The worldwide Great Depression of the early 1930s was a social and economic shock that left millions of Canadians unemployed, hungry and often homeless. Few countries were affected as severely as Canada during what became known as the "Dirty Thirties," due to Canada's heavy dependence on raw material and farm exports, combined with a crippling Prairies drought known as the Dust Bowl. Widespread losses of jobs and savings ultimately transformed the country by triggering the birth of social welfare, a variety of populist political movements, and a more activist role for government in the economy.

In 1930-1931 the Canadian government responded to the Great Depression by applying severe restrictions to entry into Canada. New rules limited immigration to British and American subjects or agriculturalists with money, certain classes of workers, and immediate family of the Canadian residents. A large number of unemployed immigrants were also deported.

Economic results
By 1930, 30% of the labour force was out of work, and one fifth of the population became dependent on government assistance. Wages fell, as did prices. Gross National Expenditure had declined 42% from the 1929 levels. In some areas, the decline was far worse. In the rural areas of the prairies, two thirds of the population were on relief.

Further damage was the reduction of investment: both large companies and individuals were unwilling and unable to invest in new ventures.

In 1932, industrial production was only at 58% of the 1929 level, the second lowest level in the world after the United States, and well behind nations such as Britain, which only saw it fall to 83% of the 1929 level. Total national income fell to 55% of the 1929 level, again worse than any nation other than the U.S.

Impact

Canada's economy at the time was just starting to shift from primary industry (farming, fishing, mining and logging) to manufacturing. Exports of raw materials plunged, and employment, prices and profits fell in every sector. Canada was the worst-hit  because of its economic position. It was further affected as its main trading partners were Britain and the U.S., both of which were badly affected by the worldwide depression.

One of the areas not affected was bush flying, which, thanks to a mining and exploration boom, continued to thrive throughout this period. Even so, most bush flying companies lost money, impacted by the government's cancellation of airmail contracts in 1931-2.

Unemployment
Urban unemployment nationwide was 19%; Toronto's rate was 17%, according to the census of 1931. Farmers who stayed on their farms were not considered unemployed. By 1933, 30% of the labour force was out of work, and one-fifth of the population became dependent on government assistance. Wages fell as did prices. In some areas, such as mining and lumbering areas, the decline was far worse.

Prairie Provinces
The Prairie Provinces and Western Canada were the hardest-hit. In the rural areas of the prairies, two thirds of the population were on relief. The region fully recovered after 1939. The fall of wheat prices drove many farmers to the towns and cities, such as Calgary, Alberta; Regina, Saskatchewan; and Brandon, Manitoba. Population in the prairie provinces fell below natural replacement level. There was also migration from the southern prairies affected by Dust Bowl conditions such as the Palliser's Triangle to aspen parkland in the north.

During the depression, there was a rise of working class militancy organized by the Communist Party. The labour unions largely retreated in response to the ravages of the depression at the same time that significant portions of the working class, including the unemployed, clamoured for collective action.

Numerous strikes and protests were led by the Communists, many of which culminated in violent clashes with the police. Some notable ones include a coal miners strike that resulted in the Estevan Riot in Estevan, Saskatchewan that left three strikers dead by RCMP bullets in 1931, a waterfront strike in Vancouver that culminated with the "Battle of Ballantyne Pier" in 1935, and numerous unemployed demonstrations up to and including the On-to-Ottawa Trek that left one Regina police constable and one protester dead in the "Regina Riot." Although the actual number of Communist Party militants remained small, their impact was far disproportionate to their numbers, in large part because of the anticommunist reaction of the government, especially the policies of Prime Minister R. B. Bennett who vowed to crush Communism in Canada with an "iron heel of ruthlessness."

These conflicts diminished after 1935, when the Communist Party shifted strategies and Bennett's Conservatives were defeated. Agitation and unrest nonetheless persisted throughout the depression, marked by periodic clashes, such as a sit-down strike in Vancouver that ended with "Bloody Sunday." These developments had far-reaching consequences in shaping the postwar environment, including the domestic cold war climate, the rise of the welfare state, and the implementation of an institutional framework for industrial relations.

Women

Women's primary role were as housewives; without a steady flow of family income, their work became much harder in dealing with food and clothing and medical care. The birthrates fell everywhere, as children were postponed until families could financially support them. The average birthrate for 14 major countries fell 12% from 19.3 births per thousand population in 1930, to 17.0 in 1935. In Canada, half of Roman Catholic women defied Church teachings and used contraception to postpone births.

Among the few women in the labor force, layoffs were less common in the white-collar jobs and they were typically found in light manufacturing work. However, there was a widespread demand to limit families to one paid job, so that wives might lose employment if their husband was employed.

Housewives updated strategies their mothers used when they were growing up in poor families. Cheap foods were used, such as soups, beans and noodles. They purchased the cheapest cuts of meat—sometimes even horse meat—and recycled the Sunday roast into sandwiches and soups. They sewed and patched clothing, traded with their neighbors for outgrown items, and made do with colder homes. New furniture and appliances were postponed until better days. These strategies show that women's domestic labor—cooking, cleaning, budgeting, shopping, childcare—was essential to the economic maintenance of the family and offered room for economies. Many women also worked outside the home, or took boarders, did laundry for trade or cash, and did sewing for neighbors in exchange for something they could offer. Extended families used mutual aid—extra food, spare rooms, repair-work, cash loans—to help cousins and in-laws.

Women held 25-30% of the jobs in the cities. Few women were employed in heavy industry, railways or construction. Many were household workers or were employed in restaurants and family-owned shops. Women factory workers typically handled clothing and food. Educated women had a narrow range of jobs, such as clerical work and teaching.  It was expected that a woman give up a good job when she married.  Srigley emphasizes the wide range of background factors and family circumstances, arguing that gender itself was typically less important than race, ethnicity, or class.

Teachers
School budgets were cut a lot across the country, although enrollments went up and up because dropouts could not find jobs. To save money the districts consolidated nearby schools, dropped staff lines, postponed new construction, and increased class size. Middle-class well-educated teachers were squeezed by the financial crisis facing their employers. In Ontario, new teachers were not hired so the average age and experience increased. However, their salaries fell and men who otherwise would have taken higher status business jobs increasingly competed against women. Married women were not hired on the grounds it was unfair for one family to have two scarce jobs that breadwinners needed. Women teachers, who had made major gains in the 1910-20 era, saw themselves discriminated against. The teacher's unions were practically helpless in the crisis, even in Ontario where they were strongest. After prosperity returned in the 1940s, however, money was available again, there was a shortage of teachers, and the unions proved more effective. For example, in Quebec, the Corporation Général des Instituteurs et des Institutrices Catholics (CIC) was founded in 1946 (it became the Centrale de l'Enseignement du Québec (CEQ) in 1967). It sought higher pensions and salaries and better working conditions, while insisting the teachers were full-fledged professionals.  In remote rural areas professionalization was uncommon; local school boards tightly controlled the one-room schools, typically hiring local women with a high school education or a year at university as teachers, so their meagre salaries would remain in the community.

Labour policy
Case studies of four Canadian textile firms—two cotton and two hosiery and knitting—demonstrate the range  business response to the economic crisis. Each faced a different array of conditions, and each devised the appropriate restructuring strategies. The large corporations responded by investing in more expensive machinery and automation, hiring less skilled workers  to tend the automated equipment, and tweaking their product lines to changing consumer tastes. However the smaller hosiery and knitting firms lacked the capital to invest or the research needed to monitor consumer tastes. They used time-tested "Taylorized" scientific management or made piecemeal changes. Power shifted upward to management, as strikes were too risky in the early 1930s and the opportunity to find a better job had drastically narrowed. By 1935, however, the influence of militant American unions spilled over the border and Canadian unions became more forceful and harmonious. The activity was most notable in Ontario's automobile factories, beginning in Windsor in late 1936, where the new Automobile Workers of America (UAW) chartered its first Canadian local at the Kelsey-Hayes factory.

World trade
The Stock Market crash in New York led people to hoard their money; as consumption fell, the American economy steadily contracted, 1929-32. Given the close economic links between the two countries, the collapse quickly affected Canada. Added to the woes of the prairies were those of Ontario and Quebec, whose manufacturing industries were now victims of overproduction. Massive lay-offs occurred and other companies collapsed into bankruptcy. This collapse was not as sharp as that in the United States, but was the second sharpest collapse in the world.

Canada did have some advantages over other countries, especially its extremely stable banking system that had no failures during the entire depression, compared to over 9,000 small banks that collapsed in the United States.

Canada was hurt badly because of its reliance on base commodities, whose prices fell by over 50%, and because of the importance of international trade.  In the 1920s about 25% of the Canadian Gross National Product was derived from exports. The first reaction of the U.S. was to raise tariffs via the Smoot-Hawley Tariff Act, passed into law June 17, 1930. This hurt the Canadian economy more than most other countries in the world, and Canada retaliated by raising its own rates on American exports and by switching business to the Empire.

In an angry response to Smoot–Hawley, Canada welcomed the British introduction of trade protectionism and a system of Commonwealth preference during the winter of 1931-32. It helped Canada avoid external default on their public debt during the Great Depression. Canada had a high degree of exposure to the international economy, which left Canada susceptible to any international economic downturn. The onset of the depression created critical balance of payment deficits, and it was largely the extension of imperial protection by Britain that gave Canada the opportunity to increase their exports to the British market. By 1938 Britain was importing more than twice the 1929 volume of products from Australia, while the value of products shipped from Canada more than doubled, despite the dramatic drop in prices. Thus, the British market played a vital role in helping Canada and Australia stabilize their balance of payments in the immensely difficult economic conditions of the 1930s.

Government reaction
At the Depression, the provincial and municipal governments were already in debt after an expansion of infrastructure and education during the 1920s. It thus fell to the federal government to try to improve the economy. When the Depression began Mackenzie King was Prime Minister. He believed that the crisis would pass, refused to provide federal aid to the provinces, and only introduced moderate relief efforts. The government's reaction to The Great Depression is the focus of the 2013 documentary Catch The Westbound Train from Prairie Coast Films.

New Deal
The Bennett Government, which defeated Mackenzie King in the 1930 election, initially refused to offer large-scale aid or relief to the provinces, much to the anger of provincial premiers, but it eventually gave in and started a Canadian "New Deal" type of relief by 1935. By 1937, the worst of the Depression had passed, but it left its mark on the country's economic landscape. Atlantic Canada was especially hard hit. Newfoundland (an independent dominion at the time) was bankrupt economically and politically and gave up responsible government by reverting to direct British control.

First World War veterans built on a history of postwar political activism to play an important role in the expansion of state-sponsored social welfare in Canada. Arguing that their wartime sacrifices had not been properly rewarded, veterans claimed that they were entitled to state protection from poverty and unemployment on the home front. The rhetoric of patriotism, courage, sacrifice, and duty created powerful demands for jobs, relief, and adequate pensions that should, veterans argued, be administered as a right of social citizenship and not a form of charity. At the local, provincial, and national political levels, veterans fought for compensation and recognition for their war service, and made their demands for jobs and social security a central part of emerging social policy.

The Liberal Party lost the 1930 election to the Conservative Party, led by R.B. Bennett. Bennett, a successful western businessman, campaigned on high tariffs and large-scale spending. Make-work programs were begun, and welfare and other assistance programs became vastly larger. This led to a large federal deficit, however. Bennett became wary of the budget shortfalls by 1932, and cut back severely on federal spending. This only deepened the depression as government employees were put out of work and public works projects were cancelled.

One of the greatest burdens on the government was the Canadian National Railway (CNR). The federal government had taken over a number of defunct and bankrupt railways during the First World War and the 1920s. The debt the government assumed was over $2 billion, a massive sum at the time, but during the boom years it seemed payable. The Depression turned this debt into a crushing burden. Due to the decrease in trade, the CNR also began to lose substantial amounts of money during the Depression, and had to be further bailed out by the government.

With falling support and the depression only getting worse, Bennett attempted to introduce policies based on the New Deal of Franklin Delano Roosevelt in the United States. Bennett thus called for a minimum wage, unemployment insurance, and other such programs. This effort was largely unsuccessful; the provinces challenged the rights of the federal government to manage these programs. Some of the federal efforts were successful: the Companies' Creditors Arrangement Act and Farmers' Creditors Arrangement Act, which provided alternatives to bankruptcy for distressed businesses, were held to be constitutional by the Reference Re Farmers' Creditors Arrangement Act.

The judicial and political failure of Bennett's New Deal legislation shifted the struggle to reconstitute capitalism to the provincial and municipal levels of the state. Attempts to deal with the dislocations of the Great Depression in Ontario focused on the "sweatshop crisis" that came to dominate political and social discourse after 1934. Ontario's 1935 Industrial Standards Act (ISA) was designed to bring workers and employers together under the auspices of the state to establish minimum wages and work standards. The establishment of New Deal style industrial codes was premised on the mobilization of organized capital and organized labour to combat unfair competition, stop the spread of relief-subsidized labour, and halt the predations of sweatshop capitalism. Although the ISA did not bring about extensive economic regulation, it excited considerable interest in the possibility of government intervention. Workers in a diverse range of occupations, from asbestos workers to waitresses, attempted to organize around the possibility of the ISA. The importance of the ISA lies in what it reveals about the nature of welfare, wage labour, the union movement, competitive capitalism, business attitudes toward industrial regulation, and the role of the state in managing the collective affairs of capitalism. The history of the ISA also suggests that "regulatory unionism," as described by Colin Gordon in his work on the American New Deal, may have animated key developments in Canadian social, economic, and labour history.

The failure to help the economy led to the federal Conservatives' defeat in the 1935 election when the Liberals, still led by Mackenzie King, returned to power.

The public at large lost faith in both the Liberal Party of Canada and the Conservative Party of Canada. This caused the rise of a third party: the Cooperative Commonwealth Federation (a socialist party that achieved some success before joining the Canadian Labour Congress in 1961, becoming the New Democratic Party).

With the worst of the Depression over, the government implemented some relief programs such as the National Housing Act and National Employment Commission, and it established Trans-Canada Airlines (1937, the predecessor to Air Canada). However, it took until 1939 and the outbreak of war for the Canadian economy to return to 1929 levels.

Liberals return
After 1936 the prime minister lost patience when westerners preferred radical alternatives such as the CCF (Co-operative Commonwealth Federation) and Social Credit to his middle-of-the-road liberalism. Indeed, he came close to writing off the region with his comment that the prairie dust bowl was "part of the U.S. desert area. I doubt if it will be of any real use again."  Instead he paid more attention to the industrial regions and the needs of Ontario and Quebec regarding the proposed St. Lawrence Seaway project with the United States.  As for the unemployed, he was hostile to federal relief and reluctantly accepted a Keynesian solution that involved federal deficit spending, tax cuts and subsidies to the housing market.

Mackenzie King returned as prime minister, serving until his retirement in 1948. During all but the last two years he was also secretary of state for external affairs, taking personal charge of foreign policy.

Social Credit
Social Credit (often called SoCred) was a populist political movement strongest in Alberta and neighbouring British Columbia, 1930s-1970s.  Social Credit was based on the economic theories of an Englishman, C. H. Douglas. His theories became very popular across the nation in the early 1930s. A central proposal was the free distribution of dividends (or social credit), called "funny money" by the opposition.

During the Great Depression in Canada the demand for radical action peaked around 1934, after the worst period was over and the economy was recovering. Mortgage debt was significant because farmers could not meet their interest payments. The insecurity of farmers, whose debts were increasing and who had no legal protection against foreclosure, was a potent factor in creating a mood of political desperation. The radical farmers party, UFA was baffled by the depression and Albertans demanded new leadership.

Prairie farmers had always believed that they were being exploited by Toronto and Montreal.  What they lacked was a prophet who would lead them to the promised land. The Social Credit movement began in Alberta in 1932; it became a political movement in 1935 and suddenly burned like a prairie fire.  The prophet and new premier was radio evangelist William Aberhart (1878–1943). The message was biblical prophecy.  Aberhart was a fundamentalist, preaching the revealed word of God and quoting the Bible to find a solution for the evils of the modern, materialistic world: the evils of sophisticated academics and their biblical criticism, the cold formality of middle-class congregations, the vices of dancing and movies and drink. "Bible Bill" preached that the capitalist economy was rotten because of its immorality; specifically it produced goods and services but did not provide people with sufficient purchasing power to enjoy them. This could be remedied by the giving out money in the form of "social credit", or $25 a month for every man and woman.  This pump priming was guaranteed to restore prosperity, he prophesied to the 1600 Social Credit clubs he formed in the province.

Alberta's businessmen, professionals, newspaper editors and the traditional middle-class leaders vehemently protested Aberhart's crack-pot ideas, but they had not solved any problems and spoke not of the promised land ahead.  Aberhart's new party in 1935 elected 56 members to the Alberta Assembly, compared to 7 for all the other parties.

