İnsan, kişi ya da birey (  "bilen insan"); gelişmiş aletlerin, kültürün ve dilin gelişimini sağlamış büyük ve karmaşık yapılı beyinleri ile öne çıkarak yeryüzündeki en baskın tür durumuna gelmiş olan iki ayaklı bir primat ve günümüzde Homo cinsinin hayatta olan tek türü. İnsanlar son derece toplumsal varlıklardır ve aileler ile akrabalık bağlarından devletlere kadar örnekleri sayılabilecek, işbirliği yapan ve rekabet eden çok sayıda gruptan oluşan toplumsal yapılarda yaşama eğilimindedirler. İnsanlar arasındaki sosyal etkileşim, çok çeşitli ve farklı farklı değerler, sosyal normlar ve ayinlerin türemesine neden olmuş; bunlar da insan toplumunu yapılandırmıştır. Merak ve insanın çevreyi anlama ve etkileme, fenomenleri açıklama ve değiştirme isteği, insanlığın bilim, felsefe, mitoloji, din ve bilginin diğer alanlarında gelişmesini sağlamıştır.

Bazı bilim insanları  cinsinin tüm türlerini insan olarak tanımlasa da, genel kullanımda insan denilirken yalnızca 'ten bahsedilir. 'in yaklaşık 300.000 yıl önce Homo heidelbergensis'ten evrilerek ortaya çıktığı ve Afrika'dan dünyanın diğer kısımlarına göç ettiği, bu sırada yavaş yavaş gittiği yerlerdeki Arkaik sapiens popülasyonlarının yerini aldığı düşünülür. Tarihin büyük çoğunluğunda insanlar, göçebe avcı-toplayıcılar olarak varlıklarını sürdürürler. Yaklaşık 13.000 yıl önce Orta Doğu olarak adlandırılan Güneybatı Asya'da başlayan tarım devrimi ile tarım ve yerleşik insan yerleşimleri ilk kez ortaya çıkar. Nüfuslar büyüyüp yoğunlaştıkça, hem topluluklar içinde hem de arasında çeşitli yönetim biçimleri gelişir ve bir dizi uygarlıklar yükselir, yıkılır ve insanlar yayılmaya devam eder. Kasım 2022 itibarıyla nüfusu 8 milyarı aşmıştır.

Genler ve çevre; dış görünüş, fizyoloji, hastalıklara yakalanmaya yatkınlık, zihinsel yetenek ve beceriler, vücut ölçüleri ve yaşam süresini bireyden bireye farklı şekilde etkileyerek insanın biyolojik varyasyonlarının var olmasını sağlar. İnsanlar birçok özellikte (genetik yatkınlıklar ve fiziksel özellikler gibi) bireyden bireye farklılık gösterse de, iki farklı birey ortalama olarak %99'un üzerinde genetik benzerliğe sahiptir ve genetik olarak en çeşitli popülasyonlar Afrika'da yer alır. En büyük genetik farklar eril ve dişi bireyler arasındadır. Ortalama olarak, erkeklerin bedensel gücü daha yüksektir ve kadınlar genellikle daha yüksek bir vücut yağ oranına sahiptir. Dişilerde 50 yaş civarında menopoz denilen olay yaşanır ve kısırlaşırlar. Buna ek olarak, hemen hemen her toplulukta dişilerin ortalama olarak daha uzun bir yaşam süresi vardır. Dişi ve eril bireylerin cinsiyet rollerinin doğası tarih boyunca değişiklik gösterdi ve ağır basan cinsiyet normlarına karşı çıkan kültürler birçok toplumda yer edindi.

İnsanlar, hem bitkisel hem de hayvansal besinlerin içerisinde bulunduğu, çok çeşitli besinlerle beslenen hepçillerdir.  zamanlarından beri yemek hazırlamak ve pişirmek için ateşi ve diğer şekillerde ısıyı kullanmışlardır. Yiyecek tüketmeden sekiz haftaya kadar ve susuz olarak üç veya dört güne kadar hayatta kalabilirler. İnsanlar genellikle gündüzcüldürler ve günde ortalama 7 ila 9 saat uyurlar. Doğum, komplikasyonların ve ölüm riskinin yüksekliği nedeniyle tehlikelidir. Çoğu zaman, ebeveynler doğumdan sonra aciz olan çocuklarına, belli bir olgunluğa ulaşmalarına kadar bakar.

İnsanların büyük ve oldukça gelişmiş bir prefrontal korteksi (beynin yüksek bilişsellikle ilişkili bölgesi) vardır. Zeki varlıklardır; epizodik belleğe, esnek mimiklere, öz farkındalığa ve zihin kuramına sahip canlılardır. Ayrıca insan zihni; içgözlem yapma, kişisel düşünceler edinme, hayal etme, set ve varoluş üzerine görüşler geliştirme yeteneğine de sahiptir. Bu durum, bilginin gelecek kuşaklara aktarılmasını, akıl ile mümkün olan büyük teknolojik ilerlemeleri ve karmaşık araçların geliştirilmelerini sağlamıştır. Dil, sanat ve ticaret, insanı tanımlayan özelliklerdendir. Uzun ticaret yolları, farklı coğrafyalardaki insanların birbirine bağlanmasını sağlayarak kültür patlamalarına ve kaynakların dünya çapında dağılmasına neden olmuştur.

Etimoloji ve tanım

Modern insanların tamamı, 18. yüzyılda Carl Linnaeus tarafından Systema Naturae adlı çalışmada adı koyulan  içerisinde sınıflandırılır. Daha genel bir isim olan "Homo" ise, her iki cinsiyetten insanlardan bahsedilirken kullanılan Latince  kelimesinin 18. yüzyılda türetilmiş bir türevidir. , "bilen insan" veya "bilgili insan" anlamlarına gelir. Genel kullanımda, insan kelimesi kullanılırken yalnızca hâlâ hayatta olan tek  türü olan 'ten bahsedilir. Cinsin soyu tükenmiş bazı türlerinin, örneğin Neandertallerin, 'in bir alt türü olarak kabul edilip edilemeyeceği üzerine akademik bir görüş birliği yoktur.

Kişi terimi (Proto Türkçe *kiĺi) sıklıkla insan ile aynı anlama sahipmiş gibi kullanılır, ancak bir kişiliğe sahip olanların sadece insanlar mı yoksa buna ek olarak diğer canlı varlıklar, özellikle de diğer büyük insansı maymunlar da mı olduğu ve bir insanın kalıcı bitkisel hayata geçme gibi durumlarda kişiliğini kaybedip kaybedemeyeceği yönünde felsefi ve evrimsel tartışmalar günümüze kadar sürmektedir.

İnsan; Türkçede en az 1330 kadar erken bir yılda kullanımı görülmüş, Arapça  kelimesinden türemiş bir kelimedir. Türk Dil Kurumu'nda insan şu şekilde tanımlanır: "Toplum hâlinde bir kültür çevresinde yaşayan, düşünme ve konuşma yeteneği olan, evreni bütün olarak kavrayabilen, bulguları sonucunda değiştirebilen ve biçimlendirebilen canlı."

İnsanın İngilizce karşılığı olan , Eski Fransızca  kelimesinden - ki  de Latince  ('' - insanlık anlamında) kelimesinin sıfat hâli olan 'tan türemiştir - türemiş Orta İngilizce bir alıntı kelimedir. İngilizce  () terimi, genel olarak türün tamamına, yani insanlık kelimesinin eşanlamlısı olarak kullanılabilmesinin yanında sadece eril bireylerden bahsetmek için de kullanılabilir. Bunlara ek olarak her iki cinsiyetten bireyler için de kullanılabilir, ancak bu kullanım şekli günümüz İngilizcesinde daha az yaygındır.

Diğer dünya dillerinde de insan için farklı kelimeler kullanılır. Diğer Hint-Avrupa dilleri insana adını ölümlülüğünden alıntılayarak vermişlerdir: İnsanları ifade etmek için kullanılmış olan Proto Hint-Avrupa dili *mr̥tós kelimesi "ölümlü" demektir; Ermenice , Farsça  ve Sanskrit  da aynı anlama gelir. Çoğu Slav dilinde kullanılan terimin atası olan, Proto-Slav dili čelověkъ kelimesinin kökeni bilinmemektedir. Grekçe  kelimesi de bilinmeyen bir kökene sahiptir.

Tarihçe

Evrim

Diğer yaşam formlarıyla birlikte günümüz insanının da eski bir ortak atadan evrimleştiği fikri, 1844'te Robert Chambers tarafından ortaya atıldı ve 1859'da Charles Darwin tarafından Türlerin Kökeni adlı eserinde ayrıntılı bir şekilde açıklandı. Dünya üzerinde yaşam 4.1 milyar yıl önce, hayvanlar (Animalia) ise 600 ila 800 milyon yıl önce ortaya çıktı. Memelilerin (Mammalia) soyu 300 milyon yıl kadar önce, Karbonifer dönemin sonuna doğru sürüngenlerden ayrıldı.

Genetik araştırmalara göre, primatlar (Primates) 85 milyon yıl önce, Geç Kretase dönemi sırasında diğer memelilerden ayrıldı ve günümüzde bulunmuş en erken fosiller 55 milyon yıl önce Paleosen döneminde ortaya çıktı, Eski Dünya ve Yeni Dünya primatları ise 44 milyon yıl önce renkleri algılayabilme ve sosyalleşme gibi özelliklerde farklılıklar göstermeye başlayarak birbirinden ayrıldı. İnsanların bir parçası olduğu insansılar (Hominoidea) üst ailesinde, büyük insansı maymunlar (Hominidae) ve gibongiller (Hylobatidae) yaklaşık 15 ila 20 milyon yıl önce birbirinden ayrıldı; insanları ve şempanzeleri de içinde bulunduran Hominini oymağı ile Gorillini oymağı ise 8 ila 9 milyon yıl önce ayrıldı. Afrika'da yaşamış küçük bir insansı türü, izleri hem insanların hem de onların en yakın akrabaları olan şempanzelerin soyunda bulunacak olan son canlıydı; onun ardından, insan ile şempanze cinslerini oluşturacak atalar iki alt oymağa ayrıldı. Ayrılmanın tarihinin en az 4 ila en fazla 9 milyon yıl önce, Miyosen devrinin sonlarına doğru olduğu düşünülür ancak daha kesin tahminler de mevcuttur; bazı genetikçiler 2001'de Çad'da bulunan ve Sahelanthropus tchadensis olarak sınıflandırılan bir büyük insansı maymun kafatasından yola çıkarak 7 ila 8 milyon yıl önce gibi daha dar bir aralığı öne sürer. Richard Dawkins ise son ortak atanın 6 milyon yıl önce yaşadığını tahmin eder. Bu ayrılmayla ve kısa süre sonrasında, insanların soyağacını şempanzelerinkinden ayıracak bazı keskin değişiklikler gerçekleşti: İki farklı kromozomun, ayrılma sırasında meydana gelen füzyonu sonucu kromozom 2 oluştu ve böylece, 24 çift kromozoma sahip olan diğer insansıların aksine, insanlarda 23 çift kromozom kaldı. Yaklaşık 4 milyon yıl önce, günümüzde hâlâ anlaşılamamış sebepler ile, 'ten başlayarak insanların soyağacındaki insansılar iki bacak üzerinde yürüyebilmeye başladı.

Beyin büyüklüğü ve karmaşıklığı hızlı bir şekilde artmaya devam etti ve 2 ila 3 milyon yıl kadar önce,  cinsi, Australopithecustan evrildi. 'nun kaydedilmiş en eski örneği, Etiyopya'da bulunmuş 2.8 milyon yaşındaki LD 350-1'dir. LD-350-1, Australopithecus afarensis gibi yuvarlak bir çeneye ve daha sonra ortaya çıkacak olan Homo habilis gibi küçük ve ince azı dişlerine sahipti. Adı konulmuş en eski  türleri ise 2.3 milyon yıl önce evrilmiş olan Homo habilis ile Homo rudolfensisdir. Cinsin ortaya çıkışı; etin ilk kez homininlerin beslenme düzenine girdiği, bunun potansiyel bir sonucu olarak gövde ve göreceli olarak beyin büyüklüklerinde önemli bir artışın gerçekleştiği ve yine bunun potansiyel bir sonucu olarak taş aletlerin ilk kez Australopithecus garhi tarafından imal edilip kullanılmaya başlandığı Paleolitik Çağ dönemine denk gelir. 2.7 milyon yıl önce,  ile beraber varlığını devam ettirecek olan hominin cinsi Paranthropusun yükselişi görüldü, ancak günümüzden 1 milyon yıl önce nesli tükendi. Bu dönemde avcı-toplayıcılık yaparak geçinen popülasyonlar, çoğunlukla seyrek ağaçlara sahip alanlarda yaşıyor ve yoğun orman örtülerinden kaçınarak birincil üretim alanlarına dağılıyordu. Evrim bütün yaşam formlarında eşzamanlı olarak devam ettiği için, aynı dönemde diğer alt oymakta da önemli değişiklikler gerçekleşti: Alt oymak, bayağı şempanzelerin ataları ile bonoboların atalarını oluşturacak iki farklı infra oymağa ayrıldı. Gövde büyüklüğü olarak modern insana çok yakın olmasına karşın beyninin büyüklüğü hâla modern insanlarınkinin yarısı kadar olan H. erectus (Afrika varyantı H. ergaster olarak adlandırılır), 2 milyon yıl önce evrildi ve Afrika'dan ayrılıp Avrasya boyunca yayılan ilk arkaik sapiens türü oldu; 1.8 milyon yıl önce Gürcistan'a, 1.63 milyon yıl önce kuzey Çin'deki Lantian'a ve 1.5 milyon yıl önce Cava'ya ulaştı. Bu süreç sırasında Afrika'da 'lerin yerini de aldı.  ayrıca tipik bir insan vücut planı geliştiren ilk türdü. En son 110.000 yıl önce Cava'daki Ngandong'da görülen , 1.89 milyon yıl boyunca varlığını sürdürerek en uzun süre hayatta kalan  türüydü. Ateşi kontrol etmeye ve kullanmaya büyük ihtimalle ilk kez , muhtemelen 790.000 yıl önce ve belki de 1.5 milyon yıl önce kadar erken bir tarihte başladı. Bunun yanında, ateşin keşfi ve kontrolü 'tan önce bile gelmiş olabilir; bazı araştırmacılar, 'in veya Paranthropus gibi diğer güçlü homininaların ateşi kullanmış olabileceğini belirtmiştir. Hangi tarihte başlamış olursa olsun, ateşin kontrolüyle beraber, diğer canlılardan farklı olarak insanlar, ateşin ışığını kullanarak günü uzatma ve pişirme yoluyla yemeklerin besleyici değerlerini arttırma yeteneklerine sahip oldular.

