Özbekistan, resmî adıyla Özbekistan Cumhuriyeti (Özbekçe: Oʻzbekiston Respublikasi), Orta Asya'da bir ülkedir. Yedi bağımsız Türk devletinden biridir. Kuzeyde Kazakistan, kuzeydoğuda Kırgızistan, güneydoğuda Tacikistan, güneyde Afganistan ve güneybatıda Türkmenistan ile komşudur. Lihtenştayn ile birlikte sadece denize kıyısı olmayan ülkelere sınırı bulunan iki ülkeden biridir. Seküler ve üniter bir cumhuriyet olan Özbekistan 12 il ve bir özerk cumhuriyete (Karakalpakistan) ayrılmıştır. Başkenti Taşkent'tir. Ülke tarihî önemi ve stratejik konumu nedeniyle zengin bir kültürel mirasa sahiptir. Halkın %85'i Özbekçe konuşur. Rusça, yönetimde ve ülkenin farklı etnik grupları arasında ortak dil olarak kullanılmaktadır. Ayrıca Tacik ve Kazak azınlıklar bulunur. Ülkede İslam en yaygın dindir, bunu %5 ile Rus Ortodoksluğu takip eder. Müslümanların çoğu Hanefilik mezhebindendir.

Günümüz Özbekistan toprakları antik dönemde İran dillerinin konuşulduğu Mâverâünnehir ve Turan bölgelerinin parçasıydı. Kaydedilmiş ilk yerleşimciler olan Doğu İran kökenli İskitler; MÖ 8-6. yüzyıllarda Harezm, Baktriya ve Soğdya bölgelerinde, MÖ 3-MS 6. yüzyıllarda ise Fergana ve Margiyana bölgelerinde egemenlik kurdular. Bölge 7. yüzyıldaki, Müslümanların İran'ı fethine kadar Pers Ahameniş İmparatorluğu, Grek-Baktriya Krallığı, Part İmparatorluğu ve Sasani İmparatorluğu'nun parçası oldu. Fethin ardından İslam bölgede yayıldı. Aynı dönemde Semerkant, Hive ve Buhara gibi şehirler İpek Yolu sayesinde zenginleşti. İslam'ın Altın Çağı'nda Buhârî, Tirmizî, Birûni ve İbn-i Sina gibi dönemin önde gelen bilim ve ilim adamları bu şehirlerde yetişti. 13. yüzyılda, bölgeye hâkim olan Harezmşahlar Orta Asya'nın tümü ile birlikte Moğol istilalarına yenik düştü. Moğol ordularına katılmış olan Türk boyları bölgeye yerleşerek Özbekistan'ı Türkleştirdiler. 14. yüzyılda kurulan Timur İmparatorluğu'nun başkenti Semerkant, Uluğ Bey devrinde önemli bir bilim merkezi hâline geldi. Bu dönem tarihçiler tarafından Timurlu Rönesansı olarak tanımlanır. İmparatorluk 16. yüzyılda Özbek Şeybanîler tarafından yıkıldı ve bölgede Buhara, Hokand ve Hive hanlıkları kuruldu. Timurlu hanedanından Babür, Hindistan üzerinde egemenlik kurdu.

19. yüzyılda Orta Asya Rus İmparatorluğu'nun kontrolüne geçti. Taşkent bu dönemde Rus Türkistanı'nın başkenti oldu. Sovyetler Birliği 1924'te Sovyet Orta Asyası'nı parçalayarak Özbekistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'ni kurdu. Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından 1991'de Özbekistan Cumhuriyeti ilan edildi.

Ülkeyi kuruluşundan 2016'ya dek yönetmiş olan İslam Kerimov döneminde Özbekistan'ın insan hakları ve bireysel özgürlükler konusunda politikaları uluslararası kuruluşlar tarafından ağır biçimde eleştirildi. Ancak Kerimov'un 2016'daki ölümünün ardından yeni cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev ülkede yaygın olan pamuk köleliği ve çocuk işçiliği konularında reformlara girişti. Serbest ekonomiye geçiş için çalışmalar başlattı ve Özbekistan'ın komşularıyla ilişkileri iyileşti. Uluslararası Af Örgütü 2017/18'de önceki dönemdeki baskıcı uygulamaların ve hukuksuzlukların sadece kalıntılarının kaldığını raporladı. 2020 BM raporu da iyileşmelerin gerçekleştiğini doğruladı.

Özbek ekonomisi hâlen serbest piyasa ekonomisine geçiş sürecindedir. Ülkenin dış ticaret politikası ithal ikamesine (ithalat ürünlerinin yurt içinde üretilmesi) dayanır. Özbekistan dünyanın en büyük pamuk ihracatçılarından biridir. Sovyet Dönemi'nden kalan dev enerji üretim tesisleri ve doğal gaz kaynakları ülkenin Orta Asya'daki en büyük elektrik üreticisi olmasını sağlamıştır. Ülke Türk Konseyi, TÜRKSOY, BDT, OSCE, BM ve Şanghay İşbirliği Örgütü üyesidir.

Tarih

Özbekistan Tarihi
Orta Asya'da yaşadığı bilinen ilk insanlar, MÖ 1. binyılda bugün Özbekistan olarak bilinen yerin kuzey otlaklarından gelen İskitlerdi. Bu göçebeler bölgeye yerleştiklerinde nehirler boyunca geniş bir sulama sistemi inşa ettiler. Bu dönemde Buhara ve Semerkant gibi şehirler yönetim ve yüksek kültür merkezleri olarak ortaya çıktı. MÖ 5. yüzyılda Baktriya ve Soğdya devletleri bölgeye hakim oldular.

Doğu Asya ülkeleri Batı ile ipek ticaretini geliştirmeye başlayınca, Pers şehirleri bu ticaretten yararlanarak ticaret merkezleri haline geldi. Maveraünnehir eyaletinde ve daha doğuda bugün Çin'in Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nde geniş bir şehir ve kırsal yerleşim ağını kullanan Soğdlu aracılar, bu İranlı tüccarların en zengini oldular. İpek Yolu olarak bilinen yerdeki bu ticaretin bir sonucu olarak Buhara ve Semerkant sonunda son derece zengin şehirler haline geldi ve zaman zaman Maveraünnehir, antik çağın en etkili ve güçlü Pers eyaletlerinden biri oldu.

MÖ 327'de Makedon hükümdarı Büyük İskender, modern Özbekistan topraklarını içeren Pers İmparatorluğu'nun Sogdiana ve Baktriya eyaletlerini fethetti. Halk direnişi şiddetli olduğundan ve İskender'in ordusunun Makedonya Greko-Baktriya Krallığı'nın kuzeyi haline gelen bölgede batağa saplanmasına neden olduğundan, bu fetih İskender'e pek yardımcı olmadı. Krallık, MÖ 1. yüzyılda Yuezhi egemenliğindeki Kuşan İmparatorluğu ile değiştirildi. Yüzyıllar boyunca Özbekistan bölgesi, Part İmparatorluğu ve Sasani İmparatorluğu da dahil olmak üzere Pers imparatorluklarının kontrolünde kaldı. Daha sonra Eftalitler ve Göktürk halkları bölgede kontrolü sağladı.

Yedinci yüzyıldan itibaren Müslüman fetihleri, Arapların İslam'ı Özbekistan'a getirmelerine yardımcı oldu. Aynı dönemde İslam dini göçebe Türk halkları içinde yayılmaya başladı. Sekizinci yüzyılda, Ceyhun ve Seyhun nehirleri arasındaki bölge olan Maveraünnehir, Araplar tarafından fethedildi ve İslam'ın Altın Çağı'dan hemen sonra bir odak noktası haline geldi. Bu dönemde bilginlerin başarıları arasında trigonometrinin modern biçimine ulaşması, optikte, astronomide ve ayrıca şiir, felsefe, sanat, hat sanatındaki ilerlemeler vardı ve Müslüman Rönesansı bu bölgede yayıldı.

Dokuzuncu ve onuncu yüzyıllarda Maveraünnehir, Samanoğulları Devleti'ne dahil oldu. Daha sonra Maveraünnehir, Türklerin yönettiği Karahanlıların yanı sıra Selçuklular ve Karahıtayların kontrolüne geçti.

13. yüzyılda Cengiz Han yönetimindeki Moğol İmparatorluğu bölgeyi fethetti. Orta Asya'nın Moğol istilası Buhara, Semerkand, Ürgenç şehirlerinin işgalleri toplu katliamlara ve Harezmi'nin bazı bölümlerinin tamamen yerle bir edilmesi gibi benzeri görülmemiş bir yıkıma yol açtı.

Cengiz Han'ın 1227'de ölümünün ardından imparatorluğu dört oğlu ve aile üyeleri arasında paylaştırıldı. Maveraünnehir'in çoğunun kontrolü Cengiz Han'ın ikinci oğlu Çağatay Han'ın doğrudan soyundan gelenlerin elinde kaldı. Çağatay topraklarında düzenli bir ardıllık, refah ve iç barış hüküm sürdü ve Altın Orda Devleti kuruldu.

Bölgeye daha sonra Özbek Hanlığı ve Timur İmparatorluğu hakim oldu. Timur, fethettiği geniş topraklardan çok sayıda zanaatkâr ve bilgini başkenti Semerkant'ta bir araya getirerek, böylece imparatorluğuna zengin bir kültürü aşıladı. Onun hükümdarlığı ve soyundan gelenlerin hükümdarlığı sırasında, Semerkant'da ve diğer nüfus merkezlerinde çok çeşitli dini ve saray inşaat başyapıtları üstlenildi. Timur'un Torunu Uluğ Bey, dünyanın ilk büyük astronomlarından biriydi. Timurlu hanedanlığı döneminde Çağatay Türkçesi edebi bir dil olarak kabul gördü. Ali Şir Nevai 15.yy'da Herat şehrinde edebiyat faaliyetlerini sürdürdü.

Daha sonrasında ise bölge Rus İmparatorluğu tarafından işgal edilinceye kadar  Buhara Emirliği, Hive Hanlığı ve Hokand Hanlığı gibi devletlerin kontrolüne girdi. 1920'nin başlarında, Orta Asya sıkı bir şekilde Rusya'nın elindeydi ve Bolşeviklere karşı bazı erken direnişlere rağmen  Özbekistan ve Orta Asya'nın geri kalanı Sovyetler Birliği'nin bir parçası oldu. 27 Ekim 1924'te Özbek Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kuruldu. 1941'den 1945'e kadar 2. Dünya Savaşı sırasında Özbekistan'dan 1.433.230 kişi Kızıl Ordu'da Nazi Almanya'sına karşı savaştı.

Özbeklerin Tarihi
Özbek ulusu ilk olarak Cengiz Han'ın torunu Şiban'ın soyundan gelen Ebü'l-Hayr Han'ın önderliğinde Deşt-i Kıpçak'taki çeşitli Türk boyları ve kabilelerinin Özbek/Şeybani Hanlığı etrafında örgütlenmesiyle oluşmuştur. Hanlık, Ebü'l-Hayr Han'ın vefatından sonra bir süre karışıklık içinde kalmış ve Özbekler dağılmışlardır. Torunu ve Şah Budak'ın oğlu Şeybani Han, dağınık hâldeki Özbekleri birleştirmiş ve seferler düzenlemiştir. Timurlu Devleti'ndeki taht kavgalarından yararlanan Şeybani Han, Maveraünnehir ile Harezm'i ele geçirip Timurlu Devletini yıkmış ve Hanlığın başkentini Buhara'ya taşımıştır. Bundan sonra Timurlu halkı da Özbek ulusuna girmiş ve Deşt-i Kıpçak'tan gelen bu göçebe Özbekler Timurlu topraklarına yerleşmiştir, bu Türk topluluklarının kültürel etkileşimiyle günümüzdeki Özbekler teşkil olmuştur.

Bağımsız Özbekistan Devleti
Özbekistan, 20 Haziran 1990'da egemenliğini, 1 Eylül 1991'de bağımsızlığını ilan etmiştir. 29 Aralık 1991 tarihinde düzenlenen referandumla bağımsızlık ilanı onaylanmıştır. Özbekistan bağımsızlığını kazandıktan sonra gelişmiş ülkelerle özellikle ekonomik anlamda ilişkiler kurmuştur. Özbekistan zengin yer altı kaynaklarını diğer ülkelere satma imkânı bulmuştur. Özbekistan çok eskiye dayanan köklü devlet geleneği sayesinde bağımsızlığını kazandıktan kısa süre sonra Orta Asya'nın güçlü devleti hâline gelmiştir ve günümüzde de Orta Asya liderliği konusunda Kazakistan ile rekabet hâlindedir. Bağımsızlığından 2 Eylül 2016 tarihindeki ölümüne kadar devlet başkanlığını İslam Kerimov yürütmüştür. Bugün Özbekistan cumhurbaşkanlığı görevini, 4 Aralık 2016 tarihinde cumhurbaşkanı olarak seçilen Şevket Mirziyoyev yürütmektedir.

Coğrafya

Özbekistan 447.400 kilometre karelik bir alana sahiptir. Bölgeye göre dünyanın 56., nüfusa göre ise 40. büyük ülkesidir. Bağımsız Devletler Topluluğu ülkeleri arasında, bölgeye göre dördüncü ve nüfusa göre ikinci en büyük ülkedir.

Özbekistan 37° ve 46° Kuzey enlemleri ile 56° ve 74° Doğu boylamları arasında yer alır. Batıdan doğuya 1.425 kilometre ve kuzeyden güneye 930 kilometre uzanır. Kuzey ve kuzeybatıda Kazakistan ve Aralkum Çölü (eski adıyla Aral Denizi), güneybatıda Türkmenistan ve Afganistan, güneydoğuda Tacikistan ve kuzeydoğuda Kırgızistan ile sınır komşusu olan Özbekistan, Orta Asya'nın en büyük ülkelerinden biridir.

Özbekistan sıcak, kurak ve Denize kıyısı olmayan ülkeler'den biridir. Ayrıca, bir dizi endoreik havza içindeki konumu nedeniyle nehirlerinin hiçbiri denize çıkmaz. Topraklarının %10'undan daha azı, nehir vadilerinde ve vahalarda ve daha önce dünyanın en kötü çevre felaketlerinden birinde büyük ölçüde kurumuş olan Aral Denizi'nde yoğun bir şekilde ekilen sulu arazidir. Toprakların kalanı geniş bir araziyi kaplayan Kızılkum Çölü ve dağlardan oluşur. Özbekistan'da iklim karasaldır ve yılda çok az yağış beklenir (100-200 milimetre veya 3,9-7,9 inç). Ortalama yaz yüksek sıcaklığı 40 °C olma eğilimindeyken, ortalama kış düşük sıcaklığı -23 °C civarındadır.

Sirderya (Seyhun) ve Amuderya (Ceyhun) en önemli nehirleridir. Ayrıca, Surhanderya, Karaderya, Zerefşan, Kaşkaderya ve Narin deryaları da bulunmaktadır. En büyük gölü Aral'dır. Aral Gölü ayrıca, Sovyet dönemindeki yanlış tarım politikaları sonucunda bugün Özbekistan için büyük bir çevre felaketi doğurmuştur. Özbekistan'ın Aral Gölü'ne bitişik bölgesi olan Karakalpakistan'da yüksek tuzluluk ve toprağın ağır elementlerle kirlenmesi yaygındır. Ülkenin su kaynaklarının büyük bir kısmı, su kullanımının yaklaşık %84'ünü oluşturan ve yüksek toprak tuzluluğuna katkıda bulunan çiftçilik için kullanılmaktadır. Bölgede yoğun olarak görülen pamuk yetiştiriciliğinde yoğun pestisit ve gübre kullanımı toprak kirlenmesini daha da kötüleştirir.

