කෘමියෝ යනු සන්ධිපාදක,බාහිර අස්ථිවලින් සැදි  අපෘෂ්ඨ වංශික ගණයට අයත් ජීවීන් කොටසකි.කෘමි සිරුර හිස,උරස හා උදරය ලෙස කොටස් තුනකින්ද,එක් පසෙකට තුන බැගින් වූ එක්ව තැනුන පාද යුගල් දෙකකින්ද,සංයුක්ත ඇස් හා ස්පර්ශක යුගලකින්ද සමන්විත වෙයි.පෘථිවිය මත වඩාත් වර්ගීකරණයට ලක්වූ සත්ව කොට්ථාශයන් අතරට කෘමීන් ද අයත් වේ.එයට මිලියනයකට අධික වූ හඳුනාගත් කෘමි කුලයන් අයත් වන අතර මෙම අගය ලොව හඳුනාගත් සියලු ජීවීන්ගෙන් අඩකටත් වඩා නියෝජනය කරයි.දැනට මිහිමත ජීවත් වෙන ඇස්තමේන්තු ගත කෘමි කුලක ප්‍රමාණය මිලියන 6-10 ත් අතර පවතියි.කෘමීන් බොහෝ දුරට සියලුම පරිසරයන් තුලින් හමුවන අතර සුළු කුලකයන් ප්‍රමාණයක් සාගරය තුල ජීවත් වෙයි.

කෘමීන්ගේ ජීවන චක්‍රය එකිනෙකට වෙනස් වෙයි.නමුත් බොහෝ කෘමීන් බිජු මඟින් ජීවය ලබයි.කෘමීන්ගේ වැඩීම කෙරෙහි අනම්‍ය බාහිර අස්ථි බලපාන අතර වර්ධන ක්‍රියාවලිය කෝෂයක් තුල සිදුවෙයි.කෘමීන්ගේ නොමේරූ අවධිය හා සන්සන්දනය කරන විට සුහුඹුල් අවධියේදී කෘමීන්ගේ සැකිල්ල,හැසිරීම හා වාසස්ථාන වෙනස් වෙයි.සමහර කෘමීන්ට අකර්මණ්‍ය වූ පිලවා අවස්ථාවක්ද සම්පූර්ණ රූපාන්තරණයට ඇතුලත් වේ.අසම්පූර්ණ රූපාන්තරණයක් එනම් පිලවා අවස්ථාවක් නොමැති කෘමීන් සුහුඹුලා දක්වා වර්ධනය වන්නේ nymphal අවධිය හරහාය.Paleozoic යුගයට අයත් අති විශාල කෘමි පොසිල මේ වන විට හමුවී ඇත.මෙයට පියාපත් විහිදවූ කල පරතරය සෙ.මි.55 -සෙ.මි.77 දක්වා වන විශාල කූරන්ද අයත් වෙයි.කෘමීන් සංචරනය සඳහා ඇවිදීම,පියඹා යෑම හා සමහර විටෙක පිහිනා යෑමද භාවිතා කරයි.ශ්‍රීඝ්‍ර නමුත් ස්ථාවර චලනයන්ට ඇති හැකියාව නිසා බොහෝ කෘමීන් පාද තුනක් පමණක් භාවිතා වන ගමන් විලාශයක් උපයෝගී කර ගනී.ඔවුන් පොළොව මත ගමන් කරන විට පාද පොළොව මත පිහිටන්නේ ප්‍රත්‍යාවර්ත ත්‍රිකෝණ ආකාරයකටයි.පියාසර කිරීම සඳහා පරිණාමනය වූ එකම අපෘෂ්ඨවංශිකයන් වර්ගය කෘමීන් වේ.බොහෝ කෘමීන් ඔවුන්ගේ ජීවිතයෙන් කොටසක් හෝ ජලය තුල ගත කරයි.

සමහර පරිණත වූ කෘමීන් ජලචර වන අතර පිහිනායාම සඳහා අනුවර්තනය වී ඇත. water slider වැනි සමහර කෘමීන්ට දිය මතුපිට ඇවිද යෑමේ හැකියාව ඇත. කෘමීන් බොහෝ දුරට ඒකචාරී වන නමුත් මී මැස්සන්,කූඹින් හා වේයන් වැනි කෘමි සතුන් සමාජයීක හා සමූහ ලෙස ජීවත් වේ.ඔවුන් සතුව හොඳින් සංවිධාන ගත වූ ජනපද ඇත.කනවෑයා වැනි කෘමීන් මාතෘ දයාව ප්‍රදර්ශනය කරමින් ඔවුන්ගේ බිජු රකින අතර නොමේරූ කනවෑයන් රැකබලා ගනී.කෘමීන්ට නොයෙකුත් ආකාර වලින් එකිනෙකා හා සන්නිවේදනය කල හැකිය.පිරිමි සලබයන්ට බොහෝ ඈතින් සිටින ගැහැණු සලබයෙකුගේ පවා පැරමොන් ස්‍රාවය සංවේදනය වේ.අනෙකුත් කෘමි කුලකයන් ශබ්දය මඟින් හෝ පියාපත් පිරිමැදීමෙන් සහකාරියන් ආකර්ශණය කරගන්නා අතර අනෙකුත් පිරිමි සතුන් විකර්ශනය කරගනී.විකර්ශනයකලාමැදිරියන් ආලෝකය යොදා ගනිමින් සන්නිවේදනය කරයි.

නිරුක්තිය

Insect යන වචනය පැමිණ ඇත්තේ ලතින් භාෂාවේ Insectum නම් වදනින්ය. එහි අර්ථය බෙදුනු සිරුරක් ඇති යන්නයි.

වංශ ප්‍රවේණිය හා පරිණාමනය

කෘමීන් හා අනෙකුත් සත්ව වර්ග අතර පරිණාමන සබඳතාව මේ වන තුරුත් පැහැදිලි නැත.නමුත් බොහෝ පැරණි කාණ්ඩයන්ට අයත් කන්කුන්ඩන් හා පත්තෑයන් සම්බන්ධව කබලු මත්ස්‍යා සමඟ වූ ඉතා කිට්ටු පරිණාමන සබඳතාවයක සාක්ෂි ඇත. Pancrustacea න්‍යායට අනුව කෘමීන් Ramipedia හා  Malacostraca  සමඟ එක්ව ස්වභාවික Clade සාදයි.පත්තෑයා,කන්කුන්ඩා,ගෝණුස්සා හා මකුළුවා වැනි අනෙකුත් පොළොව මත සිටින සන්ධිපාදකයින් කෘමීන් සමඟ පැටලිලි සහගත වෙයි.ඔවුන්ගේ සිරුරේ ස්වභාවය කෘමීන්ට සමාන වන අතර එකිනෙක සම්බන්ධ වූ බාහිර අස්ථි පවතී.නමුත් ඉතා සූක්ෂමව පරීක්ෂා කරන කල ඔවුන්ගේ ලක්ෂණ පැහැදිලි ලෙස වෙනස් බව පෙනෙයි.පැහැදිලිව හඳුනාගත හැකි ලක්ෂණය වන්නේ වැඩුණු කෘමීන් මෙන් ඔවුන්ට පාද 06 ක් නොතිබීමයි.

සන්ධිපාදකයින්ගේ උසස් කුලයේ වංශ ප්‍රවේණිය විවාදයට ලක්වන හා පරීක්ෂණයට බඳුන්වන කරුණක් දක්වා වර්ධනය වී ඇත.2008 වර්ෂයේ Tufts සරසවියේ පරීක්ෂක කණ්ඩායමක් සොයාගැනීමක් කරන ලද අතර ඔවුන්ගේ විශ්වාසායට අනුව එය ලෝකයේ මෙතෙක් සොයාගන්නා ලද පැරණිතම,සම්පූර්ණ සිරුරේ සැකිල්ල සහිත ප්‍රග්තන පියාඹන කෘමියාගේයි.දැනට සොයාගෙන ඇති පැරණිතම කෘමි පොසිලය ඩෙවෝනීය යුගයට අයත් Rhyniognatha hirsti ට අයත් වේ.එය වර්තමාන කාවාගේ බාහිර ස්වරූපයට සමාන විය හැකිබව විශ්වාස කරයි.මෙම විශේෂය සතුව බෙදුනු යටි හනු ඇති අතර එම ලක්ෂණ පවතින්නේ පියාපත් සහිත කෘමීන්ගේයි.ඉන් හැගෙන්නේ සමහර විටෙක පියාපත් ඒ වන විටත් පරිණාමනය වී පවතින්නට ඇති බවයි.මේ අනුව ලොව පළමු කෘමීන් බොහෝ දුරට එම කාලයට පෙර එනම් සිලුරීය යුගයේ ජීවත් වී ඇත.කෘමි පරිණාමය සැලකීමේදී සුවිශේෂ ලෙස විහිදීමට ලක්වූ කෘමි කාණ්ඩ 04 ක් දැකිය හැකිය.එනම් කුරුමිණියන් (වසර මිලියන 300ට පෙර පරිණාමනය වූ), උඩස්සන්(වසර මිලියන 250ට පෙර පරිණාමනය වූ)
සලබයන් හා බඹරන්(වසර මිලියන 150ට පෙර පරිණාමනය වූ)ය.මෙම කාණ්ඩ අතරට හදුනාගත් කෘමි කුලකයන් බහුතරය අයත් වේ.