900.000 yıl önce; Neandertaller, Denisovalar ve modern insanların son ortak atasıyla yakından akraba olan Homo antecessor, İspanya'daki Atapuerca Dağları'nda ortaya çıktı. Aynı bölgede hayvanların derisini yüzmeye hazır bir şekilde bulunmuş ve 900.000 yıl öncesine tarihlendirilmiş kazıyıcıların gösterdiğine göre, , insanlar arasında giyinen ilk tür olabilirdi ve ayrıca yamyamlığı uygulayan ilk türdü. 700.000 yıl önce, Endonezya'daki Flores adasında Homo floresiensis, 'tan evrildi. 600.000 yıl önce; Neandertallerin ve modern insanın potansiyel bir ortak atası olan Homo heidelbergensis, Afrika'da ortaya çıktı ve kısa süre içerisinde Avrupa'ya da göç etti. Etin yanı sıra nişasta içeren bitkileri de pişirerek tüketen ve böylece beyin büyümesine katkıda bulunan , avcılıkla yakından ilgiliydi ve bu yüzden bu alandaki bazı gelişmeler için başrol oynadı: Taş uçlu mızrakların kullanımı ilk defa 500.000 yıl önce Güney Afrika'da  tarafından görüldü ve 300.000 yıl önce, tahta mızraklar ve zıpkınları kullanarak vahşi büyük memelileri avlayabilecek kadar ilerlemişti. 500.000 yıl öncesinden itibaren, iskelet ayrıntıları bakımından Afrika ve batı Avrasya'daki insan toplulukları birbirlerinden ve Doğu Asya'da yaşayanlardan farklılaşmaya başladılar. 40.000 yıl önce nesli tükenmiş olan Neandertaller, bir süre öncesine kadar "" adı ile 'in bir alt türü olarak sınıflandırılıyordu, ancak genetik çalışmaların gösterdiği üzere bu iki tür yaklaşık 450.000 ila 500.000 yıl önce birbirinden ayrıldı. Neandertaller, modern insanınkinden biraz daha büyük beyinlere sahiplerdi. Genellikle yanında yiyecek veya alet olmadan, yani adak adamadan ölülerini gömerek ruhaniliğin ilk izlerini gösteren Neandertaller, onları geride bırakmak yerine iyileşmelerine veya ölümlerine kadar hastalarına bakan ilk insanlardı. 430.000 yıl önce de, Denisovalar, güney Sibirya'da Neandertaller'den ayrıldı; ardından bölge içerisinde yayılmaya ve diğer türlerle, özellikle de  ile melezleşmeye başladı. Beynin boyutu büyüdükçe, başları pelvisten geçemeyecek hâle gelmeden doğumun gerçekleştirilmesi için bebekler daha erken doğmaya başladı. Sonuç olarak insanlar daha üstün bir nöral plastisite sergileyip daha yüksek bir öğrenme kapasitesine sahip oldu, aynı zamanda da daha erken gerçekleşen doğumlar, çocukların doğumdan sonra aciz oldukları dönemin uzamasına neden oldu. Tüm bunlar sosyal becerilerin ve dilin daha karmaşık, aletlerin ise daha ayrıntılı ve kullanışlı hâle gelmesini sağladı. Böylece zihinsel gelişim ve bireyler arasındaki ortak çalışma önemli derecede ilerledi. Gıdaların daha sonra tüketilmek üzere saklanmasının ilk örneği, yaklaşık 400.000 yıl önce, İsrail'deki Qesem Mağarası'nda görüldü.
Modern insanlar, yani , Afrika'da kalan 'ların torunları olan  veya H. rhodesiensisten, yaklaşık 300.000 yıl önce evrildi. 176.000 yıl önce Neandertaller tarafından kırık dikitler kullanılarak yapılmış bir dizi yeraltı odası ve yapısı, inşa edilmiş en eski yapılardı. Aynı tarihte Pediculus humanusun saç ve vücut biti olarak ikiye ayrılmasının gösterdiği üzere, 170.000 yıl önce kıyafetler tüm büyük insan popülasyonlarında önemli derecede yayıldı ve insanları diğer hayvanlardan ayıran belirleyici bir özellik hâline geldi. Afrika'da  popülasyonlarının yerini aldıktan sonra,  zamanla kıtanın dışına göç etti ve yerleştiği yerlerdeki arkaik sapiens popülasyonlarının yerini aldı. Afrika'nın dışına göç, ilki 130.000 ila 100.000, ikincisi ise 70.000 ila 50.000 yıl önce olmak üzere iki farklı dalga hâlinde gerçekleşti.  diğer kıtalara yerleşmeye başladı: Avrasya'ya 60.000 yıl önce, ( Avrasya'ya ilk kez 210.000 yıl önce ayak basmıştı, ancak bu insanların daha sonra nesilleri tükendi veya Afrika'ya geri dönmeye karar verdiler) Avustralya'ya 65.000 yıl önce ve Amerika'ya 15.000 yıl önce yerleşti ve daha sonraki yıllara kadar keşfedilmeyecek (Antarktika'nın keşfi için doğrulanmış en erken yıl 1820'dir, ancak bazı araştırmacılar yerli Maorilerin kıtayı 7. yüzyılda keşfetmiş olabileceğini söylemektedir) Antarktika dışındaki tüm kıtalara ulaştı. İnsanların Avustralya'ya yerleşmesi, teknelerin ilk kullanımının yanı sıra büyük hayvan türlerinin  tarafından ilk kez toplu bir şekilde yok edilmesini de gördü. Bu toplu imhanın sebebi; kıtanın büyük hayvanlarının milyonlarca yıl boyunca kendilerini avlayacak insanlar olmadan evrimleşmesi ve böylece avcılık yetenekleri ileri derecede gelişmiş olan insanlarla evrimsel bir hazırlıkları olmadan karşı karşıya gelmesiydi. Amerika, Yeni Zelanda ve Vrangel Adası'nın faunaları da insan yerleşimlerinin ardından aynı kaderi paylaştı. Dünyanın geri kalan yerlerine göçler modern zamanlara kadar tamamlanamadı: Girit, Kıbrıs ve Korsika gibi Akdeniz adalarına 10.000 ila 6.000 yıl önce, Karayipler'e 6.000 yıl önce, Kuzey Kutup Bölgesi'ne 4.000 yıl önce, Mikronezya ve Polinezya adalarına 3.000 yıl önce, Paskalya Adası'na  300 ila 800'de, Madagaskar'a  4. yüzyılda, İzlanda'ya  9. yüzyılda, Hawaii'ye  10. yüzyılda, Yeni Zelanda'ya 14. yüzyılda, Atlas ve Hint okyanuslarının Azor ve Seyşeller gibi geriye son kalan izole adalarına ise çoğunlukla 15. ve 16. yüzyıllarda, Coğrafi keşifler sırasında yerleşildi. 50.000 yıl öncesine kadar,  Avrasya'da kısa süre sonra nesli tükenecek olan  ve Homo luzonensis ile birlikte yaşıyor ve Neandertaller ve Denisovalar ile melezleşiyordu. Yaklaşık 100.000 ila 50.000 yıl önce, 'lerin davranışsal moderniteye ulaşmasıyla sonuçlanacak olan bir "Büyük Sıçrama" gerçekleşti. Bu Büyük Sıçrama hakkındaki birçok şey günümüzde bir tartışma konusudur; bu tartışmaların en dikkate değeri ise, sıçramayı tetikleyen nedenin ne olduğu hakkındadır. Genel olarak kabul edilen görüş, insanın beyin büyüklüğü değişmeden beyninin örgütlenişinde meydana gelen bir değişiklik ve fosillerde görülemeyen diğer nörolojik değişikliklerin buna sebep olduğudur. Jared Diamond gibi bazı diğer araştırmacılar ise gırtlağın bu dönemde geliştiğini, bunun sonucunda da insanın yaratıcılığının etkinleşmesinde büyük rol oynayan dilin anatomik temelinin oluşmasını gösterir. Büyük Sıçrama'nın sonucunda; zamanla giderek artan kültürel adaptasyon, sosyal normlar, dil (Dilin kökenini ve ne zaman ortaya çıktığını belirlemek zordur; ilk olarak 'un tartışmalı şekilde "dil" olarak sınıflandırılabilecek basit düzenleri ve sembolik iletişimi kurduğu önerilse de, çoğunlukla, kapsamlı dillerin 'e ve sıçramaya kadar doğmadığı kabul edilir.) ve yakın akrabaların da ötesine geçen kapsamlı yardımlaşma ve ortak çalışma gibi birçok evrensel insan davranışı ortaya çıktı. Ruhaniliğin izlerine ilk olarak Neandertallerde rastlanmasına rağmen; Cro-Magnonlar tarafından oluşturulmuş, muhtemelen büyüye yönelik inançlarla veya dinle alakalı olan mağara resimleri gibi, karmaşık, ayrıntılı ve tanrıyı içeren inançların kanıtları ilk kez 32.000 yıl önce ortaya çıktı. Bu dönemde yaşayan Cro-Magnonlar ayrıca Willendorf Venüsü gibi dini inançları simgeleyen taş figürinleri ve Sungir çocukları gibi büyük ihtimalle ruhani sebepler ile öldürülmüş bireylerin mezarlarını da geride bıraktı. Yalnızca 15.000 yıl öncesine kadar, insanlar Denisovalar ile aynı mağaralarda beraber yaşıyorlardı.

İnsan evrimi, basit bir doğrusal veya bölümlere ayrılarak ilerleyen bir süreç değildi ve akraba türler arasındaki melezleşme ile birlikte ilerledi. Genomik araştırmalar, önemli derecede farklı soyların arasında gerçekleşen melezleşmenin, insanın evrilme sürecinde oldukça yaygın olduğunu öne sürmüştür. DNA kanıtları; Afrika dışındaki tüm popülasyonlarda Neandertal kökenli birkaç genin günümüzde hâlâ mevcut olduğunu ve Neandertallerin yanı sıra Denisovalar gibi diğer homininlerin genomlarının %6 kadarının günümüz insanlarına ulaşmış olabileceğini göstermiştir.

Uygarlıklar

Richard Dawkins tarafından ortaya atılan bir teoriye göre; dil daha karmaşık hâle geldikçe, elde edilen bilgileri hatırlama ve iletme yeteneği yeni bir kültürel iletim birimi ile sonuçlandı: Mem. Böylece fikirler hızlı bir şekilde ve nesiller boyunca aktarıldı. Kültürel evrim, hızlıca biyolojik evrimden daha büyük bir faktör hâline geldi ve tarih gerçek anlamda başladı. Yaklaşık 12.000 yıl öncesine dek, yani tarihinin %90'ından fazlası boyunca, insanlar avcı-toplayıcı göçebeler olarak küçük gruplar hâlinde yaşıyordu. Neolitik Devrim (insan topluluklarının ilk kez tarım yapması) ilk olarak Güneybatı Asya'daki Bereketli Hilal'de başladı ve sonraki milenyum boyunca Eski Dünya'nın geniş bölgelerine yayıldı. Devrim ayrıca Mezoamerika'da (6.000 yıl önce), Çin'de, Papua Yeni Gine'de, Sahel'de ve Batı Afrika'nın savana bölgelerinde de bağımsız olarak gerçekleşti. Buğday ve keçiler yaklaşık  9.000'de, bezelye ve mercimek  8.000'de, zeytin ağaçları  5.000'de, atlar  4.000'de ve üzüm  3.500'de evcilleştirildi. İndus Vadisi'nde  6.000'lerde ekinler ekilmeye ve sığırlar evcilleştirilmeye başlandı, Çin'deki Sarı Irmak kıyılarında  7.000 civarında darı ve diğer tahıl ürünleri yetiştiriliyordu, Yangtze'de ise pirinç daha da erken bir tarihte,  8.000'de ekildi. Amerika'da  4.000 civarlarında günebakan, Orta Amerika'da ise  3.500'e gelindiğinde mısır ve fasulye ekimi yapılıyordu. Patates ilk olarak, lamaların da evcilleştirilmiş olduğu And Dağları'nda yetiştirildi. Tarımın bir sonucu olarak insanların ilk kez ihtiyaç duyduklarından fazla gıdaya erişim sağlamaları, yerleşik insan yerleşimlerinin kurulmasını, hayvanların evcilleştirilmesini ve tarihte ilk kez metal aletlerin kullanılmaya başlanmasını sağladı. Tarım ve yerleşik hayat; çok daha yoğun popülasyonların bir arada yaşamasına imkan vererek, daha sonra imalatın, ticaretin ve siyasi gücün merkezi hâline gelecek olan şehirlerin ortaya çıkmasına yol açtı. İlk antik şehirler,  6.000 civarlarında Eriha ve Çatalhöyük'te görüldü. Şehirlerin gelişimiyle eş zamanlı olarak uygarlıklar da yükseldi; ilk olarak Sümerler ve daha sonra diğerleri ortaya çıktı. Ancak dünya üzerindeki tüm toplumlar, özellikle de Avustralya gibi izole ve ekilebilir bitki türleri bakımından fakir bölgeler göçebe yaşam tarzını terk etmedi. Avcı-toplayıcı döneminde hayatta kalmak, herkesin üstün zihinsel becerilere sahip olmasını gerektiriyordu. Yerleşik hayata geçilmesiyle bu gereklilik büyük oranda ortadan kalktı ve bunun bir sonucu olarak, avcı-toplayıcı döneminin son bulmasından beri insan beyni küçüldü.

Şehir devletlerinin, özellikle de Mezopotamya'da yer alan Sümer şehirlerinin gelişmesiyle  4. milenyumda bir şehir devrimi gerçekleşti. Yazının en eski hâli olan çivi yazısı, bu şehirlerde,  3.000 civarlarında ortaya çıktı. Bu zamanlarda gelişecek olan diğer büyük uygarlıklar, İndus Vadisi Uygarlığı, antik Çin, İran ve antik Mısır idi. Zamanla birbirleriyle ticaret yapmaya başladılar ve tekerlek, saban ve yelken gibi teknolojiler geliştirdiler. Astronomi ve matematik alanlarında da önemli gelişmeler katedildi ve Keops Piramidi inşa edildi.  2.250'de Büyük Sargon, ilk büyük imparatorluk olan Akad İmparatorluğu'nu kurdu. Günümüzde mevcut olan kanıtların gösterdiği üzere, bu uygarlıkların gerilemesine sebep olmuş olabilecek yaklaşık yüz yıl süren şiddetli bir kuraklık gerçekleşti, ve bunun sonrasında yeni uygarlıklar ortaya çıktı. Babiller Mezopotamya üzerinde hüküm sürdü, Ortadoğu'da Yeni Asur ve Pers imparatorlukları kuruldu; Poverty Point kültürleri, Minoslar ve Shang Hanedanı gibi diğerleri ise kendi bölgelerinde öne çıktı. İndus Vadisi Uygarlığı'nda ise Vedalar olarak bilinen ve Hindu inanışının temelini oluşturan metinler ilk kez ortaya çıktı.  1.200 civarında Bronz Çağı aniden çöktü, bu, bir dizi uygarlığın varlığının sonlanmasına ve Yunan Karanlık Çağı'nın başlamasına sebep oldu. Bu dönemde, demir tuncun yerini almaya başladı ve bu Demir Çağı'nın başlamasına yol açtı.

 5. yüzyılda, tarihi kaydetmek bir disiplin hâline geldi ve bu o zamanlarda hayatın nasıl olduğuna dair çok daha net verilerin var olmasını sağladı.  8. ve 6. yüzyıllar arasında Avrupa Klasik Antik Çağ'a girdi; tarihin ilk demokratik hükûmetini kuran ve felsefe ve bilim alanında önemli gelişmeler kateden antik Yunanistan ile hukuk, hükûmet ve mühendislik alanlarında gelişmeler gerçekleştiren antik Roma da bu dönem içerisinde gelişti. Bu uygarlıklar, Batı kültürünün temellerini büyük oranda şekillendirdi. Bu zaman zarfında dünyanın başka bölgelerinde farklı uygarlıklar da yükseldi. Maya uygarlığı şehirler inşa etmeye başladı ve karmaşık takvimler oluşturdu. Afrika'da Aksum Krallığı, düşüş döneminde olan Kuş Krallığı'nın yerini aldı ve Hindistan ile Akdeniz arasındaki ticareti kolaylaştırarak sıklaştırdı. Batı Asya'da, Ahameniş İmparatorluğu'nun merkezi yönetim sistemi, kendisinden sonra gelen birçok imparatorluğa örnek oldu, Hindistan'daki Gupta İmparatorluğu ve Çin'deki Han Hanedanı ise kendi hükmettikleri bölgelerin altın çağlarını yaşamasını sağladı.

