Nigerijska prijevara ili scam jedna je od brojnih vrsta prijevara. Prvo žrtvi se sugerira da može zaraditi ogromno bogatstvo. Osoba kojoj se daje predujam uzalud čeka na novac ili robu od tvrtke jer od samog početka naknada nije bila namijenjena. Brza i laka zarada od kuće jedan je od oblike prevara koje se širi internetom. Razne stranice za učlanjivanje novih članova vode preko MLM do raznih ponzijevih shema kao primjerice OneCoin ili Pluscoin sugeriraju laku i brzu zaradu bez rada i truda. Oglasi o navodnim crypto botovima koji obećavaju s malom investicijom velike zarade, brzo bogatstvo uglavnom su crypto scam.

U tu svrhu potencijalne žrtve kontaktiraju se putem masovnih e-mailovima ("masovnih poruka"), oglasima ili putem suradnika MLM-a za uspostavu kontakta.

Na engleskom jeziku SCAM prijevara rabi se kao sinonim prevaru kod koje se usluga plaća unaprijed, ali se zatim ne izvršava.

Primjeri iz povijesti
Počeci takvih dokumentiranih obmana sežu u 16. stoljeće. Pokrenuli su ih Španjolci, koji su žrtve sakupljali među bogatim engleskim plemstvom. Pod izgovorom da je njihov rođak zatvoren u jednom od španjolskih zatvora i zbog toga ne može pristupiti svom bogatstvu, prevarant je pitao žrtvu bi li mu prebacila nešto novca, ali naravno da će za to biti bogato nagrađena (velika kamata, vjenčanje). ..). Žrtva je tako prebacila novac, ali prevaranti su željeli sve više i na kraju žrtve ostale su bez svega.

Primjeri is sadašnjice

Investicijske prijevare
Ta vrsta prrijevare dolaze u različitim oblicima, uključujući kupnju kripto-valute, trgovanje binarnim opcijama, poslovne pothvate, mirovinske sheme, upravljana sredstva i prodaju ili kupnju dionica ili imovine. Prevaranti svoje lažne 'prilike' maskiraju profesionalnim brošurama i internet-stranicama kako bi prikrili svoje lažne operacije. Takve prijevare često počinju iznenadnim telefonskim pozivom ili e-mailom prevaranta koji nudi priliku 'koja se ne propušta',osigurava 'visoki povrat' ili nudi 'zajamčenu' priliku. Prevaranti obično operiraju iz inozemstva i nemaju australsku licencu za pružanje financijskih usluga.

Prijevare koje se koriste kompjuterskim softverima za predviđanje, zasnivaju se na obećanjima da će točno predvidjeti kretanja na tržištu dionica, rezultate konjskih utrka, sportskih događaja ili lutrije. Ti softveri su samo jedan oblik kockanja prerušen u investicije. Većina shema ili programa ne funkcionira i kupci ne mogu dobiti svoj novac
natrag. U mnogim slučajevima dobavljač jednostavno nestaje.

Prijevara obično započinje slanjem masovnih poruka putem e-pošte i uljudno se predstavlja, obično kao bogati poslovni čovjek ili državni službenik, govoreći mu odakle dolazi (obično iz Nigerije) i opisuje svoj problem. Osoba želi osobne podatke žrtve i bankovni račun, jer ima veliku svotu novca koju želi prenijeti iz svoje zemlje u inozemstvo, pa nudi i visoku nagradu. Ako primatelj odgovori, odgovara da je potrebno prethodno platiti troškove otvaranja računa i neke druge troškove, a ti su troškovi zanemarivi u odnosu na obećanu nagradu. Zahtijeva prijenos putem platnog sustava Western Union, koji nije uhodljiv. Nakon prijenosa osoba prekida komunikaciju sa žrtvom.

Prijevara s računima
Varalice se pretvaraju da su vaši klijenti/dobavljači i navode vas da platite buduće račune na drugi bankovni račun.

Krađe identiteta
Vishing - Krađa identiteta pozivom: Telefonska prijevara u vas kojoj prevaranti zovu i pokušavaju navesti da otkrijete svoje osobne, financijske ili sigurnosne podatke ili da im uplatite novčana sredstva.

Phishing
Mrežna krađa identiteta lažnim porukama e-pošte: Prevaranti vam šalju lažne poruke e-pošte kojima vas pokušavaju navesti na dijeljenje osobnih, financijskih ili sigurnosnih podataka.

Romantične prijevare
Varalice se pretvaraju da su zainteresirane za romantičnu vezu. Obično događaju na mrežnim stranicama za upoznavanje, a često koriste društvene medije ili e-poštu za uspostavljanje kontakta.

Primjeri scenarija
Uloge: A - prevarant, B - žrtva

A se predstavlja kao nasljednik velike količine novca od svog rođaka, ali da bi dobio novac mora platiti proviziju osiguravajućem društvu; B treba izvršiti ovu isplatu u zamjenu za udio u ostavini.

A je bio član korumpirane vlade ili osoba povezana s vladom afričke države i morao je napustiti zemlju nakon puča ili neke druge promjene vlasti. U zemlji je ostavio znatnu količinu prije prevarenog novca. Da bi taj novac odnio u inozemstvo, potrebna je pomoć B-a u zamjenu za dio dobiti.

A u e-mailu piše da u bolnici ima bolesno dijete kojem je potrebna hitna medicinska pomoć i ako ne uplati odgovarajući iznos na račun bolnice, dijete će umrijeti. A traži od B uslugu u obliku male pomoći i hitne isplate između 2000 i 10 000 američkih dolara. $ za plaćanje djetetovih bolničkih računa, A obećava B da će s njim podijeliti golemu svotu s njegovog računa. Prevarant nudi potencijalnoj žrtvi 50% do čak 80% kapitala s računa koji zapravo ne postoji. I tvrdi da mu novac koji je navodno akumulirao na računu, s obzirom na smrtnu bolest njegovog djeteta, trenutno nije previše važan. Kao dokaz predstavlja skenirane, vjerodostojne, ali nažalost krivotvorene i lažne bankovne dokumente. Nakon prikupljanja novca, A bez traga nestaje.

Izvori

Vanjske poveznice
 Središnji državni portal: Računalne prijevare
 Internet prijevare
 Mala crna knjižica prijevara
 US FBI Internet Crime Complaint Center
 Europol Cybercrime

Kriminal

Nigerijska prijevara


Diaz – Don't Clean Up This Blood (Originaltitel: Diaz) ist ein italienisch-französisch-rumänisches Drama aus dem Jahr 2012 von Daniele Vicari. Es wurde auf der Berlinale 2012 in der Sektion Panorama vorgestellt und erhielt den 2. Publikumspreis der Sektion. Der Film stellt die Stürmung der Diaz-Schule in Genua durch die Polizei nach dem G8-Gipfel in Genua 2001 aus unterschiedlichen Perspektiven dar.

Der Film stützt sich auf Prozessakten und auf Gespräche mit Zeitzeugen. Da sich die Verfahren gegen die beteiligten Polizisten über elf Jahre hinzogen, verzögerte sich auch die Arbeit am Film entsprechend. Die Diaz-Schule wurde für den Film in Bukarest rekonstruiert, gedreht wurde ab Juni 2011 in Bukarest, Genua und Südtirol.

Handlung
Beim G8-Gipfel in Genua stellt sich ein enormes Polizeiaufgebot den friedlich Protestierenden gegenüber. Die Polizei gerät zunehmend unter Druck, als der autonome Block sich nicht mehr zurückdrängen lässt. Die meisten Polizisten bemühen sich um Besonnenheit, doch an einigen Stellen gibt es bereits offene Konfrontationen. Nach dem Tod eines Demonstranten heizt sich die Stimmung weiter auf und die Zahl der Verhaftungen nimmt zu. Die Mitarbeiter des Sozialforums haben alle Hände voll zu tun, sich um Inhaftierte und Vermisste zu kümmern. Als eine Flasche einen Polizeiwagen trifft, wird die Diaz-Schule, die dem Sozialforum als Schlaflager für Demonstranten und Basis für Presse und Erste Hilfe gedient hatte, in der Nacht mit immenser Brutalität gestürmt. Viele der Anwesenden werden rücksichtslos zusammengeschlagen und schwer verletzt. Während der anschließenden Haft kommt es zu weiteren Übergriffen, an denen sich auch Vorgesetzte beteiligen.

Kritik

Weblinks

Einzelnachweise

Filmtitel 2012

Diaz – Don’t Clean Up This Blood


Sidways este un film de comedie american din 2004 regizat de Alexander Payne. În rolurile principale joacă actorii Paul Giamatti și Thomas Haden Church.

Distribuție

 Paul Giamatti - Miles
 Thomas Haden Church - Jack
 Virginia Madsen - Maya
 Sandra Oh - Stephanie
 Marylouise Burke - mama lui Miles
 Jessica Hecht - Victoria
 Missy Doty - Cammi
 MC Gainey - soțul d-nei. Cammi
 Alysia Reiner - Christine Erganian
 Shake Tukhmanyan - Mrs. Erganian
 Shaun Duke - Mike Erganian
 Stephanie Faracy - mama lui Stephanie
 Joe Marinelli - Frass Canyon Pourer

Note

Legături externe

Filme din 2004
Filme în limba engleză
Filme de comedie din anii 2000
Filme de comedie americane
Filme de comedie
Filme regizate de Alexander Payne
Road movies

In vino veritas (film)


Glenea consanguis é uma espécie de escaravelho da família Cerambycidae. Foi descrita por Per Olof Christopher Aurivillius em 1925 e é conhecida a sua existência em Bornéu.

Referências

Borneo catalog 2005

consanguis
Coleópteros descritos em 1925

Glenea consanguis


Gara Caracal este o stație de cale ferată ce deservește municipiul Caracal, România.
Aceasta a fost inaugurată la 1 aprilie 1887, odată cu deschiderea căii ferate Piatra Olt - Caracal - Corabia.
Totodată Gara Caracal este una din importantele stații de pe Magistrala CFR 900.

Caracal

Gara Caracal


Den brune lemur (Eulemur fulvus) er en halvabe i familien af ægte lemurer. Den findes på øerne Madagaskar og Mayotte. Den brune lemur kan trods navnet variere i pelsfarve fra brun til gul og grålig. Ansigtet er dog altid mørkt og ofte med lyse pletter over øjnene. Kroppen måler 38-50 cm og den tykke, buskede hale er 46-60 cm lang. Halen holdes i en bue hen over ryggen, når den er på vandring. Den brune lemur færdes i skiftende grupper, der dels bevæger sig i træerne og dels på jorden i tropisk regnskov, hvor de lever af frugter, blade og harpiks. Flokkens medlemmer smører sig ind i urin, for at markere hvor de færdes.

Noter

Eksterne henvisninger

Lemurer

Brun lemur


AstroSAR-UK, britanski maleni satelit s radarom sa sintetičkim otvorom antene (eng. synthetic-aperture radar, SAR). Na projektu izrade surađuju EADS-Astrium (Astrium radi na korisnom teretu, payloadu) i SSTL (radi na busu). Očekuje se kako bi satelit mogao koštati oko 40 milijuna GBP te imati radni vijek od 5 godina. Satelit će nositi SAR radar koji radi u X-pojasu (eng. X-band phased-array radar). Radar je razvijen u EADS-u. SSTL će osigurati let platforme. EADS je izmislio inovativnu konfiguraciju nazvanu "Snapdragon" u kojoj je svemirska letjelica, pripremljena za lansiranje, sklopljena na pola. Radarska antena je fiksirana i cijela se letjelica okreće kako bi usmjerila radar prema ciljanom području.

EADS-ov radar temeljen je na zrakoplovnom MicroSAR pokusnom primjerku, testiranom u svibnju 2003. – AstroSAR-UK može osigurati razlučivost od 1 metar, ima ugrađenu podršku za pomorsko izviđanje pri čemu pokriva pojas od 900 kilometara na 20-metarskoj razlučivosti.

Mase je manje od 500 kg.

Izvori

Vanjske poveznice
(eng.) Ian Encke: AstroSAR Lite-An Applications Opportunity, stranice Sveučilišta u Leicesteru
(eng.) AstroSar, stranice Sveučilišta u Leicesteru

Znanost i tehnologija u Ujedinjenom Kraljevstvu
Umjetni sateliti

AstroSAR-UK


Fraxinus latifolia er tegund af eskitré sem vex á vesturströnd N-Ameríku (frá Vankouver-eyju til Kaliforníu).

Tilvísanir

Smjörviðarætt

Fraxinus latifolia


Ciudad Real Madrid () er navnet på Real Madrids træningsfaciliteter uden for Madrid i Valdebebas nær Barajas lufthavn. Den erstatter den gamle Ciudad Deportiva (), som indtil 2003 var træningsbane for klubben.

Eksterne henvisninger

Madrid
Real Madrid
Bygninger, konstruktioner og anlæg i Spanien

Ciudad Real Madrid


Fransız edebiyatı, Fransızca kullanılarak ortaya çıkan edebiyat ürünlerini kapsar. Dünyanın en zengin ve en etkileyici edebiyatlarından biridir. Fransız yazarlar başta epik şiir, lirik şiir, drama ve kurgu olmak üzere edebi yazınların tümüne katkıda bulunmuşlardır.

Fransız edebiyatı birçok ülkedeki yazarların çalışmalarını derinden etkilemiştir. 1600'lerde, Klasizm denen Fransız kültürel hareketi tüm Avrupa edebiyatında önemli etki bırakmıştır. 1700'lerin Fransız yazarları Avrupa edebiyatını kontrol altına almışlardı. 1800'ler boyunca, realizm ve sembolizm, birçok dilde yazan yazarların çalışmalarını şekillendirmesine yardımcı olmuştu. 1900'lerde ise, Gerçeküstücülük (Sürrealizm) ve Egzistansiyalizm (Varoluşçuluk) Fransa sınırlarının dışına çıkarak diğer yazarlar, sanatçılar ve düşünürlerin çalışmalarını geniş ölçüde etkilemiştir.

