Čedomil Šilić  (Sarajevo, 4. veljače 1937. – Sarajevo, 21. listopada 2010.) bio je bosanskohercegovački i jugoslavenski botaničar. Njegova autorska skraćenica u botanici je Šilić.

Životopis

Obrazovanje i usavršavanje
Čedomil Šilić je rođen u Sarajevu,  4. veljače 1937. godine, od majke Marice (rođene Guši) i oca lvana.

Osnovnu školu, malu maturu i gimnaziju, završio je u Sarajevu.
 U Srednju šumarsku školu upisao se u Banjoj Luci, 1951/52, koja je, nakon tri godine,  preseljena na Ilidžu. Četvrti razred i diplomski ispit završio je 1956. godine,  odličnim uspjehom.

Trogodišnje razdoblje banjalučkog obrazovanja imalo je presudan utjecaj na Šilićevo buduće uže stručno usmjerenje. Botaniku i dendrologiju mu je predavao izvrsni pedagog Hrvoje Kovačević (1921-84), koji je kod njega razvijao smisao za crtanje u prirodi, a zajedničkim planinarskim ekskurzijama podsticao ljubav prema prirodi, osobito biljnom svijetu. Na ekskurziji na Mrakovici (Kozara),  kao i u poplavne šume hrasta lužnjaka kod Nove Gradiške, naučio je određivati biljke pomoću tek objavljenog (1950.) "dihotomskog ključa" pod naslovom "Flora" – priručnika za određivanje biljaka  (poznatog botaničara Radovana Domca). Od tada se počela ubrzano razvijati Šilićeva sklonost ka istraživanju prirode, osobito prema biljnom svijetu.

U školskoj 1956./57. godini upisuje se na Šumarski odsjek Poljoprivredno-šumarskog fakulteta, Sveučilišta u Sarajevu na kojemu je diplomirao 1963. godine.
 Poseban interes za razjašnjavanje postojećih nedostataka i nejasnoća u taksonomiji biljaka bivše Jugoslavije, definira još 1965. godine, kada, u dogovoru sa šire poznatim profesorom dr. Ernestom Majerom iz Ljubljane, počinje prikupljanje potrebne građe za obradu teme koju prijavljuje za doktorsku disertaciju pod naslovom: Monografija rodova Satureja L., Calamintha Miller, Micromeria Bentham, Acinos MilIer i Clinopodium L. u flori Jugoslavije.
Nakon opsežnog istraživanja, akademski stupanj doktor botaničkih nauka  stekao je na Univerzi v Ljubljani,  1974.
Djelujući u Planinskoj botaničkoj bašti Zemaljskog muzeja, Šilić proveo je kraće studijske boravke na stručnom usavršnvanju u botaničkim vrtovima u Zagrebu i Ljubljani, u cilju prenošenja tamošnjih iskustava u uređivanje Botaničke bašte ZM BiH. U ovom nastavno-znanstvenom objektu, obavljao je sve administracijske poslove oko održavanja objekta, organizirajući razmjenu živog i sjemenskog biljnog materijala s drugim botaničkim vrtovima i srodnim institucijama u ondašnjoj Jugoslaviji i inozemstvu.

Profesionalna karijera
Prva  (službena)  profesijska iskustva, Šilić je počeo sticati već nakon prve godine studija, radeći na ilustriranju raznih knjiga i drugih publikacija. Zbog nedostatka financijskih sredstava za potpuno usmjerenja na studiranje, paralelno počinje raditi, kao
šumarski tehničar, u Zavodu za uređivanje šuma pri Institutu za šumarstvo u Sarajevu, a s radnim mjestom u Zavodu za šumarsku botaniku Šumarskog fakulteta Sveučilišta u Sarajevu, pod rukovodstvom  (kasnije) akademika Pavla Fukareka  (1957. i 1958.).  Taj angažman bilo je vezan za ilustratorske i kartografske poslove. Nakon pauziranja u studiju (u tom periodu),  nastavlja redovno školovanje. U toku druge godine studija bio je demonstrator na predmetu Opća botanika (kod prof. dr. Vojina Gligića, a kasnije na predmetu Dendrologija (kod prof. dr. Pavla Fukareka), sudjelujući u realizaciji vježbi i studentskih stručnih ekskurzija. U tom razdoblju surađivao je u terenskim istraživanjima, s pozicije tehničara–laboranta. Uključio se u tehnike izrade botaničkih, dendroloških, fitocenoloških i pedoloških priloga, kao i ilustriranje stručnih knjiga, skripata i udžbenika.
Nakon diplomiranja na Šumarskom fakultetu (1963.),  Šilić radi kratko kao
upravnik Botaničkog vrta Zemaljskog muzeja, a zatim odlazi na odsluženje vojnog roka u Školi rezervnih oficira  (Artiljerijski školski centar JNA u Zadru).
Nakon odsluženja vojnog roka, 1964., nastavlja radni odnos u Zemaljskom muzeju u Sarajevu, u Prirodnjačkom odjeljenju u zvanju kustos–biolog, stručnjak za cvjetnice i šef Botaničkog vrta.

U prvoj polovini 1966. polagao je stručni ispit, nakon čega dobiva muzeološko zvanje:
kustos (pred ispitnom komisijom Republičkog sekretarijata za obrazovanje i kulturu), a u zvanje viši kustos za radno mjesto biolog–stručnjak za cvjetnice u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovine postao je l971.
Poslije odbrane doktorske disertacije, napreduje u zvanje naučni suradnik (1974.)
Reizborom biva biran u zvanje viši naučni suradnika (u dva izborna perioda)
Naučni savjetnik postao je 1985.

U ovoj instituciji nastavlja kontinuirano raditi i napredovati u muzeologiji i prirodnim naukama, više od 30 godina, sve do odlaska u invalidsku mirovinu 1996. godine.

Tromjesečni studijski boravak i specijalizaciju u Mađarskoj,  posvetio je studiranju herbarijskog materijala i literature u Prirodnjačkom muzeju i Biološkom institutu u Budimpešti, koji se odnose na pet fokusiranih genusa u doktorskoj disertaciji. Taj isti posao je obavio u botaničkim institucijama u Pragu i Beču. Da bi stekao što vjerodostojniji uvid u horologiju svake od obrađivanih vrsta proučavanih rodova,  Šilić je tokom više godina botanizirao na nizu planina,  počevši od Alpa do Kajmakčalana, uključujući i otočne skupine Jadranskog mora. Zbog nejasnog taksonopskog statusa nekih biljnih vrsta i njihove komparacije sa srodnicim oblicima, istraživao je biljne zajednice na području susjednog Apeninskog poluotoka, od sjeverne Italije do Kalabrije  (Mt. Pollino i dr.), u Bugarskoj od Rile do Varne, a u Grčkoj dijelova Parnassa, Olimpa i ostalih kontinentalnih planina.  Za vrijeme boravka u Mađarskoj, na brojnim botaničkom ekskurzijama imao je priliku upoznati obilje osobenosti tamošnjeg flornog područja, što mu je mnogo pomoglo u daljnjem radu. Tada je učestvovao u radu Internacionalnog geobotaničkog kongresa, koji je održan na sjeveru Mađarske.

Za vrijeme ratnih zbivanja od 1992. do 1995. dr. Šilić je, svo vrijeme, bio na radnoj obavezi u Zemaljskom muzeju u Sarajevu.

Od 1996. do 2002.,  po nekoliko mjeseci godišnje,  radio je u Institutu "Planina i more" u Makarskoj, na prikupljanju herbarijskog materijala na Biokovu, a zatim njegovoj determinaciji i muzeološkoj obradi za herbarijsku zbirku flore Biokova, zajedno s dr. Marijom-Editom Šolić. Prvih godina je radio na muzeološkoj obradi "tipova"  biljnog materijala kojeg je taksonomski obradio i publicirao dr. fra Jure Radić.

Djelo
Naučna, stručna, obrazovno-odgojana pa i umjetnička dostignuća uobličio je u:
54 izvorna naučna rada (uključujući i jednu monografiju),
29 stručnih publikacija,
15 elaboracija naučnih projekata,
130 naučno-popularnih radova,
8 objavljenih knjiga i jedna pripremljena za štampu,
9 muzeoloških i umjetničkih izložbi;
16 prirodnjačkih plakata i kalendara,  te
više poštanskih maraka i mnoštvo (nepoznat broj) ilustracijskih priloga u muzejskim zbirkama, vlastitim i tuđim djelima.

Inoviranje trebevićkog "Alpinetuma"
Usporedno s redovnim studiranjem,  1958. zasniva radni odnos i do kraja studija biva stručni nadzornik u Planinskoj botaničkoj bašti ("Alpinetumu") na Trebeviću (kojeg je osnovao 1948. godine profesor Vojin Gligić). Alpinetum je bio u sastavu Fakultetskog šumskog oglednog dobra "Igman" Ilidža kojim je rukovodio dipl. ing. Ranko Trifković. "Alpinetum" je osnovan kao edukacijska podrška u radu nastavnicima u oblasti botaničkih studijskih programa, ali je bio potreban i istraživačima. Šilićev osnovni zadatak bio je prikupljanje, prenošenje, uzgajanje i proučavanje bh. planinske flore, osobito endemsko-reliktnih vrsta. Planinska botanička bašta je 1963. pripojena Šumarskom fakultetu Sveučilišta u Sarajevu, kao nastavni i istraživački objekt.

Na radnom mjestu stručnog nadzornika u Bašti,  Šilić je imao priliku proširivanja praktičnih znanja i iskustava iz botanike, naročito floristike, kao i vođenja poslova u takvim institucijama, pa je i njegovo daljnje studiranje bilo usmjereno više u tom pravcu. Nažalost, do danas (2016.) je ovaj objekt potpuno devastiran i zapušten pa nema namijenjenu a nedvojbeno potrebnu funkciju.

Terenska istraživanja
Čedomil Šilić prikupljao je i donosio u Botaničku baštu Zemaljskog muzeja živi i herbarijski materijal s mnogih planina: Julijske i Kamniške Alpe, Risnjak, Učka, Velebit, Biokovo, Čvrsnica, Prenj, Čabulja, Velež, Bitovnja, Vranica, Jahorina, Bjelašnica, Treskavica, Romanija, Maglić, Bioč, Volujak, Pivska planina, Durmitor, Orjen, Lovćen, Šara, Prokletije i Bjelasica.

Istovremeno je prikupljao sjemenski materijal za publikaciju "Index seminum", kao i floristički materijal za herbarijsku zbirku Zemaljskog muzeja. Kroz sva ova istraživanja, izuzetnu pažnju je usmjerio na proučavanje endemskih i reliktnih biljnih vrsta na prostoru cijele bivše Jugoslavije, a osobito dinaridskog krša.

Stečeno iskustvo i postignuti radni rezultati omogućili su mu da se zaposli kao honorarni šef Botaničkog vrta Zemaljskog muzeja Bosne i Hercegovine  (1963.).  Te godine u ovoj instituciji obilježavala se 75. obljetnica osnivanja.

Istraživački projekti
Šilić se počeo baviti naučnoistraživačkim radom već tokom studija. Na Sveučilištu u Sarajevu nagrađen je prvim nagradama "29. novembar":  1960. i 1961.,  za radove:
"Planinska botanička bašta na Trebeviću iznad Sarajeva" i
"Dendroflora jednog od naših većih gradova" (Banja Luka). lz tog studentskog istraživanja rezultirala su tri objavljena naučna rada.

Dolaskom na novu dužnost u Prirodnjačko odjeljenje Zemaljskog muzeja Bosne i Hercegovine uključen je u floristička, taksonomska, fitogeografska i vegetacijska istraživanja Bosne i Hercegovine i susjednih područja.

Od samog početka profesionalne karijere, Šilić je uključen u tim botaničara Muzeja, Biološkog instituta Sveučilišta u Sarajevu i Prirodno-matemzitičkog fakulteta Sveučilišta u Sarajevu, u realizaciji kompleksnih istraživanja flore i vegetacije jugoistočne Bosne. Kvalitetno osmišljena studija obuhvatila je prašumsko područje Perućice, planinskih masiva Maglića, Bioča, Volujaka, Lelije, Zelengore i Lebršnika), a trajala su punih pet godina. Bio je uključen i u realizaciju projekta  "Hercegovački endemni centar u sklopu planina Prenj, Čvrsnica, Čabulja i Velež", koji je realizirao Zemaljski muzej, kao i na mnogim drugim istraživačkim projektima.

Čedomil Šilić je dugi niz godina vrlo aktivno sudjelovao na terenu velikog dijela Bosne i Hercegovine,  prikupljajući podatke za kartiranje šumske i ostale vegetacije. Nakon toga je slijedila laboratorijska analitička obrada podataka, što je bio složen i odgovoran zadatak u okviru projekta "Vegetacijska karta Jugoslavije – teritorij Bosne i Hercegovine".

Znatan dio vremena i aktivnosti, naročito na početku muzeološke karijere, morao je posvetiti koncipiranju i uređivanju Botaničkog vrta, kojeg je zatekao u veoma zapuštenu stanju. Izvršena je rekonstrukcija i ohnavljanje zhirki "kamenjara" brojnim vrstama svih postojeih biljno-geografsko-ekoloških skupina u vrtu, a formiran je i novi "Alpinetum", kao i neke druge izložbene skupine. S tim u vezi, svake vegetacijske sezone, u više navrata, realizirao je veliki broj hotaničkih ekskurzija na planine kompleksa Dinarida u cilju prikupljanja i prenošenja živih biljaka za nasade Botanikog vrta. lstovremeno je prikupljao sjemenski materijal za publikaciju "Index seminum", kao i floristiki materijal za herbarijsku zbirku Zemaljskog muzeja. Tokom ovih istraživanja, poebnu pažnju usmjerio na proučavanje endemskih i reliktnih biljnih vrsta na prostoru cijele bivše Jugoslavije.

Neovisno od ekipnih ístraživanja i istraižvanja posvećenih potrebama Botaničkog vrta, obavljao je samostalna floristiko-vegetacijska istraživanja na terenu, uz pratnju (u tadašnjem Sarajevu poznatog) glavnog vrtlara Ðorda Ðurana (npr. kanjon Rakitnice u Hercegovini). Sva ova terenska istraživanja omogućila su mu izvrstan uvid u poznavanje flore i vegetacije Dinarida, a posebno sistema pojedinih rodova i biljnih vrsta.

Knjige – udžbenici
Još 1969. godine Čedomil Šilić inicira pokretanje edicicije prirodnjačkih knjiga pod nazivom "Priroda jugoslavije",  koju je prihvatio i počeo realizirati tada renomirani Zavod za izdavanje udžbenika Bosne i Hercegovine.  Jedan od prvih priloga te realizacije je i Šilićeva knjiga
"Atlas drveća i grmlja",  koja je izašla krajem 1973. i koja je dobila velika priznanja, kako u zemlji, tako i u inozemstvu. Pripajanjem Zavoda Izdavačkoj kući "Svjetlost",  nastavljeno je sa štampanjem knjiga u navedenoj seriji. Prva knjiga je doživjela četiri izdanja (četvrto 1995), a zatim su slijedite u ovoj ediciji, takoder Šilićeve, knjige:
"Šumske zeljaste biljke" (prvo izdanje 1977.,  četvrto 1990.),
"Endemične biljke" (prvo izdanje 1984.; treće 1990.) i
"Ukrasno drveće i grmlje" (1990.).

Zahvaljujući bogatom iskustvu u izdavanju knjiga dr. Šilić inicira 2002. godine novu seriju knjiga pod nazivom "Priroda Bosne i Hercegovine". Ovu Šilićevu inicijativu prihvaćaju nakladnici Matíca Hrvatska, ogranak Čitluk i Franjevačka kuća Masna Luka,  u čijoj ediciji Šilić publicira dvije knjige:
"Endemične i rijetke biljke Parka prirode Blidinje" (2002.) i
"Atlas dendroflore (drveće i grmlje) Bosne i Hercegovine" (2005.).

Novoopisani taksoni i fitosocioliško-vegetacijske jedinice
U okviru doprinosa poznavanju (sub)specijske i ekološke bioraznolikosti biljnog svijeta Bosne i Hercegovine, kao i onovremane Jugoslavije, Čedomil Šilić opisao je niz taksona fitosocioloških jedinica.