Roma İmparatorluğu 4. yüzyılın başlarında I. Konstantin tarafından Hristiyanlaştırıldı ve imparatorluğun Batı tarafının 476'daki çöküşünün ardından Avrupa Orta Çağ'a girdi. 7. yüzyılda Avrupa'nın Hristiyanlaştırılmasının başlaması ile, Hristiyanlık ve Kilise, merkezi otorite ve eğitimin ana kaynağı oldu. Orta Doğu'da, Muhammed önderliğinde İslam bölgenin ana dini hâline geldi ve Kuzey Afrika'ya doğru yayıldı. Bu; mimaride sonraki nesillere ilham veren başarıların gerçekleştirildiği, bilim ve teknolojideki eski ilerlemelerin yeniden meydana getirildiği ve o bölgenin insanları için yeni bir yaşam şeklinin oluştuğu, İslam'ın Altın Çağı olarak bilinen dönemin başlamasını sağladı. Bu dönemin merkezi, Abbâsî kontrolü altındaki Bağdat'ta kurulan Beyt'ül Hikmet idi. Hristiyan ve İslam dünyaları nihayetinde çatıştı; İngiltere Krallığı, Fransa Krallığı ve Kutsal Roma İmparatorluğu, Kutsal Topraklar'ın kontrolünü Müslümanlardan geri almak için bir dizi kutsal savaş başlattılar. Amerika'da,  800 civarından itibaren Mississippi Nehri çevresinde karmaşık kültürler ortaya çıkmaya başladı, daha güneyde ise Aztekler ve İnkalar baskın medeniyetler hâline geldi. 1054'te Roma Katolik Kilisesi ve Doğu Ortodoks Kilisesi arasında gerçekleşen ayrılık, Batı ve Doğu Avrupa arasında günümüze kadar devam edecek olan önemli kültürel ayrılıklara yol açtı. Moğol İmparatorluğu 13. ve 14. yüzyıllarda Avrasya'nın çoğunu fethetti, ve bu sırada Bağdat'ı da yağmalayarak İslam'ın Altın Çağı'nın son bulmasına neden oldu. Aynı zaman diliminde, Afrika'da yer alan Mali İmparatorluğu, Senegambiya'dan Fildişi Sahili'ne kadar uzanarak kıtadaki en büyük imparatorluk oldu. Okyanusya'da, Pasifik üzerindeki birçok adaya yayılan Tuʻi Tonga İmparatorluğu'nun yükselişi gerçekleşti.

Yeni Çağ boyunca; Osmanlı İmparatorluğu İstanbul'u fethedip Akdeniz Havzası çevresindeki toprakların çoğunu kontrolü altına aldı, Japonya Edo dönemine girdi, Çin'de Çing Hanedanı yükseldi ve Babürlüler Hindistan'ın çoğuna hükmetti. Avrupa, 15. yüzyıldan başlayarak Rönesans dönemine girdi. Bu dönem içerisinde, Kilise siyasi bir varlık olarak gücünü yitirdi. 1492'de Kristof Kolomb'un Amerika'ya ulaşmasının ardından, yeni bölgelerin keşfedilip sömürgeleştirilmesiyle Keşifler Çağı başladı. Avrupa kıtası, dünyadaki diğer insan toplulukları üzerinde siyasi ve kültürel bir hakimiyet kurmaya başladı; Britanya İmparatorluğu, dünyanın en büyük imparatorluğu olmak üzere genişledi ve Amerika Avrupalılar tarafından sömürgeleştirildi. Diğer tarafta ise, bu gelişmeler Trans-Atlantik köle ticareti ve Amerikan yerlilerinin soykırımına sebep oldu. Bu zaman zarfı aynı zamanda matematik, mekanik, astronomi ve fizyolojide gerçekleşen büyük ilerlemeler ile Bilimsel Devrim'e de damgasını vurdu.

Yakın Çağ sırasında gerçekleşen Sanayi Devrimi ve Teknolojik Devrim; görüntü teknolojisi, ulaşım alanındaki önemli yenilikler ve enerji gelişimi gibi yeni keşifleri ve ilerlemeleri sağladı. 18. yüzyılda ortaya çıkan ve Aydınlanma Çağı olarak bilinen kültürel hareket, genel olarak Avrupa'nın zihniyetini önemli derecede şekillendirdi ve kıtanın sekülerizasyonuna katkıda bulundu. Amerika Birleşik Devletleri (ABD), bir grup küçük sömürgeden zamanla küresel süper güçlerden biri hâline gelerek büyük bir değişim geçirdi. Napolyon Savaşları 1800'lerin başlarında Avrupa'yı kasıp kavurdu, İspanya Yeni Dünya sömürgelerinin çoğunu kaybetti ve Avrupalıların genişlemesi Okyanusya ile Afrika'ya doğru devam etti; öyle ki, Avrupalıların kontrol ettiği toprakların toplam topraklara oranı, Afrika'da 50 yıldan daha kısa bir sürede %10'dan neredeyse %90'a çıktı. Avrupa milletleri arasında kurulmuş olan zayıf güç dengesi, insanlık tarihindeki en ölümcül çatışmalardan biri olan I. Dünya Savaşı'nın patlak vermesiyle 1914'te çöktü. 1918'de savaşın bitmesinden sonra kurulan Milletler Cemiyeti, anlaşmazlıkları barışçıl bir şekilde çözmek için kurulan ilk büyük uluslararası kuruluş oldu.

1930'larda dünya çapında gerçekleşen bir ekonomik kriz; otoriteryen rejimlerin yükselişine ve dolayısıyla, dünya üzerindeki neredeyse tüm ülkelerin dahil olduğu, insanlık tarihinin en ölümcül çatışması II. Dünya Savaşı'na yol açtı. 1945'te sonlanmasından sonra, Milletler Cemiyeti savaşın başlamasını engelleyemediği için dağıtıldı ve yerine Birleşmiş Milletler oluşturuldu. Savaş sırasında, Yuval Noah Harari'ye göre "geçtiğimiz beş yüz yılın en önemli olayı" da gerçekleşti: 16 Temmuz 1945'te Amerikan bilimcileri ilk atom bombasını Alamogordo'da patlattılar ve böylece Atom Çağı başladı. Dekolonizasyon dönemi boyunca önceden sömürgeleştirilmiş olan birçok yeni devlet bağımsızlık ilan etti, ancak bu yeni kurulan devletler çoğu zaman neokolonyalizm, sosyopolitik kargaşalar, yoksulluk, "cehâlet" ve endemik tropik hastalıklar nedeniyle zorluklarla karşı karşıya kaldılar. 20. yüzyılın ikinci yarısında SSCB ve ABD arasında Soğuk Savaş olarak bilinen, iki ülkenin de dünya çapındaki nüfuzunu arttırmaya çalıştığı küresel bir mücadele görüldü; nükleer silahlanma yarışına ek olarak bu mücadelenin bir parçası olarak gerçekleşen Uzay Yarışı ile 1957'de uzaya ilk yapay uydu gönderildi, 1961'de Yuri Gagarin uzaya çıkan ilk insan oldu ve 1969 ve 1972 arasında on iki insan Ay'a inip güvenli bir şekilde dünyaya geri döndü. 1992'de Avrupa Birliği denilen ekonomik ve siyasi birlik kuruldu ve sonraki yıllarda Avrupa'da yer alan ülkelerin çoğunu içerecek üzere genişledi. 20. yüzyılın sonlarına doğru, günümüzde devam eden Bilişim Çağı'nın gelişimiyle, modern insanlar giderek küreselleşen ve birbirine bağlanan bir dünyada yaşamaya başladı: 2013'te; dünya nüfusunun %40'ı, yani 2.7 milyar insan internet ile (bu oran 2018'de %50'ye ulaştı), dünya nüfusunun %96'sı ise cep telefonları ile birbirine bağlıydı, ancak nispeten daha az gelişmiş ülkelerde bu oran %89'a kadar düşüyordu.

Yaşam alanı ve nüfus

Erken insan yerleşimleri; su kaynaklarına ve avlanmak için avlaması mümkün hayvan popülasyonları ile mahsul yetiştirmek ve hayvan otlatabilmek için ekilebilir araziler gibi, yaşam tarzına bağlı olarak değişen, geçim için kullanılabilecek doğal kaynaklara yakınlığa bağlıydı. Ancak modern insanlar teknoloji, sulama, kentsel planlama, inşaat, ormansızlaştırma ve çölleştirme gibi birçok yolla yaşam alanlarını kendi çıkarları için değiştirme ve manipüle etme konusunda büyük bir kapasiteye sahiptir. İnsan yerleşimleri, özellikle de yüksek risk bölgelerine inşa edilmiş ve düşük inşaat kalitesine sahip olanlar, günümüzde hâlâ doğal afetlere karşı savunmasızdır. Yaşam alanlarının kasıtlı olarak değiştirilmesi çoğunlukla koruma sağlamak, daha konforlu bir durum oluşturmak, maddi zenginlik elde etmek, mevcut olan gıda kaynaklarını arttırmak, estetik koşullarını geliştirmek, bilgi elde etmek veya kaynak alışverişini geliştirmek gibi sebeplerle gerçekleştirilir.

İnsanlar, dünyanın ekstrem ortamlarına karşı küçük bir toleransa ve dayanıklılığa sahip olmasına rağmen, dünyanın en adaptif türlerinden biridir. İcatlar ve keşifler ile, insanlar çok çeşitli sıcaklıklara, nemlere ve irtifalara dayanabilecek hâle geldi. Bunun sonucu olarak insanlar, sadece birkaç coğrafi alana yayılabilmiş olan diğer çoğu türün aksine, tropikal yağmur ormanları, kurak çöller, soğuk arktik bölgeleri ve ileri derecede kirletilmiş şehirler gibi dünyanın hemen hemen tüm bölgelerinde bulunan kozmopolit bir tür oldu. Bununla birlikte, nüfus yoğunluğunun bölgeden bölgeye farklılık göstermesi nedeniyle insan nüfusu dünya yüzeyinde eşit bir şekilde dağılmamıştır ve Antarktika ile okyanuslar üzerindeki geniş alanlar gibi, neredeyse tamamen ıssız büyük bölgeler mevcuttur. İnsanların çoğu (%61) Asya'da; geri kalanı ise Amerika'da (14%), Afrika'da (14%), Avrupa'da (11%) ve Okyanusya'da (0.5%) yaşar.

Geçen yüzyıl boyunca insanlar Antarktika, denizin derin bölgeleri ve uzay gibi ekstrem ortamları keşfedip genişlediler. Bu ortamlarda gerçekleştirilecek bir insan yerleşimi kısıtlayıcı ve pahalıdır, bu yüzden genellikle geçicidir ve bilimsel, askerî veya endüstriyel keşifler ile araştırmalar ile sınırlıdır. İnsanlar kısa süreliğine Ay yüzeyinde bulunmuş ve insan yapımı robotik uzay araçları ile varlıklarını diğer gök cisimleri üzerinde de hissettirmişlerdir. 2000'den bu yana, Uluslararası Uzay İstasyonu'nun personeli sayesinde uzayda sürekli bir insan varlığı olmuştur.

Tarımın ortaya çıktığı  10.000 civarlarındaki insan nüfusuna yönelik tahminler, 1 milyon ile 15 milyon arasında değişmektedir. Tarım ile birlikte insan nüfusu hızlı bir şekilde büyümeye başladı. Yaklaşık  8.500'lerde dünyadaki en büyük yerleşimler Eriha gibi köylerdi ve sadece birkaç yüz kişiye ev sahipliği yapıyorlardı.  7.000'de, o sıralar muhtemelen dünyadaki en büyük yerleşim olan Çatalhöyük'te 5.000 ila 10.000 insan yaşıyordu.  5.000 ila 4.000 arasında, Bereketli Hilal bölgesinde 10.000 kişilik şehirler birer birer ortaya çıkmaya başladı.  2.250'de Akad İmparatorluğu'nda yaklaşık 1 milyon kişi yaşıyordu.  2.800 civarlarında dünya nüfusu 50 milyona vardı.  2'de Han Hanedanlığı'nın nüfusu yaklaşık 57 milyondu; Çin'in nüfusu daha sonra 1200'e gelindiğinde 123 milyon kadar büyüdü ve 1393'te kıtlık, hastalık ve Moğol istilalarının ortak bir sonucu olarak 65 milyona geriledi.  4. yüzyılda, sadece doğu ve batı Roma İmparatorluğu'nda toplam 50 ila 60 milyon insan yaşıyordu. 13. yüzyılda Küçük Asya'nın nüfusu 6 milyon civarındaydı. İlk olarak  6. yüzyılda kaydedilen hıyarcıklı vebalar; ölümcüllüğünün zirvesine kemeler ve onların pireleri ile yayılan, 1347'de Himalayalar'da ortaya çıkmış ve sadece 6 yıl içerisinde Avrasya ve Kuzey Afrika'da 75 ila 200 milyon insanı öldürmüş olan Kara Ölüm ile ulaşarak, nüfusu yarı yarıya düşürdü. 1315 ve 1317 arasındaki Büyük Kıtlık ve Kara Ölüm'den sonra - yaklaşık 55 milyonluk bir nüfusu olan Amerikan yerlilerinin 15. ve 16. yüzyıllarda kıtanın Avrupalılar tarafından sömürgeleştirilmesi nedeniyle %95'inin ölmesi gibi bölgesel istisnalara rağmen - nüfusta sürekli bir artış görüldü, 1542'de 500 milyondu. 1800 civarlarında insan nüfusu bir milyara ulaştı. 1908'de, Almanya'da, Haber-Bosch işlemi kullanılarak amonyak ilk kez endüstriyel ölçekte azottan sentezlenmeye başlandı; bunun sonucu olarak inorganik kimyasal gübreler ortaya çıktı. Bir çalışmaya göre "dünya nüfusunun yarısının aç kalmasını engelleyen" bu gelişmenin de büyük katkısıyla dünya nüfusu katlanarak artmaya devam etti; 1930'da iki, 1960'ta üç, 1975'te dört, 1987'de beş ve 1999'da altı milyarı gördü. 1968, %2.07 ile insan nüfusunun büyüme oranının zirvesini gördüğü yıldı. 2011'de yedi milyarı aştı ve Ağustos 2021 itibarıyla dünyada 7.8 milyar insan vardı. 2018'de, dünyadaki tüm insanların toplam biyokütlesi 60 milyon ton, yani evcilleştirilmemiş diğer tüm memelilerin toplamınkinden yaklaşık on kat daha büyüktü.

1950'de 751 milyon olan kentsel alanlarda yaşayan insan sayısı, ilk kez 2007'de nüfusun %50'sinden fazlasını oluşturacak hâle geldi ve 2018'de 4.2 milyara (%55) yükseldi. Günümüzde en çok kentleşmiş bölgeler, Kuzey Amerika (%82), Latin Amerika (%81), Avrupa (%74) ve Okyanusya'dır (%68); Afrika ve Asya ise dünyanın 3.4 milyar kişilik kırsal nüfusunun %90'ına sahiptir. Şehirlerde yaşamak, özellikle şehir merkezlerinde ve gecekondu mahallelerinde, suç ve çeşitli biçimlerde kirlilik gibi problemleri beraberinde getirir; bunun yanında, okuryazarlığın artışı, insanlığın genel bilgisine daha kolay erişim ve daha düşük açlık riski gibi avantajları da bulunur. Hem genel nüfusun hem de kentsel nüfusun oranının gelecek on yıllarda önemli ölçüde artması beklenmektedir.

Tarih boyunca, insanların çevre üzerinde büyük bir etkisi olmuştur. İnsanlar süper avcılardır ve diğer türler tarafından nadiren avlanırlar. Nüfus artışı, sanayileşme, arsa üretimi, aşırı tüketim ve fosil yakıtların yakılması, diğer canlıların devam eden kitlesel yok oluşunu önemli derecede hızlandıran çevresel bozulmaya ve çevre kirliliğine yol açmıştır. Holosen yok oluşunu hızlandırabilecek olan küresel iklim değişikliğine katkıda bulunan ana tür de insanlardır.

