حاول إنقاذ تاكاني ميغومي، أثناء المواجهة اتضح أن آوشي أراد قتل كنشين الذي عرف سابقا بالشهير هيتوكيري باتوساي، بعد قتال عنيف هزم آوشي بضربة ثانية على حلقه من سيفه كوداتشي بعد أن نجا كنشين بصعوبة من ضربة خفف من حدتها بغمد سيفه. كانريو انقلب على آوشي وقتل رجاله الأربعة بمدفع رشاش لمحاولتهم حمايته، بعد أن يقبض كنشين سيفه تنفذ الطلقات من كانريو (في الأنمي يتسبب بيشيمي بتعليق شريط الطلقات بسبب سهمه الذي أطلقه ما يسمح لكنشين بالاقتراب من كانريو) ليقبض عليه، بعد مقتل رفاقه تزداد عزيمة آوشي على هزيمة كنشين، مضيفا أن كل ما يستطيع فعله لأجل رفاقه القتلى هو الاستحواذ على لقب الأقوى قبل أن تنبت الأزهار على قبورهم.

ولتحقيق هدفه يتمرن آوشي بكثافة وبعد أشهر يصل كيوتو بحثا عن كنشين الذي وصلها مع ماكيماتشي ميساو، ينضم آوشي إلى شيشيو ماكوتو رغم رفضه المبدئي وذلك أملا في العثور على كنشين، لم يسمح هدفه لأي كان بالوقوف أمامه فاضطر لقتال أوكينا رفيقه السابق في مجموعة أونيوابان وإلحاق الأذى الشديد به، يطلب أوكينا من كنشين تصفية آوشي لكن كنشين يشدد على ملاحظته أن آوشي في أعماقه لا يستطيع التعرض لرفاقه السابقين وإلا لما بقي أوكينا على قيد الحياة.

على مشارف نهاية فصل كيوتو تقوم المعركة المنتظرة بين كنشين وآوشي، ينقذ كنشين آوشي من جنونه موضحا أن الموت ليس الطريق للحل، ولإنهاء النزاع يتفق الاثنان على استخدام أقوى حركة لكل منهما لتحديد الأقوى ما ينتهي الأمر بانتصار كنشين. وعلى نهاية معركة شيشيو ينضم آوشي لهدر الوقت لمصلحة كنشين الذي سقط جراء ضربة سيف شيشيو السرية الثانية.

يقضي آوشي بعدها وقته في التأمل داخل معبد متفكرا في كل ما قام به، قبل رحيل كنشين من كيوتو يقدم كنشين دعوة إلى آوشي لاحتساء الشراب (ساكي) معه، يرفض آوشي العرض (مبررا أنه لا يشرب)، لكن يفصح عن رغبته بشرب الشاي معه عندما يتقابلان فيما بعد.

في فصل جينتشو، يعود آوشي إلى طوكيو مع ميساو لتسليم مذكرات يوكيشيرو توموي إلى كاميا كاورو، يصل الاثنان ويكتشفان «موت» كاورو لكن سرعان ما يكتشف آوشي اللغز ويوضح أن الجثة المنسوبة إلى كاورو ليست سوى دمية، يهزم آوشي صانع الدمية غياين الذي يعود إلى المقبرة محاولا استرجاع عمله الفني، ينضم آوشي إلى كنشين في عملية إنقاذ كاورو من جزيرة يوكيشيرو إنيشي، ويهزم فيها سوزاكو أحد حراس إنيشي الأربعة تاركا كنشين يواجه إنيشي، بعد الانتصار يعود آوشي مع الباقين إلى طوكيو، وفيها يعلن رغبته بالعودة إلى كيوتو مع ميساو لأن منطقة الجبال المرتفعة حيث دفن فيها رفاقه ستحل عليها الشتاء قبل أن تحل على السهول، وأنهما سيعيدان دفنهم في مكان أكثر مناسبة. وقبل الرحيل، يلبي طلب كنشين في كيوتو عندما دعاه لشرب الشاي.

