නිදහස් ආලය යනු මානව ප්‍රේමයේ සෑම මුහුණුවරකට ම  එකඟත්වය පළ කළ සමාජ ව්‍යාපාරයකි. විවාහය, උපත් පාලනය, සහ අනාචාරය වැනි ලිංගිකමය කරුණු රාජ්‍යයේ බලපෑමෙන් මුදා ගැනීම නිදහස් ආලය ව්‍යාපාරයේ මුල් අභිප්‍රාය විය. එවැනි කාරණාවන් සම්බන්ධ ව පූර්ණ වගකීම එකී පුද්ගලයා සතු විය යුතු බවත් ඒ සම්බන්ධ ව වෙනත් කිසිදු පාර්ශ්වයක මැදිහත්වීමක් සිදු නොවිය යුතු බවත් ඔවුහු කියා සිටියහ.

මූළධර්ම
නිදහස් ආලයට අයත් බොහෝ සම්ප්‍රදායයෝ පුද්ගල සබඳතාවන් රාජ්‍ය නියාමනයන්ගෙන් සහ පල්ලියේ සම්බාධකයන්ගෙන් නිදහස් කිරීම අරමුණු කරගත් ලිබරල්වාදී දර්ශනයක් ප්‍රකට කළහ. මෙම දැක්මට අනුව වැඩිහිටි පුද්ගලයන් අතර ඇතිවන නිදහස් බැඳීම් චිත්තවේගික වුවත් ලිංගික සබඳතාවන් වුවත් පිළිගත් බැඳීම් ලෙස බාහිර සමාජයේ ගරුත්වයට පාත්‍ර විය යුතු ය. මිනිසුන් සහ ගැහැනුන් යන දෙපිරිසට ම සමාජීය සහ නෛතික අවහිරකිරීම් වලින් තොර ව ලිංගික ආස්වාදය ලැබීමට අයිතියක් ඇති බවට ද නිදහස් ආලය ප්‍රවණතාවට අයත් ඇතැම් රචනාවන් විසින් අදහස් දක්වා තිබේ. වික්ටෝරියානු සමය තුළ දී මෙය රැඩිකල් අදහසක් විය. පසුකාලීන ව රැඩිකල් සමාජීය වෙනසක් දක්වා එය ව්‍යාප්ත වූ අතර නව අධිපතිවිරෝධී, ප්‍රති අවරෝධානාත්මක සංවේදීතාවයක ශුභාරංචිකරුවකු ලෙස එය පෙනීගියේ ය.

අද දවසේ පිළිගැනීමට අනුව, මුල්කාලීන මධ්‍යම පාංතික ඇමරිකානුවන්ට අවිනිශ්චිත ලෝකය තුළ ස්ථායීතාවෙන් යුතු ස්ථානයක් බවට නිවස පත්කර ගැනීමට ඇවැසි විය.නිදහස් ආලය ව්‍යාපාරය විසින් සිදුකෙරුණේ මෙම මානසිකත්වය උදෙසා බිහිවුණු දැඩි සීමාවන් තුළ අර්ථකථනය කෙරුණු ස්ත්‍රී පුරුෂ භූමිකාවන් සුරක්ෂිත කිරීමයි.

නිදහස් ආලය යන යෙදුම (වෙසෙසින් ම 1960 සහ  1970 වකවානුවල ප්‍රතිසංස්කෘතික ව්‍යාපාර හේතුවෙන්)  පොදුජන විඥාණය තුළ අවිචාරය සමග අත්වැල් බැඳගත් යෙදුමක් බවට පත් වී තිබෙන නමුත්, ඓතිහාසික ව නිදහස් ආලය ව්‍යාපාරය ලිංගික සහකරුවන් කිහිපදෙනෙකු සමග සබඳතා පවත්වා ගැනීම වෙනුවෙන්  හෝ කෙටිකාලීන ලිංගික සබඳතාවන් වෙනුවෙන් හෝ පෙනී නොසිටියේ ය. වඩාත් ප්‍රමුඛ ලෙස ම ඔවුන් පෙනී සිටියේ ලිංගිකමය බැඳීම් නෛතික සීමාකිරීම්වලින් තොර ව නිදහසේ වින්දනය කළ හැකි  තත්ත්වයට ගෙන ඒමටයි.

Sex Radical යන යෙදුම ද Free Lover යන යෙදුම සමග අතුරුමාරු ලෙස භාවිත ව ඇති අතර Free Love යන යෙදුම විසින් ගෙනෙන අහිතකර සමාජ අර්ථයන් හේතුවෙන් Sex Radical යන යෙදුම අධිවාචකයන්ගේ සිත්ගත් යෙදුම බවට ද පත් ව තිබේ. කවරාකාරයෙන් හඳුන්වාගත්තද සෑම අධිවාචකයකු ම දැඩි ව පෙනී සිටි විශ්වාසයන් දෙකක් විය. යුගලන බන්ධනයක් තුළ බලහත්කාරයෙන් ලිංගික ක්‍රියාවකට සහභාගී කරවා ගැනීම යුක්තිසහගත බවට වූ අදහසට විරෝධය දැක්වීමත්, ගැහැනියකට සිය සිරුර රිසි පරිදි හැසිරවීමට විමුක්තිය ලබාදීමත් ය.

සෑම අධිවාචකයෙකු ම එක ම මතයක නොසිටියත්, අවිවාහක පෙම්වතුන් ව එක් ව වාසය කිරීමෙන් වළක්වන නීති, අනාචාරය සහ දික්කසාදය නියාමනය කළ නීති මෙන් ම ලිංගික ව හැසිරිය හැකි අවම නෛතික වයස් සීමාව, උපත් පාලනය, සමලිංගිකත්වය, ගබ්සාව සහ ඇතැම්විට ගණිකා වෘත්තිය සම්බන්ධ ව පැවතුණු නෛතික බාධකයන් ද නිදහස් ආලය ව්‍යාපාරයන්හි විශේෂ අවධානයට ලක් වූ නීති අතර විය. විවාහය තුළ පුද්ගල අයිතිවාසිකම් අහෝසි වී යාම කෙරෙහි ද අවධානය යොමු විය. නිදසුනක් ලෙස ඇතැම් අධිකරණයන් විසින් කලත්‍රයකු අතින් දූෂණය වීම කලත්‍රයකු නොවන අයකු විසින් දූෂණය වීම තරම් තදබල ලෙස නොසැලකීම හෝ එය අපරාධයක් ලෙස නොසැලකීම දැකගත හැකි විය. නිදහස් ආලය ව්‍යාපාර 19වන සියවසේ පටන් ලිංගිකත්වය පිළිබඳ ව පොදු සමාජය ඉදිරිපිට කතාකිරීමට ඇති අයිතිය සම්බන්ධයෙන් ද පෙනී සිටි අතර අශ්ලීලත්වය පිළිබඳ නීති සමග සටන් කළේ ය.

20වන සියවසට පා තැබීමත් සමග ඇතැම් නිදහස් ආලය ව්‍යාපාරයේ යෝජකයෝ විවාහය යනු ස්වාමිභක්තිය සහ මානසික වහල්භාවය දිරිමත් කරන සමාජ සංස්ථාවක් බවට කරුණු දක්වමින් විවාහය පිළිබඳ විවේචනය තවදුරටත් පුළුල් කළහ.

ස්ත්‍රී වාදය සමග ඇති සබඳතාවය
නිදහස් ආලයේ ඉතිහාසය ස්ත්‍රී වාදයේ ඉතිහාසය සමග වෙළී පවතී. 18වන සියවසේ අගභාගයේ පටන්  මේරි වොල්ස්ටන්ක්රාෆ්ට් වැනි ප්‍රමුඛ ස්ත්‍රීවාදිනියන් විවාහය නැමති සංස්ථාව අභියෝගයට ලක් කර තිබූ අතර එහි අහෝසිකරණය පිණිස අධිවාචනය කළෝ ද බොහෝ වූහ.

ස්ත්‍රීවාදී විග්‍රහයට අනුව විවාහක ස්ත්‍රියක් යනු බිරිඳක් සහ මවක් වීම හේතුවෙන් වෙනත් කාර්යභාරයක යෙදීමට ඇයට ඇති අවස්ථාවන් අහිමි කරගන්නියකි. විවාහක ස්ත්‍රීන්ට සහ මවුවරුන්ට ගුරුවෘත්තියේ නියැලීමට තහනම් කර තිබීම විසින් මේ තත්ත්වය ඇතැම්විට නෛතික ව පවා පිළිගෙන තිබුණි. 1855 දී නිදහස් ආලය ප්‍රවණතාවේ අධිවාචිකාවක වූ මේරි ගෝව් නිකල්ස් නෛතික තලයේ දී මෙන් ම ජනමතය තුළ දීද ගැහැනිය ව පුරුෂයන්ගේ දේපලක් ලෙස ගැනීම තුළ දරදඬු පුරුෂයන්ට සිය භාර්යාවන්ගේ නිදහස මුළුමනින් ම උදුරා ගැනීමට ඉඩ සැලසෙන බව පවසමින් විවාහය යනු ගැහැනිය ව අගතියට පිරිහෙලන්නක් (annihilation of women) බව පෙන්වා දුන්නා ය.  නිදසුනක් ලෙස ඇතැම්විට සිය භාර්යාව කායික ව හික්මවීමට නීතිමය ඉඩකඩ විය. සෙනෙහසේත් අ‍න්‍යෝන්‍ය කැමැත්තේත් ප්‍රතිඵලයක් විය යුතු ව තිබුණත් බොහෝ දරුවන් ප්‍රේමයෙන් තොර විවාහයන් තුළ මවුපියන්ගේ කැමැත්තෙන් තොර ව උපත ලබා ඇති බවත් නමුත් විවාහයෙන් බැහැර ප්‍රේමයෙන් උපත ලබන දරුවන් විවාහය තුළ උපත ලබන දරුවන් හා සමාන අයිතිවාසිකම් නොලබන බවටත් නිදහස් ආලය ව්‍යාපාරයේ අධිවාචකයෝ චෝදනා නැගූහ.

නිදහස්  ආලය පිළිබඳ කතිකාවේ දී කිසිදු කාන්තාවක් සිය මතවාදයන් ඉදිරිපත් කිරීමට උත්සුක වී නැතැ යි 1857 දී  Minerva Putnam චෝදනා කළා ය. නිදහස් ආලය පිළිබඳ සංකල්පය විදාරණය කරමින් කෘති 6ක් මෙම සමය තුළ රචනා වී තිබුණ මුත් සිවිල් යුද්ධයෙන් පසු ඇරඹුණු ප්‍රධාන නිදහස් ආලය සඟරාවන් හතරෙන් ම කර්තෘවරියන් සිටියේ සඟරාවන් දෙකක පමණි. මේරි ගෝව් නිකල්ස්  අධිවාචකයන් අතර ප්‍රමුඛ කාන්තාව වූ අතර නිදහස් ආලය ව්‍යාපාරය ගැන සඳහන් කරන විට බොහෝ දෙනෙකුගේ සිහියට නැගුණු කාන්තාව ද ඇය විය. ඇය විසින් ලියූ සිය ස්වයංචරිතාපදානය ස්ත්‍රීවාදී දෘෂ්ටියකින් විවාහයට එදිරි ව එල්ල වූ ප්‍රථම ප්‍රහාරය විය.

නිදහස් ආලය ව්‍යාපාරයේ යෝජකයෝ ලිංගික හැසිරීම් යනු ප්‍රජනනය උදෙසා පමණක් වූවක් ලෙස නොදුටුවෝ ය. උපත් පාලනයට ප්‍රවේශ වීමේ හැකියාව ස්ත්‍රීන්ගේ ස්වෛරීත්වයට ආධාර කරන්නක් ලෙස දුටු අතර උපත් පාලනය ප්‍රචලිත කිරීමට ක්‍රියා කළ බොහෝදෙනෙක් ම නිදහස් ආලය ද වැළඳ ගත්හ.

ලිංගික නිදහස්කාමීහු උපත්පාලනය, වෛවාහික ලිංගික අපයෝජන (කායික මෙන්ම මානසික) සහ ලිංගික අධ්‍යාපනය වැනි මාතෘකාවන් ප්‍රචලිත කිරීම තුළින් ශාරීරික හිමිකම් සම්බන්ධයෙන් කාන්තාවන්ට ඇති  අයිතිවාසිකම් වඩාත් ඉහළ තලයකට ගෙනයාමට කටයුතු කළහ. ස්ත්‍රී ලිංගිකත්වයට අදාළ කාරණාවන් සංවාදයට ලක්කිරීමෙන් කාන්තාවන් බලගැන්වීමට හැකි බව ඔවුන්ගේ විශ්වාසය වූ අතර ග්‍රන්ථ, අත්පත්‍රිකා, සහ වාරික වැනි මුද්‍රිත මූලාශ්‍රයන් ඒ පිණිස ඔවුහු සහාය කරගත්හ. මෙමගින් සිය ව්‍යාපාරය 50 වසරකට අධික කාලයක් නොනැසී පවත්වා ගැනීමටත්, සිය මතවාදයන් සමස්ත එක්සත් ජනපදය පුරා පැතිරවීමට රුකුලක් ලැබීමටත් ඔවුහු සමත් වූහ.

විවාහවීම තුළ ඔබේ අයිතිවාසිකම් අඩ වශයෙන් අහිමි වේ ( you became a semi-nonperson when you got married ) යනුවෙන් ප්‍රසිද්ධ ස්ත්‍රීවාදිනියක් වු ග්ලෝරියා ස්ටෙයිනම් වරක් ප්‍රකාශ කළා ය. ගැහැනියකට පිරිමියකු අවශ්‍යය යැයි කීම මත්ස්යකකුට පාපැදියක් අවශ්‍ය යැයි කීමක් බඳු ය  යන ප්‍රසිද්ධ කියමන ද සූත්‍රගත කෙරුණේ ඇය විසිනි. එය ලබා ඇත්තේ එතරම් හොඳ නාමයක් නොවන බැව් පවසමින් 1987 දී විවාහය ප්‍රතික්ශේප කළ ඇය 2000 දී විවාහ දිවියට ඇතුළත් වූයේ අතීතයේ දී ස්ත්‍රීවාදීන් විසින් පහරදුන් සංස්ථාවන් අද දවසේ දී සිය අභිමතය මත තෝරාගැනෙන බව, එනම් සමාජය වෙනස් වී ඇති බව පවසමිනි.

ඉතිහාසය

ආදිතමයන්

ඉතිහාසය පුරා පැවති උතෝපියානු සමාජ ව්‍යාපාර රැසක් ම නිදහස් ආලය පිළිබඳ දැක්මක් සහිත වූවෝ වුහ. ක්‍රි. පූ. 1වන සියවසත් ක්‍රි. ව. 1වන සියවසත් අතර කාලයේ මැද පෙරදිග විසූ  පිරිමින්ගෙන් පමණක් සමන්විත වූ එසන්ස්වරු පෙනීයන පරිදි මෛථූන්‍යය, විවාහය සහ වහල්හිමීත්වයෙන් වැළකී සිටියහ.  මිල මුදල් පරිහරණයද ප්‍රතික්ශේප කළ ඔවුහු සාමූහික දිවිපෙවෙතක් ගෙනගිය අතර අවිහිංසාවාදීයෝද  නිර්මාංශාහාරිකයෝද වූහ. ආදම්වරු නමින් දෙවන, තෙවන සහ සිව්වන සියවස්වල උතුරු අප්‍රිකාවේ සිටි මුල්කාලීන ක්‍රිස්තියානි නිකායක් ද විවාහය ප්‍රතික්ශේප කළහ. නග්නත්වය ප්‍රගුණ කළ කළ ඔවුහු තමන් මුල් පාපයෙන් නිදහස් බව ද විශ්වාස කළහ.

6වැනි සියවසේ පූර්ව මුසල්මාන පර්සියාවේ විසූ මස්දකීයවාදී බැතිමතුන් ද විවාහ සම්බන්ධයෙන් එක්තරා අරුතකින් නොබැඳි ප්‍රේමයට නෑකම් කියන පිළිවෙතක් අනුගමනය  කළ අතර නිදහස් ආලය ව්‍යාපාරයන් බොහොමයක්  පරිද්දෙන් ම නිර්මාශාහාරය, අවිහිංසාව සහ සාමූහික පැවැත්ම ප්‍රිය කළහ. පෞද්ගලික දේපල ප්‍රතික්ශේප කිරීම සහ විවාහය ප්‍රතික්ශේප කිරීම  හිමිකාරීත්වයෙන් බැහැර වීම උදෙසා ගත්  ප්‍රතිපත්තීන් බව පෙන්වාදීමට ඇතැම් ලේඛකයන් විවාහය සහ දේපළ අතර ඇති දේශපාලනික සබඳතාවය ගවේෂණය තුළින් උත්සාහ දරා ඇත.  එක්දහස් එක් රැය හි එන කිඳුරෙකු වූ අබ්දුල්ලා නම් ධීවරයාගේ කතා පුවත ද මුහුද යට පිහිටි නිදහස් ආලය (සහ නිරුවත් බව) දැකගත හැකි වූ ජනාවාසයක් පිළිබඳ ව සඳහන් වන මෙ සමයට ම අයත් ජනකතාවක් වෙයි.

කාල් කවුට්ස්කි 1895දී ලියන සිය රචනාවක දීද විවාහය ප්‍රතික්ශේප කළ මධ්‍යකාලීන යුගයේ පැවති කොමියුනිස්ට්වාදී සමාජ විශාල සංඛ්‍යාවක් හඳුනාගනී.  මෙවැනි එක් ව්‍යාපාරයක් වූ 10වැනි සහ 14වැනි සියවස්වල බටහිර යුරෝපයේ විසූ කැතර්වරු සිය අනුගාමිකයන් ව සියලු ම සදාචාරමය වාරණයන්ගෙන් සහ ආගමික බැඳීම්වලින් නිදහස් කළහ. නමුත් තිරිසන් හෝ මනුෂ්‍ය ජීවිතයකට අනුගත නොවෙමින් අල්පේච්ඡ ව සහ බ්‍රහ්මචාරී  ව වාසය කළ පුද්ගලයන් කෙරෙහි ගෞරව කළහ. ඉතා කලාතුරකින් දැකගත හැකි වූ සමානත්වයකට සහ ස්වාධීනත්වයකට ගැහැනුන් හිමිකම් කී අතර ආගමික නායකයන් ලෙස පවා පිළිගැනීමට ලක් වූ අය සිටියහ. කැතර්වරු සහ අනෙකුත් එවැනි කණ්ඩායම් (වෝල්ඩන්ස්වරු, අපෝස්තුලු සහෝදරවරු, බෙහාර්ඩ්වරු සහ බෙගුයින්වරු, ලොලාඩ්වරු සහ හුසයිට්වරු)  රෝමානු කතෝලික පල්ලිය විසින් මිත්යාතදෘෂ්ටිකයන් වශයෙන් නම් කළ අතර මර්දනයටද කටයුතු කළහ. ශුද්ධාත්මයේ සොහොයුරෝ, ටැබොරයිට්වරු සහ පිකාඩ්වරු වැනි අනෙකුත් ව්‍යාපාරයන් ද විවාහය පිළිබඳ ව ඔවුන්ගේ වූ විවේචනය සමග එක් වූ නමුත් බ්‍රහ්මචාරය වෙනුවට නිදහස් ලිංගික සබඳතාවන්ට අනුග්‍රහ දැක්වූහ.