Biyoloji

Anatomi ve fizyoloji

İnsan fizyolojisinin çoğu özelliği, diğer hayvanların fizyolojisinin karşılık gelen yönleriyle homologdur. İnsan vücudu; bacaklar, gövde, kollar, boyun ve baştan oluşur. Yetişkin bir insanın vücudunda yaklaşık 100 trilyon (1014) hücre bulunur. İnsan vücudunda yer alan ve en yaygın olarak bu şekilde tanımlanan organ sistemleri, sinir, dolaşım, sindirim, endokrin, bağışıklık, örtü, lenfatik, kas-iskelet, üreme, solunum ve boşaltım sistemleridir. İnsanların diş formülü 'tür. İnsanlar, diğer primatlar ile karşılaştırıldığında oran olarak daha kısa damaklara ve çok daha küçük dişlere sahiptir. Kısa, ancak nispeten düz köpek dişlerine sahip olan tek primatlardır. Tipik olarak çapraşık dişlere sahiplerdir, kaybedilen dişlerden kaynaklanan boşluklar genç bireylerde genellikle hızlıca kapanır. İnsanlar yavaş yavaş üçüncü azı dişlerini kaybederler, bazı bireylerde ise doğuştan hiç olmaz.

İnsanlar ve şempanzeler, ortak bir şekilde körelmiş bir kuyruğa, apandise, esnek omuz eklemlere ve karşıt başparmaklara sahiplerdir. Galen,  2. yüzyılda pek çok hayvanı incelemiş ve "iç organlar, kaslar, atardamarlar, toplardamarlar, sinirler ve kemikler bakımından insana en çok benzeyenin" şempanzeler olduğu sonucuna varmıştır. İnsanların şempanzelerden farklı oldukları konulara, bipedalizm ve beyin büyüklüğü dışında, koku alma, işitme ve proteinleri sindirme örnek verilebilir. İnsanların diğer insansılara yakın bir kıl folikülü yoğunluğuna sahip olmalarına rağmen, bunların çoğu dışarıdan görünemeyecek kadar kısa ve ince olan vellus tüyleridir. Vücutlarının tamamına yayılmış 2 milyondan fazla ter bezine sahiptirler; bu sayı, çok fazla ter bezine sahip olmayan ve bu sahip oldukları bezler de avuç içlerinde ve ayak tabanlarında bulunan şempanzelerden çok daha fazladır. Tipik olarak, insanlar boyut olarak kendilerine yakın olan primatlardan daha zayıf olmaya meyillidir.

İnsanın cildinin ve saçının rengini, güneş ışığına karşı koruyucu etkisi de olan, melanin adı verilen pigmentler belirler. Von Luschan'ın skalasına göre, cilt rengi çok açık ve beyazdan çok koyu siyaha kadar değişkenlik gösterebilir. Saç rengi ise beyazdan kahverengiye, kırmızıya, sarıya ve en yaygın saç rengi olan siyaha kadar değişir. Yaş ilerledikçe saçtaki melanin oranı da azalır ve renk yavaş yavaş griye doğru ilerler. Cilt renginin koyulaşması, güneşten gelen ultraviyole ışınlarının radyasyonuna karşı koruma sağlama amaçlı, evrimsel bir adaptasyondur; ancak bazı daha yeni araştırmalar bunun sebebinin, güneşten alınan D vitamini ve ultraviyole ışınlarının sebep olduğu bir folik asit dengesizliği olduğunu öne sürmüştür. İnsan cildi ayrıca ultraviyole ışınlarına maruz kaldığında sonradan da kararabilir.

Araştırmalar, yetişkin bir erkeğin ortalama boyunun , yetişkin bir dişinin ortalama boyunun ise  olduğunu göstermiştir. Boyun küçülmesi bazı bireylerde orta yaşlarda başlayabilir, ancak çoğunlukla aşırı yaşlılarda gerçekleşme eğilimindedir. Tarih boyunca, zaman ilerledikçe daha iyi beslenme, sağlık hizmetleri ve yaşam koşullarının bir sonucu olarak insan popülasyonları ortalama olarak daha uzun boylu hâle geldi. Yetişkin bir insanın ortalama kütlesi erkeklerde , kadınlarda ise 'dır. Diğer birçok özellik gibi, vücut kütlesi ve vücut tipi de genetik yatkınlıktan ve çevreden etkilenir ve bireyden bireye büyük farklılıklar gösterir.

İnsanlar, diğer hayvanlardan çok daha hızlı ve isabetli atışlar gerçekleştirebilirler. İnsanlar ayrıca hayvanlar âlemi içerisindeki en iyi uzun mesafe koşucuları arasındadır, ancak kısa mesafelerde daha yavaşlardır. Nispeten ince vücut kılları ve daha verimli ter bezleri, uzun mesafeler boyunca koşarken sıcak çarpmasını engellemeye yardımcı olur.

Genetik

İnsanın genetik bilgilerinin çoğu hücre çekirdeğinin içinde yer alır. Çoğu hayvan gibi, insanlar da diploit ökaryotik bir türdür. Her somatik hücrede 23'er kromozomdan oluşan iki set bulunur ve bu setlerin her biri birer ebeveynden alınır; gametlerde ise iki ebeveynden alınanların bir karışımı olan tek bir kromozom seti bulunur. Bu 23 çift kromozom arasında, 22 çift otozom ve bir çift cinsiyet kromozomu vardır. Tıpkı diğer memelilerde olduğu gibi, insanlar bir XY biyolojik cinsiyet belirleme sistemine sahiptir, böylece dişiler XX, erkekler ise XY cinsiyet kromozomlarına sahip olur. Genler ve çevre; fiziksel özellikler, fizyoloji, hastalıklara yakalanmaya yatkınlık ve zihinsel yetenekler konularında insanın biyolojik çeşitliliğini sağlar. Genlerin ve çevrenin insanın hangi özelliklerini ne kadar etkilediği, günümüzde hâlâ tam olarak anlaşılamamıştır.

Dünya üzerinde, monozigotik ikizler dahil, genetik olarak aynı olan iki farklı insan bulunmamaktadır, ancak iki birey ortalama olarak %99,5 ila %99,9 genetik benzerliğe sahiptir. Bu insanları şempanzeler dahil diğer büyük insansı maymunlardan daha homojen yapar. İnsanların DNA'larındaki bu düşük çeşitlilik, 100.000 yıl önce Pleistosen Çağ'ın sonlarına doğru gerçekleşen bir nüfus darboğazının varlığına işaret etmektedir. Doğal seçilim, son 15.000 yılda genomun belirli bölgelerinde yönlendirilmiş seçilim görüldüğüne dair kanıtlar ile, insan popülasyonları üzerinde etkisini sürdürmeye devam etti.

İnsan genomu ilk kez 2001'de dizilendi ve 2020'ye gelindiğinde yüz binlerce genom dizilenmişti. 2012'de Uluslararası HapMap Projesi, 11 farklı popülasyondaki 1.184 farklı bireyden alınmış genomları inceledi ve 1.6 milyon tek nükleotid polimorfizmini tanımladı. Afrikalı popülasyonlar, en fazla sayıda özel veya dünyanın başka yerlerinde bulunmayan genetik varyantları barındırmaktadır. Modern Batı Afrika popülasyonunun DNA'sının %2 ila 19'u; insanların 50.000 yıl önce çiftleştiği, modern insanlar ile Neandertaller ve Denisovalardan dahi daha uzaktan akraba olan "gizemli" bir arkaik insan türünden gelir. Diğer popülasyonlarda bulunan yaygın varyantların çoğunun Afrikalılarda da bulunmasına rağmen, diğer bölgelere, özellikle de Okyanusya ve Amerika'ya özel çok sayıda özel varyant da bulunmaktadır. 2010'da yapılmış tahminlere göre, insanlarda yaklaşık 22.000 gen bulunur. Genetikçiler, yalnızca anneden aktarılan Mitokondriyal DNA'yı karşılaştırıp inceleyerek, genetik izleri tüm modern insanlarda bulunan, "Mitokondriyal Havva" olarak adlandırılmış son dişi ortak atanın 90.000 ila 200.000 yıl önce yaşamış olduğunu buldular.

Modern insanın soyu tükenmemiş en yakın akrabaları sıradan şempanzeler ve bonobolardır. Bu iki şempanze türü ve  milyonlarca yıldır farklı bir evrim çizgisi izlemelerine rağmen tamamlanmış gen haritalarına göre aralarındaki yakınlık fare ile sıçan arasındaki yakınlıktan on kat daha fazla, akraba olmayan iki insan birey arasındaki yakınlıktan ise on kat daha azdır. Bu iki şempanze türü ve insanın DNA'sının yapısının %98.4'ü tamamen aynıdır.

Yaşam döngüsü

İnsan üremesinin çoğu cinsel ilişki aracılığıyla iç döllenme ile gerçekleşir, ancak yardımcı üreme teknolojisi yoluyla da meydana gelebilir. İki eşey hücresinin oluşması sonucu zigot oluşur ve zamanla embriyo hâline gelir. Ortalama gebelik süresi 38 haftadır, ancak normal bir hamilelikte bu süre 37 gün kadar değişebilir. Embriyonun gelişmesi, insanın gelişiminin ilk sekiz haftasını kapsar; dokuzuncu haftanın başından sonra embriyo artık bir fetüs olur. Eğer çocuğun tıbbi nedenlerle daha erken doğması gerekiyorsa doğum indüksiyonu veya sezaryen gerçekleştirilebilir.

İnsanlarda doğum, komplikasyonların ve ölüm riskinin çok daha yüksek olması nedeniyle, diğer türler ile karşılaştırıldığında tehlikelidir. Fetüsün başının boyutu ile pelvisin çapı arasındaki fark, diğer primatlara göre daha azdır. Bunun sebebi günümüzde tam olarak anlaşılamamıştır (eskiden bu durum bipedalizm ve obstetrik ikilem ile ilgili evrimsel baskıların birbiriyle çelişmesinin bir sonucu olarak açıklansa da yakın tarihteki araştırmalar bundan daha karmaşık olabileceğini göstermektedir), ancak 24 saat veya daha fazla sürebilen ağrılı bir doğuma sebep olur. Doğumların başarılı bir şekilde gerçekleşme şansı, 20. yüzyılda yeni tıbbi teknolojilerin geliştirilmesiyle nispeten daha zengin ve gelişmiş olan ülkelerde önemli ölçüde arttı. Buna karşılık, hamilelik ve doğum, gelişmiş ülkelere oranla yaklaşık 100 kat daha fazla olan anne ölümü oranları ile dünyanın gelişmekte olan bölgelerinde tehlikeli olmaya günümüzde hâlâ devam etmektedir.

Gelişmiş ülkelerde bebekler ortalama olarak doğumda  ağırlığında ve  boyunda olurlar. Bunun yanında, düşük doğum ağırlığı gelişmekte olan ülkelerde yaygındır ve bu bölgelerdeki yüksek bebek ölüm oranlarının sebeplerinden biridir. Tarih ilerledikçe çocuk ölümleri büyük oranda gerilemiştir. 20. yüzyıla kadar tarım toplumlarında çocukların ortalama üçte biri yetişkinliğe asla ulaşamaz ve çocukluk hastalıkları nedeniyle ölüyordu: 17 yüzyılda İngiltere'de her bin yeni doğandan 150'si ömrünün ilk yılları içerisinde, çocukların üçte biri de on beş yaşına gelmeden ölüyordu; günümüzde ise bin İngiliz bebeğinden ilk yılda 5'i, 15 yaşından önce de 7'si ölmektedir. Çocuklara çoğunlukla annenin baktığı diğer primatların aksine, insanlarda hem anne hem de baba çocuklarına bakım sağlar. Doğumdan sonra aciz olan insanlar, yıllarca büyümeye devam eder ve 15 ila 17 yaşlarında cinsel olgunluğa ulaşırlar.

İnsan ömrü, tanımlamalara göre değişmek üzere üç ile on iki farklı evreye ayrılmıştır. Yaygın olarak bahsedilen evreler; bebeklik, çocukluk, ergenlik, yetişkinlik ve yaşlılık olarak sayılabilir. Bu evrelerin uzunlukları, kültürler ve tarihi dönemler arasında farklılık gösterebilir. Ergenlik dönemi tipik olarak alışılmadık derecede hızlı gerçekleşen bir büyümeyle karakterize edilir, bu dönemde vücut boyutu genel olarak %25 artar. Şempanzeler için ise aynı oran sadece %14'tür. İnsanlar menopozun gerçekleştiği az sayıda canlıdan biridir. Dişiler 50 yaş civarında menopoza girer ve kısırlaşırlar. Menopozun aslında, bireyin yaşlılığa kadar çocuk doğurmaya devam etmek yerine mevcut çocuklarına daha fazla zaman ve kaynak ayırmasını sağlayarak üreme başarısını arttırdığı çeşitli kitleler tarafından öne sürülmüştür.

Bir bireyin yaşam süresi iki ana faktöre, genetiğe ve yaşam tarzına bağlıdır. Biyolojik ve genetik nedenler gibi çeşitli faktörler nedeniyle, kadınlar erkeklerden ortalama dört yıl daha uzun yaşar. 2018 itibarıyla, ortalama bir kız çocuğunun beklenen yaşam süresi 74.9 yıl iken, bir erkek çocuğu için aynı sayı 70.4 yıldır. Beklenen yaşam süresi, coğrafyadan coğrafyaya çoğunlukla ekonomik koşullar ile ilgili olan önemli değişiklikler gösterir; örneğin, Hong Kong'da doğumda beklenen yaşam süresi kızlar için 87.6 ve erkekler için 81.8 yıl iken Orta Afrika Cumhuriyeti'nde kızlar için 55.0 ve erkekler için 50.6 yıldır. HIV/AIDS nedeniyle Esvatini'de doğumda beklenen yaşam süresi 2010'da 40 yıla kadar düşmüş, ancak son yıllarda yeniden 50'lere yükselmiştir. Avcı-toplayıcı döneminde ortalama yaşam süresi 30 ila 40 yıldı, ancak bu sayı yüksek çocuk ölümleriyle alakalıydı. Ölüm oranının yüksek olduğu ilk yılları sağ bir şekilde geçiren çocukların, yaklaşık 60 yıl yaşama şansı yüksekti ve bazıları 80'li yaşlarına kadar yaşayabiliyordu. Yaklaşık iki yüz yıl öncesine kadar ise, ortalama yaşam süresi tüm dünyada 25 ila 40 arasında değişmekteydi. Gelişmiş ülkelerin nüfusları genel olarak yaşlanmaktadır ve bu ülkelerde ortanca yaş 40 civarındadır. Gelişmekte olan dünyada ise ortanca yaş 15 ila 20 yıldır. Her beş Avrupalıdan biri 60 yaş veya üzerindeyken, aynı oran Afrikalılar için her yirmi bireyden biridir. Birleşmiş Milletler'in 2002'de yaptığı tahminlere göre, dünyada 100 veya üzeri bir yaşta olan insanların sayısı 210.000'dir. Bugüne kadar yaşamış en yaşlı insan, 4 Ağustos 1997'de öldüğünde 122 yıl 164 gün yaşında olan Jeanne Calment idir; daha uzun süre yaşadığı iddia edilen insanlar da olmuştur, ancak bu iddiaların hiçbiri yasal temellere dayandırılamamıştır.

Beslenme

Yüzbinlerce yıl boyunca, insanlar avcı-toplayıcılık yaparak yiyecek buldu ve meyveler, tahıllar, yumrular, mantarlar, böceklerin larvaları ve sularda yaşayan yumuşakçalar gibi, yakınlarında bulunan kaynakların verdiklerini birleştirip kullanarak veya av hayvanlarını avlayıp öldürerek geçimlerini sağladı. Ateş, yemek hazırlamak ve pişirmek için 'tan, bazı araştırmacılara göre ise  kadar erken bir dönemden beri kullanılmıştır. Yaklaşık 10.000 yıl önce insanlar tarım yapmaya başladı ve bu beslenme düzenlerini önemli derecede değiştirdi. Beslenme düzenindeki bu değişiklik insan biyolojisini de etkiledi: Süt hayvancılığının yayılması, yeni ve zengin bir besin kaynağı ortaya çıkararak bazı yetişkinlerin laktozu sindirebilecek şekilde evrilmesini sağladı. Tüketilen gıdalar, bu gıdaların hazırlanma şekli ve nasıl tüketildikleri zaman ilerledikçe değişti ve günümüzde farklı yerlerin farklı kültürlerinde de değişiklik göstermektedir.