Birçok Fransız yazar, biçim, dil, tarz ve geleneğe önem vermişlerdi. Diğer dillerde yazan yazarlardan daha fazla kurallar ve modellere bağlı kalmışlardı. Genelde, Akılcılık (rasyonalizm) Fransız yazınını elinde tutmuştur. Akılcılık, insan eylemlerinde nedenselliği temel alır. Akılcılık; temiz, kendi kendini kontrol edebilen ve sanatsal ustalığa ulaşmış bir yazı yaratmıştır.

Her ne kadar akılcılık Fransız edebiyatında hayatî bir rol oynadıysa da, güçlü bir deneysel nitelik de zamanla Fransız yazınında öne çıkmıştır. Örneğin 1800'lerin başındaki Romantizm hareketi gibi dönemlerde, bu deneysellik duygu dolu ve bazen de tutkulu bir sanat yaratabilmiştir. Bu aynı zamanda teorik ve biçimsel konuları işlemede de kullanılmıştı; örneğin 1900'lerin Yeni Roman´ında olduğu gibi.

Erken Fransız Edebiyatı

En erken yazınlara MÖ. 800´de rastlanır. Şiir, antik Fransız edebiyatında baskındır. Birçok şiir, eğitimsiz insanlara gezgin jongleurlerce (jonklör) söylenmek ya da oynanmak içindi. Zaman içinde, iki ana şiir tarzı ortaya çıkmıştı: lirik ve öyküsel.

Lirik Şiir

Lirik şiir 1100´lerden 1400´lere kadar yaygınlaştı. Trobador denen şair-müzisyenler, Provens lehçesiyle aşk şarkıları yazmaya güney Fransa´da başladı. Bu şiirlerin bazıları kuzey Fransa´ya da trovör denen şairlerce taşınmıştı. Hem trobadorlar hem de trovörler kadınları ve aşk ideallerini anlatan lirik şiirler bestelediler. Bu şiirler kasıtlı olarak tekralamalardan ibaretti. Eğlenceden çaresizliğe geçişleri büyük bir ustalıkla, duygusal koşullara yoğunlaşarak resmetmişlerdi.
Orta Çağ´ın en tanınan Fransız lirik şairi François Villon´dur. Üç eşit stanzin ardından daha kısa bir bitiriş stanzini içeren bir yazın biçimi olan çeşitli balatlar besteledi. Aynı zamanda aşk, başarısızlık ve ölüm temalarıyla ilgilenen uzun şiirler de yazdı. Villon´un yazını geniş bir ton aralığında, kinayeli aşağılama ve grotesk görsellikten tutku gibi konulardaki daha narın pasajlara uzanmıştı. Başyapıtı 2000 dizelik otobiyografik şiiri Grand Testament´tir (1461).

Öyküsel Şiir

Öyküsel şiirin dört biçimi vardır: (1) epik şiir, (2) romans, (3) ilahiler ve öyküler ve (4) fabliaux. Orta sınıf için yazılan fabliaux dışında hepsi aristokrat izleyiciler için yazılmıştı. Epik şiirler genelde savaş ve savaş kahramanlıkları üzerinedir; chansons de geste (büyük eylemlerin şarkıları) diye adlandırılırlar. Jonklörler chansonları müzikle birleştirmişlerdi. En ünlüleri Roland´in Şarkısı´dır (1100). Ünlü komutan Charlemagne tarafından yönetilen bir askeri talim sırasındaki bir olayı anlatır.

Romanslarsa sıklıkla fantastik maceralarla dolu uzun kurgusal çalışmalardı. Yedi tipi vardı. Romans antiques (klasik romanslar) Troya Savaşı gibi tarihi olaylar üzerine temellenmişti. Romans bretons (Breton romansları) ise eski Büyük Britanya´daki Yuvarlak Masa Şövalyeleri ve Kral hakkında hikâyeler anlatırdı.

Belki de en çok okunan ve en etkileyici Fransız romansı Gül Romansı'''dır. Guillaume de Lorris ilk kısmını yazmıştı (1230) ve şair Jean de Meung 1275´te daha karamsar ve kinayeli bir ruh haliyle bitirmiştir. Şiir, aşkın gelişimini anlatmak için karmaşık alegoriler (sembolik hikâyeler, insanlar ve görüntüler) kullanmıştı.

İlahiler ve öyküler aşk, şövalyelik ve metafizikle ilgili kısa manzumelerdi. İlahiler daha çok Celtic kaynaklarına dayanıyordu. Öyküler ise genelde Latin kaynaklıydı. 100´lerde şair Marie de France birçok önemli öykü yazmıştır.Fabliaux kısa, genellikle taşlamalarla dolu mizahi öykülerden oluşmaktadır. En önemlisi, hayvan karakterlerin insani toplumunu eleştirdiği Renard Romansı (1175-1205) denen koleksiyonda bulunur.

Erken Yazın manzume romanslardan sonra ortaya çıkan romanslardan oluşur ve genelde aynı hikâyeleri anlatır. Tarihi belgeler bu tip yazının ana unsurudur. En bilinen tarihi yazarlar Philippe de Commines, Jean Froissant, Jean de Joinville ve Geoffroy de Villehardouin´dir.

Erken Drama öncelikle manzume şeklinde yazılmıştı ve dini temalarla ilgileniyordu. Dini dramlar üçe ayrılıyordu: Gizem Oyunları Skripturlarından (İncil ayetleri) bölümler sahneledi. Mucize oyunları Meryem Ana ve incilden portreler sunuyordu. Ahlaki oyunlar eğitim amaçlı sembolik dramlardı. Seküler (dinsel olmayan) komediler - farslar – dini dramların sahnelenmesi sırasındaki girişlerdi. 1200´lerde dramatist Adam de la Halle realizmin çarpıcı etkilerini ve yüksek psikolojik derinlik seviyesini yakalayan seküler oyunlar yazdı.

 Rönesans

Fransız edebiyatında Rönesans 1500´lerin başından 1600´lara kadar uzanmıştı. Fransız rönesansı İtalyan sanat ve edebiyatındaki gelişmeler ve eski Yunan ve Latin modellerinden etkilenen edebiyatın ve öğrenimin çiçek açması olarak nitelenebilir. Yazarlar ve bilgeler – Hümanistler – Rönesans´ta önemli rol oynamışlardı. Hümanistler öğrenmenin temelini dini temalardan çok dünyevi konulara çekmişlerdi.

1494´ten 1525´e kadar Fransız ordusu İtalya´yi işgal altında tuttu. Bu istilalar İtalyan edebiyatı ve sanatıyla teması da beraberinde getirmişti. Bu ilişki sayesinde Fransız rönesansı hız kazandı. 1500´lerin başında Kral I. Francis ve kız kardeşi Marguerita de Navarre hümanistlerin ve tebalarındaki diğer yazarların taslaklarıydı. Marguerite kendisi de bir yazardı. Kendi hikâye koleksiyonu Heptameronu (1558) İtalyan Rönesans yazarı Giovanni Boccaccio´nun 1300´lerde yazdığı Decam

François Rabelais Fransız Rönesansının en ünlü kurgu yazarı ve döneminin önde gelen tip otoritelerinde biriydi. Ana eseri Gargantua ve Pantagruel´dir. Bu neşeli, çoğu zaman da patavatsız beş parçalık anlatı 1532 ile 1564 arasında yayımlandı. Rabelais, çarpıcı öğretilerin ham sahnelerinin ve genelde vahşi fiziksel komedilerin anlık değişimlerle birleştirildiği bir biçimde yazmıştı. Bu çalışma, dönemin yasal, politik, dini ve toplumsal kurumlarını eleştirmekteydi.

Pleiade, geleneksel tarzı kırıp Yunan ve Roma modelli yeni bir Fransız edebiyatı yaratmaya çalışan yedi şairden oluşan bir gruptu. Pierre de Ronsard grubun önderiydi. Şiirleri aşk ve gençliğin geçmesi gibi temaları betimleyen pastoral tarzda eski yazı biçimlerini kullanır. Ronsard´in şiirlerinin kolay çekiciliği, dünyevi tecrübenin önemine derin adamışlığı saklar. Yazını, yaşlılık ve ölüm gibi bu tecrübelerin acı yanlarının korkusuzca üzerine gitme becerisini gösterir.

Joachim du Bellay, Pleiade´nin başka bir üyesiydi. Fransız edebiyatında İtalyan Rönesansı´ndan ödünç aldığı söne biçimini ilk kullanan şairdir. dü Bellay, Fransız Edebiyatı´nın Savunması ve Yüceltilmesi adlı önemli bir makale yazdı (1549). Makalede, Orta Çağ boyunca çoğu şair tarafından kullanılan Latince´yi savunan şairlere karşı Fransızca´yi savundu. Du Bellay, Fransızcanın Latince ya da Yunancanın rakibi olamadığını kabul etmekle beraber bu iki dilin olanaklarının çokça kullanılması nedeniyle solmaya yüz tuttuğunu, ancak Fransızcanın bu sorunun çözümüne yeni bir soluk getirebileceğini düşünmekteydi. Fransız yazarlarını, Fransızca´yi Yunanca ve Latinçe´den alıntılarla, lehçe ve teknik deyimler açısından güçlendirme çağrısı yaptı.

Pleiade´nin başka bir üyesi Etienne Jodelle bir dramatistti. İlk Fransız komedisi Eugene (1552) ve ilk trajedi Kleopatra Mahkûmu (1552) onun eserleridir.

Lyon, güneydeki Lyon kentinde ortaya çıkan ve bünyesinde Maurice Sceve ve Parnette dü Guilliot´yu barındıran başka bir şairler grubuydu. Sceve´nin şiiri, gramer ve imgelerin karmaşıklığıyla ünlüdür. En önemli eseri, Delie (1544) adındaki dikkatle hazırlanmış 459 dizain (10 dizelik stanzlar) serisidir. Delie, şairin, Pernette de Guillot olduğu düşünülen bir kadına olan aşkını, aşıkların birbirlerine karşı kullandığı genelde erotik bir dille anlatmaktadır.

Michel de Montaigne denemeleri bir edebi biçim olarak kurgulamıştı. Bir deneme, resmi olmayan konuşma dilinde yazılıyordu. Montaigne´nin Denemeler'i geniş bir klasik eğitimle şekillenmişti. Tamamen kişisellerdi ve yazarın kendisi, bilgi, alışkanlıklar, ölüm, geziler ve öğrenim gibi konular üzerindeki gevşek meditasyonlardan oluşuyorlardı.

Klasik Çağ

Kral 13. Louis ve özellikle Kral 14. Louis´nin iktidar dönemleri klasik dönem olarak bilinir. 1600'lerin başından 1700'lere kadar geçen süre Fransız edebiyatının yüksek dönemi olarak düşünülür.

Klasik yazarlar Rönesans fikrini reddetmediler; bu dönem daha geniş bir düzen ve gelişim ruhu geliştirmişti. Fransız yazarları özellikle insani davranışları ve idealleri inceleyen nedenler ve düşünüşleri vurgulamıştı.

Klasik Şiir

Francois de Malherbe ilk önemli Klasik şair ve en etkileyici olandı. 1600'lerin başında Malherbe, Klasik yazının temelini atan temiz, akilci ve ayik şiirler yazdı. Jean de La Fontaine ve Nicolas Boileau-Despreaux da Klasik dönemin önde gelen şairlerindendiler. La Fontaine, Fabl (1668-1694) denen hayvan karakterleri üzerinde yazdığı kinayeli, ögretici, derinllikli ünlü hikâyeler koleksiyonunu yazdı. Boileau da bu dönemde, zamaninin Klasik şiirinin etkilenimlerini belirleyen yönetim ve asillik prensiplerini anlatan Şairlik Sanatı (1674) eserini kaleme aldi.

Klasik drama uzun zaman Fransız Klasizminin en büyük ifadesi olarak kabul gördü. Bu dönem boyunca, 12-hecelik dizeler – alexandrine - Fransız dramasinin baskin şiirsel ölcütü olarak kurulmustu. Bu dönemin en ünlü yazarları Pierre Corneille, Jean Racine ve Moliere´dir.

Corneille ilk önemli trajedi yazarı Klasiktir. Oyunları, görev, sadakat ve askin cözünmez çatışmalarının içinde yuzen asil karakterleri barindirir. Corneille, istek, otokontrol, onur ve özgürlügün önemine vurgu yapmıştır. Trajedileri arasında Le Cid (1637), Horace (1640) ve Polyeucte (1642) sayılabilir.

Racine, çağının Klasik trajedi yazarlarının en büyügü olarak taninir. Karakterleri kontrol altina alamadıkları tutkularının sarmalında betimlenir. Melankolik bir dini pesimizm, eserlerinin çoğunun yapısındadır. Racine, antik Yunan ve Roma eserlerini Andromaque (1667), Phedre (1677) ve Athalie (1691) gibi başyapıtlarında yeniden islemiştir.

Molière, Fransız dramasının en önde giden komedi yazarıdir. En etkili oyunları, toplumsal değerlerle catisan güclü karakterleri konu alan taslamalarıdır. Moliere, en güzel komedilerini 1660´ların ortasında yazmıştı. Bunların arasında Tartuffe, Don Juan ve Yabani sayılabilir.

Klasik Nazım

İki filozofun Fransız Klasik nazımının en üstün örneklerini verdikleri düsünülür. Rene Descartes, dahan sonraki Fransız felsefesi ve stetigini biçimlendirmede temel teskil eden Metod Üzerine Nutuk (1637)´u yazdı. Öncelikle bir matematikçi olarak bilinen Blaise Pascal, derin Hristiyan inancını temsil eden etkili yazılar yazmıştı. Pascal´ın en bilinen eseri yansımaları topladığı Pensees´dir (1670).

Kendilerine Moralist (ahlakçılar) diyen bir grup yazar insan eylemlerini ve tavirlarını, maxim dedikleri harfler, söyleyişler ve diğer yazın biçimleriyle tanimlamislardi. François de La Rochefoucauld´un Yansimalar´i (1664) psikolojik olarak derin, acimasizca sorgulayici ve mükemmle bir özlülük içinde olabilen bu tarza bir örnektir. Theophrastus´un Karakterleri (Jean de La Bruyere, 1668) günlük insanları ve toplumsal kimliklerin edebi portrelerini maximlerle birleştirir.