බොහෝ නූතන කෘමි ගණ Cenozoic යුගයේදී වර්ධනය වී ඇත.මෙම යුගයෙන් පසුව හමුවන බොහෝ කෘමීන් අඳුරු වර්ණ වලින් ආරක්ෂාව සපයාගෙන ඇත.ඔවුන් බොහෝ දුරට උචිත තත්වයෙන්,සිරුරේ සැකැස්මෙන් හෝ රූපකායෙන්  නූතන කෘමි කුලකයන් හා සමාන වෙයි.

වර්ගීකරණය

සාම්ප්‍රදායික රූප අධ්‍යන විද්‍යාව මත පදනම්ව හෝ බාහිර පෙනුම මත පදනම්ව වර්ගීකරණය කල විට හෙක්සපෝඩාවන් Superclass  ලෙස වර්ගීකරණය කල හැකිය.එම පන්තිය තුල කාණ්ඩ 04ක් හදුනා ගත හැකිය.ඒ කෘමීන්,springtails, Protura හා  Diplura ලෙසිනි.මෙයින් කාණ්ඩ 03ක් එක් කාණ්ඩයක් ලෙස එනම්  Entognatha ලෙස,සමග්‍රහණය කර ගන්නා මුඛ කොටස් පදනම් කරගනිමින් වර්ගීකරණය කර ඇත.ජානමය දත්ත හා පරිණාමික ඉතිහාසය මත පදනම්ව විශාල වශයෙන් ඇතිවූ බොහෝ ක්‍රමයන්ගේ වෙනස් වීම ඉහළ ක්‍රමාන්කිත සබඳතාවන්ට හේතුවී ඇත.
නූතන මූලධර්මයන්ට අනුව හෙක්සපෝඩා යනු entognath කාණ්ඩයට අයත් කෘමීන්ගෙන් වෙන්වූ පරිණාමීය ඉතිහාසයක් ඇති බහුවංශිකයින් කොටසකි.
කෘමීන් අවසන් පොදු මුතුන් මිත්තෙකුගෙන් පැවත එන බවක් පෙනෙයි.එම නිසා උප වර්ග ,විශේෂ අනුපිළිවෙල, infraorder වැනි ශ්‍රේණි ගත කිරීම් වලට වඩා ඒකවංශික වර්ගීකරණයකට කෘමීන් ලක්කිරීම සුදුසු බව පෙනෙයි.

කෘමීන් ඵෙතිහාසික ලෙස සලකමින් උප වර්ග දෙකකට බෙදා දැක්විය හැකිය.එනම් පියාපත් සහිත හා පියාපත් රහිත ලෙසයි.පුරාතන පියාපත් රහිත කාණ්ඩයට අයත් වන්නේ පියාපත් රහිත වූ කාවායි. Archaeognatha යටි හනුවේ හැඩය මත  පදනම්ව Monocondylia සකස් වී ඇත.එමෙන්ම කාවා හා පියාපත් සහිත කෘමීන් එක්වීමෙන් Dicondylia  කාණ්ඩය නිර්මාණය වී ඇත.කෘමීන් වර්ගීකරණය පිළිබද අධ්‍යනය වර්ගීකාරක කෘමි විද්‍යාව ලෙස හදුන්වයි.

ව්‍යාප්තිය හා විවිධත්වය

කෙසේ වුවද කෘමි විවිධත්වයේ සැබෑ මානයන් තවමත් අවිනිශ්චිතය.ඇස්තමේන්තු ගත පරාසය කෘමි විශේෂ මිලියන 1.4 සිට 1.8 දක්වා පවතී.මෙම සංඛ්‍යාව බොහෝ දුරට පෘථිවිය මත වසන සියලු කෘමීන්ගෙන් 20% අඩු ප්‍රමාණයක් නියෝජනය කරයි.
සියලු ජීවීන් අතරින් නව විශේෂ 20 000 පමණ වසරක් තුලදී හදුනා ගන්නා අතර බොහෝ කෘමීන් හදුනා නොගත් කෘමි විශේෂ ලෙස වසර ගණනක් පවතී.හදුනාගත් සියලුම සත්ව විශේෂයන් ගෙන් 850 000 - 1 000 000 අතර ප්‍රමාණයක් කෘමීන්ය.

ප්‍රධාන කෘමි විශේෂ 04ට අනුව ඇස්තමේන්තු ගත කෘමි විශේෂ සංසන්දනය.

රූප අධ්‍යන විද්‍යාව හා භෞතවේදය

බාහිර

කෘමීන් සතුව ඛණ්ඩනයවූ සිරුරක් ඇති අතර බාහිර සැකිල්ල මඟින් එය දරා සිටී.ඔවුන්ගේ දැඩි බාහිර ආවරණය බොහෝ දුරට තැනී ඇත්තේ කයිටීන් වලිනි.සිරුර කොටස් තුනකට සකස් වී ඇති අතර ඒවා එකිනෙක සම්බන්ධව පවතී. හිස ,උරස හා උදරය එම කොටස් තුන වේ.හිස මත සංවේදී ස්පර්ශක යුගලයක්සංයුක්ත ඇස් යුගලක් හා කොටස් තුනකින් සැදි විවිධාකාර වූ වෙනස් උපාංගයන් අඩංගුවන මුඛයක් පිහිටා ඇත.උරසෙහි පාද 06ක් පිහිටා ඇත.prothorax, mesothorax හා metathorax වලට යුගලය බැඟින් වන ලෙස මෙම පාද පිහිටා ඇත.කෘමීන්ට උරසට සම්බන්ධවූ පියාපත් 2,4 ක් හෝ පියාපත් නොමැති වීමට පුලුවන.උදරයට කොටස් 11ක් අන්තර්ගත වේ.එහෙත් කෘමි විශේෂ සුළුතරයකට මෙම කොටස් සමහර විටෙක විලීනව හෝ ප්‍රමාණයෙන් කුඩාව පවතී.
උදරය තුල ජීරණය,ස්වසනය ,අපද්‍රව්‍ය පිටකිරීමට හා ප්‍රජනනයට අදාල අභ්‍යන්තර ඉන්ද්‍රීන් පවතී.සැලකිය යුතු තරමේ වෙනස් වීම් හා සිරුරේ බොහෝ  අනුවර්තනයන් කෘමි විශේෂ තුල පවතී.විශේෂයෙන්ම පියාපත්,පාද,ස්පර්ශක හා මුඛයේ මෙම ලක්ෂණ හදුනාගත හැකිය.

ඛණ්ඩ කිරීම

කෘමි හිස- තද නොබෙදුණු බාහිර හිස් වැස්මකින් ආවරණය වී ඇත.එය තුල සංවේදන අවයව ඇත.ස්පර්ශක,ඇස් හා මුඛය එයට අයත් වේ.සියලුම කෘමි ගෝත්‍රයන්ගෙන් Orthoptera  තුලින් අනෙකුත් කෘමීන් තුල පවතින බොහෝ ලක්ෂණ හදුනාගත හැකිය.
hypognathous    හා opisthognathous වර්ග වල හිසෙහි ශීර්ෂය පිහිටා ඇත්තේ සංයුක්ත ඇස් යුගලය අතරයි.නමුත් prognathous කෘමීන් ගේ ශීර්ෂය සංයුක්ත ඇස් අතරමැද නොපිහිටයි.

උරස- කොටස් 03 කින් සමන්විත වෙයි.එම කොටස්  prothorax, mesothorax හා  metathorax නම් වෙයි.පූර්වයෙහි පිහිටි හිසට ආසන්න කොටස prothorax නම් වෙයි.පලමු පාද යුගලය පිහිටා ඇත්තේ එහිය.මධ්‍යම කොටස mesothorax වන අතර දෙවන පාද යුගලය හා පූර්ව පියාපත් එහි පිහිටයි.තෙවන කොටස එනම් metathorax  උදරයට යාබදව පිහිටා ඇති අතර එයට තෙවන පාද යුගලය හා අපර පියාපත් අයත් වෙයි.

උදරය - කෘමියෙකුගේ ශරීරයේ විශාලම කොටස වන්නේ මෙයයි.උදරයට සාමාන්‍යයෙන් 11-12ක් පමණ ඛණ්ඩ ඇතුලත්වේ.මෙය හිස හා උරසට වඩා දැඩි බවින් අඩුය.බෝහෝ කෘමීන්ගේ ගර්භාවස්ථාවේ හා ප්‍රාග්තන කෘමීන්ගේ පශ්චාත් ගර්භාවස්ථාවේ උදරයේ ඛණ්ඩ 11 ක් දක්නට ඇත.නූතන කෘමීන්ගේ උදරමය ඛණ්ඩ සංඛ්‍යාව අඩුවීමේ ප්‍රවණතාවක් ඇත.