İnsanlar, hem bitkisel hem de hayvansal besinlerle beslenen hepçillerdir. Farklı bölgelerde bulunan farklı besin kaynakları ile farklı kültürel ve dini normlar ile, insan grupları, vejetaryen ve veganlardan çoğunlukla etçil beslenenlere kadar değişen farklı farklı beslenme düzenleri benimsemişlerdir. Bazı durumlarda, insanların beslenme düzenlerine yönelik kısıtlamalar hastalıklara varabilecek bozukluklara yol açabilir; ancak bununla birlikte, insan grupları, dengeli bir şekilde beslenebilmek amacıyla farkı gıda kaynaklarını kullanmak için hem genetik özelleşme hem de kültürel temaslar yoluyla birçok beslenme düzenine uyum sağlamıştır. Beslenme düzenleri, farklı kültürlerin önemli bir kısmını kapsar ve gıda biliminin gelişmesini sağlamıştır.

Genellikle, vücutta saklanan yağ oranına da bağlı olarak, insanlar beslenmeden ve gıda almadan 8 hafta kadar hayatta kalabilirler. Sıvı almadan ise çoğunlukla üç veya dört, en fazla ise bir hafta hayatta kalınabilir. 2020'de yapılmış tahminlere göre, her yıl 9 milyon insan direkt veya dolaylı olarak açlıkla bağlantılı olan sebeplerden ölmektedir. Çocuklarda yetersiz beslenme de yaygındır ve küresel hastalık yükünün artmasını sağlayan önemli faktörlerden biridir.

Bununla birlikte, gıdaların ve beslenmenin küresel ölçekte dağılımı eşit değildir. Obezite, insan grupları arasında hızlıca artmış ve bazı gelişmiş ülkeler ile birkaç gelişmekte olan ülkede sağlık önemli sağlık sorunlarına ve artan ölüm oranlarına yol açmıştır. Dünya çapında bir milyardan fazla insan obezdir, ve ABD'de obezlerin toplam nüfusa oranı %35 kadardır. Obezite, bireyin harcadığından daha çok kalori tüketmesinden kaynaklanır ve aşırı kilo alımının sebebi genellikle enerji yoğunluklu beslenme düzenleridir.

Psikoloji

İnsan beyni, merkezî sinir sisteminin merkezidir ve çevresel sinir sistemi için de ana kontrol merkezi olarak görev yapar. Soluma ve sindirim gibi iradedışı ve otonom aktiviteleri kontrol etmesinin yanı sıra düşünme, akıl yürütme ve soyutlama gibi bilinçli etkinlikleri de gerçekleştirir. Bu bilişsel süreçler beraber zihin kavramını oluştururlar ve davranışsal sonuçlarıyla birlikte psikoloji alanında araştırılır ve incelenirler.

Yüksek bilişsellikle ilişkilendirilen prefrontal korteks bölgesi oldukça gelişmiş olan insanların beyni, kendileri tarafından doğadaki en "zeki" ve yetenekli beyin kabul edilir ve bilinen diğer tüm türlerin beyinleri ile zihinsel kapasitelerini geride bırakır. Ancak bu tanım tartışmalıdır; diğer bazı hayvanların belli başlı alanlarda duyularını adapte edip insanlara göre mükemmelleşmesi ile, objektif bir şekilde zekâyı tanımlamak zordur. Diğer birçok hayvan, çoğunlukla içgüdü ve taklit yoluyla basit aletler kullanarak çeşitli yapılar oluşturabilse de, insan teknolojisi bundan çok daha karmaşıktır ve üstüne üstlük zaman ilerledikçe sürekli olarak gelişip evrilmektedir. İnsanlar tarafından oluşturulmuş en eski aletler ve yapılar bile, diğer herhangi bir canlı tarafından oluşturulmuş yapı ve aletlerden çok daha ileri bir düzeydedir.

İnsanın bilişsel yeteneklerinin diğer herhangi bir türden çok daha ilerlemiş olmasına rağmen, bu yeteneklerin çoğu diğer canlıların davranışlarında da ilkel bir formda da olsa gözlemlenebilir. Modern antropoloji, Charles Darwin'in "insan ve üst hayvanlar arasındaki bilişsel fark, ne kadar büyük olursa olsun, kesinlikle bir evre farkıdır ve türsel değildir" şeklindeki bulgusunu desteklemektedir. Bunun yanında, tamamen benzersiz olmasalar da insanları diğer hayvanlardan kesin bir şekilde ayıran bazı özellikler de vardır. İnsanlar, bir epizodik belleğe sahip olan ve "zihinsel zaman yolculuğu" yapabilen tek canlılar olabilirler. Diğer sosyal hayvanlarla karşılaştırıldığında, yüz ifadelerinde oldukça yüksek bir esnekliğe sahiplerdir. İnsanlar, duygularla bağlantılı olarak gözyaşı döktükleri bilinen tek hayvanlardır ve bununla birlikte bir zihin kuramına sahip olan tek hayvan olup olmadıkları da tartışılmaya devam etmektedir.

Uyku ve rüya

İnsanlar çoğunlukla gündüzcüllerdir. Ortalama bir yetişkinin günde yedi ila dokuz saat uyuması gerekirken aynı miktar bir çocuk için dokuz ila on saat arasındadır; yaşlılar ise genellikle günde altı ila yedi saat uyurlar. Uyku eksikliğinin sağlık üzerinde çeşitli olumsuz etkileri vardır; bir yetişkinin uyku zamanının günde dört saat ile kısıtlanması, birey üzerinde zayıflamış bir hafıza, yorgunluk, saldırganlık ve fiziksel rahatsızlıklar gibi fizyolojik ve psikolojik etkilere sebep olur, ancak buna rağmen gerekli sürelerden daha az uyumak insanlar arasında yaygındır.

İnsanlar, uykuları sırasında zihinlerinde duyusal görüntüleri ve sesleri hayal ederek rüya görürler. Rüyalar beyindeki pons yapısı tarafından genellikle uykunun hızlı göz hareketi evresinde gerçekleştirilirler. Bir rüyanın uzunluğu birkaç saniyeden 30 dakikaya kadar değişebilir. İnsanlar her gece yaklaşık üç ila beş rüya görürler ve bazı bireyler bu sayıyı yediye kadar çıkarabilir, ancak çoğu rüya anında veya hızlı bir şekilde unutulur. Eğer hızlı göz hareketi evresine uyanılırsa rüyanın hatırlanma ihtimali daha yüksektir. Rüyalarda gerçekleşen olaylar, bireyin kendinin farkında olduğu lüsid rüyalar haricinde, rüyayı gören kişinin kontrolü dışında gerçekleşir.

Bilinç

İnsan bilinci, en basit şekilde "içsel veya dışsal varoluşun duyumu veya farkındalığı" veya "insanın kendisini ve çevresini tanıma yeteneği" şeklinde tanımlanabilir. Filozoflar ve bilim adamları tarafından yüzyıllardır süren analizlere, tanımlara, açıklamalara ve tartışmalara rağmen, bilinç konusu, "hayatımızın hem en bilinen hem de en gizemli yönü" olarak günümüzde anlaşılmaz ve tartışmalı olmaya devam etmektedir. Öyle ki; konu hakkında üzerinde yaygın olarak anlaşılan tek şey, bilincin var olduğu sezgisidir. Tam olarak neyin bilinç olarak tanımlanıp araştırılması gerektiği konusunda da görüşler büyük farklılık gösterir. Bazı filozoflar; konuyu duygusal deneyimin kendisi olan fenomenal bilinç ve akıl yürütme ile eylemleri doğrudan kontrol etmek için kullanılan psikolojik bilinç olarak ikiye böler. Bilinç terimi bazen "zihin" ile eşanlamlı olarak kullanılır, ancak genelde eşanlamlıdan ziyade zihnin sadece bir yönü olarak tanımlanır. Tarihsel olarak içgözlem, özel düşünce, hayal gücü ve istenç ile ilişkilendirilen bilinç, günümüzde genellikle bir tür tecrübe, biliş, his veya algı şeklinde görülür. "Farkındalık", "farkındalığın farkındalığı" veya "özfarkındalık" olarak da ortaya çıkabilir. Bilincin sınıfları da, üzerinde anlaşılamayan bir konudur; farklı bilinç seviyeleri ve düzeyleri, farklı bilinç türleri veya içinde değişen özelliklere sahip tek bir bilinç türünün varlığı çeşitli filozoflar tarafından öne sürülmüştür.

İnsanlar; bütün büyük insansı maymunlar (goriller, şempanzeler, orangutanlar ve bonobolar), yunuslar, tek bir Asya fili, Avrupa saksağanları, katil balinalar ve temizleyen lapinagiller ile birlikte bir hayvanın yansımasının kendine ait olduğunu tanıyıp tanımayacağını test eden ayna testini geçebilen türlerden biridir. İnsan çocuklarının çoğu en az 18 aylıkken ayna testini geçer.

Toplum

Dil

Dil veya lisan, insanların düşündüklerini ve hissettiklerini bildirmek için kelimelerle veya işaretlerle yaptıkları anlaşmadır. Konuşma ve yazma biçimleri olarak da adlandırılabilir.

Din

Arapça kökenli bir sözcük olan din sözcüğü, köken itibarıyla "yol, hüküm, ödül" gibi anlamlara sahip olup genellikle doğaüstü, kutsal ve ahlaki ögeler taşıyan, çeşitli ayin, uygulama, değer ve kurumlara sahip inançlar bütününe verilen isimdir. Zaman zaman inanç sözcüğünün yerine kullanıldığı gibi, bazen de inanç sözcüğü din sözcüğünün yerinde kullanılır. Dinler tarihine bakıldığında, birçok farklı kültür, topluluk ve bireyde din kavramının farklı biçimlere sahip olduğu görülür.

İnsanoğlu çok eski çağlardan beri doğaüstü olana ilgi göstermiş, kendini tüm insan ırkı içerisinde yalnız hissetmiş ve bir tanrıya veya tanrılara sığınma ihtiyacı duymuştur.

İnsan bir varlık arayışı içerisindedir. Bu arayış geçmişten günümüze değin gelmektedir. Bu arayış neticesinde varlıklarını anlamlandıracak çeşitli somut ve soyut olgulardan yararlanarak birçok inanç sistemi geliştirmişler veya kabul etmişlerdir. Bunlar arasında metaya, canlıya, doğaya veya 5 duyu ile tespit edilemeyip akıl ve hissiyat ile buldukları bir tanrının veya pek çok tanrının varlığına inanmaları en temel olanıdır.

İnsanların pek çoğu ölümden korkmaktadır. Birçok dinin temasında varlığın bir şekilde biçim veya boyut değiştirerek devam edeceği inancı vardır. Hiçbir dine inanmayan veya bir tanrının varlığını kabul etmeyen bireylerin bir kısmı bile insana ait tözün, bir şekilde enerji olarak devam edeceği düşüncesine sahiptir. Bu düşünce, öldükten sonra hiçliğe karışılacağı düşüncesinin insanlara verdiği psikolojik rahatsızlıktan ötürü bulunur. Bu da insanın varlık arayışının bir başka yönüdür ve dine yönelten bir özelliğidir.

Yaratılış miti

Birçok dinde insanın yüce bir varlık tarafından bugünkü hâlinde yaratıldığı inancı mevcuttur. Birçok dinin ve mitolojinin, yaratılmış ilk erkek ve ilk kadınla alakalı mitleri bulunur (Örn. İbrahimi dinlerde Adem ve Havva). Bu hikâyeler günümüzde mitoloji olarak kabul edilir.

Kaynakça

Dış bağlantılar

 A Look at Modern Human Origins , C. David Kreger
 Tree of Life'da Homo sapiens
 Why Humans and Their Fur Parted Way , Nicholas Wade, New York Times, 19 Ağustos 2003
 Human evolution: the fossil evidence in 3D , Philip L. Walker ve Edward H. Hagen, Kaliforniya Üniversitesi,

İnsansılar
Kozmopolit omurgalılar
Süper yırtıcılar
Carl Linnaeus tarafından adlandırılmış taksonlar
Antropoloji
Hominina
Hominini

İnsan


Parketaža je postupak koji se koristi za stabilizaciju slika na dasci. Sastoji se od mreže prečaka na stražnjoj strani slike. Glavna je svrha postupka stabilizacija daske u vodoravnom i okomitom smjeru, sve u svrhu očuvanja ravne površine.

Prečke postavljene okomito ili vodoravno učvršćene su za stražnju stranu slike, ove su prečke usporedne sa strukturom drveta daske na kojoj je slika, dok su one sekundarne (vertikalne) postavljene slobodno te ih drže samo kanali na donjim prečkama,odnosno okviru.Ovo omogućuje određenu slobodu u kretanju daske,koja se savija u skladu s vlagom i temperaturom okoliša u kojem se slika nalazi.

Ovaj se postupak često vidi na slikama starih majstora 16. i 17. stoljeća,kada je praksa slikanja na hrastovim pločama bila raširena.

Brojni su razlozi za odabir parketaže.Može se izvesti u svrhu ponovnog spajanja puknute ili ispucale slike.Također se može postaviti i kako bi izvijenu sliku stabilizirali,očuvali ili pozadinski ojačali.

Sve to treba uzeti u obzir kod promišljanja o potrebi izrade parketaže za neku sliku na dasci.To je invazivan postupak koji može uključiti i brušenje stražnje strane slike,a kako bi dobili ravnu površinu za fiksiranje prečki.Postupak je ireverzibilan,te mjenja stanje umjetnine,što pak za sobom povlači i određena etička pitanja.

Kod dosta slika s parketažom klizeće se prečke često zaglave, što vodi do permanentnog deformiranja ili čak pucanja same ploče.Postavljanje parketaže skoro uvijek vodi ka ozbiljnim strukturalnim problemima,zavisno o klimi gdje se slika nalazi,te kako su daske rezane.Danas se parketaža stoga smatra definitivno zastarjelom i kritiziranom metodom. Iako se o njenoj upitnoj efikasnosti govorilo i ranije tek je pedesetih godina prošlog stoljeća sustavno preispitana efikasnost ovog postupka.Kao i kod dubliranja slika i ovdje je bilo onih koji su smatrali postupak sto posto efikasnim i ispravnim te   su ga preporučali čak i suvremenim slikarima koji su radili na dasci(primjerice čuveni Doerner).Tek   Straub 1963. smatra da je postupak bolje ne primjenjivati.

Alternativni postupci

Balsa blokovi

Potporna konstrukcija sa sistemom letvica,konusnih opruga i vijaka
Ovaj je postupak razvijen od strane C .Castellija te patentiran 1992. godine.

Poprečne letvice

Mikroklimatske komore
Iako nisu idealno rješenje mikroklimatske su komore danas najbolje što se može učiniti za dugotrajno i kvalitetno zbrinjavanje nestabilnih slika na dasci,odnosno slika izloženih ili čuvanih u neprimjerenim uvjetima.Prva slika postavljena u hermetički zatvoren ostakljeni okvir bila je jedna slika J.M.W. Turnera, još davne 1892.Četrdeset godina kasnije pojavio se prvi patent za klasičnu pasivnu mikroklimatsku komoru(Britanski patent 396 439),koja je uključivala i posudu s higroskopnim materijalom. Komore s aktivnim sustavom prvi se puta javljaju oko 1938. u SAD,a prvi komercijalni sustav 1984.godine.Danas se kao higroskopna tvar najčešće koristi silika gel,te zaštićeni proizvod Art-Sorb.

Dodatan razlog za uporabu mikroklimatskih komora je taj što one najjednostavnije,s već spomenutim pasivnim sustavom kontrole relativne vlage nisu niti odviše složene za izradu,niti odviše skupe.