Madame de La Fayette, Fransız edebiyatındaki en önemli romanlardan birini yazmiştir: Cleves Prensesi (1678). Roman, psiolojik cözümlemeleri ve usta yapısı nedeniyle yüceltilmişti. Sürekli kontrol altında tutulan tutkulu ask temasi, iclerinde Jean-Jacques Rousseau´nun da bulunduğu daha sonraki yazarları da çok etkilemiştir.

Tarihçi ve Roma Katoliği papaz Jacques Bossuet, etkileyici ve hareketli vaazleriyle taninir. Francois de Fenelon da Roma Katolik başpiskoposuydu. Edebi ünü özellikle, yazarın eğitim, ahlak, siyaset ve din üzerine görüsleriyle dolu Telemachus (1699) romansina dayanir.

Felsefi Çağ (Aydınlanma)

Filozoflar çağı
Genel anlamda filozof sözüyle, nereden gelindiği, doğa, dünyanın ya da yaşayan insanların kaderi gibi büyük metafizik meseleler üzerine düşünen ve bunları evrensel bir sistem şeklinde çözümlemeye çalışan kimse kastedilir. Bununla beraber Montesquieu, Diderot, Voltaire zamanında ifade, özel bir değer kazandı. Bu filozofların çoğu metafiziği beğenmeyip bilinmeyen üzerine kafa yormanın gereksiz olduğunu düşünürler. Buna karşı hepsi, insanın yeryüzünde mutluluğunun bağlı olduğu politik, sosyal, ahlâki ya da dinsel düzen konularıyla ilgilenirler. Onlar bu konuları bütün önyargıları bir tarafa bırakıp bizzat kendileri incelemeği iddia ederler. Ansiklopedi'de "filozof" ispat edilmeyen hiçbir şeyi kabul etmeyendir denilir; onlar aldatıcı mefhumları hiç kabul etmezler; mutlağın, olağanın, şüphelinin kesin sınırlarını çizerler. Böylece filozoflar her sahada önceki yüzyılda Descartes ve inanmayanlar tarafından da açıklandığı gibi, otorite ilkesine karşı baş kaldırırlar; en yaygın fikirleri, en oturmuş gelenekleri sarsarlar, kurumlarda ve âdetlerdeki büyük devrim öncesi düşüncelerde devrim yaparlar.

Felsefi düşüncede ilerlemeler ve klasik zevke bağlılık (1715-1750)
XVIII. yüzyılın ilk yarısında, felsefî düşünce kendini ortaya koymak için yönetimin zayıflığından faydalanır; ama sosyal tenkitlerinde en gözü pek yazarlar, klasik zevke sadık kalırlar.

Otoritenin zayıflaması
XIV.Louis'nin ölümünden itibaren, rejime yenik düşen otorite krizi potansiyel olarak müsaittir. Kral naibi seçilen Orleans dükü sansür ve polis gözetimini gevşek tutar. XV nci Louis düş kırıklığına uğratan siyasetinin sebebiyet verdiği memnun olmayanların görüşlerini bilhassa kendisine iyi ve usta bir yardımcı, iyi bir öğütçü olan kardinal Fleury' nin ölümünden sonra bastıramaz. Bu memnuniyetsizlik 1748 yılında, kralın Avusturya kraliçesi Marie-Therese'e karşı başarılı bir savaştan sonra Aix-la Chapelle antlaşmasını imzalaması ve bütün kazanımlarını terk etmesi ile zaten güvenilmez olan bir barışı satın almasıyla doruk noktaya ulaşır. Bu kriz boş bir meydanı, fikirleri halkın görüşünde gittikçe geniş bir ilgi bulan yenilikçilere bırakır.

Felsefenin ilkeleri
İnceleme ruhu- Tanrı esini üzerine kurulmuş olan geleneksel inanç yerine filozoflar bilinç ilkeleri olarak aklı ve deneyimi koyarlar. Descartes onlara mantıklı düşünme çalışmasıyla gerçeği yanlıştan ayırmağı öğretti. İngiliz deneyselciler, özellikle Locke, onlara pozitif olayların zevkini vermeğe katılırlar.

Böylece dinin saygınlığı yerine insanî bilimlerin saygınlığını koymağa çalışırlar. Newton sistemi, kültürlü halk içinde büyük merak uyandırır, bilim dünyasında gittikçe artan sempati kazanır ve peşin hüküm (batıl itikat) ile dolu eski fizikin zararına kendini kabul ettirir. Taşra Akademilerinde, hatta yurttaşların görüşlerinde deney ve laboratuvar araştırmaları artar, aynı zamanda tarihî ve arkeolojik bilinç gelişir.
Kozmopolit (çok dünyalı) ruh- Bundan başka yabancı ülkelerin kurumları ve âdetlerine olan güçlü bir merak yayılır. Yabancı değiş tokuşlar artar; seyyahlar gittikçe çoğalır. İngiltere özel bir saygınlık kazanır: Milli özsaygı konusunda Fransız ve İngiliz kurumları arasında sık sık acımasız kıyaslamalar yapılır.

Edebiyat gelenekleri
Sanat alanında, bununla beraber, büyük klasikler örnek model olarak dururlar. Bir Saint-Simon onlara elbette hiçbir şey borçlu değil ama rakipsiz bir örnektir. Benimsenmiş türler, trajedi, komedi, roman gene yenilenerek birçok yazar tarafından işlenmiştir. Marivaux'nun tiyatrosu klasik bir başarı taslağıdır. Montesquieu ile Voltaire'in felsefi eserlerine gelince, onlar klasik dehaya uygun olan düşünce aydınlığı ve ifade açıklığıyla kendilerini kabul ettirirler.

Bu dönemin edebiyati oldukça felsefiydi ve Voltaire, Denis Diderot ve Jean-Jacques Rousseau gibi önemli yazarlar tarafından yaratılmıştı.

Voltaire, döneminin en cok konusulan ve tartisilan edebi figürüydü. Yazar olarak yeteneklerini ve ününü tahammülsüzlük ve önyargililik ile savaşmak ve akilciligi yüceltmek için kullanmıştı. Voltaire´in en ünlü eseri taslama roman Candide´dir (1759). William Shakespeare´den etkilenerek trajediler de yazdı. Bunun yanında, Voltaire aynı zamanda Avrupa ve dünya tarihi üzerine eserleri ile modern tarih yazımının prensiplerini geliştirmeye de yardim etti.

Denis Diderot ana olarak Neden çağı´nin en önemli entelektüel yapıtlarından biri olan Encyclopedie´nin (1751-1772) editörü olarak tanınır. Ansiklopedi, birçok alandaki uzman yazarların makalelerinin derlenmesinden oluşuyordu. Eser, günün bilgi birikiminin daha geniş bir izleyiciye uzanmasını amaçladı. Dini otoriteye, iktisadi esitsizlige ve adaletin istismarina saldirdi. Diderot aynı zamanda Kaderci Jacques ve Efendisi (1778-1780) adli romanındaki kurgusallık ile de bilinir.

Jean-Jacques Rousseau, Fransız toplumunda (Yeni Heloise, 1761) ve eğitim mekanizmasında (Emile, 1762) değişiklikler önermişti. Rousseau´nun otobiyografisi (ölümünden sonra yayinlanan İtiraflar, 1782) kendini eleştirmenin modern edebiyatini yaratmaya yardımcı olmustu. Meditatif ve lirik duyguyu Fransız edebiyatına yeniden sokmaya yardimci olan kurgusu içinde, Rousseau´nun doğaya hassasiyeti belirgindir. Bu hassasiyet kendisinin siyaset ve toplumsal düzen üzerine yazdığı Söylevler (1755) ve Toplum Sözlesmesi (1762) gibi teorik eserlerini de oldukça etkilemiştir.

Marquis de Sade, kendi zamanında çağdaşlarınca anlaşılmadı ve daha sonra da hep nefretle anıldı. Ancak 1900'lü yıllara doğru Neden Çağı'nın en önemli yazarlarından biri olarak kabul edilmeye başlandı. Boudir'de Felsefe (1795) gibi vahşi pornografi içeren romanları, kendi zamanındaki yazarların doğaya bakışları ve toplumsal düzen öngörülerinin iyimser doğasıyla dalga geçer.
Siyasi yazılarıyla da bilinen Montesquieu, rezil eden toplumsal eleştirilerini Pers Mektupları´nda (1721) yazdı. Alain Rene Lesage ünlü satirik romanı Gil Blas´i (1715-1735) yazdı. Pierre de Beaumarchais, Sevilla Berberi (1775) ve Figaro´nun Düğünü (1784) gibi satirik komediler kaleme aldı. İki oyun da aristokratik önceliğin irrasyonel doğası üzerinedir ve bu fikirler Fransız Devrimi fikirlerine katkıda bulunmuştur.

Romantizm

Romantizm akiminin temelleri 1700´lerin sonunda atılmıştır ancak yayilmasi 1800´lerin ortalarını buldu. Genel olarak Klasizm ve Nedensellik Çağ'ına tepki olarak ortaya çıkmıştır. Romantik yazarlar, kendilerinden önceki dönemlerdeki aşırı rasyonel ve cansız edebi biçimleri reddettiler. Romantikler, neden üzerindeki hayalgücü ve duyguya vurgu yapmislardi. Edebi tasvirin daha özgür biçimlerini savunuyorlardi. Bir çalışmadaki en önemli etken yazarın kisiligiydi.

Preromantikler

Fransız Romantizmi kendinden önceki Ingiliz, İspanyol ve özellikle Alman Romantik hareketlerinden etkilenmişti. Preromantikler denen bir grup Romantik, 19. Yüzyılda bu akimi biçimlendirmeye calistilar.

Jean-Jacques Rousseau, Nedensellik çağı ile tanindi. Ancak, kendini tanimadaki istegi, doğal dünyaya karsi hassassligi ve hislere ve kendiligindenlige verdiği önem nedeniyle Romantizm´in de önde gelenlerinden biriydi. Rousseau aynı zamanda Romantikleri de lirik vezni ve tutkulu ama korkutucu aski tasviri ile Romantikleri de etkilemişti.

Francois-Rene de Chateaubriand kurguları ile önemli bir etki yarattı. Sıkılganlık, yalnizlik ve keder duygularının baskin olduğu yazınları, Romantik edebiyatin temel öznelerinden biri oldu. Chateaubriand, Romantik yazında temel bir karakter yarattı – dayanisan, tutkulu ve yanlis anlasilmis bir karsi-kahraman. Chateaubriand güclü dini duygulara sahipti ve bu çalışmaları Klasizm ve Nedensellik çağı´nda sikca islenen Hristiyan Orta Cag figürüne olan ilgiyi yeniden canlandirdi.
Madame de Stael, Fransız Romantizmi´ne Edebiyat Üzerine (1800) ile kritik bir teori birakti. Alman romantizmini Fransız Romantizmine Almanya Üzerine (1810) ile eklemledi. Şair Andre Chenier, Romantik şairlerce benimsenen birkac teknik yazın seklini şiirine katti.

Romantik Şiir

1820´de Alfonso de Lamartine´in Peoetik Meditasyonlar kitabi ile başlamıştı. Melankolik şiirleri doğa, ask ve terkedilmislikle ilgileniyordu.

Victor Hugo, bir şair, dramaturg ve kurgu yazarı olarak zamanındaki en büyük Romantik kabul edilir. şiirlerinin çoğu renkli ve egzotik niteliktedir. Hugo´nun sonraki eserleri (Sonbahar Yaprakları (1831)) daha kisisel ve metidatiftir. İncelemeler (1856) karanlik baslar ve cevabi zor sorularla ilgilenir; evrendeki insanlik, ölümün kacinilmazligi ya da sevdiklerin kaybedilmesi.
Alfred de Vigny, en cok Modern şiirleri (1826) ile taninir. şiirleri, yüksek kisiligin yalnizligi ve mutsuzlugu ile ilgilenen genellikle dramatik ve felsefi şiirlerdir.
Alfred de Musset, müthis lirik özelliklere sahipti. Melankoli ve müziksel şiirleri ask, aci ve kederle ilgilenir. Geceler (1835-1837) şiirlerinde Musset, kayip bir askin ardından cektiklerini anlatir.

Romantik Drama

Romantik drama komedi ve trajediyi karistirarak tarihi konuları ve melodramik koşullarla ilgilendi. Victor Hugo ilk önemli romantik oyun olan Hernani´yi (1830) yazdı. Alfred de Vigny´nin Chatterlon´u (1835) Romantik edebiyattaki popüler bir karakter olan dışlanmış artisti konu edinir. Musset, yazınındaki mükemmellikle bilinen karmaşık komediler yazmıştı.

Romantik Kurgu

Iskoc Walter Scott´tan esinlenen birçok Romantik yazar tarihi romanlar yazdılar. Alexandre Dumas ünlü tarihi romani Üç Silahşörler´i (1844) bu dönemde kaleme almıştı. Victor Hugo´nun Notre Dame´ın Kamburu (1831) Orta Cag Romantik hissiyatini yansitir. Eser aynı zamanda edebiyatin gücünü kullanarak toplumsal adaletsizlikleri düzeltme cabasini yansitir.

Bazi Romantik yazarlar kurgunun daha gercekci biçimlerine yöneldiler. Honore de Balzac, George Sand ve Stendhal gibi yazarlar eserlerinde Romantik karakterleri barındırmaya devam ettiler. Ancak bu yazarlar, insan yasaminin toplumsal kosullarını ve doğanin objektifligini yansitma amaciyla Romantizmlerini biraz degistirdiler.

1829´dan baslayarak Balzac, İnsan Komedisi (1842-1848) adini verdiği yaklaşık 100 roman ve hikâye yazdı. Bu seride zamaninin Fransız toplumunu resmetmeye calisir. Balzac, güdülenmeleri ve etkilesimleri ile cesitli insanları betimledi. Aynı zamanda toplumsal kurum ve değerlerin insan üzerindeki etkilerini - özellikle paraya karsi olan tutumun etkisini incelemişti.

George Sand, kariyerine ask ve tutku üzerine yazılar yazan (Indiana (1832) ve Lelia (1833)) bir Fransız kadının takma adiydi. Daha sonra daha kırsal konulara döndü, özellikle köy hayatını anlattığı Şeytanın Havuzu´ nda (1846) bu etki daha cok hissedilir.