Alberta's Social Credit Party remained in power for 36 years until 1971. It was re-elected by popular vote no less than 9 times, achieving success by moving from left to the right.

Social Credit in office
Once in office in Alberta, Aberhart gave a high priority to balancing the provincial budget. He reduced expenditures and increased the sales tax and the income tax.  The poor and unemployed got nothing. The $25 monthly social dividend never arrived, as Aberhart decided nothing could be done until the province's financial system was changed, and 1936 Alberta defaulted on its bonds.  He did pass a Debt Adjustment Act that cancelled all the interest on mortgages since 1932 and limited all interest rates on mortgages to 5%, in line with similar laws passed by other provinces. In 1937 backbenchers passed a radical banking law that was disallowed by the national government (banking was a federal responsibility). Efforts to control the press were also disallowed.  The party was authoritarian and tried to exert detailed control over its officeholders; those who rebelled were purged or removed from office by the new device of recall elections.  Although Aberhart was hostile to banks and newspapers, he was basically in favour of capitalism and did not support socialist policies as did the Cooperative Commonwealth Federation (CCF) in Saskatchewan.

By 1938 the Social Credit government abandoned its notions about the $25 payouts, but its inability to break with UFA policies led to disillusionment and heavy defections from the party. Aberhart's government was re-elected in the 1940 election, carrying 43% of the vote. The prosperity of the Second World War relieved the economic fears and hatreds that had fuelled farmer unrest. Aberhart died in 1943, and was succeeded as Premier by his student at the Prophetic Bible Institute and lifelong close disciple, Ernest C. Manning (1908–1996).

The Social Credit party, now firmly on the right, governed Alberta until 1968 under Manning.

Recovery
The Canadian recovery from the Great Depression proceeded slowly. Economists Pedro Amaral and James MacGee find that the Canadian recovery has important differences with the United States.  In the U.S. productivity recovered quickly while the labour force remained depressed throughout the decade.  In Canada employment quickly recovered but productivity remained well below trend.  Amaral and MacGee suggest that this decline is due to the sustained reduction in international trade during the 1930s.

In the midst of the Great Depression, the Crown-in-Council attempted to uplift the people, and created two national corporations: the Canadian Radio Broadcasting Commission (CRBC), and the Bank of Canada. The former, established in 1932, was seen as a means to keep the country unified and uplifted in these harsh economic times. Many poor citizens found radio as an escape and used it to restore their own faiths in a brighter future. Broadcasting coast to coast mainly in English, with some French, primarily in Quebec, the CRBC played a vital role in keeping the morale up for Canadians everywhere. The latter was used to regulate currency and credit which had been horribly managed amongst Canadian citizens in the prior years. It was also set up to serve as a private banker's bank and to assist and advise the Canadian government on its own debts and financial matters. The bank played an important role to help steer government spending in the right direction. The bank's effort took place through the tough years of the depression and on to the prosperity that followed into and after the Second World War.

Both of these corporations were seen as positive moves by the Canadian government to help get the economy back on track. 1937 was an important year in the recovery from the Great Depression. The Bank of Canada was nationalized in that year, and the Canadian Radio Broadcasting Commission (CRBC) became the Canadian Broadcasting Corporation (CBC) in that same year. Both corporations were successful aids in the cultural and financial recovery of the Canadian economy during the Great depression.

It took the outbreak of World War II to pull Canada out of the depression. From 1939, an increased demand in Europe for materials, and increased spending by the Canadian government created a strong boost for the economy. Unemployed men enlisted in the military. By 1939, Canada was in the first prosperity period in the business cycle in a decade. This coincided with the recovery in the American economy, which created a better market for exports and a new inflow of much needed capital.

See also
Canada in the World Wars and Interwar Years
Cities in the Great Depression#Canada
 List of riots and civil unrest in Calgary

References

Further reading

  Robert L. Ascah; Politics and Public Debt: The Dominion, the Banks, and Alberta's Social Credit University of Alberta Press, 1999 online version
 Baillargeon, Denyse. Making Do: Women, Family and Home in Montreal during the Great Depression (1999). 232 pp.
 Berton, Pierre. The Great Depression: 1929-1939 (1990), well-written popular history
  Broadfoot, Barry.  Ten Lost Years: 1929-1939: Memories of Canadians Who Survived the Depression. Toronto: Doubleday, 1973. 390 pp.
 Campbell, Lara. "'We Who Have Wallowed in the Mud of Flanders': First World War Veterans, Unemployment and the Development of Social Welfare in Canada, 1929-39." Journal of the Canadian Historical Association (2000) 11: 125-149.  Fulltext in Erudit
 Cook, Ramsay, ed. Politics of Discontent (1967), with articles on Aberhart, George McCullagh, Pattullo and the Reconstruction Party.
 Fisher, Robin. "The Decline of Reform: British Columbia Politics in the 1930s." Journal of Canadian Studies 1990 v.25
 Fowke, V. C. The National Policy and the Wheat Economy (1957)
 Gray, James. The Winter Years (1966) describes life in Winnipeg during the depression
 Hoar, Victor, ed., The Great Depression (1969) includes recollections of the 1930s
 Hughes, E. C. French Canada in Transition (1943), sociological study
 Klee, Marcus. "Fighting the Sweatshop in Depression Ontario: Capital, Labour and the Industrial Standards Act." Labour 2000 (45): 13-51.
 Kottman Richard N. "Herbert Hoover and the Smoot-Hawley Tariff: Canada, A Case Study," Journal of American History, Vol. 62, No. 3 (Dec., 1975), pp. 609–635 in JSTOR
 Lipset, Seymour Martin. Agrarian Socialism (1950), on CCF
 Dean E. McHenry; The Third Force in Canada: The Cooperative Commonwealth Federation, 1932-1948 (1950) online version
 McLachlan, Elizabeth.  With Unshakeable Persistence: Rural Teachers of the Depression Era. Edmonton: NeWest, 1999. 187 pp.
  Neatby, H. Blair; The Politics of Chaos: Canada in the Thirties Macmillan of Canada, (1972) online version, the standard scholarly survey
  Neatby, H. Blair; William Lyon Mackenzie King, 1924-1932: The Lonely Heights University of Toronto Press, 1963 online version
  Neatby, H. Blair; William Lyon Mackenzie King: 1932-1939: the Prism of Unity, University of Toronto Press, 1976 online version
 Reid, Escott (1933-06). "The Effect of the Depression on Canadian Politics, 1929–32". American Political Science Review 27(3): 455–465.
  Rogers, Sean Harris.  "Depression and War: Three Essays on the Canadian Economy, 1930-1945."  PhD dissertation McGill U. 2000. 245 pp.  DAI 2003 63(7): 2644-2645-A. DANQ70191  Fulltext in ProQuest Dissertations & Theses
 Rooth, Tim and Taylor, Rebecca. "Exports and External Adjustment During the Slump: the British Market, Australia and Canada During the 1930s." Journal of European Economic History 2001 30(3): 569-595.
 Safarian, A.E. The Canadian Economy in the Great Depression (1st ed. 1959; 3rd ed. 2009 with new preface); standard economic history; has data on public and private investment in the major sectors of the economy
 Srigley, Katrina. Breadwinning Daughters: Young Working Women in a Depression-era City, 1929-1939 (University of Toronto Press, 2010)
 Srigley, Katrina. "Clothing stories: consumption, identity, and desire in depression-era Toronto." Journal of Women's History (2007) 19#1 pp: 82-104.  online
 Srigley, Katrina. "" In case you hadn't noticed!": Race, Ethnicity, and Women's Wage-Earning in a Depression-Era City." Labour/Le Travail (2005): 69-105. online
 Thompson, John H., and Allan Seager. Canada 1922-1939 (1985). standard scholarly survey

External links

 Key Economic Events

Economic history of Canada
Canada in the World Wars and Interwar Years
Poverty in Canada

Great Depression in Canada


Bol Ladies Open je teniski turnir WTA Toura, koji se igra u Bolu na Braču. Igra se na otvorenom i podloga je crvena zemlja.

Rezultati

Naziv turnira
1995. Zagreb Open
1996. "M" Electronika Cup
1997. – 2001. Croatia Bol Ladies Open
2010. Bluesun Bol Ladies Open
2016.- Croatia Bol Open

Pojedinačno

Statistika (2019.)

Parovi

Statistika (2019.)

Ostalo
Na istim terenima održava se teniski turnir ITF razine za žene naziva Bluesun Bol Ladies Open ili Bluesun Ladies Open.

Izvori

 Tournament finals 2006:1971

Bilješke

Vanjske poveznice
Službena stranica turnira

Međunarodna teniska natjecanja u Hrvatskoj
Šport na Braču
Bol (Brač)

Croatia Bol Ladies Open


Rainier I. Grimaldi (?, 1267. - ?, 1314.), gospodar Cagnesa i prvi gospodar Monaka te utemeljitelj monegaške dinastije Grimaldi. Bio je najstariji od trojice sinova Lanfranca Grimaldija i Aurelije del Carreto. Poslije očeve smrti, njegova majka preudala se za njegova rođaka Françoisa Grimaldija, koji je Rainieru postao očuh.

U noći 8. siječnja 1297. godine, François i Rainier su zauzeli na prepad utvrdu na monegaškoj stijeni, kojom su upravljali gibelini iz Genove. Rainier je upravljao Monakom do 10. travnja 1301. godine, kada ju je morao prepustiti đenoveškim gibelinima. Tom prilikom je obitelj Grimaldi prvi put izgubila vlast nad Monakom, što se dogodilo još nekoliko puta u povijesti.

Franuscki kralj Filip IV. Lijepi (1285. – 1314.) imenovao je 1304. godine Rainiera admiralom Francuske, nakon što se iskazao u bitci kod Zierikzeea.

Godine 1309. izgradio je utvrdu, danas poznatu kao Chateau Grimaldi u gradiću Cagnes-sur-Mer, nakon čega je dobio naslov gospodara Cagnesa.

Ženio se dvaput; prvi put Salvaticom del Carretto, kćerkom markgrofa Finalea iz Ligurije, s kojom je imao četvero djece:
 Karlo I. od Monaka
 Vinciguerra od Monaka
 Salvaggia od Monaka
 Luca od Villefranche;

Drugi je brak imao s Andriolom Grillo, s kojom nije imao djece.

Vanjske poveznice

 Rainier I., prvi gospodar Monaka - hellomonaco.com

Životopisi, Italija
Monegaški monarsi
Grimaldi

Rainier I. od Monaka


Altenburg ist eine Stadt im Perry County im US-Bundesstaat Missouri.

Demografische Daten
Nach dem United States Census 2000 lebten in Altenburg 309 Personen, verteilt auf 126 Haushalte und 86 Familien im Ort. Die Bevölkerungsdichte betrug 323,4 Einwohner pro Quadratmeile (124,3/km ²). Es gab 140 Wohneinheiten mit einer durchschnittlichen Dichte von 56,3 pro Quadratkilometer.

Das mittlere Einkommen für einen Haushalt in der Stadt betrug 40.417 $, das Durchschnittseinkommen einer Familie 46.136 $. Männer hatten ein Durchschnittseinkommen von 33.125 $ gegenüber 20.208 $ für Frauen. Die Pro-Kopf-Einkommen für die Stadt war 19.174 $. Keine der Familien und 5,0 % der Bevölkerung lebten unterhalb der Armutsgrenze.

Namensherkunft
Der Name der Stadt Altenburg kam von der Thüringer Stadt Altenburg. Auswanderer aus anderen deutschen Städten benannten auch die umliegenden Dörfer Dresden (heute Uniontown), Johannisburg und Seelitz nach ihren Heimatorten.

Einzelnachweise

Altenburg (Missouri)


Put spasa bio je jedina uska komunikacija hrvatskih branitelja grada Jajca sa slobodnim teritorijem BiH. Njime je dolazila pomoć, evakuirani ranjenici i civili vodio je preko teških brdovitih terena smjerom od Jajca do Travnika. Bila je jedina komunikacija koja je održavala na životu Hrvata i Muslimane u Središnjoj Bosni ali i šire.

Jajce je bilo u potpunom okruženju srpskih snaga. Jajce i Put spasa izgledali su kao otok i uski most koji povezuje ostale slobodne djelove BiH pod kontrolom HVO-a. Put je vodio od Turbeta preko Karaule, trasom napuštene željezničke pruge, kroz bespuća Dnolučke planine, kroz mjestašca Ćosiće, Dubrave, Krezluk do Rike i ulaza u Jajce. Na mjestima je koridor bio širine puškometa. Koristilo ga se samo noću, jer je tad bio najmanji rizik. Vozilo se bez upaljenih svjetala.

Civili su postupno tijekom borba napuštali grad Putem spasa. No ni tada ovi ljudi nisu imali mira, premda ih se po Ženevskoj konvenciji nije smjelo dirati. Velikosrpski osvajač gađao je konvoje s izbjeglicama.

Prema procjeni generala Ante Prkačina u svom izvješću oko neuspjele pomoći Jajcu stoji da kod izlaza iz Turbeta je jedno vrlo usko suženje koje su Srbi mogli u svakom trenutku presjeći. Procijenio je da Srbi namjerni ga nisu htjeli presjeći, da ne bi time natjerali branitelje u očaj pa da tad branitelji upotrijebe svu snagu koju su imali a koju Srbi očito nisu u potpunosti osjetili.

Prema događajima koji slijede kraju listopada 1992. i zabilježeni su u dokumentima, otkriva se da postojao podao plan na stvaranju okolnosti koje će dovesti do slabljenja obrane Jajca i njegovom padu. Četiri su ključna događaja na Putu spasa od 19. do 28. listopada 1992. godine.

19. listopada Muslimani iz ABiH su u općini Novi Travnik, u području sela Šenkovići napali zapovjednika HVO-a Jajce, Stjepana Blaževića i predsjednika HVO-a Jajce, Nikolu Bilića koji su se vraćali u Jajce s jednog od brojnih odlazaka u Hercegovinu i Hrvatsku gdje su pojašnjavali najnovije prilike i tražili daljnju pomoć. HVO je pokušao smiriti tenzije, a zapovjednik novotravničke brigade ABiH našao je nove razloge za sukob u trenutku kada je glavnina snaga HVO Novi Travnik na položajima prema Srbima Donjeg Vakufa, a dijelovi HVO-a susjednih općina su u Jajcu gdje se sprema nova srpska ofenziva. Sukob se prelio na susjedna sela, muslimani su prvi put koristili teško topništvo protiv Hrvata. Neuspjela muslimanska akcija koja je rezultirala da je HVO čak odbacio ABiH na periferiju grada koji je od tad podijeljen, rezultirala je bošnjačko-muslimanskom odlukom o prekidom napada. 23. listopada, a dojučer zaraćene kolege vratile su se u Novi Travnik na posao kao da ništa nije bilo. Generali Slobodan Praljak, Jasmin Jaganjac i Ante Prkačin, upućeni od samog vrha hrvatske države da pomognu Središnjoj Bosni, mnogo su učinili na prevladavanju nesporazuma. Na drugoj točki nekoliko dana prije, 20. listopada, na nadzornoj točki koju su na istočnom izlazu iz Travnika držali pripadnici bošnjačkih oružanih snaga, ubili su zapovjednika HVO Travnik Ivicu Stojaka, a teško ranili načelnik stožera brigade Zvonka Gašu. Stojakov automobil je nadzornoj točki zaustavio pripadnik postrojbe ABiH zvane Sedma muslimanska brigada koji je bio i egzekutor. Težinu zločina oslikava iznevjereno povjerenje, jer zapovjednik te nadzorne točke bio je Stojakov dobar prijatelj. Stojak je tog dana zaputio se u Novi Travnik radi zaustavljanja žestokog sukoba bošnjačkih i hrvatskih snaga u Novom Travniku koji je prijetio ozbiljnim eskaliranjem. Stojak je uživao autoritet i bio je u dobrim odnosima s bošnjačkim i hrvatskim zapovjednicima. Sve ukazuje da nekomu nije bio interes da se sukob zaustavi. Sukob se isti dan se proširio i na Vitez. Treći moment bio je u Uskoplju. Već 21. listopada GS HVO prima izvješće da u Uskoplju i Rami su napetosti i izvjesno izbijanje sukoba svakog trena. Hrvati su poduzeli sve mjere sigurnosti da bi se spriječili sukobi snaga HVO i ABiH na rubnim područjima Operativne zone Sjeverozapadna Hercegovina, a posebno u tim gradićima, Uskoplju i Rami. 23. listopada snage događa se treći ključni sukob na Putu spasa. ABiH u blizini sela Dobrošina u zasjedi ubija skupinu pripadnika savezničkog im HVO, jer je namjeravala ovladati prometnicom Bugojno - Uskoplje. Četvrta točka bila je isti dan, kad se sukob prenio u Ramu gdje su izbile borbe u samom gradu te istovremeni napadi pripadnika ABiH na okolna sela potpomognuta snagama iz Uskoplja i Jablanice. Bošnjačko-muslimanski civili napustili su Ramu i smjestili se u susjednoj jablaničkoj općini. Sukob je prestao 25. listopada kad je veći dio ramske općine došao pod nadzor HVO. Važno je istaknuti da su pripadnici Armije BiH iz ramskih sela odbili zapovijed nadređenog zapovjednika, glavnog zapovjednika TO općine Prozor da napadnu HVO i položili su oružje.