බුද්ධි ප්‍රබෝධක අවධිය

ප්‍රබුද්ධ සමය විසින් ගතානුගතික සදාචාරයට සහ ආගමට අභියෝග එල්ල වුණු අතර ප්‍රංශ විප්ලවයේ විමුක්ති දේශපාලනය විසින් නිදහස් ආලය වැනි මාතෘකාවන්ට සුපෝෂණීය විය හැකි වාතාවරණයක් ඇති කරන ලදී.

ඉංග්‍රීසි ජැකොබියන්වරුන් ලෙස හැදින්වුණු ප්‍රංශ විප්ලවයට සහය දැක්වූ එංගලන්තයේ සිටි රැඩිකල් බුද්ධිමතුන් කණ්ඩායමක් විසින් ස්ත්‍රීවාදයේ සහ නිදහස් ආලයේ මුල් අදහස් ඉදිරිපත් කරන ලදී.

ඒ අතර කැපී පෙනෙන චරිතයක් වූයේ රොමැන්ටික් කවියෙකු වූ විලියම් බ්ලේක් ය. ඔහු සිය Visions of the Daughters of Albion (1793) වැනි කෘතිවල විවාහය තුළ ඇති ලිංගික පීඩනය සමාන කරනු ලැබුවේ වහල්භාවයකට ය. ඔහු එකල පැවති විවාහ නීති කෙරෙහි විවේචනාත්මක වූ අතර පතිවත සුචරිතයක් ලෙස දුටු සාම්ප්‍රදායික ක්‍රිස්තියානි ආකල්පයන් නිර්දය ලෙස විවේචනය කළේ ය. සිය බිරිද වූ කැතරින්ට දරුවන් නොලැබීම ද හේතුවක් වූ බව පෙනෙන ඔහුගේ විවාහයේ දෙදරා යාම තුළ ඔහු දෙවන බිරියක් පාවාගැනීම වෙනුවෙන් ප්‍රසිද්ධියේ පෙනී සිටියේ ය. විවාහයක තිබිය යුතු අන්‍යෝන්‍ය බැදීම රැකගැනීමට බාහිර බලපෑම් එල්ලවීම තුළ ආදරය අවංක බැදීමක සිට තමන් පිට පැවරුණු රාජකාරියක් දක්වා පිරිහෙන බවටත් මිනිසුන්ගේ ලිංගික ඊර්ෂ්‍යාව සහ ආත්මාර්ථකාමීත්වය යොදාගනිමින් විවාහ නීතිය රැකගැනීම පමණක් ඉන් සිදුවන බවටත් ඔහු දැරූ මතයට ඔහුගේ ඇතැම් පද්‍යයන් දෙස් දෙයි. "Why should I be bound to thee, O my lovely Myrtle-tree?" සහ "Earth's Answer" යන පද්‍ය ලිංගික සහකරුවන් කීපදෙනෙකු සමග සබදතා පැවැත්වීම වෙනුවෙන් පෙනී සිටින බව සිතිය හැකි ය.

සිය ලන්ඩන් නම් පද්‍යයේ ඔහු යොවුන් සිරියෙන් යුතු වෙසගනගේ සාපයෙන් බැට කන විවාහයේ අවමංගල රිය (the Marriage-Hearse) ගැන පවසමින් ප්‍රතිඵලය වී ඇත්තේ බොරු චරිතවත් බවකින් රගපෑමත් වේසකමත් බව පෙන්වාදෙයි. එකිනෙකා කෙරෙහි කිසිදු හැගීමක් නැති බ්‍රෝමියන් සහ ඕතෝන් අතර නීතිය නිසා ඇතිවන බැදීම ගැන කියවෙන Visions of the Daughters of Albion නිදහස් ආලය වෙනුවෙන් ඉදිරිපත් කළ සටන්කාමී ප්‍රකාශනයක් ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත් විය. නීතිය සහ ප්‍රේමය එකිනෙකට සතුරු ලෙස දුටු බ්ලේක් "ගල්ගැසුණු විවාහක යහන (frozen marriage-bed)" පතුරු ගැසුවේ ය.
Till she who burns with youth, and knows no fixed lot, is bound
In spells of law to one she loathes? and must she drag the chain
Of life in weary lust? (5.21-3, E49)
මිනිසුන් පිරිහුණු තත්ත්වයක සිටින බවත් නිදහස් ආලයෙන් යුතු සමාජයකට ප්‍රධාන ම බාධකය දූෂ්‍ය වූ මනුෂ්‍ය ස්වභාවය බවත් ඔහු විශ්වාස කළේ ය. එයට හේතුව හුදෙක් සමාජයේ නිදහස්කාමී චර්යා නොඉවසීම හෝ පිරිමින්ගේ ඊර්ෂ්‍යාව නොව මානව සන්නිවේදනයේ ව්‍යාජ, කුහක ස්වභාවය බව ඔහු විශ්වාස කළේ ය. විවාහය සතුටට සහ ආදරයට අනුග්‍රහ දැක්විය යුතු නමුත් යථාර්ථයේ දී එය එසේ නොවන බවත් තමන් ගැටගැසී සිටින බවට යුවළකගේ වන දැනුම විසින් ම බොහෝවිට ඔවුන්ගේ සතුට විනාශ කරන බවත් ඔහු සිතූ බව පෙනෙන්නට තිබේ.

බ්ලේක්ගේ කවයේ සිටි තවත් අයෙක් වූයේ පුරෝගාමී ස්ත්‍රීවාදිනියක වූ මේරි වොල්ස්ටන්ක්‍රාෆ්ට් සහ මුල්කාලීන අරාජකවාදියකු වූ විලියම් ගොඩ්වින් ය. ගොඩ්වින් පසුකලෙක ඇගේ සැමියා බවට පත් විය. නිදහස් ආලයේ පරමාදර්ශ මුල් ම යුගයේ ස්ත්‍රීවාදිනියක වෙතින් උත්කෘෂ්ටත්වයට පත්කෙරිණ. විවාහය නැමති සංස්ථාවට අභියෝග කළ වොල්ස්ටන්ක්‍රාෆ්ට් එය අහෝසි කිරීම පිණිස පෙනී සිටියා ය. ඇගේ නවකතා විවාහය පිළිබද සමාජ නිර්මිතය සහ කාන්තාවන් කෙරෙහි ඉන් වන බලපෑම විවේචනයට ලක්කරන ඒවා විය. 1788 දී ලියූ Mary: A Fiction නම් ඇගේ මුල් ම නවකතාවේ වීරවරිය ආර්ථික හේතූන් මත ප්‍රේමයෙන් තොර විවාහයකට තල්ලු කරනු ලැබේ. ඇය වෙනත් මිනිසකු හා ගැහැනියක සමග සිය සබදතා තුළ සිය ආදරය සොයාගනී. ලියා අවසන් නොකළ නමුත් 1798 දී පළකෙරුණු Maria: or, The Wrongs of Womanනවකතාව සිය සැමියා විසින් උම්මත්තකාගාරයක සිරගත කෙරුණු කාන්තාවක් වටා ගෙතුණු කතාවකි. මරියා සිය උම්මත්තකාගාර සගයෙකු වෙතින් විවාහයෙන් බැහැර ව සිය ජීවිතයේ සැනසීම සොයාගනී. "කාන්තාවන්ට ප්‍රබල ලිංගික ආශාවන් තිබෙන බවත් එය එසේ නොවන බවට හැගවීම පහත් සහ සදාචාර විරෝධී දෙයක් බවත්" වොල්ස්ටන්ක්‍රාෆ්ට් පැහැදිලි ව පෙන්වා සිටියා ය.

කාන්තාවන් සිය නිදහස සහ ලිංගිකත්වය පිළිබද පාලනය අත්නොහැරිය යුතු බව වොල්ස්ටන්ක්‍රාෆ්ට්ගේ මතය වූ අතර ඒ අනුව යමින් ඇය සිය සහකරුවා වූ ගිල්බර්ට් ඉම්ලේ වෙතින් ඇයට දරුවන් දෙදෙනෙකු පිළිසිදගෙන සිටිය දී සහ ප්‍රංශ විප්ලවයේ භීෂණය මධ්‍යයේ දරුවකුට උපත දීමට සිදුවීමත් නොතකමින් ඔහු හා විවාහ වීමෙන් වැළකුණි. එම සබදතාවය ඉම්ලේගේ විකල්ප සබදතාවයක් සොයාගැනීම නිසා අමිහිරි ලෙස අවසන් වුවත් නිදහස් ආලයක් පිළිබද ඇගේ විශ්වාසය සුරැකී පැවතුණි. පසුකලෙක ඇය නිදහස් ආලය පිළිබද සිය අදහස් බෙදාහදාගත් සහ ඔහුගේ ජීවිත කාලය පුරා ම විෂය පිළිබද පළකිරීම් කළ විලියම් ගොඩ්වින් සමග සබදතාවයක් ඇතිකර ගත්තා ය. නමුත් අවසානයේ දී ඔවුන් දෙදෙනා විවාහ වීමට තීරණය කළහ. ඒ ප්‍රසූතියේ දී සිදු වූ සංකූලතා හේතුවෙන් ඇගේ මරණය සිදුවීමට දින කිහිපයකට පෙර ය.

නිදහස් ආලයට සහය දැක්වීමක් ලෙස හදුනාගත හැකි ආදර්ශයක් සපයමින් මේරිගේ හා ගොඩ්වින්ගේ දරුවා වූ මේරි බාල වියේ දී, එවකටත් විවාහ වී සිටි ඉංග්‍රීසි කවි පර්සි බෙසී ෂෙලී විසින් සිය රැකවරණයට ගන්නා ලදී. ෂෙලී ද නිදහස් ආලය (සහ නිර්මාංශාහාරිකත්වය) වෙනුවෙන් සිය රචනා තුළ පෙනී සිටියේ ය. Queen Mab (1813) හි ගැදි සටහන් තුළ ද, ඔහුගේ On Love (c. 1815) නම් රචනාව තුළ ද, Epipsychidion (1821) පැදිය තුළ ද ඒ දැකිය හැකි ය. Epipsychidion හි ඔහු මෙසේ ලියයි:
I never was attached to that great sect,
Whose doctrine is, that each one should select
Out of the crowd a mistress or a friend,
And all the rest, though fair and wise, commend
To cold oblivion...

True love has this, different from gold and clay,
That to divide is not to take away.

මනෝරාජික සමාජවාදය

ආදිම සමාජ ව්‍යාපාරවල වූ නිදහස් ආලය ආශ්‍රිත සංකල්ප මෙන් ම ස්ත්‍රීවාදය, අහිංසාවාදය, සරළ සාමූහික ජීවිතය වැනි සංකල්ප 19 වැනි සියවසේ මුල ප්‍රංශයේ හා බ්‍රිතාන්‍යයේ ඇරඹුණු මනෝරාජික සමාජවාදී සමාජ වෙත ගමන් කිරීම ප්‍රංශයේ ඔන්රේ ඩි සෙන්ට් සිමොන් (Henry de Saint Simon), ෂෝල් ෆූරියේ (Charles Fourier) සහ එංගලන්තයේ රොබට් ඕවන් වැනි චින්තකයන් හරහා සිදුවිය. Feminism යන යෙදුම ද පබැදූ ෆූරියේ සැබෑ නිදහස ඇතිවන්නේ හිමිකරුවන්, ශ්‍රමයේ රීති, ආශාවන් යටපත් කිරීම යන මේ සියල්ල නැති වූ කල්හි පමණක් බැව් කියා සිටියේ ය. ආශාවන් යටපත් කරවීම පුද්ගලයාට පමණක් නොව සමස්තයක් ලෙස සමාජයට ද හානිකර බව ඔහු කියා සිටියේ ය. මිනිසුන් හිංසනයට පත් නොවන තාක් කල් ලිංගිකත්වයේ සෑම ප්‍රකාශමානවීමක් ම වින්දනයට නිදහස තිබිය යුතු බවත් "කෙනකුගේ වෙනස්බවට ඉඩ දීම" නිසැක ව ම සමාජ අන්තර්ග්‍රහණය ඉහළ නංවනු ඇති බව ද ඔහුගේ මතය විය.

රොබට් ඕවන් මනුෂ්‍ය වර්ගයා පීඩාවට පත් කරන භයංකර ත්‍රිත්වය (awful trinity) ලෙසට විවාහය, ආගම සහ පෞද්ගලික දේපල නම් කළේ ය. ඔහුගේ පුතු වූ රොබට් ඩේල් දික්කසාදයේ නිදහස වෙනුවෙන් පෙනී සිටි ප්‍රබල මතධාරියකු විය. සාන්ත සිමොන්වාදී ස්ත්‍රීවාදිනියක වූ පෝලින් රෝලන්ඩ් විවාහයට එදිරි ව නිදහස් ආලයට අනුගත ස්ථාවරයක් ගනිමින් 1830 වැනි සමයක දරුවන් සිව් දෙනෙකුට ම උපත ලබා දුන්නේ ඔවුන්ගේ පෙළපත් නාමය ඇගේ වාසගම බවට පත්වන ලෙසිනි.

ජර්මානු සංගීතවේදී රිචඩ් වැග්නර් සිය කෘති කීපයක ම නිදහස් ආලයේ ස්වභාවය ගත් සංකල්පයක් වෙනුවෙන් පෙනී සිටි අතර වාද්‍ය ශිල්පී හෑන්ස් වොන් බුලෝ සමග ඒ වනවිටත් විවාහ වී සිටි කොසිමා ලිස්ට් සමග පවුල් ජීවිතයක් ගතකිරීමට ද පෙළඹූණි. යුගයේ සමාජ සාරධර්මවල කෝණයෙන් බලන කල්හි අවකල් හැසිරීමක් ලෙස පෙනී ගිය ද, මෙවැනි සබදතා සමාජ සම්මුතියට වඩා සිය නිදහස් සිතුම් පැතුම්වලට තැන දුන් ප්‍රසිද්ධ සහ විශිෂ්ට කලාකරුවන්ගේ ස්වභාවය ලෙස හදුනාගත හැකි ය. එනයින් බලන කළ ඔවුන් එකල ලිංගිකත්වය සහ ප්‍රේමය විෂයෙහි නිදහස්කාමී අදහස් ප්‍රකට කළ ෆූරියේ වැනි දාර්ශනිකයන්ගේ කුලකයේ සිට ඇති බවත් ඔවුන්ගේ සවිඥාණක ව හෝ අවිඥාණක ව හෝ සිදු වූ විවෘත හැසිරීම විසිවැනි සියවසේ වඩාත් නිදහස්කාමී වූ සමාජ සම්මතයන්ට පදනම සැපයූ බවත් පැවසිය හැකි ය. ෆ්‍රෙඩ්රික් නිට්ෂේ ද නිදහස් ආලයේ ස්වභාවය ගත් අදහස් ඇතැම්විට දැක්වී ය. නමුත් ඔහු එහි සුප්‍රසිද්ධ පිළිවෙත් පුරන්නියක වූ ලුයි ඇන්ද්‍රියේ සැලෝමේ (Louis Andreas Salome) වෙත විවාහ යෝජනාවක් ඉදිරිපත් කළ කල්හි ඇය නිදහස් සහ සුපිරිසදාචාර සුපිරිමිනිසා පිළිබද ඔහුගේ ම දර්ශනයට එරෙහි ව යාම ගැන ඔහු ව අවඥාවෙන් හෙලා දුටු අතර මේ විවේචනය ඔහු ගැඹුරු ලෙස සිතාබැලීමකට නැතිනම් කම්පනයකට පත්කළේ ය. සංගීතවේදී ෆ්‍රෙඩ්රික් ෂොපින් සහ ලේඛිකා ජෝර්ජ් සෑන්ඩ් අතර පැවති සබදතාවය ද නිදහස් ආලයේ ප්‍රකාශයක් ලෙස පැති කිහිපයකින් ම දැකිය හැකි ය. සුප්‍රසිද්ධ චරිතවල මේ ආකාරයේ හැසිරීම් ආදර සබදතා සහ විවාහය පිළිබද පැවති සාම්ප්‍රදායික මතය කෙරෙහි වූ විශ්වාසය හීන කිරීමට මහෝපකාරී විය. වෙසෙසින් ම මෙවැනි සාම්ප්‍රදායිකත්වයක් නිසැක ව එහි ප්‍රතිපත්ති පූරකයන්ගේ ජීවිතවල සෞඛ්‍යයට හානිකර වන විට ඒ එසේ සිදුවිය.

ව්‍යාපාරයේ මූලයන්
සම්භාවනීය සමාජ විද්‍යාඥයකු වූ හර්බට් ස්පෙන්සර් සිය Principles of Sociology හි නිදහස් දික්කසාද ක්‍රමයක් ඇති කිරීම වෙනුවෙන් පෙනී සිටියේ ය. නීතියෙන් ඇතිවන බැදීම සහ ආදරයෙන් ඇති වන බැදීම යනුවෙන් සංරචක දෙකකින් විවාහය සමන්විත වන බව පැවසූ ඔහු ආදරයෙන් ඇති වන බැදීම නැති වීමත් සමග ම නීතියෙන් ඇති වන බැදීම ස්වයංක්‍රීය ව ම අහෝසි වන බවටත්, එබැවින් දික්කසාදය සදහා නීතිමය ක්‍රියාදාමයක අවශ්‍යතාවයක් නොමැති බවටත් තර්ක කරන ලදී.  නිදහස් ආලය විශේෂයෙන් ම කාන්තාවන්ගේ අයිතිවාසිකම් ගැන අවධාරණය කරන ලදී. මක්නිසාද යත් ලිංගිකත්වය ආශ්‍රිත ව පැවති බොහෝ නීති (නිදසුන්: විවාහ නීති සහ උපත් පාලනය සම්බන්ධ සීමා) කාන්තාවන්ට එරෙහි ව වෙනස්කම් කරනසුලු වූ බැවිනි.

ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය

නිදහස් ආලය තනි ව්‍යාපාරයක් බවට පත්වීම 19වන සියවසේ අගභාගයේ දී සිදුවිය. ක්‍රිස්තියානි සමාජවාදී ලේඛකයකු වූ ජෝන් හම්ප්‍රි නොයෙස් (John Humphrey Noyes) විසින් Free love යන යෙදුම පබදින ලදී. කෙසේනමුත් ඔහු වඩාත් ප්‍රිය කළ යෙදුම වූයේ සංකිර්ණ විවාහය (complex marriage) යන්නයි. නොයෙස් 1848 දී ඔනෙයිඩා සමාජය (Oneida community) පිහිටුවූ අතර, මනෝරාජික සමාජයක් වූ එය කාන්තාවන් කෙරෙහි හිමිකාරීත්වයක් තබාගැනීමට පිරිමින්ට ඉඩ දීම මගින්  ක්‍රිස්තියානින් විසින් ප්‍රතික්ෂේප කළ යුතු ම සංකල්ප දෙකක් වන නීතිගතභාවය (legalism) සහ ආත්මාර්ථකාමීත්වය ප්‍රවර්ධනය කරන බැවින් සම්ප්‍රදායික විවාහය ප්‍රතික්ෂේප කළේ ය. ඔහු එයට බයිබලීය පදනමක් ද සපයා ගත්තේ ය. "මක්නිසාද නැවත නැගිටීමේ දී ඔවුන් සරණපාවාගන්නේවත් සරණපාවා දෙන්නේවත් නැත. එහෙත් ස්වර්ගයෙහි දේවදූතයන් හා සමාන වෙති." (මැතිව් 22: 30) නොයෙස් සුජනකවාදයට (eugenics) ද සහය දැක්වූ අතර ඔනෙයිඩා සමාජයේ සාමාජිකයන්ගෙන් නොයෙස් සහ තවත් තෝරාගත් කිහිපදෙනෙක් පමණක් ප්‍රජනනයට සුදුසුකම් ලැබී ය. ඔනෙයිඩා සමාජයේ තවත් ශාඛාවක් බර්ලින් හෙයිට්ස්හි ඔහියෝ හි පිහිටුවනු ලැබී ය.

