Glia, also called glial cells (gliocytes) or neuroglia, are non-neuronal cells in the central nervous system (brain and spinal cord) and the peripheral nervous system that do not produce electrical impulses. The neuroglia make up more than one half the volume of neural tissue in our body. They maintain homeostasis, form myelin in the peripheral nervous system, and provide support and protection for neurons. In the central nervous system, glial cells include oligodendrocytes, astrocytes, ependymal cells and microglia, and in the peripheral nervous system they include Schwann cells and satellite cells.

Function
They have four main functions:
to surround neurons and hold them in place
to supply nutrients and oxygen to neurons
to insulate one neuron from another
to destroy pathogens and remove dead neurons.
They also play a role in neurotransmission and synaptic connections, and in physiological processes such as breathing. While glia were thought to outnumber neurons by a ratio of 10:1, recent studies using newer methods and reappraisal of historical quantitative evidence suggests an overall ratio of less than 1:1, with substantial variation between different brain tissues.

Glial cells have far more cellular diversity and functions than neurons, and glial cells can respond to and manipulate neurotransmission in many ways. Additionally, they can affect both the preservation and consolidation of memories.

Glia were discovered in 1856, by the pathologist Rudolf Virchow in his search for a "connective tissue" in the brain. The term derives from Greek γλία and γλοία "glue" ( or ), and suggests the original impression that they were the glue of the nervous system.

Types

Macroglia
Derived from ectodermal tissue.

Microglia

Microglia are specialized macrophages capable of phagocytosis that protect neurons of the central nervous system. They are derived from the earliest wave of mononuclear cells that originate in yolk sac blood islands early in development, and colonize the brain shortly after the neural precursors begin to differentiate.

These cells are found in all regions of the brain and spinal cord. Microglial cells are small relative to macroglial cells, with changing shapes and oblong nuclei. They are mobile within the brain and multiply when the brain is damaged. In the healthy central nervous system, microglia processes constantly sample all aspects of their environment (neurons, macroglia and blood vessels). In a healthy brain, microglia direct the immune response to brain damage and play an important role in the inflammation that accompanies the damage. Many diseases and disorders are associated with deficient microglia, such as Alzheimer's disease, Parkinson's disease and ALS.

Other
Pituicytes from the posterior pituitary are glial cells with characteristics in common to astrocytes. Tanycytes in the median eminence of the hypothalamus are a type of ependymal cell that descend from radial glia and line the base of the third ventricle. Drosophila melanogaster, the fruit fly, contains numerous glial types that are functionally similar to mammalian glia but are nonetheless classified differently.

Total number
In general, neuroglial cells are smaller than neurons. There are approximately 85 billion glia cells in the human brain, about the same number as neurons. Glial cells make up about half the total volume of the brain and spinal cord. The glia to neuron-ratio varies from one part of the brain to another. The glia to neuron-ratio in the cerebral cortex is 3.72 (60.84 billion glia (72%); 16.34 billion neurons), while that of the cerebellum is only 0.23 (16.04 billion glia; 69.03 billion neurons). The ratio in the cerebral cortex gray matter is 1.48, with 3.76 for the gray and white matter combined. The ratio of the basal ganglia, diencephalon and brainstem combined is 11.35.

The total number of glia cells in the human brain is distributed into the different types with oligodendrocytes being the most frequent (45–75%), followed by astrocytes (19–40%) and microglia (about 10% or less).

Development

Most glia are derived from ectodermal tissue of the developing embryo, in particular the neural tube and crest. The exception is microglia, which are derived from hematopoietic stem cells. In the adult, microglia are largely a self-renewing population and are distinct from macrophages and monocytes, which infiltrate an injured and diseased CNS.

In the central nervous system, glia develop from the ventricular zone of the neural tube. These glia include the oligodendrocytes, ependymal cells, and astrocytes. In the peripheral nervous system, glia derive from the neural crest. These PNS glia include Schwann cells in nerves and satellite glial cells in ganglia.

Capacity to divide
Glia retain the ability to undergo cell divisions in adulthood, whereas most neurons cannot. The view is based on the general inability of the mature nervous system to replace neurons after an injury, such as a stroke or trauma, where very often there is a substantial proliferation of glia, or gliosis, near or at the site of damage. However, detailed studies have found no evidence that 'mature' glia, such as astrocytes or oligodendrocytes, retain mitotic capacity. Only the resident oligodendrocyte precursor cells seem to keep this ability once the nervous system matures.

Glial cells are known to be capable of mitosis. By contrast, scientific understanding of whether neurons are permanently post-mitotic, or capable of mitosis, is still developing. In the past, glia had been considered to lack certain features of neurons. For example, glial cells were not believed to have chemical synapses or to release transmitters. They were considered to be the passive bystanders of neural transmission. However, recent studies have shown this to not be entirely true.

Functions
Some glial cells function primarily as the physical support for neurons. Others provide nutrients to neurons and regulate the extracellular fluid of the brain, especially surrounding neurons and their synapses. During early embryogenesis, glial cells direct the migration of neurons and produce molecules that modify the growth of axons and dendrites. Some glial cells display regional diversity in the CNS and their functions may vary between the CNS regions.

Neuron repair and development
Glia are crucial in the development of the nervous system and in processes such as synaptic plasticity and synaptogenesis. Glia have a role in the regulation of repair of neurons after injury. In the central nervous system (CNS), glia suppress repair. Glial cells known as astrocytes enlarge and proliferate to form a scar and produce inhibitory molecules that inhibit regrowth of a damaged or severed axon. In the peripheral nervous system (PNS), glial cells known as Schwann cells (or also as neuri-lemmocytes) promote repair. After axonal injury, Schwann cells regress to an earlier developmental state to encourage regrowth of the axon. This difference between the CNS and the PNS, raises hopes for the regeneration of nervous tissue in the CNS. For example, a spinal cord may be able to be repaired following injury or severance.

Myelin sheath creation
Oligodendrocytes are found in the CNS and resemble an octopus: they have bulbous cell bodies with up to fifteen arm-like processes. Each process reaches out to an axon and spirals around it, creating a myelin sheath. The myelin sheath insulates the nerve fiber from the extracellular fluid and speeds up signal conduction along the nerve fiber. In the peripheral nervous system, Schwann cells are responsible for myelin production. These cells envelop nerve fibers of the PNS by winding repeatedly around them. This process creates a myelin sheath, which not only aids in conductivity but also assists in the regeneration of damaged fibers.

Neurotransmission
Astrocytes are crucial participants in the tripartite synapse. They have several crucial functions, including clearance of neurotransmitters from within the synaptic cleft, which aids in distinguishing between separate action potentials and prevents toxic build-up of certain neurotransmitters such as glutamate, which would otherwise lead to excitotoxicity. Furthermore, astrocytes release gliotransmitters such as glutamate, ATP, and D-serine in response to stimulation.

Clinical significance

While glial cells in the PNS frequently assist in regeneration of lost neural functioning, loss of neurons in the CNS does not result in a similar reaction from neuroglia. In the CNS, regrowth will only happen if the trauma was mild, and not severe. When severe trauma presents itself, the survival of the remaining neurons becomes the optimal solution. However, some studies investigating the role of glial cells in Alzheimer's disease are beginning to contradict the usefulness of this feature, and even claim it can "exacerbate" the disease. In addition to affecting the potential repair of neurons in Alzheimer's disease, scarring and inflammation from glial cells have been further implicated in the degeneration of neurons caused by amyotrophic lateral sclerosis.

In addition to neurodegenerative diseases, a wide range of harmful exposure, such as hypoxia, or physical trauma, can lead to the end result of physical damage to the CNS. Generally, when damage occurs to the CNS, glial cells cause apoptosis among the surrounding cellular bodies. Then, there is a large amount of microglial activity, which results in inflammation, and, finally, there is a heavy release of growth inhibiting molecules.

History
Although glial cells and neurons were probably first observed at the same time in the early 19th century, unlike neurons whose morphological and physiological properties were directly observable for the first investigators of the nervous system, glial cells had been considered to be merely "glue" that held neurons together until the mid-20th century.

Glia were first described in 1856 by the pathologist Rudolf Virchow in a comment to his 1846 publication on connective tissue. A more detailed description of glial cells was provided in the 1858 book 'Cellular Pathology' by the same author.

When markers for different types of cells were analyzed, Albert Einstein's brain was discovered to contain significantly more glia than normal brains in the left angular gyrus, an area thought to be responsible for mathematical processing and language. However, out of the total of 28 statistical comparisons between Einstein's brain and the control brains, finding one statistically significant result is not surprising, and the claim that Einstein's brain is different is not scientific (c.f. Multiple comparisons problem).

Not only does the ratio of glia to neurons increase through evolution, but so does the size of the glia. Astroglial cells in human brains have a volume 27 times greater than in mouse brains.

These important scientific findings may begin to shift the neurocentric perspective into a more holistic view of the brain which encompasses the glial cells as well. For the majority of the twentieth century, scientists had disregarded glial cells as mere physical scaffolds for neurons. Recent publications have proposed that the number of glial cells in the brain is correlated with the intelligence of a species. Moreover, evidences are demonstrating the active role of glia, in particular astroglia, in cognitive processes like learning and memory and, for these reasons, it has been proposed the foundation of a specific field to study these functions because investigations in this area are still limited due to the dominance of the neurocentric perspective.

See also

Oligodendrocyte progenitor cell
List of human cell types derived from the germ layers

References

Bibliography

 Kettenmann and Ransom, Neuroglia, Oxford University Press, 2012,  |http://ukcatalogue.oup.com/product/9780199794591.do#.UVcswaD3Ay4|

Further reading

 Role of glia in synapse development

 Artist ADSkyler (uses concepts of neuroscience and found inspiration from Glia)

External links

 "The Other Brain"—The Leonard Lopate Show (WNYC) "Neuroscientist Douglas Field, explains how glia, which make up approximately 85 percent of the cells in the brain, work. In The Other Brain: From Dementia to Schizophrenia, How New Discoveries about the Brain Are Revolutionizing Medicine and Science, he explains recent discoveries in glia research and looks at what breakthroughs in brain science and medicine are likely to come."
"Network Glia" A homepage devoted to glial cells.

Glial cells

Glia


Thor: Svijet tame (eng. Thor: The Dark World) je film iz 2013. godine redatelja Alana Taylora.

Film, temeljen na superjunaku Marvel Comicsa Thoru, producirao je Marvel Studios, a distribuirao Walt Disney Studios Motion Pictures. Glume Chris Hemsworth, Natalie Portman, Tom Hiddleston, Anthony Hopkins, Stellan Skarsgård, Idris Elba, Christopher Eccleston, Adewale Akinnuoye-Agbaje, Kat Dennings, Ray Stevenson, Zachary Levi, Tadanobu Asano, Jaimie Alexander i Rene Russo.

Nastavak Thora (2011.), osmi je film u Marvel Cinematic Universu. Scenarij su napisali Christopher Yost, Christopher Markus i Stephen McFeely.

U filmu, Thor je prisiljen udružiti se sa svojim bratom Lokijem kako bi spasio Devet kraljevstva od Mračnih vilenjaka, predvođenih zlim Malekithom, koji namjerava gurnuti cijeli svemir u tamu.

Radnja

Prije tisuće godina, Bor, Odinov otac, poražen u krvavoj bitci kod Svartalfheima mračni vilenjaci predvođeni Malekithom, koji su željeli preuzeti Aether, fluidni materijal obdaren ogromnom snagom koji, iskorištavajući vrlo rijetko poravnanje planeta nazvanih "Konvergencija", mogao bi vratiti svemir u izvornu tamu. Asgardijac, vjerujući da je nemoguće uništiti takav materijal, odlučio ga je sakriti u takozvanom "svijetu tame", dok Malekith i njegov pouzdani pomagač Algrim bježe s bojišta.

U sadašnjosti, Loki je zatvoren u zatvoru zbog svojih zločina na Zemlji. Thor, tri ratnika i Lady Sif su zauzeti vraćanjem mira u Devet kraljevstva, opljačkani i uništeni od strane Maraudersa. Na Zemlji Jane i njezini stažisti Darcy Lewis i Ian otkrivaju senzacionalno otkriće: u zgradi u Londonu otkrivaju točku u kojoj gravitacija kao da prestaje a stvari nestaju. Jane ide sama u potragu za izvorom ove anomalije i nalazi se u svijetu tame, gdje pronalazi Aethera, koji je uzima. Prevezena natrag na Zemlju dimenzionalnim prolazom, Jane susreće Thora, koji je stigao tamo jer mu je Heimdall rekao da je nema. Ratnik otkriva da je Aether ušao u nju i odlučio je odvesti u Asgard kako bi je izliječio. Nakon što su ponovno aktivirali Aether, Malekith i tamni vilenjaci također se probude. Algrim, nakon što se zamaskirao, namjerno uspijeva biti zatvoren u kraljevskoj palači Asgard, ali jednom doveden do ćelije pretvara se u "Prokletog" Po imenu Kurse, stječući brutalnu silu, uspijevajući pobjeći i osloboditi sve zatvorene pljačkaše.

Malekith dolazi u Odinovu sobu s prijestoljem, a zatim ubija kraljicu Asgarda pod očima Thora, koji, zaslijepljen bijesom, pokušava ubiti Malekitha, koji se povlači. Nakon Frigginog sprovoda, Odin odluči zatvoriti Bifrǫst. Thor uvjerava svoje prijatelje da mu pomognu pobjeći tajno iz Asgarda. Thor i Jane, zajedno s Lokijem, oslobođen od strane Thora u zamjenu za osvetu Frigge, koja im je obojici bila draga, uspijevaju izaći iz Asgarda, na kraju stigavši u carstvo tamnih vilenjaka. Uočen Malekith, Loki izdaje Thora i dostavlja Jane vladaru tamnih vilenjaka, koji izvlači Aether iz djevojčinog tijela. Međutim, sve je to bio trik koji je osmislio Thor, koji se, nakon što se uzdigao, krenuo na neprijatelje, ali skoro biva poražen od Kursea. Loki žuri bratu u pomoć, ali unatoč tome što je uspio uništiti Kursea, Kurse ga je smrtno ranio. Malekith koristi priliku da pobjegne na Zemlju, jer će se Konvergencija uskoro ponoviti. Nakon što se pomirio s Thorom, Loki umire.