Demografi

Diğer Orta Asya Türk Cumhuriyetlerinde olduğu gibi iklimi, yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve karasal iklimdir.

1996 CIA World Factbook verilerine göre Özbekistan etnik dağılımında Özbekler %80, Ruslar %5,5, Tacikler %5'lik orana sahiptir. Nüfusun %96'sı Müslüman'dır. Ülkede %2 oranında Ortodoks nüfus yaşamaktadır. %2 oranında diğer dinlere mensup insan bulunmaktadır.

Dil
Ülkenin resmi dili olan Özbekçe, Uygur diline yakın Türk dillerinden biridir ve her ikisi de Türk dil ailesinin Karluk grubuna ait bir Türk dilidir. Tek resmi ulusal dildir ve 1992'den beri resmi olarak Latin alfabesiyle yazılmaktadır.

1920'lerden önce Özbeklerin yazı diline Türki dili (Çağatay Türkçesi) de deniliyordu ve Nestâlik yazı stiliyle Arap alfabesi kullanılarak yazılıyordu. 1926'da Latin alfabesi tanıtıldı ve 1930'lar boyunca çeşitli revizyonlardan geçti. Son olarak, 1940 yılında, Kiril alfabesi Sovyet yetkilileri tarafından tanıtıldı ve Sovyetler Birliği'nin çöküşüne kadar kullanıldı.

Türk dil ailesinin Kıpçak grubuna ait olan ve dolayısıyla Kazakçaya daha yakın olan Karakalpakça, başta Karakalpakistan Cumhuriyeti olmak üzere yarım milyon kişi tarafından konuşulmakta ve bu topraklarda resmi bir statüye sahip olan bir dildir.

Din

Özbekistan laik bir ülkedir ve anayasasının 61. Maddesi, dini örgüt ve derneklerin devletten ayrı ve kanun önünde eşit olacağını belirtmektedir. Devlet, dini derneklerin faaliyetlerine müdahale edemez. Özbekistan halkı Sovyetler Birliği dönemleri diğer birlik üyeleri gibi devlet ateizmi içinde yaşamıştır. Bağımsızlığın ardından herkesin dininin özgürce yaşayacağı laik bir devlet haline gelmiştir.

2020 Pew Araştırma Merkezi projeksiyonuna göre, Özbekistan nüfusunun %97,1'inin Müslümandır ve Rus Ortodoks Hristiyanlar nüfusun %2,0'sini oluşturur. 1990'ların başında ülkede tahminen 93.000 Yahudi yaşıyordu.

Siyaset

Özbekistan'ın 1991'de Sovyetler Birliği'nden bağımsızlığını ilan etmesinin ardından bir seçim yapıldı ve 29 Aralık 1991'de İslam Kerimov Özbekistan'ın ilk Cumhurbaşkanı seçildi. 1994 yılında 16. Yüksek Sovyet'in aldığı bir kararla Âli Meclis (Parlamento veya Yüksek Meclis) seçimleri yapıldı. O yıl, Yüksek Sovyet'in yerini Âli Meclis aldı. Kerimov'un ilk cumhurbaşkanlığı dönemi referandumla 2000 yılına uzatıldı ve 2000, 2007 ve 2015'te yeniden seçildi ve her seferinde oyların %90'ından fazlasını aldı.

İslam Kerimov'un 2 Eylül 2016'daki ölümünün ardından Âli Meclis, Başbakan Şevket Mirziyoyev'i geçici cumhurbaşkanı olarak atadı. Mirziyoyev daha sonra Aralık 2016 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde oyların% 88,6'sını alarak ülkenin ikinci cumhurbaşkanı seçildi ve 14 Aralık'ta yemin etti. Başbakan Yardımcısı Abdulla Aripov onun yerine başbakan oldu.

Askeri

65.000'e yakın askeriyle Özbekistan, Orta Asya'daki en büyük silahlı kuvvetlere sahiptir. Askeri yapı büyük ölçüde  Sovyet ordusu'nun Türkistan Askeri Bölgesi'nden miras kalmıştır. Özbek Silahlı Kuvvetlerinin teçhizatı standarttır, çoğunlukla Sovyet sonrası mirastan ve yeni hazırlanmış Rus ve bazı Amerikan teçhizatından oluşur.

Hükûmet, eski Sovyetler Birliği'nin silah kontrolü yükümlülüklerini kabul etti, Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması'na katıldı (nükleer olmayan bir devlet olarak) ve ABD Savunma Tehditlerini Azaltma Ajansı'nın (DTRA) Batı Özbekistan'daki aktif programını destekledi (Nukus ve Vozrozhdeniye Adası). Özbekistan Hükûmeti, GSYİH'nın yaklaşık %3,7'sini orduya harcıyor, ancak 1998'den bu yana giderek artan bir şekilde Yabancı Askeri Finansman (FMF) ve diğer güvenlik yardımı fonları alıyor.

ABD'deki 11 Eylül 2001 terör saldırılarının ardından Özbekistan, ABD Merkez Komutanlığının Özbekistan'ın güneyindeki Karşı-Hanabad hava üssüne erişim talebini onayladı. Ancak Özbekistan, Andican katliamı ve ABD'nin bu katliama tepkisinin ardından ABD'nin hava üslerinden çekilmesini talep etti . Son ABD birlikleri Kasım 2005'te Özbekistan'dan ayrıldı. 2020'de, eski ABD üssünün orada konuşlanmış ABD personelinde alışılmadık derecede yüksek kanser oranlarına neden olabilecek radyoaktif maddelerle kirlendiği ortaya çıktı. Ancak Özbekistan hükûmeti böyle bir vakanın daha önce yaşanmadığını öne sürerek bu açıklamayı yalanladı.

23 Haziran 2006'da Özbekistan, Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü'ne (CSTO) tam katılımcı oldu, ancak CSTO'ya Haziran 2012'de üyeliğini askıya almasını bildirdi.

Ekonomi

Özbekistan ekonomisi, serbest piyasa ekonomisine geçmeye çalışan bir geçiş ekonomisidir. Tarım ve imalat sanayi GSYİH'nin yaklaşık dörtte birini oluşturarak ekonomiye eşit katkı sağlamaktadır. Özbekistan büyük bir pamuk üreticisi ve ihracatçısı olup aynı zamanda önemli bir altın üreticisidir.

İletişim
Özbekistan'da Devlet Televizyon Radyo Şirketi televizyon ve radyo yayını yapar. Sadece devlet kanalları değil özel kanallar da vardır. Bunlardan bazıları M5, millî Tv, Sevimli, Zo'r TV kanallarıdır. Devlet kanallarının bazıları Özbekistan, Navo, Bolajon, Taşkent, Kinoteatr, Yoshlar, Medeniyet ve Marifet, Dünya Böyle ve Spor TV kanallarıdır. Şirketin HD ve yerel kanalları vardır. Özbekistan'da 3 adet devlet ve 18 adet özel ve 5 adet yabancı olmak üzere toplam 26 adet banka bulunmaktadır. Ülkenin Artel adlı elektronik markası vardır.

Resmi kaynak raporuna göre, 1 Temmuz 2007'de 3,7 milyon olan Özbekistan'daki cep telefonu kullanıcı sayısı 10 Mart 2008 itibarıyla 7 milyona ulaştı. 2017'de mobil kullanıcı sayısı 24 milyondan fazlaydı. Abone sayısı açısından en büyük cep telefonu operatörü MTS-Özbekistan'dır.

2019 itibarıyla, tahmini internet kullanıcı sayısı 22 milyondan fazlaydı veya nüfusun yaklaşık %52'siydi.

Özbekistan'da İnternet Sansürü var ve Ekim 2012'de hükûmet proxy sunucularına erişimi engelleyerek internet sansürünü sertleştirdi. Sınır Tanımayan Gazeteciler, Özbekistan hükûmetini "İnternetin Düşmanı" olarak adlandırdı ve Arap Baharı'nın başlamasından bu yana hükûmetin internet üzerindeki kontrolü önemli ölçüde arttı.

Özbekistan'da basın otosansür uyguluyor ve yabancı gazeteciler, resmi raporlara ve resmi olmayan ve tanık ifadelerine göre birkaç yüz kişinin tahminine göre, hükûmet birliklerinin protestocu kalabalığına ateş açarak 187 kişiyi öldürdüğü 2005 Andican katliamından bu yana kademeli olarak ülkeden sınır dışı edildi.

Ulaşım
Ülkenin başkenti ve en büyük şehri olan Taşkent'in 1977'de inşa edilen ve Sovyetler Birliği'nden on yıllık bağımsızlığının ardından 2001'de genişletilen dört hatlı bir metrosu var. Özbekistan ve Kazakistan şu anda Orta Asya'da metro sistemine sahip iki ülke. Eski Sovyetler Birliği'ndeki en temiz sistemlerden biri olarak tanıtılıyor. İstasyonlar fazlasıyla süslü. Örneğin, 1984 yılında inşa edilen Metro Kosmonavtov istasyonu, insanlığın uzay araştırmalarındaki başarılarını takdir etmek ve Sovyet kozmonot Vladimir Dzhanibekov'un rolünü anmak için bir uzay yolculuğu teması kullanılarak dekore edilmiştir.Özbek kökenli. Bir istasyon girişinin yanında Vladimir Dzhanibekov'un bir heykeli duruyor.

Şehrin dört bir yanından geçen devlet tarafından işletilen tramvaylar ve otobüsler var. Kayıtlı ve kayıtsız birçok taksi de vardır. Özbekistan'da modern araba üreten fabrikalar var. Araba üretimi, hükûmet ve Koreli otomobil şirketi Daewoo tarafından destekleniyor. Mayıs 2007'de otomobil üreticisi UzDaewooAuto, General Motors-Daewoo Auto and Technology (GMDAT, ayrıca bkz . GM Özbekistan) ile stratejik bir anlaşma imzaladı. Hükûmet, küçük otobüs ve kamyon üreticisi SamKochAvto'daki Türk Koç'un hissesini satın aldı. Ardından Japon Isuzu Motors ile Isuzu otobüs ve kamyon üretimi için anlaşma imzaladı.

Tren bağlantıları, Özbekistan'daki birçok kasabanın yanı sıra komşu eski Sovyetler Birliği cumhuriyetlerini birbirine bağlar. Ayrıca bağımsızlıktan sonra hızlı çalışan iki tren sistemi kuruldu. Özbekistan, Orta Asya'daki ilk yüksek hızlı demiryolunu Eylül 2011'de Taşkent ile Semerkant arasında hizmete açtı. Afrosiyob adlı yeni yüksek hızlı elektrikli tren Talgo 250,  Talgo SL (İspanya) tarafından üretildi ve 26 Ağustos 2011'de Taşkent'ten Semerkant'a ilk seferini yaptı.

Sovyet döneminde inşa edilmiş büyük bir uçak fabrikası var - Taşkent Chkalov Havacılık Üretim Fabrikası veya Rusça'da ТАПОиЧ. Tesis, II. Dünya Savaşı sırasında, ilerleyen Nazi kuvvetleri tarafından ele geçirilmemek için üretim tesislerinin güney ve doğuda boşaltıldığı zaman ortaya çıktı. 1980'lerin sonlarına kadar tesis, SSCB'nin önde gelen uçak üretim merkezlerinden biriydi. Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla, üretim ekipmanlarının modası geçmiş oldu; işçilerin çoğu işten çıkarıldı. Şimdi yılda sadece birkaç uçak üretiyor, ancak artan Rus şirketlerinin ilgisiyle, üretim geliştirme planları söylentileri var.

İdari birimler

Özbekistan 12 il (viloyat), 1 özerk cumhuriyet (Karakalpakistan Cumhuriyeti) ve 1 bağımsız şehirden (Taşkent) oluşur.

Önemli Şehirler
 Nemengan
 Fergana
 Andican
 Semerkand
 Buhara
 Hive
 Hokand
 Karşı
 Ürgenç
 Nukus

Kültür
Özbekistan, Özbeklerin çoğunlukta olduğu geniş bir etnik grup ve kültür karışımına sahiptir. 1995'te Özbekistan nüfusunun yaklaşık %71'i Özbek'ti. Başlıca azınlık grupları Ruslar (%8), Tacikler (%3-4,7), Kazaklar (%4), Tatarlar (%2,5) ve Karakalpaklardı (%2).

Müzik

Orta Asya klasik müziğine Shashmaqam denir ve 16. yüzyılın sonlarında Buhara'da bu şehrin bölgesel bir başkent olduğu dönemde ortaya çıkmıştır. Azerbaycan Muğam ve Uygur muqam sanatı ile ile yakından ilişkilidir. Altı makam olarak tercüme edilen ad, klasik Fars geleneksel müziğine benzer altı farklı Müzikal modda altı bölüm içeren müziğin yapısını ifade eder. Konuşulan Tasavvuf şiirinin ara bölümlerinde müziği kesintiye uğrar, tipik olarak daha düşük bir tondan başlar ve kademeli olarak yükselir.

Mutfak

Özbek mutfağı yerel tarımdan etkilenmiştir. Özbekistan'da çok fazla tahıl tarımı yapıldığından ekmek ve erişte önem arz etmekte ve Özbek mutfağı "erişte açısından zengin" olarak nitelendirilmektedir. Koyun eti, ülkedeki koyun bolluğu nedeniyle popüler bir et çeşididir ve çeşitli Özbek yemeklerinin bir parçasıdır.

Özbekistan'ın imza yemeği, tipik olarak pirinç, et, havuç ve soğandan yapılan bir ana yemek olan Özbek pilavıdır.

Diğer önemli ulusal yemekler arasında büyük yağlı et parçaları (genellikle koyun eti) ve taze sebzelerden yapılan bir çorba olan: shurpa, norin ve laghman. Çorba veya ana yemek olarak servis edilebilen erişte bazlı yemekler: mantı, chuchvara ve somsa. Meze veya ana yemek olarak kullanılan hamurdan doldurulmuş cepler: et ve sebze yahnisi olan dimlama ve genellikle ana yemek olarak sunulan çeşitli kebaplar bulunur.

İçecek olarak siyah çay ve ayran tercih edilir.

Resmi Tatiller

1 Ocak: Yılbaşı, "Yangi Yıl Bayrami"
14 Ocak: Anavatan Savunucuları Günü, "Vatan Himoyachilari kuni"
8 Mart: Dünya Kadınlar Günü, "Xalqaro Xotin-Qizlar kuni"
21 Mart: Nevruz, "Navroʻz Bayrami"
9 Mayıs: Anma ve Onur Günü, "Xotira va Qadrlash kuni"
1 Eylül: Bağımsızlık Günü, "Mustaqillik kuni"
1 Ekim: Öğretmenler Günü, "Oʻqituvchi va Murabbiylar kuni"
8 Aralık: Anayasa Günü, "Konstitutsiya kuni"

Bunlar dışında her yıl Hicri Takvim'e göre tarihi düzenlenen dini bayramlar olan Ramazan Bayramı ve Kurban Bayramı da resmi tatildir.