1852 දී මාර්ක්ස් එජ්වර්ත් ලසාරස් නම් ලේඛකයෙක් "Love vs. Marriage pt. 1," මැයෙන් පොත් පිංචක් පළ කළ අතර ඔහු එහි විවාහය "සමාජ සංහිදියාව සමග ගැටෙනසුලු සහ මානසික සහ කායික අබලත්වයන්ගේ මූල හේතුව ලෙස ද" පෙන්නුම් කරන ලදී. ලසාරස් සිය ලියවිලි සිය ක්‍රිස්තියානි ආගමික ඉගැන්වීම් සමග බද්ධ කළ අතර එය ක්‍රිස්තියානි සමාජයන් ඔහුගේ නිදහස් ආලය ආශ්‍රිත සංකල්පයන්ට ප්‍රතිරෝධී නොවීමට හේතු විය. නිදහස් ආලය ව්‍යාපාරයේ මූලිකාංග අහෝසිකරණ ව්‍යාපාර (abolitionist movements) සමග ද නෑකම් දක්වයි. ඒ වහල්භාවය සහ ලිංගික වහල්භාවය වන විවාහය අතර සමානකම් දැකීම තුළ සහ කළු විමුක්ති ක්‍රියාකාරිකයන් සමග අත්වැල් බැද ගැනීමත් නිසා ය.

1872 වසරේ දී ඇමරිකානු ජනාධිපතිවරණයට ඉදිරිපත් වෙමින්, ඇමරිකානු ජනාධිපතිවරණයකට තරග කළ පළමු කාන්තාව බවට පත් වූ ඇමරිකානු ස්ත්‍රීවාදිනී වික්ටෝරියා වුඩ්හල් (1838-1927) ද නිදහස් ආලය ව්‍යාපාරයේ ප්‍රධාන සාමාජිකාවක ලෙස සැලකේ. 1871 දී වුඩ්හල් මෙසේ රචනා කළා ය. "ඔව්, මම නිදහස් ආලවන්තියක්මි. මා හට, මා කැමති ඕනෑම අයකුට, මා කැමති තරම් දිගු හෝ කෙටි කාලයක් ආලය කිරීමට, මට ඇවැසි නම් දවසින් දවස වුවත් ඒ ආලය වෙනස් කිරීමට අන්සතු කළ නොහැකි, ව්‍යවස්ථානුකූල සහ ස්වාභාවික අයිතියක් ඇත. ඔබටවත් ඔබ සදන කිසියම් නීතියකටවත් මගේ එම අයිතියට අතපෙවීමට නොහැක."

කාන්තා ව්‍යාපාරය, නිදහස් ආලය සහ ආධ්‍යාත්මිකවාදය (spiritualism) එකල එකිනෙක දැඩි ව සබැදුණු ව්‍යාපාර ත්‍රිත්වය වූ අතර වුඩ්හල් ද ආධ්‍යාත්මික නායිකාවක වූවා ය. නොයෙස් මෙන් ම ඇය ද සුජනකවාදයට සහාය දැක්වූවා ය. තවත් එවැනි සමාජ ක්‍රියාකාරිනියක සහ ශික්ෂිකාවක වූ මේරි ගෝව් නිකල්ස් ඇගේ දෙවන සැමියා සමග විවාපත් වූ අතර දෙපළ එක් ව පුවත්පතක් පළ කළ අතර වෛද්‍ය කෘති, ලියවිලි, නවකතාවක් සහ නිදහස් ආලය වෙනුවෙන් කරුණු දක්වමින් තර්ක කළ නිබන්ධයක් ද රචනා කළහ. කෙසේනමුත් වුඩ්හල් සහ නිකොල්ස් යන දෙදෙනා ම එක්වර ම නිදහස් ආලය අත්හළහ.

19වන සියවසේ දෙවන භාගය තුළ නිදහස් ආලය ව්‍යාපාරය විසින් පළ කළ ප්‍රකාශන අතර Nichols' Monthly, The Social Revolutionist, Woodhull & Claflin's Weekly (සංස්කරණය. වික්ටෝරියා වුඩ්හල් සහ ඇගේ සොයුරිය වූ ටෙනසි ක්ලැෆින්), The Word (සංස්. එස්රා හේවුඩ්), Lucifer, the Light-Bearer (සංස්. මෝසෙස් හාර්මන්) සහ ජර්මන් භාෂා Detroit පුවත්පතක් වූ Der Arme Teufel (සංස්. රොබර්ට් රෙයිට්සෙල්) විය. සංවිධාන අතර ඇමරිකානු ලිංගික නිදහස්කාමික සමාජවාදී බෙන්ජමින් ටකර් විසින්  New England Labor Reform League (NELRL) හි ශාඛාවක් ලෙසින් පිහිටුවනු ලැබූ New England Free Love League වේ. නිදහස් චින්තකයන් සුළුතරයක් ද නිදහස් ආලයට සහාය දැක්වූහ.

වඩාත් ම රැඩිකල් නිදහස් ආලය සගරාව වූයේ 1856-1857 දක්වා පළ වූ ජෝන් පැටර්සන් විසින් පළ කරන ලද The Social Revolutionist ය. පළමු වෙළුම ලේඛකයන් විසිදෙනෙකු විසින් රචනා කෙරුණු අතර එයින් කාන්තාවන් සිටියේ එක් අයෙකු පමණි.

ලිංගික නිදහස්කාමීන් විවාහය පිළිබද සංකල්පයන්ට එරෙහි සිය සටනේ දී හුදකලා වූයේ නැත. 19වන සියවසේ සිටි තවත් ඇමරිකානුවන් රැසක් ම, (එය අහෝසි ම කරදැමීමට පැකිලුණත්) එම සමාජ සංස්ථාවේ ගැටලු ඇති බව දුටහ. ෂේකර්වරු (shakers), ඔනෙයිඩා සමාජය සහ අද්‍යයතන සාන්තුවරයන්ගේ නිකාය (Latter Day Saints) වැනි කණ්ඩායම් ද විවාහය පිළිබද සමාජ ආකල්පය කෙරෙහි මිශ්‍ර ආකල්පයක් දැරී ය. බිරියන් සිය සැමියන්ට යටපත් වීමේ ගැටලුව තවත් අර්බුදයට යවමින් පල්ලිය සහ රජය එක් ව කටයුතු කරන තාක් කල් ස්ත්‍රීන් සහ පුරුෂයන් අතර සැබෑ සමානාත්මතාවය ඇති නොවන බව මෙම සංවිධාන සහ ලිංගික නිදහස්කාමීහු විශ්වාස කළහ.

නිව්යෝක්හි ග්‍රීන්විච් ගම්මානයේ බොහීමියානු කව දක්වා ම ගමන් කරමින් නිදහස් ආලය ව්‍යාපාරය 20 වැනි සියවසේ මුල්භාගය තුළ ද ක්‍රියාත්මක විය. නිදහස් ආලයට අනුගත ව ජීවත් වූ ගම්වාසීන් පිරිසක් The Masses නම් දේශපාලනික සගරාව තුළින් සහ එහි සහෝදර ප්‍රකාශනය වූ  The Little Review නම් සාහිත්‍යමය ප්‍රකාශනය තුළින් එම අදහස් ප්‍රචලිත කිරීමට ද කටයුතු කළහ. එඩ්වර්ඩ් කාපෙන්ටර් සහ හැව්ලොක් එලිස් වැනි ඉංග්‍රීසි චින්තකයන්ගේ ලියවිලිවලින් ආභාෂය ලබමින්, එම්මා ගෝල්ඩ්මන් වැනි කාන්තාවෝ සමලිංගික නිදහස සහ උපත් පාලනයේ අයිතිය ඇතුලු ලිංගික අයිතිවාසිකම් ගණනාවක් දක්වා ම අරගල මෙහෙයවූහ. ග්‍රීන්විච් ගම්මානයේ ව්‍යාපාරය තුළ සිටි සෙසු ප්‍රසිද්ධ සාමාජිකයන් වුයේ එඩ්නා ශාන්ත වින්සන්ට් මිලේ, මැක්ස් ඊස්ට්මන්, ක්‍රිස්ටල් ඊස්ට්මන්, ෆ්ලොයිඩ් ඩෙල්, මාබෙල් ඩොජ් ලුහාන්, ඉඩා රෞහ් (Idah Rough), හචින්ස් හැප්ගුඩ් සහ වෙයිත් බොයිස්. ඩොරති ඩේ ද නිදහස් ආලය, කාන්තා අයිතිවාසිකම් සහ උපත්පාලනය වෙනුවෙන් උද්යෝගයෙන් රචනා කළ නමුත් පසුකාලීනව කතෝලික දහම වැළද ගැනීමත් සමග 1960 ගණන්වල සිදු වූ ලිංගික විප්ලවය හෙළා දුටුවා ය.

ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ නිදහස් ආලය සංකල්පයේ සංවර්ධනය ප්ලේබෝයි සගරාවේ ප්‍රකාශක වූ හියු හෙෆ්නර්ගේ ක්‍රියාකාරීත්වය සහ ප්‍රතිරූපය වෙතින් ද  සැලකිය යුතු බලපෑමක් ලැබී ය. ඔහුගේ පේෟද්ගලික ජීවිතය අඩ සියවසක කාලයක් පුරා නිදහස් ආලය පොදු ජනතාව අතර ප්‍රචලිත වීමට හේතු විය.

එක්සත් රාජධානිය

ස්කොට් ජාතික බුද්ධිමතකු වූ තෝමස් ඩේවිඩ්සන් විසින් 1883 දී පිහිටුවන ලද  Fellowship of the New Life හි දර්ශනයේ ප්‍රධාන අංගයක් වූයේ ද නිදහස් ආලය යි. සංගමයේ සාමාජිකයන් අතරට එවක සමාජයේ සම්මත ව පැවති ලිංගිකත්වය සහ සදාචාරය පිළිබද වික්ටෝරියානු සම්මතයන්ට රැඩිකල් ලෙස අභියෝග කළ එඩ්වර්ඩ් කාපෙන්ටර් සහ ජෝන් ඩේවිඩ්සන් වැනි කවියන්, සත්ත්ව හිමිකම් ක්‍රියාකාරික හෙන්රි ස්ටීවන් සෝල්ට්, ලිංගවේදී හැව්ලොක් එලිස්, ස්ත්‍රීවාදිනියන් වූ  ඊඩිත් ලීස්, එමලින් පැන්ක්හර්ස්ට්, පරමවිඥානාර්ථවාදිනියක වූ ඇනී බෙසන්ට්, ලේඛකයන් වූ  එච්. ජී. වෙල්ස්, බර්නාර්ඩ් ෂෝ, බර්ට්‍රන්ඩ් රසල්, ඔලිව් ෂ්‍රෙයිනර් වැනි එවක සිටි බොහෝ සම්භාවනීය වියත්තු ඇතුළත් වූහ. සියලුදෙනා තුළ ම සෑම අංශයක ම පරිපූර්ණ චරිතයක් ගොඩනැගීම වූ සංගමයේ පරමාර්ථය  වූ අතර අන්‍යයන්ට ආදර්ශයට ගැනීම පිණිස සරළ පිරිසිදු ජීවන රටාවක් ක්‍රියාවට නැංවීමෙන් සමාජ පරිවර්තනයක් කළ හැකි බව විශ්වාස කළහ. සංගමයේ බොහෝ සාමාජිකයෝ අහිංසාවාදය, නිර්මාංශාහාරිකත්වය සහ සරළ ජීවන පැවැත්ම වෙනුවෙන් පෙනී සිටියහ.

එඩ්වර්ඩ් කාපෙන්ටර් සමලිංගිකයන්ගේ අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් පෙනී සිටි ප්‍රථම ක්‍රියාකාරිකයා වූයේ ය. ඔහු ප්‍රගතිශීලී අධ්‍යාපනය කෙරෙහි, විශේෂයෙන් ම තරුණ ජනයාට ලිංගික අධ්‍යාපනය ආශ්‍රිත දැනුම ලබාදීම කෙරෙහි විශේෂ අවධානයක් දැක්වීය. කාපෙන්ටර්ට අනුව ලිංගික අධ්‍යාපනය යනු ලිංගිකත්වය සහ ස්ත්‍රී-පුරුෂභාවය කාන්තාවන් පීඩාවට පත් කිරීමට යොදාගැණෙන ආකාරය ගැන පැහැදිලි අවබෝධයක් ලබා දීම යි.  ඔහුගේ රැඩිකල් කෘතිය වූ  Love's Coming-of-Age හි ඔහු තර්ක කළ පරිදි සාධාරණ සහ සමානාත්මතාවාදී සමාජයක් කාන්තාවන්ගේ ලිංගික සහ ආර්ථික නිදහස ප්‍රවර්ධනය කළ යුතු ය. ඔහුගේ විශ්ලේෂණයේ මූලික පදනම වූයේ විවාහය නමැති සංස්ථාවේ සෘණාත්මක බලපෑම් ය. එවක එංගලන්තයේ පැවති විවාහ සංස්ථාව බලහත්කාර බ්‍රහ්මචාරීත්වයක් මෙන් ම ගණිකා සේවයක් ද වූ බව ඔහු සැලකී ය.

සමාජවාදී සමාජයක් බිහිවන තුරු කාන්තාවන් සැබෑ විමුක්තිය නොලබන බව හෙතෙම විශ්වාස කළේ ය. කෙසේනමුත්, ඔහුගේ බොහෝ සමකාලීනයන්ට වෙනස් ව යමින්, කාන්තාවන්ගේ අයිතිවාසිකම් දිනාගැනීමේ අරගලය, පිරිමි කම්කරුවන්ගේ අයිතිවාසිකම් දිනාගැනීමේ අරගලයට යටපත් කිරීම වෙනුවට, කාන්තාවන්ගේ අයිතීන් දිනාගැනීමේ අරගලයට සියලු පීඩිත කම්කරුවන් සහාය දැක්විය යුතු බව නිගමනය කිරීමට මෙය ඔහු ව යොමු කළේ ය. ඔහු මෙසේ පැවසුවේ ය. "...කාන්තාවන්ගේ නිදහස හැර වෙනත් විකල්පයක් නැත. කාන්තාවන්ගේ නිදහස යන්නෙන් අදහස් වන්නේ, සමස්ත පොදු මහජනතාවගේ ම, ගැහැනුන් හා පිරිමින් යන දෙපිරිසේ ම නිදහස යි. එනයින් ම ආර්ථිකමය වහල්භාවය මුලුමනින් ම තුරන් කිරීම යි. නිදහස් කාන්තාවන් සහ නිදහස් ආලය එහි සැබෑ අරුතින් සහ සැබෑ මිලෙන් අන්තර්ගත කර නොගන්නා කිසිදු විසදුමක් නොමැත. සිය ලිංගභාවයය හේතුවෙන් වේදනා විදින්නට ව ඇති සෑම ගැහැනියකට ම ඇයට හැකිතාක් දුරට තමන් ව ප්‍රකාශයට පත්කරගැනීමට, තමා ම බවට පත්වීමට, කෙළින් ම කිවහොත් නිදහස් ගැහැනියක් බවට පත්වීමට ඉඩ දිය යුතු වෙමු."

සුප්‍රසිද්ධ බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික නිදහස් ආලය ක්‍රියාකාරිකයෙක් වූයේ තෙවැනි රසල් අර්ල්වරයා බවට පසුකලෙක පත් වූ දාර්ශනික බර්ට්‍රන්ඩ් රසල් ය. කාන්තාවක් සමග කායික ඇසුරක් පවත්වන තුරු ඇය සැබවින් ම හදුනාගත් බව තමන් නොසලකන බව හෙතෙම පැවසී ය. රසල් සිය දැවැන්ත කෘති මගින් දිගින් දිගට ම නිදහස් ආලයෙහි විවිධ අංශ ආමන්ත්‍රණය කළ අතර, ඉතා ම වයෝවෘද්ධ සමය වන තුරු ම සාම්ප්‍රදායික ඒකභාර්යාවෘතයෙන් සෑහීමකට පත් නොවී ය. නිදහස් ආලය අරබයා ලියැවුණු ඔහුගේ ප්‍රකට ම කෘතිය වන්නේ 1929 දී පළ කළ Marriage and Morals (විවාහය සහ සදාචාරය: පරිවර්තනය - දයාරත්න ගරුසිංහ, විවාහය හා සාර්ධර්ම: පරිවර්තනය - ඉ. කොලොන්නගේ) ය. මේ කෘතිය ලිංගිකත්වය සහ විවාහය සම්බන්ධයෙන් පැවති වික්ටෝරියානු සදාචාරාකල්ප තදබල ලෙස විවේචනයට ලක් කළේ ය.  ඔහුගේ සමයේ පැවති ලිංගිකත්වය පිළිබද නීති සහ සමාජාකල්ප විවිධ මුලාශ්‍රවලින් ගෙන සෑදූ අච්චාරුවක් බවටත්, උපත් පාලනයේ ආගමනය මගින් ලිංගික ක්‍රියාවන් ප්‍රජනනයෙන් වෙන් කිරීමත් සමග එම සදාචාරය තවදුරටත් වලංගු නොවන බවටත් රසල් තර්ක කළේ ය. පවුල දරුවන්ගේ සුබසිද්ධිය ඉතා වැදගත් බවටත්, ඒ අනුව කාන්තාවක් හා පිරිමියෙක් සැබවින් ම එකිනෙකා හා බැදුණු ලෙස සැලකිය යුත්තේ ප්‍රථම දරුඋපතින් පසු බවටත් ඔහු තර්ක කළේ ය.

Marriage and Morals කෘතිය පළ වී කෙටිකලකට පසු ව ම රසල්ට එරෙහි ව දැවැන්ත උද්ඝෝෂණ සහ හෙළාදැකීම් ඇති කිරීමට සමත් විය. ඉන් දශකයකට පසු, නිව්යෝක්හි සිටි කොලීජියේ ඔහුගේ මහාචාර්ය ධුරය අහිමි කිරීමට පොත සමත් විය. ඒ ඔහු අධ්‍යාපනය ලබාදීමට නුසුදුසු සදාචාරයකින් හෙබි අයකු (morally unfit to teach) බවට ඔහුගේ අදහස් ඔහු ව පත්කර ඇති බව පවසමින් පොත සම්බන්ධයෙන් ලබාදුන් අධිකරණ තීන්දුවක් නිසා ය.