Stendhal, tutkulu ve güçlü karakterlerle melodramik durumları seven usta bir psikologdu. Tutku ve çıkar arasındaki savaşımı betimleyen temiz ve ironik bir tarz kullandı. En bilinen iki eseri Kırmızı ve Siyah (1830) ve Parma Manastırı´dır (1839).

Gerçekçilik (Realizm)

Realizm, Romantizme karşı ortaya çıkan bir edebi doktrindir. Realistler, sanatın yaşamı doğrudan, dürüstçe ve nesnel olarak yeniden üretmesi gerektiğine inanıyorlardı. 1800'lerin ortasına doğru Realizm, Fransız edebiyatında baskın hale geldi.

Gustave Flaubert Fransız realizminin en önemli ismiydi. Detaylara olan aşkı ve insani davranışlarının dikkatli gözlemi ile Balzac´ı takip etti. Madam Bovary´(1856) kitabı için özellikle sıradan bir karakter seçti – sıradan bir kasaba doktoru ve onun sığ karısı. Sıkıcı konusuna rağmen Madame Bovary müstehcen olarak nitelendi ve Flaubert bu romanı nedeniyle yargılandı.

Guy de Maupassant, insan davranışlarının sıkı bir inceleyicisi olduğunu gösteren kısa Realist hikâyeleriyle ünlü oldu. Normandiya´daki köy yaşamı ve Paris´teki korkunç sosyal hizmet yıllarını anlattığı yazıları çoktur.

Fransa´daki Realist dramanın iki çeşidi vardı. Birincisi iyi planlanmış oyundur (teshir ve ceza ön plandadır). Eugene Scribe´in komedileri buna en güzel örnektir. Diğer tarz ise sorun oyunu ya da tez oyunudur. Çoğu bosanma ve yasal adaletsizlik gibi topolumsal sorunlarla ilgilenmişti. Bu tarzin önde gelen yazarları Emile Augier, Eugene Brieux ve Alexandre Dumas´dir.

Edebi eleştiri realist edebiyatta önemli yer tutmuştu ve sonraki edebi eleştiri tarzlarını da etkilemişti. En önemli gercekçi eleştirmen Charles Sainte-Beuve idi. Edebi eserin yazarın kisiligi ve yasami ile beraber sorgulanması ve degerlendirilmesi gerektigini düsünüyordu. Ayrica eserin yaratildığı tarihsel arka plan ve toplumsal çevrenin de önemine dikkat cekiyorlardi.
Doğacılık (Natüralizm)

1800´lerin sonuna doğru Realizmin aşırı bir biçimi olarak Natüralizm ortaya çıktı. Natüralist yazarlar, insan eylemlerinin geniş ve en aşağılık yanlarına dikkat cekiyorlardi. Tipik bir naturalist eser karamsardi ve çoğu zaman toplumsal adaletsizligi eleştiriyordu. Bu hareket, insanin kisiliginin kendi özgür iradesinden cok çevre ve kalıtım ile belirlendiğini savunan determinism ögretisini beraberinde getirdi.

Emile Zola, en önemli Fransız naturalist yazardir. Kurguyu, içinde insan davranışının temelinin anlaşılabileceği bir laboratuvar olarak tasavvur ediyordu. Rougon-Macquart (1871-1893) olarak adlandırdığı 20 romanlık dizisinde toplumsal eleştirinin başyapıtlarını yaratmıştı. Romanların karakterleri, zenginlikten, sefalet, yokluk ve dinmek bilmeyen catismalara sürüklenen bir ailenin bireyleriydi.

Sembolizm

Fransız sembolizmi 1800´lerin sonunda ortaya çıkan bir edebi akımdır. Sembolizm aynı zamanda bu akima dahil olmayan ama iliskili olan yazarlara da maledilmişti.

Sembolist hareketin ünlü isimleri şairler Charles Baudelaire, Stephane Mallarme, Paul Verlaine ve Arthur Rimbaud´dur. şiiri geleneksel kaliplardan kurtararak daha özgür yazın biçimleri olusturmak istediler. Sembolistler şiirin, dosdoğru ve basit tanimlamalarla gizemli bir gercekligi yakalamaya çalışmayi denemesinden cok anlam cikartmayi sezgiler, sansasyonlar ve etkilenimler yoluyla aramasi gerektigine inanirlardi. şiirlerinin coğu kisisel ve bulanikti.

Charles Baudelaire, Sembolizmin en önde geleniydi. Şeytanın Çiçekleri (1857) derlemesi bu tipteki 100 civarındaki şiirin toplanmasıydı. Eser, Baudelaire´in insanlik ve onun ahlaksizliklarından ic karartici etkilenmesini yansitir. Baudelaire´in insan doğasinin en aşağılik yönlerinin bile güzelliklere yol acabilecegine inanci, eserinin başlığında kendini belli eder.

Stephane Mallarme, Sembolist şairlerin ve teoristlerin en etkilisiydi. şiirleri, anlamin kendisini sorgular. şiirlerinin en ünlüleri Faun Akşami (1876) ve kafa karistirici Bir Zar Atımı (1897)´dır.

Paul Verlaine, basit, melodik bir yazına sahipti. Sözsüz Müzikler´inde (1874) dizelerle müzik duygusunu vermeye çalışmıştı.

Arthur Rimbaud, daha kücük yastan bir dahiydi. Daha henüz 16 yaşındayken orijinal şiirler yazmaya başlamıştı. 19 yasında, iskence edilmis ruhani deneyimlerini tanimlayan yazın ve dizelerin bir otobiyografik toplaması olan Cehennemde Bir Mevsim´i (1873) bestelemişti.

Hiçbir Sembolist romancı, şairlere yetisemediyse de hayalci Sembolist Maurice Maeterlinck gününün yazarlarını etkilemişti. Maeterlinck Belcikaliydi ama Fransızca yazmıştı.

1900'ler

Erken Yıllar

1900´lerin başında Fransız edebiyatında dört baskin yazar vardı. Bunlar Paul Claudel, Andre Gide, Paul Valery ve Marcel Proust´tu. Hepsi 1870 civarında dogmuslardi ve hepsi de kariyerlerinin basında Sembolist bir dönemden gecmislerdi. 1920´de her biri önemli bir edebi figure olarak kabul edildi.

Claudel, kendi güclü Roma Katolik görüslerini yansitan dramalar, şiirler, eleştiriler ve dini yorumlar yazdı. Claudel´in şiiri kalın metaforlar, vahsi tutkular ve cicekli bir dil içerir. Yine de en bilinen eserleri dini içerikli olanlarıydı; özellikle Öğle Kırılması (1906) ve Mary´e Gelen Gelgitler (1912).

Gide, din, aile, cinsellik ve ahlak üzerine ortodoks olmayan görüsleri yüzünden oldukça genis bir fikir ayriligi yaratmıştı. Kurgusu, karakterlerindeki biçimsel yenilikler ve psikolojik derinlemeleriyle takdir toplamıştı. Gide, 1900´lerin basında Fransız edebiyatinin en önde giden dergisi Yeni Fransız Revüsü´nün kurulmasına yardim etmişti.

Proust, belki de 1900´lerin en saygin Fransız romancısıydı. En önemli eseri Geçmiş Şeylerin Hatırası 1913´ten 1927´ye kadar yedi parca halinde yayımlandı. Roman oldukça kisisel ve şiirsel bir eser olduğu kadar toplumsal tavirların ve kisilik prikolojisiyle ilgili de mükemmeldi.

Valery´nin şiiri Fransız edebiyatındaki rasyonel gelenegin izlerini taşır. Tutkusal denetim ve klasik biçimleri vurgulamıştır. Eserleri içinde uzun şiirlerden olusan Genç Kader (1917) ve Etkiler (1922) vardır. Valery, aynı zamanda etkili bir edebi eleştirmendi.

Sürrealizm (Gerçeküstücülük)

Sürrealizm, Parisli bir grup yazar ve ressam tarafından 1924´te kurulan bir harekettir. Sürrealistler, bütünlüklü bir insan deneyimi yaratmak için rasyonel varlığın içine katılması gerektiğine inandıkları bilinçsiz düşünce süreçlerini – özellikle de düsleri – incelediler.

Şair Guillaume Apollinaire, Sürrealizm´de önemli bir etkiye sahipti. Alcools (1913), imgelem ve modern dünyayı kutlayan şiirlerin derlemesinden oluşur. Sürrelaistlerin lideri ve baş kuramcısı Andre Breton´du. Önde gelen şairler, Rene Char, Paul Eluard ve Louis Aragon´du. Ne var ki, üçü de en güzel olarak nitelenen şiirlerini 1930´da bu akımdan ayrıldıklarında yazmışlardı. Temaları, kelimelerin ve görsel imgelerin çarpıcı birleşimi yoluyla ifade edilen aşk ve diğer öznel durumlar üzerine yoğunlaşmıştı.

Her ne kadar Breton tiyatronun değerini ifşa ettiyse de, oyun yazarı Antonin Artaud, Sürrealistlerle yolunu ayırdıktan sonra dramatik kuram üzerine önemli bir makale serisi yayınladı. Tiyatro ve Onun Çifti´nde (1938) tiyatronun, seyircisini degistirmede iskence biçimleri ya da dini ritüeller kadar güce sahip olmasi gerektigini savunuyordu.

Egzistansiyalizm (Varoluşçuluk)

Egzistansiyalizm, Fransız edebiyatını 2. Dünya Şavaşı´ndan sonra etkileyen bir edebi felsefedir. Varoluşçuluğun en önemli yazarlarından Jean-Paul Sartre, Çıkış Yok (1944) ve Kirli Eller (1948) oyunlarıyla olduğu kadar felsefi yazıları ve eleştirileriyle de ünlüdür. Eserleri özellikle özgürlük ve sorumluluk sorunları ile ilgilenerek ahlaki ve politik konuları inceler. Örneğin, dönemin gençliğinin sorunlarını çok iyi dile getirmesi ile dikkat çeken ilk romanı Bulantı (1938), varoluşun kendisiyle yüzleşmenin getirdiği rahatsız edici sonuçlarını araştırır. Simone de Beauvoir, Belirsizlik Ahlakı İçin (1947) gibi çalışmalarıyla Varoluşçu düşüncenin yaygınlaşmasında etkili olmuştu. Ancak, Camus'de Yabancı (1942), Veba (1947) ve uzun makalelerden olusan Sisyphus Destanı (1942) gibi eserleri ile benzer etik ve ahlaki sorunlarla ilgilenmişti.

Dramanın Gelişimi

Sartre ve Camus´nün de içinde bulunduğu birçok romancı ve şair 1900'lerin ortasında Fransız dramasına katkıda bulunmuştur. Diğer önde gelen oyun yazarları Jean Giraudoux, Jean Cocteau ve Jean Genet'tir. Giraudoux, suni, köylü ve alaycı bir üsluba sahiptir. En bilinen oyunları aşkın doğası ya da savaşa ve açgözlülüğe karşı protestoyu inceler. Cocteau mitolojik konular üzerindeki yazılarıyla ün kazanmıştır. Genet ise toplumsal dışlanmışlardan oluşan karakterlerin ritüelik betimlemelerine dikkat çekmişti.

1950´lerde Fransa´da Absürd Tiyatro denen bir hareket belirdi. Oyun yazarları, yaşamın anlamsız doğası olduğuna inandıkları şeyleri dramatize etmeye çalıştılar. En bilinen Absürdistler Samuel Beckett ve Eugene Ionesco´ydu. Beckett İrlandalı, Ionesco da Romanyalı olmasına rağmen ikisi de Fransızca yazdılar. En önemli eserlerini ilk önce Paris´te sergilediler; örnegin, Godot´u Beklerken.

1900´lerin Ortası ve Sonu

Bu dönemdeki ana değişiklik Yeni Roman´dı. Belli başlı temsilcileri Alain Robbe-Grillet, Michel Butor, Nathalie Sarraute ve Claude Simon´du. Bu yazarlar, romanlarındaki olayları biçimlendirmek için dışarıdan bir öyküsel çerçeve kullanmışlardı. Bunun yerine, romanlarını, karakterlerin olayları algılayışlarının dışında geliştirmeye çalışmışlardı. Bu, zamanın ve perspektif üzerinde sarsıcı etkilere yol açtı.

Nobel Edebiyat Ödülü kazanan Fransız edebiyatçıları

Şu kişiler Fransız edebiyatına, dolayısıyla dünya edebiyatına, yaptıkları üstün katkıları nedeni ile  Nobel Edebiyat Ödülü'ne layık görülmüşlerdir:

 1901 - Sully Prudhomme (ilk Nobel Edebiyat Ödülü)
 1904 - Frédéric Mistral (Eserlerini Provensal Oksitanca lehçesi ile hazırlamıştır.
 1911 - Maurice Maeterlinck (Belçìkalı)
 1915 - Romain Rolland
 1921 - Anatole France
 1927 - Henri Bergson
 1937 - Roger Martin du Gard
 1947 - André Gide
 1952 - François Mauriac
 1957 - Albert Camus
 1960 - Saint-John Perse
 1964 - Jean-Paul Sartre (Ödülü kabul etmemiştir.)
 1969 - Samuel Beckett (İrlandalı, hem İngilizce dili ile hem de Fransızca dili ile eserler vermiştir.)
 1985 - Claude Simon
 2000 - Gao Xingjian (Çin'de yaşayıp eserlerini o ülkede hazırlamıştır.)
 2008 - Jean-Marie Gustave Le Clézio

Kaynakça

 D Coward. A History of French Literature. Blackwell Publishing, 2002.
 P France. The New Oxford Companion to Literature in French. Oxford University Press, 1995.
 D Hollier. A New History of French Literature. Harvard University Press, 1989.
 BE Jack. Francophone Literatures: An Introductory Survey. Oxford University Press, 1996.
 S Kay. A Short History of French Literature. Oxford University Press, 2003.
 MH Offord. Francophone Literatures: A Literary and Linguistic Companion. Routledge Press, 2001.
 EM şartori. The Feminist Encyclopedia of French Literature. Greenwood Publishing Co., 1999.
 World Book Dictionary 2005.