Dodatna literatura

Knjige
Dardes, K.; Rothe, A. (eds.).  The Structural Conservation of Panel Paintings:Proceedings of a symposium at the J. Paul Getty Museum,Los Angeles 1998.

P. Luigi Villari:Il restauro dei supporti lignei. Le parchettature e le nuove strutture di sostegno,Milano 2004.

Ciatti,M., Castelli,C., Santacesaria,A.  Panel painting: technique and conservation of wood supports,Firenca 2006.

Paul van Duin, Nico Kos,  The conservation of panel paintings and related objects,Amsterdam 2014.(online)

Paul van Duin, Nico Kos,  The conservation of panel paintings and related objects,pregled literature,Amsterdam 2014.
 (online)

Periodika

Carità, R.: Proposte per la parchettatura delle tavole. In Bollettino dell'Istituto Centrale per il Restauro, vol. 16, 173–88.1953., Rome: Ministero della Pubblica Istruzione.
Von Imhoff H.C., Reinforcing a Thin Panel Painting, Conservation of Wood
in Painting and the Decorative Arts, Preprints of the Contributions to the Oxford
Congress, 17-23 September 1978, p. 157 - 164
Castelli C., Proposta per un nuovo tipo di traversa per dipinti su tavola,
OPD Restauro: rivista dell'Opificio delle pietre dure e laboratorio di restauro di
Firenze, 2, 1987, p. 78 - 80
Brewer A. and Forno C., Moiré fringe analysis of cradled panel paintings,
Studies in Conservation, 1997, p. 211 - 230
Bauermeister J., Struchtrup M., Zur Abnahme von Parkettierungen, Restauro
8, 2011, p. 18 - 26
Hopfner I., The Development of Flexible Auxiliary Support Systems
for Panel Paintings and the Monitoring of Panel Movement by Strain
Gauges, Facing the Challenges of Panel Painting Conservation: Trends, Treatments,
and Training, proceedings of a symposium at the Getty Centre, 17-18
May 2009, Phenix Alan (Editor) and Chui Sue Ann (Editor), The Getty Conservation
Institute, Los Angeles, California, 2011, p. 69 - 81
Lebas F.J.M., The Cradling of a Relief of the Annunciation Attributed to
Martin Schaffner, The structural conservation of panel paintings: proceedings
of a symposium at the J. Paul Getty Museum, 24-28 April 1995, Dardes
Kathleen (Editor) and Rothe Andrea (Editor), The Getty Conservation Institute,
Los Angeles, California, 1998, p. 359 - 363
Miller M.A., Bisacca G., Galitzine D., The Development of a Spring Mechanism
for Use in Conjunction with Auxiliary Supports for Previously
Thinned Panels, Facing the Challenges of Panel Painting Conservation:
Trends, Treatments, and Training, proceedings of a symposium at the Getty
Centre, 17-18 May 2009, Phenix Alan (Editor) and Chui Sue Ann (Editor), The
Getty Conservation Institute, Los Angeles, California, 2011, p. 59 - 68

Izvori

Vanjske poveznice
https://www.metmuseum.org/pubs/bulletins/1/pdf/3257349.pdf.bannered.pdf

Konzervacija

Parketaža


Le dème de Farrés, en  / Dímos Farrón, est un ancien dème du district régional d'Achaïe, en Grèce-Occidentale. Depuis  2010, il est fusionné au sein du dème d'Érymanthe.

Selon le recensement de 2011, la population du dème compte .

La localité tire son nom de la cité antique de .

Notes et références

Voir aussi

Liens externes

Dème en Grèce-Occidentale
Ancien dème en Grèce

Dème de Farrés


في الجبر الخطي, تكون مصفوفة التناوب alternant matrix, عبارة عن مصفوفة مع بنية خاصة، لدى كل الأعمدة المتعاقبة دالة خاصة تطبق على مداخلها. و محدد التناوب alternant determinant هو عبارة عن محدد لمصفوفة التناوب. مثل حجم المصفوفة مضروبة في  مرة; يمكن كتابة مصفوفة  على أنها:

أو بأكثر إيجازاً:

بالنسبة لجميع الأرقام القياسية لكل من  و . (بعض المؤلفون يستعملون المنقول transpose على المصفوفة أعلاه.)

من أمثلة مصفوفة التناوب هي مصفوفات فانديرموند, إذا كانت  و مصفوفات مور إذا كانت .

تستعمل المصفوفات التناوب في نظرية التشفير في بنية الشفرة التناوب.

انظر أيضاً
 قائمة المصفوفات

مراجع

محددات
مصفوفات

مصفوفة متناوبة


Os ataques a civis durante a invasão da Ucrânia pela Rússia em 2022 foram ataques efetuados contra localidades com grande concentração de civis e sem uma justificativa válida para o risco do ataque. No geral, instituições dos direitos humanos como a Human Rights Watch e a Anistia Internacional categorizam estes ataques como crimes de guerra. No geral os ataques são efetuados de maneira aérea, e muitas vezes com arma de baixa precisão, como bombas de fragmentação que são proibidas pelas convenções de Genebra.

Ataques

Visão geral
Dês do inicio da invasão, foram registrados cerca de 16 ataques do gênero, que acabaram por vitimar aproximadamente 957 civis e ferir outros 553. O primeiro ataque deste tipo foi registrado no dia 3 de março de 2022 na cidade de Chernigov, o bombardeio em questão acabou por ceifar 47 civis e ferindo outros 18. Até o momento o ataque mais grave foi um massacre que ocorreu em Bucha que acabou por matar mais de 400 civis, vários destes com sinais de tortura e amarrados, além de outros vários enterrados em uma vala comum.

As justificativas  para os ataques variam, mas, no geral, baseiam-se em informações não confirmadas de que o alvo seria uma "zona militar disfarçada de zona civil". Em alguns casos, a presença de uns poucos militares, que estavam auxiliando na retirada de civis, foi citada como motivo, o que, entretanto, não retira o caráter criminoso do ataque - realizado sem as precauções necessárias à preservação da vida desses civis.

Lista

Reações internacionais

Anistia Internacional

A Anistia Internacional vem acompanhando a guerra e relatando sobre os ataques individualmente, em uma nota a Anistia informou que:

Human Rights Watch

A Human Rights Watch também vem acompanhando todos os ataques a civis e tentando reconhecer suas justificativas, mesmo diversas vezes sendo observado a falta de justificativas válias para os ataques.

União Europeia

A União Europeia observa a situação na ucrânia de maneira mais crítica, principalmente por suas relações com a Ucrânia e com a Rússia.

Organização das Nações Unidas

A Organização das Nações Unidas também tem observado a guerra de perto, além de criar uma sessão emergencial para a analise da situação no país, em seu site á um comunicado:

O secretário-geral da Assembleia Geral sobre a Ucrânia, Antonio Guterres realizou uma nota à imprensa em 2 de março de 2022, esta nota diz:

Organização do Tratado do Atlântico Norte

A Organização do Tratado do Atlântico Norte (OTAN), um dos fatores que levaram a invasão do território Ucrâniano, se pronunciou através de seu secretário-geral Jens Stoltenberg em uma entrevista coletiva:

Galeria de imagens

Invasão da Ucrânia pela Rússia (2022–presente)
Massacres em 2022
Crimes de guerra

Ataques a civis durante a invasão da Ucrânia pela Rússia em 2022


Yaylak,  Aksaray ilinin Sarıyahşi ilçesine bağlı bir köydür.

Tarihçe
Köy, 1928'den beri aynı adı taşımaktadır.

Coğrafya
Aksaray il merkezine 105 km, Sarıyahşi ilçe merkezine 5 km uzaklıktadır.

Nüfus

Kaynakça

Dış bağlantılar
 Yerelnet

Sarıyahşi belde ve köyleri

Yaylak, Sarıyahşi


Sergej Nikolajevitj Vinogradskij (eller Winogradsky; , ; født 1. september 1856, død 25. februar 1953) var en ukrainsk-russiske mikrobiolog, økolog og forsker i jordbundslære, der formulerede det banebrydende koncept om stofkredsløb.

Vinogradskij opdagede de første kendte form for litotrofi under sin forskning med Beggiatoa-bakterier i 1887. Han beskrev, hvordan Beggiatoa iltede hydrogensulfid (H2S) som energikilde og danner intracellulære svovldråber. Denne forskning var det første eksempel på litotrofi, men ikke autotrofi.

Hans forskning i nitrificerende bakterier beskrev de første kendte former for kemoautotrofi, der viser, hvordan en litotrof fikserer kuldioxid (CO2) og derved skabe organiske forbindelser.

Han opfandt dyrkningsmetoden Winogradsky-søjle.

Han var medlem af Royal Society.

Biografi
Vinogradskij blev født i Kijev (dengang en del af det Det Russiske Kejserrige). I denne tidlige fase af sit liv var Vinogradskij "stærkt troende ortodokse", men han blev senere ureligiøs.

Han blev optaget på Kejserlige Konservatoriet for Musik i St. Petersborg i 1875 for at studere klaverspil. Men efter to år af musikuddannelse kom han til Universitetet i Sankt Petersborg i 1877 at studere kemi under Nikolaj Mensjutkin () og botanik under Andrei Sergejevitj Famintzin ().

Han modtog et diplom i 1881, studerede videre og fik en kandidatgrad i botanik i 1884. I 1885 begyndte han at arbejde på Universitetet i Strasbourg under den berømte botaniker Anton de Bary; Vinogradskij blev kendt for sit arbejde med svovlbakterier.

I 1888 flyttede han til Zürich, hvor han påbegyndte undersøgelser af nitrificeringsprocessen. Han identificerede slægterne Nitrosomonas og Nitrosococcus, som oxiderer ammonium til nitrit, og Nitrobacter, som oxiderer nitrit til nitrat.

Han vendte tilbage til Sankt Petersborg i perioden 1891-1905 og stod i spidsen for afdelingen for generel mikrobiologi i Institut for Eksperimentel Medicin, og i denne periode identificerede han den obligate anaerobe Clostridium pasteurianum, som er i stand til at fiksere atmosfærisk kvælstof.

I 1901 blev han valgt til æresmedlem af Moskvas Selskab af Naturforskere, og i 1902 blev han medlem af det franske videnskabsakademi.

Han trak sig tilbage fra aktiv videnskabelige arbejde i 1905 og opdelte sin tid mellem sin private ejendom og Schweiz. I 1922 accepterede han en invitation til at lede en division af landbrugs-bakteriologi ved Institut Pasteur på en eksperimenterende station i Brie-Comte-Robert, Frankrig, omkring 30 km fra Paris. I denne periode arbejdede han på en række emner, heriblandt jernbakterier, nitrificerende bakterier, kvælstoffiksering af Azotobacter, cellulose-nedbrydende bakterier og kultiveringsmetoder for mikroorganismer i jord. Vinogradskij trak sig tilbage fra arbejdslivet i 1940 og døde i Brie-Comte-Robert i 1953.

Opdagelser
Vinogradskij opdagede forskellige biogeokemiske kredsløb og dele af disse cykler. Disse opdagelser, der omfatter
 Hans arbejde med bakteriel sulfat-reduktion, som han først blev kendt for, herunder den første kendte form for litotrof (i form af Beggiatoa).
 Hans arbejde med kvælstofkredsløbet, herunder
 Identifikation af den obligate anaerobe Clostridium pasteurianum, der er i stand til at fiksere atmosfærisk kvælstof, og som findes i bælgplanters rodknolde.
 Kemosyntese – hans mest kendte opdagelse
  Winogradsky-søjler

Kemosyntese
Vinogradskij er bedst kendt for at opdage kemoautotrofi, der hurtigt blev populært kendt som kemosyntese, den proces, hvorved organismer udtrækker energi fra en række forskellige uorganiske forbindelser og danner kulstof i form af kuldioxid. Tidligere troede man, at autotrofer fik deres energi alene fra lyset, og ikke ud fra reaktioner af uorganiske forbindelser. Med opdagelsen af organismer, der iltede uorganiske forbindelser såsom hydrogensulfid og ammoniak som energikilder kan autotrofer opdeles i to grupper: Fotoautotrofer og kemoautotrofer. Vinogradskij var en af de første forskere til at forsøge at forstå mikroorganismer uden for den medicinske kontekst, hvilket gør ham til en af de første, der studerede mikrobiel økologi og miljømæssig mikrobiologi.

Winogradsky-søjler er fortsat en vigtig metode til visning af kemoautotrofi og mikrobiel økologi og bruges i mikrobiologiundervisning rundt omkring i verden.

Referencer

Nitrogenmetabolisme
Ansatte ved Strasbourgs Universitet

Sergej Vinogradskij


Jacques Perrin nome artístico de Jacques André Simonet (13 de julho de 1941 - 21 de abril de 2022) foi um ator e produtor de cinema francês. Ele foi ocasionalmente creditado como Jacques Simonet.

Jacques André Simonet nasceu no Boulevard Port-Royal em Paris em 13 de julho de 1941.  Seu pai, Alexandre Simonet (n. 1899) era o gerente da Comédie-Française e sua mãe era a atriz Marie Perrin (1902 - 1983), cujo sobrenome adotaria como nome artístico assim que começasse a atuar. Ele também é sobrinho do ator Antoine Balpêtré, que também foi padrinho de sua irmã.

Até os onze anos, ele foi educado em um colégio interno. Depois de obter seu certificado escolar, ele deixou a escola aos 15 anos e trabalhou como teletipista na Air France e em vários empregos no varejo antes de entrar no mundo do teatro, trabalhando com Antoine Balpêtré. Três anos depois, Perrin se matriculou em aulas de teatro no Conservatoire National Supérieur d'Art Dramatique.

Ver também

Atores da França

Jacques Perrin


George William Frederick Howard, 7th Earl of Carlisle,  (18 April 1802– 5 December 1864), styled Viscount Morpeth from 1825 to 1848, was a British statesman, orator, and writer.

Life
Carlisle was born in Westminster, London, the eldest son of George Howard, 6th Earl of Carlisle by his wife Lady Georgiana Cavendish, eldest daughter of William Cavendish, 5th Duke of Devonshire. Lord Lanerton and Charles Howard were his younger brothers. He was educated at Eton and Christ Church, Oxford, where he earned a reputation as a scholar and writer of graceful verse, obtaining in 1821 both the chancellor's and the Newdigate prizes for a Latin poem, Paestum, and an English one. He maintained his interest in poetry throughout his life, exchanging sonnets with William Wordsworth. In 1826 he accompanied his maternal uncle, the Duke of Devonshire, to the Russian Empire, to attend the coronation of Tsar Nicholas I, and became a great favourite in society at St Petersburg.

At the general election in 1826 Carlisle was returned to parliament as member for the family borough of Morpeth (in Northumberland), a seat he held until 1830, and then represented Yorkshire until 1832 and the West Riding of Yorkshire from 1832 to 1841 and from 1846 to 1848. The latter year he succeeded his father in the earldom and entered the House of Lords.

Carlisle served under Lord Melbourne as Chief Secretary for Ireland between 1835 and 1841, under Lord John Russell as First Commissioner of Woods and Forests from 1846 to 1850 and as Chancellor of the Duchy of Lancaster from 1850 to 1852 and under Lord Palmerston as Lord Lieutenant of Ireland from 1855 to 1858 and again from 1859 to 1864. In 1835 he was appointed to the Privy Councils of the United Kingdom and Ireland. He served as a Lord in Waiting to the Queen's mother, the Duchess of Kent at the coronation of Queen Victoria in 1838.

On 2 April 1853, he was given the Freedom of the City of Edinburgh, and in 1855, he was made a Knight of the Garter.

In the six weeks after he stepped down as Chief Secretary of Ireland in 1841, the signatures of 160,000 men and women who appreciated his service were gathered on 652 sheets of paper and stuck together, creating the Morpeth Roll, a continuous roll measuring 420 metres.

Lord Carlisle died unmarried at Castle Howard in December 1864, aged 62, and was buried in the family mausoleum. He was succeeded in the earldom by his younger brother, Reverend William George Howard.