ප්‍රචලිත විශ්වාසය කුමක් වුවත්, රසල් අතිශය ලිංගික නිදහස්කාමී ස්ථාවරයක් වෙනුවෙන් පෙනී නොසිටියේ ය. ඒ වෙනුවට ඔහු, ලිංගික හැසිරීම් ද කුසගින්න හෝ පිපාසය වැනි ම වූ තවත් ආවේගයක් වුවත්, එයට වඩා වැඩිමනසත් දෙයක් ද වන බව විශ්වාස කළේ ය. මක්නිසාද යත් කිසිවකු හුදෙක් ලිංගික ක්‍රියාවෙන් ම සෑහීමකට පත් නොවන බැවිනි. වේරමණිය ලිංගික හැසිරීමේ වින්දනය වැඩිදියුණු කරන බවටත්, ලිංගික හැසිරීමක් මුලුමනින් ම කායික වනවාට වඩා විශාල කායික සංරචකයකින් සමන්විත වන විට වඩා යහපත් බවත් ඔහු තර්ක කළේ ය.

විවාහයක් සාර්ථක වීමට නම් "දෙපාර්ශවයට ම, තමන් පූර්ණ සමානාත්මතාවය අත්විදින බවට හැගී යාම, අන්‍යෝන්‍ය නිදහස කෙරෙහි කිසිදු අතපෙවීමක් නොසිදු වීම, කායික හා මානසික සමීපත්වයේ උපරිමය, වටිනාකම් සම්බන්ධයෙන් එකිනෙකාගේ දැක්මේ කිසියම් සමානත්වයක් තිබීම" යන කරුණු සැපිරීම අනිවාර්ය බව ඔහු පෙන්වා දුන්නේ ය. පොදු වශයෙන් ගත් විට, මෙවැනි සමීප බැදීමක් ජීවිත කාලයක් පුරා ම පවත්වා ගැනීම ප්‍රායෝගික නොවන බවත්, තිබෙන එකම විකල්පය වන්නේ දික්කසාදය ලබාගැනීම පහසු කිරීම හෝ විවාහ පරිබාහිර ලිංගික සබදතාවන්ට සමාජ පිළිගැනීම ලබා දීම බවත් ඔහු පැවසුවේ ය.

කෙසේනමුත් රසල්, ඔහුගේ පසුකාලීන විවාහයන් සමග පුද්ගලික අර්බුදයන්ට මුහුණුපෑමත් සමග  විවාහය පිළිබද ඔහුගේ මතය වෙනස් විය. "මා විවාහය නමැති විෂය ගැන දැන් කුමක් සිතන්නේ ද යන්න ගැන මට ම නිශ්චිත නැත. ඒ පිළිබද වන සෑම පොදු න්‍යායකට ම විරුද්ධ ව නොවැළැක්විය හැකි විරෝධතා පැන නගින බව පෙනෙන්නට ඇත. ඇතැම්විට දික්කසාදය පහසු කිරීම වෙනත් විසදුම්වලට වඩා නොසතුට අවම කරනවා විය හැකි ය. කෙසේනමුත් විවාහය පිළිබද විෂය ගැන අන්තනෝමතික ලෙස මතයක එල්බ සිටීමට තවදුරටත් මා හට පුලුවන්කමක් නම් නැත." රසල්, පුරුෂයන් අතර සමලිංගික ක්‍රියාකාරකම් තහනම් කළ නීති (sodomy laws) අහෝසි කිරීම පිණිස පෙනී සිටි මුල්කාලන ක්‍රියාධරයකු ද විය.

ඕස්ට්‍රේලියාව

නිදහස් ආලය කෙරෙහි උද්යෝගය 19වන සියවසේ දී ඕස්ට්‍රේලියාවට ද පැතිරුණි. එංගලන්තයේ උපත ලැබූ අරාජකවාදියකු වූ චමි ෆ්ලෙමිං 1886 දී මෙල්බර්න් අරාජකවාදී සංගමය පිහිටුවූ අතර නිදහස් ආලය ගැන එමගින් විවාදයක් ඇති කළ අතර වසර දෙකකින් පසු 'Free Love—Explained and Defended' මැයෙන් ඒ පිළිබද ව නිර්නාමික ලියවිල්ලක් ද පළකෙරුණි. මෙය බොහෝවිට ඩේවිඩ් අන්ද්‍රාදි හෝ චමි ෆ්ලෙමිං විසින් රචනා කෙරෙන්නට ඇත.

අරාජකවාදී සමාජයේ මතවාදය හැඩගැස්වීමට කුප්‍රකට ජැක් ද රිපර්ගේ වයිට්චැපල් ඝාතන ද හේතු විය. ඔහුගේ කුරිරු ක්‍රියාවන් එකල ඇතමෙකු වෙතින්, අඩු තරමේ අරාජකවාදීන් වෙතින්වත් හදුනා ගැනුණේ කම්කරු පංතියේ ඇතැම් ආන්තික ප්‍රජාවන්ට අයත් කාන්තාවන්ගේ නිදහස අහිමි කිරීමක් ලෙස නොව සියලු ම කාන්තාවන්ගේ නිදහස බිදවැටීමක් ලෙස ය.

නිව්කාසල්හි විසූ නිදහස්කාමිනියක වූ ඇලිස් වින්ස්පෙයා, එනම් පුරෝගාමී සමාජවාදී විලියම් රොබර්ට් වින්ස්පෙයාගේ බිරිද, මෙසේ රචනා කළා ය. "අපි නිදහස ලබාගන්නෙමු. ස්ත්‍රී-පුරුෂ දෙපිරිසට ම නිදහස ලබා ගනිමු. අපේ ආහාර වේල අප කැමති අපට ගැලපෙන ඕනෑම වෘත්තියකින් උපයා ගැනීමටත්, අප කැමති ඕනෑම අයකුට ආලය කිරීමත්, අප ආලය කරන සහ පෙරළා අපට ආලය කරන පුද්ගලයන් සමග වාසය කිරීමටත් නිදහස අපේක්ෂා කරමු." දශක දෙකකට පසු මෙල්බර්න්හි විසූ අරාජකවාදී ස්ත්‍රීවාදී කිවිදියක වූ ලෙස්බියා හාර්ෆෝඩ් ද නිදහස් ආලය උත්කර්ෂයට නැංවූවා ය.

ප්‍රංශය

ප්‍රංශයේ මොන්මාත්‍රෙ (Montmatre) සහ මොන්පර්නාසෙ (Montparnasse) යන බොහීමියානු දිස්ත්‍රික්කවල සිටි බොහෝදෙනා කාලීන සමාජයේ වූ මධ්‍යයම පාංතික සංවේදීතාවයන් කම්පනයට පත්කිරීමට අදිටන් කරගෙන සිටියහ. අරාජකවාදී බෙනුආ බෝෂෝ (Benoît Broutchoux) වැනි බොහෝ දෙනා නිදහස් ආලය ප්‍රිය කළහ. මෙ   සමයේ ම සිටි විරුද්ධ ලිංගික ඇදුම් ඇදි ක්‍රියාකාරිනියක වූ මැදලින් පෙලෙචියේ (Madeleine Pelletier) බ්‍රහ්මචාරීත්වය අනුව ජීවත් වෙමින් උපත් පාලන උපකරණ බෙදාහැරීම සහ දැනුවත් කිරීමත් ගබ්සා සිදුකිරීමත් සිදු කළා ය.

නිදහස් ආලයේ වැදගත් ප්‍රචාරකයකු වූයේ පුද්ගල අරාජකවාදී ඒමිල් ආර්මන් (Émile Armand) ය. හෙතෙම තමන් විසින් la camaraderie amoureuse (ආදරණීයයන්ගේ සංගමය) ලෙස හදුන්වන්නට යෙදුණු සංකල්පය තුළ සමාජ නිරුවත සහ බහුප්‍රේම සබදතාවන් පෙනුවෙන් පෙනී සිටියේ ය. 1907 දී ලියූ "De la liberté sexuelle" වැනි බොහෝ ප්‍රචාරක ලිපි ඔහු ඒ වෙනුවෙන් රචනා කළ අතර මෙම ලිපියේ දී ඔහු නොපැහැදිලි නිදහස් ආලයක් වෙනුවෙන් පමණක් නොව සැබවින් ම ලිංගික සහකරුවන් රැසක් තබාගැනීම වෙනුවෙන් පෙනී සිටියේ ය. ඔහු මෙය හැදින්වූයේ බහුප්‍රේමය (plural love) යනුවෙනි. පුද්ගල අරාජකවාදී සගරාවක් වූ L'en dehors  (පිටත) හි ඔහු සහ තවත් අය මෙලෙස ලිපි පළ කළහ. නිදහස් ආලය ව්‍යාපාරයේ සහය දක්වන්නන්ගේ සම්ප්‍රදායික අදහස්වලින් කිහිප ආකාරයකින් ම වෙනස් වූ විප්ලවවාදී ලිංගිකවාදය සහ ආදර සංගමයට පක්ෂ ව සිය න්‍යායන් ගොඩනගන්නට ආමන් මේ අවස්ථාව යොදා ගත්තේ ය.

පුද්ගලවාදී කෝණයකින් බලන කළ යමකු සමග දැඩි මානසික බැදීමක් නැති ව වුවත් යම් තැනැත්තියක සිය කැමැත්තෙන් ලිංගික ව එක්වීම අපවාදයට ලක් විය යුතු මැඩ පවත්වා ගත යුතු ආශාවක් ලෙස නොසැලකිය යුතු බව  පසු කාලීන ව ඔහු පැවසුවේ ය.

ආදර සංගමය ප්‍රවාදය සංගමයට අයත් ඕනෑම ලිංගයකට අයත් පුද්ගල අරාජකවාදීන් අතර, ප්‍රතික්ෂේපය, භේදය, බැහැර කිරීම, හිමිවීම, ඒකත්වය, වශීකරගැනීම, ක්ෂණික ආවේග, චාටුබව, අන්‍යයන් පිළිබද නොසැලකීම සහ ගණිකාකරණය වැනි ආදර අත්දැකීමේ අවදානම්වලින් අනෙක් පාර්ශ්වයන්  ආරක්ෂා කරගැනීම මුල්කරගත් දෘෂ්ටියක් මත ලිංගික ස්වස්ථතාවය පිළිබද නිසි ප්‍රමිතීන්ට අනුගත වීමට අවශ්‍ය කොන්දේසිවලට යටත් ව ඇතිකරගන්නා ඕනෑම අවස්ථාවක දී පූර්ව එකගතාවය අනුව පෙර දැනුම් දීමකින් තොර ව අවලංගු කළ හැකි නිදහස් ගිවිසුම්ගතවීමක් අදහස් කරන බව ඔහු පැවසුවේ ය. ඔහු Le Combat contre la jalousie et le sexualisme révolutionnaire  (The fight against jealousy and revolutionary sexualism) – 1926 ද, ඉන් වසර කීපයකින් පසු  Ce que nous entendons par liberté de l'amour  (ආලයේ නිදහස යන්නෙන් අප අදහස් කරන්නේ කුමක් ද?) – 1928 ද, La Camaraderie amoureuse ou "chiennerie sexuelle"  (ආදරයේ සංගමය හෙවත් sexual bitchiness) -1930  සහ අවසන් වශයෙන් ලිංගිකත්වය පිළිබද ඔහුගේ ලියවිලි විශාල වශයෙන් සංග්‍රහ කරගත් පිටු 350කින් පමණ සමන්විත වූ කෘතියක් වූ La Révolution sexuelle et la camaraderie amoureuse  (ලිංගික විප්ලවය සහ රොමෑන්තික සංගමය) – 1934  ද යන ලියවිලි පළ කළේ ය. 1937 දී ලියූ රචනාවක ඔහු පුද්ගලවාදී අරමුණු අතරින් එකක් වශයෙන් විෂමලිංගික, සමලිංගික, උභයලිංගික යන සියලුම ආකාරයේ, හුදෙක් ම ලිංගිකමය සබදතාවයන් සදහා ස්වේච්ඡා සංගමයන් පිහිටුවීම සදහන් කරයි.

ඔහු පුද්ගලයන්ට සිය ජීවවිද්‍යාත්මක ලිංගය වෙනස් කරගැනීමට ඇති අයිතිය වෙනුවෙන් ද පෙනී සිටි අතර තහනම් විනෝදයන්, සාම්ප්‍රදායික නොවන උත්තේජනයන් (non conformist caresses) සහ පුරුෂයන් අතර සමලිංගික ක්‍රියාකාරකම් ද යථා තත්ත්වයට ගෙන ඒමට (ඔහු පෞද්ගලික වශයෙන්,  නැරඹුම්කාමයට නැඹුරු වූවකු විය.) ඔහුගේ ඇති ආශාව ප්‍රකාශ කර සිටියේ ය. ඔහු විසින් (ශාරීරික ප්‍රචණ්ඩත්වය මගහරිමින්)  ලිංගික නිර්-ගතානුගතිකත්වය (non-conformist caresses) යනුවෙන් ඔහු විසින් හදුන්වන්නට යෙදුණු දෙය වෙනුවෙන්  වැඩි වැඩියෙන් කැපවීමට මෙය ඔහු ව යොමු කළේ ය. ඔහුගේ සටන්කාමී කාර්යභාරයට, ඇලෙක්සැන්ද්‍රා කොලොන්තායි සහ විල්හෙල්ම් රයික් වැනි අයගේ ලියවිලි පරිවර්තනය කිරීම මෙන් ම සැබෑ ලිංගික අත්දැකීම්වලින් ආදර සංගමය සංකල්පය භාවිතාවේ යෙදවූ නිදහස් ආලය සංගම් පිහිටුවීම ද ඇතුළත් විය.

මේ සමයේ ක්‍රියාකාරී ව සිටි නිදහස් ආලය කණ්ඩායම් අතරට Association d'Études sexologiques (ලිංගිකවිද්‍යා අධ්‍යයන සදහා වූ සංගමය) සහ Ligue mondiale pour la Réforme sexuelle sur une base scientifique (විද්‍යාත්මක පදනමක් මත ලිංගික ප්‍රතිසංස්කරණ කිරීම සදහා වූ ගෝලීය ලීගය) අයත් විය.

ජර්මනිය

1891 සිට 1919 දක්වා ජර්මනියේ Verband Fortschrittlicher Frauenvereine (ප්‍රගතිශීලී කාන්තාවන්ගේ සංගමයන්හි ලීගය) විසින් විවාහය වර්ජනය කරන ලෙසත් ලිංගිකත්වය නිදහසේ වින්දනය කරන ලෙස ඉල්ලා සිටින ලදී. ලිලී බවුන් (Lily Braun) සහ මිනා කවුවර් (Mina Cauer) විසින් පිහිටුවන ලද මෙම ලීගය ලිංගික සේවා සපයන්නියන් ව වෘත්තීය සංගම් ලෙස සංවිධානගත කිරීමටත් උපත් පාලන ක්‍රම ඉගැන්වීමටත් අරමුණු කළ අතර ගබ්සා කිරීමේ අයිතිය වෙනුවෙන් සහ සමලිංගිකත්වය අපරාධ වරදක් කළ නීති අහෝසි කිරීම වෙනුවෙනුත් පෙනී සිටියේ ය. එමෙන් ම අවිවාහක මව්වරුන් වෙනුවෙන් දරුවන් රැකබලා ගැනීමේ සේවා ද ඔවුන් විසින් පවත්වා ගෙන යන ලදී. 1897 දී ගුරුවරියක සහ ලේඛිකාවක වූ එමා ට්‍රොසේ Ist freie Liebe Sittenlosigkeit? ("නිදහස් ආලය සදාචාර විරෝධී ද?") මැයෙන් පත්‍රිකාවක් ද පළ කළා ය.

ලෝක ව්‍යාප්ත සමලිංගික විමුක්ති ව්‍යාපාරය ද 19වන සියවස අග භාගයේ ජර්මනියේ ඇරඹුණු අතර සිග්මන්ඩ් ෆ්‍රොයිඩ්, ඔටෝ ග්‍රොස්, හර්බර්ට් මාර්කස්, විල්හෙල්ම් රයික් සහ මැක්ස් ස්ට්‍රිනර්ගේ අනුගාමික සහ චරිතාපදාන රචක ජෝන් හෙන්රි මැකේ වැනි ලිංගික නිදහස්කාමී ව්‍යාපාරයට ආභාෂය ලබා දුන් බොහෝ චින්තකයෝ ද ජර්මන්-භාෂීය ලෝකයෙන් බිහි වූවෝ වූහ.

සෝවියට් සමූහාණ්ඩුව

රුසියාවේ ඔක්තෝම්බර් විප්ලවයෙන් පසු ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රා කොලොන්තායි සෝවියට් පරිපාලනයේ වඩාත් ම කැපී පෙනුණ කාන්තාව බවට පත් වූවා ය. කොලොන්තායි ද නිදහස් ආලය ව්‍යාපාරයේ පෙරමුණේ සිටි නායිකාවක වූවා ය. කෙසේනමුත් ලෙනින් එය මුලුමනින් ම මාක්ස්-විරෝධී බවත් එමෙන් ම සමාජ-විරෝධී ද වන බවටත් පවසමින් නිදහස් ආලය ව්‍යාපාරයට එරෙහි වූ බව ක්ලාරා සෙට්කින් වාර්තා කර තිබේ.  හැම්බර්ග්හි ලිංගික සේවා සපයන්නියන් විශේෂ විප්ලවවාදී බලඇණියක් ලෙස සංවිධානගත කිරීමේ සැලසුම් දූෂිත සහ පිරිහුණු ක්‍රියාවක් ලෙස සලකමින් ලෙනින් එයට විරුද්ධ වූ ආකාරය ඇය ගෙනහැර දක්වයි.

ලෙනින් සහ සෙසු බොල්ෂෙවික් පාක්ෂිකයන් සම්ප්‍රදායික විවාහ ජීවිත ගත කළ අය වුවත් ලිංගික සබදතා රාජ්‍ය බලපෑම්වලට ලක් නොවිය යුතු බව ඔවුහු විශ්වාස කළහ. පෞද්ගලික ජීවිතයට සීමා පනවමින් සමලිංගිකත්වය තහනම් කළ සහ කාන්තාවන්ට දික්කසාද ලබාගැනීම සහ තනි ව ජීවත් වීම දුෂ්කර කළා වූ සියවස් ගණන් පැරණි සාර් රෙගුලාසි සෝවියට් සමූහාණ්ඩුව විසින් අහෝසි කෙරුණි.

කෙසේනමුත් 1920 දී ස්ටාලින් කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ බලය ලබාගැනීමත් සමග යළි ගතානුගතික සමාජ ප්‍රතිපත්ති ස්ථාපිත කිරීම ඇරඹුණි. සමලිංගිකත්වය මානසික රෝගයක් ලෙස නම් කෙරුණු අතර නිදහස් ආලය ව්‍යාපාරය ද විනාශකාරී ලෙස චිත්‍රණය කෙරුණි.