Thor i Jane se vraćaju na Zemlju zahvaljujući dimenzionalnom prolazu. U međuvremenu, Darcy i Ian oslobodili su Erika Selviga iz azila, zatvorenog nakon što je izgubio razum zbog Lokijevog mentalnog ispiranja, jer je osjetio mjesto gdje će se konvergencija odvijati: Greenwich. Jednom tamo, Thor se sukobljava s Malekithom, dok Jane, Selvig, Ian i Darcy pokušavaju odgurnuti nekoliko preostalih tamnih vilenjaka. Thor uspijeva pobijediti Malekitha teleportirajući ga u Svartalfaheimr s uređajem koji je izumio Selvig. Tuđinski brod se srušio riskirajući da padne na Thora i Jane, ali Selvig ga je uspio transportirati do Svartalfaheimra gdje, nastavljajući svoj pad, završava razbijanjem Malekitha. Vraćajući se u Asgard, Thor odbija prijestolje kako bi nastavio borbu za zaštitu Devet kraljevstva, što nije mogao slobodno učiniti kao kralj. Odin mu taj izbor dopušta i Thor, nakon što mu zahvali, odlazi. Čim ode, Odin se preobražava otkrivajući se kao Loki, koji je, nakon što je preživio, zauzeo mjesto kralja Asgarda.

Na pola odjavne špice Sif i Volstagg dostavljaju Aether Taneleeru Tivanu, koji, zadovoljan, otkriva da mu fale samo pet dragulja. U sceni nakon odjavne špice, Thor se vraća u London kako bi bio s Jane.

Glumci
 Chris Hemsworth kao Thor: prijestolonasljednik Asgarda i temelji se na istoimenom božanstvu nordijske mitologije.
 Natalie Portman kao Jane Foster: astrofizičarka zaljubljena u Thora.
  Elsa Pataky supruga Chrisa Hemswortha glumi Jane nakon odjavne špice jer je Natalie Portman već bila zauzeta na drugom setu.
 Tom Hiddleston kao Loki: Thorov posvojeni brat i neprijatelj na temelju istoimenog božanstva.
 Anthony Hopkins kao Odin: kralj Asgarda, otac Thora i posvojitelj Lokija.
 Stellan Skarsgård kao Dr. Erik Selvig: Janein učitelj i njezin kolega znanstvenik.
 Idris Elba kao Heimdall: sveslušljiviji i najsvečaniji Asgardian, kao i čuvar Bifrǫst mosta, koji se temelji na nordijskoj mitologiji.
 Christopher Eccleston kao Malekith: jedan od tamnih vilenjaka Svartálfaheimra.
 Adewale Akinnuoye-Agbaje kao Algrim / Kurse: mračni vilenjak, prisiljen boriti se protiv Thora od Malekitha.
 Kat Dennings kao Darcy Lewis: ssistentica Jane Foster u znanstvenim istraživanjima.
 Ray Stevenson kao Volstagg: jedan od Trojice ratnika koji su Thorovi najbliži prijatelji. Volstagg je najpoznatiji po apetitu i veličini.
 Zachary Levi kao Fandral: on je također jedan od Trojice ratnika, okarakteriziran je kao "neukrotivi plašt i mač" i romantičar.
 Tadanobu Asano kao Hogun: on je treći član Trojice ratnika, poznat je po svom tužnom karakteru.
 Jaimie Alexander kao Lady Sif: Asgardski ratnik i Thorov prijatelj iz djetinjstva. Ovaj se lik također temelji na istoimenom nordijskom božanstvu.
 Rene Russo kao Frigga: Odinova žena i kraljica Asgarda, ona je Thorova maćeha i Lokijeva posvojiteljica.

Cameo
 Stan Lee u ulozi pacijenta instituta mentalne higijene.
 Chris Evans kao Steve Rogers / Capitan America: Loki se pretvara u superheroja na nekoliko sekundi tijekom jedne scene.
 Benicio del Toro kao Taneleer Tivan / Collector: njegov lik igrat će važnu ulogu u Čuvarima galaksije.
 Ophelia Lovibond kao Carina Walters: asistentica i kći Collector.
 Chris O'Dowd kao Richard: jedan čovjek zaljubljen u Jane.
 Tony Curran kao Bor: Odinov otac.
 Alice Krige kao Eir: Asgardska čarobnica.

Eliminirani likovi
Jedan od redateljevih obećanja o Thoru: Svijet tame, trebao je prikazati više Asgarda nego u prvom poglavlju i stoga je za film bilo planirano umetnuti nekoliko likova iz stripova koji pripadaju izvanzemaljskom svijetu i od kojih su nastala umjetnička djela i skice. Nažalost, mnogi od njih su potpuno odbačeni, a nekolicina preostalih prebačena je u pozadinsku ulogu do te mjere da su potpuno bili nevažni. To je slučaj Clivea Russella u ulozi Tyra, Boga rata, i Richarda Brakea u ulozi Andera, kapetana Einherjara koji, iako su se u vijestima oglašavali kao članovi glumačke ekipe, u filmu nemaju govornu ulogu pojavljujući se samo u nekoliko kadrova, a da se nisu ni istaknuli. Redatelj Alan Taylor nekoliko je puta govorio o tome kako je Marvel Studios nekoliko puta vraćao svoj originalni projekt, čak i nakon završetka snimanja filma. Eliminirani likovi su: Grendel, Recorder, Mangog, Durok, Valkyries, Enchantress Amora, Executioner Skurge i drugi pozadinski likovi iz različitih rasa Devet svjetova.

Osim toga, izvorno su Tri ratnika morala imati oklop/dizajn mnogo vjerniji stripu, a sam Thor morao je nositi svoju tradicionalnu krilatu kacigu.

Produkcija

Razvoj
U travnju 2011., prije objavljivanja filma Thor, predsjednik Marvel Studija Kevin Feige rekao je da će nakon Osvetnika "Thor krenuti u novu avanturu". Kenneth Branagh, redatelj Thora, odgovorio je na njegove komentare rekavši: "Ovo je mala novost za mene. Ono što bih želio reći je da sam entuzijastičan. Morat ću pričekati da vam publika kaže hoće li biti drugog dijela, a onda ako je ovo ugodan razgovor koji smo vodili između svih nas, bilo bi uzbudljivo. Ali mislim da također imam previše praznovjerne irske krvi u sebi da mislim da se Thor 2 može proizvesti, ali ako Marvel to kaže mislim da se to može dogoditi." Kevin Feige kasnije je objasnio da će Marvel Studios procijeniti Thorovu zaradu 2011. godine, prije nego što je najavio nastavak, ali je izjavio da Don Payne radi na idejama na radnji drugog dijela. Otkrio je i da postoje mnoga mišljenja o povratku Thora, ali da je u ovom trenutku najviše pozornosti usmjereno na prvi film.

U lipnju 2011. godine Walt Disney Studios postavio je 26. srpnja 2013. kao datum izlaska nastavka u Sjedinjenim Državama u kojem je glumac Chris Hemsworth ponovio svoju ulogu superheroja. Osim toga, objavljeno je da se Kenneth Branagh neće vratiti kao redatelj, ali bi volio biti uključen u produkciju. Kasnije Marvel je službeno angažirao Dona Paynea, jednog od scenarista prvog filma, da za drugi snimi scenarij. U kolovozu 2011. godine Brian Kirk ušao je u neposrednu fazu pregovora, kako bi režirao nastavak Thora za Marvel Studios i Disney. Ovaj film prvi je režirao Kirk s velikim filmskim budžetom, nakon televizijske serije za HBO, Showtime i za BBC, uključujući Igru prijestolja. Idris Elba, koji je u prvom filmu glumio Heimdalla, rekao je da ima planove za nastavak.

U rujnu iste godine Tom Hiddleston potvrdio je da će se vratiti u nastavku, ali je nagađao da u filmu moraju preuzeti odgovornost za ono što je učinio. Patty Jenkins, redateljica 'Monstera (2003.) i pilot epizode serije The Killing (2011.) (koja je emitirana na AMC-u), započela je početne pregovore s Marvel Studiosom i Disneyjem o režiji filma nakon što se Brian Kirk povukao. U istom mjesecu Kevin Feige izjavio je da će nastavak doslovno odvesti Thora na druge svjetove i da je to prije svega put lika, njega, Jane Foster i nove dinamike s ocem na kojoj radi, kao i širi ulozi nego Devet svjetova.

Joshua Dallas, koji je igrao Fandral, u listopadu je rekao da se namjerava vratiti u Asgard. Dana 13. listopada 2011. pomaknuo je datum izlaska filma na 15. studenog 2013. Istog dana, Marvel je potvrdio da će Jenkins režirati nastavak, a Natalie Portman će se vratiti kao suradnica.

Pretprodukcija
U prosincu 2011. godine Patty Jenkins napustila je projekt. Također je izjavila da je naporno radila u Marvelu, da je ostala sa svojim kolegama u dobrim odnosima i da se raduje ponovnoj suradnji s njima. Tri dana kasnije "The Hollywood Reporter" izvijestio je da Marvel razmišlja o angažiranju Alana Taylora i Daniela Minahana za redatelje koji će zamijeniti Patty Jenkins. Časopis je također izvijestio da je Marvel bio usred zapošljavanja novog pisca s namjerom prepisivanja scenarija Dona Paynea, popis mogućih pisaca su činili: John Collee, Robert Rodat i Roger Avary. Kasnije tog mjeseca, Alan Taylor, najpoznatiji po režiji epizoda HBO-ove fantasy serije Igra prijestolja, izabran je za režiju nastavka.

U siječnju 2012. godine Tom Hiddleston izjavio je da bi snimanje trebalo početi u Londonu na ljeto iste godine. Također u siječnju, postalo je poznato da je Marvel Studios angažirao Roberta Rodata (pisca Spašavanje vojnika Ryana) da prepravi nastavak Sljedećeg dana, Jaimie Alexander, koja je glumila Sif u prvom filmu, rekla je da je imala malo rasprave u Thoru 2, ali da će definitivno pokušati to učiniti zabavnim. Također je rekla da su upravo nagovorili Alana Taylora da režira nastavak i stvarno su uzbuđeni, kao i željni vidjeti što će ta promjena donijeti.

U travnju 2012. godine Chris Hemsworth (u filmu igra ulogu Thora) potvrdio je da bi snimanje trebalo početi u kolovozu iste godine, u Londonu. Hemsworth je također otkrio da će film imati izgled pod utjecajem Vikinga, elaborirajući: "Mislim da je Thorov znanstveno-fantastični element... opasnost koja malo pada u njegovom svijetu gdje je teško baciti svjetlo. Također mislim na velike slapove i planine, a posebno na vikinški utjecaj, iz kojeg je izrasla ova vrsta nordijske mitologije. U Asgardu sve postaje još posebnije i to je ono što Alan Taylor želi donijeti." U travanjskom intervjuu Kevin Feige je rekao da, iako se odnos Thora i Lokija promijenio nakon događaja u Osvetnicima, velik dio Thora 2 vratit će se tamo gdje je stao s Janeinim uvjetima, prepričavajući što se događa u Devet svjetova, a Asgardci više neće moći koristiti Bifrǫst. Feige je također rekao da će, za razliku od Lokija, biti negativac još jači od potonjeg. Nekoliko dana kasnije stog mjeseca, objavljeno je da će Ray Stevenson reprizirati svoju ulogu Volstagga.

U svibnju je Mads Mikkelsen započeo razgovore kako bi glumio jednog od negativaca u filmu. Istog dana, "Deadline Hollywood" je izvijestila da je Anthony Hopkins, koji je glumio Odina u prvom filmu, također pozvan da glumi u nastavku. Krajem mjeseca Disney je pomaknuo datum izlaska filma u SAD-u na tjedan dana ranije, tj. 8. studenog 2013.

Joshua Dallas je u lipnju objavio da neće reprizirati svoju ulogu Fandrala, zbog svoje predanosti televizijskoj seriji Once Upon a Time. Istog dana, "The Hollywood Reporter" je izvijestio da Marvel razmišlja o zamjeni Joshue Dallasa Zacharyjem Levijem, koji je također trebao sudjelovati u prvom filmu, ali to nije učinio jer je bio zauzet televizijskom serijom Chuck. Njegovo sudjelovanje u "The Tonight Show with Jay Lenom" kasnije je potvrđeno. Također u lipnju, Stellan Skarsgård potvrdio je da će se vratiti, navodeći da će novim filmom Lars von Trier pokušati spojiti Thora 2, koji će započeti u kolovozu do kraja prosinca.

U srpnju 2012. godine Mads Mikkelsen je u jednom intervjuu izjavio da se neće pojaviti u nastavku zbog obveza preuzetih s televizijskom serijom Hannibal. U San Diegu 2012 na Comic-Con Internationalu najavljeno je da će film biti naslovljen: Thor: The Dark World. Kasnije tog mjeseca, stanovnici u blizini Bourne Wooda, Surrey, Engleska, obaviješteni su da će film radnog naziva Thursday Mourning biti snimljen na tom području. "Comic Book Resources" tvrdio je da će se film zvati Thor: Svijet tame.

U kolovozu iste godine Christopher Eccleston bio je uključen u završne pregovore o ulozi Malekitha. Nekoliko dana kasnije otkriveno je da će film biti snimljen na Islandu, gdje je Alan Taylor snimio neke isječke Igre prijestolja. Također, u kolovozu je objavljeno da će Kat Dennings reprizirati svoju ulogu Darcy Lewis. Kasnije, Adewale Akinnuoye-Agbaje izabran je za ulogu Algrima / Kurse. Krajem mjeseca filmska ekipa "Thursday Mourning" započela je izgradnju seta u Stonehengeu, u blizini Amesburyja u Engleskoj.

