Safevî İmparatorluğu (, ) Safevîler veya Safevî Devleti, 1501 ve 1736 yılları arasında varlığını sürdürmüş, sıkça modern İran tarihinin başlangıcı olarak kabul edilen, İran tarihindeki en önemli hanedanlıklardan biri tarafından yönetilmiş devlet. Bugünkü İran, Azerbaycan, Ermenistan, Irak, Afganistan, Türkmenistan ve Türkiye'nin doğu kesiminde varlığını sürdürmüş, tarihte ilk kez Şiî Onikiciliğini resmî mezhep olarak kabul etmiş ve İran'ın varisi olduğu Safevî Hanedanı'nın devletidir.

Safevî Devleti'nin kuruluşuna destek veren Türkmen boyları şunlardır: Şadıllı, Şamlı, Afşar, Kaçar, Çağırganlı, Karamustafaoğlu, Tekeli, Beğdili, Humuslu, Ustaclu, Dulkadirlu, Varsaklar.

İsmail Safevî, Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan'ın torunu olan Akkoyunlu Emiri Elvend Mirza'yı Şarur (Nahçıvan) yakınlarında yendikten sonra 1501 yılının Temmuz ayında Tebriz'de kendisini Şah ilan etti. Bundan sonra İran'ın tamamını ele geçirerek, Mayıs 1502'de resmen Safevî Şahı olan I. İsmail sonraki 235 yılda Orta Doğu'ya büyük etki yapacak bir Şiî devletinin temelini atmıştır.

Devletin kuruluşunda rol oynayan oymaklar

Safevî Devleti'nin kurulmasında ve gelişmesinde rol oynayan oymaklara bakıldığında, genelde yaygın olan teze aykırı olarak devletin kuruluşunda esas rolü Akkoyunlu ve Karakoyunlu Türkmenlerinin değil, orijinal ve yeni Anadolulu (Rumlu) ve Suriyeli (Şamlu) Alevi Türkmen topluluklarının oynadığı ortaya çıkmaktadır. Devletin kuruluşunda rol oynayan büyük oymaklardan ilki Rumlu olup, Sivas'ın Koyulhisar (Koylahisar) ve Karahisar (Şebinkarahisar - Şimdi Giresun'a bağlı) yöreleri ile Tokat ve Amasya bölgelerindeki köylü Kızılbaş Aleviler tarafından meydana getirilmiştir. Ustacalu oymağı ise Sivas, Amasya, Tokat bölgesinde yaşayan ve bazı oymakları Kırşehir'e kadar yayılan Ulu Yörük topluluğuna ait bir oymaktı. Adından da anlaşılacağı üzere Antalya bölgesi Türkmenlerinden oluşan Tekelü oymağı içinde Hamit-ili (Isparta, Burdur) ve Menteşe-ili (Muğla) Türkmenleri de yer alıyordu.

Bu üç Anadolulu oymaktan başka, devletin kuruluşunda görev alan bir diğer topluluk Suriye Türkmenlerinden oluşan Şamlu oymağıydı. Bu oymak yazın Sivas'ın güneyindeki Uzun Yayla'da, kışın Halep ile Gaziantep arasında yaşayan ve Osmanlı döneminde Halep Türkmenleri denilen oymaklardan kopmuştu. Devletin kuruluşunda önemli rol oynayan oymaklardan biri de Kahramanmaraş ve Boz Ok (Yozgat) bölgesini içine alan Dulkadir (Ar: Zü'l-Kadr = Tr: Güç, kudret sahibi) elinin bilhassa Boz Ok kesiminde yaşayan Türkmenlerden oluşan Dulkadir (Zü'l- Kadr) oymağıydı. Bu oymak mensuplarının ayrılması ile zayıflayan Dulkadiroğulları Beyliği kolayca Osmanlılar tarafından ortadan kaldırılmıştır. Bütün bu oymaklar dışında kuruluşa katılan daha küçük topluluklar da şunlardır: Tarsus yöresi Varsakları, Orta ve Doğu Karadeniz Çepni'leri, Arapgirlü, Turgudlu (Karamanoğlu Türkmenlerinden), Bozcalu (Halep Türkmeni), Acirlü, Hınıslu Çemişkezeklü, Şadlu/Şadıllı oymağı (Türkmen)

Devletin kuruluş ve örgütlenmesinin esasını oluşturan bu oymaklardan başka, daha sonra Safevi siyasal örgütlenmesine katılan Akkoyunlu ve Karakoyunlu boyları da olmuştur. Ancak bunların çoğu Kızılbaşlığı kabul ettikleri halde önemli statüler elde edememişlerdir. Bunlardan Kaçarlar 15. yüzyıl sonlarında Bozok'tan Gence'ye göç etmiş bir Akkoyunlu boyudur. Bir diğeri, Karamanlu oymağı, Karakoyunlu Ulusundan olup Karabağ'da yerleşmişti. Devletin kuruluşunda rol almayıp, sonradan dahil olan boylardan en önemli rol oynayan Türkmen boyudur. Bu boy Akkoyunlu bakiyelerinden olup, Akkoyunluların Musullu ve Pürnek (Purnak) boylarına Safeviler, komple Türkmen demişlerdi. Son olarak, İran 'da yerleşmiş olan Afşarlar da kuruluştan sonra önemli sayılan statüler aldılar.

Safevî Hanedanı

Wilhem Barthold, Safevîlerin Farslıktan ziyade Türk menşeli olduğu kanaatindedir. Rus tarihçisi Petruşevski ise benzer görüşte olup "ilk Safevî şeyhleri Erdebil'de yaşamış ve onların anadili Azerice olmuştur" demektedir.

İsmail Hakkı Uzunçarşılı'nın Safevîlerin nesebiyle ilgili olarak; "Halis Türk olan bu ailenin siyasetlerine alet olmak üzere yayınladıkları silsilenamelerine göre kendilerini Sâdât-ı Hüseyniyye'den göstermişlerdir" diye yazmaktadır. Bu konuda benzer bilgileri ise, Saffetü's-Safa'daki verilerden hareketle Safiyüddin Erdebilî'ye "Türk'ün piri" denildiğini, şeyhin "Türk köyünde" yaşadığını ve misafir gelen Türk müritlerine daha iyi hizmette bulunarak onlara beyaz ekmek ve bal sunduğu birçok kaynaklarında bile Şeyh Safi'nin 1272 yıllarında aslen Fars olan birçok çağdaşlarının da ona, ey Türk Piri, diye hitap ettikleri görülmektedir.Heyyət, C. "Azərbaycanın Türkləşməsi və Azəri Türkçəsinin Təşəkkülü", Varlıq, Tehran 1992, s. 9-12.

Safevî Hanedanı'nın kökeni, 13. yüzyılın sonunda Şah İsmâil'in altıncı dereceden dedesi olan Safiyüddin İshak'ın Erdebil'de kurmuş olduğu Safevî tarikatı'ndan gelmektedir. Gilan'da büyük Alevî Türkmen mürşidi Şeyh Zahid-i Gilanî'nin müridi olmuş Safiyüddin, şeyhin kızı ile evlenerek Zahidiyye tarikatının başına gelmiş ve Zahid'in ölümünden sonra tarikat Safevîyye olarak tanınmıştır. Şeyh Cüneyt'in tarikat başkanlığı döneminde, Akkoyunlular koruması altında olan Safevîler, büyük sayıda Azeri ve Anadolu Türk'ünü Şiîliğe çevirmeye başlamışlar. Bu Şiî [Alevî-Bektâşî] Türkmenler genelde başlarına kırmızı sarık giydikleri için, tarihi kızılbaş adını almışlar.

Tarihi

Erdebil Şeyhliğinden Safevî Şahlığına

Timur, Ankara Savaşı'nda Yıldırım Beyazıt'ı yendikten sonra Anadolu'dan aldığı 30 bin esiri Azerbaycan'a götürerek Erdebil'e yerleştirdi. Erdebil şeyhi Ali'nin (Şeyh Cüneyd'in dedesi) isteğiyle Timur, esirleri serbest bıraktı ve esirler zamanla ona bağlanarak ondan tarikat dersi aldılar ve böylece Şeyh Ali'ye bağlılıklarını sürdürdüler. Başlangıç tarihinden beri bu toplum, Şeyh Ali'nin etkisiyle Şiî-Bâtınî, yani tasavvuf'un Alevî-Bektâşî tarikatına bağlı oldukları bilinmektedir.

1447'de tarikatın başında bulunan Şeyh Cüneyt İran'da siyasi bir güç halinde olan Alevî-Bektâşî, yani tasavvufun Şiî-Bâtınî tarikatına mensup bir müslümandır. Akkoyunlular'ın elinde bulunan Doğu Anadolu Bölgesi'ne gelerek bölgedeki yerel güçleri etrafına toplamaya başlamıştı. Karakoyunlular ile mücadele halinde olan Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan'ın yanına giden Cüneyt, onun kız kardeşi Hadice Begim ile evlenmişti. Bu evlilik ile Uzun Hasan, Cüneyt'in Türkmenler üzerindeki nüfuzundan yararlanmayı düşünürken, Cüneyt de bu sayede amaçlarını gerçekleştirmek için serbestiyet elde etmişti. Etrafına topladığı güçle Azerbaycan'da Şirvan ülkesine saldıran Cüneyt yapılan savaşta yaşamını yitirdi. Yerine geçen oğlu Şeyh Haydar, dayısı Uzun Hasan'ın kızı Halime Begim/Alemşah ile evlendi. Bu sayede Anadolu'da Alevî müslümanların nüfûsu daha da artırdı. Osmanlı hükümdarı II. Bayezit'in gerekli önlemleri almaması da Safevîlerin güçlenmesinde önemli bir rol oynadı. Anadolu'dan sürekli göçlerle güçlenen Erdebil şeyhi Haydar, Akkoyunluların Otlukbeli yenilgisinden sonra düştüğü bunalımlı durumdan yararlanmaya çalıştı. Fakat dayısının oğlu Akkoyunlu Yakup Bey ile yaptığı bir savaşta yaşamını kaybetti. Oğlu Şeyh İsmail, Akkoyunluların iç savaşından yararlanarak 1500 yılında Erzincan'a geldi. Etraftaki bütün müritlerinin toplanmasını emredince Ustacalu, Şamlu, Rumlu, Dulkadir, Tekelü ve Karaman-Turgutlu Türkmenleri ile Varsaklar'dan binlercesi etrafında toplandı. 1501'de Akkoyunlu emiri Elvend Mirza'yı Nahçıvan'da yenilgiye uğratan İsmail, Azerbaycan'ın tamamını ele geçirerek Tebriz'de kendini şah ilan etti. Böylece dedesinin başlattığı Şiî devrimci-siyasi girişim, İsmail tarafından başarıyla sonuçlandırılmış oldu. Artık Erdebil Safevîye Şeyhliği'nin yerini Safevî Şahlığı alıyordu.

Yükselişi

Anadolu'da 15. yüzyıl boyunca Osmanlı ilerlemesi devam etmiş, Türkmenler de kontrol altına alınmıştı. Kuruluş döneminde Heterodoks zümrelere daha müsamahakar davranan Osmanlı Devleti, bu sıralarda kontrol etmekte zorlandığı göçebe Türkmen boylarını yasa dışı ilan ederek baskı altına almıştı. İşte bu ortamda Erdebil Safeviye şeyhi İsmail, Azerbaycan'dan Anadolu içlerine kadar yayılmış bulunan küskün Oğuz-Türkmen boy ve oymaklarını ruhani otoritesiyle birleştirerek 1501'de zamanın en güçlü Sünni-Türkmen federasyonu olarak bilinen Elvend Mirza liderliğindeki Akkoyunlular'dan Tebriz şehrini kendi yönetimine aldı.

Safevî Devleti'nde önemli görevlere Türkmenler getirildi. Göçebe Türkmenler, Osmanlı'da yitirdiği yerini Safevi Devleti'nde buldu. Bundan sonra Türkmenler akın akın Safevî yolunu tuttular ve onunla da kalmayarak yaşadığı toprakların Safevilere bağlanması için sık sık ayaklanmalar çıkardılar.

Safeviler, kendilerinin 7. Şia imamı Musa el-Kazım yoluyla Ali ve Fatma soyundan gelirler. İsmail, ayrıca şahlığını ilan ettikten sonra, otoritesini İran'da daha da güçlü kılmak için Sasani İmparatorluğunun mirasında da hak iddia etti.

Tebriz'in zaptıyla Safevi hanedanlığı başlamış oluyordu. I. İsmail 1501'de Tebriz'i başkent, kendini Azerbaycan Şahı ilan etti ve buradan İran içlerine doğru yayılmasını sürdürdü. Kuruluşu takip eden ilk on yıl boyunca bir yandan devletini Osmanlı saldırılarından korumaya çalışan İsmail, öte taraftan Akkoyunlu kalıntılarını ezerek onların topraklarındaki yayılmasını sürdürdü. 1503'te Hemedan, 1504'te Şiraz ve Kirman, 1507'de Şia'nın kutsal mekanları Necef ve Kerbela, 1508'de Van, 1509'da Bağdat, 1510'da Özbek Şeybani Hanlığının kurucusu Muhammet Şeybani Han'ı hezimete uğrattığı bir savaş neticesinde Horasan ve Herat (Sistan'ın merkezi) şehirlerini zaptetti. 1511'de Özbekler bu yenilgi üzerine Maveraünnehir'e çekilerek Safevilere karşı uzun yıllar sürecek saldırılarını devam ettirmişlerdir.

Uzun yıllardır Şah İsmail'in faaliyetlerini yakından izleyen ve onun 1511'de Anadolu'da çıkarttığı Şah Kulu ayaklanmasıyla ne kadar etkili olabileceğini gören Osmanlı sultanı Yavuz Sultan Selim, nihayet 1514'te Safevileri ezmek maksadıyla Doğu Anadolu Bölgesi ve Azerbaycan üzerine yürüdü. Ve bununla, iki Türk devletine sonuçları çok ağır olan savaşa yol açtı. Osmanlıların top ve tüfeklerine karşın Safevi ordusu çok daha ilkel silahlarla savaşa hazırlanmıştı. İki tarafın ordusu başlarında bizzat hükümdarları olduğu halde Tebriz'in batısında Çaldıran'da karşılaştı. Safeviler yenilgiye uğradı. Tebriz'i kolayca ele geçiren Osmanlı kuvvetleri, I. Selim'in bütün ısrarlarına karşın Safevi ordusunu izlemeyi reddettiler. Kışın yaklaşmasıyla Tebriz terk edildi. Bu savaş yıllar sonra Şah I. Tahmasp ile Sultan I. Süleyman (Kanuni) arasında aynen kendini tekrarlayacaktı.