ආශ්‍රිත නාමාවලිය
සටහන්

සමාජ ව්‍යාපාර
ලිංගිකත්ව සහ සමාජය
ලිංගිකත්ව අධ්‍යාපනය
ලිංගිකත්වය

නිදහස් ආලය


Marion Elias (* 20. August 1960 in Wien) ist eine österreichische Malerin, Grafikerin und Philosophin.

Leben und Werk
Marion Elias studierte von 1980 bis 1985 Malerei und Grafik an der damaligen Hochschule, heute Universität für angewandte Kunst Wien bei Wolfgang Hutter und absolvierte von 2000 bis 2003 ein Doktoratsstudium der Philosophie ebendort bei Rudolf Burger. Seit 1993 unterrichtet sie an der Universität für angewandte Kunst Wien, wo sie sich 2008 im Fach Kunstphilosophie habilitierte. Aktuell leitet sie das Gender Art Laboratory der Universität für angewandte Kunst Wien.

Ihre künstlerischen Arbeiten konnte Elias ab 1982 bei Einzel- und Gruppenausstellungen national wie international präsentieren. Besondere Aufmerksamkeit erreichte sie durch ihre Vorträge und Reden, vor allem bei Ausstellungseröffnungen in Österreich und anderen europäischen Ländern, in denen sie sich kritisch mit der kontemporären Kunstszene auseinandersetzt.

Schriften
 EngelSessel – Geschichte einer Aufregung. Katalog zum Projekt, 1998, ISBN 3-85211-078-5.
 Quidditas – Die Geschichte. Intervention zu bildender Kunst. Katalog zum Projekt, 2002, ISBN 3-85211-097-1.
 Beitrag in "Art&Gender." 2005, Verlag der Universität für angewandte Kunst Wien (Edition Angewandte), ISBN 3-85211-124-2.
 Beitrag in "Institut für Bildende Kunst." 2005, Verlag der Universität für angewandte Kunst Wien, ISBN 3-85211-123-4.
 (Nach)Wirkungen. Ad Alice Schwarzer. Katalog zur Ausstellung, 2010, ISBN 978-3-85211-155-1.
 Marion Elias, Monographie. 1993
 Niemandsland; aus dem Notizbuch eines Malers. (Dissertationsschrift), VDG Weimar, 2005, ISBN 3-89739-486-3.
 Indisciplinabile; Skizzen zur Philosophie der Kunst; eine Reflexion. (Habilitationsschrift), VDG Weimar, 2009, ISBN 978-3-89739-634-0.
 Marion Elias, Lukas J. Aigner: Engel lassen sich in Baden nieder – zu himmlischen Klängen. Univ. für Angewandte Kunst, 1999, ISBN 3-85211-077-7.

Literatur
 Verein für Landeskunde von Niederösterreich und Wien: Unsere Heimat, Band 73. Krnstall-Verlag, 2002, S. 14.

Auszeichnungen
 Würdigungspreis des Bundesministers für Wissenschaft und Forschung anlässlich der bei Studienabschluss erbrachten Leistung, 1985.
 Preisträgerin der internationalen Druckgraphikwettbewerbe in Pardubice (ehem. CSFR) und Cadaqués (Spanien), 1990 und 1992.

Weblinks
 http://www.dieangewandte.at/
 http://www.dervinschger.it/artikel.phtml?id_artikel=17120
 http://www.philosophie-burger-uni-angewandte.at/
 http://www.facultas.at/list?verlag=Universit%E4t+f++angewandte

Einzelnachweise

Maler (Österreich)
Grafiker (Österreich)
Hochschullehrer (Universität für angewandte Kunst Wien)
Österreicher
Geboren 1960
Frau

Marion Elias


Fekitamoeloa Katoa 'Utoikamanu (née en ) est une diplomate tongienne et la Haute Représentante des Nations unies pour les pays les moins avancés, les pays en développement sans littoral et les petits États insulaires en développement. Avant sa nomination le  par le secrétaire général des Nations unies António Guterres, elle est directrice générale du ministère du Tourisme de Tonga.

Biographie
Elle naît en 1959. Elle étudie à l'université d'Auckland, où elle obtient une licence puis un master de commerce.

Elle travaille au ministère des Affaires étrangères des Tonga, en tant que secrétaire adjointe aux Affaires étrangères de 1991 à 2002.

De 2002 à 2005, elle est secrétaire des Affaires étrangères. Elle est également l'officier des Tonga auprès de la Commission européenne.

Elle est représentante permanente aux Nations unies, où elle représente également le Forum des îles du Pacifique, du 15 février 2005 à fin avril 2009. Le 26 mai 2005, elle devient également haut commissaire auprès du Canada et ambassadrice des Tonga auprès des États-Unis, de Cuba et du Venezuela.

En 2009, elle devient directrice ajointe de l'université du Pacifique Sud, et en devient présidente en 2015 avant de quitter son poste la même année.

En avril 2009, elle quitte toutes ses fonctions d'ambassadrice et est nommée directrice générale adjointe de la Communauté du Pacifique. Elle en est également directrice de l'éducation, de la formation et du développement humain. Elle quitte ses fonctions en 2015.

Le 12 avril 2017, elle devient Haute Représentante des Nations unies pour les pays les moins avancés, les pays en développement sans littoral et les petits États insulaires en développement. Elle est en parallèle directrice générale du ministère du Tourisme de Tonga.

Notes et références

Étudiant de l'université d'Auckland
Naissance en décembre 1959
Ambassadeur auprès des Nations unies
Ambassadeur aux États-Unis
Ambassadeur à Cuba
Ambassadeur au Venezuela
Diplomate tongienne
Femme politique tongienne
Ministre tongien des Affaires étrangères

Fekitamoeloa 'Utoikamanu


Uludağ aşağıdaki anlamlara gelebilir:

 Uludağ, Marmara Bölgesi'nde yer alan bir dağ
 Uludağ göknarı, bir göknar alt türü
 Ulusal Dağıtım projesi, Pardus-Linux işletim sistemi projesi
 Uludağ Milli Parkı, bir Milli Park
 Uludağ Sözlük, bir tür sözlük
 Uludağ Üniversitesi, Bursa ilinde yer alan üniversite
 Uludağ, Ereğli, Zonguldak ili Ereğli ilçesine bağlı köy
 Uludağ Gazozu, Türkiye'de üretilen gazoz markası.

Uludağ (anlam ayrımı)


Tansu Çiller (d. 24 Mayıs 1946, İstanbul), Türk ekonomist, akademisyen, siyasetçi ve 22. Türkiye Başbakanı. Başbakanlık görevini 1993-1996 yılları arasında sürdüren Çiller, Türkiye siyasi tarihindeki ilk ve tek kadın başbakandır. 1993-2002 yılları arasında Doğru Yol Partisi genel başkanlığı görevini yürüttü. 1996-1997 yılları arasında Başbakan yardımcılığı ve Dışişleri Bakanlığı görevini üstlendi.

Süleyman Demirel'in çağrısıyla siyasete atılan Çiller, ilk defa 1991 Türkiye genel seçimlerinde Doğru Yol Partisi İstanbul milletvekili olarak meclise girmiştir. 1991-1993 yılları arasında Demirel tarafından kurulan koalisyon hükûmetinde Ekonomiden Sorumlu Devlet Bakanı olarak yer almıştır. Demirel 1993 Türkiye cumhurbaşkanlığı seçiminde cumhurbaşkanı olarak seçilince yeni DYP genel başkanının seçilmesi için yapılan kongrede yeni genel başkan seçilmiş ve 50. Türkiye Hükûmeti'ni kurmuştur. Başbakanlığı döneminde verilen düşük yoğunluklu savaş nedeniyle Türk Silahlı Kuvvetlerinin modernleşmesi çalışmalarına katkı vermiş ve PKK'nın ABD yönetimi tarafından terörist örgütler listesine alınmasını sağlamıştır. 1995 Türkiye genel seçimlerinde partisi %7.35 oy kaybederek 3. sıraya gerilemiştir. 1996 yılında Necmettin Erbakan tarafından Refah Partisi ve Doğru Yol Partisi koalisyonunun oluşturduğu 54. Türkiye Hükûmeti'nin kurulmasıyla Çiller'in başbakanlık görevi sona ermiştir. Yeni hükûmette Çiller başbakan yardımcısı ve dışişleri bakanı olarak görevlendirilmiştir.

Refah Partisi'ni kapatma davası devam ederken Erbakan, başbakanlık görevini Çiller'e devretmek amacıyla 18 Haziran 1997 tarihinde Cumhurbaşkanı Demirel'e istifasını sunmuştur. Cumhurbaşkanı Demirel 54. hükûmet protokolü gereği başbakanlık görevini Çiller'e vermemiştir. 1999 Türkiye genel seçimleri'nde partisi %7,17 oy kaybederek 5. sıraya gerilemiştir. 2002 Türkiye genel seçimlerinde ise partisi %9.54 oy oranıyla küçük bir farkla seçim barajının altında kalmıştır. 2002 yılında yapılacak kongrede adaylığını koymayacağını açıklamıştır ve aktif siyasetten çekilmiştir.

Hayatı
24 Mayıs 1946 tarihinde Gazetecilik ve valilik yapmış olan Muğla'nın Milas ilçesinde doğan Hüseyin Necati Çiller ile Rumeli Türklerinden, Selanikli Muazzez Çiller'in (1909-1995) tek çocuğu olarak doğdu. İstanbul, Fındıklı'da, İsmet İnönü İlkokulu'na kaydoldu. Ardından, babası Necati Çiller'in Bilecik Valisi olarak atanmasıyla, 1953 yılında, Bilecik Edebali İlkokulu'nun beşinci sınıf öğrencisi oldu. Babasının milletvekilliği adaylığı için emekliye ayrılmasıyla tekrar ailesiyle İstanbul'a dönen Çiller, Demokrat Parti'nin, okulunun adını değiştirmesiyle ilkokul diplomasını İsmet İnönü değil Namık Kemal İlkokulu'ndan aldı. Necati Çiller, Muğla'dan CHP adayı olarak katıldığı 1954 seçimleri'nde seçilemedi.

Arnavutköy Amerikan Kız Koleji mezunu olan Tansu Çiller, 1967'de Robert Kolej Yüksek Okulunun (bugünkü adıyla Boğaziçi Üniversitesi) Ekonomi Bölümünü bitirdi. 1963'te Özer Uçuran'la evlendi. Eşiyle birlikte ABD'ye giden Çiller New Hampshire Üniversitesinde yüksek lisans çalışmasını tamamladı (1969). Doktorasını Connecticut Üniversitesinde verdi (1971), doktora üstü öğrenimini Yale Üniversitesinde devam ettirdi. 1971-73 arasında Franklin & Marshall College'da yardımcı profesör olarak çalıştı. 1974 ve 1975 yıllarında Boğaziçi Üniversitesi'nde asistan profesör olarak görev aldı. 1978 yılında doçent, 1983 yılında profesör oldu. Tansu Çiller'in ekonomi üzerine 9 yayını bulunmaktadır.

Siyasi kariyeri
Boğaziçi Üniversitesi'ndeki öğretim üyeliği görevinin yanı sıra TÜSİAD'da yaptığı çalışmalar ve özellikle de Anavatan Partisinin (ANAP) ekonomi politikalarına yönelik eleştirel raporlarıyla kamuoyunda isim yaptı. İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Bedrettin Dalan'a kısa süre danışmanlık yaptı. Süleyman Demirel'in çağrısıyla 1990 yılı kasım ayında Doğru Yol Partisi'nde (DYP) siyasete girdi. Aynı yılın aralık ayında DYP'nin Genel İdare Kurulu'na seçildi ve ekonomiden sorumlu genel başkan yardımcısı oldu. 1991 seçimlerinde İstanbul milletvekili seçildi. 1991 seçimlerinde ortaya attığı "iki anahtar" sloganı ile DYP'nin kampanyasına katkıda bulunurken, DYP'nin seçim öncesinde ilan ettiği UDİDEM (Ulusal Dinamik Denge Modeli) adlı ekonomik programı ile de tartışma yarattı. Seçimden sonra DYP ile Sosyaldemokrat Halkçı Parti (SHP) arasında kurulan, Demirel'in başkanlığındaki koalisyon hükûmetinde ekonomiden sorumlu devlet bakanı olarak görev aldı. 1992 yılının Ocak ayında ilan ettiği UDİDEM programını uygulamadı.

Çiller'in, Cavit Çağlar ve Gökberk Ergenekon gibi Demirel'e yakın isimlerle ihtilafa düşmesiyle Demirel'le ilişkisi soğumaya başladı. Bu süreçte 17 Nisan 1993 tarihinde Cumhurbaşkanı Turgut Özal'ın ani ölümü Türk siyasetindeki dengeleri değiştirirken Çiller'in siyasi kaderinde de yeni bir mecra oluştu. Başbakan ve DYP genel başkanı Süleyman Demirel, 16 Mayıs 1993 tarihinde TBMM'de yapılan cumhurbaşkanlığı seçiminin üçüncü turunda Türkiye'nin 9. Cumhurbaşkanı seçildi. Demirel'den boşalan DYP genel başkanlığının -aynı zamanda başbakanlığın- belirlendiği kongre, 13 Haziran 1993 tarihinde Ankara'da yapıldı. Çiller, 8 Haziran'da bakanlık görevinden istifa ettiğini ve DYP genel başkanlığı için aday olduğunu açıkladı. Kongrede Çiller'le birlikte genel başkanlığa, Millî Eğitim Bakanı Köksal Toptan ve İçişleri Bakanı İsmet Sezgin de adaylıklarını koydular. Çiller, ilk turda oylamaya katılan 1.106 delegeden 574'ünün oyunu aldı. İlk turda yeterli oyu alamamasına karşın Çiller'in yüksek oy almasıyla, öteki adaylar İsmet Sezgin ve Köksal Toptan adaylıktan çekildiklerini açıkladılar. Böylece ikinci tura rakipsiz giren Çiller, genel başkanlığa seçildi. Kongrenin ertesi günü, Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel tarafından hükûmeti kurmakla görevlendirildi. 25 Haziran 1993 tarihinde II. DYP-SHP Hükûmetini kurarak Türkiye'nin ilk kadın başbakanı oldu. Tek aday olarak katıldığı, aynı yılın kasım ayında yapılan DYP 4. Olağan Büyük Kongresinde 1.074 delegeden 1.045'inin oyunu alarak DYP Genel Başkanlığı'na tekrar seçildi.

Koalisyon hükûmetinin diğer ortağı olan SHP'nin genel başkanı Erdal İnönü, DYP kongresinden önce, 6 Haziran tarihinde sürpiz bir kararla SHP'nin de DYP gibi lider değişikliğine gitmesi gerektiğini açıklayarak partisinin yapılacak ilk kurultayında aday olmayacağını açıkladı. Eylül 1993'te yapılan kurultayda genel başkanlığı Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Murat Karayalçın seçildi. Çiller, Karayalçın ile terörle mücadele yasası, memur maaşları gibi anlaşmazlıklar dışında genellikle uyumlu bir ortaklık geçirdi.

Başbakanlığı
Çiller'in, hükûmetin başına geçmesini izleyen iki hafta içinde Sivas (2 Temmuz) ve Başbağlar (6 Temmuz) katliamları yaşandı. 10 Ekim 1993 tarihinde Avrupa Konseyi toplantısı için gittiği Viyana'da, Kürt sorununun çözümü yolunda "BASK modeli"ni telaffuz etmesine rağmen, daha sonra tam aksi yönde seyreden bir rotaya yöneldi. Körfez Savaşı'ndan sonra Irak'ın kuzeyinde meydana gelen iktidar boşluğundan yararlanarak eylemlerini giderek tırmandırmakta olan PKK'yı ileri düzeyde zayıflatacak bir politika izlemeyi tercih etti. Operasyonun ardındaki kilit isim olan dönemin Genelkurmay Başkanı Doğan Güreş, terörle mücadelede Çiller ile uyumlu çalışmalarıyla tanındı. Ayrıca verilen düşük yoğunluklu savaş nedeniyle Türk Silahlı Kuvvetlerinin modernleşmesi çalışmalarına katkı vermiş ve PKK'nın ABD yönetimi tarafından terörist örgütler listesine alınmasını sağlamıştır. PKK'ya karşı başlatılan sert önlemler ise özellikle Güneydoğu Anadolu'da yaygın insan hakları ihlallerine neden oldu. 1994 yılının kasım ayında gerçekleştirdiği ziyaretle İsrail'e giden ilk Türkiye başbakanı oldu.

5 Nisan Kararları

Başbakan olarak ekonomiyi doğrudan ya da dolaylı olarak yönlendiren tüm kamu kuruluşlarını (Merkez Bankası, kamu bankaları, Toplu Konut ve Kamu Ortaklığı İdaresi Başkanlığı, SPK, Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı, DPT, Tanıtma Fonu, Yüksek Planlama Kurulu Başkanlığı, Para-Kredi ve Koordinasyon Kurulu Başkanlığı) kendine bağlayarak adeta ekonominin tek hakimi oldu. Hazine'den Sorumlu Devlet Bakanı olduğu dönemde fikir ayrılığına düştüğü Merkez Bankası Başkanı Rüşdü Saracoğlu, Çiller'in DYP'nin genel başkanı seçilmesi ve başbakan olarak atanması ile Temmuz 1993'te başkanlık görevinden istifa etti.

Tansu Çiller'in faizleri yapay biçimde emirle düşürme girişimi, 1994 başlarında mali piyasalarda krize neden oldu. Krizin etkilerini yumuşatmak için yürürlüğe konan program paralelinde 5 Nisan Kararları (1994) alındı. Tansu Çiller'in imza attığı 5 Nisan kararları kapsamında TL'de yüzde 51 oranla cumhuriyet tarihinin 3. en büyük devalüasyonunu gerçekleşti. Sıcak para girişini hızlandırmak için Hazine bonosu, tahvil ve repo gelirlerinden alınan yüzde 5'lik vergi oranı kaldırıldı. Serbest bırakılan döviz kurları bankaların inisiyatifine terkedilirken, 24 Ocak 1980'de KİT'lere tanınan zam yapma yetkisi geniş bir şekilde kullanıldı. Özellikle TEKEL ürünlerine büyük oranlarda zam yapıldı ve ek vergiler getirildi. Akaryakıt vergileri yüzde 10'dan yüzde 25'e çıktı. 8 Temmuz'da 14 aylık bir stand-by anlaşması imzalanarak IMF'nin maddi desteği alındı. 14 aylık süre sonradan altı ay uzatıldı ama 1995'in sonlarında erken seçim kararı alınınca istikrar programı yarım kaldı. Bunun üzerine stand-by anlaşması da fiilen sona erdi.

Başbakan, başbakan yardımcısı ve ekonomiden sorumlu devlet bakanı olarak koalisyon hükûmetlerinde bulunduğu 1991-1997 döneminde Türkiye ekonomisi ortalama yıllık %4,9 oranında büyümüş (1950'den günümüze kadar olan dönemin ortalaması %5'tir) ve Türkiye'nin GSMH'si Dünya toplamının binde 11.21'indan binde 12.37'sine yükselmiştir.