Snimanje
Snimanje je započelo u ponedjeljak 10. rujna 2012. u Longcross Studiju, Bourne Wood, Surrey. Thorov koautor Stan Lee rekao je na Comikaze Expo 2012 da će imati cameo nastup u filmu. Nekoliko tjedana kasnije, Clive Russell dobio je ulogu Tyra, a Richard Brake kao kapetan Einherjar. Krajem mjeseca, Jaimie Alexander je ozlijeđena na setu u Londonu, zbog poskliznuća tijekom šetnje po kiši. U listopadu 2012. produkcija se preselila na Island, a snimanje se nastavilo u Dómadaluru, Skógafossu, Fjaðrárgljúfur i Skeiðarársandur. "Iceland Review" opisao je snimanje kao jedno od najvećih koje je Island ikada vidio. Krajem listopada započelo je snimanje na Old Royal Naval Collegeu u Greenwichu u Londonu. Također tog mjeseca, Disney je najavio da će film biti objavljen i u 3D-u. Glumica Jaimie Alexander napisala je na Twitteru da je snimanje završilo 14. prosinca 2012. godine.

Glazba
U kolovozu 2012. godine Patrick Doyle rekao je da je imao intervju s redateljem o potencijalnom povratku soundtracka filma. U ožujku je objavljeno da će Carter Burwell skladati glazbu filma. Međutim, ubrzo nakon toga skladatelja je zamijenio Brian Tyler, koji je već skladao soundtrack za film Iron Man 3, zbog kreativnih razlika. Tyler je rekao da je prethodni film imao "stav i "bio" utemeljen na ograničenjima", dok je Thorov film dopuštao "sveopće kraljevske teme koje bi mogle biti epske koliko sam ih mogao napraviti". Skladatelj je opisao Svijet tame kao "znanstvenofantastični susret klasičnog srednjovjekovnog rata", što je dovelo do rezultata koji je crpio iz djela oba žanra kao što su Ratovi zvijezda i Gospodar prstenova. Azam Ali je istaknuti vokal na partituri. Soundtrack je digitalno objavljen 28. listopada 2013. godine.

Distribucija

U ožujku 2013. godine Marvel je najavio izdavanje dvaju izdanja uvoda u stripove koje su napisali Craig Kyle i Christopher Yost i umjetnik Scot Eaton u lipnju 2013.

Film je objavljen u američkim kinima 8. studenog 2013., dok je hrvatski datum izlaska bio dan ranije. Prvi trailer za film objavljen je na internetu 23. travnja 2013., a bio je objavljen u kinima 3. svibnja 2013. istovremeno s izdavanjem Iron Mana 3 u kinima. 7. kolovoza objavljen je drugi trailer za film. Za promociju filma Tom Hiddleston pojavio se na Comic-Conu 2013. u kostimu Lokija.

Nastavci

Thor: Ragnarok

Treći nastavak Thora objavljen 3. studenog 2017., u režiji Taike Waititija. Eric Pearson i Craig Kyle - Christopher Yost napisali su scenarij, s producentom Kevinom Feigeom. Hemsworth, Hiddleston, Hopkins, Elba, Asano, Levi i Stevenson repriziraju svoje uloge Thora, Lokija, Odina, Heimdalla, Hoguna, Fandrala i Volstagga, dok se Mark Ruffalo i Benedict Cumberbatch pojavljuju kao Bruce Banner / Hulk i Doktor Strange, ponavljajući svoje uloge iz prethodnih MCU filmova. Cate Blanchett, Tessa Thompson, Jeff Goldblum i Karl Urban pridružuju se glumačkoj postavi kao Hela, Valkyrie, Grandmaster i Skurge.

Thor: Love and Thunder

Četvrti film pod nazivom Thor: Love and Thunder trebao bi biti objavljen 11. veljače 2022. Hemsworth i Thompson reprizirat će svoje uloge, a Portman i Alexander vratit će se nakon odsutnosti iz Ragnaroka, a Christian Bale pridružit će se glumačkoj postavi kao negativac Gorr The God Butcher. Portman će prikazati svoj lik kako preuzima Thorov plašt, sličan stripovima.

Vidi još
 Thor (2011.)
 Marvel Cinematic Universe
 Popis filmova Marvel Cinematic Universe

Vanjske poveznice

Američki filmovi 2010-ih
Akcijski filmovi
Fantastični filmovi
Pustolovni filmovi
Znanstvenofantastični filmovi
Marvel Cinematic Universe filmovi

Thor: Svijet tame


Biyolojik mücadele, zararlıların popülasyonlarını düşürmek için kimyasal maddeler yerine popülasyonlarını düşürecek diğer canlıların kullanılması. Kültür bitkilerinde zararlılar ve yabancı otlar aleyhine yaşayan organizmaları kullanmak suretiyle zararlı popülasyonu ekonomik zarar eşiği altında tutmak amacıyla yapılan çalışmalardır.

 Predatör: Zararlı böcekleri yiyenler.
 Parazitoid: Zararlı böceklerin yumurta, larva, pupa ve erginleri üzerine ya da içerisine yumurta bırakan ve ergin öncesi dönemini onların içerisinde beslenmek suretiyle devam ettiren ve böylece ölümlerine neden olan canlılar.
 Patojen: Zararlı böcekleri hastalandıranlar.
 Vektör: Genel olarak taşıyıcı anlamına gelir. Hastalığın taşınmasını sağlayan böcekler.

Biyolojik mücadele veya biyokontrol, böcekler, maytlar, yabancı otlar ve bitki hastalıkları gibi zararlılarla başka organizmaları kullanarak mücadele yöntemidir. Av-avcı ilişkisi, parazitlik, otoburluk ve diğer doğal mekanizmalara dayanır ama genelde aktif bir insan idare rolünü içerir. Bütünleşik Zararlı Yönetimi programlarının önemli bir bileşeni olabilir.

Biyolojik zararlı mücadelesi ile ilgili üç temel strateji vardır: Klasik (dışarıdan getirme), zararlının doğal bir düşmanı yerleşip kontrolü sağlaması umuduyla salınır; Çoğaltma, hızlı zararlı kontrolü için büyük miktarda doğal düşmanlar üretilir ve salınır; ve koruma, doğada zaten mevcut düşmanların normal süreçlerle yaşamasını sağlayacak önlemler alınır.

Biyolojik mücadele etmenleri olarak da bilinen, zararlı böceklerin doğal düşmanları, avcılar, parazitoitler, patojenler ve rakipleri içerir. Bitki hastalılarının biyolojik mücadele etmenleri genelde "antagonistler" olarak adlandırılır. Yabancı otların biyolojik kontrol ajanları tohum avcıları, otoburlar ve bitki patojenlerini içerir.

Özellikle bir mücadele etmeni, olası sonuçlar tam olarak anlaşılmadan olmadan salınırsa, biyolojik mücadelede kullanılan yöntemin hedef olmayan türlere saldırması gibi biyoçeşitlilik üzerinde yan etkilere neden olabilir.

Tarihçe

"Biyolojik mücadele" terimi ilk olarak Scottford, California'daki Amerikan Ekonomik Entomologlar Birliği'nin Pasifik Yamaç Şubesi'nin 1919 toplantısında Harry Scott Smith tarafından kullanılmıştır. Yaşamı boyunca narenciye bitki zararlıları üzerinde çalışan entomolog Paul H. DeBach (1914-1993) tarafından daha yaygın bir şekilde kullanılmaya başlanmıştır. Ancak, uygulama yüzyıllardır kullanılmaktadır. Bir zararlı ile mücadele etmek için bir böcek türünün kullanımına ilişkin yayınlanmış ilk rapor Çin Hanedanlığı (265-420) zamanında botanist "Ji Han" tarafından yazılmış "Güney Bölgelerinin Bitkileri" adlı eserdir. Eserde bu durumdan "Jiaozhi halkının ince pamuktan yapılmış zarflar gibi görünen çalıya asılı şekilde, normalden daha büyük kırmızı-sarı karıncaları yuvalarıyla beraber satarlar. Bu tür karıncalar olmadan, güney narenciye meyveleri büyük zarar görecek" şeklinde bahsedilir. Kullanılan karıncalar "huang gan" (huang=sarı, gan=turunçgil) karıncaları olarak bilinir. Uygulama daha sonra Ling Biao Lu Yi (geç Tang hanedanı veya erken Beş hanedanlık) tarafından rapor edildi. Ayrıca,  Zhuang Jisu  (Song hanedanı) tarafından Ji Le Piada,  Yu Zhen Mu (Ming Hanedanı) tarafından Ağaç Dikme Kitabında, Guangdong Xing Yu (17. yüzyıl) kitabında, Wu Zhen Fang (Qing Hanedanı) tarafından Lingnanda ve Li Diao Yuan  tarafından Nanyue Derlemelernde ve diğerlerinde rapor edilmiştir.

Biyolojik kontrol teknikleri bugün bildiğimiz şekliyle 1870'lerde ortaya çıkmaya başladı. Bu on yıl boyunca, ABD'de Missouri Eyalet Entomologu C. V. Riley ve Illinois Eyalet Entomologu W. LeBaron mahsul zararlılarını kontrol etmek için parazitoidlerin eyalet içi  yeniden dağıtılmasına başladı. Bir böceğin biyolojik kontrol ajanı olarak ilk uluslararası nakliyesi, 1873'te Charles V. Riley tarafından yapıldı ve Fransa'ya, yırtıcı akar  "Tyroglyphus phylloxera" ı, Fransa'daki asma üzümlerini yok eden "asma phylloxera"sı (Daktulosphaira vitifoliae) ile savaşmaya yardımcı olmak için gönderdi. Amerika Birleşik Devletleri Tarım Bakanlığı (USDA), 1881'de Entomoloji Anabilim Dalı'nın kurulmasını takiben klasik biyolojik kontrol alanında araştırmalara başlamış ve C. V. Riley Şef olarak görev yapmıştır.
Parazitoidal arının Amerika Birleşik Devletleri'ne ilk ithalatı, 1883-1884 yıllarında, istilacı lahana beyaz kelebeği Pieris rapaei kontrol etmek için Avrupa'dan ithal edilen Cotesia glomeratadır. 1888-1889'da bir uğur böceği olan Rodolia cardinalis, Icerya purchasi (torbalı koşnil) mücadelesi  için Avustralya'dan Kaliforniya'ya getirildi. Bu, Kaliforniya'da yeni gelişen narenciye endüstrisi için büyük bir sorun haline geldi, ancak 1889'un sonunda torbalı koşnil popülasyonu zaten azalmıştı. Bu büyük başarı, ABD'ye faydalı böceklerin tanıtılmasının devamını sağlamıştır.

1905 yılında USDA, ilk geniş çaplı biyolojik kontrol programını başlattı ve çingene güvesi, "Lymantria dispar dispar" ve ağaç ve çalılıkların istilacı zararlısı, kahverengi kuyruklu güve, "Euproctis chrysorrhoea"'nın doğal düşmanlarını aramak üzere Avrupa ve Japonya'ya entomologlar gönderdi. Sonuç olarak, ABD'de dokuz adet çingene güvesinin parazitoidi, yedi kahverengi kuyruklu güve parazitoidi ve iki adet her iki güvenin mücadele etmeni yerleştirildi. Çingene güvesi bu doğal düşmanlar tarafından tam olarak kontrol edilmese de, salgınlarının sıklığı, süresi ve şiddeti azaltılmış ve program başarılı olarak kabul edilmiştir. Bu program aynı zamanda biyolojik kontrol programlarının uygulanması için birçok kavram, ilke ve prosedürün geliştirilmesine de yol açtı.

[[Dosya:Larvaefeedingoncacti.jpg|küçükresim|upright|Cactoblastis cactorum larvaları "Opuntia kaktüsü ile beslenirken]]

Opuntia, 1788'den başlayarak Avustralya, Queensland'e süs bitkileri olarak tanıtıldı. Yılda 1 milyon hektar artarak 1920'ye kadar Avustralya'nın 25 milyon hektardan fazlasını kapsayacak şekilde hızla yayıldılar. Kazmak, yakmak ve ezmek tümüyle etkisiz kalmıştı. Bitkinin yayılmasını kontrol etmek için iki kontrol ajanı, kaktüs güvesi Cactoblastis cactorum ve torbalı böcek Dactylopius salımı yapıldı. 1926-1931 yılları arasında Queensland çevresine büyük bir başarı ile on milyonlarca kaktüs güvesi yumurtası dağıtıldı ve 1932 yılına gelindiğinde kaktüslerin çoğu tahrip edildi.

Kanada'da klasik bir biyolojik kontrol girişiminin ilk bildirilen vakası parazitoidal yaban arısı Trichogramma minutum ile ilgilidir. 1882'de etmenler New York Eyaletinden alınıp  Ontario bahçelerine saldıran kuş üzümü kurdu Nematus ribesii mücadelesi için eğitimli kimyager ve ilk Dominion Deneysel Çiftlikleri Müdürü William Saunders tarafından serbest bırakıldılar. 1884 ve 1908 arasında, ilk Dominion Entomolog, James Fletcher, Kanada'daki zararlıların kontrolü için diğer parazitoid ve patojenlerin tanıtımına devam etti.

Biyolojik Mücadele Türleri

Üç temel biyolojik mücadele stratejisi vardır: dışarıdan getirme (klasik biyolojik kontrol), büyük miktarda zararlı düşmanının üretilip salınması ve konservatif yani doğal düşmanların kalmasını sağlayacak önlemler alınır.

Klasik Mücadele Yöntemi

Dışarıdan getirme ya da klasik biyolojik mücadele bir zararlının doğal düşmanlarını normal olarak mevcut olmayan bir yere getirilmesi ile yapılır. İlk denemeler sıklıkla resmi değildi ve araştırmaya dayanmıyordu ve bazı türlerin kendileri ciddi zararlı haline geldi.

Bir haşereyi kontrol etmede en etkili olabilmek, bir biyolojik mücadele etmeninin, zaman ve mekandaki habitat değişikliklerine ayak uydurabilecek şekilde kolonileşme yeteneği olmasını gerektirir. Eğer kontrol etmeni dayanıklı bir tür ise, mücadele en etkili halini alır çünkü hedef türlerin eksikliğinde bile popülasyonu koruyabilir. Aynı şekilde etmen fırsatçı bir tür ise, kısa sürede zararlı popülasyonu kontrol altına alacaktır.

Joseph Nedham portakal ağaçlarının, zararlılara saldırıp öldüren kırmızı-sarı karıncalar tarafından korunduğunu mandarin dilinde açıklayan Hsi Han tarafından yazılmış bir Çin metninden bahseder. Turunçgil karıncası (Oecophylla smaragdina) 20.yüzyılda tekrar keşfedilmiş ve 1958'den beri Çin'de portakal bahçelerini korumak için kullanılmıştır.