බාහිර සැකිල්ල

කෘමීන්ගේ බාහිර සැකිල්ල එනම් උච්චර්මය ස්ථර දෙකකින් සමන්විත වේ. epicuticle නම් වූ තුනී ඉටි සහිත ජල ප්‍රතිරෝධක පිටත ස්ථරයක් වේ.එයට කයිටීන් අඩංගු නැත.යටි ස්ථරය එනම්  procuticle කයිටීන් අඩංගු තරමක් ඝනවූ ස්ථරයකි.එයද තවත් ස්ථර 02 කට බෙදෙයි.ඒවා නම් exocuticle නම් වූ පිටත ස්ථරයත්,endocuticle නම් වූ අභ්‍යන්තර ස්ථරයත් ය.

අභ්‍යන්තර

ස්නායු පද්ධතිය
කෘමීන්ගේ ස්නායු පද්ධතිය මොළය හා තුන්දීය ස්නායු රැහැන ලෙස කොටස් දෙකකට බෙදා දැක්විය හැකිය.හිස් වැස්ම විලීන ඛණ්ඩ 06 කින් සෑදී ඇත.එය මොළයට බාහිරින් ශිරාග්‍රන්ථි යුගලකින් හෝ ස්නායු සෛල පොකුරකින් සමන්විත වී ඇත.ඉන් පළමු ශිරාග්‍රන්ථි යුගල් 03 මොළය තුලට විලීන වී ඇත.ඉතිරි යුගල් 03 කෘමීන්ගේ අන්නඝ්‍රෝතයට පහලින් වූ ශිරාග්‍රන්ථි සහිත ව්‍යුහයට විලීන වී ඇත.පපුවට අදාල ඛණ්ඩ වල එක් පසෙකට එක බැඟින් වූ ශිරාග්‍රන්ථි පිහිටා ඇත.ඒවා යුගලයකට සම්බන්ධ වී ඇති අතර ඛණ්ඩයකට එක් යුගලයක් බැගින් පිහිටයි.

ආහාර ජීරණ පද්ධතිය
කෘමීන් ඔවුන්ගේ ජීරණ පද්ධතිය යොදා ගනිමින් පරිභෝජනය කරන ආහාර වල සාරය උරාගනී.ප්‍රෝටීන්,පොලිසැකරයිඩ,මේද හා නියුක්ලෙයික් අම්ලය වැනි සංකීර්ණ සාරයන් හා  macromolecules ආකාරයෙන් මෙම බොහෝ ආහාර කෘමීන් ශරීරයට උරාගනී

ශක්ති වර්ධනය හා අභිජනනය සඳහා ශරීරයේ සෛල මෙම පෝෂක උරා ගැනීමට පෙර ඒවා   අපවෘත්තීය ප්‍රතික්‍රියාවක් මඟින් ඇමයිනෝ අම්ල ,සරල සීනි වැනි කුඩා අංශුවලට කැඩී යයි.මෙම කැඩීයාමේ ක්‍රියාවලිය ආහාර ජීරණය ලෙස හදුන්වයි.

ප්‍රජනනය හා වර්ධනය

කෘමීන් බහුතරය බිජු මඟින් ජීවය ලබයි.ඔවුන්ගේ විකසනය බිත්තරය තුල සිදුවෙයි.බිජුව කටුවකින් ආවරණය වී ඇති අතර මාතෘක පටලයකින් සමන්විත වේ.අනෙකුත් සන්ධිපාදකයන් හා සැලකූ කල කෘමි බිත්තර නියඟයට ප්‍රතිරෝධක වේ.මෙයට හේතුවී ඇත්තේ කලලය වටා ඇති පටලයට ඇතුලතින් ගර්භාස්ථ පටකයේ සිට අමතර පටක 02ක් වර්ධනය වී තිබීමයි.ඒවා amnion හා serosa නම් වේ.
serosa හී උච්චර්මය සෑදී ඇත්තේ කයිටීන් වලිනි.එය කලලය වියලීමෙන් වලක්වා ගනී.Schizophora වන්ගේ serosa  වර්ධනය නොවේ.නමුත් මෙම කෘමීන් තෙත් ප්‍රදේශවල බිජු දමයි.කැරපොත්තා , කුඩිත්තන් හා අප්‍රිකානු මැස්සා වැනි කෘමීන්ගේ බිජු ගැහැණු සත්වයාගේ සිරුර තුල සම්පූර්ණයෙන්ම වර්ධනය වේ.එම බිජු හෙලූ අවස්ථාවේම පුපුරා යයි.කැරපොත්තාගේ ගණයට අයත්වන Diploptera වැනි කෘමි විශේෂ ජලාබුජ වන අතර මව් කෘමියා කුස තුල පැටවෙකු වර්ධනය කර බිහිකරයි.පරපෝෂිත බඹරා (parasitic wasps) වැනි කෘමීන් එක් සරු බීජයක් බොහෝ භේදනය වීම එනම් බහුකලලතාව  මඟින් බිහිවේ.සමහර අවස්ථාවල මෙම සරු බීජය කලල දහස් ගණනකට වෙන් වී යයි.සමහර ගැහැණු කෘමීන්ට සංසේචනයෙන් තොරව එනම් පිරිමි සතුන්ගෙන් ලැබෙන සඵල බිජු රහිතව ස්වකීය වර්ගයා බිහිකිරීමේ ක්‍රියාවලිය පවත්වාගෙන යා හැකිය.බොහෝ කුඩිත්තන් සංසේචනයෙන් තොරව බිහිවේ.මෙය චක්‍රීය පාතෙනෝද්භවය ලෙස හදුන්වයි.එහිදී ඔවුන් විකල්ප ලෙස එකක් හෝ බොහෝ පරම්පරා ලිංගික හෝ අලිංගික අභිජනනයන් සිදුකරයි.
ගිම්හාන සෘතුවේදී වැඩි වශයෙන් හමුවන්නේ ගැහැණු කුඩිත්තන්ය.සරත් කාලය උදාවන විට ලිංගික අභිජනනයන් උදෙසා පිරිමි කුඩිත්තන් ප්‍රභූත වේ.
සංසේචනයෙන් තොරව බිහිවන අනෙක් කෘමීන් වන්නේ මී මැස්සන්,බඹරන් හා කූඹින්ය.ඔවුන්ගෙන් එසේ ජනනය වන බහුතරය පිරිමි සතුන්ය.කෙසේ වෙතත් බොහොමයක් තනිව බිහිවන්නන් ගැහැණු සතුන් වන අතර ඔවුන් සංසේචනයෙන් ප්‍රභූත වේ.මෙම පිරිමි සතුන් ඒකගුණක වන අතර ගැහැණු සතුන් ද්වීගුණක වේ.ඉතා කලාතුරකින් කෘමීන්ගේ ද්වීලිංගිකතා දක්නට ලැබෙන අතර එවිට ඔවුන්ට ගැහැණු හා පිරිමි ප්‍රජනක අවයව දෙකම පිහිටයි.
කෘමීන්ගේ ජීවන චක්‍රය සීතලට,උෂ්ණත්වයට ඔරොත්තු දීමට අනුවර්තනය වී ඇත.සමහර කලාප වල ජීවත් වන කෘමීන්ට ශීත කාලයේ පවා ක්‍රියාකාරීව සිටීමේ හැකියාව පවතී.සමහර කෘමීන් ශීත කාලයේදී උණුසුම් ප්‍රදේශ කරා සංක්‍රමණය වෙයි.තවත් සමහරක් අලස ලෙස කාලය ගෙවා දමයි.

රූපාන්තරණය

රූපාන්තරණය යනු සියලුම කෘමීන් මුහුන දෙන ජීව විද්‍යාත්මක වර්ධන ක්‍රියාවලියයි.

අසම්පූර්ණ රූපාන්තරණය
අසම්පූර්ණ රූපාන්තරණයක් පෙන්නුම් කරන කෘමීන් අනුක්‍රමයෙන් වෙනස් වෙමින් හැව හැලීමේ ක්‍රියාවලියකට ලක්වෙයි.කෘමියෙකු හැව අරින්නේ ඔවුන්ගේ බාහිර ඇටසැකිල්ල නොඇදී එය උන්ගේ වර්ධනය අවහිර කරන විටයි.හැව ඇරීමේ ක්‍රියාවලිය ආරම්භවන්නේ කෘමියාගේ අපිචර්මයෙන් නව එපික්‍යුටිකලයක් ස්‍රාවය වූ පසුවයි.මෙම නව එපික්‍යුටිකලට පසුව අපිචර්මය එන්සයිම මිශ්‍රණයක් නිදහස් කරයි.