Galeri

Ayrıca bakınız
 Özbekistan tarihi

Kaynakça

Dış bağlantılar

 Özbekistan Cumhuriyeti Hükümet sitesi
 Özbekistan Cumhurbaşkanlığı Medya Merkezi
 Özbekistan Millî Haber Ajansı
 UzDaily Haber Ajansı

Türkistan
Cumhuriyetler
İslam İşbirliği Teşkilatı ülkeleri
Türk Devletleri Teşkilatı ülkeleri
Eski Sovyet ülkeleri

Özbekistan


The Coat of arms of Aruba has been officially in use since November 15, 1955, as the recognized national symbol of Aruba.

History
The  (ERNA, English: Constitution of the Netherlands Antilles) established the autonomy of the various island territories in the Netherlands Antilles. The regulation was announced on March 3, 1951, by Royal Decree, four years before the Constitution of the Netherlands Antilles came into effect, and remained in force in modified form until the Netherlands Antilles were dissolved on October 10, 2010.

On March 27, 1953, the Executive College of Aruba (Dutch: ) announced in the newspaper a competition to design a coat of arms for the island territory of Aruba. The College wanted to see an expression of the island's autonomy, following the political decentralization of the Dutch Antilles in accordance with the ERNA in 1954. Aruba was the first of the Netherlands Antilles to use a coat of arms. The coat of arms was originally designed by the  (Studio for Heraldic Arts), located in Amsterdam, Netherlands. On this design, however, the Government of Aruba made two changes with the approval of the Studio for Heraldic Arts to make it even more reflective of Aruba's distinctive symbols. These changes are in the first and second quarters of the coat of arms, namely a sun and the peak of Jamanota, were changed to the Aloe vera and Hooiberg, respectively.

Description

Blazon
The official description of the coat of arms:

Shield: quartered by a cross Argent, the first Azure an aloe plant Or, the second Or the Hooiberg hill Vert issuant from barry wavy sea of Azure and Argent, the third Or two dexter hands Gules shaking each other fesswise, the fourth Gules an Argent cogwheel

Crest: a lion couchant Gules

Supporters: a pair of laurel branches Vert, tied at the bottom

Symbolism
The coat of arms consists of seven main elements:

 Lion crest symbolizes power and generosity, emphasized through the color red.
 White Cross divides the shield into quarters, representing devotion and faith.
 First quarter: flowering aloe plant, symbolizing well-being and the island's first significant export.
 Second quarter: Hooiberg, Aruba's recognizable hill, represents Aruba rising out of the sea. Green signifies joy for autonomy, wavy lines depict the sea.
 Third quarter: hands shaking, symbolizing friendly relations with other nations and people in both the political and economic sectors. Red symbolizes generosity, modesty, and industriousness.
 Fourth quarter: cogwheel representing Aruba's industry, the main source of livelihood.
Below the shield, a pair of laurel branches tied at the bottom, symbolizing peace and friendship.

See also

 Coat of arms of the Netherlands
 Armorial of North America
 Armorial of South America

References

External links

National symbols of Aruba
Aruba
Aruba
Aruba
Aruba
Aruba
Aruba
Aruba

Coat of arms of Aruba


Karl Jay Shapiro (November 10, 1913 – May 14, 2000) was an American poet. He was awarded the Pulitzer Prize for Poetry in 1945 for his collection V-Letter and Other Poems. He was appointed the fifth Poet Laureate Consultant in Poetry to the Library of Congress in 1946.

Shapiro served in the Pacific Theater as a United States Army company clerk during World War II.

Biography

Shapiro was born and initially raised in Baltimore, Maryland. After spending much of his childhood and adolescence in Chicago, Illinois, the family returned to Baltimore, where he completed his secondary education at Baltimore City College. He briefly attended the University of Virginia during the 1932-1933 academic year, and wrote about it in a critical poem called "University", which noted that "to hurt the Negro and avoid the Jew is the curriculum." His first volume of poetry was published by a family friend at the behest of his uncle in 1935. After continuing his studies at the Peabody Institute (where he majored in piano performance), he attended Johns Hopkins University on a scholarship from 1937 to 1939. In 1940, he enrolled in a library science school associated with Baltimore's Enoch Pratt Free Library, where he was also employed.

Shapiro wrote poetry in the Pacific Theater while he served there as a United States Army company clerk during World War II. Throughout the conflict, he engaged in near-daily correspondence with his fiancée and first wife, Evalyn Katz (m. 1945-1967), who moved to New York City to act as his literary agent in 1942. In this capacity, Katz facilitated the publication of much of his early oeuvre. His collection V-Letter and Other Poems, written while Shapiro was stationed in New Guinea, was awarded the Pulitzer Prize for Poetry in 1945, while Shapiro was still in the military. From 1946 to 1947, he served as Consultant in Poetry to the Library of Congress, succeeding Louise Bogan; this position was reclassified by Congress in 1985 as the Poet Laureate Consultant in Poetry to the Library of Congress.

Poems from his earlier books display a mastery of formal verse with a modern sensibility that viewed such topics as automobiles, houseflies, and drug stores as worthy of attention. In 1963, the poet/critic Randall Jarrell praised Shapiro's work:Karl Shapiro's poems are fresh and young and rash and live; their hard clear outlines, their flat bold colors create a world like that of a knowing and skillful neoprimitive painting, without any of the confusion or profundity of atmosphere, of aerial perspective, but with notable visual and satiric force. The poet early perfected a style, derived from Auden but decidedly individual, which he has not developed in later life but has temporarily replaced with the clear Rilke-like rhetoric of his Adam and Eve poems, the frankly Whitmanesque convolutions of his latest work. His best poem--poems like "The Leg", "Waitress", "Scyros", "Going to School", "Cadillac"--have a real precision, a memorable exactness of realization, yet they plainly come out of life's raw hubbub, out of the disgraceful foundations, the exciting and disgraceful surfaces of existence.

In his later work, he repudiated the epochal influence of Ezra Pound (whom he voted against in the inaugural Bollingen Prize deliberations in 1949, citing the poet's antisemitism) and T.S. Eliot, drawing instead upon the stylistic innovations of the Beat Generation and its progenitors, including Walt Whitman, D.H. Lawrence, Dylan Thomas, Henry Miller and William Carlos Williams. However, Morris Dickstein would later opine that his "maverick role seemed strictly literary" vis-à-vis the alternative lifestyles of such Sixties "culture heroes" as Norman Mailer and Allen Ginsberg. Nevertheless, this immersion led to experimentation with more open forms, beginning with The Bourgeois Poet (1964) and continuing with White-Haired Lover (1968). His interest in formal verse and prosody led to his writing multiple books on the subject, including the long poem Essay on Rime (1945), A Bibliography of Modern Prosody (1948), and A Prosody Handbook (with Robert Beum, 1965; reissued 2006). His Selected Poems appeared in 1968. Shapiro also published one novel, Edsel (1971), and a two-volume memoir (1988–1990).

Although he never completed his undergraduate degree, Shapiro returned to Johns Hopkins as an associate professor of writing from 1947 to 1950. Based again in Chicago, he served as the full-time editor of Poetry from 1950 to 1956. During this period, he served as a visiting professor at the University of California, Berkeley (1955–1956) and as a visiting fellow at Indiana University (1956–1957). Thereafter, he returned to academia in earnest, serving as a professor of English and editor of Prairie Schooner at the University of Nebraska-Lincoln for a decade (1956-1966). After briefly joining the faculty of the University of Illinois Chicago from 1966 to 1968, he moved to the University of California, Davis, where he became professor emeritus of English in 1985.

His other works include Person, Place and Thing (1942), the libretto to Hugo Weisgall's opera The Tenor (1950; with Ernst Lert), To Abolish Children (1968) and The Old Horsefly (1993). Shapiro also received the 1969 Bollingen Prize, sharing the award with John Berryman.

Death and legacy

By 1984, Shapiro began to divide his time between California and an apartment in the Manhattan Valley section of the Upper West Side of Manhattan, where he initially spent at least half the year. He became a full-time resident of New York in 1994. In 1985, Richard Tillinghast of The New York Times Book Review asserted that Shapiro had become "more a name than a presence," and he obtained a settlement from the American Medical Association after the organization "mistakenly included him in a list of writers who had committed suicide." As early as 1978, Shapiro had been erroneously characterized as a "late U.S. poet" in a New York Times crossword puzzle clue.

He died at a New York City hospice, aged 86, on May 14, 2000. Survivors included his third wife, Sophie Wilkens (m. 1985), along with three grandchildren and one great-grandchild. More recent editions of his work include The Wild Card: Selected Poems Early and Late (1998) and the John Updike-edited Selected Poems (2003). His last work, Coda: Last Poems, (2008) was recently published in a volume organized posthumously by editor Robert Phillips. The poems, divided into three sections according to love poems to Wilkens, poems concerning roses, and other various poems, were discovered in the drawers of Shapiro's desk by his wife two years after his death.

Awards
Jeanette S Davis Prize and Levinson Prize, both from Poetry, 1942
Contemporary Poetry Prize, 1943
American Academy of Arts and Letters grant, 1944
Guggenheim Fellowships, 1944, 1953
Pulitzer Prize for Poetry, 1945
Shelley Memorial Prize, 1946
Consultant in Poetry to the Library of Congress, 1946–1947
Indiana University School of Letters Fellowship, 1956–1957
Eunice Tietjens Memorial Prize, 1961
Oscar Blumenthal Prize, Poetry, 1963
Bollingen Prize, 1969
Robert Kirsch Award, Los Angeles Times, 1989
Charity Randall Citation, 1990
Fellow in American Letters, Library of Congress

Bibliography

Poetry

Poems (1935)
Person, Place, and Thing (1942)
The Place of Love (1943)
V-Letter and Other Poems (1944)
Essay on Rime (1945)
Trial of a Poet (1947)
Poems of a Jew (1950)
Poems 1940-1953 (1953)
The Bourgeois Poet (1964)
Selected Poems (Random House, 1968)
White Haired Lover (1968)
Adult Bookstore (1976)
Collected Poems, 1940–1978 (1978)
New and Selected Poems, 1940–1987 (1988)
The Old Horsefly (1993)
The Wild Card: Selected Poems, Early and Late (1998)
Selected Poems (Library of America, 2003), edited by John Updike
Coda: Last Poems (2008)

Memoir
The Younger Son (1988)
Reports of My Death (1990)

Essays
The Poetry Wreck (1975)
To Abolish Children and Other Essays (1968)
A Primer for Poets (1965)
In Defense of Ignorance (1960)
Randall Jarrell (1967)
Start With the Sun: Studies in the Whitman Tradition, with James E. Miller, Jr., and Bernice Slote (1963)
Prose Keys to Modern Poetry (1962)

Novels
Edsel (1971)

Secondary sources
Lee Bartlett, Karl Shapiro: A Descriptive Bibliography 1933-1977 (New York: Garland, 1979)
Gail Gloston, Karl Shapiro, Delmore Schwartz, and Randall Jarrell: The Image of the Poet in the Late 1940s (Thesis: Reed College, 1957)
Charles F. Madden, Talks With Authors (Carbondale: Southern Illinois U. Press, 1968)
Hans Ostrom, "Karl Shapiro 1913-2000" (poem), in The Coast Starlight: Collected Poems 1976-2006 (Indianapolis, 2006)
Joseph Reino, Karl Shapiro (New York: Twayne, 1981)
Stephen Stepanchev, American Poetry Since 1945: A Critical Survey (1965)
Melvin B. Tolson, Harlem Gallery (1965), with an introduction by Karl Shapiro
Sue Walker, ed., Seriously Meeting Karl Shapiro (Mobile: Negative Capability Press, 1993)
William White, Karl Shapiro: A Bibliography, with a note by Karl Shapiro (Detroit: Wayne State U. Press, 1960)

References

External links

Shapiro Spanish Translation
Karl Shapiro papers at the University of Maryland libraries

American Poets Laureate
Formalist poets
Baltimore City College alumni
Jewish American poets
Poets from Baltimore
Poets from New York City
Pulitzer Prize for Poetry winners
University of California, Davis faculty
University of Iowa faculty
University of Nebraska–Lincoln faculty
World War II poets
20th-century American male writers
1913 births
2000 deaths
Bollingen Prize recipients
20th-century American poets
American military personnel of World War II
20th-century American Jews

Karl Shapiro


جوناثون ويلز  عضو في مركز العلم والثقافة التابع لمعهد ديسكفري يحمل شهادتي دكتوراه واحدة في البيولوجيا الخلوية والجزيئية من جامعة كاليفورنيا وأخرى في الدراسات الدينية من جامعة يال .
ولا شك ان جوناثان ويلز من الشخصيات المثيرة للجدل . بعد قضائه عاميين في الجيش الأمريكي (1964 - 1966م) ، التحق بجامعة كاليفورنيا في مدينة بيركلي ليصبح مدرسا للعلوم . وحين استدعاه الجيش مرة أخرى في العام 1968 فضل دخول السجن بدلا من المشاركة في حرب فيتنام، في العام 1986م كان قد وصل الي اعلى المراحل الدراسية في جامعة يال بعد حصوله علي دكتوراة في الدراسات الدينية، وحاليا يعمل ويلز في مركز العلوم والثقافة التابع لمعهد ديسكفري في سياتل في واشنطن. ويعد من أشهر المنظرين عبر كتبه ومحاضراته لنظرية «التصميم الذكي» وباعتباره مؤلف كتاب (أيقونات التطور: لم يكون معظم ما ندرسه عن التطور خاطئاً) ظهر ويلز واحداً من أهم الشخصيات المحورية لإصلاح تعليم التطور عبر تصحيح أخطاء الكتب المدرسية وعبر التأكيد على أن الدليل المؤيد والمعارض للدراونية يجب أن يدرس . وهو معروف بشكل واسع كمحاضر ومناقش في موضوع التصميم الذكي.

انظر أيضاً
 وليم ديمبسكي
 كتاب تصميم الحياة

روابط خارجية

مراجع

أشخاص على قيد الحياة
بروتستانت أمريكيون
خريجو جامعة كاليفورنيا (بركلي)
خريجو جامعة ييل
دعاة التصميم الذكي
كتاب وكاتبات أمريكيون في القرن 20
كتاب وكاتبات أمريكيون في القرن 21
مواليد 1942
مواليد 1946
مواليد في نيويورك

جوناثان ويلز


Akiko Baba (iapanisch 馬場 あき子, Baba Akiko, eigentlich Iwata Akiko; geboren 28. Januar 1928 in Tokio) ist eine japanische Schriftstellerin und Literaturwissenschaftlerin.

Leben und Wirken
Baba Akiko studierte klassische japanische Literatur an der "Nihon joshi semmon gakkō" (日本女子専門学校), der Vorläufereinrichtung der "Shōwa Womnen's University". Sie veröffentlichte Studien zum mittelalterlichen japanischen Nō-Schauspiel, zur Tanka-Lyrik, zur Rolle der Frauen in der japanischen Literaturgeschichte und zur Figur des Teufels in der japanischen Literatur.

Daneben verfasste sie selbst moderne Nō-Dramen, die unter anderem am Nationaltheater von Tokio aufgeführt wurden, und trat als Autorin von Tanka hervor. Sie publizierte u. a. 1955 "Hayabue" (早笛), 1972 "Hikasho" (飛花抄), 1977 "Ōka denshō" (桜花伝承). Eine Auswahl ihrer Gedichte aus den Jahren 1955 bis 1998 in englischer Übersetzung erschien 1999 unter dem Titel Heavenly Maiden Tanka.