En erken elde edilen başarılardan biri Avustralya'da bir tür uğurböceği olan Rodolia cardinalisi kullanarak Icerya purchasinin (torbalı koşnil) kontrol edilmesidir. Aynı başarı Kaliforniya'da, uğurböceği ve bir parazitik sinek olan Cryptochaetum iceryae kullanılarak tekrar edilmiştir. Diğer başarılı sonuçlardan biri 1960'lı yıllarda Teksas ta Antonina graminisin Neodusmetia sangwani kullanılarak kontrol edilmesidir.

Alfalfa da görülen bir buğday biti olan Hypera Postica kaynaklı zarar, doğal düşmanlarının salınması ile büyük oranda azaltılmıştır. Bu mücadele etmenlerinin salınmasından 20 yıl sonra, Kuzeydoğu ABD'de, buğday biti zararlısına karşı ilaçlanan alfalfa ekilen arazi yüzde 75 oranında azalmıştır.

[[Dosya:Alternanthera philoxeroides NRCS-1.jpg|küçükresim|İstilacı bir tür olan Alternanthera philoxeroides, Florida da (ABD) Agasicles hygrophila'nın bölgeye salınması ile kontrol altına alınmıştır.]]

Alternanthera philoxeroides ABD'ye Güney Amerika'dan getirilmiştir. Sığ suda köklenir ve navigasyon, sulama ve su baskını kontrolü işlemlerini olumsuz etkiler.
Agasicles hygrophila ve iki diğer biyolojik etmenin Florida'da salınması ile bu tür tarafından kaplanmış alan büyük ölçüde azalmıştır. Başka bir suda yaşayan bitki olan Salvinia molesta çok ciddi bir zararlıdır, su yollarını kapatır ve su akışını azaltır yerel türlere zarar verir. Cyrtobagous salviniae ve Samea multiplicalis kullanarak yapılan mücadele ılıman iklimlerde etkilidir, ve Zimbabwe de, iki yıl süre içerisinde zararlı otun % 99 oranında kontrolu gerçekleşmiştir.

Ticari olarak yetiştirilen parazitik yaban arıları  Trichogramma ostriniae, ciddi bir zararlı olan Ostrinia nubilalise karşı sınırlı ve düzensiz bir kontrol sağlar. Bacillus thuringiensis bakterisinin dikkatli yapılmış formülasyonları daha etkilidir.

Fiji'de, ciddi bir hindistancevizi zararlısı olan Levuana iridescens güvesi popülasyonu klasik biyolojik kontrol programı ile 1920'li yıllarda kontrol altına alınmıştır.

Büyütme

Büyütme bölgede doğal olarak bulunan popülasyonları arttırmak için bölgeye doğal düşmanların ek olarak salınmasını içerir. İnokülatif bırakma, belli aralıklarla küçük miktarlarda mücadele etmeninin bölgede üremeleri için, tamamen tedaviden ziyade önleyici olarak, zararlıları düşük seviyede tutarak uzun vadede kontrol sağlama ümidiyle, salınmasını içerir. Aksine, "Inundative" bırakma ise, zaten ortaya çıkmış olan bir problemi çözmek üzere, büyük miktarların kısa sürede zararlı popülasyonunu etkisiz hale getirmesi umuduyla bırakılmasıdır. Büyütme etkilidir ancak işe yarayacağı garanti edilemez ve her zararlı ile mücadele etmeninin arasındaki etkileşimin kesin detaylarına bağlıdır.

İnokülatif bırakmanın bir örneği bahçecilik üretimindeki birçok ekinin büyütüldüğü seralarda olur. Belirli aralıklarla parazitik yaban arısı Encarsia formosanın salınması sera beyazsineğini, avcı mayt Phytoseiulus persimilis salınması ise iki benekli kırmızı örümceğin kontrolünde kullanılır.

Yumurta paraziti Trichogramma sıklıkla inundatif olarak zararlı güveleri kontrol etmek için bırakılır. Aynı şekilde, bacillus thuringiensis ve diğer mikrobik böcek öldürücüler hızlı bir etki için bol miktarda kullanılırlar. Sebze ve Tarla ekinlerinde Trichogramma için tavsiye edilen salınacak miktar haftalık olarak zararlı istilasının boyutlarına göre dönüm başına 5,000 ile 200,000 arasında değişir. Aynı şekilde böcekleri öldüren nematodlar, toprakta yaşayan bazı zararlı böceklere karşı dönüm başına milyonlar ve hatta milyarlarca adet bırakılır.

Koruma

Bir çevrede bulunan doğal düşmanları korumak biyolojik mücadelenin üçüncü yöntemidir.

Doğal düşmanlar zaten habitata ve hedef zararlıya adapte olmuş durumdadır ve nektar üreten ekinlerin pirinç tarlalarının kenarında büyütülmesi gibi korumaları basit ve düşük maliyetli olabilir. Bunlar zıplayan zararlılara karşı parazitoit ve avcıları beslerler ve o kadar etkilidirler ki, çiftçilerin % 70 daha az böcek öldürücü ilaç kullanmasına rağmen verimde % 5 artış gözlenmiştir. İngiltere'de yaprak bitleri düşmanlarının, tarlaların kenarlarındaki otlarda bulunduğu ancak çok yavaş yayıldıklarından ortalara doğru gelemediği gözlemlenmiştir. Tarlaların ortasına  1 metre genişliğinde bant şeklinde otlardan dikilmiştir ve yaprak biti düşmanlarının kışı geçirebileceği ortam sağlanıp ortalara yayılması kolaylaştırılmıştır.

Ekin sistemleri doğal düşmanlara avantaj sağlayacak şekilde modifiye edilebilir ve bu bazen habitat manipülasyonu olarak adlandırılır. Bir rüzgâr siperi, genellikle rüzgârı kesecek ve toprağı erozyona karşı koruyacak şekilde ekilmiş bir veya daha fazla sıra ağaç veya çalılıktan oluşan yapıdır. Bir çit bariyer oluşturmak veya bir alanın sınırlarını işaretlemek için dikilmiş veya eğitilmiş, yakın aralıklı çalılar ve bazen ağaçlardan oluşan bir yapıdır. Tarım ve bahçecilikte bir böcek bankası, biyolojik haşere kontrolünün bir şeklidir. Bitkileri ya da bahçeleri içine alan (ya da bitki çimleri) ve/veya çok yıllık bitkilerle ekilmiş, zararlı böcekler, kuşlar ve zararlı böcekleri avlayan diğer faunalar için habitat sağlayan bir şerit de kullanılabilir. Bu gibi yerler parazitik yaban arısı gibi faydalı böceklerin yaşaması için uygun ortamı sağlayarak doğal düşmanların popülasyonunun korunmasını mümkün kılar. Dökülmüş yapraklar veya "mulch" kullanmak gibi basit şeyler solucanlar için besin kaynağı olurken böcekler için barınak sağlar ve bunlarda kirpiler ve sivri fareler gibi faydalı memelilere besin kaynağı olur. Kompost yığınları ve ağaç dizileri omurgasız canlılar ve küçük memeliler için barınak imkânı sağlar. Uzun otlar ve göletler amfibi hayvanları destekler. Cansız yıllık bitkileri ve sert olmayan bitkileri sonbaharda temizlememek, böceklerin kış aylarında içi boş gövdelerinden faydalanmalarını sağlar. Kaliforniya da erik ağaçları bazen üzüm bağlarına ekilir çünkü bu çok önemli bir zararlı düşmanına kışı geçirebileceği ortamı sağlar. Özellikle bahçelerde biçilmiş alanları doğal düşmanlara daha cazip hale getirmek için ahşap sandıklar, kutular ve çiçeksaksıları gibi yapay barınaklarda kullanılır. Örneğin dermapteralar, içi ahşap yünü ya da saman dolu saksıların ters çevrilip asılması ile bahçelere çekilebilen doğal düşmanlardır. Yeşil "lacewingler" içine karton yuvarlanıp konmuş ve altı açık plastik şişelerle çekilebilir. Kuşevleri böcek yiyen kuşlar için yuvalama imkânı sağlar; en faydalı kuşlar sadece o türün geçebileceği kadar bir büyüklük bırakılırsa çekilebilir.

Pamuk üretiminde, antibiyotikleri, "Bt Pamuk" gibi seçici kontrol önlemleri ile değiştirmek, pamuk zararlılarının doğal düşmanları için, böcek ilacına maruz kalma riskinin azalmasından dolayı daha elverişli bir ortam sağlayabilir. Bu tip avcı ve parazitoitler "Bacillus thuringiensis"den etkilenmeyen zararlıları kontrol altına alabilir. Azaltılmış av kalitesi ve azaltılmış sayıya bağlı olarak, Bt pamuktan dolayı artan kontrol ayrıca bazı durumlarda doğal düşman popülasyonlarını dolaylı olarak azaltabilir, ancak Bt ve Bt olmayan pamukta yenen veya parazitlenen zararlıların yüzdesi genellikle benzerdir.

Biyolojik mücadele etmenleri

Avcılar

Avcılar genellikle bütün hayatları boyunca büyük miktarlarda av tüketen özgür-yaşayan türlerdir. Birçok ekin için temel zararlının böcekler olduğu düşünülürse, biyolojik mücadelede kullanılan birçok avcı, böcek tüketen türlerdendir. Uğurböcekleri ve özellikle bunların kuzey yarımkürede Mayıs ve Temmuz ayları arasında aftik olan larvaları yaprak bitlerinin vahşi avcılarıdır ve aynı zamanda maytlar, kabuklu böcekler ve küçük tırtıllarla da beslenirler. Benekli uğurböceği (Coleomegilla maculata), Colorado patates böceğinin (Leptinotarsa decemlineata) yumurta ve larvalarıyla da beslenebilir.

Birçok çiçek sineği türünün larvaları, temel olarak yaprak bitleriyle beslenir. Bir larva yaşamı boyunca 400 adete kadar tüketebilir. Ticari ürünlerdeki verimliliği ile ilgili henüz çalışma yapılmamıştır.

Entomopatojenik nematod türlerinden birçoğu, böcek ve diğer omurgasız zararlıların önemli avcılarıdır. Phasmarhabditis hermaphrodita, sümüklü böcekleri öldüren mikroskobik bir nematoddur. Karmaşık yaşam döngüsü, toprakta Moraxella osloensis gibi patojenik bir bakteri ile bağlantılı hale geldiği, serbest yaşayan, enfektif bir aşamayı içerir. Nematod sülük içine "posterir mantle" bölgesinden girip burada beslenir ve ürer ancak sülük aslında bakteriler tarafından öldürülür. Nematod Avrupa'da ticari olarak mevcuttur ve nemli toprağa sulama yaparak uygulanır.

Örümcek akarlarını kontrol etmek için kullanılan türler arasında mayt türü Phytoseiulus persimilis,Neoseilus californicus, ve Amblyseius cucumeris, avcı "midge" Feltiella acarisuga ve bir uğurböceği türü olan Stethorus punctillum vardır. Böcek türü Orius insidiosus, Tetranychus urticae ve Frankliniella occidentalise karşı başarıyla kullanıldı.

 Cactoblastis cactorum  (yukarıda belirtilen) 'de dahil avcılar, istilacı bitki türlerini yok etmek için de kullanılabilir. Başka bir örnek olarak, zehirli baldıranotu güvesi (Agonopterix alstroemeriana) zehirl baldıranotunu (Conium maculatum) kontrol etmek için kullanılabilir. Larva safhasında, güve sadece ev sahibi bitkisini, zehirli baldraotunu  tüketir. Her bir bitkide yüzlerce larva var olabilir ve bu da baldıranın büyük bölümünü tahrip eder.

Kemirgen zararlılar için kediler sığınakları azaltma yöntemi ile beraber kullanıldığında etkili bir biyolojik mücadele etmenidir. Kediler kemirgenlerin popülasyonunda patlamaları engellesede, daha önceden var olan ciddi istilaları ortadan kaldırmada etkili değillerdir. Baykuşlar da bazen biyolojik kemirgen mücadelesinde kullanılır. Baykuşların bu amaçla kullanılmasının verimliliğine ilişkin niceliksel bir çalışma mevcut olmasa da, kedilerin yerine ya da kedilerle beraber kullanılabilecek kemirgen avcıları oldukları bilinir. Yuva kutuları kullanarak bir bölgeye gelmeleri teşvik edilebilir.

Parazitoitler

Parazitoitler yumurtalarını bir konukçu böceğin gövdesinin üzerine ya da gövdesinin içine bırakır, bu da larvaları geliştirmek için yiyecek olarak kullanılır. Konukçu sonuçta öldürülür. Böcek parazitoitlerinin çoğu arılar veya sineklerdir ve birçoğunun sınırlı konukçu portföyü vardır. En önemli gruplar çoğunlukla tırtılları konukçu olarak kullanan ichneumonid arıları; tırtıllar ve aphidlerde dahil olmak üzere birçok farklı böceğe saldıran braconid arıları; birçok böcek türünün yumurtasını ve larvalarını parazite eden chalcid arıları; tırtıllar yetişkin böcekler ve larvaları ve hemiptera dahil birçok farklı böceği parazite eden tachinid sinekleridir. Parazitoitler ençok konukçu organizmaların sınırlı sığınma yeri bulunduğunda zararlı nüfusunu azaltmada etkilidirler.

Parazitoitler en yaygın olarak kullanılan biyolojik mücadele etmenleri arasındadır. Günlük olarak büyük miktarda parazitoit çıkaran kısa-dönem, günlük düşük miktar çıktılı uzun-dönem sistemler vardır. Çoğunluk uygulamalarda, üretimin, şüpheli konukçunun gelişmesinin uygun bir safhada olduğu uygun salım tarihleri ile denk getirilmesi gerekir. Daha büyük üretim tesisleri yıl boyunca üretim yaparken bazıları sadece sezonluk üretim yapar. Yetiştirme tesisleri genel olarak etmenlerin kullanılacağı arazilerden uzak olur ve parazitoitleri üretim yerinden kullanılacakları yere taşımak problemlere sebep olabilir. Taşımacılık şartları çok sıcak olabilir ve hatta uçak ve kamyonlardan kaynaklanan titreşimler parazitoitleri olumsuz yönde etkileyebilir.