HVO je za ove nerede optužio trojicu iz ABiH, kojima je zajedničko da su bili dojučerašnji časnici JNA: Fahrudina Agića u Uskoplju, Muharema Šabića u Rami/Prozoru i Refika Lendu u Novom Travniku. Kako se pokazalo, najodgovorniji za rat Hrvata i Muslimana bili su časnici koji su došli iz JNA koji su preuzeli većinu vrha Armije BiH. Godinu prije sudjelovali su u razaranju hrvatskih gradova i sela i radili zločine u RH od Vukovara do Zadra, a nakon toga su 1992. godine prešli u Armiju BiH i nastavili raditi iste zločine, samo ovoga puta nad Hrvatima Bosne i Hercegovine.

HVO je u svim ovim lokalnim sukobima porazio ABiH koji je na ta četiri mjesta udario svom savezniku HVO-u s leđa. Nažalost, napadi su postigli glavni cilj – pomoć Jajcu je prekinuta, dok je Jajce trpilo najžešće udare srpskih snaga.

Brojni dokumenti iz tog vremena svjedoče zaključcima o prekidu vatre i deblokadi Puta spasa. Nažalost, s hrvatske strane radilo se na smirivanju tenzija, a određenim vrlo utjecajnim interesnim skupinama u vodstvu Muslimana to nije odgovaralo, pa dogovoreno u uredima nije vrijedilo na terenu.

U Hrvatskoj i Hercegovini pokušali su organizirati pomoć Jajcu. Organizirali su postrojbu bojna "Vitez Bosne Srebrene", pod zapovjedništvom generala Ante Prkačina, a u čijem su sastavu bili iskusni ratnici Hrvati i Muslimani. Pokušaj nije uspio. Postrojba je 28. listopada krenula Putem spasa iz Gruda ka Središnjoj Bosni. Pojačani su sa specijalcima antiterorističkog voda sa Širokog Brijega i 20 mladića uvježbanih u Splitu, a rodom iz Središnje Bosne. Prvi zastoji zbili su se u dijelu Uskoplja pod nadzorom ABiH gdje su ih zaustavili,  ali ipak propustili do Bugojna. Novi zastoj je tamo. U ime tamošnjih postrojbi ABiH pregovarao je Senad Dautović, (poslije osuđen za zločine nad Hrvatima Bugojna). Umjesto pomoći hrvatsko-muslimanskoj bojovničkoj skupini koja je išla u pomoć Jajcu, stvari idu protivnim smjerom. Postrojbi ABiH pridružili su se pripadnici Vojne policije i Diverzantska grupa koji prijete napadom na postrojbu upućenu kao pomoć Jajcu. Obje su strane otkočile oružje. Radi rješavanja usijane situacije uslijedilo je petosatno koordiniranje s istim Refikom Lendom, kojeg HVO optužuje za slučaj napada na HVO u Novom Travniku. Lendo u Novom Travniku treba dati konačno dopuštenje za put preko Rostova. U Rostovu je već poznata mudžahedinska baza. Rasplet kojim se izbjeglo sukob jest povratak ka Uskoplju i put preko Pavlovice do Novog Travnika. Obećana im je pratnja policije, od koje nije bilo ništa. Konvoj je s Pavlovice mora vratiti se nazad do Rame, zbog prepreke na "poluprivatnom punktu" ABiH. Nada se ukazala kad im se jedan vod dio pripadnika ABiH iz Mostara pridružio pa su s novim jamstvima opet pošli prema Travniku. Kod Novog Travnika u Lendinoj Opari imali su manje probleme, ali su ipak stigli do privremenog cilja.  Bojna "Vitez Bosne Srebrene" izgubila je dragocjenih 60 sati nepotreno se vozeći u autobusima pokušaju da se domogne Jajca.

28. listopada je zapovjednik OZ SZ Hercegovina pukovnik Željko Šiljeg s IZM Prozor, još je izvjestio Blaškića o "zapinjanju na putu" 350 bojovnika kod Rostova te da se traži alternativni prolaz preko Uskoplja i Fojnice na Novi Travnik, te s nevjericom upitao zašto se to zbiva.

Terenska izvješća koja su stizala pukovniku Blaškiću navodila su na zaključak o padu Jajca. General Prkačin ipak se odlučio osobno uvjeriti te se zaputio put Jajca. Vozeći se susretao je civile i vojnike u povlačenju prema Travniku te se i sam vratio u zapovjedništvo ABiH. Opet se našao s Blaškićem i Kordićem i osmišljaju projekta da sa 100 probranih bojovnika pokušaju vratiti se prema Jajcu te usput vratiti i bojovnike u odlasku, no dodatne pouzdane informacije pokazale su neizvodivost zamisli.

29. listopada bio je sastanak visokih vojnih i civilnih izaslanstava Hrvata i Muslimana radi prevladavanja nesporazuma. Nije urodio plodom, jer Jajce nije imalo koristi. Izgleda da je Put spasa nekima više nije bio potreban. ABiH nije trebao Put spasa je si je potrebe namirivala preko Galice i Gostilja a iz pravca Banja Luke. Dok su se povlačili iz Jajca, mjesna milicija Muslimana presretala je hrvatske bojovnike i razoružavala ih, a vratili ga u Travniku tek nakon prijetnje međusobnim sukobom. Izbjegli Muslimani iz Jajca ali i oni iz Bosanske Krajine smjestili su se većinom u Travnik i drugdje po Središnjoj Bosni, a Hrvati Jajca nisu imali gdje ostati u Središnjoj Bosni, tek šestina je ostala u lašvanskoj dolini, dok su ostali završili u Hercegovini, Hrvatskoj i drugdje po svijetu.

Izvori

Jajce

Put spasa


الكلية الجامعية للعلوم التطبيقية في غزة من المؤسسات الأكاديمية التقنية في فلسطين، فهي تعمل تحت وزارة التربية والتعليم العالي بعد نشأتها في العام 1998، وذلك بهدف تقديم خدمة التعليم التقني والمهني للمجتمع الفلسطيني تحت اسم كلية مجتمع العلوم المهنية والتطبيقية، وفي العام 2007 تحولت إلى كلية جامعية تمنح درجتي البكالوريوس والدبلوم في أكثر من 60 اختصاصا في مختلف المجالات.
تسعى الكلية الجامعية للعلوم التطبيقية حثيثا إلى توطيد علاقاتها على المستوى الدولي والإقليمي من خلال إقامة جسور من التعاون الأكاديمي والثقافي بين الكلية والمؤسسات التعليمية والأكاديمية المختلفة والمنظمات العربية والدولية، وذلك من أجل تحقيق رؤيتها في الوصول إلى العالمية.

رؤية الكلية
الوصول إلى العالمية في مجال التعليم المهني والتطبيقي والبحث العلمي

محطات التطور والنمو
تعتبر الكلية الجامعية للعلوم التطبيقية بمدينة غزة المؤسسة الأكاديمية الأولى على مستوى فلسطين في مجال العلوم التقنية والمهنية، وذلك بما تقدمه من اختصاصات وبرامج متميزة وفريدة من نوعها تواكب التطور الكبير الذي يعيشه العالم وتلبي الحاجات الماسة للمجتمع وسوق العمل، وتنسجم مع قدرات وإمكانات وميول الأفراد.
فقد حرصت الكلية الجامعية على إقامة صرح أكاديمي شامخ يضم المباني والمرافق المختلفة والمكتبات والعيادات الطبية والملاعب والصالات الرياضية والحدائق الخضراء، وعملت على تهيئة بيئة تعليمية متكاملة وعصرية توفر الأجواء المواتية للطلبة لعملية تعليمية متميزة وقيمة، فافتتحت القاعات الدراسية المتعددة ووفرت لها كافة الاحتياجات والمعينات التدريسية، وأطلقت مختبرات الحاسوب المتطورة والمختبرات والمشاغل العلمية والصحية والتقنية.
وتواصلت مسيرة البناء والعطاء في حياة الكلية الجامعية والتوسع في قطاع غزة لخدمة شرائح المجتمع المتعددة، فافتتحت في عام 2007 فرع الكلية الجامعية بخان يونس والمقام على مساحة 52 دونما تنتشر فيها المساحات الخضراء والمباني والمتنوعة، كما افتتحت في عام 2009 مركز خدمة المجتمع والذي يضم مركز التعليم المستمر ونخبة من الوحدات الإدارية وعيادة اضطرابات التخاطب الأولى من نوعها، والتي تقدم خدمات الاستشارات والتشخيص والعلاج لحالات تأخر النطق ومشكلات الكلام.
يحمل العام 2020 في طياته العديد من الرؤى الطموحة التي تعمل الكلية جاهدة على تحقيقها، والتي تتمثل في الوصول على العالمية والانفتاح على العالم الخارجي بشكل أوسع، لتحصد ثمرة عضوياتها الفاعلة في نخبة من الاتحادات الأكاديمية العالمية، ولتسهم في تحقيق نهضة مجتمعية رائدة يصل مداها إلى مختلف أنحاء المجتمع الفلسطيني بأفراده ومؤسساته، كيف لا وهي الحاصلة على جائزة فلسطين للإبداع والتميز والمتربعة على عرش الإبداع والتميز في فلسطين.

فلسفة شعار الكلية الجامعية

يجمع شعار الكلية الجامعية للعلوم التطبيقية بين نوعين من الشعارات، وهما الشعار الرمز logo mark والشعار الاختصار monogram، ليحمل في شكله الهندسي الممتد رأسيا حرفين من الهجائية العربية هما العين والتاء (ع، ت)، كما يحمل إشارة الترقيم (1) ليستعرض مستوى الكلية بين منافسيها من المؤسسات الأكاديمية الفلسطينية العاملة في مجال العلوم التقنية. ويتمثل هذا الاختزال بلونين هما اللون الأزرق البحري، والذي يحسد حدود الوطن واللون الأخضر الزرعي الذي يجسد عراقة تاريخنا، كما تم الاستعانة باللون الرمادي كلون محايد للتزيين، ويعتبر الشعار تجربة عربية رائدة في اختزال التقديم الأكاديمي بمعايير عالمية سبقت نماذج عالمية بسنوات، حيث قامت جامعة كاليفورنيا عام 2013 بتطبيق نفس أسلوب الاختزال لتطوير الشعار الذي تستخدمه للتعريف بها.

الكلية الجامعية نطمح للأفضل

 	تقدم الكلية برامجها بمقرها الرئيس بمدينة غزة ومقر مدينة خانيونس لأكثر من 60 برنامج دراسي.
 	تحتوي الكلية على مختبرات علمية حديثة لتمكن الطلبة من تطبيق الجانب العملي من دراستهم.
 	تقدّم الكلية الجامعية تعليماً بأسلوب التعليم التعاوني؛ تشجيعاً للطلاب من أن يقوموا بالتفكير الإبداعي خلال الحوار وأجواء من الاعتدال والتسامح.
 	تضم مكتبة الكلية أكثر من 38 ألف كتاب وبحث علمي.
 يستفيد أكثر من 70 % من طلاب الكلية الجامعية فصليا من برامج الدعم المادي، كما تقدم الجامعة المنح الدراسية الكاملة والزمالة إلى الأشخاص المؤهلين.
 	توفر الكلية الجامعية العديد من الأنشطة الطلابية لتشكيل وبلورة شخصية الطالب وضمان حجم الاستفادة من دراستهم الجامعية.
 	تعمل وحدة الخريجين على تقديم خدمات التوظيف، وذلك خلال تنفيذ العديد من مشاريع خلق فرص عمل أو من خلال الدورات التدريبية والإرشادية لإعداد الطلاب للحياة المهنية.
 	تتبنّى مبادئ المسؤولية الاجتماعية وذلك باعتبارها مؤسسة انطلقت أساساً لخدمة المجتمع وتحقيق أهدافه عبر وسائل أبرزها إنشاؤها لمركز خدمة المجتمع.

البرامج الأكاديمية
ترحب الكلية الجامعية للعلوم التطبيقية بطلبتها جددا وقدامى، وهم يخطون مستقبلهم، ويختارون مسار حياتهم، لأجل حياة كريمة، ومستقبل مشرق. إنه لمن دواعي سرور أسرة الكلية، أن يقع اختيارهم على هذه الكلية (الكلية الجامعية للعلوم التطبيقية)، لكي تساعدهم في الوصول إلى الأهداف التي يرجونها.

برامج البكالوريوس (4-5 سنوات)

برامج الدبلوم المتوسط (سنتان)

دبلوم مهني (سنة واحدة)
 دبلوم السكرتاريا التنفيذية وإدارة المكاتب
 دبلوم الإعداد والتقديم التلفزيوني
 دبلوم الدراسات المقدسية
 دبلوم شبكات الحاسوب
 دبلوم التجميل
 دبلوم الخياطة والتطريز
 دبلوم فني ألومنيوم
 دبلوم تمديدات كهربائية
 دبلوم صيانة أجهزة كهربائية
 دبلوم فني جير ( ناقل حركة )

الحياة الجامعية
تحرص الكلية الجامعية للعلوم التطبيقية على تقديم مجموعة من الخدمات والتسهيلات التي تكفل وجود بيئة أكاديمية مناسبة ومتكاملة لأبنائها وبناتها من الطلبة والدارسين، وتهيئة كافة الأجواء أمامهم لتنمية ملكة التفكير الإبداعي لديهم، وتطوير قدراتهم، وتفجير طاقاتهم الداخلية الكامنة، وتوسيع آفاق الحياة أمامهم ليكونوا عناصر بناء في المجتمع، ولديهم المقدرة الكاملة في التأثير الفعال والإيجابي على جميع من حولهم في أيّ مكان. فالمساحات الخضراء المزينة بالأشجار والورود والأزهار تنتشر بين جوانب الكلية سواء بمقرّها في غزة أو فرعها في خانيونس، والمباني تمّ تصميمها بحيث تكون قريبة من بعضها البعض للتسهيل على الطلبة في التنقّل من مرفق إلى آخر، ولتوفير الوقت والجهد على الطالبات بدلاً من الاصطفاف أمام المصاعد فقد قامت الكلية ببناء جسر يصل ما بين مبنى الطالبات ومبنى الإدارة لتيسير تنقلاتهن إلى القاعات الدراسية المختلفة. ومن أبرز هذه المرافق:

 	المكتبة المركزية
 	العيادة الطبية
 الصالة الرياضية
 عيادة اضطرابات التخاطب
 	وحدة التقنيات المساعدة
 ملعب الكلية الجامعية
 الحدائق الخضراء الداخلية
 الملاعب المعشبة في فرع الكلية بخان يونس

المنح والمساعدات الدراسية

ترفع الكلية الجامعية للعلوم التطبيقية شعار عدم حرمان أي طالب من تعليمه الجامعي بسبب أوضاعه المالية الصعبة، وفي هذا المضمار تقدم الكلية الجامعية مع بداية كل فصل دراسي حزمة متكاملة من المنح والمساعدات والقروض والهبات لخدمة طلبتها من ذوي الوضع الاقتصادي المتردي، بحيث تمكنهم من مواصلة تعليمهم الجامعي وبناء مستقبلهم الذي يساعدهم على الارتقاء بأنفسهم وتحقيق ذاتهم وخدمة أسرهم ووطنهم ومجتمعهم. ومن أبرز المنح المقدمة منحة التفوق سواء من خريجي الثانوية العامة أو الطلبة الحاصلين على معدل امتياز خلال الدراسة، ومنحة حفظة القرآن الكريم، ومنحة الإخوة (3، 4، 5)، ومنحة مقدمة لذوي الإعاقة الحركية وأخرى لذوي الإعاقات البصرية، ومنحة زوجة وأبناء الشهداء، ومنحة أبناء الأسرى، إضافة إلى منحة المتضررين في عدوان 2014، إلى جانب ذلك كله هناك القروض والمساعدات والهبات التي تمنحها الكلية لطلبتها المحتاجين، والتي تساعدهم على تخطي عقبة العوز وتمكنهم من استكمال تعليمهم.