Gümrük Birliği

Tansu Çiller'in başbakanlığı döneminde yaşanan önemli gelişmelerden biri de 1995 Mart'ında imzalanıp, 1 Ocak 1996 tarihinde yürürlüğe giren Türkiye-Avrupa Birliği Gümrük Birliği Antlaşması oldu. Antlaşmayla ilgili yaşanan tartışmalardan en dikkat çekeni, ülkelerin önce Avrupa Birliği'ne tam üye olup, karar mekanizmalarında yerlerini aldıktan sonra gümrük duvarlarını indirmesine rağmen Türkiye'nin karar alıcı statüsünde olmadan gümrük duvarlarını indirmesiydi.

Ayrıca Yunanistan, Gümrük Birliği Antlaşması'nın önkoşulu olarak Türkiye'nin hukuken tanımadığı Kıbrıs yönetiminin AB'ye tam üyelik müzakerelerinin önünde engel olmaması şartını öne sürmüştü. Bazı çevrelerce, Tansu Çiller'in Yunanistan'ın Türkiye'nin gümrük birliğine katılımını veto etmemesi için Kıbrıs'la AB arasındaki tam üyelik müzakerelerinin başlamasına 'evet' demesi bir taviz olarak yorumlandı. Avrupa Birliği'nin Türkiye'ye verdiği Kıbrıs sorunuyla ilgili nihai çözüm bulunmadan Kıbrıs yönetiminin AB'ye tam üye olamayacağı yönünde güvenceye karşın Kıbrıs 2004 yılında AB'ye tam üye oldu.

1995 Azerbaycan darbe girişimi

Mart 1995'te Azerbaycan Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev'e karşı Özel Amaçlı Polis Biriminin komutanı Ruşen Cevadov liderliğinde bir darbe girişiminde bulunuldu. Kısaca II. MİT Raporu olarak bilinen, MİT'nın 17 Kasım 1996 tarihinde hazırladığı ve kısa süre sonra basına sızan raporda, darbenin Çiller'in onayı ile dönemin Türk Cumhuriyetlerinden Sorumlu Devlet Bakanı Ayvaz Gökdemir, Emniyet Genel M üdürü Mehmet Ağar, İbrahim Şahin ve Korkut Eken tarafından planlandığı, ancak MİT'in olayı Süleyman Demirel'e bildirmesi ve Demirel'in de Aliyev'i haberdar etmesi ile başarısızlığa uğradığından bahsedildi.'Çiller özel örgütü' iddiaları MİT raporunda var mı? , t24, 9 Kasım 2012.</ref>

Malvarlığı
17 Haziran 1994 tarihinde Milliyet gazetesi Washington temsilcisi gazeteci Turan Yavuz, Özer ve Tansu Çiller'in ABD'de otel, alışveriş merkezi ve villadan oluşan, milyonlarca dolarlık gayrimenkulu olduğunu duyurdu. Bu malların Çiller'in ekonomiden sorumlu devlet bakanlığı döneminde edinildiğinin basında yer alması büyük bir tartışma başlattı. Gayrimenkullerin Çiller'in başbakanlığa aday olduğu 8 Haziran 1993 tarihinde mal beyanında yer almadığı da ortaya çıktı. Bunun üzerine Çiller, söz konusu gayrimenkullerin Marsan Holding tarafından satın alındığından kişisel mal bildiriminde bulunmadığını açıkladı. Muhalefet partileri tarafından konu TBMM'ye taşındı. Çiller, ANAP'ın önergesinin TBMM'de görüşülmesinden bir gün önce açıkladığı mal varlığı listesinde 1973 yılında babasından miras kalan 437 bin liranın en verimli alanlarda işletilerek 677 milyar liraya çıkarıldığını öne sürdü ancak eşiyle sahip oldukları şirketlerin vergileriyle ilgili iddialara ise bir açıklama getirmedi. 15 Temmuz 1994 tarihinde Çiller'in malvarlığının araştırılmasını isteyen önerge TBMM Genel Kurulu'nda reddedildi. 1995 seçimlerinden önce ABD'deki malvarlığını Zübeyde Hanım Şehit Anaları Vakfı'na bağışlayacağını açıklamasına rağmen daha sonra bundan vazgeçti.

1995 Genel Seçimleri

DYP, Tansu Çiller liderliğinde girdiği ilk seçim olan 1994 yerel seçimlerinde birinci olmasına karşın 1989'a göre oyları yaklaşık 4 puan geriledi. 18 Şubat 1995 tarihinde yapılan birleşme kurultayında hükûmet ortağı SHP feshedilerek CHP'ye katıldı. SHP-CHP birleşmesi, DYP-SHP koalisyonunu pek etkilemedi ve koalisyon DYP-CHP koalisyonuna dönüştü. Birleşmeden sonra sadece bazı bakanlar değiştirildi, ama koalisyon hükûmeti işbaşında kaldı. Bununla birlikte, Deniz Baykal'ın 10 Eylül 1995'te CHP genel başkanlığına seçilmesi, kısa süre içinde, koalisyon hükûmetinin sonunu getirdi. 20 Eylül 1995'te Çiller ile Baykal arasında yapılan görüşmede hükûmetin sürdürülmesi konusunda anlaşma sağlanamadı.

Bunun üzerine Çiller, 20 Eylül'de hükûmetin istifasını Cumhurbaşkanı'na sundu. İstifayı kabul eden Demirel, bir gün sonra, hükûmeti kurma görevini yeniden Çiller'e verdi. Çiller öteki parti liderleriyle yaptığı görüşmelerden bir sonuç alamadı ve bir koalisyon ortağı bulamadı. Bunun üzerine azınlık hükûmetinin güvenoyu alabilmesi için, Meclis'te temsil edilen küçük partilerle temaslarda bulundu; MHP'den destek sözü alan Çiller bir azınlık hükûmeti kurma yolunu seçti. Çiller'in oluşturduğu DYP azınlık hükûmeti 5 Ekim'de Cumhurbaşkanı Demirel tarafından onaylandı. Bu süreçte, Çiller'in başbakan olduktan sonra Demirel'e cephe alması ve ona yakın isimlere karşı rezerv koyması DYP içinde bir çözülmeye neden oldu; Hüsamettin Cindoruk'un Tansu Çiller'le anlaşmazlığa düşerek, 1 Ekim'de TBMM başkanlığından istifa etmesinin ardından 12 Ekim tarihinde beş milletvekili (Orhan Kilercioğlu, Şerif Ercan, İbrahim Arısoy, Akın Gönen ve Ersin Faralyalı) DYP'den istifa etti. DYP'nin büyük fire verdiği 15 Ekim'de yapılan güven oylamasında Çiller'in azınlık hükûmeti güvenoyu alamadı. Hükûmet güvenoyu alamayınca Çiller Cumhurbaşkanı'na istifasını sundu. Bu arada, güven oylamasına katılmayıp ya da katılıp da ret oyu veren, aralarında Cindoruk'un da olduğu 10 DYP'li milletvekili partiden ihraç edildi (16 Ekim).

16 Ekim'de bir araya gelen Çiller ve Baykal erken seçim koşuluyla bir DYP-CHP koalisyon hükûmetinin kurulması konusunda anlaşmaya vardılar. Bu arada bir önceki DYP-CHP koalisyonunun bozulmasında etkisi olan İstanbul Emniyet Müdürü Necdet Menzir, Çiller-Baykal uzlaşmasının sağlandığı gün görevinden istifa etti. Cumhurbaşkanı Demirel, 17 Ekim'de, Meclis'te temsil edilen partilerin genel başkanlarıyla yaptığı görüşmelerden sonra, yeni hükûmeti kurma görevini üçüncü kez Çiller'e verdi. Bakanlar kurulu listesi açıklanmadan önce, TBMM, 26 Ekim'de erken seçim kararı aldı ve 24 Aralık 1995'te erken seçime gidilmesini kararlaştırdı. 5 Kasım'da hükûmet 172 ret oyuna karşılık 243 kabul oyuyla güvenoyu aldı.

24 Aralık 1995 genel seçimleri, Çiller'in, genel başkan olarak katıldığı ilk genel seçim oldu. DYP milletvekili aday listesi, temayül yoklaması ve ön seçim sonuçları değiştirilerek, muhalif grup üyelerinin imzaları olmadan, Tansu Çiller ve Yeminli grubun istediği şekilde oluşturuldu. Çiller'in Demirel ile seçim öncesinde yaşadığı sert bir tartışma nedeniyle Demirel'e yakınlıklarıyla bilinen Ekrem Ceyhun, Münif İslamoğlu ve Bekir Sami Daçe'ye milletvekili aday listelerinde yer vermediği iddia edildi. MHP ile yapılan seçim ittifakı görüşmeleri başarısızlıkla sonuçlandı. DYP seçim kampanyası boyunca milliyetçi bir söylem ve Tansu Çiller'in, laik Türk kadını imajını kullandı. Çiller, seçim kampanyasında ANAP lideri Mesut Yılmaz ve Refah Partisi lideri Necmettin Erbakan'a yüklendi. 1991 seçimlerinde DYP, %27,03'lük oy oranıyla birinci parti olurken; 1995 seçimlerinde, 135 milletvekilliği kazanarak %19,18'lik oy oranıyla üçüncü parti oldu. 1991 seçimlerine kıyasla oy oranı yüzde 30 oranında azaldı.

Örtülü Ödenek İddiaları
24 Aralık 1995 seçimleri'nden kısa süre önce Tansu Çiller'i arayan Selçuk Parsadan, emekli Orgeneral Necdet Öztorun'un adını kullanarak "emekli ve muvazzaf askerlerin seçimlerde DYP'ye çalışmak istediklerini" belirterek kendisinden para talebinde bulundu. Bu talebin Çiller tarafından olumlu karşılanmasıyla Başbakanlık Örtülü Ödeneğinden Parsadan'a 5,5 milyar ödeme yapıldı. Mayıs 1996'da patlak veren bu skandalda Parsadan, dolandırıcılıktan dolayı yargılandı ve mahkûm oldu. Çiller ise örtülü ödeneği siyasi çıkar için kullandığı gerekçesiyle eleştirilere uğradı. Tansu Çiller'in başbakanlığı döneminde örtülü ödenek ile yaşanan ikinci skandal Çiller'in, Başbakanlık görevini Yılmaz'a devretmeden hemen önce örtülü ödenekten usulsüz biçimde 500 milyar TL çektiği iddiasıydı. 11 Mayıs 1996 tarihinde Hürriyet'''te yayımlanan 13 Şubat 1996 tarihli belgede bu miktarın örtülü ödenek hesabının tutulduğu Vakıfbank Merkez Şubesi'nden çekildiğini gösteriyordu. Çiller iddiaları şiddetle reddetti, 19 Haziran 1996'da, Çiller için için verilen "örtülü ödenek" önergesi TBMM'de reddedildi.

Kardak Krizi

25 Aralık 1995 gecesi Çanakkale'den İsrail'e seyretmekte olan Figen Akat adlı Türk bandıralı bir yük gemisinin Bodrum Yarımadası'dan 3,8 mil uzaklıktaki Kardak Kayalıkları'nda karaya oturması, Türkiye ile Yunanistan arasında "Karasuları Sorunu"nu yeniden gündeme taşırken, iki ülke arasında ulusal egemenlik alanlarının saptanması konusunda da yeni bir tartışma başlattı. 1996'nın başlarında krize dönüşen bu kazadan sonra, Yunanistan Başbakanı Kostas Simitis'in Kardak Kayalıkları'ndaki Yunan bayrağının kalacağına ilişkin açıklamasına Çiller'in "O asker gidecek, o bayrak da inecek" yaklaşımını sergilemesiyle gerginlik daha da tırmandı.

30 Ocak 1996 tarihine gelindiğinde, Kardak Kayalıkları'nın, doğusundan Türk savaş gemileri, batısından da Yunan savaş gemileri tarafından ablukaya alınmasıyla birlikte iki ülke arasında topyekûn bir çatışma riski yükselmeye başladı. 30/31 Ocak gecesi, Türk SAT komandoları, "Yunus 1" adı verilen bir operasyonla, bölgedeki Yunan deniz kuvvetlerine fark ettirmeden Kardak Kayalıkları'ndan ikincisine (Batı Kardak Kayalığı) çıktılar. Kriz giderek tırmanırken, Amerika Birleşik Devletleri başkanı Bill Clinton'ın, Çiller ve Simitis'i telefonla arayarak, iki NATO müttefikinin gerginliği artıracak davranışlardan kaçınmasını istemesiyle gerginlik yumuşamaya başladı.

Anayol Hükûmeti
Seçim sonucunda hiçbir partinin tek başına hükûmet kurabilecek sayısal çoğunluğa ulaşamaması üzerine koalisyon görüşmeleri başladı. Seçimlerden birinci olarak çıkan Refah Partisi'nin genel başkanı Erbakan, hükûmeti kurmakla görevlendirilmesine rağmen hiçbir partinin onunla koalisyon kurmak istememesiyle görevi iade etti. Kamuoyunun bir bölümü, iş çevreleri ve merkez medya'nın istediği iki merkez sağ partinin hükûmet kurmasıydı. Bu taleplerin sonucu olarak yaklaşık iki ay süren koalisyon turlarından sonra Yılmaz ve Çiller 27 Şubat 1996 tarihinde "dönüşümlü başbakanlık" formülüyle ve Bülent Ecevit liderliğindeki Demokratik Sol Parti'nin dışarıdan desteğiyle koalisyon kurmak üzere anlaştı. Başbakanlık koltuğuna önce Yılmaz oturacak, Çiller Başbakan olana kadar hükûmete girmeyecekti. 53. Hükûmeti Anayol koalisyonuyla 6 Mart 1996'da böyle kuruldu. Anayol azınlık hükûmeti hakkında 12 Mart tarihinde yapılan güven oylamasına 544 milletvekili katıldı ve 207 ret oyuna karşılık 257 olumlu oyla Yılmaz Hükûmeti güvenoyu aldı. RP ve CHP milletvekilleri olumsuz oy kullanırken DSP Grubu çekimser kaldı.

Ancak hem Tansu Çiller ile Mesut Yılmaz arasındaki kişisel rekabet, hem de kendisinin devre dışı bırakılmasını hazmedemeyen Refah Partisi'nin tüm gücüyle hükûmete saldırmasıyla Anayol Hükûmeti uzun süreli olamadı. RP bir yandan "Bir hükûmetin güvenoyu almış sayılması için, oylamaya katılan milletvekillerinin salt çoğunluğunun olumlu oy vermiş olması gerektiğini, Mesut Yılmaz Hükûmeti'nin ise yeterli güvenoyu alamadığını" ileri sürerek Anayasa Mahkemesine iptal davası açarken (12 Nisan), diğer yandan da Çiller ve eski Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Şinasi Altıner hakkında "TOFAŞ ve TEDAŞ ihalelerinde usulsüzlük ve yolsuzluk yapıldığını belirlenmesine karşılık gerekli işlemleri yapmayarak devleti zarara uğratarak görevini kötüye kullandıkları" iddiası konusunda iki ayrı soruşturma önergesi verdi.

Koalisyonun iki ortağı arasındaki geçimsizlik giderek artarken, Çiller aleyhine verilmiş olan TEDAŞ soruşturma önergesi 24 Nisan tarihinde, TOFAŞ soruşturma önergesi ise 9 Mayıs tarihinde RP, CHP, DSP ve koalisyon ortağı ANAP'ın olumlu oy kullanmasıyla kabul edildi. Çiller için meclis soruşturmaları açılmasının yolunu açan bu önergelere ANAP'lıların da olumlu oy vermesi koalisyon ortaklarının arasının iyice açılmasına neden oldu.

Refah Partisi'nin itirazını ele alan Anayasa Mahkemesi 14 Mayıs'ta yaptığı son toplantıdan sonra kararını açıkladı. Buna göre, Anayasa Mahkemesi RP'nin güven oylamasına ilişkin iptal istemini yerinde bularak, oylamayı iptal etti. Mahkeme, yürütmeyi durdurma talebini ise reddetti. Bu kararın ardından haziran ayı başında DYP'nin hükûmetten desteğini çekmesiyle Anayol koalisyonu kurulduktan 3 ay sonra karşılıklı suçlamalar eşliğinde dağıldı. Mesut Yılmaz 6 Haziran tarihinde başbakanlıktan istifa etti.

Refahyol Hükûmeti
RP, Çiller'i, TEDAŞ ve TOFAŞ dosyalarıyla zorlarken, ANAP da Örtülü Ödeneği usulsüz kullandığı gerekçesiyle Çiller'e karşı bir araştırma önergesi vermişti. Zor durumda kalan Çiller RP ile koalisyon kurmayı kabul etti. 29 Haziran 1996 tarihinde Erbakan'ın başbakanlığı altında kısaca Refahyol olarak adlandırılan RP-DYP koalisyon hükûmeti kuruldu, Çiller de başbakan yardımcısı ve dışişleri bakanı oldu. 19 Haziran 1996 tarihinde, Çiller için verilen "örtülü ödenek" önergesi RP'nin desteğiyle TBMM'de reddedildi. 25 Kasım'da, Çiller'in TEDAŞ ihalelerinde görevini kötüye kullandığı iddiasıyla oluşturulan TBMM Soruşturma Komisyonu RP'li ve DYP'li sekiz üyenin oyuna karşılık yedi oyla Çiller'in Yüce Divan'a sevkine gerek olmadığına karar verdi. 28 Kasım tarihinde de TOFAŞ Soruşturma Komisyonu yine Refahyol ortaklarının oylarıyla Çiller'i akladı. Soruşturma komisyonlarına önceleri destek verip daha sonra da Çiller'i aklayan RP'nin bu tavrı, komisyonları koalisyonun kurulması konusunda koz olarak kullandığı biçiminde yorumlandı.

Tansu Çiller'in 1995 seçim kampanyasında kendisini Türkiye'nin Batılı, modern yüzü olarak sunarak, RP tehlikesine karşı laikliğin güvencesi olduğunu söylemiş olmasına rağmen, seçimlerden yalnızca altı ay sonra bu partiyle koalisyon kurması DYP içinde küçük çaplı bir depreme yol açtı. 10 DYP milletvekili yeni hükûmete güvenoyu vermedi, 5'i çekimser kaldı. Temmuz 1996'da, sadece eleştirilerini dile getirmek için aday olan Mehmet Dülger dışında neredeyse rakipsiz olarak yarıştığı DYP 5. Olağan Büyük Kongresi'nde tekrar genel başkan seçildi. Parti içi muhalefetin bir kısmı DYP'den istifa ederek Hüsamettin Cindoruk'un liderliği altındaki DTP'ye katıldı. Genel ülke siyasetinde ise ilk defa İslamcı bir partinin liderinin başbakan olması, Erbakan'ın ekonomiden dış politikaya kadar, Türkiye'nin egemen sınıflarına son derece uzak ve yabancı görüşlere sahip olması toplumun laik kesimlerinin, Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) dahil devlet aygıtının önemli bir kısmının, büyük sermayenin (İstanbul sermayesi) ve merkez medyanın Erbakan'a karşı tavır almasına neden oldu.