اقرأ أيضا
 مجموعة أونيوابان
 ماكيماتشي ميساو، ابنة قائد المجموعة السابق التي اعتنى بها

مراجع

شخصيات أنمي ومانغا ذكور
شخصيات أنمي ومانغا ممارسو فنون قتالية
شخصيات خيالية من طوكيو
شخصيات رورني كنشين
شخصيات قصص مصورة ظهرت في سنة 1994
مرتزقة خياليون
مرتزقة خياليون في قصص مصورة
ممارسو فنون قتالية ذكور خياليون
منفذو اغتيالات خياليون
منفذو اغتيالات خياليون في قصص مصورة
نينجا خياليون
يابانيون خياليون في أنمي ومانغا

شينوموري آوشي


Esperantist je osoba koja poznaje i koja se služi međunarodnim umjetnim jezikom esperantom.

Na prvom svjetskom esperanto-kongresu u Boulogne-sur-Mer, u Francuskoj, 1905., donijeta je rezolucija o esperantizmu u kojoj se kaže da svaka osoba koja se služi esperantom bez obzira na razlog zbog kojeg to čini, naziva se esperantistom.

Točan broj esperantista u svijetu teško je utvrditi, jer veliki broj esperantista nisu članovi neke esperanto udruge, ali računa se da je broj govornika između 100 tisuća i milijun osoba.

Pored toga velika je razlika u nivoima poznavanja jezika kod različitih govornika: nivo može varirati od početničkog, na kojem se mogu reći samo osnovni pojmovi i koji razumiju pisani i govorni esperanto, pa do onih koji se služe tečno esperantom i onih kojima je esperanto materinski jezik.

Esperanto

Esperantist


An Lycaste campbellii in uska species han Liliopsida nga ginhulagway ni Charles Schweinfurth. An Lycaste campbellii in nahilalakip ha genus nga Lycaste, ngan familia nga Orchidaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Lycaste

Lycaste campbellii


Zaklęte rewiry est un film polonais réalisé par Janusz Majewski, sorti en 1975.

Synopsis
Dans les années 1930, Roman, un adolescent de la campagne, est embauché dans le restaurant du Pacific Hotel.

Fiche technique
 Titre : Zaklęte rewiry
 Réalisation : Janusz Majewski
 Scénario : Pavel Hajný d'après le roman de Henryk Worcell
 Musique : Jerzy Matuszkiewicz
 Photographie : Miroslav Ondříček
 Montage : Elzbieta Kurkowska
 Production : Tadeusz Drewno et Jan Suster
 Société de production : Filmové studio Barrandov et P. P. Film Polski
 Pays :  et
 Genre : Drame et historique
 Durée : 94 minutes
 Dates de sortie :
 :

Distribution
 Marek Kondrat : Roman Boryczko
 Roman Wilhelmi : Robert Fornalski
 Roman Skamene : Fryc
 Cestmír Randa : Pancer
 Michal Pawlicki : Albin
 Martin Hron : Henek
 Stanislawa Celinska : Hela
 Joanna Kasperska : Paulina
 Jaroslava Schallerová : Zoska
 Czesław Wołłejko : le baron Humaniewski

Distinctions
Le film a été présenté en sélection officielle en compétition lors de Berlinale 1976.

Notes et références

Liens externes

Film polonais sorti en 1975
Film tchécoslovaque sorti en 1975
Film dramatique polonais
Film dramatique tchécoslovaque
Film historique polonais
Film historique tchécoslovaque
Adaptation d'un roman polonais au cinéma
Film se déroulant dans les années 1930

Zaklęte rewiry


Kahn-Ackermann ist der Familienname folgender Personen:

 Georg Kahn-Ackermann (1918–2008), deutscher Journalist und Politiker der SPD
 Michael Kahn-Ackermann (* 1946), deutscher Sinologe und Übersetzer; seit 2012 Repräsentant der Stiftung Mercator in Peking

Kahn-Ackermann


Takuya Honda (født 17. april 1985) er en japansk fodboldspiller.