Baba wurde mit zahlreichen Preisen ausgezeichnet, darunter 1993 mit dem Yomiuri-Literaturpreis im Fach "Lyrik/Haiku", 2003 mit dem Preis der Japanischen Akademie der Künste, deren Mitglied sie im selben Jahr wurde. Geehrt wurde sie 1994 mit der staatlichen Ehrenmedaille, 2019 als Person mit besonderen kulturellen Verdiensten und 2021 mit dem Orden der Aufgehenden Sonne.

Literatur
 S. Noma (Hrsg.): Baba Akiko. In: Japan. An Illustrated Encyclopedia. Kodansha, 1993. ISBN 4-06-205938-X, S. 92.

Weblinks
TankaNetz: BABA Akiko: Heavenly Maiden Tanka
J. Thomas Rimer: The Columbia Anthology of Modern Japanese Literature, Columbia University Press, 2011, ISBN 9780231157230, S. 686

Autor
Lyrik
Drama
Literaturwissenschaftler
Literatur (Japanisch)
Japaner
Geboren 1928
Frau
Person mit besonderen kulturellen Verdiensten

Akiko Baba


Vilma María Mesa Narváez (née en 1963) est une enseignante américano-colombienne de mathématiques dont les sujets de recherche portent sur le développement du curriculum dans le secondaire, l'enseignement du calcul infinitésimal au niveau college, les mathématiques au sein des community colleges, les perspectives internationales en enseignement des  mathématiques et l'. Elle est professeure de pédagogie et de mathématiques à l'Université du Michigan, où elle est affiliée au Center for the Study of Higher and Post-secondary Education.

Formation et carrière
Mesa a obtenu un baccalauréat en informatique et en mathématiques à l'université des Andes en Colombie, respectivement en 1986 et 1987 et elle est devenue programmeuse informatique pour le gouvernement colombien et dans l'industrie en Colombie. De 1988 à 1995, elle a travaillé comme chercheuse à l'Université de Los Andes, travaillant dans l'enseignement des mathématiques et rédigeant des manuels sur les mathématiques et les statistiques pour des applications telles que l'ingénierie et les sciences sociales .

En 1996, elle a commencé des études supérieures en enseignement des mathématiques à l'Université de Géorgie. Elle y a obtenu une maîtrise en 1996 et a terminé son doctorat en 2000. Sa thèse, intitulée Conceptions of Function Promoted by Seventh- and Eighth-Grade Textbooks from Eighteen Countries, a été conseillée conjointement par Jeremy Kilpatrick et Edward Arthur Azoff.

Après des recherches postdoctorales à l'Université du Michigan, elle est restée à l'Université du Michigan en tant que coordonnatrice du programme de maîtrise en développement de programmes d'études et en tant que consultante pédagogique jusqu'à ce qu'en 2005, elle soit embauchée comme professeure adjointe d'enseignement des mathématiques à la School of Education. Elle a été titularisée en 2014 et a ajouté une nomination conjointe au département de mathématiques de l'université en 2015.

En 2016, elle est en visite à l'université de Santiago du Chili en tant que boursière Fulbright .

Reconnaissance
Mesa est la lauréate 2022 du prix Louise-Hay pour contributions à l'enseignement des mathématiques, « pour ses contributions distinguées à la recherche en enseignement des mathématiques au niveau collégial, pour son enseignement et son mentorat, et en tant que défenseure de l'accès aux mathématiques pour les femmes et les membres de  populations issues de milieux défavorisés ».

Références

Liens externes

 Page personnelle à Univ Michigan.
 Publications de Vilma Mesa sur Scholar.

Professeur à l'université du Michigan
Étudiant de l'université de Géorgie
Professeur de mathématiques
Mathématicien colombien
Mathématicienne américaine
Mathématicien américain du XXIe siècle
Lauréate du prix Louise-Hay
Naissance en 1963

Vilma Mesa


Zločin iz mržnje je kazneno djelo počinjeno zbog rasne pripadnosti, boje kože, vjeroispovijesti, nacionalnog ili etničkog podrijetla, invaliditeta, spola, spolnog opredjeljenja ili rodnog identiteta druge osobe.

Čl. 17. Europske konvencije o ljudskim pravima zabranjuje zlouporabu prava slobode izražavanja na način da koristeći se pravima zajamčenim konvencijom ta ili druga ljudska prava djelatno ugrožavaju ili ukidaju. Čl. 14. Konvencije štiti od diskriminacije po bilo kojoj osnovi kao što je spol, rasa, boja kože, jezik, vjeroispovijed, političko ili drugo mišljenje, nacionalno ili društveno podrijetlo, pripadnost nacionalnoj manjini, imovina, rođenje ili drugi status. Iz svega navedenog jasno proizlazi kako govor mržnje ne predstavlja zaštićeni oblik slobode izražavanja.

Izvori

Kazneno pravo

Zločin iz mržnje


Østrigs Grand Prix 2016 (officielt navn: Formula 1 Grosser Preis von Österreich 2016) er et Formel 1-løb som blev arrangeret 3. juli 2016 på Red Bull Ring ved byen Spielberg i Steiermark, Østrig. Det var det niende løb i -sæsonen, og det 29. Østrigs Grand Prix.

Løbet blev vundet af Mercedes-køreren Lewis Hamilton, som også havde pole position og hurtigste omgang. På andenpladsen kom Red Bulls Max Verstappen, mens Kimi Räikkönen i Ferrari sikrede sig tredjepladsen.

Resultater

Kvalifikation

Løbet

Noter til tabellerne:
  - Nico Rosberg og Sebastian Vettel fik en gridstraf på fem placeringer for en ikke-planlagt udskiftning af gearkasse.
  - Felipe Massa startede fra pit lane efter at have skiftet frontvinge.
  - Daniil Kvjat startede fra pit lane efter at have skiftet overlevelsescelle efter en kraftig ulykke i Q1.
  - Jolyon Palmer, Rio Haryanto og Felipe Nasr fik hver en gridstraf på tre placeringer for ikke at have reduceret hastigheden tilstrækkeligt under gult flag i Q1.
  - Nico Rosberg blev efter løbet idømt en tidsstraf på ti sekunder for at have forårsaget en kollision med Lewis Hamilton.
  - Romain Grosjean fik en tidsstraf på fem sekunder for at have kørt for hurtigt i pit lane.
  - Sergio Pérez, Fernando Alonso, Nico Hülkenberg og Felipe Massa udgik af løbet, men blev klassificeret eftersom de havde fuldført over 90% af løbsdistancen.

Stillingen i mesterskaberne efter løbet

Kørermesterskabet

Konstruktørmesterskabet

Referencer

Eksterne henvisninger

Formel 1 2016
Østrigs Grand Prix

Østrigs Grand Prix 2016


An Institute of Technology (IT) is a type of higher education college found in Ireland. In 2018, there were a total of fourteen colleges that use the title of Institute of Technology, which were created from the late 1960s and were formerly known as Regional Technical Colleges. The exception to this was Dublin Institute of Technology which emerged independently of the Regional College system. The Technological Universities Act of 2018 allowed the merger of two or more IoTs into Technological Universities, which saw the creation of the Technological University Dublin in 2019; Munster Technological University and Technological University Shannon: Midlands Midwest in 2021; and Atlantic Technological University and South East Technological University in 2022.

Creation
The idea of the institutions was first announced by Patrick Hillery in 1963. A year later, a site for an institution in Carlow was identified.

The Investment in Education (1962) and Training of Technicians in Ireland (1964) reports greatly accelerated the trend in Ireland for education reform and development particularly in technical education, similar to that in other Western countries at the time.

The Training of Technicians in Ireland (1964) report identified significant skills gaps, including:

a further serious difficulty in the task of raising the standards of technicians in Ireland is the lack of a nationally recognised technician diploma. The absence of such a diploma deters many parents from considering sub-professional technician careers for their children

The Steering Committee on Technical Education, also called The Mulcahy Report (1967), was an important milestone in framing the institutional structures and functions calling for:

we believe that the long-term function of the colleges will be to educate for trade and industry over a broad spectrum of occupations ranging from craft to professional, notably in engineering and science but also in commercial, linguistic and other specialities. They will, however, be more immediately concerned with providing courses aimed at filling gaps in the industrial manpower structure, particularly in the technician area

we do not foresee any final fixed pattern of courses in the colleges. If they are to make their most effective contribution to the needs of society and the economy, they must be capable of continuing adaptation to social, economic and technological changes. Initiative at local and national levels will largely determine how far this vital characteristic is developed. We are concerned that the progress of these colleges should not be deterred by any artificial limitation of either the scope or the level of their educational achievements

The building programme commenced in 1968, with the first institutions formally opened their doors in 1970, and other colleges were added during the following decade. Some colleges developed from earlier institutions and colleges, involving amalgamation, but most were completely new institutions. A Regional Technical College for Limerick was cancelled after a National Institute for Higher Education was announced for the city. Finally, in 1993, CoACT (College of Art, Commerce and Technology) became Limerick RTC. Two additional institutions were created since then, bringing the total to thirteen, before the amalgamation of three into Ireland's first Technological University, TU Dublin. As of June 2023, only Dundalk IT and Dún Laoghaire Institute of Art, Design and Technology remain independent Institutes of Technology.

†With the constituent Colleges originally established in 1887, Dublin Institute of Technology was reestablished in 1992. It was the first third level college to be called an Institute of Technology and was created under separate legislation with different powers than the other thirteen colleges. This includes the awarding of its own degrees up to doctorate level.

*LIT traces its roots back to the 1852 foundation of the School of Ornamental Art on Leamy Street. For much of the history of the institute, it was constituted as the Municipal Technical Institute, before becoming the Limerick College of Art, Commerce and Technology (Limerick CoACT) in 1980, a Regional Technical College in 1993 and an Institute of Technology in 1997.

Legislation

The institutions were run under Section 21 (2) of the Vocational Education Acts from 1970 until 1992 as special subcommittees of the Vocational Education Committees, and placed on an independent basis thereafter by the Regional Technical Colleges Acts in 1993. In the late 1990s, all of the institutions were upgraded to Institute of Technology status. This was in recognition of the high standards, including university level research, which takes place at them. The institutes are governed by the Institutes of Technology Acts 1992 to 2006.  Having been given delegated authority to confer their own awards in some cases up to Doctoral level by HETAC from 2001 onwards, in 2019 the institutes were designated as awarding bodies up to masters level in their own right.

Management

The individual institutions are structured similar to other universities, particularly Irish ones. Each institution has a Director, who is the chief operational officer of the institution, usually assisted by an ad-hoc senior management team; a Registrar, who is the chief academic officer of the institution; a Governing Council, which oversees operational affairs; an Academic Council, which oversees academic affairs. Each academic school has a Head of School and each academic department of a school has a Head of Department.

Programmes

The institutions traditional courses were National Certificate and National Diploma type courses particularly in business, engineering and science, this was very much the founding principle. During the late 1970s degrees at Bachelor's level were introduced, later Master's and Doctoral levels were also allowed. In recent years there has been a rapid expansion in apprenticeship and nursing type courses.

Validation
Traditionally awards were conferred by the National Council for Educational Awards, this statutory authority became the Higher Education and Training Awards Council, and other awards are conferred by the Further Education and Training Awards Council. Some specialised courses, such as accountancy, are validated by professional bodies but these are nearly always the exception.

Technological Universities

Following the enactment of legislation in 2018, the various institutes of technology began a merger process to create five technological universities:
 Technological University Dublin
 Munster Technological University
 Technological University of the Shannon: Midlands Midwest
 Atlantic Technological University
 South East Technological University

, Dundalk Institute of Technology announced plans to join an existing TU. It had previously investigated the possibility of becoming a TU in its own right.

References

External links
 Council of Directors of Institutes of Technology

Education in the Republic of Ireland
Universities and colleges in the Republic of Ireland
Science and technology in the Republic of Ireland

Institutes of technology in the Republic of Ireland


În continuare este prezentată o listă de volume publicate în Colecția SFFH (Science Fiction, Fantasy and Horror) de la Editura Tritonic:

Lista volumelor publicate

Vezi și
Lista volumelor publicate în Colecția Fantastic Club
 Lista volumelor publicate în Colecția SF (Editura Tineretului)
 Lista cărților științifico-fantastice publicate în România înainte de 1989
 Lista volumelor publicate în Colecția Cyborg
 Lista volumelor publicate în Colecția Fahrenheit
 Lista volumelor publicate în Colecția Nautilus
 Lista volumelor publicate în Colecția Sci-Fi (Editura Teora)
 Lista volumelor publicate în Colecția SF (Editura Lucman)
 Lista volumelor publicate în Colecția Super Fiction (Editura Vremea)

Note

Legături externe
 Colecția SFFH  la tritonic.ro
 Colecția SFFH  la ISFDB

Liste de cărți
Editura Tritonic
 Liste
 Liste
 Liste
 Liste
 Liste
2008 în științifico-fantastic
2009 în științifico-fantastic
2010 în științifico-fantastic
2011 în științifico-fantastic
2012 în științifico-fantastic
2013 în științifico-fantastic
2014 în științifico-fantastic
2015 în științifico-fantastic
2016 în științifico-fantastic
Colecții literare

Lista volumelor publicate în Colecția SFFH (Editura Tritonic)


Judith Pamela Butler (Cleveland, Ohio, 24. veljače 1956.), američka filozofkinja poststrukturalizma, dopisna članica Britanske akademije.

Životopis
Potječe iz američke obitelji srednje klase, mađarskih i ruskih židovskih korijena. Većina obitelji bake po majci je stradala u Holokaustu. Studirala je na Sveučilištu Yale, gdje je i doktorirala filozofiju 1984. Od 1993. predaje na kalifornijskom Berkeleyu. Bavi se pitanjima iz političke filozofije, etike i filozofije roda. Njene teorije o performativnosti roda su krajem 20. stoljeća utjecale na francuske filozofske škole, queer teoriju, i na neka područja filozofskog feminizma.

U svom najpoznatijem djelu Nevolja roda: feminizam i subverzija identiteta (1990.) i njegovom nastavku objavljenom tri godine kasnije, Butler razrađuje odranije poznatu tezu o tome da je rod društveno uvjetovan, da konvencionalni pojmovi roda i seksualnosti učvršćuju dominantan položaj muškaraca nad ženama, i opravdavaju ugnjetavanje homoseksualaca i transrodnih osoba. Njen izvorni doprinos je učenje o konstituiranju roda kroz ponašanje, tj. kroz govor i različite oblike djelovanja, odnosno "izvedbu" (performativnost). Po teoriji koju je razvila, rod se konstituira kroz seriju ponašanja koja iskazuju tipične karakteristike i dispozicije. Zbog toga što se ponašanja (akcije, govor) ponavljaju, stvara se privid da su posljedica roda koji im prethodi. Pojedinac, međutim, ne postoji neovisno od roda kojeg "izvodi", i ne prethodi rodu čije tipične karakteristike iskazuje, jer se i pojedinac i njegov identitet konstituiraju kroz akcije i ponašanja. Zato pojedinac, po Judith Butler, ne može "birati" rod; ne može ga "poprimit", "odbaciti" ili radikalno mijenjati, a "odstupanja" su moguća tek u manjoj mjeri.

Kritizira izraelsku politiku i cionizam.