Ayrıca bakınız
 Le Train de Nulle Part

Fransız edebiyatı


{|align="right" cellspacing="0" cellpadding="0"
|
|}İzanagi (Japonca: イザナギ, 伊弉諾, 伊邪那岐, 伊耶那岐) Japon Mitolojisi'ndeki tanrılardan biridir. İzanaki diye de telaffuz edilir. Kojiki'de İzanagi no Mikoto (伊邪那岐命), Nihonshoki'de ise İzanagi no Okami (伊弉諾神) diye ismi geçmektedir. İzanami'nin (Japonca: 伊弉冉、伊邪那美、伊耶那美、伊弉弥)hem ağabeyi hem de kocasıdır.

Amaterasu, Susanō birçok tanrının babası olup aynı zamanda İmparator Jimmu'nun da 7 kuşak atasıdır.

Japon Mitolojisi'nde İzanagi
Japon Yaradılış Mitolojisi'nde İzanami ile birlikte Yedi Tanrı Kuşağı'nın son tanrısı olarak doğar. İzanami ile birlikte Ülkelerin Doğuşu ve Tanrıların Doğuşu olaylarında birçok çocuk yapar. Bu çocuklar Japonya'ya şeklini vermiştir. Doğan çocuklar arasında, Awaji Adası, Honshū, Shikoku, Kyūshū gibi birçok ada ile taş, ağaç, deniz, su, rüzgar, dağ, tarla, ateş gibi evrendeki bütün maddeleri yaratan tanrılar vardır.

İzanami, ateş tanrısı olan Kagutsuchi'yi doğururken genital bölgesinde oluşan yanıklar sebebiyle ölmesiyle, İzanagi, Kagutsuchi'yi öldürüp (öldürürken çıkan kan veya cesetten de tanrı çıkar) İzumo ve Hōki bölgelerinin sınırında bulunan Hiba dağına gömer.

İzanagi, İzanami ile buluşma isteği dinmediği için Yomi no Kuni  isimli ölüler diyarına gider fakat İzanami'ye verdiği sözü (kesinlikle İzanami'ye bakmama) tutmayıp ona bakar fakat gördüğü şey böcekler tarafından yendiği için çürüyüp sekiz yıldırım tanrısı tarafından etrafı sarılan İzanami'nin görüntüsüdür. Bunu gören İzanagi ise korkup kaçmaya başlar. Onu kovalayan İzanami ise, bu yıldırım tanrılarına ve orada Yomotsushikome olarak adlandırılan kadınlara saçındaki aksesuarlardan ortaya çıkan üzüm, mezardan ortaya çıkan bambu filizi, Yomi'nin sınırlarına diktiği şeftali ağacının meyvesini fırlatıp üstündeki yüklerden kurtulur.

İzanagi Yomi no Kuni'nin yeryüzü ile sınırı olan Yomotsuhirasaka denen yerin yeryüzündeki kısmında bulunan çıkış yerini büyük kayalarla kapatır ve İzanami ile tamamen ayrılır. Bu sırada aralarında kayalar olmasına rağmen İzanami ile İzanagi giriş kısmında bir diyaloğa girer. İzanami'nin "Ülkendeki insanlardan her gün 1000 tanesini öldüreceğim" demesine karşılık İzanagi "Ben de her gün 1500 insana hayat vereceğim" der.

Bu olaydan sonra İzanagi, Yomi'ye gitmesinden kaynaklanan manevi kirlilikten sonra meditasyon yapması sonucu birçok tanrı ve en sonunda Amaterasu, Tsukuyomi ve Susanoo olmak üzere Japon Mitolojisi'nde Sanbashiro no Uzunomiko diye bilinen önemli üç tanrı ortaya çıkar. İzanagi, bu üç tanrıya Takamagahara, gece ve denizlerin yönetimini verir.

Ancak Susanoo günümüzde Shimane Vilayeti'nin Yasugi Bölgesi'nde bulunan yere gitmek istediğini söyleyip sürekli ağlaması üzerine, İzanagi onu Kojiki'ye göre Shikaga Vilayeti'nde bir yere, Nihonshoki'ye göre ise Awaji Vilayeti'nde bir bölgeye sürgüne gönderir. Nihonshoki'ye göre İzanagi, bugünkü Japonya'yı Urayasu olarak adlandırır.

İsim Kökeni
İzanagi'nin isim kökeni hakkında aşağıdaki kuramlar bulunmaktadır fakat yerleşik bir kuram yoktur.

1. İzana kısmı Japonca izanau (Japonca: 誘う, anlamı: davet eden) fiilinden gelmekle birlikte, gi kısmı ise kelimeyi erilleştiren ektir (Motoori Norinaga, Kojikiden (Japonca: 古事記伝, anlamı: Kojiki Üzerine), 1798).

2. İza kısmı Japonca iza (Japonca:功(いさを), anlamı: erdemli) kelimesinden gelmekle birlikte, gi kısmı ise kelimeyi erilleştiren ektir (Kurakichi Shiratori,  Jindaishi no Shinkenkyū (Japonca: 神代史の新研究, anlamı: Tanrılar Zamanı Üzerine Yeni Araştırmalar), Iwanami Shoten, Publishers, 19540).

3. Sanskritçe'deki İshanaten veya İshanakuu kelimelerinden gelmektedir (Kitabatake Chikafusa, Jinnō Shōtōki (Japonca: 神皇正統記, anlamı: Kutsal İmparatorların Gerçek Soyları ), 1339). Bu kuram, Shinto ve Budizm'in bağdaştırılmasına gönderme yapmaktadır.

Kaynakça

Japon tanrıları
Yaratıcı tanrılar

İzanagi


Desruelles ist der Familienname folgender Personen:

 Félix-Alexandre Desruelles (1865–1943), französischer Bildhauer
 Patrick Desruelles (* 1957), belgischer Leichtathlet
 Ronald Desruelles (1955–2015), belgischer Leichtathlet

Desruelles


Ioan Papp (a Tomii) (n. 1879, Săpânța – d. 1949, Săpânța) a fost un deputat în Marea Adunare Națională de la Alba Iulia, organismul legislativ reprezentativ al "tuturor românilor din Transilvania, Banat și Țara Ungurească", cel care a adoptat hotărârea privind Unirea Transilvaniei cu România, la 1 decembrie 1918.

Biografie
Ioan Papp a fost delegat al cercului electoral Teceu. Totodată a fost și membru al Sfatului Național Săpânța și al Gărzii Naționale. A decedat la Săpânța în anul 1949.

Note

Bibliografie
 Ioan I. Șerban, Dorin Giurgiu, Ionela Mircea, Nicolae Josan, Dicționarul personalităților Unirii. Trimișii românilor transilvăneni la Marea Adunare Națională de la Alba Iulia, Muzeul Național al Unirii, Alba Iulia, 2003, ISBN 973-8141-90-7
 Gelu Neamțu, Mircea Vaida-Voevod, 1 decembrie 1918. Mărturii ale participanților, vol. I-II, Editura Academiei Române, București, 2005, ISBN 973-27-1258-9 (vol. I); ISBN 973-27-1264-3 (vol. II)

Lectură suplimentară
 Daniela Comșa, Eugenia Glodariu, Maria M. Jude, Clujenii și Marea Unire, Muzeul Național Transilvania, Cluj-Napoca, 1998
 Florea Marin, Medicii și Marea Unire, Editura Tipomur, Târgu Mureș, 1993
 Silviu Borș, Alexiu Tatu, Bogdan Andriescu, (coord.), Participanți din localități sibiene la Marea Adunare Națională de la Alba Iulia din 1 decembrie 1918, Editura Armanis, Sibiu, 2015

Legături externe
  Membrii de drept ai Marii Adunării Naționale de la Alba-Iulia din 1 decembrie 1918, lista publicată în "Gazeta Oficială", Sibiu, nr. 1, 1/14 decembrie 1918

Vezi și
 Lista delegaților la Marea Adunare Națională de la Alba Iulia

Nașteri în 1879
Decese în 1949
Delegați la Marea Adunare Națională de la Alba Iulia

Ioan Papp (a Tomii)


Legiunea Cehoslovacă din Italia a fost o legiune de voluntari cehoslovaci formată spre sfârșitul Primului Război Mondial. Prima formațiune cehoslovacă a fost Grupul Voluntarilor Cehoslovaci (în ) format la Padova la începutul anului 1918. Cu toate acestea, originile acestui grup erau lagărele de prizonieri de război italiene. În ianuarie 1918, comandamentul Armatei a 6-a italiene a acceptat să formeze escadrile de recunoaștere din voluntari cehoslovaci și sud-slavi. În septembrie 1918, Regimentul 39 al Legiunii Cehoslovace a fost format din acele escadrile de recunoaștere de voluntari. Următoarele regimente ale Legiunii Cehoslovace s-au format la mijlocul anului 1918:
 Regimentul 31 la Perugia (Col. Ciaffi)
 Regimentul 32 la Assisi
 Regimentul 33 la Foligno (Mr. Sagone)
 Regimentul 34 la Spoleto (Col. Gambi)
 Regimentul 35 a fost înființat în octombrie 1918 din alți prizonieri de război cehoslovaci din Italia
Legiunea Cehoslovacă a format două divizii: Divizia VI, care cuprindea Regimentele 31, 32 și 35; și Divizia VII, care cuprindea Regimentele 33, 34 și 39. Puterea lor totală a fost de aproximativ 25.000 de oameni. Legiunea Cehoslovacă din Italia a fost comandată de generalul Andrea Graziani și mai târziu de generalul Luigi Piccione. După război, Legiunea a fost repatriată în Cehoslovacia în 1919 și cea mai mare parte a ajuns în Slovacia.

Note

Italia în Primul Război Mondial

Legiunea Cehoslovacă din Italia


José Matías Delgado y de León (San Salvador, 24 de febrero de 1767 - ibídem, 12 de noviembre de 1832) fue un eclesiástico y político salvadoreño. Realizó sus estudios en el Seminario Tridentino de Guatemala y en la Real y Pontificia Universidad de San Carlos de Guatemala, donde obtuvo el grado de Licenciado y Doctor en Cánones. En San Salvador, participó como uno de los principales líderes del fallido movimiento independentista del año 1811, y el año 1821 fue uno de los firmantes del Acta de independencia centroamericana como miembro de la Diputación Provincial de Guatemala.

Con la anexión de las provincias centroamericanas al Imperio mexicano de Agustín de Iturbide, también encabezó la oposición a la anexión incondicional de la provincia salvadoreña. Tras la abdicación de Iturbide, Delgado fue elegido como el presidente de la Asamblea Constituyente de las Provincias Unidas del Centro de América, y posteriormente logró ser investido como nuevo Obispo de la Diócesis de San Salvador por parte del gobierno de su país, hecho por el que sostuvo una fuerte polémica con el arzobispo de Guatemala Ramón Casaus y Torres.

Durante la presidencia de Manuel José Arce en la República Federal de Centro América, Delgado, aparte de disputar contra las autoridades federales junto a los liberales salvadoreños y guatemaltecos, tuvo un papel determinante en la solución pacífica de la primera guerra civil de la región. Después de su fallecimiento fue reconocido como «Benemérito de la Patria» por parte de la Asamblea Legislativa de El Salvador, y también es considerado como un Prócer centroamericano.

Primeros años y educación
Los ascendientes de José Matías Delgado, por la línea paterna, eran originarios de la provincia de Burgos, aunque Alonso Delgado y Guzmán, nacido en Polán, provincia de Toledo, fue el primero en arribar al continente americano en el . Alonso Delgado procreó a Sebastián Delgado,  padre de Pedro Delgado Matamoros, oriundo de Panamá y fundador de la familia Delgado en la ciudad de San Salvador; ya que allí contrajo nupcias con Mariana de León Mejía y Lobato Suárez en 1760. Ella era descendiente de Sancho de Barahona, acompañante de las expediciones de Hernán Cortés y Pedro de Alvarado. En San Salvador, Pedro Delgado fungió como alcalde ordinario de primer voto, regidor y alférez real en 1797. El matrimonio procreó siete hijos: Manuel, Miguel, José Matías, Josefa, Juan, Francisco y Mercedes.

Dentro de este entorno, es probable que José Matías creciera en un ambiente de holgura económica, pues se sabe que la familia poseía bienes inmuebles tanto dentro como fuera de la ciudad. Sin embargo, el capital familiar era más bien «modesto», comparado con el patrimonio de los «peninsulares». De su infancia se conoce poco, aunque existe un testimonio de Pedro de Avellaneda de la época en que Delgado optaba a las órdenes del diaconado. Avellaneda, quien le conocía desde niño, describe lo siguiente:

En una edad no determinada, Delgado estudió en el Colegio Tridentino de Guatemala, probablemente por medio de una beca real otorgada por el arzobispo de Guatemala don Cayetano Francos y Monroy. Allí obtuvo la calidad de pasante en leyes. Continuó sus estudios en la Real y Pontificia Universidad de San Carlos de Borromeo en Guatemala, como era usual para alguien de su condición económica. Es posible que lograse su ingreso por medio de una capellanía. En ese recinto recibió el grado de bachiller en Filosofía, estudió además Sagrados Cánones y Leyes, y por un año Teología Moral; su participación fue tan relevante que en más de una ocasión sustituyó a los profesores en las cátedras. Cabe agregar que, para esa época, en ese centro de estudios había disminuido la influencia clerical gracias a las Reformas borbónicas. Se sabe también que trabajó en el bufete de don Manuel Talavera, abogado de la Real Audiencia. Para junio de 1794, era clérigo en órdenes menores y posteriormente solicitó ante el deán y gobernador del arzobispado la obtención de las órdenes de subdiaconado y diaconado.

Para ese tiempo le faltaba un poco más de un año para obtener el título de Licenciado y Doctor en Cánones, por lo que mandó un memorial al rey Carlos IV solicitando la dispensa para graduarse antes de los cuatro normales, ya que deseaba retirarse a San Salvador y ordenarse sacerdote,  «para obviar el perjuicio que le seguiría de tener que volver a Guatemala». El rey concedió todo lo solicitado.