وحدات ومراكز الكلية
	تضم الكلية الجامعية للعلوم التطبيقية العديد من الوحدات والمراكز التي تقدم من خلالها خدمات متنوعة للطلبة والعاملين، إضافة إلى شرائح المجتمع الفلسطيني المتعددة، وذلك ضمن مسئوليتها المجتمعية وحرصها على الارتقاء بالخدمات المقدمة وتحسين جودتها، ومن هذه الوحدات والمراكز هي:
 	مركز التطوير الأكاديمي.
 مركز خدمة المجتمع والتعليم المستمر
وهو مركز تعليمي خدماتي يعني بتنمية وتطوير قدرات الأفراد ومؤسسات القطاعين العام والخاص علميا ومهنيا من خلال تنفيذ البرامج التدريبية المتميزة والتي تهدف إلى رفع كفاءة المتدربين وإكسابهم المهارات العملية والمعرفة النظرية.
 وحدة الجودة.
 مركز القرآن الكريم والدعوة الإسلامية.
يقدم المركز العديد من الخدمات والأنشطة المتعلقة باختبارات القرآن الكريم للحفظة وتنفيذ دورات التلاوة والتجويد والعلوم الشرعية في الفقه وعلوم القرآن والسنة، إلى جانب تنظيم الأنشطة التي تهدف إلى ربط الطلبة والعاملين بالقرآن الكريم والسنة المشرفة، والإجابة على الفتاوى المطروحة.
 وحدة الخريجين.
 وحدة تعليم الطلبة ذوي الإعاقة.
 عيادة اضطرابات التخاطب.
 ورشة يوكاس لصيانة السيارات
 الحاضنة التكنولوجية.

الاهتمامات العلمية البحثية
يعتبر البحث العلمي من الأهداف الأساسية التي تسعى الكلية الجامعية إلى تحقيقها نظرا لأهميته في زيادة تحقيق المعرفة العلمية، كما حققت الكلية تطورا كبيرا في مجال البحث العلمي خلال السنوات القليلة الماضية، وتحرص دوما على الارتقاء بهذا المجال عبر تنظيم المؤتمرات العلمية والأيام الدراسية والأنشطة الأكاديمية المتنوعة وذلك بطرح القضايا والموضوعات المختلفة على مائدة البحث والدراسة بمشاركة نخبة من العقول والخبراء والمختصين للخروج بحلول وإسهامات قيمة في معالجة المشكلات التي تواجه المجتمع.
وتملك الكلية الجامعية شراكات بحثية إقليمية ضمن مشاريع متعددة منها مشروع TEMPUS لتطوير مناهج اختصاص إلكترونيات السيارات، وبرنامج المقدسي للعام 2014-2016 والهادف إلى استخدام بقايا الزجاج كبديل عن الرمل والإسمنت في الخلطات الإسمنتية.
ومن أبرز الفعاليات التي نظمتها الكلية في مجال البحث العلمي مؤخرا:
 المؤتمر الدولي الأول للعلوم التطبيقية، والذي جاء تحت شعار نحو بيئة تكنولوجية تنموية.
 يوم دراسي لقسم المهن الصحية بعنوان التغذية طريقك إلى الصحة
 يوم دراسي لقسم المهن الهندسية بعنوان الزي الفلسطيني بين الأصالة والمعاصرة
 يوم دراسي لقسم الدراسات الإنسانية بعنوان برنامج الخدمة الاجتماعية في رعاية ذوي الاحتياجات الخاصة
 يوم دراسي لقسم العلوم التربوية بعنوان النشاط الرياضي من أجل مجتمع أفضل
 المؤتمر الطلابي الأول في إدارة المشاريع نظمه بكالوريوس إدارة المال والأعمال
 أسبوع العلاقات العامة الطلابي الثالث نظمه اختصاص العلاقات العامة والإعلان التابع لقسم الدراسات الإنسانية.

جوائز
 أهم الجوائز
 جائزة فلسطين الدولية للتميز والإبداع عام (2007).
 جائزة المركز الأول في مسابقة صنع في فلسطين للعام (2009).
 جائزة المركز الثاني في مسابقة صنع في فلسطين للعام (2010).
 الحصول على شهادة الجودة الدولية (ISO 9001-2008 2011).

الشراكات الأكاديمية
نجحت الكلية الجامعية خلال السنوات الأخيرة في الحصول على عضوية وشراكة أكاديمية فاعلة في نخبة من الاتحادات الأكاديمية العالمية هي:
 	عضوية اتحاد جامعات العالم الإسلامي Federation of the Universities of the Islamic World (FUIW)
 عضوية اتحاد رؤساء الجامعات العالمية International Association of University Presidents (IAUP)
 	عضوية مؤسسة التعليم الدولي Institute of International Education (IIE)
 عضوية جامعة تيثيس Network of Euro-Mediterranean Universities (TETHYS)
 عضوية اتحاد الجامعات العربية Association of Arab Universities
 	عضوية الاتحاد الدولي للجامعات International Association of Universities
 عضوية برنامج التأثير الأكاديمي UN-Academic Impact – الأمم المتحدة
 	توقيع وثيقة الماجنا كارتا The Magna Charta Universitatum – بولونيا بإيطاليا
 الاتحاد العالمي للتعليم والتدريب المهني IVETA -الولايات المتحدة الأمريكية
 اتحاد جامعات حوض البحر الأبيض المتوسط UNIMED- روما بإيطاليا
 اتحاد الجامعات الأوروبية الآسيوية EURAS- تركيا

كما وقعت الكلية الجامعية مؤخرا العديد من اتفاقيات التعاون مع الكليات والجامعات والمؤسسات الدولية، ومنها:
 جامعة بوترا الماليزية – ماليزيا
 جامعة دوربان – جنوب أفريقيا
 	جامعة باليرمو – إيطاليا
 	جامعة آيدن - تركيا
 	جامعة روما - إيطاليا
 أكاديمية الفنون – مصر
 	جامعة صلاح الدين-أربيل- العراق
 	جامعة كالابريا – إيطاليا
 	جامعة برشلونة – أسبانيا
 جامعة الملك محمد الخامس-أكدال – المغرب
 المعهد الوطني للبحث الزراعي- المغرب
 	مكتب تنسيق تعريب العلوم التابع للمنظمة العربية – المغرب

حقائق وأرقام

 المقر الرئيس للكلية الجامعية للعلوم التطبيقية بمدينة غزة مقام على مساحة 14 دونما، فيما تبلغ المساحة الإجمالية لفرع الكلية الجامعية بخانيونس 94 دونما تنتشر فيها المساحات الخضراء الواسعة والتجهيزات المختلفة.
 تعتبر الكلية الجامعية رائدة التعليم التقني والمهني في فلسطين، وتقدم خدماتها التعليمية لمختلف الشرائح في 12 اختصاصا للبكالوريوس و48 للدبلوم المتوسط و5 للدبلوم مهني لسنة واحدة.
 تملك الكلية الجامعية كادرا أكاديميا وإداريا فتيا ينتمي بشكل كامل إلى المؤسسة ويملك روح المبادرة والعطاء الدائم، وهم من حملة الشهادات العليا من نخبة الجامعات المحلية والعربية والعالمية، وممن يملكون رصيدا واسعا من الخبرة والتجربة والمعرفة، حيث تبلغ أعداد موظفي الكلية 934 موظفا وموظفة بواقع 280 موظفا إداريا وفنيا و654 موظفا أكاديميا.
 يبلغ إجمالي أعداد الطلبة المستفيدين من الخدمات التعليمية التي تقدمها الكلية الجامعية نحو 8000 طالب وطالبة بمعدل 48% طلاب و52% طالبات.
 ضمن إسهاماتها في خدمة المجتمع وتنميته فقد نفذت الكلية الجامعية 30 مشروعا تنمويا استفاد منها 11,637 من أفراد المجتمع ضمن شرائح الطلبة والخريجين وذوي الإعاقة والنساء والأرامل وأبناء الشهداء.
 دأبت الكلية الجامعية على تذليل كافة العقبات المتعلقة بالرسوم الجامعية أمام طلبتها في ظل الأوضاع القاسية التي يعيشها قطاع غزة بفعل الحصار والإغلاق، حيث حصل نحو 70% الطلبة على منح وقروض ومساعدات وهبات أهلتهم إلى إكمال تعليمهم الجامعي.
 تعتبر الكلية الجامعية عضوا أكاديميا وشريكا فاعلا في 13 اتحادا أكاديميا عالميا منتشرة حول العالم، وذلك ضمن رؤيتها في الانفتاح على العالم الخارجي والوصول إلى العالمية.
 تملك الكلية سجلا حافلا بالمنجزات المشرقة التي كرمت عليها على الصعيد المحلي والدولي في الفترة منذ انطلاقتها عام 1998 حتى عام 2014، لتصل أعداد الجوائز التي حصلت عليها إلى 16 جائزة في مقدمتها جائزة فلسطين الدولية للإبداع والتميز.
 حرصت الكلية الجامعية على تهيئة كافة الظروف المواتية أمام طلبتها لينعموا بأجواء مستقرة في بيئة تعليمية متكاملة ومزودة بكافة الاحتياجات واللوازم التي تواكب أساليب التعليم المتقدمة، كما تملك 116 قاعة دراسية و67 مختبرا متخصصا و1,050 جهاز حاسوب متطور.
 تزخر المكتبة المركزية في الكلية الجامعية بكنوز معرفية في مختلف العلوم والمجالات تصل إلى نحو 38,116 من الكتب العربية والأجنبية والمخطوطات ورسائل الدكتوراه والماجستير والمعارف الإلكترونية والمسموعة والمرئية وبحوث الطلبة ومكتبة للأفلام الوثائقية.
 استقبلت الكلية خلال السنة الماضية 45 وفدا محليا ودوليا من المؤسسات الشريكة والصديقة، ومن أبرز الزيارات كانت لوفد رفيع المستوى من الحكومة الدنماركية ترأسه وزير التنمية الدنماركي.
 قدمت مركز التعليم المستمر بالكلية الجامعية مجموعة متكاملة من البرامج التدريبية النوعية بمجموع 2,604 ساعة تدريبية استفاد منها 2,791 متدرب ومتدربة من مختلف فئات المجتمع.
 أرفدت الكلية الجامعية منذ نشأتها عام 1998 سوق العمل المحلي والدولي بنخبة من الخريجين المؤهلين ذوي الكفاءة العالية في التعليم والتدريب والذين وصلت أعدادهم إلى 17.100 خريجا وخريجة في درجتي البكالوريوس والدبلوم.
 نفذت الكلية الجامعية ما يزيد عن 20 عملا تطوعيا متنوعا لخدمة المجتمع الفلسطيني شارك فيها أكثر من 5,710 طالب وطالبة بواقع 64,735 ساعة تطوعية.

روابط خارجية
 الموقع الرسمي للكلية الجامعية للعلوم التطبيقية - غزة
 صفحة فرع خانيونس
 صفحة مركز التعليم المستمر

مراجع

انظر أيضا
 قائمة الجامعات والكليات الفلسطينية
 التعليم في فلسطين

تأسيسات سنة 1998 في فلسطين
جامعات وكليات في قطاع غزة
هيئات تعليمية أسست في 1998
ع

الكلية الجامعية للعلوم التطبيقية


හිම වලසා (Ursus maritimus) වනාහි වලස් පවුලට අයත් උත්තර ධ්‍රැවය ආශ්‍රීතව වාසය කරන සත්ව විශේෂයකි. හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම වලස් විශේෂය වන අතර, ගොඩබිම වාසය කරන විශාලතම මාංශ භාක්ෂකයන්ද වේ.  වැඩුණු පිරිමි වලසෙකු බරින් 350–700 කිලෝග්‍රෑම් (රාත්තල් 770–1,500) පමණද, වැඩුණු වලහින්නියක එම බරින් බාගයක් පමණද වේ. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවයක් පවතියද, හිම වලසුන් සීත දේශගුණයට සරිලන පරිදි පරිණාමය වී ඇත. ඔවුන්ගේ දේහයන් සීත දේශගුණය දරාගැනීමට, හිම මත ඇවිදීමට, පිහිනීමට හා සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට අනුවර්තනය වී ඇත. හිම වලසුන් ගොඩබිමේ උපත ලැබුවත්, ඔවුන් ජලයේ වාසය කිරීමට ප්‍රිය කරති. ඔවුන්ගේ විද්‍යාත්මක නාමයේ අර්ථය වන්නේද 'මුහුදුබඩ වලසා' යන්නයි. හිම වලසුන්ට සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කල හැක්කේ මුහුදු ජලය මිදුන කාල වලදී පමණි. අනෙක් කාල වලදී ඔවුන් ජිවත් වන්නේ ශරීරයේ මේද තැන්පතු වලිනි.
ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිලිබඳ ජාත්‍යන්තර සංගමය (IUCN) මගින් හිම වලසුන් 'අන්තරායට ලක්විය හැකි' ගණයට වර්ගීකරණය කර ඇත. දැනට හිමවලසුන්ගේ උපසංගහන 19 ක් අතරින් 8 ක ගහනය හීනවෙමින් පවතී. මීට ප්‍රධාන හේතුව වී ඇත්තේ පසුගිය දශකය තුල හිම වලසුන් මහා පරිමානයෙන් දඩයම් කිරීමයි. මේ පිලිබදව ජාත්‍යන්තර අවධානය යොමුවීමත් සමග හිම වලසුන් සංගහනය සංරක්ෂණය උදෙසා නොයෙකුත් පාලනවිධි හා කොටාවන් ක්‍රියාත්මකවීමෙන් අද වන විට හිම වලසුන් සංගහනය ආරක්ෂා කිරීමට හැකිවී ඇත. වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ හිම වලසුන් ස්වදේශීය ආක්ටික් ජනතාවගේ ජිවිතවල භෞතික, අධ්‍යාත්මික හා සංස්කෘතික සලකුණක් බවට පත්වී ඇත.

නම් තැබීම
ප්‍රථම වරට හිම වලසුන් ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස හදුනාගත්තේ කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් 1774 වර්ෂයේදීය. ඔහු විසින් හිම වලසුන් Ursus maritimus (ලතින් භාෂාවෙන් "මුහුදුබඩ වලසා") යන විද්‍යාත්මක නාමයෙන් හදුන්වනු ලැබි ය.
පෙරාතුව හිම වලසුන් Thalarctos  නම් සත්ව ගණයක් ලෙස හැදුන්වූ අතර පසුව එය නිෂ්ප්‍රභා කෙරුණි. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවය පිලිබදව සාක්ෂි සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව, හිම වලසුන් සත්ව 'ගණයක්' නොවනබවත්, දුඹුරු වලසා පරිණාමික අපසරණයෙන් ඇතිවූ ස්පෂ්ට සත්ව 'විශේෂයක්' බවත් සොයාගන්නා ලදී.

වර්ගීකරණය හා පරිණාමය
Ursidae වලස් පවුල අනෙකුත් මන්ෂබක්ෂකයන්ගෙන් වසර මිලියන 38 කට පමණ පෙර වෙන්වී ගොස් ඇත. Ursinae උපකුලය වසර මිලියන 4.2 කට පමණ පෙර ආරම්භ වී ඇත. ලෝකයේ දැනට හදුනාගෙන ඇති පැරණිතම හිම වලස් ෆොසිලය වසර 130,000-110,000 ක් පමණ පැරණි උඩු හනුවකි. මෙය 2004 වර්ෂයේදී Prince Charles Foreland නම් දුපතෙන් හමුවිය. මෙම ෆොසිලය මගින් හදුනාගත් සාධක අනුව හිම වලසුන්ගේ චාර්වක දත් මීට අවුරුදු දසදහසකට හෝ විසිදහසකට පමණ පෙර දුඹුරු දත් වලින් අපසරණය වූ බවට සාක්ෂි ඇත. හිම වලසුන් Pleistocene යුගයේ ග්ලාසියරණ අවස්ථාවේ දුඹුරු වලසුන්ගෙන් පරිනාමිකව අපසරණය වූ බවට දැනට පිළිගනී.

DNA පරීක්ෂණවලින් හමුවන සාක්ෂි මීට වඩා සංකීර්ණ වේ. හිම වලසුන්ගේ මයිටකොන්ඩ්‍රිය DNA (mtDNA) දුඹුරු වලසුන්ගෙන් Ursus arctos, විභේදනය වුයේ මීට වසර 150,000 කට පමණ පසුවය. එමෙන්ම සමහර දුඹුරු වලසුන්ගේ mtDNA, අනෙක් දුඹුරු වලසුන්ට වඩා හිම වලසුන්ට කිට්ටු සම්බන්ධතාවක් දක්වති. මේ නිසා සමහර සංකල්පවලට අනුව හිම වලසුන් ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස හදුන්වනු නොලබති. අයර්ලන්තයේ වෙසෙන දුඹුරු වලසුන්ගේ mtDNA හිම වලසුන්ට ඉතා සමාන වේ. හිම වලසුන්ගේ න්‍යෂ්ඨික ජෙනෝමය දුඹුරු වලසුන් හා සංසන්දනයේදී වෙනස් රටාවන් පෙන්නුම් කරති. මොවුන් ජානමය වශයෙන් වෙනස් ජීවින් විශේෂ 2ක් බවට විභේදනය වී ඇත්තේ වසර 603,000 ට පමණ පෙරදී ය. නුතන පර්යේෂණවලදී හිම වලසුන්ගේ, දුඹුරු වලසුන්ගේ හා කළු වලසුන්ගේ සම්පුර්ණ ජෙනෝමය පරික්ෂා කරන ලදී(අතීතයේදී සිදු කරනු ලැබූ මයිටකොන්ඩ්‍රිය හා පාර්ශ්වික ජෙනොම පරික්ෂා පමණි). එහිදී හිම වලසුන් මීට වසර මිලියන 4-5 ට පමණ පෙර දුඹුරු වලසුන්ගෙන් පරිණාමය වූ බවට හදුනාගෙන ඇත.