Djela (izbor)
Nevolja roda: feminizam i subverzija identiteta (Gender Trouble: Feminism and Subversion of Identity, 1990.)
Ukidanje roda (Undoing Gender, 2004.)
Neizvjesni život: moć žalovanja i nasilja (Precarious life: The powers of mourning and violence, 2004.)
Moć religije u javnoj sferi (The Power of Religion in the Public Sphere, 2011.)
Pitanje roda: kritički feminizam Joan W. Scott (The Question of Gender: Joan Scott's Critical Feminism, 2011.)

Izvori

Američki filozofi

Judith Butler


Neal P. McDonough () este un actor american.

Biografie

Filmografie

Film

Televiziune

Jocuri video

Internet

Premii și nominalizări

Note

Legături externe

Vezi și
Listă de actori americani

Nașteri în 1966
Oameni din Boston, Massachusetts
Actori americani
Scenariști americani

Neal McDonough


Elda-Petrel es una estación ferroviaria situada en la ciudad española de Elda y da servicio a una conurbanización que forma con Petrel, en la provincia de Alicante, Comunidad Valenciana. Dispone de servicios de larga y media distancia.

Situación ferroviaria
La estación se encuentra en el punto kilométrico 413,9 de la línea férrea de ancho ibérico La Encina-Alicante a 411,73 metros de altitud, entre las estaciones de Sax y de Monóvar. El tramo es de vía única y está electrificado.

Historia

Los antecedentes de la llegada del ferrocarril a Elda se sitúan en los deseos de conectar Madrid con Alicante tomando como punto de partida la línea Madrid-Aranjuez y su prolongación hasta Albacete vía Alcázar de San Juan por parte de la Compañía del Camino de Hierro de Madrid a Aranjuez que tenía a José de Salamanca como su principal impulsor. El 1 de julio de 1856 José de Salamanca, que se había unido con la familia Rothschild y con la compañía du Chemin de Fer du Grand Central obtuvieron la concesión de la línea Madrid-Zaragoza que unida a la concesión entre Madrid y Alicante daría lugar al nacimiento de la Compañía de los Ferrocarriles de Madrid a Zaragoza y Alicante o MZA. Esta última fue la encargada de inaugurar la estación el 26 de mayo de 1858 con la apertura del tramo Almansa-Alicante. El viaje inaugural fue presidido por Isabel II. A pesar de ello, y según consta en los documentos oficiales de la compañía y en las Memorias de las obras públicas la puesta efectiva en servicio se realizó algo antes, el 15 de marzo de 1858. Inicialmente la estación se llamada simplemente Elda. En 1941 la nacionalización de ferrocarril en España supuso la integración de MZA en la recién creada RENFE.

Desde el 31 de diciembre de 2004 Renfe Operadora explota la línea mientras que Adif es la titular de las instalaciones ferroviarias.

En julio de 2010, se completaron en el recinto diversas obras de mejora de las instalaciones. Se añadieron ascensores que conectan cada uno de los andenes, marquesinas, se reformó el paso subterráneo y se dotó a la estación de un nuevo sistema de megafonía.

El 18 de junio de 2013, y con motivo de la puesta en marcha del tramo Albacete- Alicante de Alta Velocidad, dejó de prestar servicio el servicio Alvia Madrid-Alicante. Por primera vez en su historia, la estación de Elda-Petrel dejaba de estar conectada de una forma directa a la capital española vía ferrocarril.

Desde varias instancias, tanto políticas como ciudadanas, se ha pedido la creación de una línea de cercanías que conecte las ciudades de Elda, Petrel y Villena con la capital provincial.

La estación
Se sitúa al oeste del núcleo urbano. El edificio para viajeros es una amplia estructura de base rectangular de dos plantas y disposición lateral a las vías. Muestra un diseño clásico y funcional cuyos principales elementos decorativos son unos frontones triangulares ornando la parte superior de puertas y ventanas. Una marquesina de hierro fundido cubre una buena parte del andén lateral.

Cuenta con cafetería, aseos y aparcamiento. Además el recinto está adaptado a las personas con discapacidad.

Servicios ferroviarios

Larga distancia
Desde el 18 de junio de 2013, con la apertura de la nueva estación de alta velocidad de Villena, los trenes Alvia que efectuaban parada en esta estación lo hacen ahora en la nueva de alta velocidad. Debido a esto, ahora los trenes de Larga Distancia que se detienen en la estación, sólo enlazan Elda con Murcia y con Barcelona gracias a varios trenes Intercity.

Media distancia
Los amplios servicios de Media Distancia de Renfe tienen como principales destinos las ciudades de Jaén, Ciudad Real, Albacete, Alicante, Valencia, Cartagena y Murcia.

Servicios de Media Distancia

Referencias

Enlaces externos

 Larga Distancia en la web de Renfe.
 Media Distancia Valencia en la web de Renfe.

Elda
Elda
Elda
Elda
Elda
Estaciones de ferrocarril de la Comunidad Valenciana inauguradas en el siglo XIX

Estación de Elda-Petrel


Böbrek üstü bezleri (adrenal bezler, suprarenal bezler, sürrenal bezler), üçgen biçimini andıran iç salgı (endokrin) bezleridir. Anatomik olarak böbreklerin hemen üstlerinde bulunduklarından bu adı almışlardır. Kabuk (korteks) ve öz (medulla) olarak anılan iki ayrı katmandan oluşan bezlerin temel işlevi fizyolojik gerilim (stres) karşısında kortikosteroid (kabuk katmanı) ve katekolamin (öz katman) bireşimleyip kana salgılamaktır. Adrenalin ve nöradrenalin salgılarlar.

Anatomi
Anatomik olarak, böbrek üstü bezleri, karnın karın zarı arkası (retroperitonal) bölgesinde bulunup, böbreklere göre ön-üst (anterosüperior) konumdadırlar. Bütünüyle yağ dokusuyla çevrelenmişlerdir ve bu yağ dokusu da böbrek zarı (renal fasiya) ile çevrelenir. Böbrek üstü bezleri, kabuk (korteks) ve öz (medulla) olmak üzere iki ayrı katmana ayrılır.

Böbrek üstü bezleri besleyen damarlar
Bezlere giden ve bezlerden ayrılan atar ve toplar damar öbekleri her ne kadar kişiden kişiye değişkenlik gösterse de atar damarlar genellikle üçe ayrılır:
 Üst böbrek üstü atar damarı, (alt diyafram atardamarından ayrılır.)
 Orta böbrek üstü atar damarı, (karın bölgesi aorttan ayrılır.)
 Alt böbrek üstü atar damarı (böbrek atardamarından ayrılır.)

Bezlerden gelen kanı toplayan damarlar ise birleştiği damar bakımından sağda ve soldaki bezlerde değişiklik gösterir:
 Sağ böbrek üstü toplar damarı alt ana toplar damara,
 Sol böbrek üstü toplar damarı ise alt diyafram toplar damarına ya da böbrek toplardamarına bağlanır.

Tiroid bezi gibi böbrek üstü bezleri de gram başına en çok kan alan bölgelerdir. Bu da evrimleşmenin doğal bir sonucudur, çünkü bu tür endokrin organlar, bir canlının fizyolojik gerilim karşısında vücut dengesinin (homeostaz) bozulmadan işlevini sürdürebilmesi için çok önemlidir.

Tıpkı öbür endokrin bezlerde olduğu gibi, bu bezlerin toplardamarlarında hormonlar çok derişiktir. Tıpta bu durumdan yararlanılarak, bu hormon düzeylerinin dengesizliklerinden kuşkulanıldığı durumlarda böbrek toplardamarındaki hormonların derişimi ölçülüp, bu incelemeler tanı konulmasında yardımcı nitelikte olabilir.

Doku özellikleri ve katmanları

İki ayrı katmana ayrılan böbrek üstü bezlerinin bu katmanlarında da alt katmanlar söz konusudur:

Kabuk bölgesi üç katmandan oluşur. Bunlar dıştan içe sırasıyla:
 Zona glomerulosa: Latince'de "yumakçık bölgesi" anlamına gelir ve çoğunlukla aldosteron salgılar.
 Zona fasciculata: Latince'de "demet bölgesi" anlamına gelir ve çoğunlukla kortizol salgılar.
 Zona reticularis: Latince'de "ağ bölgesi" anlamına gelir ve çoğunlukla seks hormonlarını (dihidroepiandrosteron (DHEA) ve androstenedion) salgılar. Bu hormonlar öbeğine androjenler denilmektedir.

Öz bölge ise, kabuk bölgesinin aksine, tek bölgeden oluşmaktadır ve buradaki gözelere Kromafin gözeleri denir. Kromafin, Yunanca'da "renke ilgi" anlamına gelir. Böyle adlandırılmasının nedeni, Krom tuzlarıyla boyandığında, bu gözelerin içindeki katekolaminlerin yükseltgenip, çoklu bileşik (polimer) haline dönüşmesi ve elde edilen bileşiğin kahverengi olmasıdır.

Fizyolojik işlev
Burada, bezlerin kabuk ve öz katmanlarının işlevleri ayrı ayrı açıklanacaktır.

Kabuk katmanı ve hormonları

Kabuk bölgesi, bezin yaşamsal önem taşıyan katmanıdır. Bu yapıdan hipofiz bezinden salgılanan adenokortikotropik hormon (ACTH) hormonunun etkisiyle başta kortizol olmak üzere çok sayıda hormon salgılanır. Kortizol salgılanma düzeni gün içinde gösterdiği değişiklikler açısından ilginç bir özellik taşır. Gün boyunca değişen derişimlerle kana salgılanan kortizol, akşam sıralarında ve uykuya dalıştan hemen sonraki saatlerde en az düzeydeyken, sabah kalkmadan önceki saatlerde ise en yüksek düzeydedir. Böbrek üstü bezlerinden salgılanan öteki kabuk hormonları da kortizole benzer değişiklikler gösterir. Bu değişkenliğin nedeni, hipotalamustaki CRH salgılanmasına bağlı olan ACTH salgılanımının, aydınlık/karanlık döngüsüne ilişkin bilginin retinadan hipotalamusta bulunan çifte çekirdeklere (suprachiasmatic nuclei) iletilmesine bağlı olmasıdır. Ön görülebileceği gibi, koma, körlük ya da sürekli ışığa ya da karanlığa maruz kalma durumlarında bu değişkenlik de ortadan kalkar.

Glukokortikoidler
İlgili madde: Kortizol

Zona Fasciculata bölgesinden salgılanan kortizolun (ana glukokortikoid) çok yönlü etkileri vardır. Tıpkı öbür steroid bileşikleri gibi, kortizol, etkisini erek gözenin çekirdeğine girerek, DNA'nın kalıt yazımından mesajcı RNA'yı bireşimleyerek, ve bundan da yeni protein bireşimleterek gösterir. Yukarıda da açıklandığı gibi Glukokortikoidler yaşamsal önem taşır. Glukokortikoidler etkilerini, şeker üretimi (glukoneojenez), damarların katekolaminlere yanıt vermeleri, yangının ve bağışıklık sisteminin baskılanması ve merkezi sinir sisteminin düzenlenmesi biçiminde gösterir.

 Glukoneojenezin uyarımı: Kortizolun en önemli etkinliklerinden ikisi glikojen depolanması ve glukoneojenezdir. Genel olarak, kortizol etkileri yıkıma (katabolizma) ağırlık verir. Kortizol, protein, yağ ve karbonhidrat yapım-yıkımını eş güdümlü bir biçimde şeker üretimini arttıracak şekilde düzenler: kaslardaki protein yıkımını arttırıp, yeni protein bireşimlenmesini baskılar, ve böylece karaciğerin şekere dönüştürmesi için serumda amino asit sağlamış olur. Benzer bir biçimde yağ yıkımını da arttırıp, karaciğerin şekere dönüştürmesi için serumda gliserol bileşiğini de sağlar. Son olarak, kortizol, şekerin dokularca kullanımını ve yakılmasını da engelleyip, yağ gözelerinin (adipoz) insüline olan duyarlılığını da azaltır. Tüm bunlardan dolayı, açlık sırasında yaşamda kalabilmek için glukokortikoidler çok önemlidir; beyin kandaki şekerden dolayı işlevini sürdürebilir. Kortizolun olağan düzeyinden düşük olduğu durumlarda kan şekeri düşer (hipoglisemi), ve yüksek olduğu durumlarda da kan şekeri artar (hiperglisemi).
 Yangıyı baskılayıcı etkileri: Kortizol bunu üç yolla gerçekleştirir:
 Lipokortinin bireşimlenmesini uyarır. Fosfolipaz A2 enzimini baskılayan lipokortin, bundan dolayı arachidonic asitin zar fosfoyağlardan serbest bırakılmasını önler. Arachidonic asit, yangıyı tetikleyen etmenlerin bireşimlenmesinde kullanılan önemli bir bileşiktir. Bu dolaylı yol ile kortizol, yangıyı baskılar.
 Kortizol, interlükin 2 (IL-2)'nin üretilmesini ve T lenfositlerinin çoğalmasını engeller.
 Kortizol mastositlerden histaminin, pıhtı gözelerinden (trombosit) serotonin salgılanmasını baskılar.
 Bağışıklık sisteminin baskılanması: yukarıda da açıklandığı gibi, kortizol interlükin 2 (IL-2)'nin üretilmesini ve T lenfositlerinin çoğalmasını engeller. Organ nakli gerçekleşmiş olan hastalarda organ reddini önlemek için glukokortikoidler ilaç olarak verilir.
 Damarların katekolaminlere yanıtını olanaklı kılar: Kortizol kan basıncının olağan değerlerde izlemesi için gereklidir, bunu damarcıklardaki (arteriyol) alfa-1 katekolamin alıcılarının etkinliğini arttırarak yapar. Böylece, kortizol damarcıkların büzülmesinde ve kan basıncının artmasında önemli rol oynar. Kortizol düzeyi olağanın altında olduğunda, hipotansiyon, olağan düzeyinin üstünde seyrettiğinde ise hipertansiyon gerçekleşir.
 Kemik oluşumunu baskılar: Bunu kemiklerde bulunan 1. tip kollajenin (bağ dokunun yapı maddesi) bireşimlemesini engelleyerek, kemik gözelerinin (osteoblast) çoğalmalarını engelleyerek, ve bağırsaktan kalsiyum emilimini azalatarak gerçekleştirir.
 Glomerüler süzme hızını (GFR) azaltmak: Kortizol, nefronlardaki getirici damarcıkları genişleterek böbreğe giden kan akışını, ve GFR'yi arttırır.
 Merkezi sinir sistemine etkisi: Özellikle limbik sistemde olmak üzere, merkezi sinir sisteminde glukokortikoid alıcıları bulunmaktadır. Glukokortikoidler, REM uykusununu azaltır, yavaş-dalgalı uyku evresini arttırır, ve genel olarak uyku zamanını azaltır.

Mineralokortikoidler
İlgili madde: Aldosteron

İnsanlarda en çok bireşimlenen mineralokortikoid Aldosteron'dur. Yalnızca Zona Glomerulosa bölgesinden salgılanan hormon, tıpkı Zona Fasciculata'dan salgılanan kortizol gibi kolesterol molekülünden bireşimlenir, ve bu tepkimeler dizisindeki enzimler aynıdır. Zona Glomerulosa'da ek olarak Aldosteron sentaz adlı enzim bulunduğundan Aldosteron yalnızca bu bölgede bireşimlenir. Ancak, Zona Glomerulosa kortizol üretmez. Bunun nedeni, Zona Glomerulosa'da progesterondan kortizol bireşimlemesini sağlayan 17-alfa-hidroksilaz enziminin bulunmamasıdır.