Japans fodboldlandshold

|-
|2011||2||0
|-
!Total||2||0
|}

Eksterne henvisninger

Japan National Football Team Database

Fodboldspillere fra Japan

Takuya Honda


A Diocese de Udaipur (Latim:Dioecesis Udaipurensis) é uma diocese localizada no município de Udaipur, no estado de Rajastão, pertencente a Arquidiocese de Agra na Índia. Foi fundada em 3 de dezembro de 1984 pelo Papa João Paulo II. Com uma população católica de 24.947 habitantes, sendo 0,2% da população total, possui 33 paróquias com dados de 2018.

História

Em 3 de dezembro de 1984 o Papa João Paulo II cria a Diocese de Udaipur a partir da Diocese de Ajmer e Jaipur. Em 2002 a Diocese de Udaipur, juntamente com a Diocese de Indore perdem território para a formação da Diocese de Jhabua.

Lista de bispos
A seguir uma lista de bispos desde a criação da diocese em 1984.

Ligações externas

Udaipur
Udaipur

Diocese de Udaipur


Garmissen ist der Name eines niedersächsischen Uradelsgeschlechts aus dem Hochstift Hildesheim mit gleichnamigem Stammhaus Garmissen nordöstlich von Hildesheim.

Geschichte
Das Geschlecht trat bereits im Hochmittelalter als Ministerialen der Grafen von Dassel in Erscheinung und wird erstmals am 17. Juli 1230 mit den Brüdern Thegenhard und Johann von Germardissen urkundlich erwähnt. Mit dem genannten Johann beginnt die ununterbrochene Stammreihe der Familie.

In Dassel besaß sie einen vormals gräflichen Hof. Als dieser im Jahr 1664 niederbrannte, machte sie Friedrichshausen zu ihrem Stammsitz, das sich seit der ersten Hälfte des 13. Jahrhunderts bis heute im Familienbesitz befindet. Der dortige Rittersitz war jedoch in der Hildesheimer Stiftsfehde von 1525 zerstört worden. Das heutige klassizistische Herrenhaus aus Fachwerk auf Steinsockel wurde 1835–47 erbaut.

Die Familie hatte ferner Lehensbesitz im Raum des Hochstifts Hildesheim, darunter Peine. Im 17. und 18. Jahrhundert gab es zwei Linien der Familie, eine auf Garmissen und eine auf Friedrichshausen, deren jeweiliger Besitz bis dahin unter den Söhnen der Familie ausgelost worden war. 1759 kamen beide Zweige durch Heirat wieder zusammen. Das Rittergut Garmissen blieb noch bis 1814 im Besitz der Familie, konnte aber in den Zeiten der napoleonischen Wirren nicht gehalten werden.

Wappen
Das Wappen zeigt in Silber fünf schrägrechts aneinander gereihte rote Rauten. Auf dem Helm mit rot-silbernen Decken drei (silber, rot, silber) Straußenfedern.

Dieses Wappen wurde von Garmissen-Garbolzum als Ortswappen aufgegriffen, da eine Linie dort begütert war.

Es besteht eine Wappenverwandtschaft zu dem ebenfalls aus dem Hochstift Hildesheim stammenden Adelsgeschlecht von Alten.

Weblinks
 Rittergut Friedrichshausen

Einzelnachweise

Literatur
Genealogisches Handbuch des Adels, Adelslexikon Band IV, Band 67 der Gesamtreihe, S. 37, C. A. Starke Verlag, Limburg (Lahn) 1978,

Deutsches Adelsgeschlecht
Niedersächsisches Adelsgeschlecht
Ersterwähnung 1230

Garmissen


A Supercopa Italiana de Voleibol Masculino de 2001 foi a 6ª edição desta competição organizada pela Lega Pallavolo Serie A, consórcio de clubes filiado à Federação Italiana de Voleibol (FIPAV) que ocorreu em 26 de setembro.

O Sisley Volley conquistou seu terceiro título da competição ao derrotar o Lube Macerata por 3 sets a 0.