Taksoni

Satureja horvatii  Šilić
S. adamovicii  Šilić
S. fukarekii Šilić
S. visianii Šilić
Micromeria albanica (Griscb. ex K. Maly) Šilić, comb. nov.
M. pseudocroatica Šilić
M. kosaninii Šilić
Acinos orontius (Malý K.) Šilić, comb. nov.
A. hungaricus (Simonkai) Šilić, comb. nov.
A.majoranifolius (Mill.) Šilić, comb. nov.
Calamintha vardarensis Šilić
Satureja x orjenisilis Šilić
Acinos x ornixtus (Ausserd.) Šilić, comb. nov. x Calamicronieria liostii (Caruel)  Šilić, comb. nov.
Oreoherzogia puuilla (Turra) Vent subsp. illyrica  Šilić
Acinos alpines (L.) Moench subsp. dinaricus Šilić
Satureja montana L. subsp. pisidica (Wettst.) Šilić, comb. nov.
Satureja subspicata Bartl. ex Vis. subsp. Iiburnica Šilić
Satureja subspicata Bartl. ex Vis. subsp. subspicata var. obcordata (Horak) Hayek f. obovata Šilić
Micromeria croatica (Pers.) Schott var. croatica  Šilić
M. croatica (Pers.) Schott var. croatica f. linearilanceolata]] ŠilićM. croatica  (Pers.) Schott var. croatica f. ovalifolia ŠilićM. croatica  (Pers.) Schott var. croatica f. multicaulis ŠilićM. thymifolia (Scop.) Fritsch f. parviflora  Šilić]]M. thymifolia (Scop.) Fritsch f. condensatus Šilić
[[Micromeria thymifolia|M. thymifolia (Scop.) Fritsch f. hirsutior Šilić
[[Micromeria thymifolia|M. thymifolia (Scop.) Fritsch f. macrodonta ŠilićM. dalmatica Bentham f. multiflora ŠilićM. cristata (Hampe) Griseb. f. albiflora ŠilićM. parviflora (Vis.) Reichenb. f. multiantha ŠilićM. parviflora (Vis.) Reichenb. f. rubrotincta ŠilićSatureja montana L. f. subquadrangula (Rochlena) ŠilićAcinos orontius (Malý K.) Šilić f. albiflora ŠilićClinopodium vulgare L. f.  unicephala ŠilićC. vulgare L. f. minor ŠilićScilla lakusicii  Šilić

Vegetacijske jedinice
Između ostalog, Šilić je samostalno i u koautorstvu opisao tri biosociološko-vegetacijske jdinice, prema tada široko prihvaćenom, danas gotovo napuštenom,  sistemu Braun-Blanqueta:Heliospermo retzdorffiani-Oreoherzogietum illyricae ŠilićMinuartio handelii-caricetum Bjelčić & ŠilićLino-Salvietum hrachyodoni''  Šilić & Abadžić

Popularizacija nauke
Osim naučnoistraživačkog rada,  dr. Silić je imao izuzetan afinitet prema popularizaciji prirodnih znanosti, posebice biljnog svijeta. Kao rezultat takvog odnosa prema popularizaciji i edukaciji jest i njegovih 129 popularnih i naučno-popularnih radova. Najveći broj takvih priloga objavio je u glasilu Biološkog društva BiH "Biološki list" i glasilu nevladine ekološke organizacije Fondeko,   pod nazivom "Fondeko svijet".
časopisu "Ekologija", "Palčić" i dr.

Slikarstvo i umjetnička fotografija
Istovremeno s upisom na fakultet učlanjnje se u Likovnu sekciju Akademskog kulturno-umjetničkog društva "Slobodan Princip-Seljo" u Sarajevu,  pod rukovodstvom akademskog slikara Vojislava Hadžidamjanovića.  Za pet godina rada u Sekciji stekao je osnovna znanja i vještine iz slikarstva,  što mu je u daljnjem radu mnogo značilo i omogućilo da realizira brojne likovne kreacije  (izložbe, ilustracije svojih i tuđih knjiga i knjiga i sl.).

Već tokom studija, u organizaciji pomenutog Društva i Kluba studenata Šumarskog fakulteta,  1961.godine, priređuje samostalnu izložbu slika, uz veliku potporu profesora Vojina Gligića i poznatog kolekcionara slika Ilije Buljovčića, uposlenog na mjestu domara Fakulteta koji mu je pomogao oko izrade nekih okvira za izložene slike. Na ovoj samostalnoj izložbi,   Šilić je izložio 40 uljanih slika i 30 grafika. Nakon ove izložbe, uključen je u brojne kolektivne izložbe Likovne sekcije AKUD "Slobodan Princip-Seljo": u Zagrebu,
Beogradu, Sarajevu, Mostaru, Banjoj Luci, Tuzli, Brčkom, Prijedoru, Zenici itd. Na smotri slikara–amatera kulturno-umjetničkih društava Bosne i Hercegovine,  Šilić je 1963. dobio prvu nagradu Saveza amaterskih kulturno-umjetničkih društava i organizacije Bosne i Hercegovine za uspješno izlaganje na izložbama likovnih amatera Bosne i Hercegovine i kao najbolji slikar - amater (u žiriju bili akademski slikar Mario Mikulić i profesorica Sida Marjanović).

Kao aktivan član Foto-kluba "Sarajevo",  Čedomil Šilić je izlagao na brojnim studentskim izložbama umjetničke i planinarske fotografije u tadašnjoj Jugoslaviji i inozemstvu (New York, Pendicherry: Ashram Photography, Indija). Dobitnik je brojnih nagrada i priznanja (npr. "Zlatno oko" u Novom Sadu i dr.). Sudjelovao je na brojnim izložbama Planinarskog saveza Jugoslavije za što je dobio više diploma i nagrada u
zemlji i inozemstvu.

Čedomil Šilić je imao solidnu kućnu foto-laboratoriju u kojoj je sam razvijao svoje filmove i slike izložbenog formata, ulazcći u "tajne" fotografije.

Djelovanje u naučno-stručnim asocijacijama uredništvima

Čedomil Šilić je bio član i/ili funkcioner oko 25 naučno-stručnih duštava, redacija časopisa i edicija, među kojima su i:

Redakcija  "Biološkog lista"
Izdavaki savjet Zemaljskog muzeja Bosne i Hercegovine (skr. – GZM, dugogodišnji predsjednik)
 Muzejsko društvo Bosne i Hercegovine
Biološko društvo Bosne i Hercegovine
Društva sistematičara Bosne i Hercegovine
Društva za zaštitu prirode Bosne i Hercegovine
Glavni i Koordinacijskog odhor za obilježavanje 100-te godišnjice Zemaljskog muzeja Bosne i Hercegovine
Uredništvo Vodiča kroz zbirke Zemaljskog muzeja Bosne i Hercegovine, Sarajevo,
Redakcija "Spomenice" Zemaljskog muzeja Bosne i Hercegovine
Redakcija glavni i odgovorni urednik GZM BiH – sveska za Prirodne nauke
Redakcija i glavni, odgovorni i tehniki urednik ratne sveske GZM BiH (arheologija, etnologija, prirodne nauke), sveska je pripremana u ratnim uvjetima, izašla je iz štampe 1996. godine, a četiri godine kasnije sadržaj cijele ove sveske je preveden na engleski jezik u muzejskoj publikaciji WMBiH
Redakcijski kolegijij edicije "Priroda Jugoslavije"
Organizacijski i Redakcijski odbor Znanstvenog skupa "Minerali, stijene, izumrli i živi svijet Bosne i Hercegovine", Sarajevo
Organizacijski i Redakcijski odbora Naučnog skupa "Populacija, vrsta i biocenoza (u povodu 80 godina rođenja prof. dr. Živka Slavnića), Sarajevo,
Redovni član Hrvatskog društva za znanost umjetnost  (od 1993.)
Uredništvo naučno-popularne revije "Fondeko svijet" Sarajevo
Internacionalna Istočno-alpsko-dinarska sekcija za istraživanje vegetacije
Uredništva edicije "Priroda Bosne i Hercegovine"
Upravni odbor Zemaljskog muzeja Bosne i Hercegovine
Redakcija edicije "Priroda Bosne i Hercegovine".

Izvori

Vidi još
 Glasnik Zemaljskog muzeja
Zemaljski muzej

Vanjske poveznice
http://www.fmoit.gov.ba/download/Fondeko%20Svijet%2032_PREVIEW.pdf
http://www.matica.hr/zbivanja/804/
http://www.hercegovina.info/mediji/poskok-info/umro-botanicar-dr-cedomil-silic-4176
http://letholandez.blogger.ba/arhiva/2010/02/19/2438066
http://www.klix.ba/vijesti/bih/umro-botanicar-dr-cedomil-silic/101023015
http://www.hayat.ba/bih/31271-umro-botaniar-dr-edomil-ili-

Životopisi, Sarajevo
Bosanskohercegovački znanstvenici

Čedomil Šilić


Andeslúpína, eða trúðalúpína (fræðiheiti: Lupinus mutabilis) er 50 til 280 sentimetra há einær jurt af ertublómaætt. Hún er ættuð frá Andesfjöllum í Suður-Ameríku. Þar hefur hún verið ræktuð í 1500 ár til matar.

Í samvinnu við Rhizobium-gerla getur lúpínan unnið köfnunarefni úr andrúmsloftinu.

Tenglar
 The ancient Ecuadorean legume being hailed as a new superfood – BBC
 Plants for a Future
 Lupins - geography, classification, genetic resources
 'From the Andes: First Potato, Then Quinoa, Now Tarwi?' in The Natural Farmer, Fall 2004 (p. 40)
 'Tarwi' chapter, in "Lost Crops of the Incas"

Tilvísanir

Ertublómaætt
Úlfaertur
Niturbindandi plöntur
Matjurtir

Andeslúpína


FIFA ලෝක කුසලානය හෝ සරල වශයෙන් ලෝක කුසලානය යනු,   මෙම ක්‍රීඩාවෙහි ගෝලීය පාලන කායය වන්නාවූ  සම්මේලන පාපන්දු පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර ඒකාබද්ධ මණ්ඩලය Fédération Internationale de Football Association (FIFA) සාමාජිකයන්ගේ, ජ්‍යෙෂ්ඨ  පිරිමි ජාතික කණ්ඩායම් විසින් තරග වැදෙනු ලබන ජාත්‍යන්තර  සම්මේලන පාපන්දු තරගාවලියකි. 1942 සහ  1946 දී දෙවන ලෝක යුද්ධය නිසාවෙන් එය නොපැවැත්වුනු  අවස්ථාවන්හිදී හැර,   1930 ප්‍රාරම්භක තරගාවලියෙහි පටන්, සෑම සිව්වසරකට වරක්ම මෙම ශූරතාවය පිරිනමුනු ලැබ ඇත. වත්මන් ශූරයන් වන්නේ  2022 තරගාවලිය දිනූ  ආජන්ටිනාව] වෙති.

තරගාවලියෙහි සඳහා වර්තමානයෙහි පවතින තරග පැවැත්වීමේ ක්‍රමය අනුව මසක් පමණ කාලයක් තුල සත්කාරක ජාතියට (ජාතීන්ට)  අයත් ස්ථාන තුල ශූරතා අභිධානය උදෙසා කණ්ඩායම් 32 ක් තරග වදිති  – මෙම අවධිය බොහෝවිට හැඳින්වෙන්නේ  ලෝක කුසලානය අවසන් තරග යනුවෙනි. සත්කාරක ජාතිය(න්) හා ඇතුළුව තරගාවලිය සඳහා සුදුසුකම් ලබන්නේ කුමන කණ්ඩායම් දැයි තීරණය කරනු වස් වර්තමානයේ තරගාවලිය පැවතෙන ප්‍රකාරයට අනුව මෙම අවසන් අවධියට පෙරාතුව තුන් අවුරුදු කාලයක් පුරා සුදුසුකම් ලැබීමේ අවධියක් පැවැත්වෙයි.

දැනට පවත්වා ඇති ලෝක කුසලානය තරගාවලී 19 දිනා ඇත්තේ ප්‍රභින්න ජාතික කණ්ඩායම් අටක් විසිනි. බ්‍රසීලය පස්වතාවක් ජයග්‍රහණය කර ඇති අතර, සැම තරගාවලියකදීම තරග වැදුනු එකම කණ්ඩායම ඔවුහූ වෙති. ලෝක කුසලානයේ අනෙකුත් ජයග්‍රාහකයන් වන්නේ ජයග්‍රහණ සතරක් සමග වන ඉතාලිය; ජයග්‍රහණ තුනක් සමග වන ජර්මනිය; එකිනෙකා ජයග්‍රහණ දෙකක් සමග වන්නාවූ ආර්ජන්ටිනාව සහ එයට අමතරව ප්‍රාරම්භක ජයග්‍රාහකයන්ද වූ උරුගුවේ; සහ එකිනෙකා එක් ජයග්‍රහණයක් සමග වූ  එංගලන්තය, ප්‍රංශය, සහ  ස්පාඤ්ඤය වෙති.

ලෝකයේ වඩාත් පුළුල් ලෙසින් නරඹන්නාවූ ක්‍රීඩා ඉසව්ව ලෝක කුසලානය වෙයි; නිමානය කෙරුණු  මිලියන 715.1 ක ජනකායක් ජර්මනියේ පැවැත්වූ  2006 FIFA ලෝක කුසලානයෙහි අවසන් තරගය නැරඹූහ.

ඊලඟ ලෝක කුසලාන තුන සඳහා සත්කාරකත්වය සපයනු ලබනු ඇත්තේ 2014දී බ්‍රසීලය විසින්, 2018දී රුසියාව විසින් සහ, 2022දී කටාර් විසින් වෙති.

ඉතිහාසය

පූර්ව ජාත්‍යන්තර තරගාවලී
ලෝක‍යේ ප්‍රථම ජාත්‍යන්තර පාපන්දු තරගය වූයේ ග්ලාස්ගෝහිදී 1872දී  ස්කොට්ලන්තය සහ  එංගලන්තය අතර පැවැති අභියෝගතා තරගය වන අතර, එය 0–0 වශයෙන් ජය පරාජයකින් තොරව නිමාවට පත්විය. පළමු ජාත්‍යන්තර තරගාවලිය වූ   බ්‍රිතාන්‍ය  දේශීය  ශූරතාවයෙහි ප්‍රාරම්භක අවධිය 1884දී පැවැත්විණි.  මෙම අවධියෙහිදී ක්‍රිඩාව එක්සත් රාජධානියෙන් පිටත ක්‍රීඩාකෙරුනේ බොහෝ කලාතුරකිනි. 20වන සියවසෙහි මුල් භාගය වන විට ලෝකයේ අනෙකුත් කොටස්වලද පාපන්දු ජනප්‍රිය ක්‍රීඩාවක් බවට පත්වෙද්දී, 1900 සහ  1904 ගිම්හාක ඔලිම්පික් තරග වලදී (තෙසේවෙතත්, අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව IOC විසින් ඒවායේ තරාතිරම පරකාරී ලෙසින් නිල ඉසව් ලෙසට අධිශ්‍රේණී ගත කෙරිණි), හා  1906 අන්තර්ස්ථාපිත ක්‍රීඩා තරග වලදී ආදර්ශන ක්‍රීඩාවක්  ලෙසින් පැවැත්වූ අතර පදක්කම් පිළිනොගැන්වුන ලදි.

1904දී FIFA සංස්ථාපනය කිරීමෙන් පසුව, 1906දී ස්විට්ස්ර්ලන්තයේදී ඔලිම්පික් රාමුවෙන් ඔබ්බෙහි ජාතීන් අතර ජාත්‍යන්තර පාපන්දු තරගාවලියක් සංවිධානය කිරීමට එය උත්සාහ ගති.  මෙම කාල සීමාව අන්තර්ජාතික පාපන්දු ක්‍රීඩාවේ මුල් අවධිය වන  අතර FIFAහි නිල ඉතිහාසය තරඟයේ අසාර්ථකත්වය පිළිබඳ ව විස්තර කරයි.