මෙම ක්‍රියාවලියෙන් පසු කෘමීන් විශාල වශයෙන් ජලය හෝ වාතය ලබාගෙන සිරුර තර කරගනී.එවිට පැරණි උච්චර්මය බිදීයයි.එයට හේතු වන්නේ පැරණි exocuticle ඉතා තුනී වීමයි.නොමේරූ කෘමියා පසු කරන අසම්පූර්ණ රූපාන්තරණය හඳුන්වන්නේ  nymphs ලෙසයි.මෙය මේරූ කෘමියාගේ ආකෘතියට සමාන වේ.නමුත් පියාපත් නොපිහිටයි.ඒවා වැඩිහිටි අවධිය තෙක් වර්ධන නොවේ.සෑම හැව ඇරීමක් සමඟම Nymphs විශාල වී වැඩෙන අතර බාහිර පෙනුමෙන් වැඩුනු කෘමියාට සමාන වීමට පටන් ගනී.

අසම්පූර්ණ රූපාන්තරණයක් දක්වන කෘමීන්

කැරපොත්තා

සම්පූර්ණ රූපාන්තරණය

සම්පූර්ණ රූපාන්තරණයේදී කෘමියා අදියර හතරකින් වෙනස් වෙයි.එය බිත්තරය,කීටයා,පිළවා හා සුහුඹුලා නම් වේ.මෙම කෘමි විශේෂ වල බිත්තරය පිපිරීමෙන් කීටයා බිහිවෙයි.මෙම කීටයා පෙනුමෙන් පණුවෙක්ට සමාන වේ.මෙම පණුවන් විවිධ ප්‍රභේදයන්ට අයත් විය හැකිය.කීටයා වර්ධනය වී අවසානයේදී පිළවා බවට පත්වෙයි.මෙම අවධියේදී චලනයන් සීමාවන අතර බොහෝ දුරට පිළවා කෝෂයක් තුල තැන්පත්ව සිටී. පිළවා ආකාර 03 කින් දැකිය හැකිය.එනම් obtect,exarate  හෝ coarctate ලෙසයි.
Obtect පිළවා ඝන වන අතර පාද හා අනෙකුත් අංග ආවෘත වී ඇත.exarate පිළවාගේ පාද හා අනෙකුත් උපාංග නිදහස්ව පවතී. coarctate පිළවා අවස්ථාවේ ඇති පිට වැස්ම ඇතුලෙහි වර්ධනය වේ.කෘමීන් පිළවා අවස්ථාවේ සැලකිය යුතු තරමේ වෙනස්කම් වලට භාජනය වන අතර වැඩුනු කෘමියෙකු ලෙස කෝෂයෙන් පිටතට පැමිණෙයි.සමනළයා සම්පූර්ණ රූපාන්තරණය සිදුකරන කෘමීන්ට ප්‍රකට උදාහරණයකි.

සංවේදනය හා සන්නිවේදනය

බෝහෝ කෘමීන් සතුව ඉතා සංවේදී හා සංජානනය සඳහා විශේෂිත වූ අංග ඇත.මී මැස්සන් වැනි කෘමීන්ට ultraviolet  කිරණ ග්‍රහණය කර ගැනීමට හෝ ධ්‍රැවිත ආලෝකය අනාවරණය කර ගැනීමට පුලුවන.එමෙන්ම පිරිමි සලබයන්ට කිලෝ මීටර ගණනක් දුරින් සිටින ගැහැණු සතුන්ගේ පැරමොන් අනාවරණය කරගත හැකිය.
කෘමීන් නිරීක්ෂණය කල විට පැහැදිලිව පෙනෙන කරුණක් නම් කෘමීන්ගේ දෘශ්ටික තීර්වතාවය හා රසායනික හෝ ස්පර්ශාත්මක තීර්වතාවය අතර හුවමාරුවක් පවතින බවයි.එම නිසා හොදින් වර්ධනය වූ ඇස් සහිත බොහෝ කෘමීන්ට ඌනිත හෝ සරල ස්පර්ශක පිහිටයි.කෘමීන් ශබ්දය ග්‍රහණය කරගන්නා ආකාර විවිධ වේ.එම රටාවන් පොදු නොවේ.සාමාන්‍යයෙන් ශබ්දය නිශ්පාදනය කරන කෘමි වර්ග වලට ශබ්දය ඇසෙයි.විවිධ කෘමි විශේෂවල ඇසීම විවිධාකාර වෙයි.
නමුත් බොහෝ කෘමීන්ට ඇසෙන්නේ ඔවුන් නිර්මාණය කරනවාට වඩා ඉතා අඩු සංඛ්‍යාතයක වූ ශබ්දයි.දැනට සොයාගෙන ඇති ආකාරයට මදුරුවන්ට ඇසෙන්නේ  2KHz ක්වා පමණි.සමහර තණකොල පෙත්තන්ට 50 KHz දක්වා ශබ්දය ඇසෙයි.සමහර පරපෝෂිත කෘමීන්ට ඔවුන්ගේ ගොදුරු නිකුත් කරන ශබ්ද අනාවරණය කරගත හැක.
සමහර නිශාචර සලබයින්ට වවුලන් පිටකරන අති ධ්වනික තරංග ග්‍රහණය කරගත හැකිය.

සමාජ හැසිරීම

වේයන්,කූඹින්,මී මැස්සන් හා බඹරුන් වැනි කෘමීන් සමාජශීලීය.ඔවුන් ඉතා විශාල හොඳින් සෑදූ කොළනි වල එක්ව ජීවත් වෙයි.නොයෙක් විශේෂ වලට අයත් වූ මී මැස්සන් පරිසරය පිළිබද නිශ්චිත තොරතුරක් සන්නිවේදනය කිරීම සඳහා එක්ව සිදුකරන සංකේතාත්මක සන්නිවේදන ක්‍රමයක් යොදාගනී.මෙය නර්තන භාෂාව ලෙස හදුන්වයි.මෙම ක්‍රමය යොදා ගන්නා එකම අපෘශ්ඨ වංශිකයන් කොටස මී මැස්සන් පමණක් ද යන්න මතභේදාත්මකය. මී මැසි නැටුමේ කෝණයෙන් ඉර තිබෙන දිශාව පෙන්නුම් කරන අතර නර්තනයේ කාල ප්‍රමාණය අහසින් යාමට ඇති දුර පෙන්වයි.

අමතර කියවීම්
 රසායනික පරිසර විද්‍යාව
මී මැස්සන්ගේ පරිසර විද්‍යාත්මක වැදගත්කම
ඉගිලෙන හා නිසර්පන සත්වයින්
කෘමීන්ගේ ජීව විද්‍යාත්මක විවිධත්වය
කෘමි පරිසර විද්‍යාව
කෘමීන්ගෙන් සෑදෙන රෝග
ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෘමීන්

මූලාශ්‍ර

 Insect - Wikipedia, the free encyclopedia. 2014. Insect - Wikipedia, the free encyclopedia. [ONLINE] Available at: https://en.wikipedia.org/wiki/Insects.
 Engel, Michael S.; David A. Grimaldi (2004). "New light shed on the oldest insect". Nature 427 (6975): 627–630. Bibcode:2004Natur.427..627E. doi:10.1038/nature02291. PMID 14961119.
Novotny, Vojtech; Basset, Yves; Miller, Scott E.; Weiblen, George D.; Bremer, Birgitta; Cizek, Lukas and Drozd, Pavel (2002). "Low host specificity of herbivorous insects in a tropical forest". Nature 416 (6883)
Erwin, Terry L. (1997). Biodiversity at its utmost: Tropical Forest Beetles. pp. 27–40. In: Reaka-Kudla, M. L., Wilson, D. E. and Wilson, E. O. (ed.). Biodiversity II. Joseph Henry Press, Washington, D.C.
win, Terry L. (1982). "Tropical forests: their richness in Coleoptera and other arthropod species". Coleopt. Bull. 36: 74–75.
Vincent Brian Wigglesworth. "Insect". Encyclopædia Britannica online. Retrieved 19 April 2012.
Jahn, G. C.; Almazan, L. P. and Pacia, J. (2005).  "Effect of nitrogen fertilizer on the intrinsic rate of increase of the rusty plum aphid, Hysteroneura setariae (Thomas) (Homoptera: Aphididae) on rice (Oryza sativa L.)". Environmental Entomology 34 (4): 938–943. doi:10.1603/0046-225X-34.4.938.

අමතර සබැඳුම්

Insects of North America
Overview of Orders of Insects
A Safrinet Manual for Entomology and Arachnology SPC
Tree of Life Project – Insecta, Insecta Movies
BBC Nature: Insect news, and video clips from BBC programmes past and present.
 The Nature Explorers Many insect video clips.

ජීව විද්‍යාව

කෘමියෝ


u Italiji naziv za secesiju
liberty (zemljišna podjela), zemlja gdje je opozvano kraljevsko pravo i predano mjesnom mesne lordu

Liberty


Dişbudak yapraklı akçaağaç (Acer negundo), akçaağaçgiller (Aceraceae) familyasından anavatanı Kuzey Amerika olan iki evcikli bir akçaağaç türü.