Retorno a San Salvador
Para el año 1795 regresó a San Salvador y su estadía duró un año, durante el cual se concentró exclusivamente en las actividades religiosas. A finales de 1798 resultó nombrado como cura de la parroquia del Salvador del Mundo. En ese tiempo, dicho templo se encontraba dañado desde el terremoto de 1775, y él mismo apadrinó la idea de reconstruirlo, lo cual llevó a cabo en 1802; de acuerdo al libro El Padre Delgado de Alberto Luna: «...entre él y su familia donaron a la iglesia la suma de veinte mil pesos y, concluidos que fueron, acudió a la caridad pública, que no lo abandonó en ningún momento, viendo que el óbolo era empleado honradamente. Él mismo trazó e hizo ejecutar los planos…».

El templo fue bendecido en junio de 1808, pero aún quedaba pendiente pagar las sumas debidas a los obreros y otros gastos. Para solventarlas, Delgado vendió su derecho de herencia en una hacienda, y no siendo suficiente, tuvo la intención de vender su biblioteca, pero fue persuadido por Silvestre García de la tercera orden franciscana quien liquidó la suma restante. Para el investigador Mauricio Domínguez T.: «Delgado logró la colaboración total de los habitantes de la provincia, prueba irrefutable de que su popularidad era absoluta». Por otra parte, también se afirma que Delgado era miembro de la Congregación del Oratorio de San Felipe Neri.

Participación en los movimientos independentistas de San Salvador

Movimiento de 1811

En la segunda mitad del  y principios del , se desarrolló el pensamiento marcado por el racionalismo, que en España coincidió con el auge del Despotismo ilustrado. En América, los sucesos de la independencia de los Estados Unidos y la Revolución Francesa, influyeron en el pensamiento de los criollos. Además,  un hecho fundamental que repercutió en las posesiones españolas americanas fue la imposición de José Napoleón como Rey de España en 1808, que desencadenó la resistencia del pueblo español, la formación de Juntas Patrióticas, y el surgimiento de la Junta Suprema Central que el 1809 invitaba a las Cortes de Cádiz, órgano que reconocía a los americanos como parte del gobierno español; una circunstancia que afirmaba el sentimiento libertario en el continente.

Los criollos de la provincia de San Salvador no escaparon a esa agitación, ya que estaban agobiados por la crisis económica debido a la caída de los precios del añil, principal producto de exportación del Reino de Guatemala, y del cual San Salvador era el principal productor. También comenzaban a cuestionarse el dominio de la metrópoli guatemalteca en el reino.

Los movimientos que buscaban la autonomía en la provincia salvadoreña eran liderados por minorías cultas, entre las que sobresalían los sacerdotes. Aunque de acuerdo al historiador Carlos Meléndez Chaverri, ellos decidieron confiar la acción política a los criollos seglares, prevenidos de la muerte de Miguel Hidalgo y Costilla, en el Virreinato de Nueva España. Sin embargo, los religiosos enfrentaron la censura de las autoridades eclesiásticas de Guatemala, quienes consideraban su conducta como herejía. Por otra parte, varios de esos líderes independentistas estaban unidos por lazos familiares: el mismo Delgado era tío de Manuel José Arce, y guardaba parentesco con la familia Lara y Aranzamendi, y era primo de los hermanos Aguilar. En contraposición a sus aspiraciones, los insubordinados salvadoreños tenían a las autoridades del reino encabezadas por la alianza del capitán general José de Bustamante y Guerra, y el arzobispo Ramón Casaus y Torres.

En la Intendencia de San Salvador, los criollos tomaron la decisión de buscar la autonomía el año 1811. Un detonante fue el apresamiento del religioso Manuel Aguilar en Guatemala, y el comparendo de su hermano Nicolás ante las autoridades eclesiásticas; además se esparció el rumor que el cura Delgado estaba amenazado a muerte, por lo que la población se organizó en grupos para defender su persona. Para el investigador José Guandique, Delgado y Manuel José Arce se convertirían en el «binomio rebelde» de los acontecimientos posteriores.

El día 5 de noviembre de ese año,  los insurgentes decidieron tomar presos a los españoles de San Salvador. De acuerdo a testimonios, en la residencia del cura Delgado se reunían los sediciosos, y su autoridad se advierte en un llamado que dirigió al corregidor Morales ante un reclamo de Pedro de Alda, por el apresamiento de un sujeto de apellido Gutiérrez por parte de los amotinados. En un primer momento, Morales se había negado a presentarse por sus muchas ocupaciones, pero acudió ante una esquela del cura Delgado.

Tras asumir el poder los rebeldes ese mismo día, el nombre de Delgado aparece nuevamente demandando la entrega del bastón de mando a Rossi Rubí, comandante del escuadrón de Dragones; quien desatendió la petición. Asimismo, fue también relevante su predicación para que el amotinamiento no se degenerara en violencia. Para la investigadora María López Velásquez, su posición contrastaba con la de Arce quien predicaba la lucha armada, pues la del sacerdote, por el contrario, era un «protesta pacífica, menos frontal, y sin derramamiento de sangre». A pesar de todo, la revuelta no halló respaldo en el resto de la provincia, por lo que la sublevación acabó en fracaso.

Para acabar con la insubordinación de manera pacífica, las autoridades del reino decidieron enviar una comisión desde la ciudad de Guatemala. Los salvadoreños también organizaron una representación para las conversaciones, de la cual Delgado formó parte.

Una vez calmada la situación, el 22 de diciembre de 1811 Delgado expresó en un discurso:

De acuerdo al historiador Chaverri, Delgado debía dar ejemplo de «moderación, respeto, y hermandad cristiana»;  también José Guandique declara que Delgado conocía «el terreno y decidido a la prosecución de la lucha», mantuvo «sus propósitos sin ofender a los poderosos en turno». Por el contrario, otras opiniones expresarían que sus palabras iban en contra de los rebeldes y el intento de sublevación. Sea como fuere, Delgado, por medio de solicitud del capitán general Bustamante al Arzobispado guatemalteco, terminó confinado por un tiempo en la Ciudad de Guatemala.

Movimiento de 1814

El año 1812 entró en vigencia la Constitución de Cádiz que contenía un espíritu liberal, y que además otorgaba autoridad a los ayuntamientos americanos. El mismo Delgado pronunció un sermón el 8 de octubre de ese año cuando se juró la constitución en San Salvador.

Uno de los puntos de trascendencia de la Ley Fundamental, era la erección de Diputaciones Provinciales, por lo que dos de ellas fueron establecidas en el Reino de Guatemala: una en la misma provincia de Guatemala, que comprendía a Comayagua y San Salvador, y la otra en León. Delgado integró la diputación guatemalteca junto a Mariano García Reyes, José María Pérez, José Simeón Cañas, Eulogio Correa, Bruno Medina y Mariano Pavón; la diputación fue instalada el 2 de septiembre de 1813. Para el mes de noviembre,  Delgado resultó elegido como rector de la Universidad de San Carlos, cargo en el que se mantuvo hasta el 10 de noviembre de 1814.

A principios de ese año, en la provincia de San Salvador estalló una nueva insurrección. Nuevamente el cura Delgado era objeto de rumores, cuando el 5 de septiembre de 1813 se difundió la noticia que se encontraba «con un par de grilletes» en Guatemala, por órdenes de Bustamante y Guerra.  El entonces intendente de San Salvador, José María Peinado, trató de calmar la situación e instó a los pobladores de San Salvador que esperasen el correo de Guatemala para confirmar las noticias; pero los vecinos también le reclamaban que él mismo había faltado a la seguridad del religioso, ya que estaba alojado en Guatemala en una casa de la familia del intendente.

El correo ordinario de la capital era esperado el día seis, y arribó alrededor de las once la noche. Aunque no escribió de su puño y letra, en una comunicación aparecía una posdata del cura, lo cual ayudó a calmar los ánimos. No obstante, las sospechas continuarían acechando al religioso, pues el mismo Bustamante expresaría en una carta dirigida al gobierno español, que el sacerdote era acusado por los europeos de ser cómplice en la preparación de los levantamientos.

Precisamente, la rebelión ocurrió el día 24 de enero de 1814. En esa ocasión, su hermano Miguel Delgado estuvo involucrado en los hechos, ya que en la casa de habitación de los Delgado fue encontrada una carta dirigida a José María Morelos, que contenía el borrador de un bando y capítulos de la Constitución «que se deseaba implantar», y la cual era firmada por los sublevados, entre ellos Miguel. Él acabaría en prisión junto a Juan Manuel Rodríguez, Santiago José Celis, y Crisógono Pérez, entre otros. Ante la situación política, el propio Delgado quiso dirigirse a su ciudad para intentar aplacar los ánimos, pero su viaje fue impedido por las autoridades guatemaltecas quienes consideraban que su intervención podría ser contraproducente, debido al involucramiento de sus parientes. Pese a todo, esta nueva insurrección terminó en fracaso y muchos de los involucrados terminaron presos.

Ese mismo año,  la Constitución de Cádíz fue derogada el día 4 de mayo por el rey Fernando VII. Como consecuencia de la derogación, el diputado a las Cortes por parte de Guatemala, el canónigo Antonio Larrazábal, acabó también preso. Para pedir su liberación, fue elevada una súplica al rey Fernando VII por parte del claustro pleno de la Universidad de San Carlos de la que formaba parte Delgado, como su rector.

La Independencia y las Provincias Unidas del Centro de América

Para el año 1820, la Constitución de Cádiz fue puesta nuevamente en vigencia, debido a los acontecimientos provocados por Rafael del Riego en el mes de enero; además, se reinstalaron las diputaciones de Guatemala y León el día 13 de julio de ese año. José Matías Delgado integró la Junta Consultiva Provincial junto a José Simeón Cañas, Mariano Beltranena, José Valdez, José Antonio Rivera Cabeza de Vaca, y José Mariano Calderón, previo al establecimiento de la constitución en la región el día 26 de ese mes.

Sin embargo, para el año 1821 se tuvo noticia en el Reino de Guatemala la proclamación del Plan de Iguala en el Virreinato de Nueva España en el mes de febrero, y en el cual se declaraba la independencia del Imperio español. También Ciudad Real de Chiapas se declaró independiente en agosto. Ante los hechos, Gabino Gaínza, que se encontraba al frente de la Capitanía General de Guatemala, se vio presionado por los independentistas centroamericanos para proclamar la independencia de inmediato.

Por su parte, la Diputación Provincial de Guatemala pidió la convocatoria a una junta de todas las autoridades y funcionarios de la ciudad; reunión llevada a cabo el día 15 de septiembre de 1821, y en la que se redactó el Acta de Independencia de Centroamérica. Delgado, parte del llamado grupo «republicano» o «liberal»,  fue uno de sus firmantes como miembro de la Diputación.Él resultó también elegido miembro de la Junta Provisional Consultiva, como representante de San Salvador, formada tras la firma del acta de independencia.

En San Salvador se conoció del acta de independencia el 21 de septiembre, y durante los días siguientes existieron muestras de júbilo. En el mando de la provincia se encontraba Pedro Barriere, quien tuvo reticencia en nombrar a las nuevas autoridades, por lo que repelió con la fuerza a los salvadoreños y mandó a apresar a reconocidas personalidades como Juan Manuel Rodríguez, Manuel José Arce y Domingo Antonio de Lara.

Al saber de los sucesos en San Salvador, el día 27 de octubre la Junta Consultiva nombró a José Matías Delgado como Intendente de la provincia, para que calmase los ánimos y asumiera «el mando político y obrar en lo militar como lo exigieran las circunstancias». A su paso por Santa Ana, puso en libertad a los Arce, Rodríguez y Lara quienes eran conducidos presos a Guatemala, y al llegar a San Salvador, Barriere dejó el mando de la provincia, y las tropas de voluntarios realistas fueron desarmadas y licenciadas. De acuerdo a la investigadora Xiomara Avendaño, los salvadoreños decidieron organizarse como Diputación Provincial de acuerdo a la Constitución de Cádiz, y resultaron elegidos como representantes de las elites municipales el mismo Arce, Juan Manuel Rodríguez, Sixto Pineda, Antonio José Cañas, Manuel Molina y Cañas, y el presbítero Basilio Zeceña, quienes acompañaron a Delgado como Intendente presidente. El nuevo gobierno salvadoreño tomó posesión el 28 de noviembre.

Sin embargo, Delgado sostuvo una controversia con sus compatriotas cuando trató de mantener al comandante Domingo Viteri, remanente del antiguo régimen, ya que confiaba en su fidelidad; pero personalidades como Juan Manuel Rodríguez, Antonio José Cañas, y Manuel José Arce, refutaron la decisión y terminaron imponiéndose, alegando la falta de confianza y el deber de destituir a los «enemigos de la libertad».

La anexión al Imperio mexicano

A pesar de la nueva situación política, existía en las autoridades de las provincias centroamericanas la indecisión, ya que unas se avocaban por la independencia total y otras adoptaban el Plan de Iguala y la sumisión al Imperio mexicano de Agustín de Iturbide. Precisamente, Gaínza supo de la invitación de Iturbide el día 27 de noviembre para que el Reino de Guatemala formase, junto a México,  «un grande imperio», ya que Guatemala, según reporta Alejandro Marure, «se hallaba todavía impotente para gobernarse por sí misma». También anunciaba la aproximación de un «ejército de protección», cuya misión era «proteger con las armas los amantes de su patria».

De hecho, la facción anexionista al Imperio mexicano, compuesta por aquellos que deseaban mantener la hegemonía en la región tras la independencia, empezaba a imponerse en Guatemala, ya que temían que el congreso centroamericano estipulado por el acta de independencia del 15 de septiembre, el cual debía «decidir el punto de independencia general y absoluta» (art. 2), fuera contrario a sus intereses. Mediante una consulta a los cabildos abiertos, el día 5 de enero fue decretada la anexión por la Junta Consultiva, la cual quedó disuelta posteriormente. Sin embargo, únicamente los cabildos de San Salvador y San Vicente manifestaron plenamente su oposición.