Şah Tahmasp (1524-76)

I. Tahmasb küçük yaşta tahta geçtiğinde ülke doğudan ve batıdan baskı altına alınmıştı. Kızılbaş reisleri arasında devlet kademelerinde etkinliklerini arttırmak amacıyla kuvvetli bir rekabet bulunuyordu. Şah İsmâil zamanındaki şaha tam bir itaatle bağlanma anlayışı büyük ölçüde sarsılmıştı. Bu yüzden onun saltanatının ilk yılları iç mücadeleler ve merkezî otoritenin tesis edilmesiyle geçti. Şah İsmâil'in ölümünden sonra emîrülümerâlık makamına yükselen Dîv Sultân-ı Rûmlu devlet işlerini bütünüyle ele geçirdi. Ancak bu durum uzun sürmedi. 932'de (1526) Kuzeybatı İran'da başlayan iç karışıklıklar kısa sürede bütün İran'a yayıldı. Bu mücadeleler sırasında Ustaclular ağır bir darbe alırken Tekelü aşiretinin gücü arttı. 1527'de Dîv Sultân-ı Rûmlu'nun öldürülmesinin ardından iktidar Tekelü aşiretinden Çuha Sultan'a geçti. 1530'da Şamlular ile Tekelüler arasında meydana gelen savaşta Çuha Sultan öldürüldü. Hüseyin Han Şamlu onun yerine geçti, ancak o da üç yıl sonra ortadan kaldırıldı.

Öte yandan doğuda ve batıda ülkenin sınırları tehdit altında idi. Eskiden beri Horasan'a hâkim olmaya çalışan Özbekler iç karışıklılardan istifade ederek Şah İsmâil'in ölümünden hemen sonra saldırıya geçmişti. 1524'ten 1536'ya kadar defalarca Horasan'a saldıran Ubeydullah Han nihayet Timurlular devrinin en önemli şehirlerinden olan Herat'ı ele geçirdi. Ancak Şah Tahmasb'ın büyük bir ordu ile Horasan'a yürümesi üzerine bölgeyi terketti. Safevîler herhangi bir direnişle karşılaşmadan Herat'ı ve çevresini geri aldı. Kandehar'a giden Şah Tahmasb burayı zaptettikten sonra Kaçar Budak Han'ı vali tayin edip Herat'a döndü. Kandehar ertesi yıl tekrar Safevîler'in elinden çıktı. 951'de (1544) Bâbür'ün oğlu Hümâyun, Tahmasb'dan aldığı yardımlara karşılık Kandehar'ı Safevîler'e teslim ettiyse de şehir kısa bir süre sonra elden çıktı ve 965'te (1558) yeniden Safevî hâkimiyetine girdi.

Batıda Osmanlılar Azerbaycan'ı tehdit altına almışlardı. 1531'de Tekelü aşiretinin iktidardan uzaklaştırılması üzerine Osmanlı Devleti'ne sığınmış olan eski Azerbaycan beylerbeyi Ulama Han, Kanûnî Sultan Süleyman'ı İran'da meydana gelen iç karışıklılarla Özbekler'in saldırıları konusunda bilgilendirdi ve onu İran'a sefer düzenlemeye ikna etti. Osmanlı sultanı Ulama Han'ı paşa unvanıyla Bitlis'e gönderdi. Osmanlılar'ın bu tutumundan rahatsız olan Bitlis hâkimi Şeref Han bölgesindeki kaleleri Rujeki ağalarının muhafazasına verip Tahmasb'a sığındı. Sünnî İslâm dünyasının koruyuculuğu misyonunu üstlenen ve Safevîler'i büyük bir tehdit unsuru olarak gören Kanûnî Sultan Süleyman bu olayları bahane edip Tebriz Seferi'ne çıktı. Vezîriâzam Pargalı İbrahim Paşa, Tebriz'e yürüyerek burayı ele geçirdi (941/1534). Kanûnî Sultan Süleyman iki ay sonra Tebriz'e geldi. Bu sırada Tahmasb, Özbekler ile savaş halinde idi ve Şamlular da ayaklanmıştı. Dulkadırlı ve Tekelü Türkmenleri'ne mensup bazı grupların Osmanlılar'a katılması kızılbaşların mukavemetini biraz kırdıysa da kışın erken bastırması yüzünden Kanûnî Sultan Süleyman Bağdat'a çekildi ve burayı herhangi bir direnişle karşılaşmadan ele geçirdi. Buna karşılık Şah Tahmasb da Tebriz ve çevresini geri aldı. Daha sonra Şah Tahmasb'ın Osmanlılar'a barış teklifleri olduysa da Kanûnî Sultan Süleyman bunları dikkate almadı (bk. Irakeyn Seferi).

Şah I. Tahmasb'a karşı isyan hareketine girişen Safevî şehzadesi Elkas Mirza başarısız olunca İstanbul'a sığındı ve Kanûnî Sultan Süleyman'ı İran'a karşı yeniden harekete geçmeye teşvik etti. 954'te (1547) başlayan İran seferi Elkas Mirza'nın vaadlerinin gerçekleşmemesi yüzünden beklenen faydayı sağlamadı, hatta onun gözden düşmesine sebep oldu. Osmanlılarla süregelen savaşlar nedeniyle 1548'de Şah I. Tahmasp başkentini Tebriz'den bir iç bölge şehri olan Kazvin'e taşıdı. Daha sonra Şah I. Abbas (Büyük Abbas) buradan da vazgeçerek, Orta İran'da yer alan eski İsfahan şehrinin hemen yanına inşa ettiği yeni İsfahan'ı başkent yapacaktır. 1549'da Erdelan yakınlarındaki Mihriban Kalesi'ne sığınmak zorunda kalan Elkas Mirza burada Safevîler tarafından yakalanarak Kahkaha (Alamut) Kalesi'ne hapsedildi ve bir yıl sonra zehirlenerek öldürüldü. 961'de (1554) Osmanlılar'ın İran'a yöneldiği haberi üzerine Şah Tahmasb, Kanûnî Sultan Süleyman'a elçiler gönderdi. Mektuplar teâti edilmek suretiyle 1555 yılından itibaren Osmanlılar'la barış dönemi başladı. Şehzade Bayezid'in İran'a sığınması ilişkilerde küçük bir krize yol açtıysa da onun Osmanlılar'a teslimi ve katledilmesinin ardından yeniden eski duruma dönüldü.

Öte yandan Osmanlılar'a karşı İran'dan destek sağlamayı düşünen Avrupalı devletler, elçiler gönderip Safevîler'i Osmanlılar'a karşı kışkırtmaya çalıştıysa da Şah Tahmasb bunlara fazla itibar etmedi. Habsburg İmparatoru V. Karl tarafından Şah İsmâil'e gönderilen elçi onun ölümünün ardından İran'a ulaşmış ve mektubu Şah Tahmasb'a sunmuştu. 1571'de İnebahtı Deniz Savaşı'ndan biraz sonra Papa Pius, Tahmasb'a elçiler yollayarak kendilerinin karadan ve denizden Osmanlılar'a karşı harekete geçeceklerini, bu arada Safevîler'in de Suriye ve Irak'a saldırarak daha önce kaybettikleri toprakları geri alabileceklerini bildirdi; ancak bu teklif de Safevî hükümdarınca makbul karşılanmadı. Hint denizinde Osmanlılar'la mücadele halinde olan Portekizliler'in 958 (1551) ve 982'de (1574) girişimleri de Şah Tahmasb tarafından geri çevrilmişti.
Şah I. Tahmasb'ın 984'te (1576) zehirlenerek ölümü üzerine tahta kimin geçeceği hususunda yeniden rekabet başladı.

Muhammed Hudâbende

Ustaclular'ın desteğiyle Haydar Mirza tahta oturdu. Fakat Avşar, Rumlu ve Türkmen beylerinin muhalefetiyle tahttan indirildi ve yerine II. İsmâil geçti. II. İsmâil kısa süren saltanatında kendisine rakip olarak gördüğü kardeşlerini ortadan kaldırdı. Bu sırada henüz altı yaşında olan Herat hâkimi Abbas Mirza, onu öldürmeye gelen Ali Kulı Hân-ı Şamlu'nun tereddüt göstermesi sayesinde ölümden kurtuldu. II. İsmâil'in 13 Ramazan 985'te (24 Kasım 1577) ölümü pek çok yönden karanlıkta kaldıysa da gerek saray çevresinde gerekse halk arasında memnuniyetle karşılandı. Bu esnada Şîraz'da bulunan Muhammed Hudâbende Kazvin'e gelerek tahta geçti (3 Zilhicce 985 / 11 Şubat 1578). II. İsmâil'in kardeşlerini öldürttüğü ve Safevî tahtının vârisi kalmadığı haberini alan Özbek Celâl Han büyük bir ordu ile İran topraklarına girip Meşhed'e kadar ilerledi. Ancak Meşhed hâkimi Murtaza Kulı Hân-ı Pürnek ile yaptığı savaşta hayatını kaybetti.

İran-Osmanlı sınır boylarında yaşayan Kürtler, II. İsmâil'in ölümünden sonra ortaya çıkan karışıklıktan faydalanıp Osmanlılar'ı İran topraklarına saldırmaları için kışkırtmaya başladılar. Şirvan şahı da Sünnî mezhebine geçtiğini bildiren bir elçilik heyetini İstanbul'a göndererek Safevîler'e karşı Osmanlılar'dan yardım istedi. Bu durum 1555'te yapılan barışın bozulmasına ve Osmanlılar'ın İran'a saldırmasına yol açtı. Sokullu Mehmed Paşa'nın karşı çıkmasına rağmen III. Murad, Vezir Lala Mustafa Paşa'yı İran üzerine gönderdi. Tebriz, Güney Kafkasya, Karabağ, Azerbaycan, Luristan gibi batı toprakları Osmanlılar'ın eline geçti. Bu gelişmeler, kızılbaş Türkmen kabileleri arasındaki çekişmelerin bir müddet ortadan kalkmasına ve devletin yeniden toparlanma sürecine girmesine ortam oluşturdu. Ferhad Paşa ve Özdemiroğlu Osman Paşa kumandasındaki Osmanlı ordularının Azerbaycan topraklarına girmesi üzerine Hamza Mirza zayıf bir ordu ile karşı koymaya çalıştı. Osmanlılar Tebriz'e girdi (1585). Hamza Mirza, Tebriz'i geri alamadığı gibi 994'te (1586) ordugâhta öldürüldü. Onun ölümü Abbas Mirza'nın tahta geçmesinin yolunu açtı. Ancak bu durum Türkmen reisleri arasındaki iç mücadelelerin yeniden canlanmasına sebep oldu. Abbas Mirza, Ustaclu Mürşid Kulı Han'ın desteğiyle Kazvin'e gelerek tahta oturdu (Ekim 1587). Tahtını yeniden ele geçirmek için bazı teşebbüslerde bulunduysa da başarılı olamayan Muhammed Hudâbende Kazvin'de öldü (1596).

Şah Abbas dönemi

Safevîlerin en ihtişamlı hükümdarı Şah I. Abbas (1587-1629) Kızılbaş (Alevî) Türkmen ümeranın (askeri ve sivil bürakratlar) saray entrikaları ve cinayetleri arasında hayatta kalmayı başararak babası Muhammed Hüdabende'nin zorunlu olarak tahtan çekilmesi üzerine 16 yaşında Safevî tahtına çıktı.

Hükümdar olduğunda ilk fark ettiği şey, savaş meydanlarında Osmanlılar ve Özbekler (Şeybaniler) tarafından sürekli mağlup edilen ordusunun acizliği oldu. Nitekim Osmanlılar Gürcistan ve Ermenistan'ı zaptederken, Özbekler de doğuda sekizinci İmam Ali Rıza'nın bulunduğu Meşhed ve Sistan'ı ele geçirmişlerdi. İlk olarak kuzeydoğudaki topraklarının Osmanlılara bırakmak zorunda kaldı ve onlardan barış istedi. Bu sırada Safevi Devleti'ne seyahat amacıyla gelmiş Robert ve Anthony Sherley adındaki iki İngiliz gezgini, şah ordusunun Avrupa modeline benzer paralı ve iyi eğitim görmüş daimi bir orduya dönüştürülmesinde Şah'a yardım ettiler. Rakibi olan Osmanlı padişahları bu işi çok öncelerden beri başarmış ve ordularını sürekli modernize etmişlerdi. Abbas barutun kullanımını hararetli bir biçimde benimsedi. Yeni reformlarla birlikte ordusu, Kızılbaşlar yanında, Gürcistan, Ermenistan ve Çerkez ülkelerinden devşirilen Gulamlar, Tofenkçiler (Tüfenkçiler) ve Topçiler (Topçular) gibi bölüklere ayrılmıştı.

İlk olarak Özbeklerle savaşan I. Abbas (İranların verdiği isimle Abbas-i Bozorg=Büyük Abbas, Azeri'lerin verdiği isimle Şah oğlu Şah Abbas) Herat ve Meşhed'i geri aldı. Daha sonra Osmanlılara döndü. 1603'te başlayıp aralıklarla süren savaşlar sonunda 1622'de daha önce Osmanlılara bırakmak zorunda kaldığı Irak-ı Acem (Doğu Irak) ve Kafkas Berisi (Trans Kafkasya) ülkelerini geri aldı. Ayrıca Bağdat da ele geçirildi. Yeni kurduğu askeri birliklerini kullanarak, 1602'de Portekizlileri Bahreyn'den, 1622'de İngiliz donanmasını Hürmüz Boğazı'ndan çıkardı. Böylece Portekizlilerin Hindistan'la ticaretlerinde şah damarı değerindeki İran (Basra) Körfezi'ni kontrolü altına aldı. İngiliz Doğu Hindistan Şirketi ve Hollanda Doğu Hindistan Şirketi ile ticari ilişkilerini genişletti.

Abbas, çoğu Ermeni, Gürcü ve Hint kökenlilerden oluşan ve ekonomik gücüyle etkinleşen bir tüccar sınıfı yarattı. Bunları kul sistemi ile bürokrasinin içine sokan şah, bu sayede devletin kurulup genişlemesinde oynadıkları rol ile her zaman yönetsel-askeri yetkeyi elinde tutan Kızılbaş ümeraya karşı bağımlılığını kırarak merkezi otoriteyi kurabildi. Nitekim ölümü sıralarında Safevi saray tarihçisi İskender Bey Türkmen'in verdiği bilgilere bakılırsa 93 bürokratının (emir) 21'i kul (devşirme) olmak üzere, geri kalan 72 emirin yalnızca 48'i Kızılbaş Türkmen idi. Bu durum Şah Abbas'ın oymakları ile feodal bağlarını hep canlı tutan Kızılbaş ümeranın devlet mekanizmasındaki siyasi gücünü ne derece kırdığını gözler önüne sermektedir.