Özellikleri
20–25 m'ye kadar boylanır. Gövde çapı 30–50 cm nadiren 1 m'ye kadar çıkar. Kısa gövdeli, geniş ve yuvarlak taçlıdır. Sığ ve saçak bir kök sistemi geliştirir. Derin topraklarda kuvvetli kısa bir ana kök oluşturabilir. Kabuk, ince soluk gri veya açık kahverengidir. Sürgünler sert, yeşil veya morumsu yeşil renkli, üzeri beyaz-mavi toz ile örtülüdür. Lentiseller soluk ve dağınık bir yapıya sahiptir. Tomurcuklar mavi-beyaz yumurta şeklindedir. Yanal tomurcuklar terminal tomurcuklardan daha küçüktür, ve çok kısa saplıdır. Karşılıklı dizilmiş olan 15–20 cm uzunluğundaki tüysü (bileşik) yapraklar çoğunlukla 3-5 sivri uçlu yaprakçıktan oluşur. Yaprak kenarları kaba dişli veya bazen lopludur. Yaprak sapı uzun ve kırmızıdır. Yaprakların üstü açık yeşil alt yüzeyi ise soluk renklidir.

İki evcikli çiçekler, her biri ince bir sapta olan 5-loplu bir çanak yaprağa sahiptir, küçük sarımsı yeşildir göze çarpmaz. Çiçeklerinde taç yaprak yoktur. Uzun sarkan salkımlardaki erkek çiçekler çoğunlukla kümeler oluşturur. Stamenler eflatun renklidir. Nisan ve Mart aylarında yapraklanmadan hemen önce açar. Meyve samaradır. V şeklinde çift kanatlı olup olgunlaşınca düşer.

Ekolojik istekleri

Dişbudak yapraklı akçaağaç nehirlerin, göllerin genellikle yakınında ve de bataklıklarda bulunur.
Bu ağaç, çoğunlukla erozyon kontrolü ve vahşi hayata yiyecek sağlamak için dikilir. Evlerin etrafında ve çitlerde kullanılır. Kuzey Amerika'ya özgü olmasına rağmen, yaygın bir şekilde dünya'nın başka bölgelerinde park ve bahçelerde yetiştirilmektedir. Tohumlar, ötücü kuşlar tarafından yenir. Hızlı büyüme yapar ama kısa ömürlüdür ve kolayca fırtınalardan zarar görür. İlk 15-20 yıl çok hızlı büyür sonraki yıllarda 75-100 yaşlarında büyüme yavaşlar. Işık ağacıdır.

Toprak isteği bakımdan değişkenlik gösterir. Genellikle drenajı iyi nemli ortamları tercih eder. Organik maddece zengin, killi, kumlu, veya kayalık topraklara iyi adapte olabilir. Akarsuların yakınında derin alüvyonlu topraklarda, yüksek arazi yerlerinde ara sıra yoksul kuru yerlerde de görülür. Nemli topraklarda bulunmasına rağmen kuraklığa dayanıklıdır.

Odunu ve kullanım alanı

Odunu değerli değildir. Yumuşak ve beyaz olan odunun özü açık kahverengidir. Odunu, tahta eşya, kutu, kasa, hamur odunu ve kimyasal damıtma için kullanılır. Beyaz şekerinden elde edilen akçaağaç şurubu küçük miktarlarda sınırlı bir alanda kullanılır.

Hastalık ve zararlılar

Yaprak antraknozu, kabuk pamukçuğu ve gövde kalp çürümesi gibi birçok hastalık ve zararlı ile karşı karşıyadır. Yaprak yanığı, sıcak kuru yaz aylarında kısmi yaprak dökümüne neden olur. Başlıca çürüklüğe sebep olan mantarlar, Fomitopsis fraxinus, Perrenniporia fraxinophilus, Fomes geotropus, Fomitopsis scutellata, Inonotus glomeratus, ve Ustulina vulgaristir. Verticillium solgunluğu dişbudak yapraklı akçaağaçta dikkate değer ölümle sonuçlanan bir hastalıktır. Fusarium reticulatum var. negundinis mantarı ise odununda kırmızı bir lekeye neden olur. Bu lekeler Cerambycid kanatlı böcekleri ve diğer böcek galerilerine benzetilir. Dişbudak yapraklı akçaağacın böcek zararları göreli olarak önemsizdir, ama birkaç yaprakla beslenen delik açanlar ona saldırır. Leptocoris trivittatus çoğu kez dişbudak yapraklı akçaağaçla ortak bir yaşam içindedir. Larvalar, çoğunlukla yaprak ve yumuşak tohumlarla beslenir. Ağaçlara çokça zarar vermemesine rağmen, soğuk havanın başlangıcıyla büyük sayılarda evleri istila etmesi onu önemli bir zararlı ev hayvanı yapar. Contarinia negundifolia (dişbudak yapraklı akçaağaç yaprak biti), Periphyllus negundinis, ile diğer yaprak beslenenleri, Asya bahçe kanatlı böceği, Maladera castanea, Anisota rubicunda, Archips negundana, ve Caloptilia negundella bazılarıdır. Mühendis böcekleri, Pulvinaria innumerabilis, Mesolecanium nigrofasciatum; delik açanlar, Proteoteras willingana, ve Chrysobothris femorata diğer zarar veren türlerdir.

Bitki sosyolojisi

Güney ve Orta Arizona ile New Mexico'da 2440 m'ye yüksekliğe kadar çıkar. Dişbudak yapraklı akçaağaç genellikle sert odunlu ağaçlarla birlikte bulunur. Bunlardan gümüş akçaağacı, Amerika karaağacı, kara söğüt, kırmızı akçaağaç, kara ceviz ve yeşil dişbudak bazılarıdır.

Üretimi

Tohumlar Ağustos-Eylül aylarında olgunlaşır. İlkbahara kadar ağaç üzerinde kalır. Yere düşen tohumlar, yeterli nem ve sıcaklık sağlandıktan hemen sonra çimlenir. Tohumlarda çimlenme engeli yoktur. Tohumla üretimin yanında çelik ve aşıyla da çoğaltılmaktadır. Ağustos-Eylül aylarında 10–15 cm uzunluğunda alınan yarı odunsu çeliklerin alt kısmındaki yaprak ve tomurcuklar alınır ve bu kısımda küçük yaralar açılır. Hormon kullanımı köklendirme oranını artırır. Aşı yöntemi daha ziyade kültivarların üretiminde yaygın olarak kullanılır. En çok göz aşısı metodu uygulanır.

Taksonomi

Bazı uzmanlar tarafından diğer akçaağaç türlerinden farklılık gösterdiğinden ayrı bir cinste sınıflandırılır. (Negundo aceroides)

İki alt türü vardır:

 Acer negundo ssp. negundo, sürgün ve yapraklar tüysüz, Güney Ontario ve New Hampshire'ye, güneydoğu İngiliz Columbia ve doğu Nevada'nın güneyi, Arizona ile en kuzeydeki Meksika ve güneydoğu Florida'da yayılış gösterir. Bazı uzmanlar daha fazla alt türe ayrılır.
 Acer negundo ssp. californicum, sürgün ve yapraklar tüylü; Kaliforniya'da küçük bir populasyonda görülür.

Acer
Dioik bitkiler
1753'te tanımlanan bitkiler
Carl Linnaeus tarafından adlandırılmış taksonlar

Dişbudak yapraklı akçaağaç


Mizrahi, ili mizrahìm (hebr. misrach, "istok", "orijent"), ili adot hamizrah (zajednica Istoka) su Židovi iz arapskih država (Irak, Maroko, Tunis, Libija, Egipat, Sirija, Jemen itd.) nekad nazivani i kao orijentalni Židovi. Među adot hamizrah ubrajaju se također Židovi iz Irana, Kurdi, Židovi s planina, iz Bagdada, Indije i iz Buhare.

Orijentalni Židovi smatraju svoje vjerovanje originalnim jer se smatraju potomcima onih Židova koji su preživjeli deportaciju i Babilonsko ropstvo. U njihovu zajednicu pristupa i dio Židova iz dijaspore koji su napustili Izreael kada su Rimljani uništili hram 70. g, kao i Sefardi koje su 1492. protjerali Katolički kraljevi.

S religijskog (ritualnog) stajališta, istočni Židovi danas se prepoznaju u "sefardskom obredu". Ovim obredom u Izraelu upravlja Rishon Letzion, takozvani veliki "sefardski" rabin.

Uporaba pojma orijentalni Židovi, ili  mizrahì , nastala je početkom 1990-ih, kada su ga usvojili izraelski aktivisti koji su pripadali ovoj grani judaizma.

Jezici
Mizraji zajednice govore dijalekte judeoarapskog (hebrejske inačice različitih arapskih dijalekata), poput magrepsko–arapskog, kojeg su koristili kao drugi jezik. Veliki broj njihovih radova o filozoiji, religiji i literaturi napisan je na arapskom jeziku, koristeći modificirani hebrejski alfabet. Drugi jezici s kojima se Mizrahi poistovjećuju su judeoperzijski, judeogruzijski, buharski, judeoberberski, judeoaramejski, između ostalih.