හිම වලසුන් හා දුඹුරු වලසුන් අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහි කල හැක. ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී හිම වලසුන් ගොඩබිම ප්‍රදේශයටද, දුඹුරු වලසුන් උතුරු දෙසටද සංක්‍රමණය වන අවස්ථාවලදී මොවුන් සංසර්ගයේ යෙදෙති. බොහෝ දුඹුරු වලසුන් හට 2% පමණ හිම වලසුන්ගේ ජාන ඇති නමුත් ඇලෙක්සැන්ඩර් කොදෙව් දුපත් ආශ්‍රිතව වාසය කරන දුඹුරු වලසුන් සංගහනයෙන් හිම වලස් ජාන 5% ත් 10% ත් අතර ප්‍රමාණයක් දක්නට ලැබේ. මින් පෙන්නුම් කරන්නේ එම ප්‍රදේශවල දුඹුරු වලසුන් හා හිම වලසුන් අතර අන්තර් අභිජනනයන් බහුලව සිදුවන බවය. මෙම අන්තර් අභිජනන මගින් සරු දෙමුහුම් වලසුන් බිහි වේ.  නවතම සාක්ෂි යෝජනා කරන්නේ හිම වලසුන්ගේ හා දුඹුරු වලසුන්ගේ අතර ජානමය සමානභාවයට හේතුව ඔවුන් දිගු කාලයක් තිස්සේ අන්තර් අභිජනනය කිරීමය. එනමුදු මෙම විශේෂයන් ජිවත් වන පරිසරය, රූපකාය, පරිවෘත්තීය ක්‍රියාවලි, සමාජ චර්යා, භෝජන රටා හා අනෙකුත් රුපනුදර්ශිය ලක්ෂණ එකිනෙකාගෙන් වෙනස් වන නිසා ඔවුන් ජීවින් විශේෂ 2ක් ලෙස වර්ගීකරණය කරනු ලබති.

හිම වලසුන් ප්‍රථමවරට ලේඛනගත කිරීමේදී උපවිශේෂ 2ක් හදුනාගනු ලැබිණි. 1774 වර්ෂයේදී කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් Ursus maritimus maritimus එක් උපවිශේෂයක් ද, පීටර් සයිමන් පැලස් (Peter Simon Pallas) විසින් 1776 වර්ෂයේදී Ursus maritimus marinus නම් උපවිෂේශයක්ද හදුනා ගන්නා ලදී. නමුත් පසු කාලයක මෙම උපවිශේෂයන් නිෂ්ප්‍රභා විණි. අද වනවිට එක් හිම වලස් උපවිශේෂයක් පිලිබදව පමණක් සාක්ෂි ලැබී ඇත. Ursus arctos විශේෂයෙන් පැවතෙන Ursus  maritimus tyrannus නම් උපවිශේෂය Pleistocene යුගයේදී වදවී ගියහ. මෙම උපවිශේෂය දැනට වෙසෙන හිම වලසුන්ට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස විශාලත්වයෙන් වැඩි වේ.

සංගහනය හා ව්‍යාප්තිය

හිම වලසුන් ආක්ටික් වෘත්තය හා ඒ ආශ්‍රීත භුමි කලාපවල ව්‍යාප්තව ඇත. උත්තර ධ්‍රැවයයේ ජනශුන්‍යබාවය හේතුකොට ගෙන හිම වලසුන්ට තම ජන්මභුමි රදවාගැනීමට හැකියාව ලැබී ඇත.
කටුක දේශගුණය නිසා හිමවලසුන්ගේ ජන්ම භුමි පරික්ෂා කිරීම අපහසු කටයුත්තකි. මේ නිසා හිමවලසුන්ගේ සංගහනය නිසැක වශයෙන් ඇස්තමේන්තු කිරීම අපහසු වේ. ජීව විද්‍යාඥයන් අනුමාන කරන අන්දමින් දැනට ලොව වටා හිම වලසුන් 20000-25000 පමණ ජීවත් වේ.
හිම වලසුන්ගේ උපසංගහන 19 ක් දැනට හදුනාගෙන ඇත. මෙම උපසංගහන අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහිකල හැක. හිම වලසුන්ගේ සංගහනයෙන් 70% ක් උතුරු ඇමරිකාවේ වාසය කරන අතර ඊට උපසංගහන 13 ක් අයත් වේ. බ්යුෆෝර්ට් මුහුදේ සිට දකුණු දිශාවට හඩ්සන් බොක්ක දක්වාද, නැගෙනහිර දිශාවට ග්‍රීන්ලන්තයේ බැෆ්ෆින් බොක්ක දක්වාද, උතුරු ඇමරිකාවේ හිම වලසුන් ව්‍යාප්තවී ඇත. ආසියානු-යුරෝපිය ප්‍රදේශයේ ග්‍රීන්ලන්තය, බරෙන්ට්ස් මුහුද, කාරා මුහුද, ලප්ටෙව් මුහුද හා චුක්චි මුහුද ලෙස උපසංගහන 5 ක් දැනට හදුනාගෙන ඇත. සීමිත දත්ත නිසා මෙම උපසංගහන පිලිබදව වැඩිදුර විස්තර තවමත් සොයාගෙන නොමැත.

හිම වලසුන්ගේ නිජබිම් ප්‍රධාන වශයෙන් ඩෙන්මාර්කය, නොර්වේ, රුසියාව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය හා කැනඩාව නම් රටවල් පහක් පුර ව්‍යාප්ත වී ඇත. මෙම රටවල් පහ අන්තර්ජාතික හිම වලසුන් සංරක්ෂණය කිරීමේ සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇත. මෙම සම්මුතිය හරහා ඔවුන් හිම වලසුන් පිලිබදව පර්යේෂණ හා සංරක්ෂණ කටයුතු වලට අන්‍යෝන්‍ය සහයෝගිතාව පලකර ඇත.
හිම වලසුන් නිරීක්ෂණය සදහා 1980 දශකයේ මැද භාගයේ සිට නවීන මිල අධික උපක්‍රම භාවිතවේ. හෙලිකොප්ටර් යානා මගින් හා හිම වලසුන්ගේ වාසභුමි නිරීක්ෂණය කිරීම හා හිම වලසුන්ගේ කනේ ඉලෙක්ට්‍රොනික හදුනාගැනීමේ සම්බන්ධකයක් සවිකිරීම මෑත කාලයේදී හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයට යොදාගන්න ප්‍රචලිත ක්‍රම වේ. මෑතක සිට සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් ජනාවාස අසලට සංක්‍රමණය වී ඇත. මෙම කරුණ නිසා 'හිම වලසුන්ගේ ගහනය වැඩි වී ඇතැයි' විශ්වාස කිරීම නිවැරදි නොවේ. ඔවුන් මෑත කාලයේ වැඩිපුර ජනාවාස අසල දක්නට ලැබෙන්නේ ඔවුන්ගේ ගහනය වැඩිවීමක් නිසා නොව, ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් ආහාර නොමැති නිසාවෙනි. 2009 වර්ෂයේදී හිම වලස් උපසංගහන 19න්, 8 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් අඩු වෙමින්ද, 3 ක ගහනය ස්ථාවර මට්ටමකද, 1 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් වැඩි වෙමින්ද පවතින අතර, උපසංගහන 7 ක් පිලිබදව ප්‍රමාණවත් දත්ත වාර්තාවී නොමැත.

වාසභූමිය

හිම වලසුන් මුහුදු ක්ෂීරපායි විශේෂයකි. ඔවුන්ගේ සුපුරුදු වාසභූමීන් ආක්ටික්හී අයිස් මිදුණු මහද්වීපික තටාක හා කුඩා දුපත් සමුහයන් වේ. මෙම ප්‍රදේශ "ආක්ටික්  ජෛව වළල්ල" නමින් හැදින්වෙන අතර මෙහි ජෛව ක්‍රියාකාරිත්වය ආක්ටික්හී අනෙකුත් ප්‍රදේශ හා සැසදීමේදී ඉතා ඉහල අගයක් ගනී.  හිම වලසුන් බොහෝවිට හැසිරෙන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා ගැටෙන ස්ථානවලය. එයට හේතුව මෙම ස්ථානවල හිම වලසුන්ගේ ප්‍රියතම ආහාරය වන සීල් මත්ස්‍යයින් බහුලව ගැවසිමයි. හඩ්සන් බොක්ක හා ජේම්ස් බොක්ක ආශ්‍රීතව අයිස් කුට්ටි ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී සම්පුර්ණයෙන් දියවී යයි. මේ නිසා මෙම කාලයේදී හිම වලසුන් ගොඩබිම දෙසට සංක්‍රමණය වේ.

ජීව විද්‍යාව හා චර්යාව

භෞතික ලක්ෂණ
හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම භෞමික මාංශ භක්ෂකයා වන අතර, සයිබිරියානු ව්‍යාඝ්‍රයාට වඩා දෙගුණයකින් විශාල වේ. වැඩුණු පිරිමි වලසකු සාමාන්‍යයෙන් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 350 - 700 (රාත්තල් 770 – 1500) හා දිගින් මීටර 2.4 – 3 (අඩි 8 – 10) ක් පමණද වේ. වැඩුණු වැලහින්නියක් බරින්  කිලෝග්‍රෑම් 150 – 250 (රාත්තල් 330 - 550) හා දිගින් මීටර 1.8 – 2.4  (අඩි 6 – 8) පමණද වේ. ගර්භනී වැලහින්නියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 500 (රාත්තල් 1100) පමණ වේ. එමෙන්ම වැඩුණු හිම වලසෙකු උසින් සෙන්ටිමීටර 122 – 160 (අගල් 48 – 63) පමණ වේ.

දුඹුරු වලහා සමග සැසදීමේදී හිම වලහාට දිගටි සිරුරක්, දිගටි හිස්කබලක් හා දිගටි නාසයක්ද ඇත. හිම වලසුන්ගේ පාද විශාල වන අතර මෙය හිම හා තුනී අයිස් තට්ටු මත ඇවිදීමට හා පිහිනීමේදී ඉදිරියට තල්ලු කිරීමටද උපකාරී වේ. ඔවුන්ගේ පාද කුඩා ගැටිති වලින් සම්න්විත වේ. මෙම ගැටිති මගින් හිම මත ඝර්ෂනය වැඩිකිරීම හේතුවෙන් ඇවිදීමට පහසු වේ. හිම වලසුන්ගේ කෙටි හා ශක්තිමත් නිය ගොදුරු අල්ලාගැනිමට උපකාරී වේ. ඔවුන්ගේ යටි අතට වක්වූ නිය අයිස් හැරීමට උපකාරී වේ.

හිම වලසුන්ට දත් 42 ක් පිහිටයි. ඔවුන්ගේ රදනක දත් විශාල හා මුවහත් වන අතර එමගින් ඔවුන්ගේ මාංශ භක්ෂකතාව මැනවින් පිළිබිඹුවේ. හිම වලසුන්ගේ උඩු ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 126.96.36.199 වන අතර පහත ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 188.8.131.52 ක් වේ.

හිම වලසුන්ට ඝන මේද තට්ටුවක්, සමක් හා ලෝම ස්තරයක් ඇත. මේවා ශරීරයේ තාප හානිය අවම කර ශරීරය උණුසුම් කිරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුන්ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 10 (ෆැරන්හයිට් අංශක 50)ක් අභිබවා ගියහොත් ශරීරය අධික ලෙස රත් වේ. මොවුන්ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය කෙතරම් කුඩාද යත්, අධෝරක්ත ඦායාරුපවලට ඔවුන්ගේ ශරීර උණුසුම හසුවන්නේ නැත.  හිම වලසුන්ගේ ඝන ලෝම ස්තරය සුදු පාටට හුරු වේ. මැයි සිට අගෝස්තු මාසය දක්වා ඔවුන්ගේ ලොම් සැලීම සිදුවේ. අනෙකුත් ආක්ටික් ක්ෂීරපායින් මෙන් හිම වලසාගේ ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී ලෝම වේශාන්තරණය උදෙසා තද පැහැයට හැරීමක් සිදුනොවේ.

හිම වලසුන්ගේ සුදු පැහැති ලොම් වැස්ම කාලයත් සමග කහ පැහැයට හැරේ. කූඩුගත කර සිටින හිම වලසුන්ගේ ලෝම සමහර අවස්ථා වලදී ලා කොළ පැහැයට හැරේ. මීට හේතුව ඇල්ගී විශේෂයක් ලෝම අතර වැඩීමයි. පිරිමි වලසුන්ගේ ඉදිරිපස ගාත් වල ලෝම දිගට වැඩෙන අතර, මෙය වැලහින්නියන් ආකර්ෂණයට උපකාරී වේ.

හිම වලසුන්ට ගද සුවද හදුනාගැනීමේ තීව්‍ර හැකියාවක් ඇත. ඔවුන්ට කිලෝ මීටර 1.6 ක් දුරින් ඇති හෝ මීටරයක් ගැඹුරින් පිහිටි සීල් මතස්‍යයින් හදුනාගත හැක. ඔවුන්ට මිනිසාට සමාන ශ්‍රවණ සංවේදනයක් ඇති අතර, හොදින් දුර පෙනීමේ හැකියාවක්ද ඇත.

හිම වලසුන් ඇති දක්ෂ පිහිනුම් කරුවන් වන අතර ගොඩබිම සිට කිලෝමීටර 300 (මීටර 200)ක් පමණ දුර ආක්ටික් මුහුදේ පිහිනමින් සිටින හිම වලසුන් සොයාගැනීමට ලැබී ඇත. හිම වලසුන්ගේ ශරීරයේ තැන්පත් වී ඇති මේද තට්ටුව උත්ප්ලාවකතාවයක් ලබාදෙමින් පිහිනීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුන්ට පැයට කිලෝමීටර 10 (පැයට හැතැප්ම 6) ක වේගයෙන් පිහිනිමටද, පැයට කිලෝමීටර 5.6 (පැයට හැතැප්ම 3.5) ක වේගයෙන් ඇවිදිමටද, පැයට කිලෝමීටර 40 (පැයට හැතැප්ම 25) ක වේගයෙන් දිවිමටද හැකියාවක් ඇත.

දඩයම් කිරීම හා ආහාර පරිභෝජනය

හිම වලසා යනු වලස් පවුලට අයත් අතිශයින්ම මාංශ භක්ෂක සාමාජිකයාය. ඔවුන්ගේ ප්‍රියතම ආහාරය සීල් මතස්‍යයින්ය. සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට හෝ අයිස් මත විවේක ගැනීමට ගොඩබිමට පැමිණීමේදී හිම වලසුන්ගේ ගොදුරු බවට පත්වේ. හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ අයිස් තට්ටු ජලය හා මුසුවන කෙලවරවල් වලය.

හිම වලසුන් විශිෂ්ට ගන්ධ සංවේදනය මගින් සීල් මතස්‍යයින් සිටින ස්ථාන හදුනාගත හැක.ඔවුන් නිසොල්මන්ව ගොදුර ලං වනතුරු ජල තටාක අසල බලාසිටිති. සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට ජාල පෘෂ්ටය අසලට පැමිණීමේදී ඔවුන්ගේ ප්‍රශ්වාස වාතය හිම වලසාට හදුනාගත හැක. එවිට හිම වලසුන් ඔවුන්ගේ ඉදිරිගාත් ජාල තටාකයට දමා සීල් මතස්‍යයින් ගොඩබිමට ඇද දමති. ඉන්පසුව ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් දත් මගින් සීල් මතස්‍යයින් හිස සපා කුඩු කර මරා දමති. මීට අමතරව ගොඩබිම විවේක ගන්නා සීල් මතස්‍යයින් ලුහුබදිමෙන්ද,  සීල් මතස්‍යය කැදලි වලට කඩා පැනිමෙන්ද සීල් මතස්‍යයින් ගොදුරු කරගැනීමට හිම වලසාට හැකිය.