Osmanlılar ile Safevîler, 150 yıldan daha uzun bir süre Irak'ın verimli toprakları uğruna savaştılar. 1509'da Bağdat'ın I. İsmail tarafından zabtını, kısa bir süre sonra Osmanlı sultanı I. Süleyman'ın zaptı izledi. Daha sonra silsile halinde devam eden saldırılar akabinde Safeviler 1623'te Bağdat'ı henüz geri almışlardı ki, 1638'de Bağdat'ı tekrar Osmanlı sultanı IV. Murat'a bırakmak zorunda kaldılar. 1639'da Kasr-ı Şirin Antlaşması'nda Osmanlılar ile Safeviler arasında sınırları belirleyen bir antlaşma imzalandı. Bu antlaşmanın çizdiği sınır her iki tarafın sınırları eskisine nazaran çok daralmış olsa da günümüze kadar hiç değişmeden Türkiye-Safevî sınırı olarak kaldı.

Bu arada 1609-1610 yıllarında Mahâbât Kürt kabileleri Safevilere karşı ayaklandı. Kanlı mücadeleler sonucunda, Şah Abbas, Osmanlı yönetiminden kaçıp kendisine sığınan Kalenderoğlu Celalileri'nin isyanını bastırdı.

Şah Abbas suikaste uğramak saplantısından hiçbir zaman kurtulamadı. Bu nedenle şüphe uyandıran hanedan üyelerini ya katletti ya da gözlerine mil çekmek suretiyle saf dışı bıraktı. Nitekim bu şekilde oğullarından birini idam ederken, ikisini de gözlerine mil çektirerek kör bıraktı. Bundan başka iki oğlunu da kendi ölümünden önce kaybedince, sonuç Şah Abbas için bir trajediye dönüştü. 1629'da öldüğünde geride ardılı olabilecek yetenekte hiçbir oğul bırakmamıştı.

Şah Abbas'ın uzun hükümdarlığı sonunda devletin sınırları bugünkü İran, Irak, Ermenistan, Azerbaycan, Gürcistan ile Türkmenistan, Özbekistan, Afganistan ve Pakistan'ın bazı kısımlarını içine almaktaydı.

Safevî Devleti'nin çöküşü

Safevîler, 17. yüzyılda geleneksel düşmanları Osmanlı İmparatorluğu ve Şeybani Hanlığı ile savaşını sürdürürken, iki yeni komşu ile de rekabete girişmek zorunda kaldı. Rusya Çarlığı, bir önceki asırda Altınorda Hanlığı'nın devamı olan Astrahan, Kazan, Sibir (Küçüm ve Nogay) Hanlıklarını ortadan kaldırmış, nüfuzunu Kafkasya ve Orta Asya'ya dek yaymıştı. Babür Devleti ise, Kandahar ve Herat'ı alarak daha önce İran kontrolündeki Afganistan'a sızmaya başlamıştı.

Bütün bunlardan başka 17. yüzyıl boyunca Doğu - Batı arasındaki ticaret güzergâhı değişmiş, Avrupalıların keşifleri ve Osmanlıların deniz aşırı seferleri sonucunda İran'dan uzaklaşmıştı. Şah Abbas'ın ordusunu ücretli gulam (devşirme) sistemine dönüştürmesi kısa vadede işe yaradıysa da, sonraki yüzyılda eyaletler üzerindeki baskı ve ağır vergilerle birlikte ülkenin sosyo - ekonomik gücünün zayıflamasına yol açtı.

Şah Abbas'tan sonraki Safevi hükümdarları Şah II. Abbas hariç silik karakterliydi. Nitekim II. Abbas'ın hükümdarlığının sonu olan 1666 yılı, aynı zamanda Safevi hanedanı için de sonun başlangıcına işaret eder. Vergi gelirlerindeki düşüş ve büyüyen askeri tehlikelere karşın sonraki şahlar bu durumu düzeltememişlerdir.

Ülke sık sık, merkezden uzak sınır boylarında baskın ve yağmalara uğramaya başladı. 1698'de Kirman Eyaleti Beluciler tarafından, 1717'de Horasan Afganlar tarafından ve Mezopotamya Arap bedevilerince istila ve yağmalara uğradı. Afganlar, Safevilere karşı geldiler. Gilzai Peştunları'nın reisi Mir Veys Han, Kandahar'ın Safevi valisi Gürcü Gürgen Han'a (Gürcüce adı Giorgi) karşı ayaklanma başlattı. Üzerine gelen bir Safevi ordusunu bozguna uğrattı. 1722'de Mir Veys'in oğlu Mahmud'un komuta ettiği bir Afgan ordusu doğudan İran'a girerek başkent İsfahan'ı kuşatıp yağmaladı. Daha sonra kendisini İran Şahı ilan etti.

Afganlar, on yıldan fazla bir süre istila ettikleri İran topraklarından çıkarılamadılar. Horasan'daki Afşar Türkmenlerinin beyi ve Safevilerin en etkili komutanı Nadir Han (sonraki Nadir Şah) nihayet 1729'da Damgan Muharebesi'nde Afganları bozguna uğrattı ve İran'dan çıkardı. Buna rağmen ertesi yıl Afganlar hâlâ İran topraklarına yağma hareketlerini sürdürüyorlardı. 1738'de Nadir Şah başta Kandahar olmak üzere tekrar Doğu İran'ı fethetti. Aynı yıl Gazne, Kabil ve Lahor'u fethetti. Delhi üzerine yürüdüyse de İran'dan gerekli desteğin gelmemesi üzerine başarılı olamadı. Şah II. Tahmasp döneminde (1722-1732) gerçekte erk onun elindeydi. Çocuk yaşta tahta çıkan III. Abbas'ın saltanat naipliğini yaptı. Nihayet 1736'da, zaten elinde olan iktidar erkini kullanarak kendisini İran şahı ilan etti. Böylece 1736'dan 1747'ye kadar Azerbaycan ve İranda'da kısa süreli Afşar Hanedanı kurulmuş ve Safevi hanedanı kesintiye uğramıştır.

1747'de Nadir Şah'ın bir suikast neticesinde öldürülmesi üzerine, Safeviler tekrar şahlığı ele geçirdiler. Fakat bu, gelişmekte olan Zend Hanedanı'nın gerçekte iktidarı ele alarak meşruluğunu pekiştirmesini sağlamasından başka bir işe yaramadı. III. İsmail'in kısa süreli rejimi, Zend hanedanının kurucusu Kerim Han'ın ülkede iktidarı ele geçirecek meşruluğu sağlaması ile 1760'ta resmen son buldu.

Devlet yapısı

Askeriye

Safevî şahlarının başvuracakları aşiretleri olmadığından, ilk yıllarda yalnızca, eski Moğol adıyla, "sadak taşıyan" diye anılan kişisel korumaları doğrudan emirleri altında olan tek birlikti. Savaşa gittiklerinde "sadak taşıyanlar"ın çevreledikleri safın tam ortasında yer alırlardı. Kızılbaşlar, her aşiretin bir birlik olarak yer aldığı savaş düzeninde, doğrudan kendi aşiret reislerinin koruması altında savaşırlardı. Her aşirete, saygınlığına ve gücüne göre sağ ya da sol, iki kanattan birinde yer verilirdi. Kızılbaşlar ordunun büyük bölümünü oluştururlardı ve at sırtında savaşırlardı. Lurlardan da destek alınırdı. Şehname'deki minyatürlere bakıldığında tüm askerlerin kılıç da mızrak da kullansalar sadakları ve okları olduğu görülür. Yani Safeviler ordularını hafif süvarilerden oluştururdu. Safeviler batıda Osmanlı Devleti gibi Avrupa'nın düzenli, gelişmiş ve ateşli silahlar ile donatılmış ordularından birine karşı savaşırken doğuda ise Özbeklerin Moğollar kadar tehlikeli aşiret atlılarına karşı başarılı olmak zorundaydılar. Çaldıran Muharebesi'nde yeğeni Durmuş Han Şamlu'nun Şah İsmail'e Osmanlı ordusunun mevzilenmesini beklemeyi önermesi ve bunun sonucunda alınan ağır yenilgi Safevilerin Osmanlı Devleti'ne karşı bundan sonraki tüm savaş taktiklerini değiştirmiştir. Safeviler, Osmanlı ordularına karşı genel olarak meydan savaşlarında karşı karşıya savaşmak yerine Osmanlı ordularının zayıf noktası olan lojistiğine saldırma taktiğini kullandı ve ateşli silahlar, daha etkin yönetim, daha fazla nüfus gibi dezavantajlarına rağmen başarılı da oldu. Safeviler top kullanımını fazla önemsemediler. Büyük ihtimal ile bunun nedeni çevik Safevi süvarisinin top kullanılması durumunda yavaşlayacak olmasıdır. Osmanlı Devleti'ne göre çok daha zayıf olan Safevi Devleti bu anlayış sayesinde Osmanlı Devleti'nin güçlü olduğu sahaya girmemiş ve böylece bağımsızlığını korumuştur.

Birlikler

Kızılbaşlar

Eski dinî inançlarını ve geleneklerini kendilerine has bir İslâmî anlayışla birleştirip sürdüren Türkmenler'in bazı bâtınî-Şiî anlayışları benimsemesiyle ortaya çıkan terimdir.
Safevî Devleti'nin kurucusu Şah İsmâil'in babası Şeyh Haydar (ö. 894/1488), büyük bölümünü Azerbaycan ve Doğu Anadolu Türkmen boylarının oluşturduğu taraftar kitlesine, kendilerini diğerlerinden ayırmak için her biri bir imamı temsil eden on iki dilimli kırmızı börk giydirmiş ve bu kitleler zaman içinde kızılbaş diye anılmıştır. "Tâc-ı haydarî" veya kısaca "taç" diye anılan bu baş giysisi, üzerine beyaz bir tülbent sarılan sürahi biçiminde on iki dilimli kırmızı bir kavuktur.
Safevi Devleti kaynaklarında Kızılbaş tabiri Safevi Devleti'nin ordusunu oluşturan Türkmenler için kullanılır

Kızılbaşlar, Safevi Devleti'nin kuruluşunda ve İran'ın fethinde ana etkendi. Gulam birliklerinin aksine, Kızılbaşlar devlet hazinesinden ödemeye güvenmediler, bunun yerine onlara toprak verildi. Karşılığında Safevi şahlarına asker ve erzak sağladılar.

Korçu

Özellikle Safevîler'de hassa asker topluluğuna verilen ad.
İlk olarak İlhanlılarda, daha sonra Akkoyunlu ve Karakoyunlu devletlerinde kullanılmıştır.
Safevilerde ise şah'ın kraliyet muhafızı olarak biliniyorlardı . Korçular teorik olarak Kızılbaş aşiretlerinden askere alındı ve maaşlarını devlet hazinesinden alınan parayla aldılar . Esas olarak Kızılbaşlar arasından askere alınmış olsa da, Kızılbaş ordu birimlerinden bağımsız ve farklı bir birlikti.
Kumandanları korçubaşıydı.

Gulam

Gulamlar, eski İslâm devletlerinde orduda, idarede ve sarayda çalıştırılmış köle ve esirlerdir.

Safevilerde gulamlar,, Kafkasya'dan gelen eski Hıristiyanlardan , özellikle Gürcülerden , Çerkezlerden ve Ermenilerden oluşan bir birimdi.
Kumandanları kullar ağasıydı.

Topçu

Toplar Şah İsmail döneminde de vardı ancak Şah Abbas'ın ordu reformlarına kadar pek gelişmemişti.
Kumandanları topçubaşıydı.

Tüfengçi

Şah İsmail zamanında vardı ve Şah Abbas zamanında yeniden düzenlendiler.
Kumandanları tüfengçi ağası idi. Tüfengciler, geldikleri yerlere göre adlandırıldılar. Mesela İsfahan'dan gelenler "tüfengciyan-ı İsfahan" olarak adlandırıldılar. Bu birlik 12000 kişiydi ve esas olarak Acemleri, Arapları ve Türkmenleri içeriyordu.

Mülazım ve Çerik
Safevilerdeki toprakların(tuyul) sahiplerine mülazım, onların askerlerine ise çerik denirdi.
Safevi Devletindeki Mülazım ve çerikler; Osmanlı Devleti'ndeki sipahi ve cebelilere benzemekte.

Dil
Safevi devletinin resmi dili Farsça idi. Saray ve ordu dili Azerice, bürokrasi dili  Safevilerin resmî dilinin Azerice iolduğuna dair kaynaklarda şu bilgiler vardır:

"Kızılbaşlar sarayda normal olarak Türkçenin Azeri lehçesi konuşmaktaydılar. Safevi Şahları da onlar gibi Azeri lehçesi konuşmaktaydılar. Şahların ve devlet ve hükûmet ileri gelenlerin Farsçayı anadili gibi konuşmamaları Safevi hanedanı döneminde Farsçanın eski klasik saf klasik standartlarından ayrılıp bozulmasına yol açmıştır."

"Günlük işlerin görülmesinde, Safeviler sarayında ve yüksek dereceli askeri komutanlar ve politik idareciler arasında ve aynı zamanda yüksek dinsel hiyerarşi mensuplarının hepsi tarafından kullanılan dil Farsça değil Türkçe idi."

"Safevi sarayında Türkçenin Azeri lehçesi, özellikle hanedanda dahil ilk Safevi hükümdarlar dönemlerinde, ekseriyetle kullanılmakta idi. Bu dönemde Türkçe dilbilgisi kuralları ve sözcükleri Farsça diline büyük etki yapmıştır ve bunun aksini de, yani Farsçanın grameri ve sözcüklerinin Türkçeyi etkilediğini de, söylemek mümkündür."

Safevilerin resmî dilinin Farsça olduğuna dair ise kaynaklarda bu bilgiler vardır.

Safevi tarihi uzmanı Roger Savory: ''Şah İsmail zamanında bile sarayda Türkçe konuşulduğu halde bütün resmî belgeler
ve diplomatik yazışmalar, hatta Türkçe konuşan devletlerle yapılan yazışmalar
bile tamamen Farsçayla kaleme alınmıştır.''

Arnold J. Toynbee: "Hindistan'da Gurganı Moğol (Babürlüler), Azerbaycan'da Safevi ve Türkiye'de Osmanlı İmparatorluğu rejimlerinin en ileri gelişmeye vardıkları dönemde Yeni Farsça bu geniş alanda rejimlerin en başta gelen edebi şahsiyetlerinin tercih ederek kullandığı dil olmuştur. Yeni Farsça bu büyük alanın 2/3'si içinde, yani Gurganı Moğol ve Azerbaycanlı Safevi rejimlerinin sınırları içinde, devlet idaresinin de resmî dili olmuştur."