Aldosteron mineralokortikoid özelliği gösteren tek steroid değildir; 11-deoksikortikosteron (DOC) ve kortikosteron bileşikleri de mineralokortikoid kimyasal davranışlarını sergilerler. Bundan dolayı, mineralokortikoid bireşimlenmesindeki tepkiler dizisinde DOC'den sonraki bir aşamada eksiklik olursa (11-beta-hidroksilaz ya da aldosteron sentetaz enzimlerinde eksiklik), mineralokortikoid etkinliğinde bir azalma olmaz. Ancak tepkiler dizinde DOC'den önceki bir aşamada bir aksaklık çıkarsa (21-beta-hidroksilaz eksikliği), o zaman mineralokortikoid etkinliğinde azalma gerçekleşir.

Mineralokortikoidler, etkilerini böbreklerin nefron yapısındaki uç borucuklarda (distal tubül) ve toplayıcı kanallarda gösterir: Na+ (sodyum) geri emilimini arttırıp, K+ (potasyum) atılımını ve H+ (proton) atılımını arttırır. Na+ geri emilimini ve K+ atılımını prinsipal gözelerde, H+ atılımını ise alfa-aracık gözelerinde gerçekleştirir. Bu sodyum geri emilimi, ve potasyum ve proton atılımı sonucu göze-dışı (ekstraselüler)hacim artıp, hipertansiyon, potasyum düzeyi düşüklüğü (hipokalemi) ve metabolik alkaloz gerçekleşir. Aldosteron düzeyi düştüğünde ise (örneğin böbrek üstü yetmezliğinde) Na+ geri emilimi azalıp, K+ ve H+ atılımı da azalır. Bu durumda ise göze-dışı hacim azalıp, potasyum düzeyi yükselir (hiperkalemi) ve metabolik asidoz oluşur.

Her ne kadar kortizolun da mineralokortkoid etkinliği olsa da (kortizol mineralokortikoid alıcılarına aldosteron'la aynı düzeyde ilgiyle bağlanabilir), böbrekte Aldosteron'un etki ettiği erek gözeler (prinsipal gözeler ve alfa-aracık gözeleri), kansıvındaki (plazma) kortizole "aldanmazlar." Bunun nedeni, bu gözelerde 11-beta-hidroksisteroid dihidrojenaz enzimi bulunmasıdır: bu enzim, kortizol'u kortizon'a dönüştürmekte, ve kortizol'un aksine, kortizon'un mineralokortikoid etkinliği yoktur. Bundan dolayı, kortizolun yüksek izlediği durumlarda bile, mineralokortikoid alıcıları bundan etkilenmez.

Eşeysel hormonlar (androjenler)
Yukarıda da belirtildiği gibi, kabuk bölgesi DHEA ve androstenedion bireşimlemektedir. Erkeklerde, bu bileşikler testiste testosterona dönüştürülmektedir. Erkeklerde, böbrek üstü bezlerinin salgıladığı bu androjenlerin önemi azdır, çünkü testosteron testislerde kolesterolden bireşimlenir. Bunun aksine, kadınlarda böbrek üstü bezlerinin ürettiği androjenler önemlidir, ve ergenlik çağında koltukaltı ve pubik bölgelerde kılların çıkmasından sorumludur.

Öz katman
Böbrek üstü bezlerinin öz katmanı, özerk sinir sisteminin sempatik bölümünün bir sinir düğümüdür (ganglion). Sinir düğümü öncesi nöronların gövdeleri omuriliğin göğüs bölgesinde bulunmaktadır. Bu nöronların aksonları büyük splanknik sinirden geçerek böbrek üstü bezinin öz bölgesine ulaşıp ve kromafin gözelerle sinir bağlanımı yapıp, asetilkolin salgılarlar. Asetilkolin, sinir düğümü sonrasındaki nöronların nikotinik alıcılarını etkinleştirir. Kromafin gözeler bunun üzerine dolaşıma adrenalin (epinefrin) ve noradrenalin (norepinefrin) salgılar. Sinir düğümü sonrasındaki nöronların genellikle noradrenalin salgılamalarına karşın, böbrek üstü bezlerinin öz bölgesi çoğunlukla (%80) adrenalin, ve ancak %20 oranında noradrenalin salgılar. Bunun nedeni, öz bölgede feniletanolamin-N-metiltransferaz (PNMT) enziminin bulunması, ve bu enzimin sempatik sinir düğümü sonrası nöronlarda bulunmamasıdır (bu enzim noradrenalini adrenaline dönüştüren kimyasal tepkimeyi tetikler). Noradrenalinden adrenalin bireşimlenmesini olanaklı kılan kortizoldur. Kabuk bölgesinde bireşimlenen kortizol bu bölgeden ayrılan toplardamar ile öz bölgeye ulaşır ve bu tepkimeyi tetikler.

Hastalıklar
Böbrek üstü bezlerinin kabuk bölgesinden kaynaklanan düzensizliklerin çoğu belirli bir katmandaki hormonun gereğinden az ya da çok bireşimlenmesinden kaynaklanır (kortizol, aldosteron ya da eşeysel hormonları). Bir hormonun olağan derişiminin altında ya da üstünde üretilip salgılanması kişide belirtilere neden olur, ve aynı zamanda o hormonun kansıvındaki ve idrardaki derişiminin de değişmesine yol açar. Ayrıca bir hormonun derişiminin az ya da çok olması o hormonun geri beslemesini de etkiler, ve yalnız bundan yararlanılarak incelemeler yapılabilir.

Cushing Sendromu

Cushing Sendromu, glukokortikoidlerin (kortizol hormonunun) olağanın üstünde bir düzeyde olduğu durumlarda ortaya çıkan belirtiler bütünüdür. Cushing Sendromunun alışılmış nitelikleri kilo artması, obezite, kan basıncının artması (hipertansiyon), ve derinin zayıflaması sonucu oluşan çizgilerdir.

Conn Sendromu
Conn sendromu, daha çok Mineralokortikoid fazlalığı olarak da bilinir. Belirtilerinin çoğu hipokalemiden (potasyum düzeyinin düşük olması) kaynaklanıp yorgunluk, kas güçsüzlüğü, ve kasınçlar olarak ortaya çıkar. Çoğu zaman, erken yaşta çıkan yüksek tansiyon ve bununla birlikte kendiliğinden ortaya çıkan düşük potasyum düzeylerinde bu düzensizlikten kuşkulanılır. Mineralokortikoid fazlalığı, Aldosteron'un (ya da başka bir mineralokortikoidin) özerk bir biçimde üretildiği (renin bu durumda düşük düzeydedir) birincil böbrek üstü bezi hastalığından ya da renin düzeyinin yükselmesi (aldosteron salgılanımı arttırır) gibi böbrek üstü bezleri dışında bir nedenden de kaynaklanabilir. Bu son duruma örnek olarak, kandolumlu kalp yetmezliği, karında sıvı birikimli siroz, böbrek atar damarı akımında azalma, renin üreten ur örnek verilebilir.

Addison Hastalığı

Böbrek üstü bezlerinin kabuk bölümünün, özbağışıklık (bağışıklık sisteminin vücuttaki dokulara saldırması), verem ya da mantar bulaşımı nedeniyle zarar görmesine bağlıdır. Güçsüzlük, kansızlık, kilo yitimi, mide-bağırsak rahatsızlıkları, kan basıncı düşüklüğü, deride kararma, bazı hastalarda da aşırı sinirlilik ve aşırı duyarlılıkla gelişir. Eskiden ölümle sonuçlanabilirken, günümüzde yapay hormonlarla kesin olarak sağaltılmaktadır.

Feokromositom

Böbrek üstü bezlerinin katekolamin salgılayan öz bölgesindeki Kromafin gözelerinde çıkan urlara feokromositom, ve sempatik sinir sistemi sinir düğümlerinde katekolamin salgılayan gözelerde çıkan urlara ise Paragangliom denilmektedir. Bu urların bulguları ve belirtileri birbirlerine benzedikleri için, çoğu tıbbi yetke bu iki uru birden feokromositom çatısı altında toplar. Buna karşın, bu iki urun ayırt edilmeleri önemlidir, çünkü beklenen gidişleri (prognoz), kötücül olma olasılıkları ve kimi zaman kalıtsal özellikleri ayrı olabilir.

Böbrek üstü bezleri


පුරාතන චීන රාජ්‍යයෝ () යන්නෙන් අදහස් වන්නේ, ක්‍රි.පූ. 221 දී  ක්වින් ෂි හුවාං විසින් එය එක්සත් කිරීමට පෙර,  චීනයේ පැවැති, විවිධ ප්‍රමාණයේ නගර රාජ්‍යයන් සහ භූමි ප්‍රදේශයන්   වෙති. බොහෝ අවස්ථාවන්හීදී, මේවා යටත් රාජ්‍යයන් වූ අතර, පාලක චෞ රාජ වංශයට (ක්‍රි.පූ. 1046–256) කප්පම් ගෙවූහ.   චූ හවු (諸侯/诸侯) ලෙස හැඳින්වුනු නිදහස් රාජ්‍යයන් හෝ වැඩවසම් රාජ්‍යයන්, පසු කාලීන රාජ වංශයන් තුලදී,  අවශ්‍ය විටකදී දේශපාලන යතොචිතයන් ලෙසින් යළි කරලියට  පැමිණ ඇත.

පසුබිම හා  ආරම්භය
චීනමධ්‍ය මතවාදය සහ ස්වර්ගයෙහි වරය ප්‍රකාර, චීනය ලෝකයේ මධ්‍යය වූ අතර උපරිස්ථ අධිරාජ්‍යයා එහි එකම පාලකයා විය; අනෙකුත් සැම නරේන්ද්‍රයන් සහ පාලතයන්, මධ්‍යම රාජධානියෙහි හෝ   චුන්ගුවෝ (中国/中国)හී යටත් පාලකයෝ පමණක් වූහ. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන්, ආදිතම යුගයන්හී සිට, චීන ජාතිකයන් ලෝකය දුටුවේ, ඔවුන්ගේ අගනුවර කේන්ද්‍රගතව ඉවතට විහිදී යන, ඒක කේන්ද්‍රීය බල ගෝලයන් මාලාවක් ලෙසටයි. මෑතම පිහිටි ගෝලය තුල වූයේ  චූ පාලකයාට රාජපාක්ෂිකභාවය දැක්වූ යටත්රාජ්‍යයෝ වූහ. එහි අගනුවර අවට බලප්‍රදේශය පාලනය කල චූ හැරුණු විට, ඉතිරි රාජ්‍යයන්  සඳහා, රාජ්‍යය හෝ දේශය යන අර්ථය සහිත ගුවෝ (国/国) යන උපසර්ගය භාවිතා විය. 150 පමණ වන මෙම රාජ්‍යයන්ගෙන්,  සමහරක්, ප්‍රාකාරයක් සහිත කුඩා පුරවරයක් හෝ නගරයක් තරම් වූ අතර අන් සමහරක් සඳහා අගනගරයක් සහ නාගරික ප්‍රදේශ වූ අතර සැලකිය යුතු බල ප්‍රදේශයක් ඒවා විසින් පාලනය කරන ලදි.

ඉතිහාසය

බටහිර චෞ රාජ වංශය (ක්‍රි.පූ. 1046–770)

ක්‍රි.පූ. 1046 දී ෂෑං රාජවංශය බලයෙන් නෙරපීම හා සමගම, මුල් රජවරුන් විසින් විවිධ ඥාතීන් සහ  පැවතෙන්නන්ට ඉඩම් පිරිනැමීම් සිදුකළ අතර, මෙයින් සමහරක්  පරම්පරාගත බවට පත් විය.  මෙම  ඉඩම් පැවරීම් හා සමග,  රදළ පෙළෙහි පස් පිළිවෙල (五等爵位)අනුව වූ අභිධානයක්ද ප්‍රදානය කෙරුණු අතර, චූ පාලකයා පමණක්, රජ හෝ වාං (王) යන අභිධානය දැරීය. ඉඩම සහ අභිධානය හා සමගම, හදිසි තත්ත්වයකදී  චූ රජු හට අනුග්‍රහය දැක්වීම සහ චූ මුතුන්මිත්තන්ට පූජාවිධිමය සත්කාරය සිදුකිරීම සඳහා  වගකීම නිතැතින්ම පැවරෙයි. බටහිර කහ ගංගා නිම්නයෙහි, මුල්ම යටත් රාජ්‍යයන් වන, චායි රාජ්‍යය බිහිවුනේ  පළමු චූ රජ විසින් ඔහුගේ බාල සොහොයුරාට ඉඩම් පැවරීම හේතුවෙනි. මෙම කාලසීමාවෙහිදී බිහිවුනු අනෙකුත් රාජ්‍යයන් අතර,  කාඕ,  ඉයැං,  ලූ,  වෙයි, සහ  චේං වෙති. මධ්‍යම  සොං රාජ්‍යය බිහිවූයේ පෙර පැවති  ෂං රාජ වංශයෙහි  රජු හට ඉඩම් පැවරීමක් හා සමගය. පර්යන්තය සැලකූ කළ, ඉයැං, චී, සහ ජින් යන, උතුරෙහි හා ඊසාන දිග රාජ්‍යයන් වෙත, විශාල රාජ්‍යයන් කරා වර්ධනය වීමේ ඉඩකඩ තිබූ පව පෙනෙයි.  දකුණු ප්‍රදේශයෙහි,  චොඌ යටත් රාජ්‍යය, ෂොං යෙයි වෙත පවරාදුන් අතර, එය පසුව බලවත් රාජ්‍යයක් බවට පත්ව එහි පාලකයන් රජවරුන් බවට ප්‍රකාශ කළහ.  මෙම කාල සීමාවේදී, බටහිර පෙදෙසෙහි චියෙං සහ, නැගෙනහිර පළාතේ  වූ සහ යුඒ යන පෙදෙස්, ශිෂ්ටසම්පන්න නොවන හෝ  "අර්ධ-ම්ලෙච්ඡ" ලෙසින් සැලකුණු නිසා, යටත් රාජ්‍ය තත්වයට සැලකීමට සුදුසුකම් නොලැබූහ.  ඈත බටහිර, සූචුවාන් ද්‍රෝණියෙහි ෂූ සහ බා භූමිප්‍රදේශ නොසලකා හරින ලදි. ප්‍රධාන රාජ්‍යයන්ගේ  දේශ සීමාවන්හී පිහිටි කුඩා අනුස්ථිතීන් කාලය ගත වත්ම විශාල අසල්වැසියන් විසින් අත්පත් කර ගැනිණි.

වසන්ත සහ සරත් කාලය (ක්‍රි.පූ. 770–476)

ආශ්‍රිත

සටහන්

පුරාතන චීන රාජ්‍ය


عنقود مجري العذراء  هو تجمع عظيم للمجرات يبعد عن مجرتنا نحو 59 مليون سنة ضوئية (بالمقارنة بقطر مجرة درب التبانة: يبلغ قطر مجرة درب التبانة نحو 110 ألف سنة ضوئية). ويوجد هذا التجمع في كوكبة العذراء. ويحوي التجمع نحو 1300 وربما 2000 من المجرات.