Aramejski jezik jezik je vrlo blizak hebrejskom i identificira se kao jedan od "židovskih jezika". Pored toga, ovim je jezikom napisan najveći broj židovskih tekstova (Talmud, Zohar i veliki broj ritualnih molitvi, kao npr. Kadiš). Brojni rabinski tekstovi su napisani na jednoj mješavini hebrejskog i aramejskog. Judeoaramejski je jezik kojim su se služili kurdski Židovi potomci babilonskih Aramejaca.

Početkom 1950–ih, čini se da se cjelokupna židovska zajednica Kurdistana preselila u Izrael. Židovska zajednica koja je živjela u iračkom Kurdistanu također je emigrirala i na taj način završila židovsku povijest staru stotinama godina u Asiriji i Babilonu. S druge strne brojni su Židovi koji se služe perzijskim jezikom.

Židovi
Judaizam
Etničke grupe Izraela

Mizrahi


ක්‍රි.ව.1843 ජූනි 8 දා වයඹ පළාතේ කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ ගල්ගිරියාව ගම්මානයේ ශ්‍රී නාරායන චන්ද්‍රසේකර සෙනරත් හේලිය බණ්ඩාරලාගේ මුතුකුඩ වලව්වේදි උපත ලැබූ මුන්වහන්සේගේ ගිහිනම හීන්බණ්ඩාය.

ක්‍රි.ව.1849 දී තම ගිහිකල ඥාතීන් වූ එවක මල්වතු පාර්ශ්වයේ මහානායක ධුරය දැරූ ගල්ගිරියාව ශ්‍රී සුමංගල හිමියන් හා පසුකලෙක මල්වතු පාර්ශ්වයේ මහානාහිමියන් වූ මැදගම ශ්‍රී දේවමිත්ත හිමියන් ආචාර්ය කොටගෙන පැවිදි වූ උන්වහන්සේ 1863 වසරේ මැයි 29 දා මැදගම ශ්‍රී දේවමිත්ත මහානාහිමියන්ගේ උපාධ්‍යායත්වයෙන්  හා බෝපෙ ගුණරතන හා හිප්පොල සෝභිත යන හිමිවරුන්ගේ කර්මාචාර්‍යත්වයෙන් උපසම්පදාව ලැබුවේය.

1868 දී කර්මවාගාචාර්‍ය් ධුරයට පත්වූ උන්වහන්සේ 1875 දී කාරක සභාවටත් පත්විය .  1876 වසරේදී දළඳා තේවාමුරයටද පත්විය . 1900 වසරේ තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සුමංගල මහානාහිමි විසින් ගල්ගිරියාව බුද්ධරක්ඛිත හිමියන්ව ජ්‍යෙෂ්ඨ කාරක සභික ධුරයට පත්කල අතර , 1902 වසරේ තේවාව භාර නායක පදවියද දැරුවේය.

1907 වසරේදී සිය ගිහිකල ඥාතී වූ ජ්‍යෙෂ්ඨ පැවිදි සහෝදර කඳුලව ශ්‍රී අත්ථදස්සි නාහිමි අපවත්වූ පසු සිය දරමිටිපොල සඟ  පරම්පරාවට අයත් වූ  කඳුලව රජමහා විහාරය ප්‍රමුඛ විහාරයන්හි අධිපති ධුරයට පත්වූ උන්වහන්සේ තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සුමංගල මහානාහිමියන්ගේ අපවත්වීමෙන් හිස්වූ මල්වතු පාර්ශ්වයේ මහානාහිමි ධුරයට 1913 දී පත්විය .  ඒ අනුව මල්වතු මහාවිහාරයේ ආරම්භක  සඟ පරම්පරාවක් වූ දරමිටිපොල සඟ පරම්පරාවෙන් මහානාහිමි ධුරයට පත්වූ සිව්වන හිමිනම ලෙස ගල්ගිරියාව ශ්‍රී බුද්ධරක්ඛිත නාහිමියන් ඉතිහාසගතවිය. 1914 දී යටිනුවර වල්ගම්පාය රජමහා විහාරයේ අධිපති ධුරයට පත්වූ උන්වහන්සේ සිය පරම්පරාවට  අයත් විහාරයන් පිළිසකර කලේය.

ඇඹෝගම පියරතන හිමි, හෙනව රතනපාල හිමි, හේරත්ගම ධම්මානන්ද හිමි, කඳුලව සුදස්සී හිමි, හෙනව ධම්මරක්ඛිත නාහිමි , කිරිබමුනේ සෝමානන්ද හිමි හා ගල්ගිරියාව පේමරතන හිමි මුන්වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය හිමිවරුන්ය.

වසර 6 ක් මහානාහිමියන් ලෙස කටයුතු කළ උන්වහන්සේ 1919 ජනවාරි 31 දා අපවත්විය.

ගල්ගිරියාවේ ශ්‍රී බුද්ධරක්ෂිත මහනාහිමි


එක්සත් රාජධානියේදී, රණවිරුවන් අනුස්මරණ ඉරුදිනය පවත්වනු ලබන්නේ, 1918 නොවැම්බර් 11 දින පෙ.ව. 11 වේලාවට පළමු ලෝක යුද්ධයේ එදිරිවාදිකම් අවසන් වීමේ සංවත්සරය වශයෙන්,  නොවැම්බර් 11 වන දිනදී පැවැත්වෙන  සටන්විරාම දිනයට සමීපතම ඉරිදා දිනය වන, නොවැම්බර මාසයේ දෙවන ඉරිදා දිනයේදීය .

ආශ්‍රිත

රණවිරුවන් අනුස්මරණ ඉරුදිනය


La Fille de Capri (titre original : )  est une comédie musicale italo-germano-américaine réalisée par Rudolph Maté, sortie 1959.

Synopsis
Attendu pour un récital à la Scala, le chanteur Tonio Costa préfère céder à ses envies et chanter dans les rues pour les passants. À Capri, Tonio tombe amoureux de Christina, une jeune fille sourde qui s'éprend également du chanteur. Afin de soigner la surdité de la jeune fille, il décide d'abandonner sa vie de bohême pour pouvoir lui offrir une opération.

Fiche technique
 Titre français : La Fille de Capri
 Titre original américain :
 Titre italien :
 Titre allemand :
 Réalisation : Rudolph Maté
 Scénario :  Andrew Solt
 Musique : George Stoll
 Directeur de la photographie : Aldo Tonti
 Montage : Gene Ruggiero
 Production : Corona Filmproduktion, Orion Films, Titanus
 Distribution : Metro-Goldwyn-Mayer
 Pays de production :  -  -
 Langue originale : anglais
 Genre : Film musical
 Durée :
 Date de sortie :
 Allemagne de l'Ouest :

Distribution
 Mario Lanza : Tonio Costa
 Johanna von Koczian : Christa
 Kurt Kasznar : Ladislas Tabory
 Hans Söhnker : Professeur Bruckner
 Annie Rosar : Mathilde Faktotum
 Sandro Giglio : Alessandro
 Walter Rilla : Dr. Bessart
 Renzo Cesana : Angelo
 Peter Capell : Leopold Hübner
 Michael Cosmo : Aldo
 Zsa Zsa Gabor : Gloria De Vadnuz

Notes et références

Liens externes

Film américain sorti en 1959
Film italien sorti en 1959
Film allemand sorti en 1959
Film musical italien
Film musical allemand
Film réalisé par Rudolph Maté
Film musical américain des années 1950

La Fille de Capri


ka වසර 200 කට පෙර කාලයක සිදුවූ, ආදිතම  දේහවිෂයක නව්‍ය හෝමෝ සැපියානුවන්ගේ නිර්ගමනයට පෙර සහ එයට සමකාලීන කාල පරිච්ඡේදයෙහි සිටි,  හෝමෝ ගණයෙහි ප්‍රභේද කිහිපයක්, පෞරාණික මානවයන් නමැති පුළුල් කාණ්ඩයකට වර්ග ගත කර ඇත. දැනට දන්නා පැරණිතම  දේහවිෂයක නව්‍ය හෝමෝ සැපියානු ඇටසැකිල්ල (196 ± 5 ka) වනුයේ, දකුණු දිග ඉතියෝපියාවෙන් සොයා ගත් ඕමෝ-කිබිෂ් I (ඕමෝ I) වෙයි. .  මෙම පදයෙන් දැක්වෙන කාණ්ඩයට සාමාන්‍යයෙන් අයත් වන්නේ හෝමෝ නියැන්ඩතොලන්සිස් (430+–25 ka), ඩෙනීසවනුවෝ, හෝමෝ රොඩීසියෙන්සිස් (300–125 ka), හෝමෝ හයිඩ්ල්බගෙන්සිස් (600–200 ka), සහ හෝමෝ ඇන්ටිසෙසර් වෙති.

මෙම නාමකරණය පිළිබඳව සාර්වත්‍ර සම්මුතියක් නොමැති අතර, සමහරක් කතෘවරුන් විසින්  "පෞරාණික මානවයන්" විවිධ ගණනක් හෝමෝ සැපියන් හෝ හෝමෝ ඉරෙක්ටස් යන ද්විපද නාම යටතේ අඩංගු කර ඇත.