Encarsia formosa küçük bir avcı chalcid arısıdır ve beyazsineğin bir parazitoitidir. Beyazsinek bitki özsuyu ile beslenen bir böcektir ve sera sebzelerinde ve süs bitkilerinde solmaya ve is hastalığına neden olur. Uzun bir süre koruma sağlayarak en çok küçük çaptaki istilalara karşı etkilidir. Arı yumurtalarını beyazsineğin pullarının içine bırakır ve parazit larvaları pupa safhasına geçtiğinde pullar kararmaya başlar. Gonatocerus ashmeadi, Fransız Polinezyası'nda Homalodisca vitripennis adlı zararlıyı kontrol etmek için bırakılmıştır ve zararlı popülasyonunun % 95'ini kontrol etmeyi başarmıştır.

Choristoneura fumiferana, fir ve ladin ormanlarında zararlı bir böcek örneğidir. Kuşlar doğal bir biyolojik mücadele etmenidir ancak bir çeşit parazitik arı olan Trichogramma minutumun konvansiyonel kimyasal etmenlere alternatif olarak kullanılması araştırılmıştır.

Parazitik arı kullanarak kentsel hamamböceği mücadelesi için sürdürülebilir yöntemler izleyen bir dizi yeni çalışma vardır. Hamamböceklerinin çoğu, ilaçların ulaşamayacağı şekilde, kanalizasyon sistemleri ve korunaklı yerlerde saklandıklarından aktif-avcı tipi arıların kullanılması uygun bie strateji olabilir.

Patojenler

Patojenik mikroorganizmalar bakteri, mantar ve virüsleri içerir. Konukçularını öldürür ya da zayıflatırlar ve göreceli olarak her konukçuya özelleşmiş mikroorganizma vardır. Çeşitli mikrobik böcek hastalıkları doğal olarak gerçekleşir ancak biyolojik pestisit olarak da kullanılabilirler. Doğal olarak gerçekleştiğinde bu tip salgınlar zararlı yoğunluğuna bağımlıdır ve genellikle böcek popülasyonu yoğunlaştıkça gerçekleşir.

Bakteriler

Biyolojiik mücadele için kullanılan etmenler böcekleri onların sindirim yollarından enfekte eder, bu yüzden yaprak bitleri ve kabuklu bitler gibi emici ağız yapısına sahip sınırlı sayıdaki zararlı için mücadele seçeneği sunarlar. Bacillus thuringiensis en geniş kullanım alanına sahip toprak kaynaklı bir bakteridir ve en azından dört alt türü; Lepidopteran (güvesi, kelebek), Coleoptera (böcek) ve Diptera'ya (sinek) karşı kullanılır. Bakteri organik çiftçilere, kurutulmuş sporları poşetlenmiş şekilde, suyla karıştırılıp, brassicalar ve meyve ağaçları gibi hassas bitkilerin üzerine püskürtülmek üzere verilir. B. thuringiensis bakterisinin bazı genleri, söz konusu bitkinin, bakterinin bir tür protein olan bazı toksinlerini de üretecek şekilde bazı GDO'lara eklenmiştir. Bunlar böcek zararlılarına karşı direnç gösterir ve böylece böcek ilacı kullanımına olan ihtiyacı azaltır. Eğer zararlılar bu ekinlere karşı direnç kazanırsa, B. thuringiensis organik tarım içinde işe yaramaz hale gelecektir. Beyaz nokta hastalığına neden olan Paenibacillus popilliae bakterisinin, japon böceğinin mücadelesinde, larvasını öldürerek faydalı olduğu bulunmuştur. Konukçusuna spesifik bir bakteridir ve omurgalılara ve diğer omurgasızlara zararsızdır.

Funguslar

Böceklerde hastalığa sebep olan Entomopatojenik funguslar, yaprak bitlerine saldıran en az 14 tür içerir.  Beauveria bassiana , beyaz sinekler, kirpikkanatlı böcekler, yaprak bitleri ve diğer böcekler dahil olmak üzere çok çeşitli zararlılar ile mücadele için seri üretilir ve kullanılır. Lecanicillium türleri beyaz sineklere, kirpikkanatlı böcekler ve yaprak bitlerine karşı kullanılır. Metarhizium türü böcekler, çekirgeler, yarımkanatlılar ve kırmızı örümceğe karşı kullanılır. Paecilomyces fumosoroseus, beyazsinekler, kirpikkanatlı böcekler ve yaprak bitlerine karşı etkilidir; Purpureocillium lilacinus kök-budak nematodlarına karşı kullanılır; ve 89 Trichoderma türü belirli bitki patojenlerine karşı kullanılır. Trichoderma viride, elm hastalığına karşı kullanılmıştır ve  Chondrostereum purpureum adında patojenik bir mantardan kaynaklanan çekirdekli meyve hastalığı olan Chondrostereum purpureumu bastırma konusunda bir miktar etki göstermiştir.Cordyceps ve Metacordyceps mantarları geniş bir eklembacaklı spektrumuna karşı kullanılır. Entomophaga mantarı, Myzus persica (yeşil şeftali biti) gibi zararlılara karşı etkilidir.

Chytridiomycota ve Blastocladiomycotanın birkaç üyesi biyolojik kontrol etmenleri olarak araştırıldı.Chytridiomycota'dan, Synchytrium solstitiale Amerika Birleşik Devletleri'nde, sarı yıldız devedikeninin (Centaurea solstitialis) bir kontrol etmeni olarak düşünülüyor.

VirüslerBaculoviridae virüsleri her konukçu böcek türüne özgüdür ve biyolojik mücadelede faydalı oldukları gösterilmiştir. Örneğin Lymantria dispar multicapsid nuclear polyhedrosis virus, Lymantria dispar disparın (çingene güvesi) larvalarının ciddi yaprakdökümüne neden olduğu Kuzey Amerika'da büyük ormanlık bölgelere püskürtmek için kullanılmıştır. Güve yediği virüsler tarafından öldürülür ve çürüyen gövdeleri başka larvaları enfekte etmek üzere yaprakların üzerine virüs parçacıkları bırakır.

Bir memeli virüsü olan Tavşan hemorajik hastalık virüsü Avustralya'daki Avrupa tavşanı popülasyonlarını kontrol altına almak için getirildi. Karantinadan sızıntı ile ülke geneline yayıldı ve çok sayıda tavşan öldürdü. Çok genç hayvanlar hayatta kalmayı başardı ve bağışıklığı yavrularına geçirip virüse dayanıklı bir popülasyon ürettiler.
Yeni Zelanda'da aynı şekilde ilk başlarda başarılı olan mücadelede, onyıl sonra bağışıklığın kazanılması ile tavşan nüfusu virüs öncesi seviyelere yükseldi.

 Protozoalar Lagenidium giganteum sivrisinekleri larva safhasında parazite eden su kaynaklı bir küftür. Suya uygulandığında, hareketli sporlar uygun olmayan konukçu türlerden kaçınır ve uygun sivrisinek larva konukçularını araştırır. Bu küf türünün, kurumaya dayanıklı, birkaç yıl boyunca devam eden yavaş salım özelliği ile pasif safha avantajları vardır. Ne yazık ki, sivrisinekle mücadele programlarında kullanılan birçok kimyasala karşı hassastır.

Rakipler

Baklagil sarmaşığı Mucuna pruriens, Imperata cylindrica zararlı ot türüne karşı biyolojik mücadele etmeni olarak Benin ve Vietnam'da kullanılır: sarmaşık aşırı kuvvetlidir ve komşu bitkileri alan ve ışık açısından rekabette ekarte ederek bastırır. Mucuna pruriens için ekili alanın dışında istilacı olmadığı söyleniyor.Desmodium uncinatum tarımda itme-çekme tekniği kullanılarak parazitik ot strigayı durdurmak için kullanılabilir.

Avustralya çalı sineği Musca vetustissima sıkıntı yaratan temel zararlılardandır ancak Avustralya'da bulunan yerel ayrıştırıcılar çalı sineğinin büyüdüğü inek dışkısı ile beslenmeye alışık değillerdir. Bu nedenle, Commonwealth Bilimsel ve Endüstriyel Araştırma Örgütünün George Bornemissza başkanlığındaki Avustralya Dışkı Böceği Projesi (1965-1985) dışkı miktarını ve dolayısıyla sineklerin potansiyel üreme alanlarını azaltmak için kırk dokuz tür dışkı böceği salımı yaptılar.

Parazitoid ve patojenlerin beraber kullanımı

İstilacı zararlıların masif ve ağır enfeksiyonu durumunda, biyolojik mücadele teknikleri sıklıkla bir arada kullanılır. İyi bir örnek bırakıldığı Kuzey Amerika bölgesinde milyonlarca kül ağacı'nı yok eden Çin kaynaklı istilacı bir tür olan Agrilus planipennisdir. Buna karşı yürütülen kampanya çerçevesinde 2003 yılında Amerikalı bilim insanları ve Çin Ormancılık Akademisi üyeleri yaban hayat içerisinde doğal düşmanlarını aramışlar ve bu araştırma birkaç parazitik arı çeşidi olan; larva endoparazitoidi Tetrastichus planipennisi, soliter, partojenik bir yumurta parazitoidi  Oobius agrili, büyük bir larva ektoparasitoidi Spathius agrilinin keşfi ile sonuçlanmıştır. Bunlar  "emerald ash borer" (Agrilus planipennis) hastalığına karşı olası biyolojik mücadele etmeni olarak ABD'ye tanıtılıp salımları yapılmıştır. Tetrastichus planipennisi için ilk sonuçlar umut vericidir ve günümüzde böcek öldürücü özellikleri ile bilinen bir mantar patojeni olan
Beauveria bassiana ile beraber salımları yapılmaktadır.

Zorluklar

En önemli zararlıların çoğu, tarımı, bahçeciliği, ormancılığı ve kent ortamını ciddi şekilde etkileyen egzotik, istilacı türlerdir. Genelde birlikte evrimleştikleri parazitler, patojenler ve avcılar olmadan taşındıkları popülasyonlar hızla artabilir. Bu zararlıların doğal düşmanlarını getirmek mantıklı bir hamle olarak görülebilir ancak bunun istenmeyen etkileri olabilir; yönetmelikler yetersiz kalabilir ve biyoçeşitlilik üzerinde beklenmedik etkiler olabilir, tekniklerin benimsenmesi çiftçiler ve yetiştiriciler arasındaki bilgi eksikliğinden dolayı zorlayıcı olabilir.

Yan Etkiler

Biyolojik mücadele, asıl hedef olmayan türlerle ilgili avcılık, parazitsellik, patojenlik, rekabet ve diğer saldırma şekilleri ile biyoçeşitlilik üzerinde etki oluşturabilir. Salınımı yapılan bir etmen sadece niyet edilen zararlı türünü hedef almayabilir; yerel türleride hedef alabilir. Hawaii'de 1940'lı yıllarda lepidopteran zararlısı için salınımı yapılan parazitik arılar hala oradalar. Bunun yerel ekosistem üzerinde olumsuz etkisi olabilir. Ancak herhangi bir sonucu ilan etmeden önce zararlıların çeşitlerinin ve etkinin araştırılması gerekir.

Omurgalı hayvanlar genel tüketici olma eğilimindedirler ve nadiren iyi biyolojik mücadele etmeni olurlar. Geçmişte ters giden biyolojik mücadele vakalarının birçoğu omugalıları içerir. Örneğin Rhinella marina kurbağası Avustralya'ya Dermolepida albohirtum böceğini ve diğer şeker kamışı zararlılarını kontrol etmek için getirilmiştir
1935 yılında Hawaii'den 102 kurbağa getirilmiştir, sayıları bırakılmadan önce çoğaltılmıştır ve 1935 yıllarının tropik kuzeyindeki şeker kamışı tarlalarına salımları yapılmıştır. Daha sonra, kurbağaların çok yükseğe zıplayamadıkları ve böylece bitkilerinin üst kısımlarında kalan kamış böceklerini yiyemedikleri keşfedildi. Ancak, kurbağa diğer böceklerle beslenerek büyüdü ve kısa sürede çok hızlı bir şekilde yayıldı; yerli amfibik habitatı bastırdı ve yerli kurbağalara yabancı hastalıklar getirerek sayılarının azalmasına neden oldu. Aynı zamanda tehdit edildiğinde veya ele alındığında, kurbağa omuzlarındaki parotoid bezlerinden zehir salgılar. Kurbağayı yemeye çalışan "goannalar", "tiger yılanları", "dingolar" ve "kuzey quolları" gibi Avustralya'nın yerli türleri zarar görmüş ya da ölmüşlerdir. Ancak, yakın zamanda bulunan kanıtlara göre yerli avcılar, hem fizyolojik olarak hem de davranış değişiklikleri ile adapte olmaktadırlar ve uzun vadede popülasyonları iyileşebilir.

Rhinocyllus conicus Kuzey Amerika'da egzotik Carduus nutans ve Cirsium arvense türleri ile mücadele için bırakılmış tohum ile beslenen bir tür yaprak bitidir. Ancak bit yerli türlere de saldırır ve endemik Cirsium neomexicanum  gibi türlere de zarar verir, tohum üretimini azaltır ve sonuç olarak türün hayatta kalmasını tehdit eder. Benzer şekilde Larinus planus, "kanada devedikeni" ile mücadelede kullanılmış ancak diğer devedikeni türlerine de zarar vermiştir. Bu tehlikede olan bir türüde içerir.

Herpestus javanicus Hawaii'de fare popülasyonunu kontrol altına almak için bırakılmıştır. Ancak mongo gündüz avlanan bir hayvandı ve fareler geceleri ortaya çıkar; bu yüzden mongolar endemik Hawaii kuşları, özellikle de yumurtalarından, sıçanlardan daha sık tüketir ve günümüzde hem sıçanlar hem de mongolar kuşları tehdit eder hale geldi. Bu durum mücadele denemesinin sonuçları tam anlaşılmadan gerçekleştirildi. Zamanında bu yönde bir yönetmelik yoktu ve bundan sonra önceden yapılacak dikkatli değerlendirmeler bu tip sonuçları önleyecek şekle gelmelidir.