ලන්ඩනයේ පැවති 1908දී  ගිම්හාන ඔලිම්පික් වලදී පාපන්දු ක්‍රීඩාව නිල තරඟයක් බවට පත් විය. පාපන්දු සම්මේලනය සහ එංගලන්තයේ පාපන්දු පාලන ඒකකය විසින් ස්ංවිධානය කරන ලද මෙම ඉසව්ව ආධුනික ක්‍රීඩකයන් සඳහා පමණක් වූ අතර එය තරඟයකට වඩා දර්ශනයක් පමණක් විය. මෙහිදී බ්‍රිතාන්‍යයෝ රන් පදක්කම් හිමිකර ගත් හ. ඔවුහූ 1912දී ස්විඩන පාපන්දු සම්මේලනය විසින් ස්ංවිධානය කරනු ලැබූ ස්ටොකෝම් හි පැවති තරඟාවලියෙන් ද මෙවැනිම ජයක් ලැබූහ.

ඔලිම්පික් ඉසව්ව, ආධුනික කණ්ඩායම් අතර පමනක් පැවතීම නිසවෙන් තෝමස් ලිප්ටොන් විසින් 1909 දී Sir Thomas Lipton Trophy නමින් තරඟාවලියක් ටියුරින් නගරයේ පැවැත්වීමට ස්ංවිධානය කරන ලදී. මෙම Lipton තරඟාවලිය යනු විවිධ ජාතීන්ගෙන් පැමිණි පුද්ගලික සමාජ(ජාතික කණ්ඩායම් නොවේ) අතර පැවැත්වූ ශූරතාවයක් වන අතර සෑම අයෙක්ම තම ජාතිය නිරූපණය කලහ. මෙම තරඟය පළමු ලෝක කුසලානය ලෙස ද හැඳින්වූ අතර වඩාත් කීර්තිමත් ම සමාජ පැති ඉතාලියෙන්, ජර්මනියෙන් සහ ස්වීඩනයෙන් ඉස්මතු විය. නමුත් එංගලන්තයේ පාපන්දු සම්මේලනය මෙම තරඟය සමඟ හවුල් වීම ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර වෘතිමය කණ්ඩායමක් යැවීමට පසුබට වූහ. එම නිසා Lipton දුර්හම් රාජ්‍යයේ ආධුනික ප්‍රදේශයක් වන බටහිර ඕක්ලන්තයට එංගලන්තය වෙනුවෙන් පෙනී සිටීමට ආරාධනා කරන ලදී. බටහිර ඕක්ලන්තය තරඟාවලිය ජය ගත් අතර 1911දී ඔවුහූ සාර්ථක ලෙස කුසලානය රැගෙන පෙරළා ගියහ. තරඟ නීති වලට අනුව ඔවුන්ට සදහට ම Tropyය තබා ගැනීමට දෙන ලදී.

1914දී ඔලිම්පික් තරඟාවලිය, "ආධුනිකයන් සඳහා වූ ලෝක පාපන්දු ශූරතාවය" ලෙස හඳුනා ගැනීමට එකඟ වූ අතර ඉසව්ව සඳහා වූ සියලුම වගකීම්ද භාර ගන්නා ලදී. මෙය ලෝකයේ ප්‍රථම මහද්වීප අතර පාපන්දු තරඟාවලියට මංසලසන ලද අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1920 ගිම්හාන ඔලිම්පික්හි දී යුරෝපියානු කණ්ඩායම් 13ක් සමඟ ඊජිප්තුවන් තරඟ කළ අතර යුරෝපීය රටක් වන බෙල්ජියම ජය ගත් හ. 1924 සහ 1928දී වූ ඉනික්බිති තරඟාවලි දෙකෙන් උරුගුවේ ජය ගන්නා ලදී. මේවා ප්‍රථම  විවෘත ලෝක ශූරතා වන අතර FIFAහි වෘතීමය යුගය ආරම්භ කෙරුණේ 1924දී ය.

ඔලිම්පික් පාපන්දු තරඟාවලියන් හි සාර්ථකත්වය නිසා FIFA, [[සභාපති වූ Jules Rimet සමඟ නැවත වරක් ඔලිම්පික් වලින් පිට වෙනම ම අන්තර්ජාතික පාපන්දු තරඟාවලියක් වේදිකා ගත කිරීමට බලා සිටි අතර ලෝක ශූරතාවයක් වේදිකා ගත කිරීමට 1928 මැයි 28 වන දින අමෙර්ස්ටර්ඩෑම් හි FIFA කොන්ග්‍රසය තීරණය කරන ලදී. උරුගුවේ දැනට දෙවතාවක් නිල ලෝක පාපන්දු ශූරතාවය දිනාගෙන තිබීමත් ඔවුන් නිදහස ලබා 1930වන විට සියවසක් සම්පූර්ණ වීමත් නිමිත්තෙන් සමාරම්භක ලෝක කුසලාන තරඟාවලියේ සත්කාරක රට ලෙස උරුගුවේ නම් කරන ලදී.

FIFA විසින් තරඟාවලියට තෝරා ගන්නා ලද ජාතීන්ගේ ජාතික සම්මේලනයන්ට කණ්ඩායමක් යවන්නැ යි ආරාධනා කරනු ලැබූ මුත් තරඟාවලිය උරුගුවේ පැවතීම යුරෝපියානු ජාතීන්ට අත්ලාන්තික් සාගරය හරහා වූ ඉතා දිගු සහ අධික වියදමක් දැරීමට සිදුවන ගමනක් වීම නිසාවෙන් කිසිම යුරෝපියානු රටක් තරඟ ආරම්භයට ප්‍රථම  දෙ මස තෙක් කණ්ඩායමක් යැවීමට පොරොන්දු නොවී ය. කෙසේ හෝ අවසානයේ දී බෙල්ජියම, ප්‍රංශය , රොමේනියාව සහ යුගොස්ලාව යන රටවලින් කණ්ඩායම් කිහිපයක් ගෙන්වා ගැනීමට Rimet ට හැකි වූ අතර මෙම තරඟාවලියේ දී දකුණු ඇමෙරිකාවෙන් හතක් ද, යුරෝපයෙන් සතරක් ද, උතුරු අමෙරිකාවෙන් දෙකක් ද වශයෙන් මුළු ජාතීන් දහ තුනක් සහභාගි විය.

පළමු ලෝක කුසලාන තරඟ දෙක 1930 ජූලි 13 වන දින පැවැත්වුණු අතර අනුපිළිවෙළින් මෙක්සිකෝව 4-0 අනුපාතයට ද බෙල්ජියම 3-0 අනුපාතයට ද පරදවමින් ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ප්‍රංශය  ජය ගත් හ. ලෝක කුසලාන ඉතිහාසයේ පළමු ජයග්‍රහණය කරා ළඟා වූ ක්‍රීඩකයා වන්නේ ප්‍රංශයේ Lucien Laurent ය. මොන්තෙවිදියෝ හි පැවති අවසන් තරඟයේ දී 93,000ක ජන සමූහයා ඉදිරියේ ආජන්ටිනාව 4-2 ට පරාජය කළ උරුගුවේ, මෙම සිද්ධිය නිසා ම ලෝක කුසලානය දිනා ගන්නා පළමු ජාතිය බවට පත් විය.

දෙවන ලෝක යුද්ධයට පෙර ලෝක කුසලාන

ලෝක කුසලානය ඇති වීමෙන් පසු, 1932දී ලොස් ඇන්ජලීස් හි පැවති ගිම්හාන ඔලිම්පික් උත්සවයේ න්‍යාය පත්‍රය එක් අංගයක් ලෙස පාපන්දු ඇතුලත් කිරීමට අදහස් නොකෙරිණ. එවක මෙම ක්‍රීඩාවට එක්සත් ජනපදය තුළ පැවති අඩු ජනප්‍රියත්වයත් ඇමරිකානු පාපන්දු ලෙස ජනප්‍රියත්වය වර්ධනය වෙමින් තිබීමත් මෙයට හේතු විය. ආධුනික ක්‍රීඩකයන්ගේ තත්වයට FIFA සහ IOC  විසින් විරුද්ධ වීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පාපන්දු , ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා වලින් ඉවත් කරනු ලැබීය. 1936 දී ගිම්හාන ඔලිම්පික් සමඟ ඔලිම්පික් පාපන්දු නැවත ආරම්භ කෙරුණු අතර අද එය වඩා වටිනා ලෝක කුසලානයකින් ඔපවත් වී ඇත.

අතීතයේ වූ ලෝක කුසලාන තරඟ වලදී මුහුණ පාන ලද ප්‍රධාන ගැටළු වූයේ මහද්වීප අතර ගමනාගමනයේ වූ දුෂ්කරතා හා යුද්ධය යි. 1934 සහ 1938 තරඟ සඳහා දකුණු ඇමෙරිකානු කණ්ඩායම් කීපයකට පමණක් සහභාගි වීමට හැකි වූ අතර අවස්ථා දෙකේදී ම බ්‍රසීල ජාතිකයන් සමඟ තරඟ වැදීමට සිටියේ මොවුන් පමණි. 1942 සහ 1946 වර්ෂ වල න්ට්සි ජර්මනියේ සහ බ්‍රසීලයේ පැවැත්වීමට තිබූ තරඟ දෙවන ලෝක යුද්ධය නිසාවෙන් අවලංගු විය.

දෙවන ලෝක යුද්ධයට පසු ලෝක කුසලාන

1950 දී බ්‍රසීලයේ පැවති ලෝක කුසලානය ප්‍රථම වරට බ්‍රිතාන්‍ය ක්‍රීඩකයන් සහභාගි කරගනු ලැබූ තරඟාවලියයි. බ්‍රිතාන්‍ය කණ්ඩායම්  තමන් යුද්ධ කරන ලද රටවල් සමඟ ක්‍රීඩා  කිරීමට ඇති අකැමැත්ත නිසා සහ පාපන්දු ක්‍රීඩාවට  ඇති විදේශීය බලපෑමට විරුද්ධත්වය ප්‍රකාශ කිරීමක් ලෙස 1920 දී FIFA ලෝක කුසලානයෙන් අයින් වූ අතර 1946 දී FIFA හි ආරාධනය මත නැවත සම්බන්ධ විය.එසේම පෙර පැවති ලෝක කුසලාන දෙකට සම්බන්ධ නොවූ 1930 දී ශූරයන් බවට පත් වූ  උරුගුවේ ජාතින්ද මෙම තරඟාවලියේ දී නැවත දක්නට ලැබිණි.මෙහෙදී " Mara Canazo "නම් තරඟයේදී සත්කාරක බ්‍රසීල ජාතීන් පරදවා උරුගුවේ නැවත ජය ලැබීය.

1938 දී ඕස්ට්‍රිලියාව සුදුසුකම් ලැබීමෙන් පසු ජර්මනියට යටත්වීම නිසා කණ්ඩායම් 15ක් සමඟ තරඟාවලිය අතහැර යාම සහ 1950 දී ඉන්දියාව,ස්කොට්ලන්තය හා තුර්කිය කණ්ඩායම් 13ක් සමඟ තරඟාවලිය අතහඇර යාම නිසා 1938 හා 1950 හැර, 1934 හා 1978 අතර පැවති සෑම තරඟාවලියක දී ම කණ්ඩායම් 16 බැගින් තරඟ කළහ. යුරෝපයෙන් සහ දකුණු ඇමරිකාවෙන් වැඩිම සහභාගීත්වයක් තිබූ අතර සුළුතරයක් උතුරු ඇමරිකාවෙන්, අප්‍රිකාවෙන්, ආසියාවෙන් සහ ඕසියානාවෙන් විය. සාමාන්‍යයෙන් මෙම කණ්ඩායම්, යුරෝපා හා දකුණු ඇමෙරිකානු කණ්ඩායම් විසින් පරාජය කරනු ලබයි. 1982 තෙක් යුරෝපා හා දකුණු ඇමරිකානු රටවල් වලට පිටින් පැමිණ ඉදිරියට ගිය ක්ණ්ඩායම් වූයේ 1930දී අවසන් පූර්ව තරඟයට හිමිකම් කියූ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, 1938දී අර්ධ අවසන් පූර්ව තරඟයට හිමිකම් කියූ කියුබාව, 1966දී අර්ධ අවසන් පූර්ව තරඟයට හිමිකම් කියූ උතුරු කොරියාව සහ 1970දී අර්ධ අවසන් පූර්ව තරඟයට හිමිකම් කියූ මෙක්සිකෝව පමණි.

කණ්ඩායම් 32ක් බවට විස්තාරනය වීම

1982දී මෙම තරඟාවලිය කණ්ඩායම් 24ක් දක්වා විස්තාරනය වූ අතර 1998දී එය අප්‍රිකාව, ආසියාව, සහ උතුරු ඇමරිකානු රටවල් වලින් වැඩි කණ්ඩායම් ප්‍රමාණයකට සහභාගී වීමට ඉඩ සලසමින් 32ක් දක්වා වර්ධනය විය. මෑත කාලයේ දී මෙම රටවල් වලින් පැමිණි කණ්ඩායම් විශාල ජයග්‍රහණ භුක්ති විඳි අතර අර්ධ අවසන් පූර්ව තරඟයට ලඟා වූ රටවල් අතරට 1986දී අර්ධ අවසන් පූර්ව තරඟයට සුදුසුකම් ලැබූ මෙක්සිකෝව ද, 1990දී අර්ධ අවසන් පූර්ව තරඟයට සුදුසුකම් ලැබූ කැමෙරූන් ද, 2002දී සතරවන ස්ථනය ලද කොරියා ජනරජය ද, 2002දී අර්ධ අවසන් පූර්ව තරඟයට සුදුසුකම් ලැබූ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ සෙනෙගාල් ද, 2010දී අර්ධ අවසන් පූර්ව තරඟයට සුදුසුකම් ලැබූ ඝානාව ද අයත් වේ. නමුත් යුරෝපා හා දකුණු ඇමෙරිකානු කණ්ඩායම් සෑම විට ම ඉදිරියෙන් සිටී. උදා:- 1998 සහ 2006 වර්ෂවල පූර්ව තරඟයට සුදුසුකම් ලැබූ සියළුම කණ්ඩායම් යුරෝපා හා දකුණු ඇමෙරිකානු කණ්ඩායම් වේ.

2002 FIFA ලෝක කුසලාන තරඟාවලියේ සුදුසුකම් වට සඳහා කණ්ඩායම් 200ක් ද, 2006 FIFA ලෝක කුසලානයට සුදුසුකම් ලැබීමට ජාතීන් 198ක් ද උත්සහ කළ අතර වාර්තාවක් ලෙසින් 2010 FIFA ලෝක කුසලානයට සුදුසුකම් ලැබීමට රටවල් 204ක් සහභාගි විය.

සෙසු FIFA තරඟාවලි

කාන්තා පාපන්දු ක්‍රීඩාව සඳහා සම තරඟාවලියක් FIFA කාන්තා ලෝක කුසලානය නමින් ප්‍රථම වරට 1991දී මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවේ දී පැවැත්විණ. පිරිමි තරඟාවලියට වඩා ප්‍රමාණයෙන් හා ආකෘතියෙන් කාන්තා තරඟාවලිය කුඩා වන නමුත් වර්තමානයේ වර්ධනය වෙමින් පවතී. 2007 තරඟාවලියට 120ක් සහභාගි වූ අතර එය වසර සමඟ සසඳන කල දෙගුණයකටත් වඩා වැඩිය.

1896 සහ 1932 හැර සෑම ගිම්හාන ඔලිම්පික් ක්‍රීඩාවකම පාපන්දු ඇතුළත් විය. අනෙක් ක්‍රීඩා මෙන් නොව, ඔලිම්පික් තරඟාවලියේ දී පිරිමි පාපන්දු තරඟාවලිය ඉහළ වැදගත් කමක් ඇති ඉසව්වක් නොවන අතර 1992 සිට වයස අවුරුදු 23න් පහළ තරඟාවලියේ දී සෑම කණ්ඩායමකට ම වයසින් වැඩි ක්‍රීඩකයන් තිදෙනෙක් බැගින් තබා ගැනීමට අවසර ලැබිණ. 1996දී ප්‍රථම කාන්තා ඔලිම්පික් පාපන්දු තරඟාවලිය පැවැත් වූ අතර එහි දී වයස් සීමාවකින් තොරව ජාතික කණ්ඩායම් 2ක් තරඟ කරනු ලැබීය.