Días antes, y en vista de la situación inestable en las provincias, el gobierno presidido por Delgado había enviado una invitación a las Provincias de León y Comayagua el 25 de diciembre de 1821 para unirse a San Salvador y así formar una especie de  «entidad tripartita». De igual manera el ayuntamiento de San Salvador había expresado su posición de resolver su destino por medio de un congreso nacional centroamericano, como único facultado para resolver sobre el asunto.

El 11 de enero de 1822 los salvadoreños manifestaron que el ayuntamiento y pueblo nunca había «pensado adoptar otro sistema de gobierno que no sea el republicano» y abogaron por la reunión de los diputados para resolver «la suerte de la provincia». Delgado, ya como Presidente de la nueva Junta Gubernativa, envió una nota a Gaínza en la que le exponía «el peligroso estado de venir a una funesta anarquía a consecuencia de la extraordinaria novedad con que se les había sorprendido, mandando que los cabildos en consejo abierto decidan sobre la agregación a México cuando trataban de elegir sus diputados para el Congreso».

Durante los meses siguientes, Delgado, junto a Manuel José Arce, encabezaron la resistencia a la resolución del 5 de enero. Además el mismo Delgado comenzó a enviar manifiestos y oficios a los demás partidos de la provincia excitando a la separación de Guatemala. También la Junta salvadoreña decidió erigir un Obispado en la Provincia.  Como consecuencia,  y debido a su participación política, el religioso era acusado de herético.

La ofensiva desde Guatemala para someter a San Salvador empezó con el despliegue de las tropas al mando del sargento mayor José Nicolás de Abós y Padilla, que trabó batalla con las huestes salvadoreñas comandadas por Arce, quien triunfó en la batalla de Llano El Espino. Otra ofensiva al mando de Manuel Arzú, a pesar de arribar a San Salvador, no pudo consolidar la ocupación.  Para cesar las hostilidades, se firmó un convenio el 10 de octubre de 1822 entre representantes salvadoreños y del Imperio mexicano, pacto en el que se reconoció la voluntad de las provincias que se habían sometido a México y también a las que deseaban sujetarse a San Salvador.  Al final el acuerdo quedó a la discreción Iturbide, quien tomó como disensión la conducta de San Salvador y ordenó su sometimiento.

Vicente Filísola comandó las tropas imperiales mexicanas sobre San Salvador, pero el 12 de noviembre el gobierno salvadoreño acordó la incorporación al Imperio mexicano. Sin embargo, su cumplimiento se haría efectivo a condición de que se suspendiera la marcha de los militares, así como se reconociera la erección de la silla episcopal. Además mantendrían el armamento y dependerían de un gobierno central. Filísola interpretó esto como una dilación, por lo que declaró nula la resolución y reclamó la jurisdicción al Imperio; ante los hechos, los salvadoreños declararon nula la incorporación al Imperio mexicano y acordaron la incorporación a los Estados Unidos el día 2 de diciembre. La declaración no detuvo a Filísola, que después de ocupar Mejicanos, el 9 de febrero de 1823 tomó San Salvador. Allí tuvo contacto con los dirigentes salvadoreños, entre ellos Delgado, quien terminó confinado en una de sus haciendas. A pesar de los acontecimientos, Iturbide abdicó al trono el 19 de marzo, por lo que Filísola decidió convocar el congreso establecido en el acta del 15 de septiembre.

Presidente de la Asamblea Constituyente de las Provincias Unidas del Centro de América

Tras la convocatoria de Filísola, la provincia salvadoreña nombró a sus representantes. Por San Salvador fueron elegidos José Matías Delgado y José Antonio Jiménez y Vasconcelos en calidad de diputados propietarios, y como suplentes Pedro José Cuellar y Juan Francisco Sosa. El 24 de junio de 1823, quedó instalada la Asamblea Constituyente de Centro América y el mismo Delgado resultó elegido como su Presidente con un total de 37 votos. La primera sesión se llevó a cabo el día 29 de junio, y Delgado expresó un discurso que en parte reza:

Además, Delgado, junto a José Simeón Cañas, Pedro Molina Mazariegos, Francisco Flores y Felipe Vega, habían realizado el dictamen relativo a la independencia absoluta de las provincias del Reino de Guatemala. Para el 1 de julio, fue emitida la Declaración de Independencia absoluta de Centroamérica, que en su inicio proclama el nombre de «las Provincias Unidas del Centro de América...»; nombre quizá  derivado del discurso de Delgado, quien se había referido a la región como «las Provincias del Centro de de las Américas».

Sin embargo, en los nuevos Estados era debatido el sistema que regiría a la nueva república centroamericana, esto es, entre uno federal o centralizado. La opinión que prevalecía en las provincias, a excepción de Guatemala, era el sistema federal similar al de los Estados Unidos. El militar e historiador Manuel Montúfar y Coronado atribuye al cura Delgado la definitiva adopción de este sistema, pues le acusaba de buscar el beneficio personal para erigir la silla episcopal en San Salvador, aunque Meléndez Chaverri destaca que la actitud de los salvadoreños «en sus luchas libertarias era móvil más que suficiente para la adopción de un sistema por el que soñaban desde 1811».

Sea como fuere, Delgado también participó en la redacción de las Bases de la Constitución Federal publicadas el 17 de diciembre de 1823,  como parte de una comisión en la que también estaban Pedro Molina, José Francisco Barrundia, y Mariano Gálvez. Con la instalación de la República Federal de Centro América, el general salvadoreño Manuel José Arce quedó elegido como su presidente para el año 1825. Asimismo, el religioso estaría presente en el Congreso Constituyente de El Salvador instalado el 14 de marzo de 1824, como representante salvadoreño ante la Asamblea Constituyente centroamericana. Ese Congreso promulgó la primera Constitución de El Salvador el 12 de junio de 1824.

La cuestión del Obispado salvadoreño

Una vez realizada la Independencia de Centroamérica, el dominio político de Guatemala sobre San Salvador había disminuido, pero en lo religioso aún permanecía. Desde 1810 existía la aspiración de los salvadoreños de erigir un Obispado en la provincia —que tenía la calidad de vicaría—, a través de la petición de José Ignacio Ávila ante las Cortes de Cádiz, la cual no había prosperado. Para Meléndez Chaverri, ese propósito era una manifestación del nacionalismo salvadoreño, y una medida que tendía «a hacer más débiles los vínculos con la capital del Reino».

Había otro antecedente de esa búsqueda de autonomía, cuando el año 1812 el gobierno español había iniciado el trámite para la creación del Obispado, pero Bustamante y Guerra no prestó la colaboración necesaria; también en 1818 José Matías Delgado había sido apoyado por los curas párrocos y sacerdotes de San Salvador para ser nombrado obispo en contraposición al Dr. Manuel Molina, el candidato del arzobispado quien era rechazado por su tendencia monarquista y opositora a los movimientos independentistas.

Por otra parte, una vez terminado el dominio español los nuevos Estados americanos se atribuían el derecho de presentación, es decir, la designación de obispos, ya que después de la independencia en América, el patronato regio —del cual el derecho de presentación era uno de sus privilegios—  era considerado, según ellos,  como insubsistente para el rey de España, por lo que dichas prerrogativas habían sido traspasadas a las nuevas repúblicas. También el mismo rey Fernando VII se había mostrado intransigente ante los Papas Pío VII y León XII a ceder cualquier privilegio del patronato. Ante ambas posturas, las autoridades de la Santa Sede se veían incapaces de proveer obispos a las nuevas repúblicas.

La Asamblea Constituyente de Centro América se declaró sobre el asunto, estableciendo que era a la nación centroamericana a quien correspondía el derecho de presentación para las prelacías, y no a ningún Estado en particular, aunque dejaba la posibilidad de acordar los nombramientos con la Santa Sede, situación de la que los salvadoreños no esperaban ser beneficiados a corto plazo. Por ello, el 27 de abril de 1824 el gobierno salvadoreño ignoró cualquier decisión y decretó la erección del Obispado de San Salvador y a José Matías Delgado como su obispo. Tras la aprobación del Gobierno, el día 5 de mayo el Congreso Constituyente de El Salvador ratificó la decisión; por lo que Delgado asumió el cargo el día seis.

En la toma de posesión el templo parroquial de la ciudad fue consagrado como Catedral, y además  «se cantó una misa solemne por el Diputado Presbítero Pablo María Sagastume»; también asistió José Simeón Cañas, quien «pronunció una solemne oración». Cabe agregar que Cañas y el presbítero Isidro Menéndez, habían sido requeridos por Delgado para tomar la importante decisión de asumir el cargo. Ese día el nuevo obispo salvadoreño pidió:

Esta resolución tenía el antecedente del 30 de marzo de 1822, en plena discordia sobre la anexión al Imperio mexicano, ya que la Junta de Gobierno de San Salvador había dado la siguiente resolución: «…que desde luego quede erigida en obispado y que sea el primero que ocupe esta silla, según la voluntad general de toda la Provincia manifestada en el mismo expediente, el señor doctor José Matías Delgado…»". No obstante, esa declaración no tuvo resultados prácticos, aunque el 10 de noviembre de ese año el congreso salvadoreño había confirmado la erección del arzobispado y a Delgado como su obispo.

Por su parte, el Arzobispo de Guatemala Ramón Casaus y Torres se convirtió en el más férreo opositor de la erección del Obispado salvadoreño. Acusó a Delgado de haber sobornado a sus electores, y por medio de un edicto declaró nulo y sin valor la creación de la diócesis y el nombramiento de Delgado. Además, informó a la Santa Sede sobre el asunto, el cual incluyó su propia versión, ya que aseveraba que Delgado «con la ayuda de un contingente militar y doscientos moradores» había intimidado al Congreso. También, por medio de cartas pastorales imprecaba a Delgado y le declaraba como enemigo político y al clero que le seguía le acusaba de hereje. Esta reacción del arzobispado guatemalteco implicó un rompimiento tácito entre El Salvador y Guatemala.

Aunque las acciones tomadas por Casaus estaban ajustadas a lo que dictaban los cánones eclesiásticos, sus antecedentes en contra de la independencia centroamericana hacían estimar a sus detractores que el arzobispo simplemente intrigaba en contra de la independencia salvadoreña.

Por el contrario, Isidro Menéndez argumentaba a favor de la erección del Obispado salvadoreño en los siguientes términos:

Menéndez justificaba también el ejercicio del patronato a las nuevas repúblicas, ya que:

Ante la postura intransigente del arzobispado guatemalteco, el día 23 de abril de 1825 el parlamento salvadoreño decretó que todas las pastorales, edictos, y circulares de Casaus fueran sujetas a previa censura del gobierno, «bajo pena de muerte, destierro o prisión, según el caso». Esta decisión era consecuente con la asamblea guatemalteca que había tomado la misma acción el 27 de octubre del año anterior. También en el mismo Congreso federal se discutió con fuerza el asunto entre los partidos políticos, y Meléndez Chaverri asevera que fue uno de los «más ruidosos asuntos discutidos por este cuerpo representativo». La situación llegó a un punto que se formaron bandos dentro el mismo clero; y el propio Delgado se encargó de expulsar a sus opositores, aunque algunos decidieron partir a Guatemala por sí mismos.

Para el investigador Mauricio Domínguez T., el asunto «asumió todas las apariencias de la lucha entre liberales y conservadores», ya que ni los salvadoreños permitirían que Casaus, un conservador, controlase la provincia; ni este dejaría a Delgado, de tendencia liberal, asumiera como obispo. También hace notar que para el grupo centralista, contrario al sistema federal,  el patronato regio «era un instrumento más para ejercer control sobre los otros estados».

El 18 de julio de 1825, el Congreso federal avaló la erección de la silla episcopal en San Salvador, pero declaró insubsistente el nombramiento de Delgado como obispo «por creer ser atribución de dicho Congreso». Sin embargo, el Senado federal opinó lo contrario: desaprobó el decreto del Congreso en lo relativo a José Matías Delgado, y autorizó su elección por tener los Estados «plena facultad para las erecciones de Obispados y designación de Obispos». Meléndez Chaverri asevera que esta resolución no tuvo resultados por la demora provocada tanto por el Senado, como por el mismo José Manuel Arce, quien no se empeñó en darle cumplimiento.

El día 7 de septiembre, el Papa exhortó al arzobispo Casaus que manifestase su desaprobación en la erección del Obispado salvadoreño y la correspondiente elección de Delgado, quien además debía «implorar misericordia de la Santa Sede, para no colocar a Su Santidad en la desagradable necesidad de tomar las medidas que exigen el rigor de los sagrados cánones»; asimismo comparaba a Delgado con un «ladrón común». Sin embargo, el gobierno de El Salvador, ignorando la prevención, encomendó al Dr. Fray Víctor Castrillo la obtención de la venia para erigir el Obispado ante el Papa. Para el 29 de septiembre, Costa Rica decidió erigir su propio Obispado independiente de Nicaragua, hecho que no provocó el mismo escándalo como el ocurrido en El Salvador. Para José Guandique, esto demuestra que, aunque se siguió el mismo procedimiento, quería decir que «en el fondo, estaba en juego la personalidad de José Matías Delgado y no la Mitra salvadoreña».

Por otra parte, para el 23 de octubre en el poblado de Santa Ana una turba encabezada por el alcalde, y azuzada por los edictos y pastorales de Casaus contra Delgado, provocaron saqueos, destrucción y asesinatos en ese lugar, pero acabaron sometidos por el gobierno.

Para el mes de enero de 1826, el presidente Arce expresó al arzobispo Casaus las reclamaciones del Estado de El Salvador acerca de sus acciones en contra de la erección del Obispado. También le manifestó que había pedido la opinión del Senado federal para tomar las providencias respectivas, y que la respuesta del organismo había sido que el presidente «excitase» al Arzobispo para que suspendiera sus operaciones, esperando que el religioso daría «este golpe digno de su virtud, y cuya lenidad» ofendería «la sangre que se derramase y cuya delicadeza cristiana se lastimaría en vista de los estragos que son fruto de una guerra civil». La respuesta de Casaus fue tajante, y en parte se lee:

En esa misma contestación, Casaus recalcaba que no aceptaría a un «Obispo o párroco que se apropia de esta jurisdicción usurpándomela con los diezmos...».