Legacy
On Bulmer Hill, about a mile from Bulmer village in North Yorkshire, is the Carlisle Memorial Column, erected by public subscription to his memory in 1869–70. It is inscribed:

Statues of him by the Irish sculptor John Henry Foley were also erected in Phoenix Park, Dublin, and in Brampton, Carlisle in Cumbria, both in 1870. The statue in Brampton stands on Brampton motte and depicts him in the robes of a Knight of the Garter. The statue in Phoenix Park stood in the Peoples' Garden until 1956, when it was blown off its plinth in an explosion, and subsequently removed to Castle Howard in Yorkshire. The plinth it once stood on remains in place.

Notes

References

External links

 Biography
 Obituary in the Sidney Mail
 Extracts from journals kept by George Howard, earl of Carlisle: selected by his sister, Lady Caroline Lascelles

1802 births
1864 deaths
People from Westminster
George Howard, 7th Earl of Carlisle
Alumni of Christ Church, Oxford
Chancellors of the Duchy of Lancaster
07
Knights of the Garter
Lord-Lieutenants of the East Riding of Yorkshire
Lords Lieutenant of Ireland
Members of the Privy Council of Ireland
Members of the Privy Council of the United Kingdom
Morpeth, George Howard, Viscount
People educated at Eton College
Rectors of the University of Aberdeen
Morpeth, George Howard, Viscount
Morpeth, George Howard, Viscount
Morpeth, George Howard, Viscount
Morpeth, George Howard, Viscount
Morpeth, George Howard, Viscount
Morpeth, George Howard, Viscount
Morpeth, George Howard, Viscount
Morpeth, George Howard, Viscount
Carlisle, E7
Fellows of the Royal Society
Chief Secretaries for Ireland
Fellows of the Royal Society of Literature
Presidents of the Royal Society of Literature

George Howard, 7th Earl of Carlisle


Min far Toni Erdmann (originaltittel Toni Erdmann) er en tysk/østrigsk film fra 2016, instrueret af Maren Ade, som også står for manuskriptet og er medproducent. Hovedrollerne spilles af Peter Simonischek og Sandra Hüller.

Filmen havde premiere ved Filmfestivalen i Cannes og har modtaget adskillige priser. Filmen blev tillige nomineret til en Oscar for bedste fremmedsprogede film. I Danmark blev filmen set 105.649 personer - et usædvanligt stort publikumstal for en tysk-sproget film.

Handling

Winfried Conradi er en fraskilt musiklærer, en slags overvintret hippie med forkærlighed for at lave skæve numre med folk, herunder at optræde i forklædninger. Da hans elskede hund dør, beslutter han sig for at genoptage kontakten med sin datter, Ines, som gør karriere i forretningslivet. Hun er udstationeret i Bukarest for at arbejde med et projekt i olieindustrien, et arbejde der optager hende fuld ud og ikke giver plads til hendes familie, mindst til faderen.

Spontant rejser Winfried til Bukarest, hvor han giver sig at vente på Ines i en kontorbygning. Efter adskillige timers venten dukker hun op i selskab med en gruppe kunder. Winfried ifører sig i spøg solbriller og falske tænder, nærmer sig skjult bag en avis datteren, som først ignorerer ham men senere inviterer ham med til en forretningsreception på den amerikanske ambassade.

Her møder de Henneberg, som er chef for et tysk olieselskab, som Ines ønsker at indgå en samarbejdskontrakt med. Hun prøver desperat at få Hennebergs opmærksomhed, mens han på sin side synes mere interesseret i at tale med hendes fader. Winfried fortæller Henneberg, at han har hyret en erstatningsdatter, fordi Ines altid har for travlt til at være sammen med ham. Til Ines' overraskelse inviterer Henneberg dem på bar, hvor han igen overser hende for at lave skæg med faderen.

Efter nogle dage kæmper Ines og Winfried fortsat med at finde ud af det med hinanden. Da hun sover over sig og kommer for sent til en forretningsaftale, bebrejder hun faderen for ikke at have vækket hende. Fremmedgjort og uønsket tager faderen en taxa til lufthavnen. Ines fortsætter uanfægtet sit arbejde. Nogen tid efter har hun aftalt at mødes med nogle pigevenner på en bar, hvor en mand henvender sig og præsenterer sig selv som Toni Erdmann. Høfligt inddrager vennerne den maskerede Erdmann i samtalen, og han fortæller, at han er personlig coach for en ven i Bukarest, hvis skildpaddes begravelse han er i byen for at tage del i. Ines har gennemskuet faderen men lader som ingenting.

Stigende frustreret og utilfreds med sit arbejde og privatliv mødes Ines jævnligt med "Erdmann" i fritiden. Først vred på faderen, som hun mener forsøger at ødelægge hende, men får efterhånden øjnene op for værdien af, at han tager del i hendes tilværelse og går med på hans "Erdmann"-leg. Han går i byen med Ines og hendes kolleger og deltager i et forretningsmøde. Til gengæld tager han datteren med til et påskegilde hos en rumænsk familie, hvor han lokker hende til modstræbende og komisk at optræde med Whitney Houstons "Greatets Love of All", hvorefter hun brat forlader festen.

I sin lejlighed forbereder Ines en forretningsfrokost i anledning af sin fødselsdag. Under omklædning hører hun det ringer på døren, og nøgen lukker hun op og fortæller spontant de ankommende, at fødselsdagen er et nøgen-party. Nogle går forarget derfra, mens andre smider tøjet. Festen bliver mere og mere pinlig og akavet, Winfried dukker op iført en uhyggelig kukeri-dyremaske, og da han senere forlader de skræmte festdeltagere, følger Ines med ham hen til en park, hvor far og datter omsider nyder et øjebliks nærhed.

Måneder senere er Ines i Tyskland til sin bedstemors begravelse. Her fortæller hun, at hun forlader sit job i Bukarest for snart at tiltræde en stilling i Singapore. Under en leg i haven med bedstemoderens sjove hatte reflekterer Ines og Winfried over lykken.

Henvisninger
Noter

Referencer

Eksterne henvisninger

 Interview med Maren Ade

Tyske film fra 2016
Bodilprisen for bedste ikke-amerikanske film
Film fra Østrig

Min far Toni Erdmann


Stadionul Ion Oblemenco este numele mai multor stadioane de fotbal. Se poate referi la:

 Stadionul "Ion Oblemenco" (1967) - stadionul original, demolat în 2015
 Stadionul "Ion Oblemenco" (2017) - înlocuirea lui, deschis în 2017

Stadionul Ion Oblemenco (dezambiguizare)


Abbaye Saint-Laurent peut désigner :

En Belgique
 Abbaye Saint-Laurent de Liège

En France
 Abbaye Saint-Laurent d'Avignon
 Abbaye Saint-Laurent de Beaubec
 Abbaye Saint-Laurent-lès-Cosne

Au Royaume-Uni
 Abbaye Saint-Laurent d'Ampleforth

Voir aussi
 Saint-Laurent-l'Abbaye

Laurent
~

Abbaye Saint-Laurent


Dușmani invizibili este un film românesc din 1960 regizat de Dona Barta.

Prezentare

Note

Legături externe

Vezi și
 1960 în film

Filme românești
Filme în limba română
Filme din 1960

Dușmani invizibili


Solina je naselje u Gradu Tuzli. Starinsko je naselje smješteno sjeverno od naselja Tuzle. U novije vrijeme postupno je sraslo s gradom.
Zabilježeno je još u srednjem vijeku. Tada je bilo malo izdvojeno naselje u blizini srednjovjekovnog naselja Soli postoje tada i manja izdvojena naselja, dosta povezano s njime. Ista takva naselja izdvojena od Soli su Tušanj, Vrapče, Pločnik, Dragodol i Kalebić.
U Pločniku su je 1587. posjede imao Husein, unuk Turali-bega.
U Vrapču su se našla neka zemljišta koja su bila dio Turali-begova vakufa.

Izvori

Tuzla

Solina (Tuzla, BiH)


تنظيم سيناء العربية هي تنظيم ضم جماعات من الفدائيين المصريين شاركوا مع القوات المسلحة المصرية في القتال ضد القوات الإسرائيلية التي احتلت سيناء عقب حرب 67. كان قائد هذه المنظمة ومدربها العميد مدحت مرسي، وقد قامت المنظمة بتنفيذ عمليات عبور كثيرة لقناة السويس أثناء حرب الاستنزاف للقيام بعمليات فدائية ضد المواقع الإسرائيلية، واستخدمت الجمال في حمل الأسلحة والمعدات أثناء العبور.

شاركت هذه الجماعات بشكل رئيسي مع مجموعة 39 قتال وساعدت في تنفيذ الكثير من المهام الناجحة خلال حرب الإستنزاف وحرب أكتوبر، أطلق عليهم موشيه ديان وزير الدفاع الإسرائيلى أنذاك وصف «الأشباح» بسبب كم العمليات والضربات التي قاموا بها بشكل خفي، وصلت لحد وضع بعضهم على قوائم المطلوبين للإعدام في إسرائيل.

تم تأسيس جمعية باسم «مجاهدى سيناء» وحصل المئات منهم حاصلون على أنواط الامتياز من الرئيسين جمال عبد الناصر وأنور السادات، بل ومنهم من حصل على نجمة سيناء وهو أعلى وسام عسكري مصري.

تاريخ

مابعد حرب 1967
بعد نكسة 5 يونيو 1967، قامت المخابرات المصرية بالاستعانة بقرابة 1100 بطل مدنى، أغلبهم من بدو سيناء ومن محافظات بورسعيد والإسماعيلية والسويس وسيناء، وتم تدريبهم على استخدام الألغام والمتفجرات والقنابل وأعمال الهجوم ضد إسرائيل هؤلاء الأبطال الذين أطلقت عليهم إسرائيل لقب «الأشباح»، كبدت هذه المجموعات إسرائيل خسائر كبيرة في الجنود وفي المعدات.

كان منهم من عبر قناة السويس أكثر من 150 مرة، ومنهم من توغل في عمق إسرائيل، ومنهم من تعرض للأسر لسنوات طويلة وفي النهاية.

حرب أكتوبر 1973
بعد انتهاء العمليات العسكرية في أكتوبر 1973 وانسحاب القوات الإسرائيلية من سيناء وتسلم الأراضى المحررة، شُكّلت لجان بالمخابرات الحربية المصرية لتحديد أسماء المجاهدين من أعضاء منظمة سيناء العربية الذين شاركوا في تحرير سيناء وحددت اللجنة -كما يحكى اللواء فؤاد حسين في كتابه عن سيناء- سبعمئة وسبعين شخصا من منظمة سيناء العربية، منهم 13 من العسكريين السابقين بالمخابرات الحربية، الذين أداروا أعمال المنظمة وقادوا العمل الوطنى على أرض سيناء والباقى من غير العسكريين وعددهم 757 شخصا، ومنهم 18 شهيدا ومفقودا تم منحهم وسام الجمهورية، والباقى 739 من الأحياء تم منحهم نوط الامتياز من الطبقة الأولى، وهذه الأعداد من 12 محافظة من محافظات الجمهورية، ومعظمهم من محافظتَى شمال سيناء وجنوبها، فعدد مجاهدى سيناء ستمئة وثمانية وثمانون بطلا، ومن السويس 22 والإسماعيلية 15 وبورسعيد 11 والقاهرة 8 والشرقية 5، واثنان من كل من المنوفية والدقهلية وأسوان وواحد من كل من الغربية ودمياط، من هؤلاء مثلا الشيخ عيد أبو جرير الذي أمر مريديه وأتباعه -وهم كثيرون- بجمع الأسلحة التي تركها الجيش المصرى خلال انسحابه في يونيو 67 وإخفائها في أماكن سرية ثم إعادتها إلى القوات المصرية بعد الانسحاب، وقد طلبت منه القيادة المصرية ترشيح بعض الشباب لتدريبهم على أعمال المخابرات فرشح لهم ستة أفراد تم تدريبهم وتحققت على أيديهم نجاحات كبيرة في مهامّ كُلفوا بها داخل إسرائيل. وتصرف وزارة الشؤون الاجتماعية المصرية لأعضاء جمعية مجاهدى سيناء، مكافأة شهرية قدرها ثلاثة عشر جنيها.

أشهر شخصياتها

 الشيخ سالم الهرش

ومن هؤلاء الأبطال الشيخ سالم الهرش شيخ مشايخ قبائل سيناء الذي رشح للمخابرات المصرية ستة من شباب بدو سيناء وتم تدريبهم وتحققت علي أيديهم نجاحات كبيرة في مهام كلفوا بها داخل إسرائيل في فترة ما بعد 1956 وقد قام هؤلاء الشباب بجمع المعلومات وتحديد المواقع الإسرائيلية ورصد التحركات العسكرية داخل الكيان الصهيوني وبسبب هذه المعلومات أرسلت مخابرات سيناء بإشارة لوزارة الحربية في 2 يونيو 1967 بتوقع هجوم إسرائيلي يوم 4 أو 5 يونيو وإشارة أخري يوم 5 يونيو 1967 بتوقع هجوم إسرائيلي خلال ساعات.

وهو الذي رفض تدويل سيناء وفضح اليهود والأمريكان أمام وسائل الإعلام الغربية في مؤتمر الحسنة الذي عقد عام 1969 والذي كانت تطلب فيه إسرائيل وأمريكا فصل سيناء عن مصر واعتبارها منطقة مستقلة.

 اللواء عادل فؤاد

وإذا تحدثنا عن منظمة سيناء العربية فلابد من ذكر اللواء عادل فؤاد الذي يعد بحق أحد أبطال التاريخ المصري وذاكرته تختزن أسرارا مهولة عن المقاومة داخل سيناء في زمن الاحتلال ويعتبر القائد الفعلي لمنظمة سيناء العربية، وتم تكليفه في أوائل الستينيات بإعداد وتجهيز مسرح سيناء لصالح القوات المسلحة.

 نصر المسعودى

المجاهد نصر المسعودى يقيم في عشة بدوية على بعد 30 كيلو متراً في سيناء شرق قناة السويس بقرية جلبانة، أحد شباب المنطقة أشار لنا إلى عشته، لم أصدق الأمر في البداية معقول هذا الرجل الذي عبر قناة السويس 150 مرة، وحصل على نوط الشجاعة من الرئيس عبد الناصر ونوط الامتياز من الرئيس السادات يقيم في هذا المكان، لكن الرجل فاجأنا بقوله إنه ليس وحده في هذا المصير، وأن هناك 45 بطلا آخر يعيشون نفس عيشته في القرية ذاتها، وأضاف: أن ما قام به من أعمال نضالية هو لوجه لله لا يريد عليه تكريما ولا مالا من الحكومة، فالمال إلى زوال، على حد قوله، وأضاف البطل نصر المسعودى: «أحتفظ بكل الأنواط التي حصلت عليها على ما قمت به مع أعضاء منظمة سيناء العربية، وبالتنسيق مع المخابرات المصرية من تدمير لمواقع إسرائيل في سيناء، من خلال حمل الصواريخ على الجمال وعبور قناة السويس، والتخفى في الصحراء وتنفيذ مئات العمليات التي أقلقت إسرائيل».

 عودة المسعودي

تم أسره في منطقة ممرات متلا عام 1968، وتم الإفراج عنه مع الأسرى في 1974، قال إنه كان يوصل تحركات إسرائيل لمصر عبر جهاز لا سلكى وكان في النهار يختبيء في بئر صغيرة، وظل عدة أشهر على هذا الوضع يرصد التحركات، ويبلغها ويساعد منظمة سيناء في تنفيذ التفجيرات، خاصة مطار المليز ومطار العريش، وبعد أكتوبر 1973 كرمتهم الدولة، ومنحهم الرئيس محمد أنور السادات نوط الامتياز من الدرجة الأولى، وفي عام 1987 تم إشهار جمعية تمثلهم باسم جمعية مجاهدى سيناء.