Sivrisinek balığı Gambusia holbrooki güneydoğu Amerika'nın bir yerlisidir ve dünya genelinde 1930 lar ve 1940 larda sivrisinek larvaları ile beslenmesinden dolayı "sıtma"'ya karşı mücadele için kullanılmıştır. Ancak yöresel kurbağa ve balıklarla rekabet ederek ve onların yumurta ve larvalarını yiyerek sayılarının azalmasına sebep olmuştur. Avustralya'da sivrisinek balıklarının kontrolü tartışma konusudur; 1989'da araştırmacılar A. H. Arthington ve L. L. Lloyd, "biyolojik popülasyon kontrolünün mevcut yeteneklerinin çok ötesinde" olduğunu belirtmiştir.

Yetiştiricilerin Eğitimi

Biyolojik haşere kontrol önlemlerinin benimsenmesinin önündeki olası bir engel, üreticilerin, böcek ilaçlarının bilinen kullanımı ile kalmayı tercih etmeleridir. Bununla birlikte, pestisitlerin, zararlı böcekler arasında direncin gelişmesi ve doğal düşmanların imhası dahil istenmeyen etkileri vardır; Bunlar, başlangıçta hedeflenenden başka türlerin zararlılarının istilasına yol açabilir ve bu pestisit ile ilaçlanan bölgeden uzaktaki ekinlerin başına gelebilir.  Biyolojik mücadele yöntemlerini yetiştiricilerin benimsemesini arttırmanın bir yöntemi, yaparak öğrenmelerini sağlamaktır. Basit saha çalışmalarını göstermek, canlı olarak zararlıların etkisiz hale getirilişlerini ve parazite edilmiş zararlıları gözlemlemek buna örnek olabilir. Filipinler'de yaprak tırtıllarına karşı erken sezon ilaçlama bilinen bir uygulamaydı ancak temel kural olarak ekimden ilk 30 gün içinde ilaçlama yapmamaları istendi. Bu uygulamaya katılım ilaç kullanım miktarında 1/3 oranında bir düşüş sağladı ve yetiştiricilerin ilaç kullanım algısında değişikliğe yol açtı.

Kaynakça

Bitki koruma

Biyolojik mücadele (tarım)


2. ŽNL Virovitičko-podravska u sezoni 2013./14. je predstavljala ligu drugog stupnja županijske lige u Virovitičko-podravskoj županiji, te ligu petog stupnja hrvatskog nogometnog prvenstva.
Sudjelovalo je 14 klubova, a ligu je osvojilo "Suhopolje".

Ljestvica

Rezultatska križaljka

 Izvori:

Povezani članci
 2. ŽNL Virovitičko-podravska

Vanjske poveznice
 znsvpz.hr, Županijski nogometni savez Virovitičko-podravske županije

Izvori

 znsvpz.hr, Bilteni II. ŽNL (Zapad), pristupljeno 5. studenog 2021.
 znsvpz.hr, Bilten II. ŽNL Zapad, sezona 2013/2014, 26. kolo, pristupljeno 5. studenog 2021.
 library.foi.hr, "Virovitički list : Virovitičko-podravski tjednik", ISSN 0042-6849
 library.foi.hr, "Virovitički list : Virovitičko-podravski tjednik", br. 2903/04, god. LXII, objavljeno 5. lipnja 2014., str. 18 (2. ŽNL - 26. kolo i ljestvica), preuzeto 5. studenog 2021.
  rsssf.com, Croatia 2013/14, Fifth Level (2nd county leagues)

2013-14
Virovitičko-podravska-2

2. ŽNL Virovitičko-podravska 2013./14.


Salar de Atacama, Şili'deki en büyük tuz gölü.

Coğrafi veriler
Salar de Atacama, Antofagasta Bölgesi'de Bolivya sınırının çok yakınında yer alır. San Pedro de Atacama şehri yaklaşık 50 km kuzeyinde kalır. Göl Andlar 'ın arasında yerleşmiştir.

 Alan 3.000 km²
 Rakım: Deniz seviyesinden 2.300 ile 4.100 m arasında.

Göl sıcak kaplıca kaynaklara ve gayzerlere sahip olup, yakınında volkanlar bulunur. Bunlardan en ünlüsü 5.920 metrelik Licancabur'dur.

Ekonomi
Salar de Atacama dünyadaki lityum rezervlerinin %40'ını barındırır. Aynı şekilde boraks ve potasyuma da sahiptir. Bunların yanında turizm de önemli rol oynar.

Turizm
Tuz gölünün kuzey ve batı kesimi boyunca Los Flamencos doğal koruma bölgesi uzanır. Bu bölge ismini büyük sayıda bulunan Flamingo nüfusuna borçludur. Flamingoların yanı sıra nandu, kaz, ördek gibi kuş türkeri de gölde yaşarlar. Bunlarla birlikte lama guanako, vikunya ve alpakalara büyük sayıda rastlanır.

Tarih
Salar de Atacama alanında 11.000 yıl öncesine kadar uzanan prekolombiyano devrinden kalma yerleşimler vardır.

Kaynakça

Tuz çölleri
Şili'deki yeryüzü şekilleri
Şili'deki havzalar
San Pedro de Atacama
Atacama Çölü

Salar de Atacama


In cryptography, MD5CRK was a volunteer computing effort (similar to distributed.net) launched by Jean-Luc Cooke and his company, CertainKey Cryptosystems, to demonstrate that the MD5 message digest algorithm is insecure by finding a collision two messages that produce the same MD5 hash. The project went live on March 1, 2004. The project ended on August 24, 2004 after researchers independently demonstrated a technique for generating collisions in MD5 using analytical methods by Xiaoyun Wang, Feng, Xuejia Lai, and Yu. CertainKey awarded a 10,000 Canadian Dollar prize to Wang, Feng, Lai and Yu for their discovery.

A technique called Floyd's cycle-finding algorithm was used to try to find a collision for MD5. The algorithm can be described by analogy with a random walk. Using the principle that any function with a finite number of possible outputs placed in a feedback loop will cycle, one can use a relatively small amount of memory to store outputs with particular structures and use them as "markers" to better detect when a marker has been "passed" before.  These markers are called distinguished points, the point where two inputs produce the same output is called a collision point.  MD5CRK considered any point whose first 32 bits were zeroes to be a distinguished point.

Complexity
The expected time to find a collision is not equal to  where  is the number of bits in the digest output.  It is in fact , where  is the number of function outputs collected.

For this project, the probability of success after  MD5 computations can be approximated by: .

The expected number of computations required to produce a collision in the 128-bit MD5 message digest function is thus:

To give some perspective to this, using Virginia Tech's System X with a maximum performance of 12.25 Teraflops, it would take approximately  seconds or about 3 weeks.  Or for commodity processors at 2 gigaflops it would take 6,000 machines approximately the same amount of time.

See also
 List of volunteer computing projects
 Brute force attack

References

Further reading

Cryptographic attacks
Volunteer computing projects

MD5CRK


Hypseus () ist eine Figur der griechischen Mythologie.

Hypseus war ein Sohn des Flussgottes Peneios und der Najade Kreusa und der Bruder der Stilbe. Seine Geburt fand in den Schluchten des Pindos statt. Später stieg er zum König der Lapithen Thessaliens auf. Mit der Najade Chlidanope bekam er die Töchter Themisto, Astyageia, Alkaia und die Nymphe Kyrene.

Literatur

Weblinks
 Hypseus im Greek Myth Index (englisch)

Einzelnachweise

Person der griechischen Mythologie

Hypseus (Sohn des Peneios)


Charlotte Lennox, née Ramsay (c. 1729 – 4 January 1804), was a Scottish author and a literary and cultural critic, whose publishing career flourished in London. Best known for her novel The Female Quixote (1752), she was frequently praised for her genius and literary skill. As a result, Sir Joshua Reynolds painted her portrait and she was featured in The Nine Living Muses of Great Britain in 1778. Samuel Johnson declared her superior to all other female writers, and Henry Fielding said that she "excelled Cervantes." Her pioneering study of Shakespeare's source material is still cited and her magazine (1760-1761) is the focus of "The Lady's Museum Project."

Life
Charlotte Lennox was born in Gibraltar. Her father, James Ramsay of Dalhousie, was a Scottish captain in the British Army, and her mother Catherine, née Tisdall (died 1765), was Scottish and Irish. She was baptised Barbara Charlotte Ramsay. Very little direct information on her pre-public life is available, and biographers have extrapolated from her first novel such elements as seem semi-autobiographical. Charlotte lived for the first ten years her life in England before her father, who was a lieutenant in the guards, moved the family to Albany, New York in 1738, where he was lieutenant-governor. He died in 1742.

Lennox's experiences in the colonies probably inspired her first and last novels, Harriot Stuart (1750) and Euphemia (1790). Around the age of 13, she was sent to be a companion to her maternal aunt Mary Lucking in London, but on her arrival she found that the son of her future guardian had died and the arrangement was no longer suitable. Instead, Charlotte became a companion to Lady Isabella Finch, whose attention had been caught by Lennox's writings.

Lennox's first volume of poetry, Poems on Several Occasions, published in 1747, was dedicated to Lady Isabella and centred partly on themes of female friendship and independence. She might have been offered a position at court, but this was forestalled by her marriage to Alexander Lennox, and her decision to take up acting and to publish her works (and thereby earn her own income). Her husband's only known employment was in the customs office from 1773 to 1782, and this was reported to be as a benefice of the Duke of Newcastle as a reward for his wife. He also claimed to be the proper heir to the Earl of Lennox in 1768, but the House of Lords rejected his claims, possibly on the basis of bastardy. Charlotte mentioned his "birth misfortunes" in a letter.

Beginning in 1746 at age 17, Lennox turned her attention to acting, taking on a public role for the first time after turning away from a life in aristocratic patronage. She performed in a series of "civic" dramas of varying popularity at Drury Lane dealing with social issues of politics and gender. After the publication of her first poems, she began to shift away from acting towards writing, though she appeared in a performance at Richmond in 1748 and received a benefit night at the Haymarket Theatre in a production of The Mourning Bride in 1750. In the latter year, she also published her most successful poem, "The Art of Coquetry" in Gentleman's Magazine. She met Samuel Johnson around that time and he held her in high regard. When her first novel, The Life of Harriot Stuart, Written by Herself, appeared, Johnson threw a lavish party for Lennox, with a laurel wreath and an apple pie that contained bay leaf. Johnson thought her superior to his other female literary friends, Elizabeth Carter, Hannah More, and Frances Burney, due to her efforts to professionalize her writing career, rather than write anonymously. He ensured that Lennox was introduced to important members on the London literary scene.

However, the women of Johnson's circle were not fond of Lennox. Hester Thrale, Elizabeth Carter, and Lady Mary Wortley Montagu, all members of the Bluestocking Society, faulted her either for her housekeeping (which even Lennox joked about), for her ostensibly unpleasant personality, or for her bad temper. They saw her specifically as an incendiary.

Samuel Richardson and Samuel Johnson both reviewed Lennox's second, most successful novel, The Female Quixote, or, The Adventures of Arabella. Henry Fielding praised it in his Covent Garden Journal and it gained some popularity. It was reprinted and packaged in a series of great novels in 1783, 1799, and 1810, and translated into German in 1754, French in 1773 and 1801, and Spanish in 1808. The novel formally inverts Don Quixote: as the Don mistakes himself for the knightly hero of a romance, so Arabella mistakes herself for the maiden love of a romance. While the
Don thinks it his duty to praise the platonically pure damsels he meets (such as the farm girl he loves), so Arabella believes it is in her power to kill with a look and that her lovers have a duty to suffer ordeals on her behalf.

The Female Quixote was officially anonymous and technically unrecognised until after Lennox's death. The anonymity was an open secret, though, as her other works were advertised as being by "the author of The Female Quixote", but no published version of The Female Quixote bore her name in her lifetime. The translator/censor of the Spanish version, Lt-Col. Don Bernardo María de Calzada, appropriated the text, stating "written in English by an unknown author and in Spanish by D. Bernardo," even though he was not fluent in English and had only translated into Spanish a previous French translation, which was already censored. In the preface, de Calzada also warns the reader of the questionable quality of the text, as good British texts were only written by "Fyelding"  and Richardson, the two authors of international fame, in contrast to the often mechanical "romances" produced by various names like Edmund Curll's or the satirical romances under one-off pseudonyms that were not primarily novels.

Joseph Baretti taught Lennox Italian, and several people helped her translate The Greek Theatre of Father Brumoy, the most influential French study of Greek tragedy in the mid-18th century. In 1755 she translated Memoirs of Maximilian de Bethune, Duke of Sully, which sold well. Learning several languages, Charlotte Lennox took an interest in the sources for William Shakespeare's plays. In 1753, the first two volumes of Shakespear Illustrated – seen by many scholars as the first feminist work of literary criticism – were published by Andrew Millar, and the third volume appeared in 1754. In this feminist literary criticism, Lennox discusses Shakespeare's sources extensively, and is especially attentive to the romance tradition on which Shakespeare drew. Her main criticism is that his plays strip female characters of their original authority, "taking from them the power and the moral independence which the old romances and novels had given them."

Samuel Johnson wrote the dedication for the work, but others criticized its treatment, in David Garrick's words, by "so great and so Excellent an Author." Though Johnson's patronage protected her reputation in print, the literary world took its revenge upon the presentation of her play, The Sister, based on her third novel, Henrietta. Several groups of attendees concerted to boo the play off the stage on its opening night, though it went on to several editions in print.

Her third novel, Henrietta, appeared in 1758 and sold well, but did not bring her any money. From 1760 to 1761 she wrote for the periodical The Lady's Museum material that would eventually comprise her 1762 novel Sophia. David Garrick produced her Old City Manners at Theatre Royal, Drury Lane in 1775 (an adaptation of Ben Jonson's Eastward Ho). Finally, in 1790, she published Euphemia, her last novel, with little success, as the public's interest in novels of romance seemed to have waned. Euphemia is an epistolary novel set in New York State before the American Revolution.