Susurluk Kazası

3 Kasım 1996 tarihinde Balıkesir'in Susurluk ilçesi yakınlarında yaşanan trafik kazasında, bir kamyonun çarptığı 06 AC 600 plakalı Mercedes marka siyah renkli otomobilin içindekilerden Emniyet müdürü Hüseyin Kocadağ, üzerinde Mehmet Özbay kimliği bulunan Abdullah Çatlı ve Melahat Özbay'' sahte kimlikli Gonca Us ölmüş, DYP Şanlıurfa Milletvekili Sedat Bucak yaralı olarak kurtulmuştu. Kazanın oluş şekli, otomobildeki kişilerin ilişkileri ve bulunan silah ve dokümanlar devlet-mafya-siyaset üçgeninden yoğunlaşan tartışmaları başlattı. Çiller 26 Kasım 1996 tarihinde yapılan DYP Meclis Grubu konuşmasında kazayla ilgili olarak "Bu millet uğruna, ülke uğruna, devlet uğruna kurşun atan da yiyen de her zaman bizim için saygıyla anılır. Onlar şereflidirler..." yorumunu yaptı. Çiller'e en yakın isimlerden biri olan İçişleri Bakanı Mehmet Ağar kazadan çok kısa bir süre sonra istifa etti (8 Kasım 1996). Koalisyonun özellikle DYP kanadını etkileyen bu kaza, kısa süre sonra Sürekli Aydınlık İçin Bir Dakika Karanlık Eylemlerinin başlamasına neden oldu.

28 Şubat Süreci

Refahyol hükûmetinin kurulmasından itibaren kamuoyunun bazı kesimlerince irticai ve laiklik karşıtı faaliyetlerin kaynağı olarak görülen Refah Partisi ve büyük ortağı olduğu koalisyon hükûmetine karşı TSK'da odaklanan bir muhalefet hareketi doğdu. 1997 yılının başlarına gelindiğinde, RP ile TSK arasındaki siyasi mücadele artık apaçık görünür hale gelmişti. 30 Ocak 1997'de RP'li Sincan belediyesi tarafından düzenlenen ve İran'ın Ankara büyükelçisi Muhammed Rıza Bagheri'nin de davetli olduğu Kudüs gecesinde cihad konulu bir piyes sahneye konmuştu. 4 Şubat tarihinde Etimesgut Zırhlı Birlikler Okulu ve Eğitim Tümen Komutanlığı'na bağlı tank ve kariyerlerle bazı askeri araçların sabah saatlerinde Sincan'dan geçirilmesi bu etkinliğe karşı düzenlenen bir gövde gösterisi olarak yorumlandı.

Bu gergin atmosferde, 28 Şubat 1997 tarihinde düzenlenen Millî Güvenlik Kurulu (MGK) toplantısında bir dizi karar alındı. Anayasal bir kurum olan MGK'nın aldığı kararların; hükûmete birer tavsiye mi, yoksa yaptırım gücü de içeren bir muhtıra mı olduğu uzun süre tartışıldı. Bu dönemde MGK'nın askeri kanadının medya ile ilişkileri de tartışmanın bir başka boyutu oldu.

Tansu Çiller bu dönemde, hem başbakanlığı sırasında terörle mücadele konusunda uyumlu çalıştığı TSK'yla sorun yaşanmayacağına inanırken, hem de Refah Partisi'nin aşırılıklarına karşı kendisini laikliğin güvencesi olarak gösteriyordu. MGK toplantısından sonra ise Çiller bir yandan 28 Şubat Kararları'nın Başbakan Erbakan tarafından onaylanmasını isterken, diğer yandan Refahyol'a karşı oluşan baskı gruplarına karşı durdu. 28 Şubat'taki MGK toplantısında TSK'nın Refahyol Hükûmetini düşürmekteki kararlılığını gören Çiller, mart ayında hazırlattığı kararnameyle genelkurmay başkanı ve kuvvet komutanlarını emekliye sevk etme girişiminde bulunduysa da bu girişim Erbakan tarafından engellendi.

Refahyol Hükûmetine karşın artan baskı koalisyonun zayıf halkası niteliğindeki DYP içinde çözülmeye neden oldu. Tansu Çiller kendi partisinin milletvekillerine hakim olmakta zorlanırken, kararları muhtıra olarak değerlendiren bazı DYP'liler erken seçime gitme veya hükûmetten çekilme çağrısı yaptılar. 1997'nin ilkbahar aylarında TSK'nın doğrudan müdahalede bulunacağı kaygısıyla DYP'de başlayan istifa dalgası (özellikle 26 Nisan'da DYP'li Sanayi ve Ticaret Bakanı Yalım Erez ile Sağlık Bakanı Yıldırım Aktuna'nın istifaları) sonucunda Erbakan, Çiller'in de baskısıyla koalisyon protokolü gereği başbakanlık görevinin Tansu Çiller'e verilmesi amacıyla 18 haziran 1997'de istifasını verdi. Ancak Cumhurbaşkanı Demirel hükûmet ortakları arasındaki protokolü dikkate almayarak hükûmeti kurma görevini ANAP lideri Mesut Yılmaz'a verdi.

Sonraki Gelişmeler
ANASOL-D hükûmetinin kurulmasıyla DYP yaklaşık 6 yıl sonra muhalefete geçti. 18 Nisan 1999 genel seçimlerinde DYP'nin oyları yüzde 12'ye geriledi. Tansu Çiller aday olduğu İstanbul 3. seçim bölgesinde, ancak CHP'nin yüzde 10'luk seçim barajını aşamamasıyla milletvekili seçilebildi. 1999 yılı Kasım ayında yapılan DYP 6. Olağan Kongresinde tekrar ve son kez genel başkan seçildi. Çiller, 1228 delegenin oy kullandığı genel başkanlık seçiminde 922 oy alırken, en büyük rakibi durumundaki Köksal Toptan 280 oy aldı.

2001 yılında anamuhalefet partisi Fazilet Partisi'nin (FP) Anayasa Mahkemesi tarafından kapatılması ve Millî Görüş hareketinin bölünmesiyle DYP ana muhalefet partisi, Çiller de ana muhalefet partisi lideri oldu. Çiller'in Muğla'dan aday olduğu 3 Kasım 2002 genel seçimlerinde DYP yüzde 9,54 oranında oy alarak çok küçük bir farkla yüzde 10'luk seçim barajını aşamayarak TBMM dışında kaldı. DYP'nin muhalefette olmasına rağmen oy kaybederek baraj altında kalması Çiller'e sert eleştirilerin yönelmesine neden oldu. Çiller 9 Kasım tarihinde yaptığı basın toplantısında bir sonraki kongrede adaylığını koymayacağını açıkladı. 14-15 Aralık 2002 tarihlerinde yapılan DYP 7. Olağan Büyük Kongresi'yle genel başkanlığı sona erdi ve aktif siyasetten çekildi.

2012 yılında Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'nın yürüttüğü 28 Şubat soruşturması kapsamında "mağdur" ve "tanık" olarak ifade verdi. 19 Aralık 2014'te İstanbul 2. Ağır Ceza Mahkemesi'nde 28 Şubat davası kapsamında talimatla 'şikayetçi' sıfatıyla ifade verdi.

2018 Cumhurbaşkanlığı seçimleri öncesinde, Adalet ve Kalkınma Partisi'nce Yenikapı Meydanı'nda düzenlenen "Büyük İstanbul Mitingi"ne katıldı.

Kişisel hayatı
İyi derece İngilizce ve Almanca bilen Tansu Çiller, Özer Uçuran Çiller ile evli olup iki çocuk annesidir.

Hakkında yazılan kitaplar

Kaynakça

Dış bağlantılar
TBMM'de Tansu Çiller

1946 doğumlular
İstanbul doğumlu siyasetçiler
Türkiye başbakanları
Türk ekonomi akademisyenleri
Robert Lisesinde öğrenim görenler
Türkiye'deki ana muhalefet partisi genel başkanları
Doğru Yol Partisi genel başkanları
Çiller ailesi
TBMM 19. dönem İstanbul milletvekilleri
TBMM 20. dönem İstanbul milletvekilleri
TBMM 21. dönem İstanbul milletvekilleri
Türk kadın milletvekilleri
28 Şubat süreci
Yaşayan insanlar
Kadın dışişleri bakanları

Kadın başbakan yardımcıları
Türkiye Cumhuriyeti Devlet Bakanları
Kadın devlet bakanları
Türk profesörler
Ekonomide kadın
Kadın başbakanlar
Türkiye'de merkez sağ
Türkiye Cumhuriyeti Ekonomi Bakanları
Türk kadın profesörler

Tansu Çiller


රිදීහේන ආරණ්‍ය සේනාසනය මාතර දීයගහ ගම්මානයේ පිහිටා ඇති අතර මහා විහාර වංශික ශ්‍යාමෝපාලි වනවාස නිකායට අයත් වනවාස භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩ වෙසෙන රක්ෂිත වන සෙනසුනකි.

Ridee hena arannaya senasanaya


An Brachyachne fulva in uska species han Liliopsida nga ginhulagway ni Otto Stapf. An Brachyachne fulva in nahilalakip ha genus nga Brachyachne, ngan familia nga Poaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Brachyachne

Brachyachne fulva


Mølleskolen er en skole i Ry i Skanderborg Kommune  med ca. tusinde elever og over 50 lærere. Skolen, der tidligere har haft navnet Ry Folke- og Realskole, er en af Danmarks største folkeskoler.

Skolens historie

I Ry Stationsbys tidligste tid måtte byens børn gå i Fiirgårde skole, der blev drevet af sognerådet i Dover og var den nærmeste offentlige skole. Midt i 1880'erne opstod en privatskole i et hus på Fredensvej nær baneoverskæringen, og tilstrømningen af elever blev hurtigt så stor, at der måtte bygges et rigtigt skolehus på Klostervej. Det blev også hurtigt for lille, og i 1896 kunne de 90 elever tage helt nye bygninger i brug ved Skanderborgvej -  der, hvor Mølleskolen ligger i dag. I 1901 overtog Dover Kommune skolen og omdannede den til en kommuneskole. Det medførte samtidig, at børnene nu fik en daglig skoledag på tre timer, hvor de før kun havde været i skole hveranden dag, men så i seks timer ad gangen.

I slutningen af 1930'erne blev Boes og Fiirgaarde skoler nedlagt og elevdistrikterne lagt ind under Ry Folkeskole, der samtidig blev udvidet til syv klassetrin. Samtidig blev der oprettet en kommunal mellem- og realskole ved Ry Folkeskole i samarbejde med nabokommunerne Alling-Tulstrup og Gammel Rye. I 1944 indførte man købstadsskoleordningen med en mellemskoleafdeling, der i første omgang blev undervist i lejede lokaler.

I 1972 ændrede skolen navn til Mølleskolen.

Løvspringstur

En af skolens traditioner er den årlige løvspringstur, der går langt tilbage i Mølleskolens historie. Kun under besættelsen 1940-45 var turen indstillet. På dagen mødes alle elever i skolegården og sendes af sted i 2 hold. Fanen bæres ud af byen med børnehaveklasserne forrest sammen med deres lærere og de forældre, der har mulighed for at deltage, hvorefter de øvrige klasser følger efter. Ved "det røde led" holder skolens kantinedame og sælger lidt mad, frugt og drikke, og derefter går turen videre til Himmelbjerget, en tur på 8 km. Efter leg, udkig og besøg i kioskerne samles børnene igen ved 12-tiden, hvorefter de store elever fører an ned ad bjerget til bådhavnen, hvor alle sejler tilbage til Ry, en sejltur på en time.

Brandattentat

Skolen var i de landsdækkende medier i 2017 i en alvorlig sag, hvor fire af skolens elever smed en flaske med brændende benzin mod en skolekammerat, som fik alvorlige forbrændringer på 20 % af kroppen. To af eleverne fik en dom på halvandet års fængsel for handlingen, heraf seks måneder ubetinget, mens de to andre fik en dom på et års fængsel, heraf fire måneder ubetinget.

Kilder

Folkeskoler
Bygninger, konstruktioner og anlæg i Skanderborg Kommune
Ry
Etableret i 1886

Mølleskolen


La saison 1942-1943 du Football Club auscitain voit le club évoluer dans l'élite du rugby français pour la reprise du championnat de France.

Le championnat comprend 95 clubs répartis entre la Zone libre (55 clubs répartis en onze poules de cinq) et la Zone occupée dont fait partie le FC Auch (40 clubs répartis en huit poules de cinq).

Championnat de France

Effectif
Arrière : Barrère
Ailiers : Magne, Jupe
Centres : Beauregard, Fourcade
Ouvreur : Soulès
Demis de mêlée : Léches
Troisièmes lignes centre :
Troisièmes lignes aile :
Deuxièmes lignes :
Talonneurs : Tharac
Piliers : Sabathé, Castillon

Bibliographie

Notes et références

1942-1943
Rugby à XV en 1942
Rugby à XV en 1943

Saison 1942-1943 du Football Club auscitain


Kapela sv. Marka Evanđelista je rimokatolička kapela na Gradincu u Šikari. Posvećena je sv. Marko Evanđelistu. Spomenik kulture i arheološki je lokalitet. Arheološki lokalitet Gradinac je 12. svibnja 2017. je oštećen. Pljačkaš je pokušao skinuti bakar s krova kapele kojim je kapela pokrivena, pri čemu je propao kroz krov te je oštetio tavanicu i strop, čime je počinio veliku štetu na ovom spomeniku kulture. Zbog toga ovaj spomenik treba posebnu pozornost javnosti.

Izvori

Katolički vjerski objekti u Bosni i Hercegovini
Kapele

Kapela sv. Marka Evanđelista na Gradincu


ඇඩ්වාන්ස් මයික්‍රෝ ඩිවයිසස් සමාගම (AMD) බහු ජාතික ඇමරිකානු අර්ධ සන්නායක නිපදවන සමාගමක් වන අතර එය කැලිෆෝනියාවේ, සනීවැලේ හි පිහිටා ඇත. මෙම සමාගමින් පාරිභෝගික වෙළඳ පොළට පරිගණක සකසන සහ ඒ ආශ්‍රිත තාක්ෂණයන් වැඩි දියුණු කර එලි දක්වයි. එහි නිෂ්පාදිත ප්‍රධාන නිෂ්පාදන ලෙස මයික්‍රොප්‍රොසෙසර, මවු පුවරු චිප් පද්ධති, එබුණු සකසන සර්වර් හා පෞද්ගලික පරිගණකවලට අවශ්‍ය ග්‍රැෆික් සකසන සහ අතේ රැගෙන යා හැකි උපාංග, ඩිජිටල් රූපවාහිනී සහ ඩිජිටල් ක්‍රීඩා උපාංග සඳහා අවශ්‍ය වන සකසන (Processor) තාක්ෂණයන් දැක්වේ.
AMD සමාගම x86 නිර්මාණ ශිල්පය යටතේ මයික්‍රොප්‍රොසෙසර නිපදවන ලොව දෙවන විශාලතම සැපයුම්කරු වන අතර ඔවුන් දෙවැනි වනනේ Intel සමාගමට පමණි. එසේම ග්‍රැෆික් සැකසුම් පද්ධති සපයන ලොව තෙවන විශාලතම සමාගම ලෙස AMD සමාගම හැඳින්වේ. එමෙන්ම ඉක්මනින් වෙනස් නොවන ක්ෂණික මතක සපයන්නෙකු ලෙස AMD සමාගම 21% ක කොටසක් හිමිකර ගෙන සිටී. 2007 දී අර්ධ සන්නායක නිපැයුම්කරුවන් අතරේ 11 වන ස්ථානයට AMD සමාගම පත්විය.

මූලාශ්‍ර

ඇඩ්වාන්ස්ඩ් මයික්‍රෝ ඩිවයිසර්ස් ඉන්කෝපරේෂන්


النظام البلوري أحادي الميل (في علم البلورات) هو أحد النظم البلورية السبعة التي تتبع لها البلورات. يوصف النظام البلوري بواسطة ثلاثة متجهات. في النظام البلوري أحادي الميل فإن المتجهات لها أطوال مختلفة تشكل منشور متوازي الأضلاع، يكون زوجان من المتجهات متعامدين (يلتقيان بزوايا قائمة) بينما يصنع الزوج الثالث زاوية غير 90° درجة.

شبكات برافيه
حسب نموذج شبكات برافيه هناك نمطين من الشبكات البلورية أحادية الميل، شبكة بلورية أحادية الميل بسيطة، وشبكة بلورية أحادية الميل مركزية.

البيانات التفصيلية للمجموعات الفراغية وترميزاتها موجودة ضمن الجدول المرفق:

رمز # يشير إلى رقم المجموعة الفراغية حسب الجداول الدولية لعلم البلورات.

المراجع

 Hurlbut, Cornelius S.; Klein, Cornelis, 1985, Manual of Mineralogy, 20th ed., pp. 65 – 69, ISBN 0-471-80580-7

علم البلورات

نظام بلوري أحادي الميل


Der Flugplatz Sarreguemines (deutsch eigentlich Flugplatz Saargemünd, frz. aérodrome de Sarreguemines, auch aérodrome de Sarreguemines-Neunkirch bzw. Flugplatz Saargemünd-Neunkirchen) ist ein Flugplatz in der französischen Gemeinde Frauenberg nahe der Stadt Saargemünd in Lothringen. Er liegt unmittelbar an der deutschen Grenze zum Saarland und wird heute ausschließlich zu Sportzwecken gebraucht.

Anlage
Der Flugplatz Sarreguemines besitzt:

 einen Parkplatz
 einen  Hangar
 eine Tankstelle (100LL)

Literatur
Nos ailes; l'espoir aéronautique de Sarreguemines de 1932 à 1950, herausgg. von Dépôt de la société des écrivains d'Alsace et de Lorraine Bd. 19, Impr. sarregueminoise, Saargemünd 1992.

Weblinks
 Homepage des Vereins Espoir Aéronautique de Sarreguemines

Saargemuend
Saargemünd
Bauwerk im Département Moselle

Flugplatz Sarreguemines


Ples malog pingvina je animirani film, glazbena komedija iz 2006. godine koju je režirao, producirao i bio koautor George Miller. U filmu se koriste glasovi poznatih glumaca kao što su: Elijah Wood, Robin Williams, Brittany Murphy, Hugh Jackman, Nicole Kidman, Hugo Weaving i E.G. Daily. Film je nastao u međunarodnoj koprodukciji Sjedinjenih Američkih Država i Australije, a nastao je u studiju za vizualne efekte i animaciju temeljen na sidneyjskom studiju "Animal Logic for Warner Bros.", "Village Roadshow Pictures" i "Kingdom Feature Productions", a objavljen je u kinima Sjeverne Amerike 17. studenoga 2006. To je prvi animirani film, koji su snimili Kennedy Miller i "Animal Logic".

Iako prvenstveno animirani film, uključuje snimanje pokreta živih ljudi u određenim scenama. Film je istodobno pušten i u konvencionalna kina i u IMAX 2D formatu. Studio je nagovijestio da je buduće IMAX-ovo 3D izdanje moguće. Međutim, Warner Bros., producentska kuća filma, imala je preveliki proračun, da bi mogla pustiti "Ples malog pingvina" u IMAX digitalnom 3D-u.

"Ples malog pingvina" dobio je općenito pozitivne kritike kritičara, postajući dobitnik uvodne nagrade BAFTA za najbolji animirani film i četvrti ne-Disney ili Pixar film, koji je osvojio nagradu Akademije za najbolji animirani film. Nominiran je za nagradu Annie za najbolji animirani film i nagradu Saturn za također najbolji animirani film. Nastavak, "Ples malog pingvina 2", objavljen je 18. studenog 2011.