 محمد حسين مسلم

محمد حسين مسلم ابن أول شهيد مصرى للمنظمة قال، إن معاش الوالد 100 جنيه، وأنه استشهد خلال تنفيذ المنظمة لعملية بسيناء، حيث فوجئوا بوجود جنود إسرائيليين أمام الموقع، فاضطر إلى التصدى لهم وحده على أن ينفذ الآخرون العملية وتفجير مستودعات الذخيرة في أبو عروق ونجحت العملية واستشهد أبوه، وقال إن تدريبهم كان يتم في الصالحية بواسطة المخابرات، وكانت الجمال وسيلة النقل للصواريخ.

 السيد عبد الكريم لافى

وهو ابن البطل عبد الكريم لافى، الذي اشتهر بلقب الدكتور في المنظمة قال، إن والده قاد عشرات العمليات مع أعضاء المنظمة، وتمكن من القبض على جاسوس شهير يدعى الموجي وغيره من الجواسيس الذين تم جلبهم في أجولة على الجمال، وتم عبور ملاحات بور فؤاد بهم وتسليمهم لمصر، ويضيف: المنظمة قامت بدور آخر مهم، وهو إرجاع الجنود المصريين من سيناء لغرب قناة السويس، ومساعدتهم.

 عبد المنعم قناوى لقب بـ«صقر السويس»، من مواليد السويس في 21 فبراير 1945 أحد أبطال محافظة السويس قبل حرب 73 وأخر من تبقى حالياً من المنظمة على قيد الحياة، استطاع إنقاذ مقر قيادة الجيش الثالث من كارثة كانت تهدد بتدميره بعد ثغرة الدفرسوار، حيث كان بصحبة دليل أعرابى يساعده في جمع معلومات عن مدينة السويس وداخل دروب جبل عتاقة، وتمكنوا من اكتشاف موقع إسرائيلى سرى يوجد به أربعة جنود يرصدون مقر الجيش الثالث، وعليه قام بتصوير الموقع وقدم الأفلام للقيادة في مقر الجيش الثالث وبمجرد دخوله قابل اللواء عبد المنعم واصل، فقرر على الفور نقل مقر قيادة الجيش الثالث إلى موقع آخر وبالفعل قام الإسرائيليون بشن هجوم كثيف على الموقع بعد مغادرته، شارك في عملية اختطاف مدير المخابرات الإسرائيلية حينما كان متجها إلى «أبو رديس».

 ديب سيناء

المجاهد عمران سالم عمران المعروف بلقب «ديب سينا»، نفذ العديد من العمليات الكبيرة مع أصحابه، ودمروا دفاعات العدو في رمانة وبالوظة ومطار العريش وقطعوا خطوط الإمداد، وقاموا بنسف مستعمرة «نحال سيناى» التي كانت مقر قوات الهليكوبتر التي أغارت على جزيرة شدوان، وبالتنسيق مع المخابرات نقل الصواريخ بواسطة الجمال وسيارة نصف نقل قرب المستعمرة، بمعاونة شيخ بدوى من المنطقة، وتم إطلاق 24 صاروخا على المستعمرة أدت لقتل 21 ضابطا وجنديا إسرائيليا وتدمير 11 طائرة، علاوة على تدمير مستعمرة الشيخ زويد بصواريخ الكاتيوشا وتدمير محطة رادار، وبلغت عملياته الجهادية قرابة 150 عملية.

المصادر

وصلات خارجية

الجيش الثالث الميداني
حرب أكتوبر
حرب الاستنزاف
وحدات الصاعقة (مصر)

منظمة سيناء العربية


මහේන්ද්‍ර පෙරේරා ශ්‍රී ලාංකික නළුවෙකු වේ. ඔහු ඉගෙනුම ලැබූයේ තර්ස්ටන් විදුහලෙනි. ඔහු සිනමාව හා එක්වූයේ 1993 වසරේ නෙළුම් සහ සමන්මලී , සහ 2004 දී තිරගත වූ මිල්ලෙ සොයාහි ප්‍රධාන චරිතයකවෙන, පසුව 2008දී තිරගත වූ මචන් වඩාත් ප්‍රසිද්ධියට පත්විය.

චිත්‍රපට
 පුරහඳ කළුවර (2001)
 ගාමනි (2011)
 තැනක් යූ බර්ටි (2011)
 කිං හන්තර් (2011)
 මාතා
 සුපර් සික්ස් (2012)
 කුස පබා (2012)
 28 (2014)
 ගින්දරී (2014)
 ප්‍රවේගය (2015 චිත්‍රපටිය) (2015)
 ඇඩ්‍රස් නෑ (2015)
 හොරා පොලිස් (2016)
 මෝටර් බයිසිකල් (2016)

රූපවාහිනිය
 සුළඟ මත මොහොතක් (2014)

මූලාශ්‍ර

බාහිර සබැදි
IMDb
ජීවමාන ජනයා

මහේන්ද්‍ර පෙරේරා


Georg-Winfried Schmidt (* 2. Februar 1917 in Königsberg, Ostpreußen; † 10. Januar 2008) war ein deutscher Kinderarzt und Hochschullehrer.

Leben
Georg-Winfried Schmidt, Sohn des Mediziners Erwin Schmidt und der Maria geborene Jacoby, 1936 Abiturient am Gymnasium in Insterburg, leistete anschließend bis 1938 den Reichsarbeitsdienst sowie die Wehrpflicht ab, bevor er sich im gleichen Jahr einem Studium der Medizin an den Universitäten Königsberg und Freiburg im Breisgau zuwandt, 1942 legte er das medizinische Staatsexamen und wurde zum Dr. med. promoviert. Georg-Winfried Schmidt diente in der Folge im Zweiten Weltkrieg als Truppenarzt, geriet nach Kriegsende in alliierte Gefangenschaft, aus der er 1947 entlassen wurde.

Georg-Winfried Schmidt trat im gleichen Jahr eine Assistenzarztstelle an der Universitätskinderklinik in Freiburg im Breisgau an, 1951 wechselte er in selber Funktion an die Universitätskinderklinik nach Gießen. Schmidt, der Ende 1950 seine Anerkennung als Facharzt für Kinderheilkunde erhielt, habilitierte sich dort 1957 als Privatdozent für dieses Fach, 1963 erfolgte seine Beförderung zum außerordentlichen Professor. Georg-Winfried Schmidt, der 1971 zum ordentlichen Professor ernannt wurde, wurde 1980 in den Ruhestand versetzt.

Georg-Winfried Schmidts spezielle Arbeitsgebiete umfassten die Bereiche Aminosäuren und Eiweißstoffwechsel sowie die Einführung der kompletten parenteralen Ernährung des Kindes.

Schriften
 Die Folgen des Abortes für die Fruchtbarkeit der Frau, 1941
 Über die Aminosäuren-Ausscheidung mit dem Harn beim Kinde vor und nach Hemmung der Carbanhydrase mittels Diamox ; zugleich ein Hinweis auf einen Tagesrhythmus der Aminostickstoff-Ausscheidung mit dem Harn beim Kinde, Stürtz, 1956
 Pädiatrie: Klinik und Praxis, Springer, 1974 ISBN 0387067787.
 Leitfaden der Säuglings- und Kinderheilkunde, Ausgabe 5, In: Band 12 von Medizin von heute, Tropon-Werke, 1981

Literatur
 Werner Schuder (Hrsg.): Kürschners Deutscher Gelehrten-Kalender. Band 3, 13. Ausgabe, De Gruyter, Berlin/New York 1980, ISBN 3110074346, Seite 3428.
 August Ludwig Degener, Walter Habel: Wer ist wer? Das deutsche Who's who, Band 40, Verlag Schmidt-Römhild, 2001, ISBN 3795020328 bzw. ISBN 9783795020323. Seite 1245.

Weblinks
 Nachruf auf Prof. Georg-Winfried Schmidt (PDF-Datei; 2,57 MB) in der Onlineausgabe der Zeitung Uniforum der Justus-Ludwig-Universität Gießen vom 13. März 2008, Seite 12; abgerufen am 26. Februar 2012

Mediziner (20. Jahrhundert)
Pädiater
Militärarzt
Hochschullehrer (Justus-Liebig-Universität Gießen)
Deutscher
Geboren 1917
Gestorben 2008
Mann

Georg-Winfried Schmidt


انشقاق الشبكية  (Retinoschisis) مرض عيني يتسم بانشقاق الطبقة الحسية العصبية في الشبكية خاصة في الطبقة الضفيرية الخارجية وينجم عنها فقد البصر في المجال البصري الموافق للإصابة.

انقسام الشبكية إلى طبقتين. ويتم الانفصال بين المستقبلات والخلايا المزدوجة القطبين، أو يحدث تنكسات شيخوخية، أو شبابية موروثة. وتسمى أيضاً كيسة شبكية عملاقة.
أنواعه:

 انشقاق الشبكية الحدثي المرتبط بالكروموسوم الجنسي x .
 السحبي.-الإفرازي.-التنكسي.-تشابكي.-نموذجي.

انسقاق الشبكيّة التنكسي
هذا النوع هو الأكثر شيوعًا بانتشار يصل إلى 7% من الأشخاص الطبيعين، وسبب حدوثه غير معروف إلى الآن. يمكن الخلط بكل سهولة بينه وبين انفصال الشبكيّة إذا تمّ التشخيص اعتمادًا على طرق غير متخصصة ويوجد خلط بينهما في بعض الحالات الصعبة حتى بالطرق المتخصصة.
والتمييز بينهما مهم لأنّ انفصال الشبكيّة يحتاج إلى علاج، بينما انشقاق الشبكية لا يتطلب بذاته علاجًا، كما يؤدي انشقاق الشبكية إلى فقدان البصر. ولسوء الحظ، ما زالت هناك الكثير من حالات انشقاق الشبكيّة التي تتم معالجتها بتثبيت الشبكيّة باستخدام الليزر أو البرد كمحاولة لإيقاف استمراره باتجاه اللطخة، ومثل هذه العلاجات ليست فقط غير فعالة بل وتؤدي إلى مضاعفات ومخاطر لا داعي لها. ومن الجدير بالذكر أنه لم يتم تسجيل أي حالة انشقاق الشبكيّة التنكسي وصلت إلى النقرة.
ويقسم انشقاق الشبكيّة التنكسي إلى قسمين: تشابكي ونموذجي، وليس هناك أي أهمية عملية للتمييز بينهما.
وهذا النوع من انشقاق الشبكيّة غير معروف إن كان له علاقة بعامل وراثي.
هناك دائما فقدان للرؤية في منطقة الانشقاق بسبب انفصال شبكيَة العين الحسيّة عن طبقة العقد العصبيّة، ولكن كقفدان في طرف الحقل البصريّ فيمضي دون أن يُلاحظ.

انشقاق الشبكيّة الوراثيّ
ويعد نوعًا غير شائع من أنواع الانشقاق الشبكي، ويبلغ عدد مصابيه 5000 من كلّ 25000 شخص أغلبهم من الفتيان. schisis مشتقة من كلمة يونانية تعني splitting (الانشقاق) تصف انفصال طبقا الشبكية عن بعضها البعض. على أيّة حال يجب استخدام كلمة الانشقاق وإلصاقها بالعضو المصاب؛ وذلك لارتباط هذه الكلمة بعدد لا بأس به من المصطلحات مثل iridoschisis التي تصف انفصال القزحية.
في حال وصول المرض إلى اللطخة ومن ثم إلى المنطقة عالية التركيز في مركز الرؤية في الشبكية التي تقوم بإيضاح التفاصيل ستُفقَد، وهو شكل من أمراض اللطخة حيث يقوم البعض بوصفه ب«تنكسي» إلا أن هذا الوصف يجب أن يبقى مرتبطًا بالتغيرات العمرية التي تحدث عند كبار السن.

انشقاق الشبكيّة يمكن أن يتسبب به نقص جيني في الكروموسوم الجنسي x والذي يصيب النظر لدى الذكور لأمهات تحمل المرض. الصيغة الجينية لهذا المرض تظهر خلال الطفولة وتسمى انشقاق الشبكيّة الحدثي المرتبط بالكروموسوم الجنسي x ((XLRS أو الانشقاق الوراثي. في معظم الأحيان، الذكور المصابون يتم تشخيصهم خلال مراحلهم الدراسية المبكرة، مع احتمالية تشخيصهم القليلة عند الولادة.
أعداد قليلة من المصابين بالمرض يصابون بالعمى التام، لكن بعض المصابين تقلّ نسبة رؤيتهم حتى تصل مرحلة العمى الطبي، ويمكن أن تقلّ نسبة الرؤية حتى تصل 20/200 في كلتا العينين. الأشخاص المصابون بانشقاق الشبكيّة الحدثي المرتبط بالكروموسوم الجنسي x لديهم نسبة عالية في التعرض لانفصال الشبكيّة والنزيف العيني وغيرها.
الانشقاق الشبكيّ يؤدي إلى فقد الدقة في المنطقة المركزية من مجال الرؤية من خلال تكوين أكياس (cysts) في الشبكية. وهذه الأكياس تكون ما يسمى ب«عجلة درج السلم» (spoke-wheel) التي قد تكون مخفية وغير ظاهرة بشكل واضح وعادة ما تحتاج ذوي الخبرات لرؤيته. وهذه الأكياس قد تؤثر على العصب البصري وتدمره مما يعني عدم إمكانية تصحيح الرؤية حتى باستخدام النظارات الطبية.
ويجري معهد العيون الوطني التابع لمعهد الصحة الوطني دراسات جينينة وطبية سريرية ما زالت قيد التنفيذ حول انشقاق الشبكيّة الحدثي المرتبط بالكروموسوم الجنسي x ((XLRS. وتجرى هذه الدراسات على الذكور المصابين بالمرض والنساء الحوامل له بعد أخذ التاريخ المرضي المفصل وتسجيلهم طبيًا ليتم أخذ عينات دم من قبل المعهد لإجراء الفحوصات الجينينة اللازمة مجانًا ودون تكاليف.
إنّ الفهم الجيد لكيفية وسبب تطور هذا المرض قد يؤدي إلى تحسن العلاج نوعًا ما وبالتالي تحسين نوعية الحياة للمرضى.

انشقاق الشبكيّة السحبي
ويحدث هذا النوع تحت تأثير سحب وشد الشبكيّة وخصوصًا في منطقة اللطخة ((macula)) في بعض الحالات مثل:
 1- متلازمة سحب السائل الزجاجي اللطخي (vitreomacular traction syndrome).
 2- اعتلال الشبكيّة السكري المتضاعف.
 3- حالات غير اعتيادية تتعلق بالتجويف اللطخي.

انشقاق الشبكيّة الافرازي
وقد كانت تعتبر إصابة الجزء المركزي للشبكيّة كنتيجة لثقب قرص العصب البصري في العين نوعًا خطيرًا من انفصال الشبكيّة حتى صحح وصفها العالم ((Lincof كنوع من انشقاق الشبكية. عدم العلاج قد يؤدي إلى فقد البصر بشكل تلقائي، لكن النتائج مغايرة وفعالة جدًا عند ترك المريض لفترة وجيزة لانتظار الشفاء التلقائي ثم العلاج باستخدام الليزر (peripapillary laser photocoagulation) متبوعًا بإجراء عملية فتح السائل الزجاجي ((vitrectomy وحقن الغاز بوضعية استلقاء المريض على الوجه.

انظر أيضا
 التهاب القزحية
 تراخوما
 اعتلال الشبكية عند الاطفال الخدج

المراجع

اضطرابات المشيمية والشبكية

انشقاق الشبكية


Güney ya da eski dilde cenûp, Güney kutbunu işaret eden yön. Güney pusulanın siyah ucunun gösterdiği yönün tersidir.

Güney Her zaman güneş ışığı alan, güneş gören yer.

Ayrıca bakınız :
 Güney Afrika
 Güney Amerika
 Güney Asya
 Güney Avrupa
 Güney Yarım Küre

Yönler

Güney