Regulamento
O torneio foi disputado em partida única.

Equipes participantes

Resultado
|}

Premiação

Ligações externas

Supercopa Italiana de Voleibol Masculino
2001 no voleibol
Desporto na Itália em 2001


الكروموسوم البكتيري  يتواجد حراً في خلايا بدائيات النواة كالبكتيريا ،يتكون من دنا(DNA) بنسبة 60% ونسبة قليلة من الرنا(RNA) والبروتين ويمكن إعادة فرده باستخدام معاملات تعمل على الرنا والبروتين. وحتى الآن لم يتم التعرف على البروتينات المسؤولة عن تكثيف الدنا البكتيري داخل الخلية البكتيرية. بالإضافة إلى الجينوم الأساسي للبكتريا تتواجد عناصر صبغية زائدة كالبلازميد.

مراجع

تشريح الخلية
علم البكتيريا

نوواني


පරිශීලක සාකච්ඡාව තනමින්
බැඳියක් ඔස්සේ පැමිණ ඔබ පිවිස ඇත්තේ දැනට නොපවතින පිටුවකටයි. මෙම ලිපිය තැනීමට අවශ්‍ය නම්, පහත ඇති කොටුව තුල අකුරු ලිවීම අරඹන්න (වැඩිදුර තොරතුරු සඳහා උදවු පිටුව බලන්න). ඔබ මෙහි පිවිස ඇත්තේ අත්වැරැද්දකින් නම්, ඔබගේ ගවේෂකයෙහි ආපසු බොත්තම ඔබන්න.ෳබැඳියක් ඔස්සේ පැමිණ ඔබ පිවිස ඇත්තේ දැනට නොපවතින පිටුවකටයි. මෙම ලිපිය පිටුවකටයි. මෙම ලිපිය තැනීමට අවශ්‍ය නම්, පන් නම්, ඔබගේ ගවේෂකයෙහි ආපසු බොත්තම ඔබන්න.ෳබැඳියක් ඔස්සේ පැන් නම්, ඔබගේ ගවේෂකයෙහි ආපසු බොත්තම ඔබන්න.ෳබැඳියක් ඔස්සේ පැ

පරිශීලක සාකච්ඡාව


هذه قائمة بأسماء المسرحيات الخليجية، الاجتماعية والكوميدية ومسرحيات الرعب:

أ
 أبطال السلاحف
 إذا طاح الجمل
 أشباح أم علي
 اغنم زمانك
 ألف باء تاء
 انتخبوا أم علي
 آه يا درب الزلق
 الثلاجه

ب
 باي باي عرب
 باي باي لندن
 برشامه
 بخور أم جاسم
 بشت المدير
 بنت حيزبونة
 بني صامت
 بو سند في باريس
 بيت بو صالح
 البيت بيتك
 البيت المسكون
 البيت المسكون 2
 البيوت أسرار
 بيت خاص جدا
 بيت العزوبية

ت
 تويتي
 تحت الكراسي

ث
 30 يوم حب.

ح
 حب في الفلوجه
 حرم سعادة الوزير
 حفلة على الخازوق
 الحاسة السادسة
 حامي الديار
 حط الطير طار الطير
 حكم الحاس
 الحكومة أبخص
 حكاية لعبة

خ
 خال الحكم
 خلك في البيت
 خمسة وخميسة
 الخيران رايح جاي
خطوات الشيطان

د
 الدكتور صنهات
 دفاشة
 دقت الساعة
 درب الزلق
 دوحة تشريف

ر
 رزنامة

ز
 زمن دراكولا
 زوج سعادة الوزيرة
 زلزال

س
 السادة النواب
 سطار أكاديمي
 سوبر سطار
 سوق شرق
 سيف العرب
 سوق المقاصيص
 سكانه مرته