1722'ye kadar hüküm süren Safevî devleti esastan bir Türk hanedanı idi. Azerbaycan'ın şahın ailesinin anavatanı olması dolayısıyla Türkçenin Azerbaycan şivesi hükümdarların, yüksek idarecilerin ve sarayın ve en nihayet Kızılbaş askeri komutanlarının ana konuşma dili idi. Şah İsmail Türkçe şiirler yazmakta idi. Buna rağmen genel olarak devlet idaresi için kullanılan dil Farsça idi ve Farsça dili diplomatik yazışmalar (inşa); edebi denemeler (adab) ve tarih yazmak için kullanılan tek dildi.

Din

Devlet Mezhebi Olarak Şiîlik'in Tesisi

Şah İsmail, Kızılbaş Alevî olmasına ve On İki İmamcı Şiilik inancıyla uzlaşması pek kolay olmayan Şiî (On iki imamcı Tasavvuf, Alevi) inancına rağmen, Şiâ'nın mezhepsel ileri gelenlerini ülkesine getirerek, onlara sadakatleri karşılığında toprak ve paralar hediye etti. Safevi döneminden sonra ve özellikle Kaçar Alevî-Türkmen hanedanı döneminde Şiî ulemanın rolü artmış, ulema bağımsız ya da hükûmetlerle ortaklaşa rol oynamaya başlamıştır. Safevîler, Alevî-Bektâşî Türkmen tasavvufî geçmişine sahiptirler. Devlet feodal bir teokrasi haline geldi fakat bu din ve devlet ayrılığı biçiminde değildi. Şah dinsel ve dünyevi yetkilerin her ikisini birden elinde tutuyordu.

Osmanlı devleti ile süren güç mücadeleleri sırasında Orta Asya'dan Anadolu'ya göç etmekte olan Türkmenler, güzergâhları üzerinde olan Safevî İmparatorluğu'dan geçmekteydiler. Bu nüfus kitlelerini kendi tarafına çekmeyi düşünen Safevîler, Alevilik inancının Türkmenler arasında asimilasyona karşı sabit tutabilmeyi sağladılar. Şah İsmail'in öncelikli hedefi Doğu Anadolu olduğundan burada yaşayan halkların özellikle Zaza Türkmenlerin büyük çoğunluğu ve bir kısım toplulukların İslam'ın Alevî-Bektâşî Tasavvuf silsilesine mensupturlar.

Safevîlerin İran'ı Şiileştirmesi

Safevîler, mücadele ederek İran'ı 1501'de bağımsız bir devlet olarak birleştirmişler ve İslam tarihinde en önemli dönüm noktalarından birini oluşturan, İsnâaşeriyye mezhebini İmparatorluğun resmî dini olarak belirlemişlerdir. 1502'ye kadar I. İsmail, İran'da Tebriz'in yanı sıra Ermenistan, Azerbaycan ve Dağıstan bölgelerini ele geçirdi. İran'ın çoğunluğunun hâlâ Sünni olduğu bölgelerdeki kontrolünü sağlamlaştırmak için önündeki on yıl boyunca mücadele verecekti. Ordusu ilk 1504 yılında orta bölgelere yayılmıştı. 1510 yılında nihayet Horasan bölgesini ve Herat şehrini fethedip, 1505-1508 yılları arasında güneybatı İran'ı ele geçirdi.

Kültür

Azerbaycan'ın ve İran'ın kültürü Safevî himayesinde gelişti. I. İsmail'in bizzat kendisi Hıtayi daha sonradan da Hatayî ya da Şah Hatayi mahlasıyla Azerice pek çok şiirler yazdı. Şah Tahmasp bir ressamdı. Şah II. Abbas ise Tanî mahlasıyla Türkçe şiirler yazan bir şair olarak da tanınmıştı.

Bu dönemde kiremit imalatı, çömlekçilik, dokumacılık gibi el sanatları gelişirken, minyatürcülük, ciltçilik, dekorasyon ve hattatlıkta büyük ilerlemeler kaydedildi. 16. yüzyılda halı dokumacılığı bir göçebe ve köylü sanatı olmaktan çıkarak, profesyonel tasarım ve imalata dayalı iyi işleyen bir sanayi haline dönüştü. Tebriz bu sanayinin merkezi konumundaydı. Erdebil halıları yalnızca hanedana hasredilmişti. Yanlış adlandırılmış meşhur Polonez Halıları 17. yüzyılda İran'da imal edilirdi.

Geleneksel formlar ve malzemeler kullanan Rıza Abbasi (1565-1635) İran resmini, yarı çıplak kadınlar, gençlik ve aşıklar gibi yeni temalarla tanıştırdı. Onun resim ve hat tarzı Safevi döneminin pek çok sanatçılarını etkileyerek, İsfahan ekolü olarak bilinir hale geldi. 17. yüzyılda uzak kültürlerle - özellikle Avrupa ile gelişen ilişkiler İranlı sanatçılara yeni fikirler verdi. Kısa sürede üç boyutlu görünümü, perspektif ve gölgeyi, yağlı boya kullanmayı benimsediler. O kadar ki, Şah II. Abbas Muhammed Zaman adlı ressamını eğitim görmesi için Roma'ya göndermişti.

İsfahan, Büyük Abbas'ın 1598'te başkentini daimi olarak oraya taşımasından sonra Safevi mimarisinin en seçkin örnekleriyle doldu. 1630'da yapımı tamamlanan imparatorluk camisi Mescid-i Şah ile Mescid-i İmamî, Lütfullah Camii ve İmparatorluk sarayı Âlî Kapu (Osmanlı'daki Bab-ı Âli'ye nispeten) en önemli yapılardır.

En meşhur İslam filozoflarından Molla Sadra, Şah I. Abbas döneminde (1587-1629) yaşadı. En önemli eseri Esfar'dır. Tasavvuf gizemciliği, Şii ilahiyatı ile Aristo ve İşrakiyyun felsefelerini (en önemli temsilcileri İbni Sina ve Sühreverdi idi) sentezleyen ve Hikmetü'l Müte'âliye (Metafilozofi = Transcendent Theosophi) denilen bir düşünüş ortaya koydu.

Abbasi döneminin en önemli tarihçisi Türkmen İskender Bey Münşi'dir. Şah Büyük Abbas dönemini anlattığı Tarih-i Âlemârâ-i Abbasî adlı eseri, Abbas'ın ölümünden birkaç yıl sonra kaleme alınmış olup, tarihi olayların ve şahısların nüanse edilmiş derinliklerini gözler önüne seren çok değerli bir yapıttır.

Safevî Şahları

Safevî Hanedanı Aile Ağacı

Ayrıca bakınız
 Safevilik
 Safevî Hanedanı soyağacı
 Safevî şahlarının annelerinin listesi
 Safevi Hanedanı
 Afşar İmparatorluğu
 İran Türkleri
 Safevîlerin İran'ı Şiileştirmesi

Kaynakça

VikiProje Tarih kaynak bekleyen maddeler

Safevîler


This is a list of weapons served individually by the United States armed forces. While the general understanding is that crew-served weapons require more than one person to operate them, there are important exceptions in the case of both squad automatic weapons (SAW) and sniper rifles.  Within the Table of Organization and Equipment for both the United States Army and the U.S. Marine Corps, these two classes of weapons are considered as crew-served;  the operator of the weapon has an assistant who carries additional ammunition and associated equipment, acts as a spotter, and is also fully qualified in the operation of the weapon. These weapons are listed under the List of crew-served weapons of the U.S. armed forces.

Bayonets, knives, bayonet-knife models

In active service (some branches or limited roles)
Aircrew Survival Egress Knife (US Army Aircrew and USMC Aircrew)
M9 bayonet (M16 series compatible)
M7 bayonet (M16 series compatible)
M11 knife (EOD)
OKC-3S bayonet (USMC)
Ka-Bar combat knife (USMC)
Gerber Mark II dagger
Mk 3 knife (USN SEALs)
Mission Knives MPK Knife (USN SEALs, USN EOD, and USMC)
Strider SMF (USMC)
SEAL Knife 2000 (USN SEALs)
Tomahawk (VTAC)
Entrenching tool

Out of service (obsolete)
Knife LC-14-B/Type IV Survival Ax (Woodman's Pal)
Marine Corps Raiders stiletto by Camillus
Mk 1 Utility Knife (Navy)
Mk 2 Machete (Navy)
Mk 2 Utility Knife (Marine Corps/Navy)
M1 bayonet (M1 Garand/M1903)
M3 Trench Knife
M4 Bayonet (M1 Carbine)
M5 Bayonet (M1 Garand)
M6 Bayonet (M14)
M1795 Bayonet
M1812 Bay
M1816 Bayonet
M1819 Hall Breech-Loading Rifle Socket Bayonet
M1841 Mississippi Rifle Bayonet
M1847 Musketoon Bayonet
M1849 Rifleman's Knife
M1855 Socket Bayonet
M1861 Navy Rifle Bayonet
M1868 Trowel Bayonet
M1873 Trowel Bayonet
M1880 Hunting Knife (a.k.a. Entrenching knife)
M1887 Hospital Corps Knife
M1898 Bolo Bayonet
M1898 Bowie Bayonet
M1892 Bayonet (Krag)
M1895 Lee Rifle Bayonet
M1904 Hospital Corps Knife
M1905 Bayonet (M1903/M1 Garand)
M1909 Bolo Knife
M1917 Bayonet (M1917 Rifle, M1897, M12 and M1200 Shotguns)
M1917 Bolo Knife
M1917/M1918/Mark I Trench Knife
M1939 Machete
M1942 Bayonet (M1903 Springfield/M1 Garand)
M1942 Bolo Knife (United States Navy Hospital Corpsman)
M1942 Machete
Sykes-Fairbairn Commando Knife
V-42 combat knife (Case V-42 'Stiletto')
V44 Knife

Grenades

In active service
M67 fragmentation grenade
AN/M14 thermite grenade
AN/M8 white smoke grenade
AN/M18 colored smoke grenade
M7A3 CS Gas Grenade
M25A2 Riot Control Grenade
M47 Riot Control Grenade

In active service (some branches or limited roles)
AN/M83 White Smoke Grenade
M84 stun grenade
M116/A1 "Flash Crash"
Mk 141 Mod 0
M100 Grenade Rifle Entry Munition (GREM)
Scalable Offensive Hand Grenade (SOCOM)

Out of service (obsolete)

MK3/3A1/3A2 Concussion Grenade
M25/A1
M7/A1/A2
M6/A1
Mk 1 Mod 0/1/2/3
M34
M16
M15
M8
M33
M61
M26/A1
Mk II/IIA1 (aka Mk 2/2A1) (Frag)
M1 Frangible
Ketchum Grenade (Civil War era)
V40 Mini-Grenade
XM48/E1/E2/E3
XM58
EX 1 Mod 0
EX 2 Mod 0
Model 308-1 (Never standardized)
Kilgore/Schermuly Stun
T13 Beano Grenade
F1 (M1916 Billant Fuse)

Sidearms

In active service
Beretta M9 (9×19mm)
SIG Sauer M11 (P228) (9×19mm)
SIG Sauer M17 Modular Handgun System (P320 Full-Size) (9×19mm) – Was selected by the US Army to replace the M9 after winning the XM17 Modular Handgun System competition
SIG Sauer M18 Modular Handgun System (P320 Carry) (9×19mm) – Was selected by the US Army, Navy, Marines and Air Force to replace the M11 after winning the XM17 Modular Handgun System competition.

In active service (some branches or limited roles)
Beretta M9A1 (9×19mm) (USMC)
Colt M1911A1 (.45 ACP) (as the M45A1 CQBP)
Heckler & Koch P11 (Underwater Pistol) (7.62×36mm rocket-propelled darts) (USSOCOM)
SIG Sauer P229R DAK (.40 S&W) (USCG)
Glock Mk 26 Mod 0 (Glock 26) (9×19mm) (USSOCOM)
Glock Mk 27 Mod 0 (Glock 19) (9×19mm) (USSOCOM)
Glock Mk 28 Mod 0 (Glock 17) (9×19mm) (USSOCOM)
Glock Mk 29 Mod 0 (Glock 34) (9×19mm) (USSOCOM)
M45A1 CQBP (Close Quarters Battle Pistol) (.45 ACP) (USMC)
Heckler & Koch MK 23 Mod 0 (.45 ACP) (USSOCOM)

Out of service (obsolete)
AAI QSPR (Quiet Special Purpose Revolver, .44 Magnum) (never issued)
Beretta 92SB (9×19mm) (JSSAP winner)
Browning Hi-Power (9×19mm) (Special Forces)
Bavarian Model 1842 Musket
Colt Dragoon Revolver (1st/2nd/3rd) (.44)
Colt M1900 (.38 ACP) (never issued)
Colt M1902 (.38 ACP) (never issued)
Colt M1903 (.32 ACP) (General Officers)
Colt M1905 (.45 ACP) (never issued)
Colt M1908 (.380 ACP) (General Officers)
Harpers Ferry Model 1805 (.54)
High Standard HDM (.22 LR) (Navy SEALs and USMC Force Recon)
Kimber ICQB (Interim Close Quarter Battle) (.45 ACP) (MARSOC)
Misc. JSSAP/XM9/XM10 entrants (9×19mm) (never issued)
LeMat Revolver (.41/.63, .35/.5)
M15 General Officers (.45 ACP)
M1799 flintlock pistol (.69)
M1805 Harper's Ferry flintlock pistol (.54)
M1816 flintlock pistol (.54)

M1836 flintlock pistol (.54)
M1842 Navy (.54)
M1842 Pistol (.54)
M1847 Revolver (.44)
M1848 Revolver (.44)
M1849 Pocket Revolver (.31)
M1851 Navy (.36)
M1860 Army Revolver (.44)
M1861 Navy Revolver (.36)
M1873 (.45 Colt)
M1889 Navy (.38 Long Colt)
M1892/M1894/M1896 Army (.38 Long Colt)
M1902 Revolver (.38 Long Colt)
M1900 (DWM "American Eagle Luger"; 7.65×22mm, 9×19mm, .45 ACP) (never issued)
M1903 Army (.38 Special/.38 Long Colt)
M1905 Marine (.38 Long Colt)
M1908 Army (.38 Special)
M1909 Army (.45 Colt)
M1917 (.45 ACP)
Mk 1 Underwater Defense Gun (Mk 59 Mod 0) (Navy SEALs)
Mk 22 Mod 0 (9×19mm Parabellum) (Special Forces)
Objective Personal Defense Weapon (canceled)
Remington-Beals Revolver (.36)
Remington M1858 (.44)
Remington M53 (.45 ACP) (never issued)
Remington M1865/M1867 Navy (.50)
Ruger MK II (.22 LR) (Navy SEALs)
Savage Arms .45 pistol (.45 ACP) (never issued)
Savage Figure Eight (.36)
Schofield Model 3 (.45 Schofield)
Smith & Wesson Model 10 (.38 Special)
Smith & Wesson Model 12 (.38 Special)
Smith & Wesson Model 15 (.38 Special) (USAF)
Smith & Wesson No. 2 (.32)
Spiller and Burr (.36)
Starr Model 1863 (.44)
Steyr Mannlicher M1894 (7.65×21mm) (never issued)