පෞරාණික මානව මොළයෙහි විශාලත්වය ඝන සෙන්ටිමීටර 1,200 සිට 1,400 දක්වා සාමාන්‍ය ප්‍රමාණයක පැවති අතර, නූතන මානවයන්ගේ මොළයෙහි විශාලත්ව පරාසය හා අතිව්‍යාප්ත බවක් පෙන්නුම් කරයි. දේහවිෂයක නව්‍ය මානවයන් වෙතින් පෞරාණික මානවයන් වෙනස් වන්නේ ඝන හිස් කබොළක් සහිත වීම,  නෙරා තිබෙන  අධ්‍යක්ෂිකූප මියර  (බැම වැටි) සහිත වීම සහ ප්‍රමුඛ නිකටක් නොමැති වීම යන්නෙනි.

 දේහවිෂයක නව්‍ය මානවයෝ වසර 200,000 පමණ පෙර  අප්‍රිකාවෙහි අඟ ප්‍රදේශයෙහි පැන නගින අතර, වසර 70,000 පෙර ( ටෝබා ව්‍යසන සිද්ධාන්තය බලන්න), ක්‍රමයෙන් "පෞරාණික" මානව ප්‍රභේද අභිබවා යයි. හෝමෝ ගණයෙහි නව්‍ය-නොවන ප්‍රභේද  වසර 30,000 ගණනකට පෙර කාලය පසුවන තුරු හෝ සමහර විට වසර 12,000 ගණනකට පෙර තරම් මෑත කාලයක් දක්වා නිසැකයෙන්ම නොනැසී පැවති ඇත. මේවා අතුරින්, කිසිවක් "පෞරාණික මානවයෝ" වන පදය තුල ගැබ් කලේ නම්, එයින් කවරක් එසේ අඩංගු කලේද යන්න, අර්ථදැක්වීම අනුව වෙනස් වන්නක් වන අතර විවිධ කතෘන් අතර විවිධත්වයක් ගනියි. කෙසේවෙතත්, මෑත ප්‍රවේණි විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන අනුව, නූතන මානවයෝ, "අවම වශයෙන් පුරාතන මානව කණ්ඩායම් දෙකක්" හා සමග එක්ව ඇති දැඩි වී ඇති බව පෙනී ගොස් ඇත: නියැන්ඩර්තාල් සහ ඩෙනීසවන්.  පෞරාණික සහ නූතන මානවයන් අතර සමානතාවයක් දක්වන ප්‍රවේණි විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ වලට හේතුව ඔවුන් අතර සම්මිශ්‍රණය වීමක් නොව, වසර    500,000–800,000 ගණනකට පෙර සම්භවය වූ පරම්පරාගත ගති ලක්ෂණ බවට සැකයක් අනෙකුත් අධ්‍යයන වලින් දක්වයි.

ආශ්‍රිත

මධ්‍ය ශිලා යුගය
මානව පරිණාමය

පෞරාණික මානවයෝ


Filip I supranumit cel Generos ((germană der Großmütige; n. 13 noiembrie 1504 – d. 31 martie 1567) a fost landgraf de Hessa între 1509 și 1567. A fost principalul șef al protestanților și unul dintre cei mai importanți conducători germani protestanți ai timpului.

Biografie
Filip a fost fiul langdrafului  Wilhelm al II-lea de Hessa și a celei de-a doua soții a sa, Anna de Mecklenburg-Schwerin. Tatăl a murit când Filip avea cinci ani. Mama lui a devenit regentă deoarece el era minor însă a murit și ea în 1514, când Filip avea zece ani. Pentru a pune capăt luptelor pentru putere, Filip a fost declarat major în 1518 și a preluat puterea la începutul anului următor.

Educația lui a fost incompletă iar formarea sa morală și religioasă au fost neglijate. Cu toate acestea, el s-a dezvoltat rapid ca om de stat și în curând a început să ia măsuri pentru a-și spori autoritatea personală.

Prima întâlnire a lui Filip de Hessa cu Martin Luther a avut loc în 1521, la vârsta de 17 ani, la Dieta de la Worms. El a fost atras de personalitatea lui Luther, deși la început era prea puțin interesat de partea religioasă a adunării. Filip a îmbrățișat protestantismul în 1524 după o întâlnire personală cu teologul Philipp Melanchthon.Filip nu s-a lăsat atras în liga antiluterană a lui Georg, ducele Saxoniei în 1525. Prin alianța sa cu principele elector al Saxoniei, Johann, încheiată la Gotha pe 27 februarie 1526 el a dovedit că a făcut pași importanți pentru organizarea unei alianțe protectoare a tuturor prinților protestanți. Încă din primăvara lui 1526 el a căutat să împiedice alegerea arhiducelui catolicFerdinand ca rege romano-german. La Dieta de la Speyer din același an Filip a susținut în mod deschis cauza protestantă, făcând posibil ca predicatorii protestanți să-și propage punctele lor de vedere fără a ține cont în mod deschis de uzanțele ecleziastice romano-catolice obișnuite, ca și urmașii săi.

Intrigile episcopilor Würzburg și arhiepiscopilor electori din Mainz împotriva progresului Reformei, combinarea mai multor circumstanțe, inclusiv zvonuri de război, l-au convins pe Filip I de Hessa de existența unui secret în liga prinților catolici. Suspiciunile i-au fost confirmate de un aventurier angajat în diverse misiuni importante de Georg de Saxonia. Martin Luther și cancelarul l-au împins pe Filip I de Hessa să ia măsuri.

Căsătorii și copii
În 1523 s-a căsătorit cu neatractiva și bolnăvicioasa Christine de Saxonia, care era de asemenea și o mare băutoare. Filip a comis adulter; și încă din 1526 el a început să ia în considerare permisibilitatea bigamiei. Potrivit lui Martin Luther, el a trăit "în mod constant într-o stare de adulter și desfrânare".

El și-a propus să se căsătorească cu fiica uneia dintre doamnele de onoare ale surorii sale, Margarethe von der Saale. În timp ce landgraful nu avea nici un fel de scrupule în această chestiune, Margarethe nu a fost dispusă să facă pasul cu excepția cazului în care ave aprobarea teologilor și aprobarea Electorului de Saxonia, Johann Frederic I, și a ducelui Maurice de Saxonia. Filip a câștigat cu ușurință consimțământul primei sale soții pentru căsătorie.

"Sfatul secret al unui confesor" a fost câștigat de la Luther și Melanchton (la 10 decembrie 1539,), nici unul dintre ei neștiind că soția bigamă fusese deja aleasă. La 4 martie 1540, Filip și Margarethe au fost uniți. Câteva săptămâni mai târziu întreaga chestiune a fost dezvăluită de către sora lui Filip, Elisabeta, iar scandalul a provocat o reacție dureroasă în toată Germania. Unii dintre aliatii lui Filip au refuzat să servească sub el, și Luther, sub motivul că era vorba de sfaturile date în confesional, a refuzat să recunoască partea lui în căsătorie.

Filip a avut zece copii cu Christine de Saxonia:
 Agnes (31 mai 1527 – 4 noiembrie 1555); s-a căsătorit la 9 ianuarie 1527 cu Electorul Maurice de Saxonia; la 26 mai 1555, la Weimar, s-a recăsătorit cu Ducele Johann Frederic al II-lea, Duce de Saxonia.
 Anna (26 octombrie 1529 – 10 iulie 1591); s-a căsătorit la 24 februarie 1544 cu contele palatin Wolfgang de Zweibrücken.
 Wilhelm al IV-lea de Hessa-Kassel (24 iunie 1532 – 25 august 1592).
 Philip Louis (29 iunie 1534 – 31 august 1535).
 Barbara (8 aprilie 1536 – 8 iunie 1597); s-a căsătorit la 10 septembrie 1555 cu Georg I, Duce de Württemberg; la 11 noiembrie 1567 s-a recăsătorit cu contele Daniel de Waldeck.
 Ludovic al IV-lea de Hessa-Marburg (27 mai 1537 – 9 octombrie 1604).
 Elisabeta (13 februarie 1539 – 14 martie 1582); s-a căsătorit la 8 iulie 1560 cu Louis al VI-lea, Elector Palatin.
 Filip al II-lea de Hessa-Rheinfels (22 aprilie 1541 – 20 noiembrie 1583).
 Christine (29 iunie 1543 – 13 mai 1604); s-a căsătorit la 17 decembrie 1564 cu Ducele Adolf de Holstein-Gottorp.
 Georg I de Hessa-Darmstadt (10 septembrie 1547 – 7 februarie 1596).