ش
 الشرطية الحسناء

ص
 صافي طار
 صح لسانك
 صرخة الرعب
 صفارة إنذار
 صقر قريش

ض
 ضاع الديك
 ضحية بيت العز

ط
 طماشه
 طباخ العرب
 طاح مخروش

ع
 عاصفة الصحراء
 عالباب يا شباب
 عالمكشوف
 عايلة قرقيعان
 إعبيد في التجنيد
 عزوبي السالمية
 العصابة في الوادي
 على الطاير
 على هامان يا فرعون
 علي جناح التبريزي
 عودة فرعون
 عنتر وأبله
 عيال بوعبود

غ
 غريب عجيب

ف
 فرحة أمه
 فرسان المناخ
 فري كويت
 فضيحة
 فلونة والشناكل
 في بيتنا مرشح
فيها ونص

ق
 القاضي راضي
 قدها ونص
 قصر الرعب
 قناص خيطان

ك
 كابتن ماجد والأطفال
 كابوي في الدبدبة
 كازينو أم عنبر
 الكرنفال الكبير
 الكره مدوره
 كلك نظر
 الكويت سنة 2000
 كول يا شباب
 كونان في أرض البوكيمون

ل
 اللي يدري يدري
 الليلة يوصل محقان
 لولاكي
 لولاكي 2
 لن أعيش في جلباب زوجتي

م
 ما يصح إلا الصحيح
 مراهق في الخمسين
 مصاص الدماء
 مصاص الدماء 2009
 مطلوب زوج حالا
 من حبنا لها
 من سبق لبق

ن
 النوخذه الصغير

هـ
 هالو بانكوك
 وأيضا هالو دوللي
 هالو كايرو
 هذا سيفوه
هوامير الأسهم

و
 الواد ده كويتي
 وحش الليل
 وزير الناس

ي
 ياواش ياواش
 ينانوة الفريج

مسرح عربي

مسرحيات خليجية


Bodhi (Sanskrit: बोधि) hem Pāli, hem de Sanskrit dillerinde "aydınlanma" anlamına gelen, ancak genellikle "uyanış" veya "bilmek" olarak çevrilen kavram. Budh kökü uyanmak, farkına varmak, bilmek, anlamak anlamına gelir; "Buddha" kelimesi ise "uyanmış olan" anlamında kullanılır. En yaygın olarak Budizm'de kullanılsa da, bodhi diğer Hint felsefelerinde de çeşitli bağlamlarda kullanılan bir kavramdır.

Çoğunlukla tam olarak Budizm'e ait olmayan 'aydınlanma' kavramıyla tanımlanan bir 'uyanış' durumudur. İhtiyaçların ve aldanışların birbirine bağlı olduğu yaşama hâkim olma ve bunun sonucunda bütün karmik güçler içinde yok olma, Dört Yüce Gerçek'in tam olarak kavranılmasının temelidir. Yaşam ve acılar döngüsü Samsara Bodhi sayesinde terk edilmiş ve Nirvana'ya ulaşılmıştır.

Sonsuz bilgi sayesinde mutlak bir bütünlüğe erişilmiş, kendiliğinden meydana gelen yaşantıyla tek seferlik bir olay kastedilmemiştir. Aynı zamanda bütün ustaların bunu idrak etmeleri on yıllarca sürmüştür. Çok çeşitli bir 'aydınlanma' fikrine erişebilmek ya da erişmeyi istemek sessiz ve sabırlı bir şekilde meditasyon egzersizlerine göre zararlı olmuştur ve bunun tersi bir duruma yol açmıştır.

Zahmetli bir alıştırma yoluna sevk etse bile, buna karşılık olarak örneğin Budizm'in bir mezhebi olan Theravada'da, Bodhi'nin çok çeşitli hakikati ortaya çıkardığı görülür.Kısaca Bodhi ile Budizm'de Buda'nın bir sembolü olan Bodhi-ağacı akla gelir.