Lennox had two children who survived infancy: Harriot Holles Lennox (1765–1802/4) and George Lewis Lennox (born 1771). She was estranged from her husband for many years, and they finally separated in 1793. Charlotte then lived in "solitary penury" for the rest of her life, relying on support from the Literary Fund. She died on 4 January 1804 in London and was buried in an unmarked grave at Broad Court Cemetery, Covent Garden.

During the 19th century, The Female Quixote remained moderately popular. In the 20th century, feminist scholars such as Janet Todd, Jane Spencer, and Nancy Armstrong have praised Lennox's skill and inventiveness.

Works

Poetry
Poems on Several Occasions (1747)
The Art of Coquetry (1750)
Birthday Ode to the Princess of Wales

Novels
The Life of Harriot Stuart (1751)
The Female Quixote (1752)
Henrietta (1758)
Sophia (1762)
Eliza (1766)
Euphemia (1790)
Hermione (1791)

Plays
Philander (1758)
The Sister (1769)
Old City Manners (1775)

Literary criticism
Shakespear [sic] Illustrated (1753–1754)

Periodical
The Lady's Museum (1760–1761)

Translations
1756 Memoirs of Maximilian de Bethune, Duke of Sully
1756 The Memoirs of the Countess of Berci
1757 Memoirs for the History of Madame de Maintenon and of the Last Age
1759 The Greek Theatre of Father Brumoy
1774 Meditations and Penitential Prayers by the Duchess de la Valière

References

Further reading

External links

Charlotte Lennox at the Eighteenth-Century Poetry Archive (ECPA)

The Sister
The Female Quixote free ebook in PDF, PDB and LIT formats
The Ladies Museum Project

1730 births
1804 deaths
Scottish women novelists
Scottish women poets
18th-century British writers
18th-century British women writers
18th-century Scottish novelists
Translators to English
Scottish women dramatists and playwrights
Scottish translators
Shakespearean scholars
18th-century Scottish dramatists and playwrights
18th-century Scottish writers
British parodists
Parody novelists

Charlotte Lennox


Jan Luis Vives (1492. – 1540.) bio je španjolski humanist, filozof i pedagog, učenik i prijatelj Erazma Roterdamskog.

Živio je u Parizu, Brugesu i Engleskoj, gdje je radio kao nastavnik u Lovainu i Oxfordu.

Pisao je isključivo na latinskom. Smatra se pretečom suvremene psihologije. Autor djela O duši i životu, Uvod u pravu mudrost i O istini kršćanske vjere.

Izvori

Životopisi, Španjolska
Humanizam i renesansa
Filozofi
Španjolski pedagozi

Jan Luis Vives


An Sarcoglottis juergensii in uska species han Liliopsida nga ginhulagway ni Schltr.. An Sarcoglottis juergensii in nahilalakip ha genus nga Sarcoglottis, ngan familia nga Orchidaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Sarcoglottis

Sarcoglottis juergensii


Pensekhmet est un vizir égyptien de la . Il a servi sous le règne de Mérenptah.

Notes et références

Index égyptologique
Vizir de l'Égypte antique
XIXe dynastie égyptienne

Pensekhmet


Filozofski kafić ili filo-kafić (francuski: Café philosophique) forum je običnih građana okupljenih u kafiću radi filozofskih diskusija, osnovan od strane Marc-a Sautet-a u Parizu, 13. prosinca 1992. godine.

Oko stotinu filo-kafića postojalo je u Francuskoj i oko 150 u svijetu u vrijeme smrti osnivača prvog kafića ovakve vrste – Marc-a Sauteta, 1998. godine.

Koncept
Teme o kojima se razgovara u filo-kafićima jako variraju, od mita o Djeda Mrazu, preko istine o ljepoti i seksu, do smrti. U njima se postavljaju pitanja poput "Što je to činjenica?" i "Je li nada nasilna stvar?". Sautet je učinio da diskusije zvuče i djeluju zabavno i zanimljivo. Koncept je doveo do zbližavanja ljudi u okviru prijateljskog foruma gdje oni mogu slobodno razmjenjivati ideje. Kafić je promovirao atmosferu u kojoj su ljudi mogli pričati dok se opuštaju pijući kavu. Ovaj koncept naposljetku je doveo do stvaranja prvog filo-kafića.

Tisuće gostiju-sudionika u filo-kafićma širom svijeta usvojili su Sautetove ideje kao način za unaprjeđenje svojih razmišljanja. Prilikom iznošenja ideja vodi se račun o preciznosti u izražavanju i logičkoj ispravnosti. Koncepti koji se iznose su u duhu tolerancije i otvorenosti. Ideja o Sautetovom filozofskom kafiću raširila se po svijetu. Nastala u Francuskoj, ideja je kasnije prenesena u Englesku, Njemačku, Belgiju, Austriju, Švicarsku, Finsku i kasnije širom Europe i svijeta, pa danas postoje i u Kanadi, Južnoj Americi, Grčkoj, Australiji, Japanu i SAD-u. Zbog ovako velikog uspjeha, francuski predsjednik Jacque Chirac poslao je utemeljitelja na dobrovoljnu misiju promoviranja ideje po Južnoj Americi.

Povijest
Francuski institut za Škotsku, u Edinburghu također ima filozofski kafić s veoma dugom tradicijom, koja počinje još u doba velikog filozofa Davida Huma. Osoblje Francuskog Instituta za Škotsku također sudjeluje u predavanjima filozofije koja se održavaju u škotskim osnovnim školama, na primjer u Clackmannanu. U Engleskoj forum pod nazivom Filozofski kafić održavao se u Cromfordu (Derbyshire) u knjižari od svog osnivanja 1993. godine, gdje je do 2009. godine održano oko 100 okupljanja. Ovaj forum osnovao je Evan Rutherford, filozof i kipar iz Wirkswortha. Javna večernja okupljanja obično organiziraju i vode članovi i suradnici, a ne profesionalni filozofi, iako su poznati filozofi uvijek bili dobrodošli. Tekstovi pojedinih diskusija se mogu pročitati na internetu.

Kako se Osmansko Carstvo širilo po Europi u 18. stoljeću, u Beču se rodila ideja za pravljenje mjesta gdje bi ljudi mogli susretati i raspravljati o različitim temama ispijajući čaj ili kavu. Turski kafići prilagođeni zapadnoj kulturi postali su mjesto gdje se prijatelji susreću kako bi popili piće i porazgovarali. Tradicionalna helenistička Agora premještena je sa središnjeg javnog trga u središte grada u kafić. Filozofi, pjesnici, pisci i intelektualci svih vrsta počeli su koristiti ova mjesta za svoje susrete.

Godine 1686. Sicilijanac Francesco Procopio dei Coltelli osnovao Cafe Procope u rue de l'Ancienne Comédie, Latinskoj četvrti Pariza poznatom i kao 6. arrondissement. To je bio prvi kafić u Parizu. Pojedini intelektualci koji su često posijećivali ovaj kafić zbog filozofskih rasprava tijekom povijesti su: Victor Hugo, Paul Verlaine, Honoré de Balzac, Pierre Augustin Coron de Beaumarchais, François-Marie Arouet, Jean-Jacques Rousseau, Georges Danton, Jean-Paul Marat, Denis Diderot, itd.

Prije Drugog svjetskog rata mnogi pjesnici, slikari, pisci koji su pripadali nadrealnom pokretu posjećivali su kafić Montparnasse u Parizu. Nakon Drugog svjetskog rata u mnogim kafićima u Latinskoj četvrti Pariza bio je primijećen utjecaj egzistencijalizma. Filozof Jean-Paul Sartre proveo je nekoliko filozofskih rasprava u Cafe de Flore. Ovi "filozofski kafići" bili su povijesni početci Sautetovog filozofskog kafića.

Café philosophique
Sautet je svoju ideju o filozofskom kafiću prvi put ostvario u Place de la Bastille, u dijelu Pariza poznatom kao Cafe des Phares, 13. prosinca 1992. godine. On bi obično okupio nekolicinu prijatelja u svom filozofskom kafiću svake nedjelje ujutro u 11 sati i otvorio bi filozofsku debatu koja je obično trajala oko dva sata. Njegova osobna filozofija imala je tendenciju povratka osnovnim načelima razmišljanja i bila je namijenjena običnim ljudima, a ne aristokratima. Neka od prvih okupljanja bila su sačinjena od desetak ljudi. Kasnije su se počeli pridruživati studenti, raznorazni ekscentrični građani, taksisti na pauzama, bogate žene kojima je dosadno, itd. Kako je rasla popularnost ovih događaja, oni su se počeli održavati tjedno i okupljati i do 200 ljudi. Sautet je konačno uspio prenijeti filozofiju iz sveučilišnih kabineta i na neki način je "vrati" s fakultetskih katedri u javnost među obične građane. Čineći to, bio je izopćen od stručnjaka kao "izdajica" klasične, formalne filozofske misli i visokog obrazovanja generalno.

Izvori

Filozofija

Filozofski kafić


Parc national des Calanques eller Nationalpark Calanques er en nationalpark der ligger i det sydlige Frankrig i regionen Provence-Alpes-Côte d'Azur. Parken blev oprettet i 2012. Den omfatter et areal på mere end , hvoraf dem  er på land, mens det resterende er marine områder i Middelhavet der ligger mod syd. Den omfatter dele af Massif des Calanques og strækker sig mellem Marseille and Cassis.

Eksterne kilder og henvisninger

 Officielt websted

Nationalparker i Frankrig
Provence-Alpes-Côte d'Azur

Parc national des Calanques


HSDPA, İngilizce High Speed Downlink Packet Access, (Yüksek Hızda veri paketi indirme bağlantısı). 3G teknolojisi üzerine kurulmuştur. 3GPP standardı versiyon 11 tanımında en yüksek veri indirme hızı 337  Mbit/s olarak tanımlıdır. Mevcut sistemlerde 42 Mbit/s indirme hızına ulaşılabilmektedir. Bu hız, UMTS (sabit telefon) sistemine göre daha yüksek bir hız anlamına gelir.

Ayrıca bakınız
 HSUPA

Mobil telefon standartları

HSDPA


An Gastrodia lacista in uska species han Liliopsida nga ginhulagway ni David Lloyd Jones. An Gastrodia lacista in nahilalakip ha genus nga Gastrodia, ngan familia nga Orchidaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Gastrodia

Gastrodia lacista


Editorial Pre-Textos este o editură spaniolă, înființată în 1976 de Manuel Borrás Arana, Manuel Ramírez Giménez și Silvia Pratdesaba.

În 1997 a obținut Premiul Național pentru cea mai bună activitate editorială culturală din Spania. Inspectoratul de Cultură al Comunității Valenciene i-a acordat premiile pentru cele mai bune cărți publicate în limba spaniolă în 2000, 2001 și 2002, iar Consell Valencià de Cultura a distins-o cu Medalia regională pentru difuzarea culturii. În 2008 editura a fost premiată pentru promovarea și difuzarea literaturii spaniole în Spania și în America Latină la Târgul Internațional de Carte de la Guadalajara, Mexic. În 2009 a obținut premiul pentru editura anului la Târgul Internațional de Carte de la Lima, Peru.

Ea publică anual cărțile distinse cu premiile pentru poezie Emilio Prados și Arcipreste de Hita, ambele decernate autorilor cu vârsta sub 35 de ani, cu premiul pentru poezie Villa de Cox, cu premiul internațional pentru critică literară Amado Alonso, cu premiul internațional pentru cercetare literară Gerardo Diego, cu premiile Consiliului Cultural al Cantabriei pentru poezie, roman și povestiri, cu premiul internațional pentru proză scurtă Max Aub, precum și cu premiile Vicente Blasco Ibáñez, Juan Gil-Albert și Celia Amorós.

Începând din anul 2011 Editorial Pre-Textos acordă premiul Pre-Textos, o recunoaștere onorifică oferită celor mai bune cărți publicate de editură, potrivit opiniei cititorilor săi.

În catalogul Pre-Textos figurează mai mult de 1500 de titluri și sunt incluși mulți dintre autorii contemporani cei mai importanți în domeniul ficțiunii, eseului și poeziei, atât în limba spaniolă, cât și în traducere, cum ar fi Anton Cehov, Federico García Lorca, Azorín, Fernando Pessoa, Guy Debord, Elias Canetti, Charles Baudelaire, Joseph Conrad, Jacques Derrida, Cesare Pavese, John Updike, Claudio Magris și José Emilio Pacheco.

Note

Legături externe

 Editorial Pre-Textos

Pre-Textos

Editorial Pre-Textos


Maltaca (Malti), Maltalılar tarafından kullanılan, Malta ve Avrupa Birliği'nin resmî dillerinden birini oluşturan Latinleşmiş Sami dili. Latin alfabesi kullanılarak yazılan dilin kökenleri tarihi Sicilya Arapçasına dayanmakta olup, tarih boyunca Romen dilleri ve İngilizceden yoğun ödünçlemeler almıştır. İlk olarak 15. yüzyılda yazılmaya başlanmış dil, 1934'de Malta'nın resmi dili olmuştur.

Tarihçe
Maltaca, tarihi bir Arapça formu olan ve Mağrip Arapçasından türemiş Sicilya Arapçası kökenlidir ve Sicilya Emirliği'nde 831-1091 yılları arasında gelişmiştir. Maltacayı oluşturacak dilin Malta'ya Sicilya'dan 10. yüzyılda geldiği düşünülmektedir. Bu sav, modern Maltalıların, Sicilyalılar ve Calabrialılar ile ortak bir kökene dayanmaları ve Levant ile Kuzey Afrika halklarından genetik açıdan düşük oranda etkilenmiş olmaları ile desteklenmektedir.

Malta'nın Normanlar liderliğinde ele geçirilmesi ve yeniden Hristiyanlaşması sonucunda Maltaca, Klasik Arapçadan bağımsız gelişmiş ve zamanla Latinleşmiştir. Norman hakimiyeti sonucunda bölgeden Müslümanlar sürülmesiyle Malta Arapçası izole kalmış ve farklı bir dile evrilmiştir. Sicilya'daki Sicilya Arapçası yerini bir Romen dili olan Sicilyacaya bırakmış olmasına rağmen, Maltaca İtalyanca yanında bir halk dili olarak gelişmeye devam etmiştir.