وتكون المجموعة القلب لمجموعة أكبر تسمى التجمع الأعظم المحلي Local Supercluster . وتقدر كتلة التجمع 1.2 كتلة شمسية.

واكتشفت كثير من مجرات ذلك التجمع المجري من ضمنها مجرة إهليجية مسييه 87 في أواخر العقد 1770 وبداية العقد 1780 وسجلت ب فهرس مسييه كسدم وليست كمذنبات. ووصفه شارل مسييه بأنه سحب كونية من دون نجوم، ولم تعرف طبيعة تلك التجمعات في ذلك الوقت حتى العشرينيات من القرن العشرين. ووفقا لما كتبه مسييه عن تجمع العذراء، قال عام 1784 :

«التجمع يشكل تجمع العذراء وبصفة خاصة الجناح الشمالي للتجمع الذي يحوي أشد التجمع كثافة: يحوي هذا الفهرس على 13 من الأجرام، تحت الأرقام 49 , 58 , 59, 60, 61, 84, 85, 86, 87, 88, 89, 90, & 91. ويبدو أن تلك السحب الكونية لا يوجد بها نجوم، ولا يمكن رويتهم إلا في الليالي الحالكة الظلام. وبعض تلك السحب عرفني بها زميلي بيير ميشان.»

ويشغل التجمع نحو 8 دقيقة قوسية في وسط كوكبة العذراء.ويمكن رؤية كثير من المجرات أعضاء هذا التجمع بواسطة تلسكوب صغير.

ويتكون التجمع من مجرات حلزونية ومجرات إهليجية وطبقا لمعلوماتنا عام 2004 أن المجرات الإهليجية تتوسط المجرات الحلزونية. ويتشكل التجمع من على الأقل ثلاثة تجمعات أصغر يتمركزها المجرة الإهليجية مسييه 87 والتي تبدو أكبرهم، والمجرة مسييه 49 والمجرة مسييه 86 . كما تبدو كتلة مسييه 87 نحو 1014 كتلة شمسية وتبلغ أكبر نحو 10 مرات من مجموع المجرتين 49 و 86 .

تدور المجرات حول مركز ثقل التجمع. ونظرا لسرعة بعضها التي تبلغ نحو 1600 كيلومتر في الثانية فهذا يدل على الكتلة العظيمة التي يشكلونها.

ويقع عنقود مجرات العذراء في وسط التجمع الأعظم الموضعيLocal Supercluster وتعمل جاذبيته على تهدئة سرعة المجرات القريبة. فكتلة التجمع العظيمة تعمل على تهدئة سرعة ابتعاد تلك المجرات عنا ويظهر ذلك بقياس الانزياح الأحمر لها.

تساقط العذراء

ينشأ عن كبر كتلة مجموعة مجرات العذراء جذبا لبقية المجرات الموجودة في عنقود مجرات العذراء العظيم ومن ضمنها مجموعتنا المحلية. فقد اتضح أن مجموعتنا المحلية هي جزء من هذا العنقود العظيم مما يجعل التجاذب تحت تأثير الجاذبية - أي يعمل على تقصير المسافات بين اعضائها وهذا ما يسمى «تساقط العذراء» Virgo Infall - يتطابق مع حركة تمدد الكون التي اكتشفها هابل. ولذلك نجد ان الانزياح الأحمر الكوني لمجرات مجموعة العذراء التي يبلغ نحو 1000 كيلومتر في الثانية أقل من المتوقع عند حسابها بقانون هابل.
عند حسابها بواسطة ثابت هابل الذي يبلغ H0=73 km/s/Mpc
نحصل على سرعة تمدد الكون لهم على هذا البعد (60 مليون سنة ضوئية) بسرعة 1400 كيلومتر في الثانية. تلك هي السرعة (1400 كيلومتر في الثانية) التي نجدها بالفعل لمجموعة مجرات الكور التي تبعد عنا نفس بعد مجموعة العذراء. يسمى الفرق بين تمدد الكون طبقا لهابل والسرعة الفعلية للمجموعة المحلية في اتجاه مركز مجموعة العذراء «تساقط لعذراء».

يتطابق تساقط العذراء مع حركة مجموعة العذراء كمركز لعنقود المجرات المحلي العظيم. وتتحرك مجموعة العذراء في إتجاه عنقود الشجاع والقيطس العظيم، وفي نفس الوقت يتحرك هذا التجمع الهائل مع جيرانه في إتجاه الجذاب الكبير الذي يتمركز في وسطه مجموعة مجرات نورما Norma cluster .
تتطابق اتجاهات السرعات لجميع هذه التشكيلات وتنتج عنها محصلة لسرعة المجموعة المحلية تبلغ نحو 600 كيلومتر/الثانية في اتجاه بين مجموعة مجرات العذراء والجاذب الكبير.

مجرات من أعضاء مجموعة العذراء

يوجد في مجموعة العذراء نحو 30 مجرة يزيد سطوعها عن 5و10 قدر ظاهري، تضمهم القائمة التالية:

اقرأ أيضا

 اصطدام مجري
 تجمع مجرات الهلبة
 مجموعة مجرات الكور
 مجموعة مجرات السلوقيان 1
 السور الكبير
 السور العظيم سلووان
 مجرة حلزونية
 مجرة إهليجية

 ثقب أسود
 مجرة
 قزم أبيض
 عملاق أحمر
 الانفجار العظيم
 خط زمني للانفجار العظيم
 نجم نيوتروني

مراجع

وصلات خارجية
 The Virgo Cluster at An Atlas of the Universe
 California Institute of Technology site on Virgo cluster.
 Heron Island Proceedings
 Chandra X-Ray Observatory: The Virgo Cluster

 موقع الكون في الإنترنت

عنقود العذراء المجري
أجرام الفهرس العام الجديد
اكتشافات شارل مسييه
سدم
علم الفلك
عنقود مجرات العذراء العظيم
فهرس مسييه
كوكبة العذراء
كوكبة الهلبة

عنقود العذراء المجري


පේදුරු හේවගේ විලියම් ද සිල්වා (8 දෙසැම්බර් 1908 - 30 ජූලි 1988) යනු 20 වැනි සියවසේ මාක්ස්වාදී / ට්‍රොට්ස්කිවාදී ශ්‍රී ලාංකික දේශපාලනඥයෙකි.

පී. එච්. විලියම් ද සිල්වා ලංකාවේ අම්බලන්ගොඩ බටපොල කහටපිටියේ ඉඩම් හිමි ධනවත් පවුලක උපත ලැබීය. බටපොල මිශ්‍ර පාසලෙන් ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය ලැබූ ඔහු පානදුර ශාන්ත ජෝන් විද්‍යාලයෙන්, ගාල්ල රිච්මන්ඩ් විද්‍යාලයෙන් සහ කොළඹ ආනන්ද විද්‍යාලයෙන් ද්විතීයික අධ්‍යාපනය ලබා ඇත. ඔහු කොළඹ යුනිවර්සිටි කොලේජ් (දැන් කොළඹ විශ්ව විද්‍යාලය ) හි වසරක් අධ්‍යාපනය ලැබූ අතර පසුව ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්ව විද්‍යාලයේ වැඩිදුර අධ්‍යාපනය සඳහා එංගලන්තයට ගියේය.

එංගලන්තයේ සිටියදී විලියම් ද සිල්වා ඉන්දියා ලීගයට සහ ලන්ඩනයේ අනෙකුත් ලංකා සිසුන් සමඟ මාක්ස්වාදී අධ්‍යයන කණ්ඩායමකට සම්බන්ධ විය. ඉන්පසු ඔහු ලංකාවට පැමිණ ලංකා සමසමාජ පක්ෂයට (ලසසප) සම්බන්ධ විය. දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේදී, ඔහු යුද විරෝධී ව්‍යාපාරයේ නායකයෙකු වූ අතර, ශ්‍රී ලංකාවේ බෝගම්බර බන්ධනාගාරයේ සහ බදුල්ල බන්ධනාගාරයේ (1943-45) සිරගත කරන ලදී. ඔහු 1947 සහ 1953 දී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකු බවට පත් විය. ඔහු සමස්ත ලංකා වතු කම්කරු සංගමයේ නායකයා වූ අතර සමසමාජ තරුණ සංගමයේ සමස්ත ලංකා කොංග්‍රසයේ උප සභාපතිවරයා ද විය. ඔහු 1953 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී සමසමාජ පක්ෂයෙන් වෙන්වී විප්ලවකාරි ලංකා සමසමාජ පක්ෂයට (VLLSP) සම්බන්ධ විය. ඔහු මහජන එක්සත් පෙරමුණේ ආරම්භක නායකයා විය. ඔහු SWRD බණ්ඩාරනායකගේ SLFP -MEP සභාග ආණ්ඩුවේ (1956-59) කර්මාන්ත හා ධීවර කැබිනට් අමාත්‍යවරයා විය. ඔහු 1960 දී පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකු වූ අතර ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂයේ උප සභාපති විය. 1970 දී ඔහු කැනඩාවේ ලංකා මහ කොමසාරිස් බවට පත් විය.

ද සිල්වා වයස අවුරුදු 79 දී මිය ගියේය.

යොමු කිරීම්

1988 මරණ
1908 උපත්

විලියම් ද සිල්වා


Abeno Harukas (japönsku: あべのハルカス) er skýjakljúfur í Osaka sem er 300 m að hæð. Byggingin var vígð þann 2014.

Heimild

Skýjakljúfar í Japan

Abeno Harukas


Bizjak est un nom propre slovène et serbe qui peut faire référence à :

Patronyme

 Domen Bizjak (1985-), snowboardeur slovène ;
 Julijana Bizjak Mlakar (1956-), femme politique slovène ;
  (1947), évêque slovène ;
 Lidija Bizjak (1976-), pianiste serbe ;
 Mateja Bizjak Petit (1969-), poète et dramaturge slovène ;
 Sanja Bizjak (1988-), pianiste serbe, sœur de Lidia Bizjak.

Patronyme slovène
Patronyme serbe

Bizjak


Izvori

 Krešimir Perušić - 100 godina nogometa u Karlovačkoj županiji 1903-2003, Karlovac 2004., ISBN 953-9969-0-6, str. 308

1954-55
Karlovac

Podsavezna nogometna liga NP Karlovac 1954./55.


182592 Jolana este un asteroid din centura principală de asteroizi.

Descriere
182592 Jolana este un asteroid din centura principală de asteroizi. A fost descoperit pe  la Observatorul Palomar în cadrul programului NEAT. Asteroidul prezintă o orbită caracterizată de o semiaxă mare de 2,62 ua, o excentricitate de 0,07 și o înclinație de 6,7° în raport cu ecliptica.

Vezi și
 Lista planetelor minore: 182001-183000
 Centura de asteroizi

Referințe

Obiecte astronomice descoperite în 2001
Centura de asteroizi

182592 Jolana


Belgija
 Halle (Belgija), grad u Belgiji

Njemačka
 Halle (Saale), grad u saveznoj pokrajini Saska-Anhalt
 Halle (Vestfalija), grad u saveznoj pokrajini Sjeverna Rajna-Vestfalija
 Halle (Heve), rijeka u saveznoj pokrajini Sjeverna Rajna-Vestfalija

Nizozemska
 Halle (Nizozemska), selo u Nizozemskoj

Halle


Larisa veya Yenişehir () ve Osmanlı döneminde: Yenişehr-i Fener, Yunanistan'ın Tesalya bölgesinin en büyük şehri ve aynı adı (Larisa) taşıyan ilin (nomos) merkezidir.

Tarihi
Osmanlı Devleti döneminde Balkanlar'ın en önemli merkezlerinden biriydi ve 1924 Nüfus Mübadelesi öncesinde yoğun bir Türk nüfusun yaşadığı bir bölgeydi. Yunan Bağımsızlık Savaşında Osmanlı Ordularının Generali olan Dramalı Mahmut Paşa, Drama ve Mora ile beraber Larisa kentinin de Paşa'sıydı.

Bu dönemde Yenişehir ismini yaşayan diğer yerleşimlerden ayırmak için Yenişehr-i Fener (Fener Yenişehri) diye de anılmıştır. 19. yüzyılda yaşamış ve Namık Kemal üzerinde büyük etkisi olmuş Divan şairi Yenişehirli Avni, ilk Türk matbaasının kurulabilmesini sağlayan fetvayı veren Şeyhülislam Fazıl Abdullah Efendi, İzmir'in ilk belediye başkanı Yenişehirli Ahmet Bey, Boğazlıyan Kaymakamı Kemal Bey Yenişehirlidir. Osmanlı döneminde bölgede aynı adla anılan bir diğer yerleşim birimi de Mora Yenişehir'dir (Nauplion). Türkiye Millî Olimpiyat Komitesi'nin kurucusu ve Türkiye'de organize sporun en önemli öncüsü Selim Sırrı Tarcan, 1874'te Mora Yenişehir'de doğmuştur.

Yenişehir (Larisa) merkezin 2001 nüfusu 125.000, il genelinin nüfusu 282.000'dir. Ekonomisinin tarıma dayalı niteliği sürmektedir. Yunanistan iç siyaseti açısından, Yunanistan Komünist Partisi'nin geleneksel bir kalesidir.

İklim

Kaynakça

Larisa


Kaštil (kula) u Marini, fortifikacijski objekt (kaštil), zaštićeno kulturno dobro na adresi Obala kardinala Alojzija Stepinca 1.

Povijest
Zbog sve bliže i sve veće osmanske opasnosti u drugoj polovici 15.stoljeća, odlučili su mjesni dostojanstvenici podići fortifikacijski sustav. Trogirski knez Alviz Barbarig odobrio je 1495. trogirskom biskupu Franji Maracelu (Frano Marcello) 1495. godine podići kaštel u marinskoj uvali, uz crkvu sv. Marine. Kaštel je imao obrambenu namjenu za mjesno stanovništvo. Kaštel je bio biskupska kula. Podignut je na hridinama u moru. Oblika je četverokutne kule s konzolno istaknutim kruništem. Kaštil (biskupska kula) na hridinama i Citadela na kopnu činili su jedinstveni obrambeni sklop. U Kandijskom ratu dvaput je popravljana, 1657. i 1717. godine. Početkom 20. stoljeća zasut je kanal između kopna i kaštila. Kaštil je obnovljen 1971. i 1972. godine.

Opis dobra
Kula u Marini podignuta u razdoblju od 1495. do 1500. kao rezidencija trogirskog biskupa Marcella. Pokretnim mostom je bila povezana s utvrdom Citadelom u jedinstvenu obrambenu cjelinu. Kula je podignuta na kvadratnom tlocrtu, od pravilno obrađenog kamena. Podanak joj je zakošen s poluoblim kornižom uokolo. Na sva tri kata su po dva pravokutna prozora simetrično raspoređena na fasadi, a uz rub vrha kule sačuvali su se trodijelni zupci koji su nosili viseći zid obrane. Vrata kaštela osigurana su puškarnicama. Nad njima su inicijali s grbom biskupa Frana Marcella. Na kuli je reljefni mletački lav. Kula je restaurirana 1970-ih godina, te ponovno preuređena 2007. godine.

Zaštita
Pod oznakom Z-4563 zavedena je kao nepokretno kulturno dobro - pojedinačno, pravna statusa zaštićena kulturnog dobra, klasificirano kao "vojne i obrambene građevine".