Bodhi çeşitleri
Budizm geleneklerine göre 3 çeşit Bodhi vardır:

Pratyeka-Buda
Pacceka-Bodhi, öğretmenlerin yardımı olmadan, kendi çabalarıyla elde edilir. (Bodhi, öğretmenlerin yardımı olmadan kendi çabalarıyla elde etmiştir.) Bu tür bir uyanışa Pratyeka Buda denir.Tipitaka'ya göre bazı Buda'lar öğretilerin kaybolup gittiği Dharma zamanlarında ortaya çıkmıştır. Bazı zamanlarda pek çok Pratyeka-Buda'lar da ortaya çıkmıştır. Başkalarına yardım etmek ve Bodhi'ye erişmek adına yeteneklerinin her biri Arhat ve Bodhisattvas olarak sayılmaktadır.

Sravaka-Buda
Sravaka(Savaka)-Bodhi, öğretmenlerin yardımıyla sonuca ulaşılan bir uyanış olarak tanımlanır. (Bodhi, öğretmenlerin yardımıyla elde etmiştir.) Bu tür bir uyanışa Arhat denir.Arhat'lar kendi deneyimlerinden dolayı diğer insanlara yardımcı olabilen ve sadece Bodhi'nin eriştiği iyi bir öğretici sayılmaktadırlar. Gerçi Mahayana tanımında bir Arhat, ben-düşüncesini yense bile görünürde hala özne-nesne ikilemine bağlıdır. Bundan dolayı Mahayana'ya göre sonunda Bodhi'ye erişmek için 10 Bodhisattva adımını geçmek gerekmektedir.

Mükemmel Aydınlanmış Buda
Samma-Sambodhi, Samma-Sam Buda aracılığı ile mükemmel uyanışa varılır. Mükemmel aydınlanmış Buda (Saymak-Sambuda) mükemmel, merhametli, her şeyi bilen, kendi uğraşlarıyla Dharma'yı olağanüstü bir şekilde kavrayan bir Buda türü olarak sayılmaktadır ve Samsara döngüsünden arındırılmak için insanlara aracılık etmek durumundadır.Shakya soyundan gelen tarihi Buda Shakyamuni bir tür Samma-Sam Buda olarak tanımlanmaktadır.

Budizm geleneklerine göre mükemmel aydınlanmış bir Buda yeni bir dönemin başlangıcında ortaya çıkmıştır. Bu geleneğe göre, Buda, bu Äon için bazı Budaları önceden haber vermiş ve Buda Shakyamuni onların dördüncüsü olmuştur. Bir sonraki Buda, Maitreya adını almıştır.

Siliniş - Nirvana

Nirvana (Sanskritçe) ya da Nibbana (Pali dilinde) Samsara'dan, acılar döngüsünden, ölüm ve yeniden doğuştan uzaklaşmak şeklinde tanımlanmaktadır. Son zamanlarda, Nirvana, tek bir kelimeyle değil, meditasyon şeklindeki egzersizler ve bilişlerin bir sonucu olarak yaşamak ve tecrübe etmek şeklinde tasvir edilmektedir. Diğer dinlerdeki cennet tasvirleriyle de benzerlik gösteren bir yer de değildir. Gökyüzü ve elle tutulur uhrevi bir mutluluk değildir. Nirvana, başka bir yerde yeni başlangıçların olmayacağı en son noktadır. O halde Nirvana, içinde bütün düşünce ve arzuları, hatta bütün karmik güçleri yenen ve bastıran bir durumdur. Nirvana'da ilk olarak sadece ölüm yoktur. Buda, kendi halinde yaşadı. Daha 45 yaşındayken ders verdi ve daha sonra Nirvana'ya ulaştı. Öldükten sonra Nirvana'ya tam olarak yükselme ya da 'siliniş' (Pariniruana) olarak tanımlanır.

Uyanış - Bodhi

Bodhi'nin (Sanskritçe ve Pali dilinde) kelime anlamı 'uyanış' olup, Budizm'de, Buda tarafından öğretilen kurtuluş sürecinde merkezi önem taşımaktadır. Kesin olmamakla birlikte, Bodhi, genellikle 'aydınlanma' diye çevrilmiştir, ancak bunu Budizm'de batılı bir kavram olan ışık mistisizmi ile ilgisinin olmadığına inanmak gerekir. Her ne kadar (kelime anlamı 'uyanış'tan) 'Buda'dan türetilmiş olsa da, bu kelimenin kökeni Sanskritçe'dir.