වැඩුණු වලසුන් කැමට ප්‍රිය කරන්නේ සීල් මතස්‍යයින්ගේ කැලරි පිරි මාංශ හා මේද තැන්පතු ය. නමුත් කුඩා වලසුන් ප්‍රෝටීන් අනුන රතු පැහැති මාංශ කැමට ප්‍රිය කරති. මීට අමතරව හිම වලසුන් කුරුළු පැටවුන් හා කුරුළු බිත්තරද ආහාරයට ගනිති. මවගෙන් වෙන්වූ යොවුන් හිම වලසුන් හට තනිව දඩයම් කිරීම ඉතා පහසු කටයුත්තක් නොවේ. මේ නිසා ඔවුන්ට අනිකුත් හිම වලසුන් කා දමා අත්හැර දැමු මළකුණු වල කොටස් ආහාරයට ගැනීමට සිදුවේ. එසේම යොවුන් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට සාර්ථක වුවද, සමහර අවස්ථාවලදී වැඩුණු හිම වලසුන්ගෙන් දඩයම බේරා ගැනීමට අසමත් වේ. එවිට ඔවුන්ට සිදු වන්නේ වැඩුණු වලසුන්ගෙන් ආහාර ගෙන හමාර වනතුරු බලාසිටිමටය. ආහාර ගැනීමෙන් පසු හිම වලසුන් හිම හෝ ජලය උපයෝගයෙන් තම ශරීරය පිරිසිදු කරගනිති.

හිම වලසුන් ඉතා දක්ෂ මෙන්ම ශක්තිමත් විලෝපිකයන් වෙති. හිම වලසකුට තම දේහ ස්කන්ධය මෙන් දෙගුණයක් බරින් යුතු මුහුදු ඇතෙකු දඩයම් කලහැක. එසේම මුහුදු ඇතාට සමාන ස්කන්ධයෙන් යුතු බෙලුගා තල්මසුන් දඩයම් කිරීමටද හිම වලසුන්ට හැකියාව ඇත. නමුත් ඔවුන්ගේ සිරුරු ඉතා ඉක්මණින් රත්වන නිසා හිම වලසුන්ට වැඩිදුර දිවීමේ හැකියාවක් නොමැත.

ගැබිණි වලහින්නියන් හැරෙන්නට අනෙකුත් වලසුන් අවුරුද්ද පුරාම ක්‍රියාශීලි වෙති. කළු වලසුන් (black bear) හා දුඹුරු වලසුන් (brown bear)මෙන් නොව, හිම වලසුන් හට කෑම නොමැතිව මාස කිහිපයක් වුවද සිටිය හැක. මීට හේතුව ග්‍රීෂ්ම ඍතුව හා සරත් ඍතුව මුලදී අයිස් දියවී යාමෙන් හිම වලසුන් හට සීල් මතස්‍යයින් දඩයම මගහැරිමය. මෙම කාල වලදී ඔවුන් තම සිරුරුවල මේද තැන්පතු දහනයෙන් ශක්තිය ලබා ගනිති. හිම වලසුන් සීල් මතස්‍යයින්ට අමතරව පිනි මුවන්, කුරුල්ලන්, බිත්තර, සිප්පි බෙල්ලන්, කකුළුවන්, කාන්තකයන් හා හිම වලස් පැටවුන්ද ආහාරයට ගනිති. මීට අමතරව ඔවුන් ශාකමය ද්‍රව්‍ය, බෙරි වර්ග, මුල් වර්ග හා මුහුදු පැළෑටි සුළු වශයෙන් පරිභෝජනයට ගනිති. හිම වලසුන් මාංශ භක්ෂක වීමට එක් හේතුවක් වන්නේ, ශාකමය ද්‍රව්‍යවලින් ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් කැලරි සංඛ්‍යාවක් ලබාගැනීමට නොහැකි වීමයි. ඔවුන්ගේ ශරීරය හැඩගැසී ඇත්තේ මේද තැන්පතු වලින් අධික මුහුදු ක්ෂීරපායින් ආහාරයට ගැනීමටය.

ජනාවාස අසල වාසය කරන හිම වලසුන් මිනිසුන් අපතේ දමන කැලි කසළ ආහාරයට ගැනීමට පුරුදුව ඇත. මෙම කැලි කසළ අතර හිම වලසුන්ට අනතුරුදායක ද්‍රව්‍ය වන ස්ටයිරෆොම්, ප්ලාස්ටික්, වාහන වල බැටරි, ලිහිස්සු තෙල් හා එතිලින් ග්ල්යිකොල් අඩංගු වේ. මේවා හිම වලසුන් පරිභෝජනයට ගැනීමෙන් විවිධ රෝගාබාධ මෙන්ම මරණයන්ද සිදුවිය හැක. මේ නිසා ජනාවාස අසල වෙසෙන ජනතාව කැලි කසළ ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කර නිසි ලෙස බැහැර කිරීමට වග බලාගත යුතුය.

හැසිරීම

අළු පැහැති වලසුන් (grizzly bear) මෙන් හිම වලසුන් දේශ සිමාවන් ආරක්ෂා කරන්නේ නැත. සාමාන්‍යයෙන් හිම වලසුන් රණ්ඩු සරුවල් කිරීමට මැලිවන අතර බොහෝ අවස්ථාවලදී සටන් නොකර පලායාමට උත්සහ දරති. සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන්ගේ හැසිරීම ඉතා අවිනිශ්චිතය. ඔවුන් මිනිසුන්ට පහරදි මරා දැමු හා ආහාරයට ගත් අවස්ථා කීපයක් දැනට වාර්තාවී ඇත. නමුත් ආක්ටික් වෘත්තයේ මිනිස් ජනගහනය ඉතා පහල නිසා මෙවැනි අවස්ථා ඉතා දුර්ලභ වේ.

වැඩුණු හිම වලසුන් සාමාන්‍යයෙන් හුදකලා ජිවිත ගත කිරීමට ප්‍රිය කරති. නමුත් බොහෝවිට හිම වලසුන් එකිනෙකා සමග සෙල්ලම් කරමින් හා එකිනෙකා සමග තුරුල් වෙමින් නිදාගන්නා අයුරු දැකගත හැක. හිම වලසුන් පිළිබද විශේෂඥ වෛද්‍ය නිකීටා ඔව්සිඅනිකොව් (Nikita Ovsianikov) පවසන්නේ වැඩුණු හිම වලසුන් හොද සමාජ සබදතා පවත්වා ගෙන යන බවයි. විශේෂයෙන්ම කුඩා පැටවුන් සමාජශීලි වන අතර ඔවුන් තම සහෝදර සහෝදරියන් සමග කෙළිදෙලෙහි යෙදෙමින් කාලය ගතකරති. යොවුන් පිරිමි වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. මෙම අත්දැකීම් ඔවුන්ට පසු කාලයේදී සංසර්ග වකවානු වල වැලහින්නියන් ආකර්ෂණය කරගැනීමට උපකාරී වේ.

ප්‍රජනනය හා ජිවන චක්‍රය

අප්‍රේල් හා මැයි මාසවල හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට එක්රැස් වන ස්ථානවල සංසර්ගය සිදුවේ. පිරිමි වලසෙකුට වැලහින්නියක් සොයා කිලෝමීටර 100ක් (සැතපුම් 60) හෝ ඊට වඩා චාරිකා කල හැක. ඇය සොයාගැනීමෙන් පසු පිරිමි වලසා වෙනත් වලසුන් සමග සටන් කිරීමෙන් ඇයව දිනාගත යුතුය. මෙම සටන්වල ප්‍රථිපලයක් වශයෙන් බොහෝ වලසුන්ට තුවාල සිදුවේ. වැලහින්නියක් සාමාන්‍යයෙන් පිරිමි වලසුන් කීපදෙනෙකු සමග සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෑත කාලයේ සිදුකරන ලද පරීක්ෂණ මගින් එකම මවට දාව වෙනස් පියවරුන්ගේ පැටවුන් සොයාගෙන ඇත.. මෙසේ හමුවන වලස් යුවලක් සතියක් පමණ කාලයක් එකට වසමින් කීපවරක් සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෙය වැලහින්නියන්ගේ ඩිම්බනිහරණය උත්තේජනය කරයි.

සංසර්ගයෙන් පසු සාරවත් ඩිම්බ අගෝස්තු හෝ සැප්තැම්බර් මාසය වන තුරු සැලකිය යුතු වර්ධනයක් නොපෙන්වයි. මෙම මාස 4 තුල වැලහින්නියන් අතිවිශාල ආහාර ප්‍රමාණයක් පරිභෝජනය කරමින් තම සිරුරේ බර ආසන්න වශයෙන් දෙගුණයකින් (කිලෝග්‍රෑම් 200 කින්) වැඩිකර ගනිති.

මාතෘ ගුහා තැනීම හා මුල් අවදිය
අයිස් දියවිගෙන යන කාලයේදී ගැබිණි වැලහින්නියන් දඩයම අතහැර මාතෘ ගුහා සැදීම ආරම්භ කරති. මෙම ගුහා ඇතුල්වීම සදහා පටු උමගකින් හා කුටීර 1-3 කින්ද පමණ සමන්විත වේ. හිම මත හෝ අයිස් මත සාදන මෙම ගුහා බොහෝවිට වසර කීපයක් පුරා නැවත නැවත භාවිතා වේ. මෙම ගුහා තුල ගැබිණි වැලහින්නියන් සිසිර තරණයට (hibernation) සමාන අක්‍රිය තත්වයකට පත්වේ. මෙහිදී වැලහින්නියන් සිසිර තරණයේදී මෙන් නොකඩවා නිදා නොගනිති. නමුත් ඔවුන්ගේ හෘද ස්පන්දනය විනාඩියට ගැස්සුම් 46 සිට 27 ක් දක්වා අඩුවන අතර, ඔවුන්ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය සිසිර තරණයේදී මෙන් අඛණ්ඩව පවතී.

නොවැම්බර් සිට පෙබරවාරි මාස ඇතුලත පැටවුන් බිහිවීම සිදුවේ. අලුත ඉපදුනු පැටවුන්ගේ දැස් නොපෙනෙන අතර ලා දුඹුරු පැහැති ලොම් ස්තරයකින් ආවරණයවී ඇත. ඉපදෙන විට ඔවුන්ගේ බර කිලෝග්‍රෑම් 0.9 (රාත්තල් 2) කට වඩා අඩුවේ. මිනිස් භාරයේ සිටින වැලහින්නියන් ඉක්මණින් පැටවුන් ප්‍රසුත කරති. සාමාන්‍යයෙන් වැලහින්නියක් එක් වරකට පැටවුන් 2 කු පමණ ප්‍රසුත කරති. පෙබරවාරි මැද සිට අප්‍රේල් මැද භාගය වනතුරු මව හා පැටවුන් ගුහාව තුල වාසය කරති. මෙම කාලය ඇතුලත මව් වැලහින්නිය නොකඩවා තම උපවාසය පවත්වා ගෙන යන අතරතුර තම පැටවුන් හට මව් කිරිද ලබාදෙති. මව් වැලහින්නිය ගුහාවේ දොරටුව කඩා ගුහාවෙන් පිටතට යන්නේ ඇගේ පැටවුන් කිලෝග්‍රෑම් 10-15 ක් (රාත්තල් 22-23)පමණ වැඩුණු පසුවය. ඉන්පසු ඉදිරි දවස් 12-15 අතර කාලයේදී ගුහාවට ආසන්න පරිසරයේ මව හා පැටවුන් කාලය ගත කරති. පැටවුන් ඇවිදීමට හා ඉගෙනගන්නා අතරතුර, මව අවට වෘක්ෂලතා ආදිය මත යැපෙයි. මෙසේ සති දෙකක් පමණගත වූ පසු මව හා පැටවුන් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට මුහුදු බඩ ප්‍රදේශයට සංක්‍රමණය වේ. ගැබිණි කාලයේදී සිට මෙම අවස්ථාව වනතෙක් වැලහින්නියක මාස 8ක පමණ කාලයක් නිරාහාරව සිටීමට සිදුවේ.

වැලහින්නියන් තම පැටවුන් කෙරෙහි දැඩි ස්නේහයක් දක්වන අතර ඔවුන් හට දැඩි ආරක්ෂාවක් ලබාදෙති. නමුත් සමහර කුඩා පැටවුන් වෘකයන්ට ගොදුරු වීමෙන් හෝ හාමතෙන් මියයති. වැඩුණු පිරිමි වලසුන්ද සමහර අවස්ථාවලදී පැටවුන් මරදමා ආහාරයට ගනිති.

පැටවුන් මවගෙන් වෙන්වන්නේ අවුරුදු 2.5 ක් පමණ වයස්ගතවූ පසුවය. එවිට මව පැටවුන් අත්හැර දැමීම හෝ එලවා දැමීම සිදු කරයි. සමහර අවස්ථාවල මවගෙන් වෙන්වූ පැටවුන් එකට සංචාරය කරමින්, සති හෝ මාස ගණනක් එකට දඩයම් කරමින් ආහාර හවුලේ බුක්ති විදිති.

වැඩුණු විය
හිම වැලහින්නියන් අවුරුදු 4-5 වන විටද, පිරිමි හිම වලසුන් අවුරුදු 6 ක් වන විටද ලිංගික පරිණතභාවයට පත්වෙති. කෙසේ වුවද සහකාරියක් සොයාගැනීමේ උග්‍ර තරගය හේතුවෙන් පිරිමි හිම වලසුන් අවුරුදු 8ක් හෝ 10ක් වනතුරු ප්‍රජනනය කිරීමට හැකියාවක් ලැබෙන්නේ නැත.

හිම වලසුන් ගොඩබිම වෙසෙන අනෙක් ජිවින්ට වඩා බෝවෙන රෝග හා පරපෝෂී ආසාදනවලට ගොදුරුවීමේ අවදානම අවමය. නමුත් හිම වලසුන් අතර Trichinella නම් පරපෝෂී වටපණු ආසාදනය බහුලව දක්නට ලැබේ.  මෙම ආසාදන තත්වය මාරක නොවේ. ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභය. ඉතිහාසය පුරාවට ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවී ඇත්තේ එක් වරක් පමණි. සමහර අවස්ථාවලදී හිම වලසුන්ගේ ශරීරයේ වෙසෙන මයිටාවන් හා අනෙකුත් පරපොෂින් හේතුවෙන් නොයෙකුත් සමේ රෝග තත්වද ඇති වේ.

ආයු අපේක්ෂාව
අවුරුදු 25ට වැඩි කාලයක් ආයු වැලදු හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභය. දැනට වාර්තාවී ඇති අයුරින් නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසකුගේ වැඩිම ආයු කාලය අවුරුදු 32 කි. හිම වලසුන් මියයාමට නිශ්චිත හේතුන් තවමත් සොයාගෙන නොමැත. මහළු හිම වලසුන් ක්‍රමයෙන් දුර්වල වෙත්ම ඔවුන්ට ආහාර දඩයම් කිරීමට නොහැකිවීම නිසා සාගින්නෙන් මිය යති. එමෙන්ම ගැටුම් හා අනතුරුවල ප්‍රථිපලයක් ලෙස ඇතිවන තුවාල නිසාද හිම වලසුන් මිය යති.

හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම

ස්වදේශීය ජාතිකයන්

ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ වෙසෙන ස්වදේශීය ජනතාව හිම වලසුන් දඩයම් කර ඔවුන්ගේ ශරීරයේ සෑම කොටසක් පාහේ ප්‍රයෝජනයට ගනිති.. හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමේදී මිනිසුන් සුනඛයන් යොදාගෙන හිම වලසුන්ගේ අවදානය වෙනතකට යොමුකර හෙල්ල හෝ ඊතල උපයෝගී කරගෙන ඔවුන් මරාදමති.. ස්වදේශිකයින් හිම වලසාගේ මාංශ ආහාරයට ගන්නා අතර ලොම් භාවිතාකර ඇදුම් පැළදුම් හා සපත්තු සාදාගනිති. හිම වලසුන්ගේ තෙල් මන්ද ආහාර පිසීමේදී හා ඉන්ධනයක් ලෙසද ගෙදරදොර භාවිතයට ගනී. මීට අමතරව ඔවුන්ගේ කන්ඩරා ඇදුම් මැසීමේදී නුල් ලෙස භාවිතා කරන අතර ඔවුන්ගේ පිත්තාශය හා හෘදය වස්තුව අව්වේ වෙලා කුඩු කර ඖෂධ ලෙස භාවිතා කරති. හිම වලසුන්ගේ දත් ආරක්ෂක සුර ලෙස සලකන ස්වදේශිකයන් ඒවා ගෙලෙහි පලදා ගනිති. හිම වලසුන්ගේ අපතේ යන එකම කොටස අක්මාවයි. ඊට හේතුව එහි විටමින් A සාන්ද්‍රණය අධික වීම හේතුවෙන් එය විෂ සහගත වීමයි. මේ නිසා දඩයක්කරුවන් හිම වලසුන්ගේ අක්මාව වල දැමීම හෝ මුහුදට විසිකිරිම සිදු කරති. ස්වදේශික ජනතාවගේ මෙම සම්ප්‍රදායික දඩයම කුඩා පරිමාණයෙන් සිදුවීම හේතුවෙන් හිම වලසුන්ගේ සංගහනයට ඉන් සැලකිය යුතු බලපෑමක් එල්ල නොවේ.