Canceled experiments and competitions
Joint Combat Pistol and related (.45 ACP) (was suspended and later superseded by the XM17 Modular Handgun System competition)
Colt OHWS (.45 ACP) (never issued)
Colt SCAMP (.22 SCAMP) (never issued)
Gyrojet handgun (13mm) (never issued)

Less-lethal

In active service (some branches or limited roles)
FN 303 semi-automatic less-lethal riot gun
M37 MRCD (Mid-size Riot Control Disperser) compressed air weapon

Out of service (obsolete)
M234 Riot Control Launcher

Rifles
Includes muskets, musketoons, etc., as well as rifles

In active service (some branches or limited roles)
XM7 (6.8 Common) (US Army)
M16A4 (5.56×45mm NATO) (USMC, US Army)
M16A3 (5.56×45mm NATO) (Navy SEALs and USN Seabees)
M16A2 (5.56×45mm NATO) (USAF, USCG, and US Army Training/Reserve/National Guard)
 M27 IAR (Infantry Automatic Rifle) (5.56×45mm NATO) (USMC Automatic Rifleman)
 M38 SDMR (Squad Designated Marksman Rifle) (5.56×45mm NATO) (USMC Designated Marksmen)
 Mk 14 EBR (Enhanced Battle Rifle) (7.62×51mm NATO) (USCG, US Army, USAF Designated Marksmen/EOD)
 M39 Enhanced Marksman Rifle (7.62 NATO) (USMC Designated Marksmen/Scout Snipers)
 Mk 11 (KAC SR-25) (7.62×51mm NATO) (USMC, US Army, USAF, USCG, USSOCOM, USN SEALs, Designated Marksmen)
 M110 SASS (7.62x51mm NATO) (SAF Designated Marksmen/EOD)
 M110K1 SASS (7.62x51 NATO, 6.5mm Creedmoor (US Navy Designated Marksman)
 M110A1 CSASS (7.62x51 NATO, 6.5mm Creedmoor (US Army, USMC Designated Marksman)
HK417 (7.62x51mm NATO) (Naval Special Warfare Development Group, USSOCOM))
 SIG Sauer 716 G2  (7.62×51mm NATO) (JSOC)
 Mk 17 Mod 0 (FN SCAR-H) (7.62×51mm NATO) (USSOCOM, USMC Automatic Rifleman)
 Mk 20 Sniper Support Rifle (FN SCAR-H TPR) (7.62x51 NATO, 6.5 Creedmoor) (USSOCOM, USMC Designated Marksmen)
 M24 Sniper Weapon System (Remington Model 700 (7 mm Remington Magnum, .300 Winchester Magnum, .300 Remington Ultra Magnum, and .338 Lapua Magnum) (US Army Designated Marksmen)
 M40 sniper rifle (Remington Model 700 (7 mm Remington Magnum, .300 Winchester Magnum, .300 Remington Ultra Magnum, and .338 Lapua Magnum) (USMC Designated Marksmen, Scout Snipers)
 M2010 Enhanced Sniper Rifle (.300 Winchester Magnum) (US Army)
 Mk 13 Sniper rifle (.300 Winchester Magnum) (SOCOM, USMC, MARSOC)
 Mk 21 Precision Sniper Rifle (Remington Modular Sniper Rifle) (.300 Winchester Magnum .338 Lapua Magnum) (US Army, USMC Designated Marksmen, Scout Snipers)
 Mk 22 Advanced Sniper Rifle (Barret MRAD) (7.62x51 NATO, .300 Norma Magnum, .338 Norma Magnum) (USSOCOM, US Army, USMC) [1]
 M82A1M/A3 (.50 BMG) (US Army)
 M107 (.50 BMG) (USMC Scout Snipers)

Out of service (obsolete)

Semi and fully automatic
FN FAL (battle rifle, trialled as T48 against the T44 and T47 to replace the M1: lost to the former)
Olin/Winchester Salvo Rifle (battle rifle, 5.56mm duplex)
M14E1 (Selective Fire Rifle, 7.62×51mm NATO) (never standardized)
M16A1 (5.56×45mm NATO)
M16 (5.56×45mm NATO)
XM16E1 (5.56×45mm NATO)
M16A2 (5.56×45mm NATO) (USMC)
Heckler & Koch HK33 (Selective Fire Rifle, 5.56×45mm NATO) (Used by the United States Navy Seals during the Vietnam War)
Armalite/Colt Model 601/602 (5.56×45mm NATO rifle) (USAF and SOF use only)
XM22/E1 Rifle (Selective Fire Rifle, 5.56×45mm NATO)
Mk 4 Mod 0 (Suppressed Rifle, 5.56×45mm NATO)
Misc. M1 Garand Variants (E1-E6 and E9-E14) (Semi-Automatic Rifle, .30-06)
Mk 2 Mod 0/1/2 (Semi-Automatic Rifle, 7.62×51mm NATO)
M1 Garand (Semi-automatic rifle, .30-06)
M1941 Johnson rifle (Semi-Automatic Rifle, .30-06)
Model 45A
M1946 rifle (never used in active duty)
M1947 Johnson auto carbine (Semi-Automatic Rifle, .30-06)
Pedersen Rifle (.276) (competed unsuccessfully with M1 Garand to become primary service rifle)
Pedersen Device (attachment for Springfield M1903, .30 conversion)
M1918 BAR (.30-06)
ArmaLite AR-18 (Trial purposes only)
Mk 12 Mod 0/1 Special Purpose Rifle (5.56×45mm NATO) (US Navy, USMC, SOCOM)

Bolt action
M1903/A1/A3 (Bolt-action rifle; .30-03, .30-06)
M1917 Enfield (Bolt-action rifle)
Model 1907/15 Berthier rifle (Bolt-action rifle)
M1895 Navy (Navy Lee, 6 mm Navy)
M1892/M1896/M1898 Rifle (a/k/a Krag Bolt Action Rifle; .30-40 Krag)
M1885 Remington-Lee (Bolt-action rifle; .45-70 Gov)
M1882 Short Rifle (.45-70 Gov.)
M1882 Remington-Lee (Bolt-action rifle; .45-70 Gov.)
M1879 Remington-Lee (Bolt-action rifle; .45-70 Gov.)
Remington–Keene rifle (Bolt-action rifle; .45-70 Gov.)

Breech loading
M1875 Officers' Rifle (.45-70 Gov.)
M1873/M1879/M1880/M1884/M1888/M1889 Springfield (a/k/a Trapdoor Springfield;.45-70 Gov..: .45-55-405 & .45-70-500)
M1872 Springfield (a/k/a Rolling Block Springfield; .50-70 Gov.)
1867 Rolling Block Remington .50-45 centerfire
M1865/M1866/M1868/M1869/M1870 Springfield (a/k/a Trapdoor Springfield and Allin conversions; .50-70 Government)
Sharps carbine/rifle (Breech-loader; .42-60-410) (.52 caliber issued to Berdan's 1st and 2nd US Sharpshooters in the US Civil War)
Burnside Carbine (Breech loader, .54 Burnside, percussion lock) third most common Union cavalry carbine in the US Civil War

Lever action
Henry rifle (Lever-action; .44-26-200)
Spencer rifle (Lever-action; 56-56 (.52-45-350))

Rifled muskets
M1863 Springfield
M1861 Springfield (.58)
Colt revolving rifle (Colt Model 1855; 6/5-shot revolver rifle;.44/.56)
Greene rifle (Bolt-action breech-loader)
P53 Enfield (.577)
P51 Enfield Musketoon ("Artillery Carbine"; 24" barrel, .69)
Model 1854 Lorenz rifle (Rifle-musket, .54, .58)
M1859 Sharps ('New model 1859', breech loader; .52, .56)
M1855 Rifle-Musket
M1855 Rifle (Percussion muzzle-loader; 58-60-500)
M1841 Rifle "Mississippi Rifle" (percussion muzzle-loader;.54, .58)
M1819 Hall rifle (Harper's Ferry;Breech-loader)
Model 1817 Rifle ('Common rifle';Derringer, Johnson, North and Starr; Flintlock rifle, .54) (later percussion)
Model 1814 Common Rifle (Deringer, Johnson; Flintlock rifle; later percussion; .54)
Harper's Ferry Model 1803 Rifle (Flintlock rifle; .54)
1792 contract rifle (Flintlock rifle; .49)
Kentucky Rifle (Flintlock rifle)

Smoothbore muskets
M1847 Musketoon (Springfield, .69)
M1842 Musket (Percussion musket, .69)
M1840 Musket (flintlock musket;.69)(later percussion)
M1835 Springfield (flintlock musket; .69 cal)
Model 1822 Musket (Flintlock Musket) .69 (later percussion)
Model 1816 Musket  (Flintlock musket; .69) (Later Percussion)
Springfield Model 1812 Musket (Flintlock musket; .69)
Model 1808 Contract Musket (Flintlock musket; .69)
Model 1795 Musket (Flintlock musket; .69)
Charleville musket (Flintlock musket; .69)
Brown Bess (Musket; .75)
Ferguson rifle (Flintlock breech-loader; .69)

Experimental
LSAT rifle
NGSW-R (Next Generation Squad Weapon - Rifle) (6.8 Common) (US Army)
Sig Sauer MCX Spear  (.277 Fury) (US Army)
General Dynamics RM277  (True Velocity .277 TVCM polymer-cased cartridge) (US Army)
Desert Tech MDRx  (PCP Ammunition 6.8mm polymer case-metal cartridge) (US Army)
Textron CT System (Olin Winchester CT 6.8mm polymer-cased telescoped cartridge) (US Army)
FN-America HAMR  (Federal Cartridge Company 6.8mm cartridge) (US Army)
MRGG (Mid-Range Gas Gun) (6.5mm Creedmoor) (USSOCOM)
Mk 17 Mod 1 (FN SCAR-H) (6.5mm Creedmoor) (USSOCOM)
LMT MARS-H 6.5 DMR (6.5mm Creedmoor) (USSOCOM)
LaRue Tactical PredatOBR 6.5 Creedmoor (6.5mm Creedmoor) (USSOCOM)

Canceled experiments
XM8 rifle (Lightweight Assault Rifle system) - never issued) (5.56×45mm NATO)
XM29 (Kinetic Energy and Airburst Launcher System; 5.56×45mm NATO and 20 mm airburst munition (XM1018)(early)/25 mm airburst munition) - experiment canceled
Advanced Combat Rifle program entries (concluded 1991)
Misc. Future Rifle Program entries (canceled)
Special Purpose Individual Weapon (SPIW) program entries  - concluded/canceled)

Carbines

In active service
M4A1 (5.56×45mm NATO)
XM7 (6.8 Common) (US Army)

In active service (some branches or limited roles)
M4 (5.56×45mm NATO) (the U.S. Army was upgrading and retrofitting their existing stock of M4 carbines to the specifications of the M4A1, starting in 2014 and was predicted to be completed by 2020)
Mk 18 Mod 0 CQBR (Close Quarters Battle Receiver) (5.56×45mm NATO) (USMC Recon, USCG, USN SEALs, USSOCOM, and USASOC)
M231 FPW (Firing Port Weapon) (5.56×45mm NATO) (US Army Bradley M2A3 Crew)
GAU-5A ASDW (Aircrew Self-Defence Weapon) (5.56x45mm NATO) (US Air Force)
Mk 16 Mod 0 (5.56x45mm NATO) (US Army Rangers)
SCAR-L (CQC, STD)(5.56x45mm NATO) (US Army Rangers, USSOCOM)
Heckler & Koch HK416 (5.56×45mm NATO) (JSOC)
Sig Sauer MCX Rattler conversion kit to M4A1 (5.56×45mm NATO and .300 AAC Blackout) (USSOCOM)

Out of service (obsolete)
Colt Model 723 (Carbine version of M16A2, 5.56×45mm NATO) (US Navy)
M4E2 Carbine (Automatic Carbine, 5.56×45mm NATO) (never standardized)
CAR-15 Survival Rifle (5.56×45mm)
Colt Model 653 (Carbine version of M16A1, 5.56×45mm NATO)
GAU-5/A and A/A ("SMG," 5.56×45mm)
XM177E1 and XM177E2 ("SMG," 5.56×45mm)
Colt Model 733 (5.56×45mm NATO) (USMC Force Recon)
XM23 Carbine (Selective Fire Carbine, 5.56×45mm NATO)
GUU-4/P ("Arm Gun," .221 Remington Fireball)
CAR-15 SMG (CAR-15 w/ 10" barrel, 5.56 mm)
CAR-15 Carbine (M16 w/ 15" barrel, 5.56×45mm)
AR-7  (.22 LR)
M1/M1A1 Carbine (Semi-Automatic Carbine, .30 Carbine)
M2 Carbine (Full-Automatic Carbine, .30 Carbine)
M3 Carbine ( Infrared Scoped, Full-Automatic Carbine, .30 Carbine)
Thompson Light Rifle (Full-Automatic Carbine, .30 Carbine)
M50 Reising
T38/M4 (Survival Rifle; .22 Hornet)
T39/M6 (Survival Rifle; .22 Hornet/.410 Gauge)
MA-1 (AR-5 Survival Rifle; .22 Hornet)
M1892/M1896/M1898/M1899 Carbine (a/k/a Krag Bolt Action Carbine; .30-40 Krag)
M1873/M1877/M1879/M1884/M1886 Carbine (.45-70 Gov.: .45-55-405 & .45-70-500)
Smith carbine (Breech-loader (break-open); .50-50-360)
Burnside carbine (Breech-loader, .58-60-500)
Starr Carbine (Breech-loader, .54)
Springfield Model 1863 (Breech-barrel carbine, .52-cal.)