Izvori

Utvrde u Hrvatskoj
Građevine u Marini
Zaštićene vojne i obrambene građevine u Splitsko-dalmatinskoj županiji

Kaštil u Marini


මහාශිලා යනු ව්‍යුහ හෝ ස්මාරක ඉදිකිරීමට ගන්නා විශාල ශිලාවක් හෝ විශාල ශිලා කිහිපයකි. අතරගුලු වැටෙන ලෙස විශාල ශිලා පමණක් තබා සකස් කරන ලද ව්‍යුහයක්ද මහා ශිලා යනුවෙන් හැඳින්වේ.මහාශිලාවක් යන වචනය පුරාණ ග්‍රීසියේ (megas )විශාල සහ (lithos)ගල්/ශෛල යන වචන එක්වීමෙන් සෑදි ඇත. බොහෝ මහාශිලාවන් යොදාගෙන ඇත්තේ වැදගත් තාරකා විද්‍යාත්මක සිදුවීම් වු දින තීරණය කිරීමටය. මහාශිලාවකින් විශේෂ අරමුණකට යම් නිෂ්චිත හැඩයක් ලබාදීම යන අදහස ද පිළිබිඹු කෙරේ. මෙය ලෝකයේ විවිධ ප්‍රදේශවල විවිධ කාලයන්හි ජීවත් වූ මිනිසුන් විසින් නිර්මාණය කරන ලද ගොඩනැගිලි හැඳින්වීමට යොදාගැනේ.ඉතා ප්‍රසිද්ධ මහාශිලා පුවරු අවමංගල කටයුතු සඳහා යොදාගෙන ඇත.මෙවැනි ඉදිකිරීම් බොහෝමයක් නියෝලිතික,කැල්කෝශිලා හා ලෝකඩ යුගයේ  තිබී ඇත.

9 වැනි සහශ්‍රවර්ෂය තුළදී තුර්කියේ බොහෝමයක් ස්ථානවල ඉදිකරන ලද විශාල උත්සව ගොඩනැගිලි සොයාගෙන ඇත. මේවා ගොවි සහ එඩේර යුගවලටත් පසුකාලීනව යුරෝපීය සමාජය ආරම්භයේ තිබු ඒවා බව සොයාගෙන ඇත. විශාල වලාකාර ගල් ව්‍යුහ තිබීම මේවායේ විශේෂ ලක්ෂණයකි (උද්‍රාහරණ :- Nevali Cori & G bekli Tepe ).කෙසේ වෙතත් ඉපැරණිම මහාශිලා ලෙස මේවා නම් දැරුවත් යුරෝපීය මහාශිලා සම්ප්‍රදායන් බිහිවුයේ මේවායින් දැයි තවම අපැහැදිලි වේ. G bekli Tepe වල කැණීම්වලින් අනුමාන කරන ලද ශිලා 20 අතරින් 4 ක් සොයාගෙන ඇත. ඒවා මීටර් 30 ක වපසරියක පිහිටා ඇත අතර ඒවායේ සත්ත්ව රූපද(ඌරන්,නරියන්, සිංහයන්,කුරුල්ලන්, සර්පයන්, ගෝනුස්සන්) කැටයම් කොට ඇත.

යුරෝපීය ශිලා යුගය

යුරෝපයේ ඉතාමත් පොදු ශෛලමය නිර්මාණයක් වුයේ ගල් කුටි හෙවත් සුසාන කුටිය. ඒවා ඉදිකර ඇත්තේ ඉහළ අතට තබන ලද ගල් එකක් හෝ කිහිපයක් යොදා ගෙනය. හැඩ කරන ලද ගල් වහල වශයෙන් යොදා ගෙන ඇත. ඒවායින් බො‍හොමයක් එකිනෙකට අසමානය. එම ගල් කුටි මිනිසුන්ගේ අවශේෂ තැන්පත් කිරීමට, ඔවුන් භූමිදානය කිරීමට හෝ ඔවුන්ගේ මුලික උත්සව සඳහා යොදා ගන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. එසේ වුවත් සාමාන්‍යයෙන් ඒවා සුසාන කුටි වශයෙන් හඳුනාගත හැකිය. ඒවායේ දේශිය නම්ද දැකිය හැකිය. පෘතුගාලයේ 'ඇන්ටා', සාඩිනියා හි (ඉතාලියේ දූපතක්)'ස්ටැසේන්', හොලන්හි 'හනීබීඩ්' , ජර්මන්හි 'නෙත් ග්‍රැබි', ඩෙන්මාර්ක්හි 'ඔයිස්' හා වේල්ස්හි 'ෆොමිලෙඩ්' ආදීය ඒ සඳහා උදාහරණ කිහිපයකි. එසේම ඒවා ආරම්භ‍යේ දී මැටියෙන් ආවරණය කර පැවති බවට ද සිතය හැකිය.

දෙවන පොදු‍සොහොන් කොත් වර්ගය වන්නේ  මාර්ගයන් සහිත සොහොන්ය. ඒවා සාමාන්‍යයෙන් චතුරාස්‍රාකාර වෘත්තාකාර, හෝ කුරුසාකාර කුටිවේ.  ඒවායේ වහල ගල් සතරකින් හෝ පේකඩ ගලකින් හා කෙලින් ගමන් කල හැකි මාවතකින් යුක්තය.  ඒ සියල්ලම වෘත්තාකාරව පස්වලින් ආවරණය කර ඇත. ඇතැම් ඒවා අමතර ගල් බැම්මකින් ආවරණය කොට ද පවතී. ඒ සඳහා උදාහරණයක් වශයෙන් අයර්ලන්තයේ 'බුරු නා බොනී' සහ 'ක්‍රොමො' අයර්ලන්තය, ඔක්නි වල 'මොස‍්ගොව්' සහ ප්‍රංශයේ 'ග්‍රවිනිස් ' ආදීය සඳහන් කල හැක.

තුන්වන වර්ගයේ සුසාන කුටි වර්ගය ලෙස සැලකෙන්නේ සක්මනාගාර ආකාරයේ කුටි‍ය. ඒවා දිගටි ආකාරයෙන් පස් ගොඩැලි තුළ සාදා ඇත. අයර්ලන්තයේ රජ මැදුරු, බ්‍රිතාන්‍ය‍යේ ඉතා දිග සොහොන් ගොඩැලි සහ ජර්මනියේ 'ස්ටෙනිකිස්ටන් ' ද මෙම වර්ගයට අයත් වේ. වෙනත් වර්ගයක විශාලතම ස්මාරකයක් වන්නේ තනිව ඔසවන ලද ගල් කණු හෝ මෙන්හිරන්ය. ඇතැම් විට ඒවා තාරකා විද්‍යාත්මක සලකුණු හෝ පෙර දැනීම් සඳහා සකස් කරන ලද සංකීර්ණ සැකසුමක් ලෙසද සැලකිය හැකිය. උදාහරණයක් වශයෙන් 'බාටනී' හි ඇති 'කාර්නැක් ' දැක්විය හැකිය.

බ්‍රිතාන්‍ය‍යේ හා අයර්ලන්තයේ ශිලාමය නිර්මාණ අතර ප්‍රධාන තැනක් හිමිවින නිර්මාණය වන්නේ වෘත්තාකාර ගල්ය. ඒ සඳහා උදාහරණ දහස් ගණනක් දැක්විය හැකිය. 'ස්ටොනෝජොජ්', 'ඇවබරි', 'රින් ඔන් ද බෙල්ටනි' සහ වෙල්ටනි ආදිය ඉන් කිහිපයකි. ඒවා ද තාරකා විද්‍යාත්මක කටයුතු සඳහා ඉදිකල බවට සාක්ෂි පවතී. උදාහරණයක් වශයෙන් 'ස්ට්‍රෙනෝෂේජ්' ප්‍රසිද්ධව ඇත්තේ සූර්යයා නිවෘත්තිය සඳහාය. යුරෝපයේ සෙසු ප්‍රදේශවලින්ද වාත්තාකාර ඉදිකිරීම් සඳහා උදාහරණ සොයාගත හැක. සාමාන්‍යයෙන් එම සුසාන කුටි, ශිලා හා ලෝකඩ යුගය අතර කාලයට අයත්  ස්මාරක ලෙස සැලකේ.

ආසියාවේ මහාශිලා සම්ප්‍රදායන් - කොරියානු අර්ධද්වීපය
වැළලී ගිය මහාශිලා සම්ප්‍රදායන් උතුරු සහ දකුණු ආසියාතික ප්‍රදේශවලින් සොයගෙන ඇත. චීනයේ ලියෝනිං ,ෂැන්ගොන් හා ෂියැං හිද ,කොරියානු අර්ධවීපයේද ,ජපානයේ කියුෂු හි සහ ඉන්දියාවෙහිද මෙම සම්ප්‍රදායට අයත් දේ හමුවී ඇත. වත්මන් මහාශිලා යුගයට අයත් සම්ප්‍රදාය ඉන්දුනීසියාවේ 'සාම්බා' දිවයිනේන් දැකගත හැකිවේ. නමුත් විශාල ලෙස මහාශිලා යුගයට අයත් සොහොන් ඉදිකිරීම් සඳහා යොමුවන්නේ කොරියාවයි. කොරියානු අර්ධද්වීපය තුළ මහාශිලා සම්ප්‍රදායට අයත් ඉදිකිරීම්  15 000 සිට 100 000 ප්‍රමාණයක් ඇති බවට පුරවිද්‍යාඥයින් අනුමාන කරයි.

උතුරු ආසියානු මහාශිලා සම්ප්‍රදාය

උතුරු ආසියානු මහාශිලා සම්ප්‍රදාය උතුරු චීනයේ ලියෝ ගඟ අසබඩින් ආරම්භ වූ බව පැවසේ. මහාශිලා තැනීමේ තාක්ෂණය මෙම ලියෝ ගඟ අසබඩ සිට කොරියානු අර්ධද්වීපයටද ඉතා ශීඝ්‍රයෙන් පැතිර ගියේය. එහි පවතින භූවිෂමතාවයත් කාලයත් අනුව ඊට ගැලපෙන අයුරින් සැකසෙමින් මේ මහාශිලා ඉදිකෙරී ඇත. මුල් කාලයේ පැවති මහාශිලා "උතුරු ශිලා" හෝ "මේසයක ආකාරයේ ශිලා"ලෙස හඳුන්වා ඇත්තේ එහි වූ ලක්ෂණයක් පදනම් කරගෙනයි. එනම් පොළවට ඉහළින් ගල් ඵලක යොදාගෙන ඍජුකෝණාස්‍ර හැඩයට සොහොන් කුටිය නිර්මාණය කිරිමයි. එයට මේසයක ආකාරයේ හැඩයක් හිමිවී ඇත්තේ ඉහළින් තබන ගල් ඵලකය නිසාය. මෙම මහාශිලා Mumun Pottery කාලය (ක්‍රි.පු.1500-850)දක්වා ඈතට දිවයයි. එම ඉදිකිරීම් හැන් ගඟ දක්වා පැතිර පවතී. චීනයේද මෙවැනි මහාශිලා භූමිදාන කුටි තුළ භූමිදානය කරන ලද අවශේෂ ද්‍රව්‍ය හමුවී ඇත. මේවා පාලකයන් හෝ ප්‍රභූ පිරිස් වෙනුවෙන් ඉදිකරන ලද භූමිදාන කුටියැයි ඇතැම් පුරාවිද්‍යාඥයෝ පවසති. කෙසේ වෙතත්, සොහොන් කැඩීම නිසා හෝ සාම්ප්‍රදායික පිළිවෙත් නිසා හෝ බොහෝ උතුරු මහාශිලා යුගයට අයත් සොහොන්බිම්වල නටබුන් සහිත ප්‍රදේශවලින් භූමිදානය කරන ලද භාණ්ඩ හමුවී නැත.

දකුණු මහාශිලා සම්ප්‍රදාය

දක්ෂිණ ක්‍රමයේ මහාශිලා යුගයට අයත් සොහොන්බිම්, දකුණු කොරියානු අර්ධද්වීපයේ පැතිර පවතී. මේවා ආරම්භක Mumun හෝ මධ්‍යම Mumun කාලය දක්වා අතීතයට දිවයන බව සඳහන් වේ. දක්ෂිණ මහාශිලා සොහොන්වල ඇතුළත ප්‍රදේශය පස් හෝ සිහින් ගල් ඵලකවලින් නිර්මාණය වූ පොළොව යට භූමිදාන කුටියකින් සමන්විතය. එයට ඉහළින් විශාල ගල් කුට්ටියක් තබා කුඩා ගල්වලින් සමබර කර ඇත.කොරියානු අර්ධද්වීපයේ බහුලව ඇත්තේ දක්ෂිණ ක්‍රමයේ මහාශිලා යුගයට අයත් සොහොන් කුටි වේ.

සටහන්

{|

|Megalith Megalithic_traditions_of_Asia:_the_Korean_Peninsula

මහාශිලා(Megalith)


إنغريد ماتسون  هي كندية اعتنقت الإسلام تحمل شهادة الدكتوراه في الدراسات الإسلامية وناشطة سياسية في أمريكا الشمالية.
ولدت في مقاطعة اونتاريو ودرست الفلسفة في جامعة واترلو وحصلت على الدكتوراه في الدراسات الإسلامية من جامعة شيكاغو سنة 1999. وهي تعمل كأستاذة للدراسات الإسلامية ومديرة مركز ماكدونالد للدراسات الإسلامية والعلاقات الإسلامية المسيحية في معهد هارتفورد بولاية كونيتيكت. قضت فترة كمتطوعة في باكستان لإغاثة اللاجئين الأفغان بين سنتي 1987 و1988. انتخبت سنة 2001 كنائب رئيس ثم كرئيس سنة 2006 للجمعية الإسلامية لأمريكا الشمالية، وهي واحدة من أبرز المنظمات الإسلامية في الولايات المتحدة. وتحظى ماتسون باحترام كبير في الأوساط الدينية والسياسية في الولايات المتحدة؛ حيث كانت ضيفًا بارزًا في العديد من احتفالات وزارة الخارجية الأمريكية، كما تحدثت في المراسم الدينية للمؤتمر القومي للحزب الديمقراطي في دنفر في 2008، وفي حفل تنصيب الرئيس الأمريكي باراك أوباما يوم 20 يناير، 2009.

انظر أيضا
 سارة جوزيف

وصلات خارجية
 إنغريد ماتسون تحدثت لـ«العربية.نت» عن دعائها للرئيس مع يهود ومسيحيين: أول مسلمة تصلي مع أوباما: البيت الأبيض عرض وظائف للمسلمين، العربية نت، 23 يناير 2009

مراجع

أشخاص على قيد الحياة
أشخاص من كينغستون (أونتاريو)
إخوان مسلمون كنديون
خريجو جامعة شيكاغو
خريجو جامعة واترلو
دارسون مسلمون في دراسات إسلامية
عالمات الدراسات الإسلامية
عضوات جماعة الإخوان المسلمين
علماء مسلمون في القرن 15 هـ
قائدات دينيات إسلاميات
كاثوليك سابقون
كنديون مغتربون في باكستان
مسلمون إصلاحيون
مسلمون باحثون عن الإسلام في القرن 21
مسلمون سنة كنديون
ملحدون اعتنقوا الإسلام
مواليد 1383 هـ
مواليد 1963
مواليد في كيتشنر (أونتاريو)
ناشطون مسلمون كنديون
نساء مسلمات
نقاد الإسلاموية

إنغريد ماتسون