වෙළදාම
රුසියාවේ හිම වලසුන්ගේ ලෝම වෙළදාම 14 වන ශත වර්ෂයේදී ඇරඹිණි. 16 හා 17 වන ශත වර්ෂවල යුරෝපිය-ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ ජනගහනය වැඩිවීමත්ම සමග ගිනි අවි පරිභෝජනය හා වෙළදාම දියුණු වීමත් සමග හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම සීග්‍රයෙන් ඉහල ගියේය. 20 වන ශතවර්ෂය මුලදී නෝර්වීජියානු දඩයක්කරුවන් විසින් අවුරුද්දක් ඇතුලත හිම වලසුන් 300ක් පමණ දඩයම් කළහ. ඓතිහාසික දත්ත අනුව 18 වන සියවස මුලදී හිම වලසුන් 400-500 ක් පමණ උතුරු යුරෝපිය-ආසියානු ප්‍රදේශයේ වාර්ෂිකව දඩයමට ලක්වන ලදී. නමුත් 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට කාර්මික හා තාක්ෂණික දියුණුවත් සමග හිම මත පදවන යානා (snowmobiles), අයිස් කඩන යන්ත්‍ර (icebreakers) හා ගුවන්යානා උපයෝගී කරගෙන දඩයම් කිරීම සිදුකරනු ලැබිය. මේ නිසා 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම වාර්ෂිකව 1300-1500 ක් වන තුරු ඉහල යන ලදී.

නුතන රෙගුලාසි

හිම වලසුන් වදවීයාම වලක්විමටත් හිම වලසුන්ගේ මතු උන්නතිය සදහාත් 1950 දශකයේ මැද භාගයේදී විවිධ රටවල් විසින් හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට විවිධ විධිවිධාන හා රෙගුලාසි ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1956 වර්ෂයේදී සෝවියට් රාජ්‍යය විසින් හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කරන ලදී. කැනඩාව හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට 1968 වර්ෂයේදී කොටා ක්‍රමයක් ගෙන එන ලදී. නොර්වේ රාජ්‍යයද 1973 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කලේය. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය 1971 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් දඩයම සිමා කරන ලද අතර, 1972 වර්ෂයේදී මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණය පනත ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1973 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් සංරක්ෂණය පිළිබද අන්තර්ජාතික සම්මුතියට කැනඩාව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, සෝවියට් රාජ්‍යය, නොර්වේ රාජ්‍යය හා ඩෙන්මාර්කය යන රටවල් පහ අත්සන් තබන ලදී. මෙම සම්මුතියට අනුව ක්‍රීඩාවට හෝ වාණිජ අරමුණුවලට හිම වලසුන් දඩයම සපුරා තහනම් වේ. එනමුදු මෙම ගිවිසුමට අනුව ස්වදේශීය ජනතාවට සම්ප්‍රදායික ලෙස හිම වලසුන් දඩයමේ යෙදීමට අවසර ඇත. මෙම රටවල් පහ අතුරින් නොර්වේ රාජ්‍යය පමණක් කිසිදු හේතුවක් උදෙසාවත් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට නොදෙයි.

සංරක්ෂණය

2008 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමයේ වාර්තාවලට අනුව ලෝක හිම වලසුන් සංගහනය 20000-25000 ක් පමණ වෙන අතර මෙම අගය ක්‍රමයෙන් පිරිහියමින් පවතී. 2006 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය මගින් හිම වලසුන් "අවම අවදානමක් පවතින" (LC) සත්ව විශේෂයක සිට "අන්තරාවට ලක්විය හැකි" (VU) සත්ව විශේෂයකට උසස් කරන ලදී. ඔවුන් අනුමාන කරන පරිදී ඊලග පරම්පරා 3ක කාලය ඇතුලත (වසර 45ක් තුල) හිම වලසුන් සංගහනය 30% කින් පහල යා හැක. මීට ප්‍රධානතම හේතුව කාලගුණික විපර්යාසයන් ය. මීට අමතරව පරිසර දුෂණය හා හිම වලසුන් අධික ලෙස දඩයම් කිරීමද ඔවුන්ගේ සංගහනය පිරිහීමට හේතුවී ඇත. ලෝක වනජීවී අරමුදලට අනුව හිම වලසුන් ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ ජීව ගුණය මැනීමට දර්ශකයක් ලෙස භාවිතා කරයි. හිම වලසුන් සංගහනය අඩුවීමෙන් පිළිබිඹු වන්නේ ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ විපර්යාසයන් ඇතිවී බවයි.

දේශගුණික විපර්යාස
ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය, ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස ඇගයුම, ඇමරිකානු භූ විද්‍යා සමීක්ෂණය හා හිම වලසුන් පිළිබද අධ්‍යයනයෙහි යෙදෙන ලෝක ප්‍රමුඛ ජීව විද්‍යඥයින් පවසන අන්දමට ගෝලීය උණුසුම සමග ඇතිවන දේශගුණික විපර්යාස හිම වලසුන්ගේ පැවැත්මට බරපතල තර්ජනයක් එල්ල කරයි.

දේශගුණික විපර්යාස නිසා ඇතිවන මුලික තර්ජනය නම් හිම වලසුන්ට ඔවුන්ගේ වාසභූමි අහිමිවීමයි. ගෝලීය උණුසුම ඉහලයාමත් සමග උත්තර ධ්‍රැවයෙහි අයිස් දියවෙමින් පවතී. සාමාන්‍යයෙන් හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා සම්බන්ධ වන ස්ථානවලය. උෂ්ණත්වය ඉහලයාම නිසා අයිස් තට්ටු වෙනදාට වඩා ඉක්මණින් දියවේ. මේ නිසා හිම වලසුන්ට වැඩි කාලයක් දඩයම් කිරීමට නොහැකිවේ. එවිට සීත කාලයට සැහෙන මේද තැන්පතු නොමැති වීමෙන් හිම වලසුන් සාගින්නෙන් හා මන්ද පෝෂණයෙන් පෙළෙති. එසේම අයිස් තට්ටු දියවීමෙන් හිම වලසුන්ට බොහෝ දුර පිහිනීමට සිදුවේ. එවිට ඔවුන්ගේ ආහාර තැන්පතු අනවශ්‍ය ලෙස වැයවීමක් සිදුවේ. මේ නිසා සමහර අවස්ථාවලදී හිම වලසුන් දියේ ගිලි මියයාමට හැක. නිසි පෝෂණය නොලැබීමෙන් හිම වැලහින්නියන්ගේ ප්‍රජනක හැකියාව අඩුවන අතර පැටවුන්ගේ මරණ අනුපාතයද ඉහල යයි.

උණුසුම් දේශගුණය නිසා මාතෘ වැලහින්නියන් ගුහා සැදීමේදී අපහසුතාවයන්ට ලක්වේ.> උණුසුම් සීත ඍතු හේතුවෙන් භූගත ගුහාවන් දියවීයාමෙන් ඒවායේ තාප පරිවාරකතාව අඩුවේ. මීට අමතරව උණුසුම් දේශගුණය හේතුවෙන් රෝගාබාධ ඇති කරන බැක්ටීරියා හා පරපෝෂී ජිවින්ගේ ව්‍යාප්තිය වැඩිවේ.

පසුගිය වසර කීපය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් මිනිස් ජනාවාස කරා ඇදෙමින් පවතී. මේ නිසා පසුගිය වසර කීපය තුල හිම වලසුන් හා මිනිසුන් අතර වාර්තාවන ඝට්ටන සංඛ්‍යාව සීග්‍රයෙන් වැඩිවී ඇත.

පසුගිය දශකය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාසයන් අධික ලෙසම බලපා ඇත්තේ දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනයටය. මේ හේතුව නිසා දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනය සීග්‍රයෙන් අඩුවෙමින් පවතී.

ගෝලීය උණුසුම නස බටහිර හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව පසුගිය අවුරුදු 30 ට වඩා සති 3ක් වේලාසනින් ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී අයිස් කුට්ටි දියවන බව වාර්තා වේ. මේ නිසා හිම වලසුන්ට ග්‍රීෂ්ම ඍතුවට සුදානම් වීම සදහා නිසි ලෙස ආහාර ලබාගැනීමට කාලවේලා මදිවේ. එහෙයින් හිම වලසුන්ගේ කායික සෞඛ්‍යය පිරිහෙමින් පවතී. 1980 දශකයේ හිම වැලහින්නියකගේ සාමාන්‍ය බර කිලෝග්‍රෑම් 230 ක් (රාත්තල් 510) ලෙස වාර්තාවේ..  1987 සිට 2004 වන විට හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව හිම වලසුන් සංගහනය 22% කින් අඩුවී ඇත.

පරිසර දුෂණය
ආහාර දාමවල ඉහලින් සිටින විලෝපිකයකු වන හිම වලසුන්ගේ දේහවල අප්‍රතිවර්ති කාබනික දුෂක වන policholorinated biphenyl(PCBs) හා ක්ලෝරීන් අඩංගු කෘමිනාශක සාන්ද්‍රණය ඉහල යමින් පවතී. මෙම රසායනික ද්‍රව්‍ය සාන්ද්‍රණය ඉහල යාමේ ප්‍රථිපලයක් ලෙස අංගවිකල පැටවුන් බිහිවීම හා ප්‍රතිශක්ති පද්ධතියේ ඌනතාවයන් ඇතිවේ. PCB හා DDT වැනි විෂ රසායනික ද්‍රව්‍ය ජාත්‍යන්තරව තහනම් කිරීමත් සමග, මෑත කාලය වන විට හිම වලසුන්ගේ දේහවල මෙකී විෂ සාන්ද්‍රණයන් පහල යමින් පවතියි.

තෙල් කාන්දු වීම්
ආක්ටික් පෙදෙසෙහි ඇතිවන තෙල් කාන්දු වීම් හිම වලසුන්ගේ ජීවිතවලට තර්ජන එල්ල කරයි. මෙම තෙල් ලෝම සමග බැදීමෙන් ලෝමවල තාප පරිවාරක බාවය පිරිහී යයි. මේ හේතුවෙන් හිම වලසුන්ට තම සිරුරේ උණුසුම රැකගැනීමට නොහැකිව ඔවුන් මරණයට පත්විය හැක. එසේම ඔවුන්ගේ ලොම්වල තෙල් තට්ටු ඉවත්කිරීමට ලෙව කෑමෙන් හිම වලසුන්ගේ වකුගඩු හානි වීමෙන්ද ඔවුන් මිය ය හැක. මීට අමතරව තෙල් කාන්දුවීමේ අතුරු ප්‍රථිපලයක් ලෙස කාන්දු වූ තෙල් අවට වෙසෙන මාතෘ හිම වැලහින්නියන් තම පැටවුන්ද අනාථ කර ගුහා අත්හැර දමති.

පුරෝකථන
ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය පවසන පරිදී 2050 වර්ෂය වන විට ලෝකයේ වෙසෙන හිම වලසුන් සන්ගහනයෙන් 3 න් 2 ක් වදවී යාමේ හැකියාවක් පවතියි. සමහර විද්වතුන් පවසන්නේ හිම වලසුන් හිම වලසුන් ගෝලීය උණුසුමට හා දේශගුණික විපර්යාස වලට ක්‍රමයෙන් හැඩ ගැසිය හැකි බව ය.  නමුත් සමහර විද්වතුන් මෙම අදහස ප්‍රතික්ෂේප කරති.

අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද ඇමරිකානු ප්‍රඤප්තිය
2008 වර්ෂයේ මැයි මස 14 වන දින ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමෙන්තුව මගින් හිම වලසුන් අන්තරායට ලක්වූ ජීවි විශේෂයක් ලෙස ලැයිස්තු ගත කරන ලදී. මීට අමතරව මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණ පනතෙහි විධිවිධාන අනුගමනය නොකරන තෙල් හා ගැස් ගවේෂණ සමාගම් සමාගම් තහනම් කිරීමටත් ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමේන්තුව තීරණය කරන ලදී. එසේම කැනඩාවේ සිට හිම වලසුන්ගේ සත්ව කොටස් ගෙන ඒම තහනම් කරන ලදී.

අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද කැනේඩියානු ප්‍රඤප්තිය
කැනේඩියානු අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පිළිබද කමිටුව නිර්දේශ කල පරිදී 2008 වර්ෂයේ අප්‍රේල් මස හිම වලසුන් විශේෂ සැලකිල්ලට භාජනය වන ජීවි විශේෂයක් ලෙස අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පනතේ ලැයිස්තු ගත කෙරිණි.

සංස්කෘතික බලපෑම්

ස්වදේශික ජනප්‍රවාද
ස්වදේශික ජනතාවට හිම වලසුන් සංස්කෘතික හා භෞතික වටිනාකමකින් යුතු සත්ව කොට්ඨාශයකි. වසර 2500-3000 ක් පමණ ඉපැරණි ආදී වාසීන් විසින් දඩයම් කල හිම වලසුන්ගේ නෂ්ටාවශේෂ මෙන්ම, වසර 1500 ක් පමණ පැරණි හිම වලසුන්ගේ සිතුවම් චුක්චි අර්ධද්වීපයේ ගුහා වලින් හමු වී ඇත. ස්වදේශිකයින් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමේ කුසලතාවයද, ඉග්ලු සැදීමටද ඉගෙන ගෙන ඇත්තේ හිම වලසුන්ගේ චර්යාවන් නිරීක්ෂණයෙන් බවට විශ්වාස කෙරේ.

ස්වදේශික ගෝත්‍රිකයන් වන ඉනුඉට් (Inuit) හා එස්කිමෝවරුන් (Eskimo) අතර හිම වලසුන් සම්බන්ධයෙන් නොයෙකුත් ජනප්‍රවාද පවතී. හිම වලසුන් මිනිසුන් ලෙස නිවෙස්වල වෙසෙන අතර රාත්‍රියේදී ඔවුන් සම් පොරවාගෙන නිවෙස්වලින් බැහැර වන බවට හා මහ වලසා තරු රටාව සුනඛයන්ගෙන් වටවීමට හේතුව වැනි විවිධ ජනප්‍රවාද ස්වදේශික ජනතාව අතර පවතී. මෙම ජනප්‍රවාද මගින් ස්වදේශික ජනතාව හිම වලසුන් කෙරෙහි දක්වන බුහුමන හා ඔවුන්ගේ ජිවිත සමග හිම වලසුන්ගේ කිට්ටු සබදතාව මැනවින් පිලිඹිබු වේ. හිම වලසුන් හිදගෙන හා සිටගෙන සිටින අවස්ථාවන්හී ඔවුන්ගේ ඉරියව් මිනිසාට ඉතා සමීපවන බැවින් හා සම ඉවත් කරන ලද හිම වලස් මළකුණු මිනිස් සිරුරට ඉතා සමාන වන බැවින්, මිනිසුන් හා හිම වලසුන් අතර ආත්මීය සබදතාවක් පවතින බව ස්වදේශිකයන් විශ්වාස කරති. එස්කිමෝවරුන්ගේ පුරාවෘත්තවලට අනුව හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයෙන් මිනිසුන් දඩයම් කිරීමට හුරුවිණි. ඉනුඉට් ගෝත්‍රික ජනතාව හිම වලසුන් ටුඋරන්ගසුක් (Tuurngasuk) නම් මහා ආත්මයක් ලෙස අදහති.

නැගෙනහිර සයිබිරියාවේ වෙසෙන චුක්චි (Chukchi) හා යුපික් (Yupik) ජනතාව දඩයම් කරන ලද හිම වලසුන්ට ස්තුතිය පුදකිරීමේ චාරිත්‍ර ක්‍රමයන් අනුගමනය කරති. ස්වදේශිකයන් හිම වලසෙකු දඩයම් කිරීමෙන් පසු හිස හා සම ඉවත් කර, පිරිසිදු කර ඔවුන්ගේ නිවෙස් වෙත ගෙන යති. එහිදී ඔවුන්ගේ කුඩාරම් තුල සාදයක් පවත්වා හිම වලසාගේ ආත්මය සතුටු කිරීමට ඔවුන් සම්ප්‍රදායික ගීතිකා හා බෙර වාදන පවත්වන අතර, හිම වලසාගේ හිස් කබලට ආහාර පන පිරිනමති. ඉන්පසු ඔවුන් හිම වලසාගේ හිස් කබල ශරීරයෙන් වෙන් කොට එය තම වාසස්ථානවලට එපිට භුමියේ උතුරු දෙසට මුහුණලා පවතින් පරිදි වලදමති. මෙම චාරිත්‍ර වර්තමානයේ ක්‍රමයෙන් පිරිහෙමින් පවතී. මීට එක් හේතුවක් වන්නේ සෝවියට් රාජ්‍යය 1955 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කිරීමය.