Canceled experiments and competitions
Individual Carbine (US Army)
XM8 Compact Carbine (5.56×45mm) (never issued)

Shotguns

In active service
M500  (pump-action 12 Gauge)
M590  (pump-action 12 Gauge)
M590A1  (pump-action 12 Gauge)
Saiga-12 (USCG, various U.S. Military Police units)

In active service (some branches or limited roles)
M870 (pump-action 12 gauge) (USCG and USAF)
M1014  (semi-automatic 12 gauge)  (US Army and USMC)
M26 (Modular Accessory Shotgun System) (bolt-action 12 gauge attachment) (US Army)

Out of service/Canceled
Ithaca Model 37 (pump-action 12 gauge)
Pancor Jackhammer (gas-operated 12 gauge)
Remington 7188 (full-auto 12 gauge) (Navy SEALs)
Remington Model 10 (pump-action 12 gauge)
Remington Model 11 (semi-automatic 12 gauge)
Remington Model 31 (pump-action 12 gauge)
Springfield Model 1881 Forager (20 gauge)
Stevens Model 520-30 (pump-action 12 gauge)
Stevens Model 620 (pump-action 12 gauge)
Winchester 1200 (pump-action 12 gauge)
Winchester Model 1912 (pump-action 12 gauge)
Winchester Model 1897 (pump-action 12 gauge)
CAWS entrants, specifically HK CAWS

Experimental
Maxwell Atchisson AA-12 (semi-automatic/Full-automatic 12 gauge)  (USSOCOM, primarily USN SEALs)

Submachine guns

In active service (some branches or limited roles)
B&T APC9 Pro-K Sub Compact Weapon (SCW) (9x19mm) (Military Police, US Air Force)
Heckler & Koch MP5-N/MP5K-N/MP5SD-N (9×19mm) (USSOCOM)
Heckler & Koch MP7A1 (4.6×30mm) (DEVGRU, JSOC)
SIG Sauer MPX (9×19mm) (US Army, JSOC)
Colt RO635 SMG (9×19mm) (USMC)

Out of service (obsolete)
HK SMG II (9×19mm Parabellum) (never issued)
HK 54A1 (9×19mm Parabellum) (never issued)
HK MP2000 (9×19mm Parabellum) (never issued)
M3/M3A1 Grease Gun (.45 ACP/9×19mm Parabellum)
Madsen M50 (9×19mm Parabellum)
Walther MPL/MPK (9×19mm Parabellum)
Mk 24 Mod 0 (Smith & Wesson Model 76; 9×19mm Parabellum)
Carl Gustav M/45 (9×19mm Parabellum)
Model 50/55 Reising (.45 ACP)
M2 submachine gun (Hyde-Inland M2, .45 ACP)
M42 submachine gun (United Defense M42, .45 ACP/9×19mm Parabellum)
M1/M1A1 Thompson (.45 ACP)
M1928/M1928A1 Thompson (.45 ACP)
M1921 Thompson (.45 ACP) (not type classified)
Uzi/Mini Uzi (9×19mm Parabellum)

Machine guns

In active service
M249
Mk48 Mod 1 (USSOCOM)
M240
M60
SIG MG 338  (USSOCOM)
M2 .50 caliber heavy machine gun

Experimental
Mk48 Mod 2
NGSW-AR
Knight's Armament Company LAMG
LSAT light machine gun
FN EVOLYS
XM250
LWMMG

Anti-tank/Assault

In active service
FGM-148 Javelin AAWS-M (Advanced Anti-Tank Weapon System-Medium) (127 mm)
FIM-92 Stinger MANPADS (Man-Portable Air-Defense System) (1.5 m)
M136 AT4 (Disposable Anti-Tank Weapon) (84 mm) (US Army, USMC and USAF)
M141 BDM (Bunker Defeat Munition) (83 mm) (US Army and USMC)
M202 FLASH (FLame Assault SHoulder Weapon) (66 mm Incendiary rockets) (US Army)
M203/A1/A2 Grenade launcher (40×46 mm)
M3 MAAWS (Multi-role Anti-armor Anti-tank Weapon System) (84 mm) (US Army)
Mk 153 Shoulder-Launched Multipurpose Assault Weapon (SMAW) (83.5 mm)
M72/A1/A2/A3/A4 LAW (Light Anti-Tank Weapon) (66 mm) (USMC and USAF)

In active service (some branches or limited roles)
M72A5/A6/A7/A8/A9/A10 LAW (Light Anti-Tank Weapon) (66 mm) (US Army)
M32 MGL (Multi-Shot Grenade Launcher) (40×46mm) (USMC)
M320 GLM (Grenade Launcher Module) (40×46mm) (US Army/ USMC)
Mk 13 Mod 0 EGLM (Enhanced Grenade Launching Module) (40×46mm) (USSOCOM, either paired with a Mk16 or 17 or as a stand-alone weapon system)
M79 Grenade launcher (40×46mm) (US Army Special Forces, USN SEALs)
AirTronic RPG-7 (USSOCOM)

Out of service (obsolete)
FGM-172 SRAW (Short-Range Assault Weapon) (140 mm) (USMC)
XM148 (Grenade launcher, 40×46mm)
M7 grenade launcher (Rifle grenade launcher attachment)
China Lake Grenade Launcher (Limited issue to special forces)
EX 41 grenade launcher (Pump-action 40mm grenade launcher)
M47 Dragon (127mm, disposable, single shot Anti-Tank Guided Missile)

Canceled experiments
XM25 CDTE (Counter Defilade Target Engagement) (25 mm LV airburst) (US Army) (Cancelled)

Mines

In active service
M18A1 Claymore Anti-Personnel mine
MM-1 Minimore Anti-Personnel mine
M15 Anti-Tank mine
M19 Anti-Tank mine
M21 Anti-Tank mine

Swords

In active service
Model 1840 Army Noncommissioned Officers' Sword A modern version of this sword with steel scabbard is currently permitted for wear by US Army platoon sergeants and first sergeants; in practice it is rarely seen outside the 3rd Infantry Regiment and honor guards.
Model 1852 Navy Officers' Sword
Model 1860 Navy CPO Cutlass (authorized only for ranks of Chief to Master Chief)
Model 1902 Army Officers' Sword
Coast Guard Officers' Sword
Marine Noncommissioned Officers' Sword, 1859–Present
Marine Officers' Mameluke Sword, 1825–present (discontinued shortly from 1859 to 1875)
Air Force Academy Cadets' Sword, c. 1955–present
West Point Cadets' Sword, c. 1922–present

Out of service
Model 1832 Foot Artillery Sword
Model 1840 Light Artillery Saber
Model 1872 Mounted Artillery Officers' Saber
Model 1840 Army Musicians' Sword
Model 1812/13 Starr Cavalry Saber
Model 1818 Starr Cavalry Saber
Model 1833 Dragoon Saber
Model 1840 Heavy Cavalry Saber
Model 1860 Light Cavalry Saber
Model 1872 Light Cavalry Saber
Model 1906 Light Cavalry Saber
Model 1913 "Patton" Cavalry Saber
Model 1832 Army Foot Officers' Sword
Model 1832 Army General & Staff Officers' Sword
Model 1832 Army Medical Staff Officers' Sword
Model 1839 Army Topographical Engineer Officers' Sword
Model 1840 Army Foot Officers' Sword
Model 1840 Army General & Staff Officers' Sword
Model 1840 Army Medical Staff Officers' Sword
Model 1840 Army Pay Department Officers' Sword
Model 1840 Army Engineer Officers' Sword
Model 1850 Army Foot Officers' Sword
Model 1850 Army Staff & Field Officers' Sword
Model 1860 Army Field & Staff Officers' Sword
Model 1872 Army Line & Staff Officers' Sword
Model 1830 Navy Officers' Sword
Model 1841 Navy Officers' Sword
Model 1834 Revenue Cutter Service Officers' Sword
Model 1870 Revenue Cutter Service Officers' Sword
Model 1797 Starr Naval Cutlass
Model 1808 Starr Naval Cutlass
Mayweg & Nippes "Baltimore" Naval Cutlass, c. 1810
Model 1816 Starr Naval Cutlass
Model 1826 Starr Naval Cutlass
Model 1841 Naval Cutlass
Model 1861 Naval Cutlass
Model 1917 Naval Cutlass
Marine Noncommissioned Officers' Sword, c.1832–1859
Marine Officers' Mameluke Sword, 1826–59
West Point Cadets' Sword, Model 1872
West Point Cadets' Sword, c. 1837

See also
List of crew-served weapons of the U.S. Armed Forces
List of firearms
List of U.S. Army weapons by supply catalog designation
List of U.S. military vehicles by model number

References

United States Armed Forces

Individual weapons

List of individual weapons of the U.S. Armed Forces


Lactarius chrysorrheus Elias Magnus Fries, 1838), denumit în popor lăptucă cu lapte gălbui, al cărui epitet este derivat din cuvântul grec (= (cu) lichid auriu). El este o specie de ciuperci necomestibile din încrengătura Basidiomycota în familia Russulaceae și de genul Lactarius care coabitează, fiind un simbiont micoriza (formează micorize pe rădăcinile arborilor). În România, Basarabia și Bucovina de Nord crește solitar, dar de asemenea în grupuri mici, pe sol mai acru și proaspăt cu un substrat de bazalt, loess, nisip sau argilă și este absent în zone calcaroase. Mai departe se dezvoltă numai în păduri de foioase călduroase sub fagi, stejari și castani comestibili, din (iulie) august până în octombrie.

Descriere

 Pălăria: are un diametru de 4-7 (9) cm, este cărnoasă, la început convexă cu marginea răsfrântă spre picior, apoi din ce în ce mai plată și la maturitate adâncită, la bătrânețe cu marginea deseori ușor ondulată. Cuticula este netedă, mată și aproape uscată, cu un colorit inițial aproape albui, dar repede variabil de galben, portocaliu și roșu de somon, cu zone slab pronunțate în formă de inele concentrice mai închise, brun-roșcate. La vârstă și vreme uscată ciuperca se decolorează adesea și capătă un aspect gri-albicios.
 Lamelele: sunt subțiri, aglomerate, ceva arcuite și nu prea înalte, cu lame intercalate către marginea pălăriei precum aderate și decurente la picior. Culoarea este în stadiu tânăr albuie, apoi galben-portocalie, adesea cu tonuri rozi, la bătrânețe și la umezeală ruginie (pe vreme uscată se decolorează și ele).
 Piciorul: are o înălțime de 4-7 cm și o lățime de 1-1,5 (2) cm, este cilindric nu rar îndoit sau ușor lărgit către bază, în tinerețe plin și brumat fin, devinind cu vârsta gol pe interior. Culoarea albă de la început se pierde cu maturitatea, când începe să asemene din ce în ce mai mult celei a pălăriei, dar într-o nuanță mai palidă. Tija se decolorează deseori la bătrânețe și pe timp uscat.
 Carnea: este destul de compactă și tare, albă și emite un suc lipicios, descris mai jos. Din cauza latexului se colorează și ea repede galbenă. Mirosul amintește slab la cel de ploșnițe de câmp sau de pădure, gustul fiind în primele secunde plăcut, apoi amar și după încă câteva clipe iute.
 Laptele: nu numai la tăiere, ciuperca emită un suc și el iute, lipicios, mai întâi alb care devenine după câteva secunde treptat galben ca sulful.
 Caracteristici microscopice: are spori sferici, hialini (translucizi), cu o rețea incompletă de riduri și o mărime de 7–8.5 x 6–6.5 microni. Pulberea lor este crem-albicioasă.
 Reacții chimice: Buretele se colorează cu anilină imediat galben, cu acid azotic după 12 ore brun-măsliniu, cu guaiacol violet-roșiatic, cu Hidroxid de potasiu galben ca ceara, cu sulfat de fier slab galben-verzui și cu tinctură de Guaiacum încet gri-verzui.

Confuzii
Acest burete poate fi confundat cu alte specii Lactarius, în primul rând cu cele, ale căror latex se îngălbenește de asemenea, ca de exemplu cu Lactarius citriolens (necomestibil), Lactarius decipiens (necomestibil), Lactarius deterrimus (comestibil), Lactarius maculatipes (necomestibil), Lactarius mairei (ușor otrăvitor), Lactarius quietus (necomestibil) sau Lactarius scrobiculatus (otrăvitor), dar începători îl amestecă ocazional și cu Lactarius deliciosus (comestibil), Lactarius porninsis (comestibil), sau Lactarius volemus (comestibil).

Specii asemănătoare

Valorificare
Această specie este din cauza cârnii amare și iute necomestibilă.

Din păcate se găsesc deseori exemplare călcate în picioare sau rupte. Nu distrugeți această ciupercă frumoasă, mult mai mult acceptați valoarea ei ecologică pentru arbori și pădure!

Note

Bibliografie
 Marcel Bon: "Pareys Buch der Pilze", Editura Kosmos, Halberstadt 2012,  ISBN 978-3-440-13447-4
 Giacomo Bresadola: "Iconographia Mycologica, vol. VIII, Editura Società Botanica Italiana, Milano 1928, tab. 378
 Bruno Cetto, volumul 1-6, vezi note
 Bruno Cetto: "I funghi dal vero", vol. 7, Editura Arte Grafiche Saturnia, Trento 1993, ISBN 88-85013-57-0
 Rose Marie și Sabine Maria Dähncke: "700 Pilze in Farbfotos", Editura AT Verlag, Aarau - Stuttgart 1979 și 1980, ISBN 3-85502-0450
 Jean-Louis Lamaison & Jean-Marie Polese: "Der große Pilzatlas", Editura Tandem Verlag GmbH, Potsdam 2012, ISBN 978-3-8427-0483-1
 Hans E. Laux: "Der große Pilzführer, Editura Kosmos, Halberstadt 2001,  ISBN 978-3-440-14530-2
 Axel Meixner: "Chemische Farbreaktionen von Pilzen", Editura J. Cramer, Lehre 1975
 Meinhard Michael Moser: " Röhrlinge und Blätterpilze - Kleine Kryptogamenflora Mitteleuropas", ediția a 5-ea, vol. 2, Editura Gustav Fischer, Stuttgart 1983
 Linus Zeitlmayr: "Knaurs Pilzbuch", Editura Droemer Knaur, München-Zürich 1976,  ISBN 3-426-00312-0

Legături externe

 Lactarius chrysorrheus, film 1
 Lactarius chrysorrheus, film 2

Lactarius
Micoriză
Ciuperci necomestibile
1791 în știință

Lactarius chrysorrheus


Le district du palais de justice du comté de Chenango (Chenango County Courthouse District) est un district historique américain qui comprend un palais de justice historique situé dans la cité de Norwich dans le comté de Chenango, dans l'État de New York. Il comporte 45 bâtiments contributifs et comprend deux parcs, des bâtiments gouvernementaux, ainsi que des bâtiments culturels et commerciaux. Les bâtiments notables comprennent le palais de justice du comté de Chenango (), le bureau du shérif (), le bureau du greffier du comté (), l'église First Baptist (), le bâtiment Maurice S. Ireland (), l'hôtel Old Norwich, l'hôtel de ville (), et le dépôt ferroviaire Erie-Lackawanna (). Il se trouve aussi dans le district le , répertorié séparément.

Il a été ajouté au registre national des lieux historiques en 1975.

Notes et références

Palais de justice du comté de Chenango
Palais de justice inscrit au Registre national des lieux historiques
Registre national des lieux historiques en 1975
Comté de Chenango

District du palais de justice du comté de Chenango


Biserica "Sfântul Nicolae" - Negustori din București este un monument istoric aflat pe teritoriul municipiului București. În Repertoriul Arheologic Național, monumentul apare cu codul 179132.122.