FIFA ඒකාබ්ද්ධ කුසලානය යනු ලෝක වෙනුවෙන් ඊට වසරකට පෙර, සත්කාරක රටවල් වල පුහුණුවක් ලෙසින් පවත්වනු ලබන තරඟාවලියකි. මෙහි දී FIFA ලෝක කුසලාන ශූරතා වලින් ජය ගන්නා සෑම ජයග්‍රාහකයෙක් ම තරඟ කරන අතර මෙයට ශූරයා සහ සත්කාරක රට සම්බන්ධ වේ.

එමෙන් ම FIFA, තරුණ පාපන්දු ක්‍රීඩකයන්(FIFA U–20 ලෝක කුසලානය, FIFA U–17 ලෝක කුසලානය ,FIFA U–20 කාන්තා ලෝක කුසලානය, FIFA U–17 කාන්තා ලෝක කුසලානය), පාපන්දු සමාජ(FIFA සමාජ ලෝක කුසලානය), සහ Futsal(FIFA Futsal World Cup) සහ Beach Soccer(FIFA Beach Soccer World Cup) වැනි විචල්‍ය පාපන්දු සඳහා ද අන්තර්ජාතික තරඟ සංවිධානය කරයි.

කුසලානය

1930 සිට 1970 දක්වා ලෝක කුසලාන ජයග්‍රාහකයාට Jules Rimet කුසලානය පිරිනමන ලදී. එය මුලින්ම Coupe du Monde හෙවත් ලෝක කුසලානය ලෙස සරල ව හැඳින් වූ නමුත් 1946දී ප්‍රථම තරඟාවලිය පවත්වන ලද FIFA  හි සභාපති වූ Jules Rimetගෙන් පසු  Jules Rimetකුසලානය ලෙස හදුන්වන ලදී. 1970දී බ්‍රසීලයේ තෙවන ජයග්‍රහණය ඔවුනට කුසලානයේ නිත්‍ය හිමිකම ලබා දෙන ලදී. කෙසේ නමුත් 1983දී කුසලානය සොරකම් කරනු ලබූ අතර ඔවුන් විසින් විනාශ කරන ලද මෙය කවරදාකවත් නැවත ප්‍රකෘති තත්වයට පත් නොකරන ලදී.

1970න් පසු FIFA World Cup Trophy නමින් හැඳින්වෙන ලෝක කුසලානය නිර්මාණය කරන ලදී. විවිධ රටවල් හතකින් පැමිණි ප්‍රවීණයන් ඉදිරිපත් කරන ලද ආකෘති 53කින් ඉතාලි නිර්මාණ ශිල්පියෙක් වන Silvio Gazzaniga ගේ නිර්මාණය තෝරා ගන්නා ලදී. මෙම නව කුසලානය සෙන්ටි මීටර 36ක් උස වන අතර කැරට් 18 ඝන රත්‍රන්(75%) වලින් කිලෝ ග්‍රෑම් 6.175ක බරකින් යුක්ත වන ලෙස නිමවා ඇත. පාදම මැලචයිට් නම් ඛණිජ විශේෂයෙන් ස්ථර 2කට සැදී ඇති අතර කුසලානයේ පතුල, 1974 සිට එකී FIFA ලෝක කුසලාන ජයග්‍රාහකයන්ගේ නම් වර්ෂ සමඟින් දරා සිටී.

නව කුසලානය ජයග්‍රාහක ජාතියට නිත්‍ය ලෙස පිරි නමනු නොලබන අතර ඔවුහු ඊළඟ තරඟාවලිය තෙක් කුසලානය තබා ගනී.

වර්තමානයේ ප්‍රථම කණ්ඩායම් තුනේ සියළුම සාමාජිකයන්ට(ක්‍රීඩකයන් හා පුහුණු කරුවන්) පිළිවෙළින් ප්‍රථම ස්ථානයට රන් ද දෙවන ස්ථානයට රිදී ද තෙවන ස්ථානයට ලෝකඩ ද වශයෙන් ලෝක කුසලානයේ ලාංඡනය සමඟ පදක්කම් පිරි නැමේ. 2002 ස්ංශෝධනයෙන් සත්කාරක දකුණු කොරියාවට සතර වන ස්ථානය ලෙස පදක්කම් පිරිනමන ලදී. 1978 තරඟාවලියට ප්‍රථම, පදක්කම් පිරිනමනු ලැබුවේ අවසන් තරඟාවලිය අවසානයේ දී සහ තුන් වන තර්ඟයේ දී අන්තරලයේ සිටින ක්‍රීඩකයන් 11ට පමණි.

ආකෘතිය

සුදුසුකම්

1934 දෙවන ලෝක කුසලානයේ සිට අවසන් තරඟාවලිය සඳහා යෝග්‍යතා තරඟාවලි පවත්වනු ලැබේ. ඒවා ඔවුන්ගේ ස්වකීය ඒකාබද්ධ සමාගම් විසින් FIFA මහද්වීපික කලාප සය තුළ පවත්වා ගනු ලැබේ. සෑම තරන්ගාවලියක් සඳහා ම එකී මහද්වීපික කලාපයන්ට පිරිනමන ලද ස්ථාන ගණන FIFA කල් තබා තීරණය කරන අතර සාමාන්‍යයෙන් මෙය ස්ංයුක්ත කණ්ඩායම් වල සාපේක්ෂ ශක්තිය මත රඳා පවතී.

යෝග්‍යතා ක්‍රියාවලිය අවසන් තරඟාවලියට වසර 3කට පෙර ආරම්භ කළ හැකි අතර එය අවුරුදු 2ක පමණ කාලයක් පවතී. මෙම යෝග්‍යතා තරඟාවලි ආකෘතීන් ඒකාබද්ධ පිරිස අතර වෙනස් වේ. සාමාන්‍යයෙන් මහද්වීප අතර තරඟ වැදි ජයග්‍රාහකයන්ට ස්ථාන 1ක් හෝ 2ක් පිරිනමනු ලැබේ. උදාහරණයක් ලෙස ඕසියානා කලාපයේ සහ ආසියානු කලාපයේ 5වන තැන හිමි කරගත් කණ්ඩායමත් 2010 අවසන් ලෝක කුසලානයට ඇතුළත් විය. 1938 ලෝක කුසලානයේ සිට අවසන් තරඟාවලිය සඳහා සත්කාරක ජාතීන්ට ඉබේ සුදුසුකම් ලැබුණු අතර 2006 FIFA ලෝක කුසලානයේ සිට ශූරතාවය ලබා ගැනීමට සුදුසුකම් තිබිය යුතු යැයි තීරණය කිරීමත් සමඟ ම එය ඉවත් කෙරිණ. එ අනුව එම අයිතිවාසිකම ලද එකම රට වූයේ බ්‍රසීලයයි.

අවසන් තරඟාවලිය

වර්තමානයේදී අවසාන තරඟාවලිය සඳහා ජාතීන් 32 මාසයක් පුරාම සත්කාරක රටේහිදී තරඟ වදිනු ලබයි.එහිදී අදියරයන් දෙකක් යටතේ තරඟවලිය පැවැත්වේ.එනම් කණ්ඩායම් අදියර හා පිළිමළුන් පිටුදැකීමේ අදියර වශයෙනි.

කණ්ඩායම් අදියරේදී එක කණ්ඩායමකට රටවල් හතරක කණ්ඩායම් හතරක් බැගින් කණ්ඩායම් අටක් තරඟ වදිනු ලබයි.මෙම ප්‍රධාන කණ්ඩායම් අට තෝර ගැනීමේදී  සත්කාරක රටද ඊට ඇතුලත් වන අතර එම කණ්ඩායම් තෝරාගනු ලබන්නේ FIFA ලෝක ශ්‍රේණී ගත කිරීම් හ මෑත කාලයේ දක්වන ලද දක්ෂතා අනුවය.

අනෙකුත් කණ්ඩායම් භුගෝලීය පදනම අනුව කුඩා කොටස් වලට එක් කරන අතර එම කොටස් අහඹු ලෙස ප්‍රධාන් කණ්ඩායම් අට සඳහා තෝරගනු ලබයි. වර්ෂ 1998 දී සිට මෙම ප්‍රධාන කණ්ඩායමක් සඳහා  යුරෝපීය ජාතික කණ්ඩායම් දෙකකට වඩා හෝ වෙනත් රාජ්‍ය සන්ධානයකට අයත් කණ්ඩයම් දෙකකට වඩා ඇතුල් කිරීම සීමා කරන ලදී.

කණ්ඩායම් ශ්‍රේණිගත කිරෙමේදී පහත කරුණු සලකා බලනු ලබයි.

1කණ්ඩායම් තරඟ සඳහා ලබාගත් වැඩිම ලකුණු සංඛ්‍යාව
2 කණ්ඩායම් තරඟ සඳහා පවතින වැඩිම ගෝල වෙනස.
3 කණ්ඩායම් තරඟ සඳහා ලබාගත් වැඩිම ගෝල සංඛ්‍යාව
4 ඉහත ක්‍රියාපටිපටිය යොදා ගැනීමෙන් පසුවත් එක කණ්ඩායමක් හෝ ඉතුරුව පවතී නම් එම කණ්ඩායම් ස්‍රේණිගත ගත කිරීම් පහත පරිදි සිදු කරයි.
	1එම කණ්ඩායම් අතර හෙ තරඟ සඳහා ලබාගත් වැඩිම ලකුණු සංඛ්‍යාව
	2 එම කණ්ඩායම් අතර හෙ තරඟ සඳහා පවතින වැඩිම ගෝල වෙනස.
	3 එම කණ්ඩායම් අතර හෙ තරඟ සඳහා ලබාගත් වැඩිම ගෝල සංඛ්‍යාව
5 ඉහත ක්‍රියාපිලිවෙලද යෙදීමෙන් පසු තවදුරට කණ්ඩායම් ශ්‍රේණිගත නොවී ඇත් නම් දිනුම් ඇදීමක් මඟින් ඔවුන්ගේ ශ්‍රේණිය තීරණය කරනු ලබයි.

පිළිමළුන් පිටු දැකීමේ අදියරේදී ජාතික කණ්ඩායම් එකිනෙක කණ්ඩායම් සමඟ එක් වරක් බැඟින් තරඟ වදින අතර මෙය කණ්ඩායම් ඉවත් කිරීමේ තරඟාවලියක් වේ. මෙහිදී ලබාගත් අතිරේඛ කාල සීමාවන් හා දණ්ඩණයන් අවශ්‍ය නම් ජයග්‍රාහකයා තීරණය කිරීම සඳහා යොදාගනී.ජයග්‍රාහී කණ්ඩායම් අනුශූරතාවය සඳහා තරඟ වදින අවස්ථාවේදී මෙය යොදාගනු ලබයි.එමෙන්ම මෙම ක්‍රමවේදයන් අර්ධ අවසාන පූර්ව තරඟ සඳහාද ,අවසාන පූර්ව තරඟ සඳහාද, තුන්වන ස්ථානය තෝර ගැනීම සඳහාද, අවසාන තරඟය සඳහාද යොදාගනු ලබයි

සත්කාරක රටවල්

තෝරා ගැනීමේ ක්‍රියාවලිය

අතීතයේ දී FIFA කොන්ග්‍රසය මඟින් පැවැත් වූ රැස්වීම් වලින් ලෝක කුසලාන සඳහා රටවල් තෝරා ගැණින. දකුණු ඇමරිකාව හා යුරෝපය ඉතා ඈතින් පිහිටි රටවල් 2ක් වීම නිසාත් ගමනාගමනය අපහසු වීම නිසාත් තරඟය පවත් වන ස්ථානය තීරණය කිරීම මත බේද ඇති කරවන්නක් විය. මෙයට උදාහරණයක් ලෙස උරුගුවේ පැවති ප්‍රථම ලෝක කුසලානයට යුරෝපියානු ජතීන් 4ක් පමණක් සහභගි වීම දැක්විය හැක. පසුව පැවැත් වූ ලෝක කුසලාන 2ම යුරෝපයේ පැවැත්විණ. 1938 පැවති FIFA ලෝක කුසලානය ආජන්ටිනාව සහ උරුගුවේ විසින් පිටු දකින ලදී.

1958 සිට ලෝක කුසලානයේ ඉදිරි පිටු දැකීම් හා මත බේද වැළැක්වීමට ඇමරිකාව සහ යුරෝපය අතර සත්කාරක රට, රටාවක් ලෙස වෙනස් වන ලෙස ආරම්භ කරන ලද අතර එය 1998 FIFA ලෝක කුසලානය තෙක් පැවතිණ. 2002 FIFA ලෝක කුසලානයට දකුණු අප්‍රිකාව සහ ජපානය විසින් සාමූහික ව සත්කාරකත්වය දක්වන ලද අතර එය එකම බහු සත්කාර තරඟාවලිය වන අතර ආසියවේ පැවති ප්‍රථම තරඟාවලිය යි. 2010 ලෝක කුසලානයේ දකුණු අප්‍රිකාව සත්කාරකත්වය දක්වන ලද  ප්‍රථම අප්‍රිකානු ජාතිය විය. 2014 තරඟාවලියට බ්‍රසීලය විසින් සත්කාරකත්වය දක්වනු ලැබේ.

වර්තමානයේ FIFA හි විධායක කමිටුව විසින් සත්කාරක රට  ඡන්දයකින් තෝරා ගනු ලැබේ. මෙය exhaustive ballot නම් වූ ප්ද්ධතියක් යටතේ සිදු කරනු ලැබේ.   රටක ජාතික පාපන්දු සම්මේලනය සත්කාරකත්වයට පත් කිරීමේ ඉසව්වේ දී ඔවුනට ප්‍රබල ලංසු තැබීමකින් බලාපොරොත්තු වන අවශ්‍යතා සහ පියවර විස්තර කෙරෙන  "සත්කාරක එකඟතාවය" FIFA වලින් ලැබේ.  මෙහි දී ලංසු තැබීමේ සම්මේලනයට ද අපේක්ෂ්කයන්ගේ නිල තහවුරු කිරීම පෙන්වන ආකෘති පත්‍රයක් ලෑබේ. මෙයින් පසු FඓFඇ විසින් අදාළ රට සුදුසු දැ යි බැලීමට පරීක්ෂක කණ්ඩායමක් යවන අතර එහි වාර්තාවක් සපයනු ලැබේ. කෙසේ නමුත් අනාගත සත්කාරක රටවල් ප්‍රසිද්ධියට පත් කළ ස්ථානයේ උත්සවයක් පවත්වන ලද අතර 2018 හා 2022 දී පිළිවෙළින් රුසියාව සහ කටාර් දිනා ගත් හ.

2010 සහ 2014 ලෝක කුසලානයේ අවසන් තරඟාවලිය තෝරා ගනු ලැබූ ඒකාබද්ද රටවලට පමණක් සත්කාරකත්වය සඳහා ලංසු තැබීමට ඉඩ දෙමින් රාජ්‍ය ස්න්ධාන අතර කැරකෙමින් පවතී. මෙම ප්‍රතිපත්තිය දකුණු අප්‍රිකාව පරදා ජර්මනිය ජය ගැනීමෙන් ඇති වූ මත බේදයෙන් පසු 2006 තරඟාවලිය සත්කාරකත්වයට පත් කිරීමට හඳුන්වා දෙන ලදී.

ක්‍රියාකාරීත්වය

බ්‍රසීලය  සහ ස්පාඤ්ඤය හැර ජයග්‍රාහකයන් 8කින් 6ක් තම මව් බිමේ ක්‍රීඩා කරමින් ජය ගත් අතර බ්‍රසීලය 1950 තීරණාත්මක තරඟයෙන් දෙවන ස්ථානය ලබා ගනිමින් පරාජය වූ අතර ස්පාඤ්ඤය 1982දී තම මව් බිමේ පැවති තරඟයෙන් දෙවන වටයට ලඟා විය.1966දී එංගලන්තය ද 1998 ෆීෆා ලෝක කුසලාන අවසන් තරඟය  ප්‍රංශය ද ඔවුන්ගේ හුදෙක් කුසලාන පමණක් සත්කාරක ජාතීන් ලෙස ක්‍රීඩා කරමින්  දිනා ගත්හ. උරුගුවේ(1930), ඉතාලිය(1934) හා ආජන්ටිනාව(1978) ඔවුන්ගේ ප්‍රථම කුසලාන සත්කාරක ජාතීන් ලෙසින් ක්‍රීඩා කරමින් දිනා ගත් අතර වෙනත් තරඟ වලින් ද ජය ගත්හ.