Dile yapılan ilk atıf 1436 yılında gerçekleşmiş ve Maltaca lingua maltensi olarak adlandırılmıştır. Maltaca ilk belge ise Pietru Caxaro tarafından yazılmış ve 15. yüzyıla tarihlenen Il-Kantilena () olmaktadır. Maltaca ilk sözlük 16. yüzyılda Maltaca-İtalyanca olmak üzere üretilmiştir, ancak bu eser kaybolmuştur. Maltaca kelimeler listesi, Hieronymus Megiser'in Thesaurus Polyglottus (1603) ve Propugnaculum Europae (1606)  eserlerinde yer almıştır, Domenico Magri ise Hierolexicon, sive sacrum dictionarium (1677) eserinde bazı Maltaca sözcüklerin etimolojisini vermiştir.

1934 yılında Malta, İtalyancayı resmî dil statüsünden çıkarmış ve Maltaca ve İngilizceyi yeni resmî dilleri olarak kabul etmiştir.

Sınıflandırma
Maltaca, tüm Sami dilleri gibi Afro-Asyatik dil ailesine mensuptur. Sami dilleri içerisinde ise tarihi bir Arap dili olan Sicilya Arapçasından türemiştir. Bu anlamda soysal açıdan Mağrip Arapçası ile ilişkilidir.

Maltaca, diğer Arapça değişkelerin de olduğu gibi Klasik veya Standart/Fasih Arapça ile iki dillilik ilişkisi göstermez. Bu neden ötürü dil, Arap makrodilini oluşturan 30 değişkeden ayrı olarak sınıflandırılır. Maltacayı ayıran başka bir özellik, dilin morfolojisinin ve söz varlığının başta İtalyanca ve Sicilyaca olmak üzer Romen dillerinden önemli oranda etkilenmiş olmasıdır.

Söz varlığı
Maltaca söz varlığının yaklaşık üçte birini Arapça kökenli kelimeler oluşturur ve bunlar genellikle günlük hayatta kullanılan temel kelimeleri kapsar. Dilin söz varlığının yaklaşık yarısı Standart İtalyanca ve Sicilyaca kökenlidir, İngilizce ise %6 ile %20'sini oluşturur.

2016'da yürütülmüş bir araştırmaya göre Maltaca konuşurları Tunus Arapçası bir konuşmanın yaklaşık üçte birini anlayabilmektedir. Buna karşılık Tunus Arapçası konuşurları Maltaca bir konuşmanın yaklaşık %40'ını anlamaktadır. Maltaca ve Tunus Arapçası arasındaki karşılıklı anlaşılabilirlik, Tunus Arapçası ve çevresindeki diğer Arapça değişkeleri arasında olandan daha düşüktür.

Alfabe
Maltaca, tarihi boyunca sadece Latin alfabesi kullanılarak yazılmıştır ve dilin en eski yazılı kaynağı Geç Orta Çağ'a dayanmaktadır. Dil, hâlâ tamamıyla Latin alfabesi kullanılarak yazılan tek Sami dili olmaktadır. Malta alfabesi 29 harf ve bir digraftan oluşur.

Kaynakça

Dış bağlantılar

 Kuruluşlar
  Il-Kunsill Nazzjonali ta' l-Ilsien Malti
  L-Akkademja tal-Malti
  Għaqda tal-Malti - Università

Teknoloji ve Maltaca
  Enabling the Maltese Language in Windows XP  (PDF)
  English Maltese Dictionary

Yazın ve dilbilim
  The Technical Committee for Literature within the National Council for the Maltese Language
  Maltese Language in Broadcasting
  Maltese verbal morphology  (PDF)

Malta'daki diller
Doğal diller
Sicilya'daki diller
Arap dilleri
Orta Sami dilleri

Maltaca


بئر رومة أو بئر عثمان، إحدى آبار المدينة المنورة سميت على اسم الصحابي الجليل رومة الغفاري الكناني من بني غفار من قبيلة كنانة، وتعرف ببئر عثمان، وهي في منطقة الزراعة. عن بشر بن بشير الأسلميّ، عن أبيه قال: لما قدم المهاجرون المدينة استنكروا الماء، وكانت لرجل من بني غفار عين يقال لها رومة، وكان يبيع منها القربة بمُدّ. فقال النبي محمد «تبيعها بعين في الجنة»، فقال: ليس لي يا رسول الله عين غيرها، لا أستطيع ذلك، فبلغ ذلك عثمان، فاشتراها بخمسة وثلاثين ألف درهم، ثم أتى نبي الإسلام فقال: أتجعل لي مثل الذي جعلت له عيناً في الجنة إن اشتريتها؟ قال: نعم، قال: قد اشتريتها وجعلتها للمسلمين. وعن عبد الرحمن السلمي أن عثمان حين حوصر أشرف عليهم وقال: أنشدكم بالله ولا أنشد إلا أصحاب رسول الله، ألستم تعلمون أن رسول الله قال: من حفر رومة فله الجنة، فحفرتها؟... الحديث. رواه البخاري
واتى عثمان لليهودي رغبةً منه في مساومته بها فأبى أن يبيعها كلها، فاشترى عثمان نصفها باثنى عشر ألف درهم فجعله للمسلمين، وقال عثمان لليهودي:«إن شئت جعلت على نصيبي قرنين، وغن شئت فلي يوم ولك يوم، فقال: بل لك يوم ولي يوم». فكان إذا صادف يوم عثمان استقى المسلمون ما يكفيهم يومين، فلما رأى ذلك اليهودي قال:«أفسدت علي ركيتي، فاشتر النصف الآخر، فاشتراه بثمانية آلاف درهم».

موقع بئر رومة
تقع بئر رومة في العقيق الأصغر، في الجهة الشمالية الغربية لمسجد القبلتين، بعيداً عنه، في منطقة تعرف قديماً (مجتمع الأسيال)، في براح واسع من الأرض، قبلي منطقة الجرف المعروفة إلى اليوم، عند مفيض عين مروان بن الحكم من ناحية الجرف، ومن ماء الجرف تنبع بئر سيدنا عثمان بن عفان رضي الله عنه.

تاريخ بئر رومة
بئر رومة بئر قديمة، عرفت منذ عصور قديمة، وأول ما ذكر من تاريخها، أن تبع الملك اليماني لما قدم المدينة كان منزله بقناة، واحتفر البئر التي يقال لها بئر الملك، وبه سميت فاستوبأ بئره تلك، فدخلت عليه امرأة من بني زريق، يقال لها "فكهة"، فشكا إليها وباء بئره، فانطلقت فأخذت حمارين، فاستقت له من بئر رومة، ثم جاءته به، فشرب فأعجبه، وقال زدني من هذا الماء، فكانت تصير إليه به في مقامه، فلما خرج قال لها يا فكهة، إنه ليس معنا من الصفراء والبيضاء شيء، ولكن لك ما تركنا من أزوادنا ومتاعنا، فلما خرج نقلت ما بقى من أزوادهم ومتاعهم، فيقال أنها كانت ولم تزل هي وولدها أكثر بني زريق مالاً حتى جاء الإسلام.

ملاك بئر رومة في العصر الجاهلي
اختلفت الروايات في المالك لها في العصر الجاهلي، فأكثر الروايات وأصحها، أن المالك لها رجل من بني مزينة، وقد روي عن النبي صلى الله عليه وسلم أنه قال، نعم الحفير حفير المزيني يعني رومة، والذي حفرها رجل من مزينة، وذكر الغمام ابن عبد البر أنها كانت ركية ليهودي يبيع مائها للمسلمين، ومنه اشتراها عثمان رضي الله عنه على دفعتين، وقال الغفاري وذكر المجد عن أبي عبد الله بن منده أنه قال "رومة الغفار" صاحب بئر رومة، وذكر بشر بن بشر الأسلمي عن أبيه قال لما قدم المهاجرون المدينة ... وساق الحديث، قال وكانت لرجل من بني غفار بئر يقال لها رومة، وكان يبيع منا القربة بالمد أو بالدراهم.

ملاك بئر رومة من العصر النبوي على عصرنا الحاضر
المالك الوحيد لبئر رومة من العصر النبوي الى عصرنا الحاضر، هو الخليفة الراشد عثمان ابن عفان، فقد جاءت الأحاديث الصحيحة بصحة هذا البيع ومباركة النبي له، قال الإمام ابن حجر، وجاء من طرق كثيرة شهيرة وصحيحة عن عثمان لما حاصروه أنه استنشد الصحابة عن أشياء منها شراؤه بئر رومة وغيرها.

قيمة بئر رومة
اختلفت الروايات في القيمة الشرائية لبئر رومة، وتحديد الثمن الذي دفعة عثمان بن عفان رضي الله عنه، بين مكثر ومقل ومن تلك الروايات

 ذكر البغوي بسنده أن قيمتها (35) ألف درهم.
 ذكر ابن عبد البر أن قيمتها (20) ألف درهم.
 ذكر ابن شبه أن قيمتها (40) ألف درهم.
 ذكر السمهودي عن ابن شبه أن قيمتها (30) ألف درهم.
 ذكر ابن سعد أن قيمتها (400) دينار.
 ذكر ابن زبالة فيما روي عنه أن قيمتها (100) بكرة وشي يسير.

والجمع بين الأحاديث التي ذكرت القيمة ثبت بأحاديث صحيحة، وفي رواية النسائي وغيره أن عثمان لم يذكر القيمة عند المناشدة فقال، فابتعتها بكذا وكذا، وهذا الظن بعثمان رضي الله عنه، أما الاختلاف في مرويات القيمة، فهو اجتهاد من الرواة والله أعلم.

الأحداث التي مرت عليها
 كانت عامرة إلى عهد النجار؛ فقد قال فيها:«وقد انقضت خرزتها وأعلامها، إلا أنها بئر مليحة جداً مبنية بالحجارة الموجهة...ثم قال: وماؤها صافٍ، وطعمها حلو، إلا أن الأجون غلب عليه» يقصد بالأجون تغير لون الماء وطعمه.
 خربت في عهد المطري رحمهُ الله؛ فقال: «وقد خربت، ونقضت حجارتها، وانطمت، ولم يبق منها اليوم إلا أثرها».
 جُددت مرة أخرى، ورفع بنائها عن الأرض نحو نصف قامة، ونزحت فكثر ماؤها، وكان تجديدها على يد قاضي مكة المكرمة شهاب الدين أحمد بن محمد بن المحب الطبري سنة 750هـ/1349م.، ومن ألطف ما قيل فيها:

 ، وقد تعرضت البئر عبر العصور الإسلامية إلى الهدم وعدم الاعتناء، إلى أن انضمت المدينة المنورة تحت لواء الملك عبد العزيز سنة 1344هـ، فتولت إدارة الأوقاف الإشراف عليها، فأجرتها على مجموعة من مزارعي المدينة المنورة، فقاموا بزراعتها خير قيام، حتى تولت النظر عليها والقيام بها وزارة الزراعة بموجب عقد مبرم بينها وبين وزارة الأوقاف، فنمتها أحسن تنمية، ولا زالت كذلك إلى اليوم.

الأهمية التاريخية

تقع بئر رُومة (أو بئر عثمان) على بعد خمسة أكيالً تقريبا من المسجد النبويً في عرصة العقيق الكبرىً بالقرب من مجمع الأسيال شمال غربي المدينة المنورة، وقطرها أربعة أمتار وعمقها 37 ًمترا ويبلغ مستوىً الماء 29 ً متراًتقريبا، وبجوارها أبنية مُستحدثة ومسجد به محراب
نظرا لطراز بنائه، وأمام هذا المسجد بركة مربعة واسعة جميلة
البئر غزيرة الماء وماؤها عذب صافي خفيف للغاية؛ وهي مطوية بالحجارة المطابقة المنحوتةً طياً محكما وًكانت سقى مزرعتها بالسانية

انظر أيضا
 آثار ومعالم المدينة المنورة التاريخية
 بئر العهن
 بئر بن هرماس

وصلات خارجية
 بئر رومة.. مازالت أطلالها شاهدة على تاريخها.
 الأوقاف النبوية وأوقاف الخلفاء الراشدين

المراجع

 وفاء الوفاء بأخبار دار المصطفى

آبار المدينة المنورة
آثار المدينة المنورة

بئر رومة


Shota Hayashi (født 24. februar 1995) er en japansk fodboldspiller, som spiller for den japanske fodboldklub Roasso Kumamoto.

Referencer

Eksterne henvisninger

Fodboldspillere fra Japan

Shota Hayashi


فيرناند ديفلامينك (22 أكتوبر 1932 في مدينة روبيه - 1 أكتوبر 2003)  لاعب كرة قدم فرنسي راحل كان يجيد اللعب في مركز المهاجم .

المسيرة الرياضية
بدأ ديفلامينك مسيرته الرياضية ناشئا في صفوف نادي روبيه . انتقل بعدها إلى نادي تروا حيث ساهم في احتلاله المركز الثاني في بطولة كأس فرنسا موسم 1955-1956 . تألقه الكبير في تسجيل الأهداف لفت إليه أنظار نادي ليل الذي تعاقد معه في 1956 . في أول موسم 1956-1957 سجل 27 هدف وفي الموسم التالي 1957-1958 سجل 23 هدف . انتقل بعدها إلى نادي ليون ثم إلى نادي لنس وأخيرا عاد إلى ناديه الأم روبيه حتى اعتزاله النهائي لعب كرة القدم .

روابط خارجية

مراجع

لاعبو الدوري الفرنسي
لاعبو الدوري الفرنسي الدرجة الثانية
لاعبو تروا
لاعبو فالينسيان
لاعبو كرة قدم فرنسيون
لاعبو لنس
لاعبو ليل
لاعبو أولمبيك ليون
لاعبو نادي روبيه توركوين
مواليد 1932
مواليد في روبيه (مدينة)
وفيات 2003

فيرناند ديفلامينك


Cennetpınarı, Kahramanmaraş ilinin Türkoğlu ilçesine bağlı bir mahalledir.

Coğrafya
Kahramanmaraş il merkezine 49, Türkoğlu ilçesine 26 km mesafededir.

Nüfus

Dış bağlantılar
 Yerelnet

Türkoğlu'nun mahalleleri

Cennetpınarı, Türkoğlu