උතුරුමැද සයිබීරියාවේ නෙනට්ස් (Nenats) ගෝත්‍රිකයන් හිම වලසුන්ගේ රදනක දත්වල අත්භූත බලයක් ඇති බවට පිළිගන්නා අතර ඔවුන් ඒවා ආරක්ෂක සුර ලෙස ගෙලෙහි පැළදීමට උපයෝගී කර ගනිති. තවද මෙම දත් පහල යන්සෙයි (Yansei) හා කාටන්ගා (Khatanga) ගංගා අසල වනගත මිනිසුන් දුඹුරු වලසුන්ගෙන් ආරක්ෂා වීමට තම හිස්වැසුම්වල පලදිති. ඔවුන්ගේ විශ්වාසය වුයේ මෙම දත් පැලදීමෙන් "කුඩා ඤාති පුත්‍රයින්" (දුඹුරු වලසුන්) ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් "මාමාවරුන්"(හිම වලසුන්) හට පහරදීමෙන් වලකිනු ඇති බවය. තවද හිම වලසුන්ගේ හිස් කබල් භූමිදාන කරන ස්ථාන සේද්යන්ගි (sedyangi) නමින් හැදින්වූ අතර මෙම ස්ථාන පුජාභූමි ලෙස සැලකුහ. මෙවැනි ස්ථාන අදත් යමල් අර්ධද්වීපයේ දක්නට ලැබේ.

සංකේත හා සුරතලුන්
හිම වලසුන් ඔවුන් ජිවත් වන නිජබිම් ආශ්‍රිත රටවල ප්‍රචලිත සංකේතයකි. කැනඩාවේ ටුණි (Toonie) නම් කාසියකද, ඊසානදිග ප්‍රදේශ හා නුනවට්හී (Nunavut) වාහන අංක පුවරු වලද, හිම වලසුන්ගේ රුපය දක්නට ඇත. තවද හිම වලසා ඇලස්කා ෆෙයාර් බැන්ක්ස් විශ්වවිද්‍යාලයේ හා 1988 වර්ෂයේ ශිත ඔලිම්පික් උළෙලෙහි සුරතල් සත්වයා වශයෙන් භාවිතා කර ඇත.

කොකා කෝලා සමාගම, Polar බිම සමාගම, Nelvana, Bundaberg Rum හෝ Good Humor-Breyers යන ආයතන හිම වලසා තම වෙළද දැන්වීම්වල භාවිතා කර ඇත. මේ අතර Fox's Glacier Mints සමගම පෙපි නම් හිම වලසෙකු තම නිෂ්පාදන නිරුපනය කරන සුරතල් සත්වයා ලෙස 1922 සිට භාවිතා කර ඇත.

සාහිත්‍ය
හිම වලසුන් ළමුන් උදෙසා ලියු නව කතාවල චරිත ලෙස යොදා ගෙන ඇත. "පොලර් බේයර් සුන්" නවකතාව උපුටාගෙන ඇත්තේ ඉනුඉට් ජනප්‍රබන්ධයකිනි. එසේම ඊඩිත් පට්ටෞ ගේ "ප්රෝමිනන්ටලී ඉන් ඊස්ට්" නව කතාවේද, රේමන්ඩ් බ්‍රිග්ස් ගේ "ද බෙඅර්" කතාවේද, ක්‍රිස් ද ලීසි ගේ "ද ෆෙයරි විත්ඉන්" නව කතාවද හිම වලසුන් උපයෝගී කරගත් අවස්ථාවලට කදිම නිදසුන් වේ. ෆිපිල්ප් පුල්මන්ගේ ප්‍රබන්දවලියක් වූ, "හිස් ඩාර්ක් මෙටිරියල්" හී "පන්සර්බියෝවී" චරිතය මිනිස් ගති ගුණවලින් පිරි හිම වලස් චරිත වලට නිදසුනකි. මෙම චරිතය "ගෝල්ඩන් කොම්පස්" චිත්‍රපටයට පාදක වී ඇත.

අදාල

අදාල පොත්

බාහිර සබැදි

 View occurrences of Ursus maritimus in Biodiversity Heritage Library.
 National Wildlife Federation's Polar Bear Page
 ARKive — images and movies of the polar bear (Ursus maritimus)
 Smithsonian National Museum of Natural History species account-Polar Bear
 USGS Polar Bear Studies
 Map of polar bear ranges and denning areas in Nunavut from Nunavut Planning Commission
 BBC Nature: Polar bear news, and video clips from BBC programmes past and present.
 Photos, facts, videos from Polar Bears International which funds population, preservation and DNA studies of the polar bear

සත්තු

හිම වලසා


An Bisboeckelera in uska genus han Liliopsida. An Bisboeckelera in nahilalakip ha familia nga Cyperaceae.

An kladograma hini sumala ha Catalogue of Life:

Mga kasarigan

Bisboeckelera

Bisboeckelera


Die Wignacourt Towers sind eine Reihe von sechs Befestigungsanlagen auf Malta, die während der Herrschaft des Großmeisters Alof de Wignacourt von 1605 bis 1620 erbaut worden sind. Nach ihm werden diese Türme benannt. Von den Türmen sind vier erhalten geblieben.

Mit mehreren Geschützen armiert, sollten sie Anlandungen einzelner Korsarenschiffe, aber auch kleinerer Flottenverbände verhindern. Eine weitere Aufgabe war die Überwachung der Küsten und der vorgelagerten Seegebiete und die Alarmierung der Garnisonen des Ordens in Valletta und an anderen Orten der Insel. Dazu wurden die Türme in Sichtweite zueinander errichtet. Wenn das nicht möglich war, wurden andere Gebäude als Relaisstationen für die Signalübermittlung genutzt. Ein nahezu lückenloses Kommunikationsnetz konnte aber erst mit dem Bau der Lascaris- und de Redin Towers installiert werden.

Die Türme sind weitgehend nach einem einheitlichen Prinzip aufgebaut. Bei einem quadratischen Grundriss hatten sie eine Seitenlänge von ungefähr 25 bis dreißig Metern. Im Untergeschoss befanden sich ein oder zwei Lagerräume, im ersten Stockwerk Unterkünfte für die Besatzung. Die Räume hatten Tonnengewölbe. Der Zugang erfolgte über eine Zugbrücke zum ersten Stockwerk. Teilweise wurden auch nur einstöckige Türme gebaut. Das Dach war flach und mit einer Brustwehr versehen, hinter der Kanonen aufgestellt wurden. Vom Dach aus konnten bei Tag und Nacht Signale abgegeben werden. Dazu wurde nachts ein Leuchtfeuer entzündet. Die Ecken der Türme waren als kleine Türmchen bis über den Rand der Brustwehr hochgezogen. Teilweise wurden diese Türmchen als Bastionen ausgebildet. Der Beobachtungsposten war normalerweise durch ein aufgesetztes Türmchen vor Wind und Wetter geschützt. Teilweise besaßen die Türme noch Wehrerker. Die grundsätzliche Konstruktion der Türme wird vielfach dem maltesischen Architekten Vittorio Cassar zugeschrieben.

Folgende Türme wurden errichtet:
 1605 – St Martin's Tower
 1609 – St Paul's Bay Tower
 1610 – St Lucian Tower
 1614 – St Thomas Tower
 1616 – Marsalforn Tower
 1618 – St Mary's Tower
 1620 – Santa Maria delle Grazie Tower

Ein Teil der Türme wurde ab 1710 mit zusätzlichen, vorgelagerten Batterien versehen und so den moderneren Anforderungen angepasst. Die ersten vier Türme sind erhalten geblieben. Der Turm in Marsalforn stürzte bereits 1716 in sich zusammen, da er zu nahe am Rand der Klippe erbaut worden war.

Während der britischen Kolonialherrschaft wurden diese Türme anfänglich noch genutzt. Captain Dickens schlug 1813 vor, die Türme zu verstärken und die Küstenbefestigungen des Ordens auszubauen. Diese Pläne gelangten jedoch nicht zur Ausführung. 1828 schlug Captain Jones von den Royal Engineers den Abbruch aller Türme vor. Er begründete seinen Vorschlag damit, dass die Türme einem Beschuss mit moderner Artillerie nicht lange standhalten würden, ein Ausbau jedoch zu aufwändig wäre. Der bauliche Zustand der Türme hatte sich in den zurückliegenden Jahren verschlechtert, einige waren in einem ruinösen Zustand, andere bedurften der Instandsetzung. 1832 verfügte Colonel Morshead, Chief Royal Engineer, den Abbruch aller Türme. Letztendlich wurde von einem Abriss Abstand genommen und drei der Türme wurden an die lokalen Behörden übergeben. Lediglich St Lucian und St Thomas verblieben in der Hand des britischen Militärs und wurden von diesem weiter genutzt. Santa Maria delle Grazie wurde 1888 für den Bau der Delle Grazie Battery abgebrochen.

Dass diese Türme von den Rittern des Ordens an militärisch bedeutenden Orten angelegt worden sind, bezeugt die Tatsache, dass sich in ihrer Nähe vielfach militärische Anlagen befinden, die vor und während des Zweiten Weltkrieges errichtet wurden.

Eine Besonderheit stellt der St Agatha's Tower, wegen seines Anstrichs auch Red Tower genannt, dar. Er wurde erst 1649, also nach der Regierungszeit Wignacourts erbaut. In seiner Konstruktion folgt er jedoch den Wignacourt Towers und wird deshalb in der Literatur gelegentlich diesen zugerechnet.

Literatur
 Quentin Hughes: Malta. A guide to the fortifications, Said International, 1993. ISBN 9990943 07 9
 Stephen C. Spiteri: The Knight's Fortifications: an Illustrated Guide of the Fortifications built by the Knights of St. John in Malta, Book distributors limited, 2001. ISBN 978-99909-72-06-1
 Charles Stephenson: The Fortifications of Malta 1530 – 1945, Osprey Publishing Limited, 2004, ISBN 1-84176-836-7

Weblinks

Einzelnachweise

Wehranlage des Malteserordens auf Malta

Festung in Europa

Wignacourt Towers


Koltan, Eskişehir ilinin Sivrihisar ilçesine bağlı bir mahalledir.

Tarihçe
Mahallenin adının nereden geldiğve geçmişi hakkında bilgi yoktur.

Coğrafya
Eskişehir iline 119 km, Sivrihisar ilçesine 18 km uzaklıktadır.

Nüfus

Sivrihisar'ın mahalleleri

Koltan, Sivrihisar


Christmas Kisses er fyrsta jólaplata og EP-plata bandarísku söngkonunnar Ariana Grande. Platan var gefin út 13. desember 2013 í flestum löndum, og 17. desember 2013 í Bandaríkjunum, sem samansafn af tveim ábreiðum af klassískum jólalögum og tveim upprunalegum lögum. Þann 3. desember 2014 var gefin út sérstök útgáfa í Japan á geisladiski og á stafrænu formi. Smáskífan seldist í um 69.000 eintökum í Bandaríkjunum og í yfir 405.000 eintökum á heimsvísu.

Lagalisti

Tilvísanir

Hljómplötur Ariana Grande
Hljómplötur gefnar út árið 2013

Christmas Kisses (plata)


A Unione Sportiva Pro Victoria Pallavolo Monza é um clube de voleibol feminino italiano fundado em 1981, cuja sede é na cidade de Monza.

História

O clube foi fundada em 1981  com auxílio de alguns educadores que atuavam na Igreja de San Biagio situada em Monza, inicialmente com o foco nas atividades juvenis, cujas equipes disputavam campeonatos regionais, inicialmente com departamento do naipe masculino, poucos anos depois o naipe feminino.

No setor feminino a Sub 18 Vero Vôlei Anita Estetica conquistou o título provincial e alcançou a histórica meta da Final Four regional. O Sub 16 Vero Volley Monza é campeão provincial da categoria. Entre as equipes masculinas, a Pro Victoria Verde terminou em segundo lugar no Troféu Brianza Sub 16. Um resultado importante também para a primeira equipe da Série B1 feminina, a Saugella Team Monza : depois de um confronto emocionante com o eterno rival Ornavasso , Monza concluiu a temporada regular em segundo lugar, saindo nas quartas de final dos playoffs de promoção.

Em diversas situações de dificuldades econômicas,  a partir do ano de 2002 houve uma reformulação corporativa que proporcionou em curto prazo a equipe disputar a Série B2 no naipe feminino, pela primeira vez na jornada 2006-07, depois 2007-08 e na de 2008-09, sendo nesta que realizou a segunda melhor campanha da edição e venceu os play-offs alcançando a promoção a Série B1.

Após quatro temporadas consecutivas na Série B1 (terceira divisão), nas temporadas 2009-10 e 2010-11 não avançou a a fase final, já no período de 2011-12 eliminado nas quartas de final e finalmente na jornada 2012-13  terminou em primeiro a fase classificatória e venceu a fase final sendo promovido a Série A2.

No ano 2013-14 disputou seu primeiro campeonato profissional, na Série A2, disputou a promoção na Série A1 , sendo derrotado na final e repetindo o feito na temporada 2014-15, já no período 2015-16 terminou em terceiro na fase classificatória e venceu a fase final o Trentino Rosa, obtendo assim a promoção à primeira divisão, estreando na elite na jornada 2016-17 e sendo eliminado nas oitavas de final.

Em 2017-18 disputou pela primeira vez a Copa da Itália, sendo semifinalista, como a quinta posição na Liga A1 Italiana , promovendo a Challenge Cup 2018-19, e conquistou o titulo ao derrotar Aydın BB na final, e nesta temporada foi semifinalista na Liga A1 e avançou até as quartas de finais da Copa Itália.

Na temporada 2020-21 participa pela primeira vez da Supercopa da Itália, sendo eliminado nas quartas de final, foi semifinalista na Copa Itália, também novamente semifinalista na Liga A1, e obteve e conquista a Copa CEV.Em 2021-22 disputa a Liga dos Campeões da Europa.

Títulos

Competições Nacionais
  Campeonato Italiano: 0

  Supercoppa Italiana: 0

Competições Internacionais
  CEV Champions League: 0
  Copa CEV: 1
2020-21

  Challenge Cup: 1
2018-19

Clubes de voleibol feminino da Itália

Vero Volley Monza


An Syngonanthus pakaraimensis in uska species han Liliopsida nga ginhulagway ni Harold Norman Moldenke. An Syngonanthus pakaraimensis in nahilalakip ha genus nga Syngonanthus, ngan familia nga Eriocaulaceae.

Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

 S. p. pakaraimensis
 S. p. rivularis

Mga kasarigan

Syngonanthus

Syngonanthus pakaraimensis


El chipe cachetinegro (Geothlypis formosa), también conocido como reinita de Kentucky, es una especie de ave migratoria del Nuevo Mundo, clasificada dentro de la familia Parulidae.

Descripción
Las aves adultas miden 12 o 13 cm de longitud. Hay un ligero dimorfismo sexual. El macho se caracteriza por una máscara negra que incluye lores, zona subocular y auricular, extendiéndose parcialmente hasta los lados del cuello; por la línea superciliar amarilla y la corona negra. La espalda, alas y cola son de color pardo oliváceo, y las partes ventrales (garganta, cuello, pecho y vientre) de color amarillo.

La hembra es similar al macho, pero se distingue porque la máscara y la corona son de color pardo oliváceo oscuro. Los individuos inmaduros son similares a los adultos.

Distribución y hábitat
Es una especie que se reproduce en el este de los Estados Unidos al sur de los grandes lagos, con la excepción notable de la península de la Florida, donde habita bosques perennifolios y mixtos de clima templado y húmedo. En invierno migra al sur de México, las Antillas, América Central y norte de Sudamérica (Colombia y Venezuela), donde se distribuye en bosques tropicales húmedos de baja elevación.

Busca su alimento entre la hojarasca del suelo.

Referencias

 Peterson, Roger Tory, y Edward L. Chalif. 2008. Aves de México. Guía de campo. Editorial Diana, México. ISBN 9789681332075
 Sada, A.M.; Phillips, R., y Ramos, M.A. 1984. Nombres en castellano para las aves mexicanas. Publicación de Divulgación No. 17. Instituto Nacional de Investigaciones sobre Recursos Bióticos. México. Citado por Peterson y Chalif (2008).
 Howell, Steve N.G., y Sophie Webb. 2007. A guide to the birds of Mexico and northern Central America. Oxford University Press, Estados Unidos. ISBN 9780198540120

Enlaces externos

formosa
Aves de América
Animales descritos en 1811

Geothlypis formosa


Soblahov este o comună slovacă, aflată în districtul Trenčín din regiunea Trenčín. Localitatea se află la , se întinde pe o suprafață de  și în 2017 număra 2.314 locuitori. Se învecinează cu comuna Mníchova Lehota.

Localitatea este înfrățită cu .

Istoric
Localitatea Soblahov este atestată documentar din 1332.

Note

Legături externe

Localități din Slovacia

Soblahov