එමෙන් ම අනෙක් ජාතීන් ද ක්‍රීඩා වල සත්කාරකත්වය ගැනීමෙන් ජය අත් කර ගත්හ. සත්කාරක ජාතීන් ලෙස ක්‍රීඩා කිරීමෙන් ස්වීඩනය(1958දී දෙවන ස්ථනයා, චිලී(1962දී තෙවන ස්ථානයා, කොරියානු සමූහාණ්ඩුව(2002දී සතරවන ස්ථානයා සහ මෙක්සිකෝව (1986දී හා 1986දී පැවති අර්ධ අවසන් පූර්ව තරඟයා යන සියළුම රටවල්  විශිෂ්ට ප්‍රථිඵල ලබා ගන්නා ලදී. මෙතෙක් පළමු වටයෙන්ම පරාජයට පත් වූ එකම සත්කාරක ජාතිය දකුණු අප්‍රිකාව යි.

සංවිධානය හා මාධ්‍ය ආවරණය

ප්‍රථම වරට පාපන්දු ලෝක කුසලාන තරඟාවලියක් රූපවහහිනියේ විකාශනය කරන ලද්දේ 1954 දීය.
අද වන විට එය ඔලිම්පික් තරඟාවලියද අභිබවමින් ලෝකයේ වැඩිම පිරිසක් නරඹන ක්‍රීඩා ඉසව්ව බවට පත්ව ඇත. වර්ෂ 2006 දී පැවැත්වූ පාපන්දු ලෝක කුසලාන තරඟවලිය නැරඹු ප්‍රේක්ෂක සංඛ්‍යාව බිලියන 26.29 ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇත. අවසාන තරඟය පමණක් ප්‍රේක්ෂකයින් මිලියන 715.1 ක් පමන පිරිසක් නැරඹු බවට ගණන් බල ඇත.

එය ලෝක ජනගහණයෙන් නවයෙන් එකකට පමණ සමාන වේ.2006 ලෝක කුසලාන තරඟාවලිය සඳහා විවිධ රටවලින් පැමිණි ක්‍රීඩක කණ්ඩායම්, ක්‍රීඩා කිරීම සඳහා කණ්ඩායම් වලට බෙදීමේ අවස්ථාව ප්‍රේක්ෂකයින් මිලියන 300 ක් පමණ නරඹා ඇත. 1996 වර්ෂයේ සිට සෑම ලෝක කුසලාන තරඟාවලියක් සඳහාම ඊටම ආවේණික වූ ලාංඡනයක් පවතී.

ප්‍රථම ලෝක කුසලාන ලාංඡනය වනුයේ 1996 තරඟවලිය සඳහා තෝරගත් world cup willie ලාංඡනයයි. මෑතකදී සිට ලෝක කුසලාන තරඟවලි සඳහා ඒ වෙනුවෙන් විශේෂයෙන්ම නිර්මාණය කල පාපන්දු භාවිතා කරනු ලබයි.

ප්‍රතිඵල

මේවාත් බලන්න : අවසන් FIFA ලෝක කුසලාන ලැයිස්තුව

a.e.t.: after extra time
pen.: score in penalty shootout

Notes

කණ්ඩායම් වශයෙන් ලැබූ ජයග්‍රහණ

  බ්‍රසීලය: 5
  ජර්මනිය:4
  ඉතාලිය: 4
  ආජන්ටිනාව: 2
  උරුගුවේ: 2
  එංගලන්තය: 1
  ප්‍රංශය: 1
  ස්පාඤ්ඤය: 1

ඉහලම ස්ථාන සතර කරා ලඟා වන කණ්ඩායම්

<div id="1">* = hosts
^ = includes results representing West Germany between 1954 and 1990
# = states that have since split into two or more independent nations

විවිධ මහද්වීපික කලාප ලැබූ විශිෂ්ට ජයග්‍රහණ

මෙතෙක් පැවති තරඟාවලි වලින් වාඩිම වාර ගණනක් අවසාන තරඟ සඳහා තේරී ඇත්තේ යුරෝපීය හා දකුනු ඇමරිකානු රටවල් වේ. එයින් තරඟ දහයක පමන ජය යුරොපීයන් ලබාගෙන ඇති අතර දකුනු ඇමරිකානුවන් තරඟ නවයක පමණ ජය ලබාගෙන ඇත.
වෙනත් මහාද්වීප වලින් රටවල් දෙකක් පමනක් අවසන් පූර්ව තරඟ සඳහා සුදුසුකම් ලබා ඇත.ඒ 2002 දී ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය හා කොරියානු ජනරජයයි. අප්‍රිකානු ජාතීන් ලබා ඇති හොඳම ජයග්‍රහණ වනුයේ අර්ධ අවසන් පූර්ව තරඟ සඳහා සුදුසුකම් ලැබීමයි.ඒ 1990දී කැමරුන්, 2002දී සෙනෙගල් රාජ්‍යය, 2010දී ගානාව යනාදී වශයෙනි.

දැනට ලෝක කුසලානය ජයග්‍රහණය කර තිබෙන රාජ්‍ය සංගම් වලට අයත් නොවන රටවල් වනුයේ බ්‍රසීලය, ආර්ජන්ටිනාව හා ස්පාඤ්ඤයයි. 1958දී යුරෝපයේදී,1970දී හා 1994දී උතුරු අමරිකාවේදී හා 2002දී ආසියාවේදී බ්‍රසීලය ජයග්‍රාහකයන් බවට පත් විය.
1986දී ආජන්ටිනාව, උතුරු ඇමරිකවේදී ලෝක කුසලානය දිනූ අතර 2010දී ස්පාඤ්ඤය අප්‍රිකාවේදී ලෝක කුසලානය දිනා ගන්නා ලදී. එකම මහාද්වීපයකින් පැමිනි කණ්ඩායම් පිට පිටම ලෝක කුසලානය ජයග්‍රහණය කල අවස්ථාවන් තුනක් ඇත.
ඒ ඉතාලිය 1938, බ්‍රසීලය1968, ස්පාඤ්ඤය 2010දී හා නවතත් ඉතාලිය 2006දී වශයෙනි.

සම්මානයන්

සෑම ලෝක කුසලාන තරඟාවලියක් අවසානයේදිම ලෝක කුසලානයට අමතරව ක්‍රීඩකයන්ගේ හා කණ්ඩායම් වල කුසලතා ඇගයීමට ප්‍රධාන වශයෙන් සම්මානයන් හයක් පිරිනමනු ලබයි.

මාධ්‍ය සාමජිකයන්ගේ ඡන්දයෙන් තෝරන හොදම ක්‍රීඩකයා සඳහා රන් පන්දු සම්මානය හා  දෙවන හා තුන්වන ස්ථාන සඳහා පිරිනමන රිදී හා ලෝකඩ පන්දු සම්මානය.
වැඩිම ලකුණු රැස්කල ක්‍රීඩකයා සඳහ වන රන් සපත්තු සම්මානය හා දෙවන හා තුන්වන ස්ථාන සඳහ පිලිවෙලින් පිරිනමන රිදී හා ලෝකඩ සපත්තු සම්මානය.
හොඳම ගෝලරකින්නා සඳහා වන රන් අත් ආවරණ සම්මනය.
වයස අවුරුදු 21 හෝ ඊට අඩු හොදම ක්‍රීඩකයා සඳහා වන හොදම යොවුන් ක්‍රීඩකයා සම්මානය
සාධාරණ ලෙස ක්‍රීඩා කල හොදම කණ්ඩායම සඳහා පිරිනමන   සාධාරණ ලෙස ක්‍රීඩා කිරීම සඳහා වන සම්මානය.
හොඳම විනෝදාත්මක කණ්ඩායම සඳහා වන සම්මනය.

වාර්තා හා සංඛ්‍යා ලේඛන

වැඩිම වාර ගණනක් ලෝක කුසලාන තරඟ සඳහා තරඟ කල ක්‍රීඩකයන් ලෙස මෙක්සිකෝවේ ඇන්ටොනියෝ කාර්බජල් හා ජර්මනියේ ලෝතර් මැතිව්ස් යන ක්‍රීඩකයන් දෙදෙනා වාර්ථාවට හිමිකම් කියයි. මොවුන් දෙදෙනාම තරඟාවලි පහ බැඟින් ක්‍රීඩාකර ඇත. බ්‍රසීලයේ පේලේ තුන් වරක්ම ලෝක කුසලාන පදක්කම දිනා ගත් එකම ක්‍රීඩකයා වේ.(1958,1962 හා 1970)

මේ අතර තවත් ක්‍රීඩකයන් විසිදෙනෙකුම ලෝක කුසලාන පදක්කම දෙවරක් බැගින් දිනාගැනීමට සමත්ව ඇත.පවත්වා අති සියලුම ලෝක කුසලාන තරඟ වලින් වැඩිම ලකුනු රැස්කරගෙන ඇති ක්‍රීඩකයා වන්නේ බ්‍රසීලයේ රොනාල්ඩෝය. ඔහු ලකුණු 15 ක් රැස්කරගෙන ඇත.(1998-2006)

ලකුණු 14 බැඟින් රැස්කරගෙන ජර්මනියේ මිරොස්ලොව් ක්ලෝස්(2002-2006) හා බටහිර ජර්මනියේ ගේඩ් මුලර්  යන දෙදෙනා දෙවන ස්ථනයේ පසුවේ.
වැඩිම ගෝල රැස්කල ක්‍රීඩකයන් අතර හතරවන ස්ථානයේ රැඳී සිටින ප්‍රංශයේ ජස්ට් ෆොන්ටේන් එකම තරඟයකදී වැඩිම ගෝල රැස්කල ක්‍රීඩකය වේ. එම තරඟයේදී ඔහු රැස්කල ගෝල සංඛ්‍යාව 13 කි.(1958)

ක්‍රීඩකයෙකු මෙන්ම ප්‍රධාන පුහුණුකරු ලෙස ක්‍රියාකරමින් ලෝක කුසලානය දිනගත් ක්‍රීඩකයන් දෙදෙනා වන්නේ බ්‍රසීලයේ මාරියෝ සැගලෝ සහ ජර්මනියේ ෆ්‍රන්ස් බෙකන්බෙවර්ය. 1958 දී හා 1962දී සැගලෝ ක්‍රීඩකයෙකු ලෙසද 1970දී ප්‍රධාන පුහුනුකරු ලෙසද ලෝක කුසලනය ඩිනගන්න ලදී.බෙකන්බෙවර් 1970දී නායකයා ලෙසද 1990දී ප්‍රධාන පුහුනුකරු ලෙසද ලෝක කුසලනය දිනා ගැනීමට දායක විය.

සියළුම ජතික කණ්ඩායම් අතුරින් වැඩිම  ලෝක කුසලන තරඟ සංඛ්‍යාවක් ක්‍රීඩා කර ඇත්තෙ ජර්මනියයි. වැඩිම ලෝක කුසලාන ගෝල සංඛ්‍යාවක් රැස් කල රට වන්නේ බ්‍රසීලයයි. ඒ ගෝල 210ක් ලබගනිමිනි. මෙම කණ්ඩායම් දෙකම සහභගී වූ එකම තරඟය වන්නෙ 2002දී පවති ලෝක කුසලාන අවසන් මහා තරඟයයි.

මේවාත් බලන්න
 FIFA ලෝක කුසලානය තුළ ජාතික කණ්ඩායම් හි සම්ප්‍රාප්තිය
 FIFA කාන්තා ලෝක කුසලානය
 ලෝක කුසලානය නමින් ඇති අනෙකුත් තරඟ ලැයිස්තුව
 1980 Mundialito, ලෝක කුසලානයේ වසර 50 ස්ංවත්සරය වෙනුවෙන් උරුගුවේ පැවති තරඟාවලිය
 FIFA ලෝක කුසලාන Cup All- Time Team
 FIFA ලෝක කුසලාන Dream Team
 FIFA ලෝක කුසලාන නිල ගීය

සටහන් හා ආශ්‍රිත

ග්‍රන්ථනාමාවලිය

බාහිර ඇමුණුම්

 FIFA World Cup official site
 Previous FIFA World Cups

World Cup
World championships
Recurring sporting events established in 1930

ෆීෆා ලෝක කුසලාන


Legforus (n. ? - d. 1200) sau Zegforus a fost un voievod al Transilvaniei intre 1199 și 1200.

Referințe

Conducători ai Transilvaniei
Nașteri cu dată necunoscută
Decese în 1200

Legforus


The year 1706 in science and technology involved some significant events.

Mathematics
 William Jones publishes Synopsis palmariorum matheseos or, A New Introduction to the Mathematics, Containing the Principles of Arithmetic and Geometry Demonstrated in a Short and Easie Method ... Designed for ... Beginners in which he
 proposes using the symbol π (the Greek letter pi, as an abbreviation for perimeter) to represent the ratio of the circumference of a circle to its diameter.
 introduces John Machin's quickly converging inverse-tangent series for π (pi), enabling it to be computed to 100 decimal places.

Technology
 Francis Hauksbee produces his 'Influence machine' to generate static electricity.

Publications
 Johann Jakob Scheuchzer begins publication in Zürich of his Beschreibung der Naturgeschichten des Schweitzerlands giving an account of the natural history and geology of Switzerland.
 Giovanni Battista Morgagni publishes Adversaria anatomica, the first in a series in which he describes his observations of human anatomy.

Births
 January 17 – Benjamin Franklin, American scientist and inventor, known for his experiments with electricity (died 1790)
 January 28 – John Baskerville, English printer and inventor (died 1775)
 February 11 – Nils Rosén von Rosenstein, Swedish pediatrician (died 1773)
 May 12 – François Boissier de Sauvages de Lacroix, French physician and botanist (died 1767)
 June 10 – John Dollond, English optician (died 1761)
 December 17 – Émilie du Châtelet, French mathematician and physicist (died 1749)
 Date unknown – Giuseppe Asclepi, Italian astronomer and physicist (died 1776)

Deaths
 June 15 – Giorgio Baglivi, Italian physician (born 1668)
 August 6 – Jean-Baptiste Du Hamel, French scientist, philosophe (born 1624)
 Date unknown – Jean Le Fèvre, French astronomer (born 1652)
 Date unknown – Jeanne Dumée, French astronomer (born 1660)

References

18th century in science
1700s in science

1706 in science


Rektör, bir üniversitenin akademik ve idari olarak en üst düzey yetkilisidir. Latince kökenlidir ve Latince'de 'yöneten' anlamına gelir. Sözcük, Hristiyanlık dininde kilisedeki yöneticilerden türetilmiştir. Özellikle Anglikan ve Katolik kiliselerinin bazılarında rektörler vardır.

Türk yükseköğretim sistemini düzenleyen Yükseköğretim Kanununa göre devlet üniversitelerinde ve vakıf üniversitelerinde rektör, cumhurbaşkanı tarafından atanır. Vakıf üniversitelerinde ise rektör, mütevelli heyetinin teklifi üzerine cumhurbaşkanınca atanır. Rektörlerin görev süresi dört yıldır ve en fazla iki dönem bu görevde kalabilirler. Rektörlerin yaş haddi 67 olarak belirlenmiştir. Eğer bir rektörün görev süresinin bitimi yaş haddini aşıyor ise bu şart aranmaz ve görev süresinin bitimine kadar görevi devam eder.

Kaynakça

Yükseköğretim
Öğretim görevlileri
Meslekler
Rektörler

Rektör


التعذيب الأبيض هو نوع من أنواع التعذيب النفسي، ويتضمن وحشية في الحرمان الحسي، ويحمل هذا النوع من التعذيب المعتقل إلى فقدان هويته الشخصية وانخفاض إنتاجه البشري من خلال فترات طويلة من العزلة.
وفي إيران يدعى هذا النوع من التعذيب (شکنجه سفید) وهو يمارس على السجناء السياسيين ومعظم السجناء السياسيين الذين يتعرضون لهذا النوع من التعذيب هم الصحفيين، والمحتجزين في سجن إيفين والذي فيه لا تحتاج عمليات التعذيب بالضرورة إلى أذن مباشرة من قبل الحكومة الإيرانية، ويجري فيه التعذيب الأبيض لفترات طويلة من خلال الحبس الانفرادي، خارج نطاق سيطرة سلطات السجن، ويشتهر به القسم 209.
وفي تقرير منظمة العفو الدولية سنة 2004 كانت هناك أدلة موثقة تخص «التعذيب الأبيض» الذي وقع على أمیر عباس فخر آور، وذلك من قبل الحرس الثوري. وفقا للتقرير، الذي كان صدى أول مثال معروف للتعذيب الأبيض في إيران.