Din căsătoria cu Margarethe von der Saale au rezultat următorii copii:
 Filip, conte zu Dietz (12 martie 1541 – 10 iunie 1569).
 Hermann, conte zu Dietz (12 februarie 1542 – ca. 1568).
 Christopher Ernst, conte zu Dietz (16 iulie 1543 – 20 aprilie 1603).
 Margretha, contesă zu Dietz (14 octombrie 1544 – 1608); s-a căsătorit la 3 octombrie 1567 cu contele Hans Bernhard de Eberstein. S-a recăsătorit la 10 august 1577 cu contele Stephan Heinrich de Everstein.
 Albrecht, conte zu Dietz (10 martie 1546 – 3 octombrie 1569).
 Philipp Konrad, conte zu Dietz (29 septembrie 1547 – 25 mai 1569),
 Moritz, conte zu Dietz (8 iunie 1553 – 23 ianuarie 1575).
 Ernst, conte zu Dietz (12 august 1554 – 1570).
 Anna, a murit în copilărie în 1558.

La moartea sa, teritoriile sale au fost divizate (Hessa a devenit Hessa-Kassel, Hessa-Marburg, Hessa-Rheinfels și Hessa-Darmstadt) între cei patru fii cu prima soție: Wilhelm al IV-lea de Hessa-Kassel, Louis al IV-lea de Hessa-Marburg, Filip al II-lea de Hessa-Rheinfels și Georg I de Hessa-Darmstadt.

Note

Nașteri în 1504
Decese în 1567
Landgrafi de Hesse
Casa de Hesse
Monarhi copii
Landgrafi de Hesse-Darmstadt

Filip I, Landgraf de Hessa


Ekosistem, belirli bir kısımda  bulunan canlılar ile bunları saran cansız çevrelerinin karşılıklı ilişkileri ile meydana gelen ve süreklilik arz eden ekolojik sistemlerdir. Ekosistem aynı zamanda bir besin ağı ile şekillenmektedir. Ekosistem, küresel ölçekte bir düzeni ifade etmekle beraber yerel ve korunaklı bir sistemin varlığına da atıfta bulunabilir.
Karşılıklı olarak madde alışverişi yapacak biçimde birbirlerine etki yapan organizmalarla (biyotik), bitki ve hayvanların birbirine eklemlendiği ve ayrıca kaya, toprak gibi fiziksel çevre faktörlerinin (abiyotik) bir arada bulunduğu herhangi bir doğa parçası bir ekosistemdir.
Ekosistem yaklaşımı, bireysel organizmalar ya da topluluklardan çok tüm alanın işlevlerinin nasıl olduğuyla ilgilenir. Bir alandaki organizmalar ve cansız çevreleriyle olan ilişkilerine bakar. Yerküre, tek başına bildiğimiz en büyük ekosistemi oluşturmaktadır, ancak bir taş parçasının altında, bir kavanozun, bir şişenin  içinde de ekosistemler oluşabilir.. Ekosistemler, birbirlerinden ne kadar farklı olurlarsa olsunlar, içlerindeki canlılar arasındaki etkileşimler dengeli ve enerji sağlanmasında bir sorun olmadığı sürece kendi kendilerine yeterli birimlerdir ve bazı ortak ögelerden oluşurlar. Bu ortak ögeler, canlı ögeler (biyotik) ve cansız ögeler (abiyotik) ögelerdir. Yani bir ekosistem, temel olarak abiyotik yani cansız maddeler ve biyotik yani canlı (üreticiler, tüketiciler ve ayrıştırıcılardan) oluşur. (Ekosistemlerde yaşam, enerji akışı ve besin döngüleriyle sürer.) Ekosistemler, varlıklarını 3 temel işlevle sürdürürler. Bunlar enerji akımı, ekolojik döngüler(kimyasal madde döngüleri) ve populasyon denetimleridir. Bu üç işlev, ekosistemin ögelerinin birbirleriyle ilişkilerini düzenler ve sistemin bir bütün olarak sürmesini sağlar. Vurgulamak gerekir ki, bu üç işlev, ekosistemlerde tek tek değil,  kesinlikle birlikte bulunurlar. Açık bir sistem olan ekosistemde, enerji ve besin giriş-çıkışı süreklidir. Sistem kuramı, ekolojik bakış açısının sosyolojik boyutunu ele almaktadır. Ayrıca sibernetik disiplini, canlılarda kontrol ve iletişim boyutuyla kaynağını yine ekosistemde bulmaktadır.

Kaynakça

Ekoloji
Üst organizmalar

Ekosistem


Faruk Nafız Özak (d. 19 Nisan 1946, Trabzon), iki dönem bakanlık yapmış ve üç dönem milletvekili seçilmiş bir politikacı, eski futbolcu ve iş insanı. 2005-2009 yılları arasında Bayındırlık ve İskan Bakanlığı görevini üstlenmiştir. Gençlik ve Spordan Sorumlu Devlet Bakanlığı görevini 2009-2011 yılları arasında sürdürmüştür. Siyasal kariyeri öncesi Özak, Trabzonspor takımında futbol oynarken Yılın Sporcusu Ödülünü almıştır.

İlk yılları ve kariyeri
Faruk Nafız Özak 19 Nisan 1946 tarihinde Trabzon'da doğdu. Babasının adı Ali Haydar, annesinin adı Safiye'dir. ODTÜ'de başladığı öğrenimini futbol ile daha yoğun ilgilenebilmek için önce İTÜ'ye  sonra Karadeniz Teknik Üniversitesi'ne geçiş yaparak İnşaat Mühendisliği Bölümünü 1970 yılında yüksek mühendis olarak tamamladı.  Trabzonspor Futbol Takımı kaptanlığını, asbaşkanlığını ve başkanlığını yaptı. Yılın Sporcusu Ödülü sahibi olan Özak, Yapısun A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanı, Trabzon Kalkınma Vakfı kurucusudur.

Siyasal yaşamı
2 Haziran 2005 tarihinde Bayındırlık ve İskân Bakanı, 1 Mayıs 2009 tarihinde Gençlik ve Spordan Sorumlu Devlet Bakanı olmuştur. 9 Haziran 2011 tarihinde kabinede yapılan değişiklik sonucu bakanlığın adı değiştirilmiş ve Gençlik ve Spor Bakanı olmuştur.

Özel yaşamı
İngilizce bilir, evli ve iki çocuk babasıdır.

Kaynakça

Dış bağlantılar

Türk erkek futbolcular
Türkiye Cumhuriyeti Gençlik ve Spor Bakanları
1946 doğumlular
Trabzonspor futbolcuları
Trabzon doğumlu siyasetçiler
59. Hükûmet - Erdoğan Hükûmeti
TBMM 22. dönem Trabzon milletvekilleri
TBMM 23. dönem Trabzon milletvekilleri
TBMM 24. dönem Trabzon milletvekilleri
Karadeniz Teknik Üniversitesinde öğrenim görenler
TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu
Yaşayan insanlar
Adalet ve Kalkınma Partisi mensubu siyasetçiler
21. yüzyıl Türk siyasetçileri
Kamu Görevlileri Etik Kurulu üyeleri
Orta Doğu Teknik Üniversitesinde öğrenim görenler
İstanbul Teknik Üniversitesinde öğrenim görenler
Trabzon doğumlu futbolcular

Faruk Nafız Özak


Miracle en Alabama () est un téléfilm américain de Paul Aaron sorti le 14 octobre 1979 à la télévision. Il est inspiré de l'autobiographie d' Helen Keller intitulée Sourde, muette, aveugle : histoire de ma vie () (1903) et de son éducatrice Anne Sullivan.

Synopsis
Helen Keller est une petite fille sourde et aveugle. Ne pouvant s'exprimer, est se montre très violente après sa famille. Ses parents, dépassés par sont comportement, font appel à Ann Sullivan, une institutrice spécialisée, elle-même mal-voyante...

Fiche technique
 Titre original :
 Titre français : Miracle en Alabama
 Réalisation : Paul Aaron
 Scénario : William Gibson
 Musique : Billy Goldenberg
 Pays d'origine :
 Durée :

Distribution
 Patty Duke  : Anne Sullivan
 Melissa Gilbert : Helen Keller
 Charles Siebert : capitaine Keller
 Diana Muldaur : Kate Keller
 Stan Wells : James Keller
 Anne Seymour : Tata Ev
 Hilda Haynes : Viney
 Titos Vandis : Anagnos
 Byron Green : Percy
 Noniece Williams : Martha
 Jonathan Gilbert : Jimmy

Références

Liens externes

Téléfilm américain des années 1970
Téléfilm diffusé en 1979
Téléfilm dramatique
Téléfilm biographique
Film sur la cécité
Adaptation d'une pièce de théâtre américaine au cinéma
Film se déroulant en Alabama
Film sur la famille
Film mettant en scène une personne sourde ou muette

Miracle en Alabama (téléfilm, 1979)


Gioia Fiorella Mariani ist eine italienische Regisseurin.

Mariani arbeitete als Kostüm- und Bühnenbildnerin ab 1970 für den Film und inszenierte den kurzen, kaum gezeigten experimentellen Schwarzweißfilm Homo sapiens 1978 nach eigenem Drehbuch. Später war sie an einem Film über ihren Onkel Roberto Rossellini beteiligt.

Filmografie
 1978: Homo sapiens

Weblinks

Einzelnachweise

Kostümbildner (Italien)
Filmregisseur
Italiener
Geboren im 20. Jahrhundert
Frau

Fiorella Mariani