Note

Monumente istorice din București
Biserici pictate de Gheorghe Tattarescu

Biserica „Sfântul Nicolae” - Negustori din București


Samsung Galaxy S5 peti je Samsungov uređaj iz serije Galaxy S kojeg pokreće operacijski sustav Android. Predstavljen je 24. veljače 2014. godine na Mobile World Congressu u Barceloni, Španjolskoj. Izašao je 11. travnja 2014. godine u 150 zemalja, kao nasljednik Galaxyja S4. Uređaj je izvorno izdan s Androidom 4.4.2 KitKat, a primio je nadogradnju na Android 6.0.1 Marshmallow.

Hardver

Samsung Galaxy S5 bio je dostupan u četiri boje - crnoj, plavoj, ružičastoj i bijeloj.

Uređaj je napravljen od plastike i dimenzija 143 x 72,5 x 8,2 mm. Super AMOLED zaslon uređaja veličine je 5,1 inča (130 mm) i rezolucije 1920×1080 piksela. Ispod zaslona nalazi se tipka početnog zaslona s ugrađenim čitačem otiska prsta i dvije kapacitivne tipke - "natrag" i "nedavne aplikacije".

Galaxy S5 pogoni četverojezgreni Soc Snapdragon 801 takta 2,5 GHz, a na nekim tržištima postoji i inačica s osmojezgrenim SoC-om Exynos 5422. Dolazi sa 16 ili 32 GB pohrane i 2 GB RAM-a. Obje inačice podržavaju microSD kartice do 128 GB.

Uređaj nosi IP67 certifikat otpornosti na vodu i prašinu što omogućuje njegovo uranjanje u jedan metar vode do 30 minuta.

Galaxy S5 sadrži 16-megapikselnu kameru koja podržava HDR, snimanje videozapisa u 4K rezoluciji u 30 sličica po sekundi ili snimanje u 1080p rezoluciji u 60 sličica po sekundi. Podržane su i usporene snimke u 720p rezoluciji u 120 sličica po sekundi. Pokraj bljeskalice nalazi se senzor otkucaja srca.

Na vrhu uređaja nalaze se priključak za slušalice i infracrveni odašiljač.

Uređaj napaja litij-ionska baterija veličine 2.800 mAh koju je moguće ukloniti iz uređaja. Podržava bežično punjenje pomoću standarda Qi.

Inačice
 SM-G800 (Mini)
 SM-G870A (Active)
 SM-G900A (AT&T)
 SM-G900F (International)
 SM-G900FD (Duos)
 SM-G900H (HSPA)
 SM-G900P (Sprint)
 SM-G900T(LTE-A)
 SM-G900V (Verizon)
 SM-G900W8 (Canada)
 SM-G900S(SKT LTE-A)
 SM-G906S(SKT Broadband LTE-A)
 SM-G900K(Olleh LTE-A)
 SM-G906K(Olleh Broadband LTE-A)
 SM-G900L(LGU+ LTE-A)
 SM-G906L(LGU+ Broadband LTE-A)
 SM-G903F (Neo)
 SM-G900R4 (US Cellular)

Izvori

Vanjske poveznice

S5

Samsung Galaxy S5


Eta Elizabeth Banda (Malawi, 1949) é uma ex-política do Malawi que foi Ministra das Relações Exteriores do país de 2009 a 2011. Antes de ingressar na política, trabalhou como profissional de saúde e administradora universitária.

Biografia
Banda estudou na faculdade de enfermagem do Malawi e depois trabalhou nessa profissão por algum tempo. Posteriormente, ela prosseguiu com seus estudos, inicialmente na África do Sul e depois nos Estados Unidos, onde se formou com mestrado em enfermagem pela Universidade de Boston. Mais tarde, ela completou um doutorado na Universidade de Maryland. No seu regresso ao Malawi, Banda tornou-se membra do corpo docente da Escola de Enfermagem Kamuzu em Lilongwe, que faz parte da Universidade do Malawi. Sua pesquisa se concentrou no planejamento de políticas de saúde no Malawi e na região da África Austral, e atuou no conselho editorial do African Journal of Midwifery. Ela acabou sendo nomeada reitora da faculdade, e mais tarde serviu como vice-diretora e diretora.

Carreira
Banda foi eleita para a Assembleia Nacional do Malawi nas eleições gerais de 2009, representando o Partido Democrático Progressista (DPP) no distrito eleitoral de Nkhata Bay South. Quando o presidente Bingu wa Mutharika formou seu novo gabinete em junho de 2009, ela foi nomeada Ministra das Relações Exteriores. Ela se tornou a terceira mulher a ocupar o cargo, depois de Lilian Patel e Joyce Banda. Em abril de 2011, Banda expulsou Fergus Cochrane-Dyet, o alto comissário do Reino Unido para o Malawi, após o vazamento de um telegrama diplomático no qual ele criticava o presidente wa Mutharika. Sua decisão foi tomada com o conhecimento do presidente, e ela afirmou que preferia renunciar ao cargo de ministra das Relações Exteriores do que ver seu presidente insultado impunemente. Em agosto de 2011, no entanto, o presidente wa Mutharika decidiu demitir todo o seu gabinete. Quando foi reconstituído no mês seguinte, em 7 de setembro de 2011, Banda foi omitida. Desde dezembro de 2012, Banda vive no exterior, no Reino Unido, onde ocupa um cargo sênior em uma instituição de caridade educacional.

Pessoas vivas
Nascidos em 1949
!Mais Teoria da História na Wiki (Wikiconcurso de edição)

Etta Banda


El Torneo de Auckland 2012 fue un torneo de tenis jugado en cancha dura, perteneciente a la serie ATP World Tour 250, que se disputó en Auckland (Nueva Zelanda), en el ASB Tennis Centre desde el 9 al 14 de enero. Por parte de la WTA es un torneo de talla international que lleva por nombre ASB Clasic Open y es celebrado una semana antes que el masculino; en esta ocasión se celebró del 2 al 8 de enero.

Campeones
 Individuales masculinos:  David Ferrer derrotó a  Olivier Rochus por 6-3, 6-4.

 Individuales femeninos:  Jie Zheng derrotó a  Flavia Pennetta por 6-2, 3-6, 2-0(retiro).

 Dobles masculinos:  Oliver Marach /  Alexander Peya derrotaron a  Frantisek Cermak /  Filip Polasek por 6-3, 6-2.

 Dobles femenino:  Andrea Hlavackova /  Lucie Hradecka derrotaron a  Flavia Pennetta /  Julia Goerges por 6-7(4-7), 6-2, [10-7].

Cabezas de serie
Se muestra el número de ubicación, la ronda máxima alcanzada, el rival y el marcador. El torneo cuenta con 8 series

Cabezas de serie (individuales masculinos)

Véase también
 Torneos ATP en 2012
 Torneos WTA en 2012

Enlaces externos
 Página oficial
 ATP Tennis

Torneo de Auckland 2012

Torneo de Auckland 2012


NGC 6517 je kuglasti skup u zviježđu Zmijonoscu.

Izvori

Vanjske poveznice

  Hartmut Frommert: Revidirani Novi opći katalog
  Izvangalaktička baza podataka NASA-e i IPAC-a
  Astronomska baza podataka SIMBAD
   VizieR
 DSS-ova slika NGC 6517
  Auke Slotegraaf: NGC 6517 Deep Sky Observer's Companion
  NGC 6517  DSO-tražilica
  Courtney Seligman: Objekti Novog općeg kataloga: NGC 6500 - 6549

6517

NGC 6517


Metanefrinele reprezintă un grup de molecule compus din metanefrină și normetanefrină.

Un articol în Journal of the American Medical Association din 2002 a indicat că măsurarea în plasmă a nivelului de metanefrine libere este cel mai bun instrument în diagnosticul feocromocitomului, un neoplasm corticosuprarenal.

Note

Pages with unreviewed translations
Fenetilamine

Metanefrine


داني الشبح  هو مسلسل رسوم متحركة أمريكي من إنتاج بوتش هارتمان على نكلوديون. تم إنتاجه من قبل استوديوهات بيليونفورد وتوزيعه من قبل نيلفانا، وهي شركة رسوم متحركة كندية، وتلفزيون باراماونت. يتبع المسلسل لقصة فتى يتحول إلى نصف إنسان-نصف شبح، وذلك بعد تعرضه لحادث في بوابة بين عالم البشر و"منطقة الأشباح"، ويأخذ على عاتقه مهمة إنقاذ مدينته والعالم من هجوم الأشباح باستخدام القوى الخارقة. ويساعده في مغامراته صديقاه المفضلين سالي وطارق، ولاحقا من قبل أخته الأكبر سعاد، وهم الوحيدون الذي يعرفون بأمر حياته المزدوجة.

عرضت الحلقة الأولى في 3 أبريل 2004 وانتهى في 24 أغسطس 2007، بما مجموعه 53 حلقة في ثلاثة مواسم. تلقى المسلسل إشادة من النقاد والجمهور، ووجه الثناء في المقام الأول إلى طاقم الممثلين والقصة والمواضيع التي تأثرت بالقصص المصورة. وقد ذكر هارتمان نفسه أن المسلسل قد يكون أكثر أعماله شعبية، رغم عمره الإنتاجي القصير نسبيا مقارنة بمسلسل الوالدان السحريان. أنتجت من المسلسل ألعاب فيديو وإصدارات فيديو منزلية، وكذلك ألعاب ومختلف البضائع الأخرى .

القصة
قصة داني الشبح هي أن هناك فتى يدعى داني ولديه صديقان هما طارق وسالي، أما داني فله أبوان مشغولان بمحاربة الأشباح ، وكلا الوالدان يقومان بصناعة أجهزة تساعدهما في القضاء على الاشباح وذات ليلة صنع أبوه جهازا كي يرى الاشباح ولكنه فشل كالعادة فأخذ داني يتفحصه هو وأصدقائه، وفجاة ضغط على الزر الخطأ فتحول داني إلى نصف فتى ونصف شبح ويلاقي داني في حياته العديد من الاشباح ومهمته القضاء عليهم.

الشخصيات

الشحصيات الرئيسية
 داني فلتة (Danny Fenton)
 سالي تحفة (Sam Manson)
 طارق الفولي (Tucker Foley)
 سعاد فلتة (Jazz Fenton)
 الأب (Jack Fenton)
 الأم (Maddie Fenton)

شخصيات أخرى
 عضل (Dash Baxter)
 أستاذ شلبي (Mr. Lancer)

الأصوات العربية
 كريم الحسيني (داني فلتة)
 شادي خفاجة (طارق الفولي)
 لمياء عبد الحميد (سالي تحفة)
 رشا جابر (سعاد فلتة)
 عمرو عبد العزيز (الأب)
 سلوى عبد الوهاب (الأم)
 أحمد زاهر (أستاذ شلبي)
 معوض إسماعيل (عونى)
 كمال عطية (عضل)

مصادر

وصلات خارجيّة

أبطال خارقون أطفال
برامج تلفزيونية باللغة الإنجليزية
برامج تلفزيونية تقع أحداثها في كولورادو
برامج تلفزيونية حولت إلى ألعاب فيديو
برامج تلفزيونية حولت إلى قصص مصورة
برامج مراهقة خارقة تلفزيونية
عروض تلفزيونية تقع أحداثها في كاليفورنيا
عروض رسوم متحركة تلفزيونية أمريكية تتميز بشخصيات مجسمة
مسلسلات أطفال تلفزيونية أمريكية في عقد 2000
مسلسلات أمريكية انتهت في 2007
مسلسلات تلفزيونية أمريكية بدأ عرضها في 2004
مسلسلات تلفزيونية أمريكية بدأ عرضها في 2007
مسلسلات تلفزيونية أنتجت في تورونتو
مسلسلات تلفزيونية خيالية علمية كوميدية أمريكية في عقد 2000
مسلسلات تلفزيونية رسوم متحركة أمريكية في عقد 2000
مسلسلات تلفزيونية علمية خيالية أمريكية في عقد 2000
مسلسلات تلفزيونية عن شبح
مسلسلات تلفزيونية كندية انتهت في 2004
مسلسلات تلفزيونية كندية انتهت في 2007
مسلسلات خيال علمي رسوم متحركة تلفزيونية أمريكية للأطفال
مسلسلات رسوم متحركة تلفزيونية أمريكية في عقد 2000
مسلسلات رسوم متحركة تلفزيونية عن الصداقة
مسلسلات رسوم متحركة تلفزيونية عن العوائل
مسلسلات رسوم متحركة تلفزيونية عن المراهقة
مسلسلات رسوم متحركة تلفزيونية كوميدية أمريكية للأطفال
مسلسلات رسوم متحركة حركة تلفزيونية أمريكية للأطفال
مسلسلات رسوم متحركة خارقة تلفزيونية أمريكية للأطفال
مسلسلات رسوم متحركة خيالية علمية كوميدية تلفزيونية أمريكية للأطفال
مسلسلات رسوم متحركة درامية تلفزيونية أمريكية للأطفال
مسلسلات رسوم متحركة فنتازية علمية تلفزيونية أمريكية للأطفال
مسلسلات رسوم متحركة مدبلجة للعربية
مسلسلات رسوم متحركة مدرسية تلفزيونية أمريكية للأطفال
مسلسلات رسوم متحركة مغامرات تلفزيونية أمريكية للأطفال
مسلسلات رعب تلفزيونية أمريكية في عقد 2000
مسلسلات رعب رسوم متحركة تلفزيونية أمريكية للأطفال
مسلسلات فانتازيا تلفزيونية أمريكية
نكتونز

داني الشبح


An Macodes cominsii in uska species han Liliopsida nga syahan ginhulagway ni Robert Allen Rolfe, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Robert Allen Rolfe. An Macodes cominsii in nahilalakip ha genus nga Macodes, ngan familia nga Orchidaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Macodes

Macodes cominsii


Kapadokya, 60 milyon yıl önce Erciyes, Hasandağı ve Göllüdağ'ın püskürttüğü lav ve küllerin oluşturduğu yumuşak tabakaların milyonlarca yıl boyunca yağmur ve rüzgâr tarafından aşındırılmasıyla ortaya çıkan bölgedir.

Etimoloji
Kapadokya adı en eski M.Ö. 6. yüzyılda Pers kaynaklarında görülür. Katpatuka olarak geçen bu ismin kaynağı belirsizdir. Bazı uzmanlar Luvi dilinde "Alçak Ülke" anlamına geldiğini öne sürmüşlerdir. Ama daha sonraki araştırmalar "aşağı, aşağıda" anlamına gelen "katta" zarfının Hititçe olduğunu, Luvi karşılığının ise "zanta" olduğunu göstermektedir.