انظر أيضًا
 غمس
 تعذيب بالماء

مراجع

التعذيب في إيران
تعذيب
تعذيب في فنزويلا
سيطرة على العقل

تعذيب أبيض


Christopher Robin este un film fantastic de animație live-action din 2018 regizat de Marc Forster. Este o adaptare live-action a filmelor Winnie de Pluș.

Prezentare

Distribuție

|-
| Ewan McGregor || Christopher Robin (Janneman Robinson)
|-
| Hayley Atwell || Evelyn Robin
|-
| Bronte Carmichael || Madeline Robin
|-
| Mark Gatiss || Giles Winslow
|-
| Oliver Ford Davies || tatăl lui Giles Winslow
|-
| Ronke Adekoluejo || Katherine Dane
|-
| Adrian Scarborough || Hal Gallsworthy
|-
| Roger Ashton-Griffiths || Ralph Butterworth
|-
! Actor || Voce
|-
| Jim Cummings || Winnie de Pluș  și Tigger (Tigru)
|-
| Brad Garrett || Eeyore
|-
| Nick Mohammed || Piglet  (Purcel)
|-
| Peter Capaldi || Rabbit  (Iepure)
|-
| Sophie Okonedo || Kanga
|-
| Sara Sheen || Roo
|-
| Toby Jones || Owl (Bufniță)
|}

Note

Legături externe

Filme din 2018
Filme de animație americane
Filme în limba engleză
Filme americane
Filme regizate de Marc Forster
Filme americane despre Al Doilea Război Mondial
Filme fantastice despre Al Doilea Război Mondial

Christopher Robin și Winnie de Pluș


Sporazum Sykes-Picot je tajni ugovor iz 1916., između Velike Britanije i Francuske, uz pristanak Ruskog Carstva i Kraljevine Italije, u kojem su definirani njihove uzajamno dogovorene sfere utjecaja i kontrole nakon očekivane podjele Osmanskog Carstva.

Sporazum se temeljio na pretpostavci da će Trojna antanta uspjeti poraziti Osmanskog Carstva tijekom Prvog svjetskog rata i činio je dio niza tajnih sporazuma koji su se ticali podjele.Osmanskog Carstva. Primarni pregovori koji su doveli do sporazuma dogodili su se između 23. studenoga 1915. i 3. siječnja 1916., kada su britanski i francuski diplomati Mark Sykes i François Georges-Picot parafirali dogovoreni memorandum. Sporazum su ratificirale njihove vlade 9. i 16. svibnja 1916.

Sporazum je praktički podijelio osmanske provincije izvan Arapskog poluotoka na područja britanske i francuske kontrole i utjecaja. Zemlje pod britanskom i francuskom kontrolom podijeljene su linijom Sykes-Picot. Sporazumom je Britaniji dodijeljena kontrola današnjeg južnog Izraela i Palestine, Jordana i južnog Iraka, te dodatnog malog područja koje je uključivalo luke Haifa i Akre kako bi se omogućio pristup Mediteranu. Francuska je trebala kontrolirati jugoistočnu Tursku, sjeverni Irak, Siriju i Libanon.

Kao rezultat uključenog sporazuma Sazonov-Paléologue, Rusija je uz Carigrad trebala dobiti i Zapadnu Armeniju i turske tjesnace koji su joj već bili obećani Carigradskim sporazumom 1915. godine. Italija je pristala na sporazum 1917. godine sporazumom Saint-Jean-de-Mauriennea i dobila južnu Anadoliju
 Palestinska regija, s manjom površinom od kasnijeg Mandata Palestine, trebala je pasti pod "međunarodnu upravu".

Sporazum je u početku korišten izravno kao osnova za anglo-francuski modus Vivendi iz 1918. godine, koji je pružio okvir za upravu okupiranog neprijateljskog teritorija na Levantu. Šire gledano, to je neizravno trebalo dovesti do daljnje podjele Osmanskog carstva nakon osmanskog poraza 1918. Ubrzo nakon rata, Francuzi su Britancima ustupili Palestinu i Mosul. Mandati na Levantu i Mezopotamiji dodijeljeni su na konferenciji u San Remu u travnju 1920., slijedeći Sykes-Picotov okvir; britanski mandat za Palestinu trajao je do 1948. godine, britanski mandat za Mezopotamiju trebao je biti zamijenjen sličnim ugovorom s mandatom Irak, a francuski mandat za Siriju i Libanon trajao je do 1946. Anadolski dijelovi sporazuma dodijeljeni su Sèvreskim ugovorom iz kolovoza 1920.; međutim, te su ambicije osujetili turski rat za neovisnost 1919. – 1923. i naknadni ugovor iz Lozane.

Mnogi sporazum vide kao prekretnicu u odnosima zapada i Arapa. Sporazum je negirao obećanja Ujedinjenog Kraljevstva Arapima u vezi s nacionalnom arapskom domovinom na području Velike Sirije u zamjenu za potporu Britanaca protiv Osmanskog Carstva. Dogovor su, s drugima, objavili boljševici u Moskvi 23. studenoga 1917. i ponovili u britanskom Guardianu 26. studenoga 1917., tako da su se "Britanci osramotili, Arapi uznemirili i Turci oduševili". Sporazum je doveo do velikog negodovanja u regiji, posebno među Arapima, ali i među Kurdima kojima je uskraćena neovisna država.

Motivacija i pregovori

Prethodni sporazumi s Rusijom i Italijom (ožujak – travanj 1915.)

U carigradskom sporazumu od 18. ožujka 1915., nakon početka pomorskih operacija uoči bitke za Galipolje, ruski ministar vanjskih poslova Sergej Sazonov napisao je francuskim i britanskim veleposlanicima i iznio zahtjev da Rusiji pripadnu Carigrad i Dardaneli. U nizu diplomatskih razmjena tijekom pet tjedana, Velika Britanija i Francuska složile su se, iznoseći vlastite tvrdnje, s povećanom sferu utjecaja u Iranu u slučaju Velike Britanije i o aneksiji Sirije (uključujući Palestinu) i Cilicije za Francusku. Dogovoreni su zahtjevi Velike Britanije i Francuske, a sve strane također su se složile da se točno upravljanje Svetim mjestima ostavi za kasnije rješavanje. Da nije bilo ruskih revolucija 1917., Konstantinopol i tjesnaci mogli su biti dodijeljeni Rusiji nakon savezničke pobjede. Ovaj sporazum i Sykes-Picotov sporazum bili su komplementarni, jer su Francuska i Britanija prvo morale zadovoljiti Rusiju kako bi dovršili podjelu Bliskog istoka.

U Londonskom ugovoru od 26. travnja 1915., članak 9. obuhvaćao je obveze u vezi s talijanskog sudjelovanja u bilo kojoj podjeli Osmanskog carstva. U članku se navodi: "Ako Francuska, Velika Britanija i Rusija okupiraju bilo koje teritorije u Turskoj u Aziji tijekom rata, mediteranska regija koja se graniči s provincijom Antalya u gore navedenim granicama pripast će Italiji, koja ima pravo zauzeti ju".

Prethodni dogovor s Arapima (srpanj 1915. – ožujak 1916.)

Dok su Sykes i Picot bili u pregovorima, paralelno su se odvijale rasprave između Hussein bin Alija, šerifa iz Meke, i potpukovnika Sir Henryja McMahona, britanskog visokog povjerenika za Egipat (prepiska McMahon – Hussein). Njihova se prepiska sastojala od deset pisama razmijenjenih od srpnja 1915. do ožujka 1916. godine, u kojima se britanska vlada složila priznati arapsku neovisnost nakon rata u zamjenu za pokretanje arapske pobune protiv Osmanskog carstva od strane šerifa iz Meke.

Područje arapske neovisnosti definirano je tako da ga "na sjeveru ograničavaju Mersin i Adana do 37 stupnjeva širine, što je zemljopisna širina na kojoj se nalaze Birecik, Urfa, Mardin, Midyat, Jerizat (Ibn ʿUma), Amadia, do granice s Perzijom; na istoku granicom Perzije do Perzijskog zaljeva; na jugu Indijskim oceanom, s izuzetkom položaja Aden da ostane takav kakav je; na zapadu Crvenim morem, Sredozemnim morem do Mersina", s izuzetkom dijelova Sirije koji leže zapadno od okruga Damask, Homs, Hama i Alep".

Husseinov odgovor od 1. siječnja na McMahonov 14. prosinca 1915. primljen je u Ministarstvu vanjskih poslova, a McMahonova naslovnica glasi:

Nakon rasprava, Gray je naložio da se Francuzi obavijeste o situaciji, iako Paul Cambon nije sporazum shvatio tako ozbiljno.

Anglo-francuski pregovori (listopad 1915. – ožujak 1916.)

Dana 21. listopada 1915. Gray se sastao s Cambonom i predložio Francuskoj da odredi predstavnika koji će razgovarati o budućim granicama Sirije jer je Britanija željela podržati stvaranje neovisne arapske države. U ovom trenutku Gray se suočio s kontradiktornim tvrdnjama Francuza i Husseina, a dan prije poslao je brzojav u Kairo rekavši Visokom povjereniku da bude što neodređeniji u svom sljedećem pismu Sharifu kada raspravlja o sjeverozapadnom, sirijskom kutu teritorija koji je Hussein tvrdio i ostavio McMahona s "diskrecijskim pravom po tom pitanju jer je hitno i nema vremena za raspravu o točnoj formuli", dodajući: "Ako je potrebno nešto preciznije od ovoga, možete to dati."

Izvori

Literatura
 Anghie, Antony T. "Introduction to Symposium on the Many Lives and Legacies of Sykes-Picot." American Journal of International Law 110 (2016): 105–108.

 Dodge, Toby. "The Danger of Analogical Myths: Explaining the Power and Consequences of the Sykes-Picot Delusion." American Journal of International Law 110 (2016): 132–136.
 Donaldson, Megan. "Textual Settlements: The Sykes–Picot Agreement and Secret Treaty-Making." American Journal of International Law 110 (2016): 127–131.

 Fromkin, David. A Peace to End All Peace: The Fall of the Ottoman Empire and the Creation of the Modern Middle East (1991)
 Gil‐Har, Yitzhak. "Boundaries delimitation: Palestine and Trans‐Jordan." Middle Eastern Studies 36.1 (2000): 68-81. excerpt

 Kedourie, Elie. England and the Middle East: the destruction of the Ottoman Empire, 1914–1921 (1978).
 Kitching, Paula. "The Sykes-Picot agreement and lines in the sand." Historian 128 (2015): 18-22.

 Ottaway, Marina. "Learning from Sykes-Picot." (WWIC Middle East Program Occasional Paper Series, 2015). online

Sporazumi o granicama
Osmansko Carstvo u Prvom svjetskom ratu
Ujedinjeno Kraljevstvo u Prvom svjetskom ratu
Francuska u Prvom svjetskom ratu
Povijest Iraka
Povijest Izraela
Povijest Jordana
Povijest Libanona
Povijest Saudijske Arabije
Povijest Sirije

Sporazum Sykes-Picot


المنتزه الوطني سوس ماسة منتزه وطني مغربي على الساحل الأطلسي بين مدينتي أكادير وتزنيت بجهة سوس ماسة المغرب. تبلغ مساحته 33800 هكتار، منها 12350 هكتارا كمناطق محمية بالملك الغابوي و 21450 هكتارا كمناطق للاستغلال التقليدي بأراضي الجموع والخواص. تم حمايته رسميا كمنتزه وطني سنة 1991م.

يقع المنتزه بمنطقة ذات مناخ جاف، تتميز بتنوع ودينامية في الأوساط الطبيعية، الشيء الذي جعل أصناف عديدة من الحيوانات والنباتات تجد بها الظروف الملائمة لعيشها ونموها.

فلقد تم جرد حوالي 300 صنف من النباتات تمثل فصائل مختلفة، ومنها 13 صنف مستوطن بالجهة الجنوبية الغربية. وأكثر من 30 صنف من الثديات تعيش بمنطقة المنتزه. ويكون مصبي وادي سوس وماسة مناطق رطبة ذات أهمية كبيرة بالنسبة للطيور المائية المهاجرة والقارة منها. كما تعيش بالمنطقة آخر مجموعة لطائر أبو منجل الأقرع الشمالي في العالم (250 طائر منها 50 زوج معشش).

المراجع

طالع كذلك
 محمية تخرخورت الطبيعية بنواحي مراكش.

تأسيسات سنة 1991 في المغرب
جغرافيا جهة سوس ماسة
جهة سوس ماسة درعة
حدائق وطنية في المغرب
محميات المحيط الحيوي في المغرب
مناطق محمية أسست في 1991
مناطق محمية حسب الاتحاد العالمي لحفظ الطبيعة تصنيف II
مواقع رامسار في المغرب

متنزه سوس ماسة الوطني


Gabrielle Anne Kirk McDonald (* 12. April 1942 in Saint Paul, Minnesota) ist eine amerikanische Juristin. Sie war von 1993 bis 1999 als Richterin am Internationalen Strafgerichtshof für das ehemalige Jugoslawien tätig, darunter von 1997 bis 1999 als dessen Präsidentin, und gehört seit 2001 dem Iran-United States Claims Tribunal an.

Leben

Gabrielle Kirk McDonald wurde 1942 in Saint Paul geboren und absolvierte ihre akademische Ausbildung von 1959 bis 1961 an der Boston University, von 1961 bis 1963 am Hunter College sowie danach an der Howard University, an der sie 1966 einen rechtswissenschaftlichen Abschluss als LL.B. erlangte. Anschließend war sie zunächst als Rechtsanwältin für die National Association for the Advancement of Colored People tätig, bevor sie 1969 in Houston eine eigene Kanzlei gründete, in der sie sich auf Fälle von Diskriminierung am Arbeitsplatz spezialisierte.

Im Jahr 1979 wurde sie zur Richterin am United States District Court für den Süden des Bundesstaates Texas ernannt. In diesem Amt war sie bis 1988 tätig, anschließend wirkte sie in Austin erneut in privater Praxis. 1993 folgte ihre Wahl zur Richterin an den neugegründeten Internationalen Strafgerichtshof für das ehemalige Jugoslawien, an dem sie bis 1999 fungierte, darunter von 1997 bis 1999 als Präsidentin des Gerichts. Sie wurde anschließend Sonderberaterin für Menschenrechte des amerikanischen Bergbauunternehmens Freeport-McMoRan und gehört seit 2001 dem Iran-United States Claims Tribunal an.

Gabrielle Kirk McDonald war verheiratet und ist Mutter eines Sohns und einer Tochter.

Auszeichnungen

Gabrielle Kirk McDonald erhielt in Anerkennung ihres Wirkens unter anderem 1998 die Goler-T.-Butcher-Medaille der Amerikanischen Gesellschaft für internationales Recht und von der National Bar Association, einer Vereinigung von Anwälten afroamerikanischer Abstammung, den Equal Justice Award und den Ronald Harmon Brown Award of International Excellence. Die Georgetown University, die University of Notre Dame, die Howard University, das Stetson College of Law und das Amherst College verliehen ihr die Ehrendoktorwürde. Im Jahr 2001 erschien ihr zu Ehren eine Festschrift mit dem Titel "Essays on ICTY Procedure and Evidence in Honour of Gabrielle Kirk McDonald".

Literatur

 Gabrielle Kirk McDonald (Member of the Tribunal since 1993. Elected President in November 1997). In: Yearbook 1998 of the International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia. Vereinte Nationen, Den Haag 2000, ISBN 9-21-156704-1, S. 34

Weblinks

 James G. Apple: Leading Figures in International Law: Gabrielle Anne Kirk McDonald - Judicial Pioneer in International Criminal Law In: International Judicial Monitor Herausgegeben von der International Judicial Academy. Band 1, Ausgabe 1 vom März 2006

Rechtsanwalt (Vereinigte Staaten)
Richter (United States District Court)
Richter (Internationaler Strafgerichtshof)
Ehrendoktor einer Universität
Ehrendoktor der Georgetown University
Ehrendoktor der University of Notre Dame
Ehrendoktor des Amherst College
US-Amerikaner
Geboren 1942
Frau

Gabrielle Kirk McDonald


An Zeuxine plantaginea in uska species han Liliopsida nga syahan ginhulagway ni Heinrich Gustav Reichenbach, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni George Bentham, Joseph Dalton Hooker och Emmanuel Drake del Castillo. An Zeuxine plantaginea in nahilalakip ha genus nga Zeuxine, ngan familia nga Orchidaceae.