Al final el papa decidió sobre el asunto el 13 de agosto de 1826. En tres breves, fechados el 1 de diciembre de ese año, en uno de ellos dirigido a Delgado, expresó que la erección de la sede episcopal era ilegítima y de ningún valor, y le exhortaba a «separarse del camino de la perdición y enmendar el crimen cometido». Delgado aceptó lo estipulado. A pesar de todo, los resultados de la decisión no tuvieron resultados efectivos para los conservadores por la situación política convulsa en que se encontraba la región, especialmente entre Guatemala y El Salvador. Para el caso, en 1829 Casaus acabó expulsado del territorio centroamericano.

Cabe agregar que el Papa León XII amenazó con sentencia de excomunión a Delgado. Relacionado con este punto, el sacerdote salvadoreño Jesús Delgado asevera que la orden de excomunión existe, y fue ejecutada por Pío VIII; además señala que no hay «ningún documento histórico que acredite si Matías Delgado se retractó de forma pública o no» de sus actos. Para José Guandique la excomunión fue expedida, pero nunca publicada.

Participación en la primera guerra civil centroamericana

Para el investigador Mauricio Domínguez T., la llegada de Manuel José Arce a la presidencia de la República centroamericana pudo haber sido favorecida por los conservadores en detrimento de José Cecilio del Valle, para que el salvadoreño obstaculizara la mitra salvadoreña. Sea cual fuera la razón, en los primeros meses de su Gobierno empezaron a surgir disensiones con el jefe de Estado de Guatemala, el liberal Juan Barrundia; hasta el punto que el gobernante guatemalteco terminó destituido y apresado por el presidente federal en septiembre de 1826.

El resultado fue que Arce se ganó la enemistad de la fracción liberal, por lo que se vio obligado a aliarse al grupo conservador. Ante la situación convulsa, decidió convocar a un Congreso extraordinario en Cojutepeque, resolución que fue considerada inconstitucional por sus detractores.

Debido a la situación política adversa en Guatemala, muchos liberales se trasladaron a San Salvador, lo que provocó el distanciamiento entre el Gobierno salvadoreño y el federal, y lo mismo ocurrió entre Arce y Delgado quienes dejaron de lado su larga amistad. A esto se sumó la decisión de Arce de permitir la publicación del Jubileo del año santo el 3 de diciembre de 1826, el cual provenía del arzobispado guatemalteco y dejaba excluido al Estado salvadoreño de «todas las gracias concedidas», algo que se consideraba contrario a los objetivos de Delgado con respecto a la erección de la silla obispal.

Sin embargo, Arce escribiría en su autobiografía que sus detractores habían sorprendido al doctor Delgado, así como desmentía todos los hechos, y recalcaba que Delgado los había creído «no obstante su madurez y buen juicio y las conexiones» que les ligaban. El cruce de declaraciones entre ambos Estados se vio favorecido por la llegada de la imprenta a San Salvador desde el mes de junio de 1824, adquirida en Guatemala gracias al dinero recolectado por el propio Delgado.

Para febrero de 1827 la situación política era grave, pues los salvadoreños se aprestaban a una guerra civil. En consecuencia, Arce tomó el mando del ejército federal, mientras El Salvador respondía desconociéndolo como presidente. En los primeros enfrentamientos bélicos los salvadoreños sufrieron una derrota el 23 de marzo. Por su parte, el general Arce se hizo del afecto de los guatemaltecos al dejar a un lado su interés personal y enfrentarse a sus propios compatriotas. Para el 18 de mayo, los salvadoreños obtuvieron una victoria en Milingo.

Con la guerra civil en curso, Arce intentó establecer el diálogo, lo que provocó el descontento de los conservadores guatemaltecos. Para el caso, trató de entablar comunicación con Isidro Menéndez, quien no era del agrado de la facción conservadora por su posición a favor de la mitra en San Salvador. De igual manera, por medio de Bonifacio Paniagua contactó al mismo Delgado, quien expuso al presidente Arce que la guerra finalizaría si el gobierno federal convocase «al Congreso con arreglo a la base de población fijada en la Carta Fundamental», y sin más atribuciones que las que dicha ley disponía. La propuesta dio paso al decreto del 5 de diciembre de 1827, en el que Arce plasmaba la petición del religioso y además establecía una reunión para el 1 de marzo de 1828 en Santa Ana.

Por el contrario, la tensión política no disminuía debido a la presión de los liberales en el vicejefe salvadoreño Mariano Prado, según la versión de Arce, quien se valió de Juan de Dios Mayorga para entablar nuevamente conversaciones con Delgado para que este se esforzara «con los disidentes a que no evitasen aquella ocasión de entrar en reposo y tranquilidad». Al final la misión de Mayorga no prosperó por la desidia de Prado y su gabinete de gobierno, mientras se reanudaban las batallas. A pesar de todo, las conversaciones de paz trataron de reiniciarse. Un encuentro iba a realizarse en Jutiapa, el cual no se llevó a cabo; aunque se sabe que los enviados guatemaltecos iban con instrucciones de pedir al gobierno salvadoreño la «expulsión del (Padre) Delgado y del Dr. (Pedro) Molina y la de todos los prófugos guatemaltecos que se habían asilado en aquella provincia».

Arce terminó renunciando al poder el 14 de febrero de 1828, y delegó la presidencia al vicepresidente Mariano Beltranena y Llano. Ese mismo mes, los federales habían cercado a San Salvador, aunque no pudieron tomarla y por ello se replegaron a San Miguel. Posteriormente, Delgado retomó las conversaciones de paz con el coronel Manuel Montúfar, y el 20 de abril se reunieron en la casa de Esquivel, ubicada entre Mejicanos y San Salvador. Delgado, acompañado por Juan Manuel Rodríguez, sostuvo el diálogo con los federales en un ambiente de cordialidad, y el cual fue el inicio de las negociaciones oficiales. También Arce mantuvo correspondencia con Delgado con el objetivo de establecer el gobierno federal en San Salvador, ya que Beltranena se había negado a devolverle el poder pues consideraba su retorno perjudicial.

Para continuar las conversaciones, Beltranena nombró como su representante al Lic. Manuel Francisco Pavón. El día 12 de junio, en la misma casa de Esquivel, se firmó el tratado de paz el cual fue conocido precisamente como el «Convenio de la casa de Esquivel». Antes de su firma, fue puesto en conocimiento de las autoridades salvadoreñas por el propio Delgado quien agradeció tanto a Pavón como a Montúfar su realización.

No obstante,  el gobierno salvadoreño llegó a repudiar el tratado e incluso acusó a Delgado de haberse sobrepasado en sus funciones, haciendo recaer sobre su persona el repudio popular, además de otras calumnias. También el historiador Marure llegó a juzgar que los salvadoreños lo habían «perdido todo» en el tratado. Quizá esta actitud de los liberales era motivada por el avance del caudillo Francisco Morazán desde Honduras. Al no ratificar el gobierno salvadoreño el convenio, Pavón cortaría definitivamente las negociaciones, y las hostilidades se reanudaron el 22 o 23 de junio. En cuanto a Delgado, Montúfar apoyó su conducta al opinar que había procedido de buena fe y no se había excedido sus funciones como sostenía «el gobierno de San Salvador».

Últimos años

Con la llegada de Francisco Morazán a la presidencia de la República Federal, El Salvador no disminuiría su actitud localista, cuyo gobierno era presidido por el político de tendencia conservadora José María Cornejo desde 1829. Para finales de 1831, Morazán decidió trasladar la capital federal a San Salvador, resolución que fue rebatida por aquellos que no deseaban convertirse en un «instrumento de poder» del nuevo presidente y los que querían sacudirse el dominio guatemalteco.

Asimismo, los gobernantes salvadoreños en turno estimaban que Delgado podría estar ejerciendo su influencia en las autoridades federales, por lo que Cornejo decidió, con el antecedente de la expulsión de Casaus y Torres del territorio centroamericano dos años antes, declarar definitivamente nula la erección de Obispado salvadoreño el 28 de enero de 1831. Un año después, el día 7 de enero de 1832, la Asamblea Legislativa de El Salvador declaró suspendido el pacto nacional federativo y desconoció a las autoridades federales.

Morazán respondió con el envío de las tropas federales sobre el estado sedicioso, logrando entrar triunfante el 29 de marzo. Como nuevos gobernantes de El Salvador resultaron elegidos Mariano Prado, jefe supremo, y Joaquín de San Martín, vicejefe, el día 3 de abril.

Para el 13 de mayo de ese mismo año, fue elegido presidente de la Asamblea Legislativa salvadoreña, retomando nuevamente su influencia en el país, ya que era favorecida por el presidente de tendencia liberal, Francisco Morazán. Sin embargo, en una época en que las clases populares se encontraban exhaustas de los conflictos regionales, el día 21 de agosto el parlamento decretó la implantación de una contribución «única, directa y personal» en todo el Estado salvadoreño, hecho que provocó una insurrección en contra de las autoridades, especialmente contra Prado, que de por sí era impopular.

El día 24 de octubre, los barrios capitalinos de La Ronda, San Esteban y La Vega, y «varios individuos de los otros barrios», atacaron la guarnición militar y fueron repelidos. La situación desembocaría en la sublevación de Anastasio Aquino el año siguiente. Todos estos disturbios afectarían la salud del padre Delgado.

Fallecimiento
El Doctor Víctor Jerez, rector de la Universidad de El Salvador a principios del , describe los últimos momentos del sacerdote:

Asimismo, en una semblanza de la vida de Delgado se detalla lo ocurrido el día de su entierro:

El jurista y canónigo Isidro Menéndez, en el homenaje fúnebre del presbítero Delgado, expresó estas palabras:

Los restos de José Matías Delgado se encuentran en la Iglesia El Rosario, sitio en el que se encontraba la antigua Catedral Metropolitana, en el centro histórico de San Salvador. Cabe agregar que la ubicación exacta de dichos restos no es conocida, a pesar de que existe una lápida. Originalmente se encontraban en el altar principal, pero se extraviaron debido a remodelaciones en el templo a mediados del .

Reconocimientos

El día 22 de enero de 1833, La Asamblea Legislativa de El Salvador declaró al presbítero José Matías Delgado como «Benemérito de la Patria». Asimismo, se le reconoce como Prócer de la Independencia centroamericana. Otras distinciones y homenajes póstumos otorgados al religioso son las siguientes:
 Creación de la Orden Nacional José Matías Delgado el año 1946.
 Diversas instituciones educativas ostentan nombre del prócer salvadoreño, entre ellas la Universidad "Dr. José Matías Delgado".
 En la ciudad de San Salvador, la Calle Delgado es una de las que forma la intersección que divide la nomenclatura de la ciudad, se encuentra ubicada en el Este de la cuadrícula, mientras que la Calle Arce está en la dirección Oeste; las otras dos son la Avenida España (Norte), y Avenida Cuscatlán (Sur).
 En el parque San José, ubicado en el centro histórico de San Salvador, existía una estatua del religioso erigida el año 1911, la cual terminó derrumbada por el terremoto de 1986. La efigie fue reinstalada en el contexto del bicentenario del primer grito de independencia.
 En el «Monumento a los Próceres», ubicado en la Plaza Libertad de San Salvador, existen tres medallones con la imagen de los próceres José Matías Delgado, Manuel José Arce y Juan Manuel Rodríguez.
 La imagen del perfil de José Matías Delgado se encuentra en el reverso de las monedas de 25 y 50 centavos del colón salvadoreño.
 El año 1935 se erigió el municipio de Delgado en el departamento de San Salvador
 En el Salón Azul, o pleno legislativo, de la Asamblea Legislativa de El Salvador, existe una pintura de cuerpo entero de José Matías Delgado, junto a la de José Simeón Cañas. También existe otra en la Casa Presidencial de El Salvador, junto a otras de Manuel José Arce y Gerardo Barrios. El historiador Carlos Cañas Dinarte afirma que en el año 1832, el parlamento salvadoreño ordenó que se le hiciera una pintura al prócer, «la cual se tomó como base para imprimir su rostro en una imprenta de Nueva York». Otra fuente asevera que A. Demarest fue el encargado de copiar y litografiar la imagen en el año 1878, y que de dicha reproducción proceden las imágenes posteriores conocidas del sacerdote.

Notas

Referencias

Bibliografía

Nacidos en San Salvador
Fallecidos en San Salvador
Gobernantes de El Salvador
Obispos de El Salvador
Próceres de Centroamérica
Próceres de El Salvador
Alumnado de la Universidad de San Carlos de Guatemala
Alumnado del Colegio y Seminario Tridentino de Guatemala
Novohispanos
Liberales de El Salvador

José Matías Delgado


En bulldozer er et bæltekøretøj med frontskær som bliver brugt til tungt anlægsarbejde, som planeringsarbejde i ujævnt terræn, vejarbejde for at flytte store mængder jord, sand, grus og andet tilsvarende materiale. Bælterne på bulldozeren har stor overflade, og derfor har maskinen et lavt marktryk. Dette gør at bulldozere kan arbejde på løst eller vådt underlag, hvor andre maskiner ikke får greb og kan bevæge sig frem. Bulldozere bliver produceret i mange forskellige størrelser, med vægt fra nogen få ton til over 150 ton.

Navnet
Ordet bulldozer kommer af amerikansk-engelskto bulldoze, som betyder at tvinge nogen ved brug af skræmsel og magt. Ordet blev først brugt i den amerikanske delstat Louisiana om en person som ved valg søgte at forskrække negre til at stemme på en bestemt måde. Senere blev navnet brugt om en faldhammer eller større presser, mens det i dag er så godt som ensbetydende med anlægsmaskinen bulldozer.

Referencer

Eksterne henvisninger

Entreprenørmaskiner
Bæltekøretøjer

Bulldozer (bæltekøretøj)


Colfax stewensi es una  especie de coleóptero adéfago de la familia Carabidae y el único miembro del género monotípico Colfax.

Referencias

Enlaces externos
 (animal)&searchType=simple&so=a0&pp=20 Colfax (animal) en ION
 (animal)&selectall=Check+All&colname=on&colcategory=on&colauthority=on&colcomments=on&page=&vol= Nomenclator Zoologicus
 Carabidae of the World

Omphrina

Colfax (animal)