Persçe "İyi Atlar Ülkesi" geldiği söylense de Fotoğraf Sanatçısı Ozan Sağdıç, 12 Eylül döneminde generallerin Kapadokya ismini Yunanca olduğu için yasaklayacaklarını öğrenince bu deyimi uydurduğunu açıklamıştır. Ayrıca Pers dilinde "iyi atlar ülkesi" anlamına gelen kelime "Huv-aspa" diye geçer.

Tarihçe

İnsan yerleşimi Paleolitik döneme kadar uzanmaktadır. Hititler'in yaşadığı topraklar daha sonraki dönemlerde Hristiyanlığın en önemli merkezlerinden biri olmuştur. Kayalara oyulan evler ve kiliseler, bölgeyi Roma İmparatorluğu'nun baskısından kaçan Hristiyanlar için devasa bir sığınak haline getirmiştir.

Coğrafyacı Strabo, Roma İmparatoru Agustus döneminde yazılan ''Geographika'' (Coğrafya-Anadolu XII. XIII, XIV) adlı kitabında Kapadokya'nın sınırlarından da bahseder. Bu tarife göre Kapadokya, güneyde Toros Dağları, batıda Aksaray, doğuda Malatya ve kuzeyde Karadeniz' e kadar uzanmaktaydı. Günümüzde ise, Kapadokya olarak adlandırılan bölge, coğrafi oluşumlarının 250 km²lik bir alanda yoğunlaşmış, başta Nevşehir olmak üzere Kırşehir, Niğde, Aksaray ve Kayseri illerine yayılmış bir bölgedir. En çok ziyaret edilen bölgeler ise; Uçhisar, Göreme, Avanos, Ürgüp, Derinkuyu, Kaymaklı ve Ihlara' dır.

Kapadokya bölgesi, doğa ve tarihin bütünleştiği bir yerdir. Coğrafi olaylar Peribacaları'nı oluştururken, tarihi süreçte, insanlar da bu peribacalarının içlerine evler, kiliseler ve manastırlar oymuş bunları fresklerle süsleyerek binlerce yıllık medeniyetlerin izlerini günümüze taşımıştır. İnsan yerleşimlerinin Paleolitik döneme kadar uzandığı Kapadokya'nın yazılı tarihi Hititlerle başlar. Tarih boyunca ticaret kolonilerini barındıran ve ülkeler arasında ticari ve sosyal bir köprü kuran Kapadokya, İpek Yolu'nun da önemli kavşaklarından biridir.

MÖ 12. yüzyılda Hitit İmparatorluğu'nun çöküşüyle bölgede karanlık bir dönem başlar. Bu dönemde Asur ve Frigya etkileri taşıyan geç Hitit Kralları bölgeye egemen olur. Bu Krallıklar MÖ 6. yüzyıldaki Pers işgaline kadar sürer.

MÖ 332 yılında Büyük İskender Persleri yenilgiye uğratır, ama Kapadokya'da büyük bir dirençle karşılaşır. Bu dönemde Kapadokya Krallığı kurulur. MÖ 3. yüzyıl sonlarına doğru Romalıların gücü bölgede hissedilmeye başlar. MÖ 1. yüzyıl ortalarında Kapadokya Kralları, Romalı generallerin gücüyle atanmakta ve tahttan indirilmektedir. MS 17 yılında son Kapadokya kralı ölünce bölge Roma'nın bir eyaleti olur.

MS 3. yüzyılda Kapadokya'ya Hristiyanlar gelir ve bölge onlar için bir eğitim ve düşünce merkezi olur. 303-308 yılları arasında Hristiyanlara uygulanan baskılar iyice artar. Fakat Kapadokya baskılardan korunmak ve Hristiyan öğretiyi yaymak için ideal bir yerdir. Derin vadiler ve volkanik yumuşak kayalardan oydukları sığınaklar Romalı askerlere karşı güvenli bir alan oluşturur.

4. yüzyıl, daha sonra "Kapadokya'nın Babaları" olarak adlandırılan insanların, dönemi olur. Fakat bölgenin önemi, III. Leon'un ikonları yasaklamasıyla doruk noktasına ulaşır. Bu durum karşısında, ikon yanlısı bazı kişiler bölgeye sığınmaya başlar. İkonoklazm hareketi yüz yıldan fazla sürer (726-843). Bu dönemde birkaç Kapadokya kilisesi İkonoklazm etkisinde kaldıysa da, ikondan yana olanlar burada rahatlıkla ibadetlerini sürdürdüler. Kapadokya manastırları bu devirde oldukça gelişir.

Yine bu dönemlerde, Anadolu'nun Ermenistan'dan Kapadokya'ya kadar olan Hristiyan bölgelerine Arap akınları başlar. Bu akınlardan kaçarak bölgeye gelen insanlar bölgedeki kiliselerin tarzlarının değişmesine sebep olur. 11. ve 12. yüzyıllarda Kapadokya Selçuklu Hanedanının eline geçer. Bu ve bunu takip eden Osmanlı zamanlarında bölge sorunsuz bir dönem geçirir. Bölgedeki son Hristiyanlar 1924-26 yıllarında yapılan mübadeleyle, arkalarında güzel mimari örnekler bırakarak Kapadokya'yı terk ettiler.

Jeolojik oluşumu

60 milyon yıl önce 3. Jeolojik devirde Toroslar yükseldi. Kuzeydeki Anadolu Platosu'nun sıkışmasıyla yanardağlar faaliyete geçti. Erciyes, Hasandağı ve ikisinin arasında kalan Göllüdağ, bölgeye lavlar püskürttü. Platoda biriken küller yumuşak bir tüf tabakası oluşturdu. Tüf tabakasının üzeri yer yer sert bazalttan oluşan ince bir lav tabakasıyla örtüldü. Bazalt çatlayıp parçalara ayrıldı. Yağmurlar çatlaklardan sızıp yumuşak tüfü aşındırmaya başladı. Isınan ve soğuyan hava ile rüzgârlar da oluşuma katıldı. Böylece sert bazalt kayasından şapkaları bulunan koniler oluştu. Bu değişik ve ilginç biçimli kayalara halk bir ad yakıştırdı: "Peri bacası".

Bazalt örtüsü olmayan tüf tabakları ise erozyonla vadilere dönüştü. İlginç şekilli oluştu. Daha sonraları insan eli, emeği ve duygusu işe koyuldu. Dokuz-on bin yıl öncesine ait yerleşimlerden ilk Hristiyanların kayalara oydukları kiliselere, büyük ve güvenli yer altı kentlerine kadar uzun bir dönemde büyükana bir uygarlık yaratıldı.

Turizm

Avanos, Ürgüp, Göreme, Akvadi, Uçhisar ve Ortahisar Kaleleri, El Nazar Kilisesi, Aynalı Kilise, Güvercinlik Vadisi, Derinkuyu, Kaymaklı, Özkonak Yeraltı Şehirleri, Ihlara Vadisi, Selime Köyü, Çavuşin, Güllüdere Vadisi, Paşabağ-Zelve Anapınar Köyü belli başlı görülmesi gereken yerlerdir. Kayalara oyulmuş geleneksel Kapadokya evleri ve güvercinlikler yörenin özgünlüğünü gösterirler. Bu evler 19. yüzyılda yamaçlara ya kayalardan ya da kesme taştan inşa edilmişlerdir. Bölgenin tek mimarı malzemesi olan taş yörenin volkanik yapısından dolayı ocaktan çıktıktan sonra yumuşak olduğundan çok rahat işlenebilmekte ancak hava ile temas ettikten sonra sertleşerek çok dayanıklı bir yapı malzemesine dönüşmektedir. Kullanılan malzemenin bol olması ve kolay işlenebilmesinden dolayı yöreye has olan taş işçiliği gelişerek mimari bir gelenek halini almıştır. Gerek avlu gerekse ev kapılarının malzemesi ahşaptır. Kemerli olarak yapılmış kapıların üst kısmı stilize sarmaşık veya rozet motifleriyle süslenmiştir. Yöredeki güvercinlikler 19. yüzyılın sonları, 18. yüzyılda yapılmış küçük yapılardır. Güvercinliklerin yüzeyi yöresel sanatçılar tarafından zengin bezemeler, kitabeler ile süslenmişlerdir. Bölge şarapçılık ve üzüm yetiştiriciliği ile de ünlüdür.

Resim galerisi
Kapadokya

Ayrıca bakınız
 Peribacaları
 Göreme Tarihî Millî Parkı
 Dünya Mirasları

Kaynakça
 Sözen, Metin (ed.). Kapadokya. Ayhan Şahenk Vakfı, 1998. ISBN 975-6868-00-7

Dış bağlantılar
 Nevşehir belediyesi
 Kapadokya'nın uydudan görünüşü Google Maps

Türkiye'deki Dünya Mirasları
Türkiye'deki antik bölgeler

Kapadokya


William Gilmour Leburn ( - ) est un directeur d'entreprise britannique et député conservateur de Kinross et du West Perthshire de 1955 à 1963. Il sert dans le gouvernement de Harold Macmillan en tant que sous-secrétaire d'État pour l'Écosse ; sa mort soudaine ouvre la voie au successeur de Macmillan, Sir Alec Douglas-Home pour revenir à la Chambre des communes.

Jeunesse
Leburn fait ses études à Gateside Village School, puis à Strathallan School, une école indépendante dans le Perthshire. Au lieu d'aller à l'université, il devient apprenti menuisier pour Gateside Mills Co. Ltd., avec laquelle sa famille a des liens.

Service de guerre
Au début de la Seconde Guerre mondiale, Leburn devient officier des transmissions de la brigade de la  brigade d'infanterie de la  division des Highlands, qui sert en France. En 1941, il est nommé officier d'état-major de la brigade, et combat à El Alamein où il est grièvement blessé : il passe deux ans à l'hôpital pour se rétablir. Quand bien, il rejoint le Staff College, Camberley, où il est promu au grade de major. Pendant la guerre, Leburn est mentionné dans les dépêches à deux reprises.

Activité politique
Une fois démobilisé, Leburn retourne à la Gateside Mills Company, où il entre dans la direction. Il devient politiquement actif dans le parti unioniste, et en 1948 est élu au Conseil du comté de Fife. Il apprécie la vie au Conseil et est vice-organisateur en 1951-1952. Leburn est choisi pour succéder à William McNair Snadden comme candidat unioniste pour Kinross et West Perthshire lorsque Snadden ne se représente pas aux élections générales de 1955. Leburn gagne facilement ce qui est une place sûre.

Son discours inaugural appelle à l'utilisation de plus petits bus avec chauffeur dans les zones rurales. Leburn est fidèle au gouvernement d'Anthony Eden sur la crise de Suez, signant une motion qui loue la politique du ministre des Affaires étrangères tout en condamnant l'attitude du gouvernement des États-Unis. Il devient populaire auprès des députés conservateurs et est secrétaire parlementaire privé de John Maclay (le secrétaire d'État pour l'Écosse) à partir de 1957.

Cabinet ministériel
Après les élections générales de 1959, Leburn est intégré au gouvernement en tant que sous-secrétaire d'État à l'Ecosse. Il a des responsabilités spécifiques pour l'agriculture, la sylviculture et la pêche, ce qui l'amène à intervenir pour tenter de résoudre un différend entre les pêcheurs écossais sur l'île de Lewis en 1961. À partir de septembre 1962, Leburn passe à la planification, au logement et à l'industrie.

Leburn est décédé subitement d'une crise cardiaque alors qu'il se trouvait dans son pavillon de chasse à Lochmore près de Lairg, Sutherland en août 1963, à l'âge de 50 ans . Son siège est à l'époque le siège conservateur et unioniste le plus sûr d'Écosse. L'association locale choisit comme successeur George Younger, mais la nomination du comte de Home en tant que premier ministre nécessite qu'il siège à la Chambre des communes. Home renonce à sa pairie en vertu de la Peerage Act 1963, et Younger accepte de renoncer à sa candidature au siège.

Références

Liens externes

Député du Parti unioniste (Écosse)
Député du 42e Parlement du Royaume-Uni
Député du 41e Parlement du Royaume-Uni
Représentant de l'Écosse à la Chambre des communes
Militaire britannique de la Seconde Guerre mondiale
Décès en août 1963
Naissance en juillet 1913
Décès à 50 ans

Gilmour Leburn


An Carex macrocephala in uska species han Liliopsida nga ginhulagway ni Carl Ludwig von Willdenow ngan Spreng.. An Carex macrocephala in nahilalakip ha genus nga Carex, ngan familia nga Cyperaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Mga sumpay ha gawas

Carex

Carex macrocephala


Elephantulus intufi es una especie de mamífero afroterio del orden Macroscelidea. Se encuentra en Angola, Botsuana, Namibia y Sudáfrica. Sus hábitats naturales son matorrales secos subtropicales o tropicales y los desiertos cálidos.

Referencias

Enlaces externos

intufi
Afroterios del África subsahariana
Fauna endémica de África Austral
Vertebrados descritos en 1836
Taxones descritos por Andrew Smith

Elephantulus intufi


تافراوت، بلدية بدائرة شلالة العذاورة ولاية المدية الجزائرية.

الموقع الجغرافي
تبعد عن شلالة العذاورة بمسافة 6 كم شمالا على الطريق الوطني رقم 18B نحو الجزائر العاصمة

تافراوت، (بالأمازيغية : ⵜⴰⴼⵔⴰⵡⵜ) مدينة سياحية صغيرة على الطراز المعماري التقليدي، تقع على بعد حوالي 130 كلم جنوب الجزائر العاصمة، وحوالي 80 كلم جنوب شرق المدية.
هذه البلدة الصغيرة، التي يبلغ عددسكانها أقل من 10000 نسمة، لديها موقع جغرافي جميل ورائع في قلب سلسلة جبال التيطري مما جعلها في موقع مثالي بالمقارنة مع قرى أخرى في المنطقة.

(معنى كلمة تافراوت في الأمازيغية تعني خشبة محفورة في وسطها، توضع بين مرتفعين أو جانبي وهدة أو مسيل لإيصال الماء من جهة إلى أخرى وتطلق أيضا على الميزاب الذي يصرف مياه الأمطار عن السطوح وكذلك على خشبة يحفر وسطها طولا مع ترك حاجزين في رأسها لغرس بعض الزهور المنزلية الجميلة.كاماتتمتع بمياهاهالعدبة كمافيها 2فقط من الحلات

المصادر

أماكن مأهولة في ولاية المدية
تافراوت

تافراوت (ولاية المدية)


E2 (virus hepatitis C) es una proteína estructural viral en la hepatitis C, entre otros virus, incluyendo el VPH.

Referencias

Enlaces externos

Proteína estructural viral

E2 (VHC)