Mabibilngan ini ha Samoa. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Zeuxine

Zeuxine plantaginea


أغسطس 2008 هو الشهر الثامن في عام 2008، بدأ يوم الجمعة، وأنتهى يوم الأحد، وأمتد لواحد ثلاثين يومًا.

بوابة:أحداث جارية

مراجع

2008 حسب اليوم
أغسطس حسب السنة
شهور في عقد 2000

أغسطس 2008


Hvor lidt er for meget er en dansk kortfilm fra 1989 med instruktion og manuskript af Ole Henning Hansen. Filmen er produceret af Prisme Film for Astma-Allergi Forbundet.

Handling
Tine på 15 år lider af astma og allergi. Hendes lillebror, Christian er også allergiker. De er på forskellige diæter, hvilket skaber problemer en aften, de er alene hjemme. I skolen føler Tine sig uden for på grund af sin diæt. Heldigvis har hun en god veninde, der støtter hende. En novellefilm om problemerne i en allergikers familie og vennekreds.

Referencer

Eksterne henvisninger

Danske film fra 1989

Kortfilm fra Danmark

Hvor lidt er for meget


An Dactyloctenium aristatum in uska species han Liliopsida nga ginhulagway ni Heinrich Friedrich Link. An Dactyloctenium aristatum in nahilalakip ha genus nga Dactyloctenium, ngan familia nga Poaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Dactyloctenium

Dactyloctenium aristatum


Star Search is an American television show that was produced by T.P.E./Rysher Entertainment from 1983 to 1995, hosted by Ed McMahon, and created by Al Masini. A relaunch was produced by 2929 Productions from 2003 to 2004. On both versions of the show, contestants competed in several genres of entertainment. The show was originally filmed at the Earl Carroll Theatre at 6230 Sunset Blvd. in Hollywood; it was later filmed at the Disney-MGM Studios in Orlando, Florida.

1983–1995 version
While categories varied slightly from season to season, the ten basic categories during the 1983–1995 version were:

 Female singer
 Male singer
 Junior singer (Second half of the season)
 Teen singer (First half of the season)
 Group vocal
 Dance
 Junior dance (First half of the season)
 Teen dance (Second half of the season)
 Spokesmodel
 Comedy

Eight categories were contested per show. Potential contestants auditioned to be on the show. In each category, two selected contestants would compete, a champion and a challenger. The challenger would usually perform first, while the champion performed second. In later seasons, the champion performed first.

All acts were judged by a panel of four judges, and each judge could award an act from one to four stars (later changed to five stars).  Once both acts were complete, Ed would reveal the scores, and the best average won. If there was a tie, a studio audience vote broke the tie, in which case the results were revealed at the end of the show.

Any performer must win at least several shows in a row, depending on the number of shows left in the season, to earn an entry into the next round of the competition; usually this was three or four wins in a row.  In later seasons, three-match winners were automatically retired. In this case, two new performers would compete in that category the following week.

In most seasons, two semifinal shows took place, one in the fall, the other in the spring, prior to the championship show.  Each semifinal used seven judges.  No scoring was used, and the judges' votes weren't revealed, but the acts that won their semifinals would then compete in the championship show.

On the championship show, winners of Male Vocalist, Female Vocalist, Vocal Group, Comedy, and Dance, were awarded $100,000 but no record contract was guaranteed. Many Star Search winners from the early seasons secured recording contracts within a few weeks of the end of the competition—first season vocal group winner Sawyer Brown, first season male vocalist champion Sam Harris and second season male vocalist champion Durell Coleman were the first three, and were later followed by second season vocal group winner Limited Warranty, third season female vocalist champion Linda Eder, second season junior male vocalist champion Jimmy Salvemini, whose album was produced by Luther Vandross, fourth season male vocalist champion David Slater, and third season junior female vocalist runner-up Tiffany.  Despite not winning her competition (she lost to Melissa Moultrie), Tiffany, performing as 'Tiffany Renee,' was the first Star Search alumna to land a #1 hit, with her cover of the Top 5 Tommy James and the Shondells hit "I Think We're Alone Now" —actually improving on the original single's chart performance. The winner of the Spokesmodel category was awarded $100,000 and a contract with a well-known modeling agency.  The first Spokesmodel winner was Tracey Ross, who later became a leading actress on the soap opera Passions.  Winners of Junior Vocalist, Junior Dance, Teen Vocalist, and Teen Dance win $10,000.

In early seasons, before the three match limit rule was adopted, the grand champions were determined by how long a champion held their title.  While it is believed that Sam Harris holds the record for longest championship, at 14 weeks in Season 1, Harris was actually defeated by singer Beau Williams on Harris' 14th attempt. This record is actually held by singer Durell Coleman (1985), who won the $100,000 on Season 2 with 15 wins and no defeats.

In the 1992–93 season, a daily version of the show aired but was cancelled midseason.

In the 1993–1994 season, the title was changed to "Ed McMahon's Star Search."

Former MTV veejay Martha Quinn joined the series as co-host for the 1994–95 season, judging the musical groups competition.

Star Search was typically syndicated on Fox Television Stations (before October 1986, Metromedia, Inc.), stations owned by the Gaylord Broadcasting Co., stations owned by Taft Broadcasting, and stations owned by Cox Communications.

2003–2004 version

In the wake of American Idols success, Arsenio Hall hosted a new version of Star Search, which ran from 2003 to 2004 on CBS. It would be rerun on GSN from 2004 to 2005. This new version was judged by four panelists, including Ben Stein, Naomi Judd, Ahmet Zappa and a rotating celebrity panelist (which in at least one case was McMahon himself). Among the winners were singer Tiffany Evans, comedian John Roy and singer Mark Mejia.

The revival consisted of four seasons. For the first season, the categories were Adult and Junior Singer, Comedy, and Modeling. In seasons two and three, Modeling was replaced with Dance. In the final season, the Comedy category was scrapped altogether and only the singing and dancing categories remained.

For the first three seasons, two new competitors faced off. The three house judges, along with the one celebrity judge, gave each contestant a score on a scale from one to five stars, making a maximum studio score 20 stars. During each commercial break, the home audience went to www.cbs.com/star to rate the competitors who just performed. Each performer could earn up to another 20 stars from the home audience. In the climactic moment before the score from the home audience was revealed, Hall would often say, "Hit me with the digits!"

When the scores were tallied, the higher scoring performer won. If the score was tied, then Hall would read off each performer's score rounded to the nearest hundredth (the at-home score was initially rounded down to the nearest star, unless there was a tie). That performer would then go on to the next round of competition. The only real exception to this format during the first three seasons was that three people competed in the semi-final rounds, not two. After the first three seasons, a special, "Battle of the Best" show took place, where the three Adult Singer, Junior Singer, Comedian, and two Young Dancer Grand Champions (Modeling was only the first season, and Dance had only been around for two seasons) were brought back to face off for an additional $100,000.

For the fourth and final season, three contestants in Adult Singer, Junior Singer, and Dance were brought back to initially compete (Comedy was dropped, jokingly because Naomi gave many comics only one star). The three brought back in each category were not necessarily the Grand Champions of their season. The show scrapped the celebrity judge and had three house judges for the entire series: Naomi Judd, MC Lyte, and Matti Leshem (who tried to berate contestants as Simon Cowell was doing at the time on American Idol).

As in past seasons, two new contestants competed. With only three judges, a score of 15 stars was possible, and ties were broken by a majority vote between the three. This is where the former contestants came in. Initially, in each category, these three performers made up the "Winner's Circle". The winning challenger then had the chance to challenge one of the three performers in his or her respective winner's circle. The winner's circle performer then had to beat or tie the bar set by the challenger; ties were automatically given to the Winner's Circle performer. If they couldn't beat the score, they were out of the competition, and the challenger took his or her place in the Winner's Circle.

Halfway through the program, the three performers in each Winner's Circle competed against each other in a special show. The winner in each category not only received a trip home, but a free pass to the final show. From then on, there were only two people who could be challenged in each Winner's Circle. In the final show, the three people in each Winner's Circle competed against each other for $100,000. This, along with the Free Pass show, were the only two shows which re-adopted the at-home voting concept.

 The Adult Singer group was the only group to record a complete shutout. The three performers in the beginning were there in the end as well.
 The free pass was equally important in the other two groups as well. In both the Dance and Junior Singer categories, not only did the free pass save the winner from being challenged in an ever-changing Winner's Circle, but they ended up winning their group finals (Junior Singer Mark Mejia and Dancer Jon Cruz).
 Adult Singer and season 1 champion Jake Simpson was challenged a record four times during his tenure in the Winner's Circle. He not only went a perfect 4–0, but he also won his group final. The only match he lost that entire season was the Winner's Circle Square-Off Special.

At the same time, a spin-off called Star Search – Das Duell der Stars von Morgen was produced and aired in Germany, but with less success than the more popular show Deutschland sucht den Superstar, the German version of the Idol franchise.

Notable competitors

Competition winners

Other performers

In popular culture
Steve Oedekerk appeared with Ed McMahon on a 1989 episode of Full House, where character Joey Gladstone scores a perfect 4 stars, tying Oedekerk, but loses the chance to continue after an audience vote breaks the tie.

References

External links
Star Search at the National Film and Sound Archive of Australia
 Official Website (CBS Version|via Internet Archive)

1980s American reality television series
1990s American reality television series
2000s American reality television series
CBS original programming
First-run syndicated television programs in the United States
Singing talent shows
Music competitions in the United States
Talent shows
Television series by Metromedia
American television series revived after cancellation
Television series by CBS Studios
1983 American television series debuts
2003 American television series debuts
1995 American television series endings
2004 American television series endings
English-language television shows
Television series created by Al Masini
Operation Prime Time

Star Search


Yıldırımçatak, Ankara ilinin Kızılcahamam ilçesine bağlı bir mahalledir.

Tarihçe
Köy, adını Yıldırım Bayezid'tan almıştır. Yıldırım Beyazıt ile Timur arasında Çubuk Ovası'nda yapılan savaşa giderken, Yıldırım Beyazıt'ın askerleri, Yıldırım bölgesinde konaklamıştır. Çatak adını da iki derenin birleştiği yerden almıştır.
Her ne kadar Kızılcahamlılara çıtak denmesinin sebebi Berçin Çatak ve Yıldırım Çatak köy isimlerinden kaynaklandığı söylense de doğru değildir. Türkiye Türkçesinde iki kelime farklı anlamlar içermektedir. Türkiye'deki diğer Çatak isimli yerleşim yerlerinde olduğu gibi iki derenin birleştiği, iki yamacın birleştiği veya iki yolun birleştiği manasında adlandırılmıştır.
Aydos dağında hayvanları otlatmak için 20 haneli yaylası bulunmaktadır.

Coğrafya
Ankara iline 108 km, Kızılcahamam ilçesine 30 km uzaklıktadır.

Nüfus

Kızılcahamam'ın mahalleleri

Yıldırımçatak, Kızılcahamam


Svijet

Zgrade i druge građevine

Događaji

Osnivanja

Nagrade i priznanja

Rođenja

Smrti

Hrvatska i u Hrvata

Zgrade i druge građevine
 Crkva sv. Vida u Velom Grablju (prema natpisu na pročelju)

Događaji

Osnivanja

Nagrade i priznanja

Rođenja

Smrti

Izvori

Vanjske poveznice

Arhitektura u 1205.


طبقات الفقهاء الشافعية، هو كتاب لابن الصلاح.
طبقات الشافعية، هو كتاب لابن قاضي شهبة.
طبقات الشافعية الكبرى، هو كتاب لتاج الدين السبكي.

طبقات الشافعية


Rafael Benítez Maudes (d. 16 Nisan 1960, Madrid), İspanyol eski futbolcu ve teknik direktör.

Futbolculuk kariyeri
Rafael Benitez futbola küçük yaşlarda Real Madrid altyapısında başladı. Ancak faal sporculuk hayatı sakatlıklar yüzünden pek uzun sürmedi. 1979 yılında Meksika'da düzenlenen Dünya Üniversiteler şampiyonasında dizinden ciddi biçimde sakatlandı. Bu nedenle faal futbol hayatında üçüncü ligden ötesine geçemedi. 26 yaşında futbol oynamayı bırakan Benitez, teknik direktör olmaya karar verdi ve Real Madrid'in altyapısında göreve başladı.

Teknik direktörlük kariyeri
Altyapıda gösterdiği performans ile hızla yükselen Benitez kısa sürede İspanyol ekibinin yardımcı antrenörü konumuna geldi. 1995 yılında Valladolid'i çalıştırmaya başladı. Fakat başarılı olamadı 23 maç sonunda görevden alındı. Ertesi sezon Osasuna'yı çalıştırmaya başlayan Benitez'in 9 maç sonunda görevine son verildi. İspanya'da Benitez'in teknik direktörlüğü sorgulanmaya başlanırken kariyerinin dönüm noktası CF Extremadura oldu. La Liga 2'de mücadele eden takımı ilk sezonda La Liga'ya taşıdı. 2 sezon sonra Tenerife ile aynı başarıyı tekrarladı. Bu başarıları Valencia dikkatini çekti ve bu kulüpte çalışmaya başladı. 3 sezonda iki kez La Liga şampiyonluğu ve bir kez de UEFA Kupası kazandı. Bu başarılardan sonra Benítez, Valencia'da sadece üç sezon geçirmesine rağmen kulübün tarihinden bugüne var olan en iyi menajeri konumuna geldi. 2004 senesinde Liverpool'a geçti, 2005 senesinde takımın UEFA Şampiyonlar Ligi kupasını kaldırmasını sağladı. 3 Haziran 2010 tarihinde; Benitez, 3 milyon sterlin karşılığında Liverpool'dan ayrılmış ve Inter'in başına geçmiştir. Fakat bu takımdaki başarısız yönetimi sonrası devre arasında kulüp başkanı Massimo Moratti tarafından görevden alınmıştır. 22 Kasım 2012'de Chelsea kulübünün başına getirilmiştir. Chelsea ile 2012-13 UEFA Avrupa Ligi kupasını kazandı.

Mayıs 2013'te Chelsea ile UEFA Avrupa Ligi şampiyonu oldu.

Benítez 27 Mayıs 2013'te İtalyan ekibi Napoli ile anlaştı. 2014-2015 sezonu sonunda Napoli'deki görevinden istifa eden Benitez 3 Haziran 2015 tarihinde Real Madrid ile 3 yıllık sözleşme imzaladı. Ancak takımın aldığı kötü sonuçlar nedeniyle 3 Ocak 2016'da görevine son verildi.

Kaynakça

Liverpool FC teknik direktörleri
Valencia CF teknik direktörleri
La Liga teknik direktörleri
Premier League teknik direktörleri
Madrid doğumlu futbolcular
1960 doğumlular
İspanyol futbolcular
İspanyol teknik direktörler
FC Internazionale Milano teknik direktörleri
Real Valladolid CF teknik direktörleri
CA Osasuna teknik direktörleri
CD Tenerife teknik direktörleri
Yaşayan insanlar
UEFA Şampiyonlar Ligi kazanan teknik direktörler
Defans futbolcuları
UEFA Avrupa Ligi kazanan teknik direktörler
Newcastle United FC teknik direktörleri
İngiltere'deki İspanyol gurbetçiler

Rafael Benítez


Le manuel d'Oxford désigne deux ouvrages différents publiés par l'Institut de droit international, qui rassemblent des règles relatives à la conduite de la guerre. Le Manuel des lois de la guerre sur terre, adopté en 1880, contient des règles pour la guerre sur terre et a été une base importante de la Convention de La Haye de 1899 et 1907 concernant les lois et coutumes de la guerre sur terre. En 1913, le Manuel des lois de la guerre maritime a été publié, contenant des règles pour la guerre sur mer. Une version modernisée du Manuel d'Oxford de 1913 a été adoptée en 1994 sous le nom de Manuel de Sanremo.