Radnja
Svaki carski pingvin pjeva jedinstvenu pjesmu nazvanu "heartong" kako bi privukao partnera. Ako se srce muškoga pingvina podudara s pjesmom ženke, dva pingvina se spajaju. Normi Jean, ženki pingvina, sviđa se Memphis i oni postaju prijatelji. Oni polažu jaje, o kojem brine Memphis, dok Norma Jean odlazi s ostalim ženkama po ribu. Dok se mužjaci bore kroz oštru zimu i mećavu, Memphis nakratko baci jaje. Kao rezultat toga, njihov sin Mumble ne može pjevati, ali umjesto toga može tapkati ples. Ipak, zaljubljen je u Gloriju, koju smatraju najtalentiranijom od njenih godina. Jednog dana Mumble nailazi na grupu neprijateljskih galebova, s vođom koji je označen s žutom trakom, za koju kaže da je iz otmice izvanzemaljaca. Mumble uskoro bježi od gladnih ptica upadajući u pukotinu.

Sada mladu odraslu osobu Mumble, stariji često ismijavaju. Nakon bijega od napada morskog leoparda, Mumble se sprijatelji s grupom Adelie pingvina nazvanom "Amigos", koji prigrlili Mumbleove plesne pokrete i prihvate ga u svoju skupinu. Lovelace ima šest paketa prstenova zapletenih oko vrata, za koje tvrdi da su mu ga poklonila mistična bića.

Za carske pingvine je sezona parenja, a Gloria je u središtu pozornosti. Ramon, jedan od Amigosa, pokušava pomoći Mumbleu da zadobije njezinu naklonost pjevajući španjolsku verziju pjesme "My Way)", ali plan propada, a Gloria to smatra neugodnim. Mumble u očaju počinje plesati tapkajući sinkronizirano s pjesmom. Ona se zaljubljuje u njega i mladi se pingvini pridružuju kako bi pjevali i plesali "Boogie Wonderland". Roditelji su zgroženi Mumbleovim ponašanjem, što vide kao razlog svoje slabe ribolovne sezone. Memphis moli Mumblea da prestane plesati, radi sebe, ali kad ga Mumble odbije, on je progonjen, što ga je nagnalo da razmišlja o osveti starješinama zbog njihovog slijepog uvjerenja.

Mumble i Amigos vraćaju se Lovelaceu, samo da ga vide kako ga guše plastični prstenovi. Lovelace priznaje da su ga napali dok su plivali uz zabranjene obale, izvan zemlje morskih slonova. Nedugo zatim putuje, Gloria, koja se želi pridružiti Mumbleu kao svome prijatelju. U strahu za njenu sigurnost ismijava Gloriju, odvodeći je.

Na zabranjenoj obali skupina pronalazi ribarski brod. Mumble ga vodi sam do ruba iscrpljenosti. Na kraju se našao na obali Australije, gdje je spašen i zadržan u morskom svijetu s Magelanskim pingvinima. Nakon duge samoće, osim što je besplodno pokušavao komunicirati s ljudima, umalo je podlegao ludilu. Kada djevojka pokuša komunicirati s Mumbleom kuckanjem čaše, on počinje plesati, što privlači veliku gužvu. Pušten je natrag u divljinu, a na leđima mu je pričvršćen GPS uređaj za praćenje divljih životinja. Vraća se u svoju koloniju i dovodi u pitanje volju roditelja. Memphis se pomiri s njim, baš kada stiže istraživački tim, dokazujući da su tvrdnje o postojanju "vanzemaljaca" istinite. Čitava se kolonija, čak i Noah, vođa staraca, bavi plesom.

Istraživački tim vraća snimke svoje ekspedicije, što je potaknulo svjetsku raspravu. Vlade shvaćaju da se prekomjerno lovi, što dovodi do zabrane cjelokupnog antarktičkog ribolova. Na to slave carski pingvini i Amigosi.

Uloge

Ostali glasovi:
 Mia Krajcar
 Ivana Krizmanić
 Zoran Gogić
 Jan Niković
 Ranko Tihomirović
 Željko Šestić
 Roman Wagner
 Korana Serdarević
 Žana Bumber
 Bojan Navojec
 Helena Buljan
 Krunoslav Klabučar
 Marijana Mikulić

 Tonska obrada: Livada Produkcija
 Redateljica dijaloga: Ivana Vlkov Wagner

Izvori

Američki animirani filmovi 2000-ih
Australski filmovi

Ples malog pingvina


El I Batallón Aéreo de Reemplazo (I. Flieger-Ersatz-Abteilung) fue una unidad de la Luftwaffe de la Alemania nazi.

Historia
Fue formado en abril de 1942 en Powunden bei Königsberg, en 1943 en Posen. Fue destruido en enero de 1945 en Posen.

Comandantes
 Teniente Coronel Erwin Beutner (11 de diciembre de 1942 - 8 de diciembre de 1943)

Referencias
 WW2 - I. Flieger-Ersatz-Abteilung

Luftwaffe (Wehrmacht)
Batallones aéreos de reemplazo
Unidades militares alemanas de la Segunda Guerra Mundial

I Batallón Aéreo de Reemplazo


Compass Point Studios son unos estudios de grabación ubicados en Nasáu, Bahamas. Fueron fundados en 1977 por Chris Blackwell, también propietario del sello Island Records. Tomaron su nombre de Compass Point, un lugar en la isla de Nueva Providencia cercano a los estudios.

Historia
Desde su fundación hasta mediados de los ochenta, el estudio recibió a artistas muy variados en cuanto a géneros. Fue donde la banda AC/DC grabó su disco Back in Black.

También han grabado artistas y bandas tales como: The Rolling Stones, U2, Robert Palmer, The B-52's, Dire Straits, Bob Marley, Eric Clapton, The Cure, James Brown, Duran Duran, David Bowie, Judas Priest, Iron Maiden, Mick Jagger, Whitesnake, ELO, Status Quo, Tom Tom Club, Grace Jones, Joe Cocker, Emerson Lake and Palmer, Eurythmics, Julio Iglesias, Ringo Starr, Bad Company, y más.

Desde mediados de 1980, Chris Blackwell se vio en la necesidad de privilegiar sus otros negocios obligándolo a gastar menos tiempo y dinero en el estudio. La muerte en 1987 de su productor y director Alex Sadkin forzó definitivamente a un período de declive. Sin que alguien supervisara el estudio, los equipos comenzaron a sufrir por la falta de mantenimiento y actualización.

En 1992, Blackwell tomó medidas para salvar el estudio mediante la contratación de Terry y Sherrie Manning, ambos propietarios y operadores de un estudio de grabación y casa de producción de video en Estados Unidos. La pareja quedó a cargo de todos los aspectos de Compass Point Studios. Luego de su llegada, a fines de ese mismo año los Manning comenzaron la restauración de los dos grandes estudios, rompieron y re-hicieron las instalaciones dejando a un lado los deteriorados y viejos aparatos de grabación por unos más modernos.

Desde su reapertura y desde 1992 han recibido a artistas como: Celine Dion, Shania Twain, Lenny Kravitz, Shakira, Backstreet Boys, George Thorogood & The Destroyers, Bryan Adams, Los Fabulosos Cadillacs, entre otros. Además contaron con la participación de productores como, David Foster, Robert Lange, Nellee Hooper, Rodney Jerkins, Brian Eno, Patrick Leonard y otros.

A partir del 2010 los estudios fueron cerrados, citando desde la web oficial la causa: «Compass Point Studios dejó de funcionar en Nasáu a partir de fines de septiembre de 2010 debido a una serie de incidentes socio-políticos, basados en acontecimientos que hicieron insostenible la continuidad del negocio en las Bahamas».

Artistas grabados

Desde su fundación (1977)

 AC/DC
 The Rolling Stones
 U2
 Robert Palmer
 The B-52's
 Talking Heads
 Dire Straits
 Bob Marley
 Eric Clapton
 The Cure

 Adam Ant
 James Brown
 Duran Duran
 David Bowie
 Judas Priest
 Iron Maiden
 Mick Jagger
 Whitesnake
 ELO
 Serge Gainsbourg

 Status Quo
 Tom Tom Club
 Madness
 Spandau Ballet
 Third World
 Grace Jones
 Joe Cocker
 Emerson Lake and Palmer
 Eurythmics
 Julio Iglesias

 Power Station
 Roxy Music
 Thompson Twins
 Wings
 Ringo Starr
 Julian Lennon
 Bad Company
 Average White Band
 Carly Simon
 Björk

Tras reapertura (1992)

 Snoop Dog
 Celine Dion
 Mariah Carey
 Lenny Kravitz
 Shania Twain
 Widespread Panic
 Ayọ
 Bjork
 Shakira
 Joss Stone
 Puff Daddy
 Robert Lange
 Sean Connery
 George Lucas (Star Wars I y III)
 Backstreet Boys
 2Pac

 Joe
 Nas
 Missy Elliot
 Ma$e
 Lil' Kim
 Alan Jackson
 Crash Test Dummies
 Belly
 Baby Animals
 Bonnie Tyler
 Enrique Iglesias
 Julio Iglesias
 Roger Waters
 REM
 Liz Phair
 Jesse Harris

 Iron Maiden
 The Rembrandts
 Nine Inch Nails
 Wynonna Judd
 Sammy Kershaw
 Diana Ross
 The State
 Colin James
 George Thorogood & The Destroyers
 Edna Swap
 The Tragically Hip
 Bryan Adams
 David Bowie
 Jimmy Buffett
 Blake Morgan
 Freak Power (Fat Boy Slim)

 Bon Jovi
 Peter Reber
 Suzy Bogguss
 Sasha Dobson
 Hot Chocolate
 Los Fabulosos Cadillacs
 Bonepony
 Rheostatics
 For Squirrels
 Al Green
 C. C. Adcock
 The Ocean Blue
 Monkey Beat
 Doyle Bramhall
 Tarka
 Venice

Enlaces externos
 Ficha de Compass Point Studios en Discogs
 Para ver lista completa de artistas visitar sitio web de Compass Point Studios
 Sitio web Oficial

Referencias

Empresas fundadas en 1977
Estudios de grabación
Nasáu

Compass Point Studios


في شبكات الحاسوب، يسمح البروتوكول النفقي أو بروتوكول الاتصال النفقي أو بروتوكول الإنفاق أو بروتوكول النقل النفقي  للمُستخدم بأن يصل إلى أو يقدّم خدمة ما غير مدعُومة بشكلٍ مباشر في الشبكة، ويشمل ذلك إمكانيّة استخدام بروتوكول ما غير مدعوم في الشبكة. على سبيل المثال، تشغيل الإصدار السادس من بروتوكول الإنترنت (IPv6) في شبكة تدّعم الإصدار الرابع (IPv4) منه فقط. أحد الاستخدامات الهامة الأخرى هي تأمين خدمة غير مُتاحة أو غير آمنة في الشبكة الأساسيّة، مثل تزويد أحد المُضيفين البعيدين (Remote Host) بعنوان شبكة على الرغم من تواجده في شبكة بعيدة ذات معيار فيزيائي مختلف. يشمل استخدام البروتوكول النفقي إعادة بناء الرزمة (repackaging)، مما يسمح بوجود تطبيقات له في مجال التشفير، وتحديداً في إخفاء طبيعة المُعطيات التي تعبر النفق.

إنّ عملية بناء النفق تعتمد على نموذج طبقي مُشابه لنموذج الاتصال المعياري (OSI) أو لنموذج الإنترنت (TCP/IP)، بشكلٍ عام، تعتمد آليّة عمل البروتوكول النفقي على استخدام قسم المُعطيات في الرزمة الأصليّة لحمل رزمة أخرى تُقدّم الخدمة الفعليّة. يعمل البروتوكول النفقي في نفس الطبقة أو في طبقة أعلى من النموذج مُقارنة بالبروتوكول الذي يقدّم خدمة النقل عبر الشبكة.

نظرة عامة

لفهم النموذج الخاص ببناء النفق، يجب على مُهندسي الشبكات فهم كل من مجموعة البروتوكولات المُستخدمة لتوليد الحِمل وتلك المُستخدمة لتوصيله عبر الشبكة.

كمثال عن البروتوكولات النفقية، بروتوكول التوجيه والتغليف العام (Generic Routing Encapsulation GRE)، وهو بروتوكول يعمل على مستوى طبقة الشبكة، ويقوم بتغليف رزمة داخل رزم بروتوكول آخر يعمل ضمن نفس الطبقة هو بروتوكول الإنترنت (IP)، يسمح ذلك بنقل رزم البروتوكول التي تحمل عناوين خاصة (Private Address)، لا يُسمح باستخدامها في شبكة الإنترنت، ضمن رزم بروتوكول الإنترنت التي تحمل عناوين عامة مقبولة في هذه الشبكة.

بشكلٍ عام، لا تكون الأنفاق مُشفّرة، وهي تعتمد على الخدمات الأمنيّة التي تُقدمّها بروتوكولات النموذج، ويشمل ذلك الاعتماد على بروتوكول النقل الأمن (Secure Shell)، الذي يعمل على المنفذ (22)، لتشفير مُعطيات الحمل، بالإضافة لإمكانية دعم حزمة بروتوكول الإنترنت الأمنية (IPSec).

بناء الأنفاق باستخدام بروتوكول الاتصال الآمن (SSH)

يتكوّن نفق بروتوكول الاتصال الآمن (SSH) من نفق مُشفّر تمّ إنشاؤه ضمن اتصال خاص ببروتوكول الاتصال الآمن. يستطيع المُستخدمون أن يقوموا ببناء هذا النوع من الأنفاق لنقل مُعطيات غير مُشفّرة عبر قناة مُشفّرة ضمن الشبكة. على سبيل المثال، يُمكن للأجهزة التي تُشغّل نظام التشغيل ويندوز أن تتشارك الملفات باستخدام بروتوكول خاص، لا يُشفّر، يُسمى بروتوكول مجموعة رسائل المُخدّم (Server Messages Block SMB)، ويتوجب حينها على المُستخدمون أن يُنشئ نفقاً أمناً مع المُخدّم (Server) أولاً باستعمال بروتوكول الاتصال الآمن (SSH)، وبعدها يُمكن أن يتمّ تبادل مُعطيات بروتوكول مجموعة رسائل المُخدّم (SMB) بشكل آمن عبر هذه القناة المُشفّرة.

لإنشاء نفقٍ أمن، يجب تهيئة عميل بروتوكول الاتصال الآمن (SSH Client) ليقوم بنقل المُعطيات التي يُراد تشفيرها إلى منفذ ما (ممثلاً بالدائرة الخضراء في الشكل) ثم توجيهها نحو منفذ أخر (ممثلاً بالدائرة الأرجوانية في الشكل) في مُضيف بعيد. بعد أن يتم إنشاء النفق، يمكن للمُستخدم أن يحصل على اتصال آمن عبر المنفذ المحلي (ذو اللون الأخضر) للحصول على إحدى خدمات الشبكة مثلاً. لا يُشترط أن يكون للمنفذان المحلي والبعيد نفس القيمة العدديّة.

تسمح أنفاق الاتصال الآمن بتجاوز الجدران النارية التي قد تمنع الوصول إلى خدمات مُحددة، على افتراض أنّ الموقع الذي يتمّ إنشاء النفق فيه يسمح بإنشاء الاتصالات نحو خارج الشبكة. على سبيل المثال، قد تمنع مُؤسسة ما مُستخدمي الشبكة فيها من النفاذ إلى صفحات الويب (رقم المنفذ هو (80)) بشكلٍ مُباشر بدون المرور عبر وكيل (Proxy)، ولذلك للتحكم بما يمكن للمستخدمين تصفحه. ويُمكن في هذه الحالة للمُستخدمين تجاوز هذه الرقابة وانشاء نفق آمن باستخدام بروتوكول الاتصال الآمن (SSH) مع مُخدّم ويب (Web Server) بعيد، وعندها يجب أن يقوم المُستخدمون بتعريف المُتصفح الذي يستعملُونه على المنفذ المحليّ الذي تمّ إنشاؤه لهذا الغرض.

تسمح الإصدارات الحاليّة من تطبيق (OpenSSH) بإنشاء أنفاق على مستوى الطبقتين الثانية أو الثالثة فقط، وذلك في حال كان كلا الطرفين يدعم هذه الميّزة. ويسمح ذلك، بنشاط بروتوكولات إدارة الشبكة التقليدية، أما عند استخدامِه في المُوجّهات (Router) فإنّه يسمح لكامل مُعطيات شبكة فرعية ما (Sub-network) موجودة على طرفي مُوجّه أو أكثر، بالحركة ضمن الأنفاق بشكل مشابه للحالة التي لا يوجد فيها أي مُوجّه، أو حدود على مستوى طبقة الشبكة.

التحايّل على سياسة جدران الحماية

يُمكن للمُستخدمين -أيضاً- استخدام الأنفاق للتسلل عبر جدران الحمايّة، وفي هذه الحالة يتم الاعتماد على برتوكول يُسمح لرزمه بعبور جدار الحماية، لنقل رزم بروتوكول آخر، يمنع جدار الحمايّة حركة رزمه. وهنا يتمّ تغليف (Encapsulate) رزمة البروتوكول الممنوع داخل رزمة البروتوكول المسمُوح، ويُمكن أن يتمّ تجاوز جدار الحمايّة الذي لا يتحقق من عملية التغليف باستعمال هذه الطريقة.

يُمكن أيضاً الاعتماد على بروتوكول نقل النص التشعبي (HTTP) لإنشاء نفق يتجاوز جدار الحمايّة. في هذه الحالة، يتم الاتصال مع مُخدّم ويب بعيد باستخدام أمر الاتصال (CONNECT) الخاص بهذا البروتوكول، ثم وبشكلٍ مُشابه لأي اتصال ويب تقليدي يتمّ تبادل المُعطيات بين المُستخدم والمُخدّم عبر جدار الحماية. بعد ذلك، يقوّم مُخدّم الويب بإنشاء اتصال نحو الهدف الحقيقي، ويلعب دور الوكيل بين المُستخدم والوجهة الحقيقية، حيث يُرسِل المُعطيات نحو المُستخدم مُغلّفة ضمن رزم البروتوكول وكأنّها مُعطيات مخصصة لتصفّح الويب، ولهذا تعمد مُعظم الجدران الحمايّة إلى إغلاق هذه الثغرة من خلال تقييد استخدام أمر الاتصال الخاص ببروتوكول نقل النص التشعبي (HTTP).

المراجع

وصلات خارجية

 PortFusion، توزيعة مخصصة لوكيل توجيه محلي بهدف إيجاد حلول باستهدام الأنفاق لكل برونكول نموذج الإنترنت (TCP/IP)
 Free BSD، تعليمات لإنشاء نفق اتصال آمن باستخدام الشبكات الافتراضية الخاصة (SSH VPN) انظر قسم (SSH-based virtual private network).
 مشروع (BarbaTunnel) تطبيق مفتوح المصدر لنفق باستخدام بروتوكول (HTTP) ولنفق باستخدام بروتوكول (UDP) في نظام تشغيل ويندوز.

أمن الحاسوب
بروتوكولات الشبكة
بروتوكولات نفقية

بروتوكول نفقي