Budizm'in öğretilerine göre, Buda, kendi güçleri olan bir varlıktır. Bunu sadece yabancı öğretiler sayesinde değil ruhunun saflığı ve bütünlüğüyle başarmış ve bunun sonucunda bütün gizli güçlerinin sınırsızca gelişmesine ulaşmıştır. Olağanüstü bilgelik (Prajna), mükemmel bir empati (Karuna) ve bu yolla tam bir ferahlık (özellikle Hristiyan sanatı olan resimleri incelemeyi ve yorumlamayı konu edinen bilim dalı Ikonografya bunu açıkça göstermiştir.)
İhtiyaçların ve aldanışların birbirine bağlı olduğu yaşama hâkim olma ve bunun sonucunda bütün karmik güçler içinde yok olma, Dört Yüce Gerçek'in tam olarak kavranılmasının temelidir. Acılar döngüsü, Samsara Bodhi tarafından aşılmış ve Nirvana'ya ulaşılmıştır.Bunu başarmak için, Buda, efsaneye göre Samsara inancındaki acıları bitirmeye ve Bodhi'ye ulaşmaya yönelik 84.000 öğretisi vardı. Bütün Budist okullar Buda'nın bu öğretilerine başvurmuş, ancak kısmen de olsa farklı yönlerini vurgulamıştır.

Zen-Budizm'in içinde iki farklı düşünce okulu bulunmaktadır. İlki kendiliğinden ve aniden meydana gelen yaşam (örneğin Hui Neng, 6.Patrik) , ikincisi ise derin düşüncelerden yavaş yavaş kendine gelme (örneğin Shenxiu).

Pali
Pali, aslında 'metin' ya da 'satır' diye adlandırılmaktadır. 19. yüzyılın ortalarında Avrupalı dilbilimciler Budizm'in kaynak metinlerini tespit ederken bu metinlerin dili için Pali'ye geleneksel bir ad verme işini de üstlenmişlerdir. Pali, Vedik'ten gelen ve bunun sonucu klasik Sanskritçe'ye yakın bir dil ailesinden olan Orta Hindistan dilidir. Pali'nin konuşulan bir dil olup olmadığı halen kesinlik kazanmamıştır. Bugün daha çok edebiyat dili olarak derecelendirilmektedir. Pali, Prakrit diline aittir.

Pali ve Budizm
Pali'nin Budizm'le yakından ilişkisi vardır. Budizm'in ilk evrelerinde (yaklaşık MÖ 500'den 1. yüzyıla kadar) Therevada'nın budistik yazılarının çekirdeği oluşmuştur. Bu süre zarfında kutsal metinlerin sözlü çevirileri yapılmaktaydı. Buda, tahminen tarihi kelimelerinin desteklenmediği Ardhamagadhi'de ders vermişti. Eski Kanon yasalarında Sanskritçe ve Pali dillerinden başka dillerde yapılan çeviriler vardı. MÖ 1. yüzyılda yazılı olarak kaydedilmiş sadece Pali dilinde Kanon yasaları bulunmaktaydı.

Yazı
Pali'nin kendine ait bir yazı dili yoktur. Ancak her ülkenin farklı yerel yazı diliyle yazılmaktadır. Sri Lanka'da Sinhal yerel dili ağır basmakta, Burma'da ise Birmanya yazılar yazılmaktadır. Her ikisi de Brahmi kökenli yazılardır. Pali metinleri de Siddham yazı geleneklerinden alınmıştır. Batıda ve bilimsel dünyada aslında bugün Latince harfler kullanılmaktadır. (Kalküta Milli Kütüphanesindeki Romanizasyon kullanımı) Pali'nin telaffuzu prensip olarak yazı dilinin yerleşik telaffuz kurallarına göre belirlenmektedir.

Ayrıca bakınız
 Satori
 Uyanış

Budizm

Bodhi