Manuel d'Oxford de 1880
Après l'échec de la conférence de Bruxelles de 1874 dont les conclusions n'ont pas été ratifiées, l'Institut de droit international a nommé un comité pour examiner la Déclaration de Bruxelles et soumettre des propositions. Cela a conduit à la rédaction du Manuel d'Oxford, adopté à l'unanimité 1880 par l'Institut de droit international lors de sa sixième session le , à Oxford, sous le titre Manuel des lois de la guerre sur terre, ou, en anglais, The Laws of War on Land (« Les règles de la guerre terrestre »), contenant 86 articles sur la guerre terrestre.

Ce texte était principalement destiné à servir de base à la législation nationale sur la loi martiale dans les États de l'époque, car les membres de l'Institut ne considéraient pas encore le moment était venu d'un accord international sur ce sujet. Ce manuel n'avait aucun caractère contraignant en droit international. Cependant, il a constitué une base importante pour les accords ultérieurs dans ce domaine, tels que la Première conférence de La Haye de 1899 et la Seconde conférence de La Haye de 1907, les Conventions de Genève pour le traitement des prisonniers de guerre et de la population civile de 1929 et 1949, et la Convention de La Haye de 1954 pour la protection des biens culturels en cas de conflits armés.

Le manuel d'Oxford de 1880 a défini et réaffirmé un certain nombre de principes fondamentaux de la guerre déjà énoncés dans les actes de la conférence de Bruxelles :
 interdiction d'utiliser des substances toxiques en temps de guerre,
 interdiction de tuer un ennemi sans défense ou qui se rendait,
 interdiction de donner l'ordre de ne pas faire de quartier,
 interdiction de l'utilisation abusive du drapeau parlementaire, des drapeaux nationaux des parties en conflit et de l'emblème protecteur de la Convention de Genève de 1864,
mais aussi d'éviter les souffrances inutiles et l'interdiction de trahison.  En ce qui concerne le traitement des soldats blessés et malades, le Manuel adopte les règles de la première Convention de Genève de 1864. Concernant l'internement des prisonniers de guerre, la captivité n'est pas une mesure punitive ni un acte de rétribution, et les prisonniers de guerre doivent être traité humainement en conséquence.

Manuel d'Oxford de 1913
Dans sa  session tenue à Oxford le , L'Institut de droit international a adopté le Manuel des lois de la guerre maritime, en anglais, Manual of the Laws of Naval War. Ce manuel contenait des règlements sur la guerre navale analogues au manuel de 1880. Ce manuel comprenait 116 articles et un article complémentaire. À la différence du manuel de 1880 qui n'était basé sur aucun accord international et visait à servir de modèle pour une législation nationale, le manuel de 1913 était en grande partie un résumé des règles déjà en vigueur dans le droit international avec la Déclaration de Paris de 1856 et le biais de plusieurs des Conventions de La Haye de 1907.

Le manuel d'Oxford de 1913 a repris certains principes essentiels du manuel d'Oxford de 1880, avec éventuellement une adaptation nécessaire à la guerre navale. Par exemple, l'interdiction de tuer un ennemi incapable de se rendre ou qui se rendait a été complétée par une interdiction de couler les navires ennemis qui se rendaient jusqu'à ce que l'équipage ait abandonné le navire. L'utilisation de torpilles, qui ne devenaient pas inefficaces si elles manquaient leur cible, et les mines de contact étaient également interdites dans les eaux libres qui ne font pas partie du territoire de l'une des parties au conflit. Les règles comprenaient également l'obligation de retirer toutes les mines dans la mesure du possible après la fin de la guerre.

Sources

Références

Bibliographie

Annexes

Articles connexes
 Institut international de droit humanitaire

Liens externes
  CICR : Manuel d'Oxford des lois de la guerre sur terre. Oxford, 9 septembre 1880
  CICR : Manuel d'Oxford des lois de la guerre maritime. Oxford, 9 août 1913
  San Remo Manual (version originale)
  CICR : Manuel de San Remo sur le droit international applicable aux conflits armés en mer

Blocus
Droit de la mer
Droit international humanitaire
Oxford

Manuel d'Oxford


Alan Mowbray (18 de agosto de 1896 – 25 de marzo de 1969) fue un actor teatral, cinematográfico y televisivo británico, aunque con una exitosa carrera en Hollywood, Estados Unidos.

Biografía

Su verdadero nombre era Alfred Ernest Allen, y nació en Londres, Inglaterra. Sirvió con distinción en el Ejército Británico durante la Primera Guerra Mundial, siendo recompensado con la Medalla Militar por su valor. Se inició como actor teatral, buscando oportunidades en los Estados Unidos, donde actuó en el circuito de Broadway y formó parte de una compañía itinerante.

Ya con el nombre artístico de Alan Mowbray, debutó en el cine en 1931, prosiguiendo con una carrera como actor de carácter durante la cual actuó en más de 140 títulos, destacando su papel de mayordomo en la comedia Merrily We Live. En los años de la Segunda Guerra Mundial hizo una memorable interpretación como el Diablo en la comedia propagandística de Hal Roach The Devil with Hitler.

En el medio televisivo hizo unas dos docenas de papeles como artista invitado en diferentes series. Además, interpretó el papel del título en la serie Colonel Humphrey Flack, la cual se emitió por vez primera en 1953-1954 y después en 1958-1959. En la temporada televisiva 1954-1955 Mowbray fue Mr. Swift en la sitcom de la NBC The Mickey Rooney Show: Hey, Mulligan.

Mowbray fue miembro fundador del Sindicato de Actores estadounidense, y sus intereses le llevaron a formar parte también de la Royal Geographic Society británica.

Alan Mowbray falleció a causa de un infarto agudo de miocardio en 1969 en Hollywood, California, y fue enterrado en el Cementerio de Holy Cross, en Culver City, California.

Selección de su filmografía

God's Gift to Women (1931)
Alexander Hamilton (1931)
Honor of the Family (1931)
The Man from Yesterday (Esta noche es nuestra) (1932)
Winner Take All (O todo o nada) (1932)
Jewel Robbery (1932)
The Man Called Back (1932)
Sherlock Holmes (1932)
Two Against the World (1932)
Nuestros superiores (1933)
A Study in Scarlet (1933)
Peg o' My Heart (1933)
The Midnight Club (1933)
Voltaire (1933)
La plaza de Berkeley (1933)
Roman Scandals (Escándalos romanos) (1933)
The House of Rothschild (La casa de los Rothschild) (1934)
The Girl from Missouri (Busco un millonario)  (1934)
Charlie Chan in London (1934)
Becky Sharp (La feria de la vanidad)  (1935)
The Gay Deception (La alegre mentira) (1935)
She Couldn't Take It (La danza de los ricos) (1935)
Rose-Marie (1936)
Desire (Deseo) (1936)
Mary of Scotland (1936)
My Man Godfrey  (1936)
Ladies in Love (1936)
On the Avenue (1937)
The King and the Chorus Girl (1937)
Topper (Una pareja invisible, 1937)
Stand-In (Siempre Eva, 1937)

Merrily We Live (1938)
Vogues of 1938 (1938)
There Goes My Heart (Se ha perdido una millonaria) (1938)
Topper Takes a Trip (1939)
Music in My Heart (1940)
The Boys from Syracuse (1940)
That Hamilton Woman (Lady Hamilton) (1941)
That Uncertain Feeling (Lo que piensan las mujeres)  (1941)
I Wake Up Screaming (1941)
The Devil with Hitler  (1942)
His Butler's Sister (La hermanita del mayordomo) (1943)
Slightly Dangerous (1943)
Holy Matrimony (1943)
The Doughgirls (1944)
Terror by Night  (1946)
Pasión de los fuertes  (1946)
Lured (El asesino poeta) (1947)
Captain from Castile (El capitán de Castilla) (1947)
Every Girl Should Be Married (En busca de marido) (1948)
Abbott and Costello Meet the Killer, Boris Karloff (1949)
Wagon Master (1950)
The Jackpot (Cuidado con los inspectores) (1950)
Blackbeard the Pirate (El pirata Barbanegra) (1952)
Androcles and the Lion (Androcles y el león) (1952)
Ma and Pa Kettle at Home (1954)
Once Upon a Honeymoon (1956) (corto)
The Man Who Knew Too Much (1956)
El rey y yo  (1956)
La vuelta al mundo en ochenta días  (1956)
A Majority of One  (1962)

Trabajo televisivo
The Patty Duke Show
Maverick, en el episodio "The Misfortune Teller".

Referencias

Enlaces externos

Alan Mowbray en Great Character Actors
The Adventures of Colonel Flack

Actores de cine de Inglaterra
Actores de teatro de Inglaterra
Actores de televisión de Inglaterra
Fallecidos por infarto agudo de miocardio
Condecorados con la Medalla Militar (Reino Unido)
Nacidos en Londres

Alan Mowbray


Før det brænder er en dansk dokumentarfilm fra 1977 instrueret af Mogens Petersen efter eget manuskript.

Handling
Filmen skildrer de mange farer, der lurer i hverdagen, for at brand kan opstå i hjemmet. Der redegøres for de menneskelige fejl, der i høj grad er medvirkende til, at brande opstår, og der gives gode råd om forebyggelse og slukning.

Referencer

Eksterne henvisninger

Dokumentarfilm fra Danmark
Danske film fra 1977

Før det brænder


60008 Jarda este un asteroid din centura principală de asteroizi.

Descriere
60008 Jarda este un asteroid din centura principală de asteroizi. A fost descoperit pe  la Observatorul din Ondřejov de Lenka Šarounová. Asteroidul prezintă o orbită caracterizată de o semiaxă mare de 3,08 ua, o excentricitate de 0,13 și o înclinație de 1,5° în raport cu ecliptica.

Vezi și
 Lista planetelor minore: 60001-61000
 Centura de asteroizi

Referințe

Obiecte astronomice descoperite în 1999
Centura de asteroizi

60008 Jarda


John e William Merfold eram dois irmãos que viviam em Sussex, Inglaterra, em meados do século XV.

Em 1451, ambos foram indiciados em 1451 por incitar publicamente o assassinato da nobreza e do clero e por defender a deposição do Rei Henrique VI. Eles também defendiam a formação de um governo integrado por pessoas comuns.

Esse incidente ocorreu pouco após a Rebelião de Jack Cade.

Contexto

A Peste Negra, que atingiu a Inglaterra com severidade, entre 1348 e 1349, gerou uma crise econômica na Inglaterra que duraria cerca de 150 anos. A fase mais aguda dessa crise ocorreu entre 1440 e 1480 e ficou conhecida na Inglaterra como a "Grande Depressão Depressão do Século XV", que, aliás, afetou toda a Europa. A economia da Inglaterra só se recuperou na década de 1470, quando os preços começaram a se recuperar.

A "Grande Depressão Depressão do Século XV" teve uma série de outras causas (além da Peste Negra):
Uma série de invernos rigorosos na década de 1430, que terminou com três colheitas desastrosas;
A escassez de moedas e uma redução no crédito em toda a Europa atingiu o pico na década de 1460, causada por um desequilíbrio de pagamentos para bens de luxo importados e uma redução na produção das minas de prata do continente;
À medida em que a economia encolheu, as exportações nacionais, que atingiram um pico na década de 1440, caíram pela metade em duas décadas, e um colapso no comércio ultramarino de lã fez com que o preço da lã caísse significativamente, desse modo, houve desemprego entre os que trabalhavam na cadeia produtiva de lã, causando reflexos negativos no conjunto da economia da Inglaterra;
a situação se agravou quando a Liga Hanseática a embargou as exportações inglesas;
o comércio de lã também foi prejudicado pela Guerra dos Cem Anos.

Nesse contexto, alguns moradores de Kent e de outros lugares colocaram toda a culpa por suas dificuldades econômicas no Rei Henrique VI.

Para artesãos ou trabalhadores que antes haviam conhecido maior prosperidade, a tributação se tornou insuportável.

Na Ânglia Oriental, o Duque de Suffolk usou seu acesso aos tribunais e ao regime para oprimir seus inquilinos e se promover pessoalmente.

Essas injustiças e o que o historiador medieval A. J. Pollard descreveu como o "abuso sistemático de poder em nome do rei" foram piores em Kent , mas também ocorreram em Sussex e em outros lugares no sul da Inglaterra, o que resultou em diversas insurreições.

Em janeiro de 1450, teve início, em Kent, uma revolta foi liderada por um trabalhador chamado Thomas Cheyne, que se autodenominava "o eremita Barba Azul", as autoridades agiram rapidamente e Cheyne foi executado como traidor.

Em maio de 1450, teve início, também em Kent, a Rebelião de Jack Cade que marchou em direção a Londres, forçando o rei a recuar para o Castelo de Kenilworth em Warwickshire.

A revolta

No dia 26 de julho de 1450, quinze dias após a morte de Cade, John e William Merfold, que eram pequenos fornecedores de alimentos para embarcações, declararam em um mercado público que o rei era um "tolo natural" que deveria ser deposto.

Em agosto, William Howell de Sutton encorajou homens das cidades de Chichester, Bramber e Steyning a se juntarem a ele na rebelião depois do "Dia de São Bartolomeu" (27 de agosto).

Em setembro, 40 homens preparados para a guerra chegaram à Eastbourne.

Em outubro, John Merfold declarou em uma cervejaria que as pessoas iriam se levantar.

Ao longo de outubro e novembro, homens armados com porretes e arcos se reuniram perto de Horsham, Robertsbridge e por todo o Distrito de Wealden.

Por toda a Região de Sussex, bandos espancaram e pilharam nobres e clérigos, motivados pela hostilidade de classe.

Em Robertsbridge, eles se opuseram às taxas cobradas pelo clero local, e em Eastbourne, aos altos aluguéis de terras. Os rebeldes em Hastings declararam seu desejo por um novo rei.

Repressão

Durante a Semana da Páscoa, na primavera de 1451, ocorreram reuniões em Rotherfield, Mayfield e Burwash em Sussex, e em alguns assentamentos dentro de Kent. A maioria dos participantes era jovem e dentre esses se encontravam artesãos qualificados, poucos eram trabalhadores agrícolas ou lavradores. Os rebeldes exigiram a deposição do Rei Henrique VI fosse deposto, que todos os senhores e altos clérigos fossem mortos e que 12 dentre eles fossem nomeados para governar Sussex.

De acordo com as acusações elaboradas na época: "Os rebeldes desejavam. assim como os lollards e hereges, uma comunhão de bens.

As autoridades reais responderam rapidamente prendendo os suspeitos rebeldes. Quatro homens de Sussex foram enforcados e a resistência quebrada.

Significado

A maioria das rebeliões camponesas, incluindo a Revolta dos Camponeses de 1381, expressou alguma fé na harmonia social existente e na vontade do rei de apoiar sua causa.

Um manifesto produzido pela Rebelião de Jack Cade declarou: "nós não culpamos todos os lordes".

De acordo com Tedj Ghomri, "As revoltas de Sussex de 1450-1451 incitadas pelos Merfolds não tinham tanta fé na ordem social estabelecida, e ameaçaram atacar especificamente senhores, bispos, sacerdotes e até mesmo o Rei."

O historiador David Rollison sustentou que as declarações social e politicamente radicais dos Merfolds apoiam a hipótese de que as revoltas foram motivadas por antagonismos de classe de longa data. Rollison segue as alegações do historiador social Andy Wood e do jurista inglês do século XV Sir John Fortescue, que argumentam que a recessão econômica de meados do século XV apenas ampliou os antagonismos de classe rotineiros entre as comunidades aldeãs e a pequena nobreza. A ideia de que mesmo os reis poderiam ser disciplinados ou depostos pela vontade popular foi um aspecto importante da política inglesa nos séculos que se seguiram à assinatura da Magna Carta em 1215.

Os documentos do tribunal de Sussex durante o período mencionam frequentemente a pobreza dos inquilinos, incapacidade de pagar multas ou impostos e abandono de terras ou gado.

Os rebeldes também podem ter sido influenciados por pregadores lolardos, cinco dos quais, tinha sido executados anos antes (em 1438), em Tenterden, Kent.

Rebeliões da Inglaterra
Rebeldes
Revoltas do final da Idade Média
História política do Reino Unido

John e William Merfold