Nicolae (Neculai) Bîlbă ()  un inginer chimist, cercetător și profesor universitar, cunoscut în special pentru contribuțiile sale în domeniile știința materialelor, inginerie chimică și tehnologie chimică.

Educație
Nicolae Bîlbă urmează școala primară în satul natal, continuându-și studiile în cadrul Colegiului Național "Eudoxiu Hurmuzachi" din Rădăuți (anul absolvirii: 1957).

Între 1958-1963 urmează Facultatea de Chimie, Universitatea "Alexandru Ioan Cuza" din Iași, iar în 1974 obține diploma de Doctor în Chimie la aceeași facultate (profesor coordonator: Vasile Ababi). Între 1974-1975 beneficiază de un stagiu de cercetare postdoctorală în cadrul Departamentului de Știința Materialelor, Universitatea Texas la Austin (profesor coordonator: Hugo Steinfink).

Activitate profesională

Activitate didactică
După absolvirea facultății (1963), Nicolae Bâlbă este angajat în cadrul Facultății de Chimie, Universitatea "Alexandru Ioan Cuza" din Iași, unde activează până în 2006, la retragerea din activitate (din 2007 - profesor asociat - emeritus). Predă cursuri de "Tehnologie industrială", "Tehnologie chimică", "Bazele chimiei", "Chimie generală" și "Știința materialelor". Introduce noi domenii de studii și coordonează activitațile de predare și lucrările de laborator. Este autor a șapte cursuri și trei manuale de laborator, precum și a cinci monografii. Pericipă activ la popularizarea științei și a diferitelor personalități științifice. În 1990 obține titlul de conducător de doctorat în domeniul Știința materialelor.

Activitatea de cercetare
În paralel cu activitatea didactică desfășoară o intensă activitate de cercetare, în special în domeniile: (1) studiul echilibrelor sistemelor binare și ternare în lichide polare; (2) sinteza și caracterizarea unor zeoliți micro- și mezoporoși și utilizarea acestora în cataliză, sorbție și schimb ionic. Rezultatele obținute sunt publicate în aproximativ 200 de articole (62 ISI), însumând circa 750 de citări în diverse lucrări științifice (h-index= 17).

Coordonează sau face parte din echipa a 53 de granturi de cercetare. Este coautor a 20 brevete de invenții, unele aplicate industrial. Participă la expoziții internaționale de inventică, obținând diverse distincții.

Publicații relevante (selecție)

 Antibacterial activity of silver-modified natural clinoptilolite, J. Mater. Sci. 46 (2011) 7121-7128
 ZnO nanoparticles supported on mesoporous MCM-41 and SBA-15: A comparative physicochemical and photocatalytic study, J. Mater. Sci. 45 (2010) 5786-5794
Effect of crystallization temperature on the synthesis of ETS-4 and ETS-10 titanosilicates, J. Porous. Mater. 16 (2009) 527-536
Synthesis, structural characterization and photocatalytic activity of Ti-MCM-41 mesoporous molecular sieves, J. Porous. Mater. 16 (2009) 108-118
A simple way to design highly active titania/ mesoporous silica photocatalysts, Stud. Surf. Sci. Catal. 174(Suppl. A) (2008) 377-380
Synthesis of titanosilicate ETS-10 in presence of cetyltrimethylammonium bromide, Micropor. Mesopor. Mater. 112 (2008) 425-431
Influence of the synthesis parameters of TiO2-SBA-15 materials on the adsorption and photodegradation of rhodamine-6G, Micropor. Mesopor. Mater. 110 (2008) 100-110
ETS-10 synthesizes from gels with dodecyltrimethylammonium bromide, J. Thermal. Anal. Calorim. 88 (2007) 431-435
Growth of anatase nanoparticles inside the mesopores of SBA-15 for photocatalytic applications, Catal. Commun. 8 (2008) 527-630
Removal of mercury(II) ions from aqueous solutions by the polyacrylamidoxime chelating fiber, Sep. Sci. Technol. 42 (2007) 171-184
Structural features and photocatalytic behavior of titania deposited within the pores of SBA-15, Appl. Catal. A. 312 (2006) 153-164
Purification of waste waters containing 60Co2+, 115mCd2+ and 203Hg2+ radioactive ions by ETS-4 titanosilicate, J. Radioanal. Nucl. Chem. 269 (2006) 155-160
On the crystallization mechanism of ETS-10 titanosilicate synthesized in gels containing TAABr, Thermochim. Acta 435 (2005) 213-221
Synthesis and characterization of ET(P)S-4 and ET(P)S-10, Micropor. Mesopor. Mater. 80 (2005) 263-268
Influence of the TAABr salts on the crystallization of ETS-10, Micropor. Mesopor. Mater. 71 (2004) 77-85
Synthesis of a polyscrylamidoxime chelating fiber and its efficiency in the retention of palladium ions, J. Appl. Polym. Sci. 92 (2004) 3730-3735
Synthesis and characterization of the microporous titanosilicates ETS-4 and ETS-10, Micropor. Mesopor. Mater. 56 (2002) 227-239
 Macoveanu, M., Bîlbă, N., Bîlbă, D., Gavrilescu, M., Șoreanu, G., "Procese de schimb ionic în protecția mediului", Ed. Matrixrom, București, 2002
 Asaftei, I.V., Bîlbă, N., Iofcea, G., "Elemente de cataliză", Ed. Cermi, Iași, 2002
 Cruceanu, M., Popovici, E., Vlădescu, L., Bîlbă, N., "Site moleculare zeolitice", Ed. Științifică și Enciclopedică, București, 1986

Note

Nașteri în 1939
Chimiști români în viață
Ingineri români în viață
Absolvenți ai Universității din Iași
Profesori universitari români
Cadre didactice universitare ale Universității Alexandru Ioan Cuza din Iași
Botoșăneni
Cercetători români

Nicolae Bîlbă


Le Hellechtsmann (littéralement : « le marieur » ou « l'entremetteur », en patois arlonais) désigne un personnage historique, appartenant aujourd'hui au folklore  de la ville belge d'Arlon, dans la province de Luxembourg.

Histoire
Il était autrefois la personne qui arrangeait les mariages entre les habitants de la région, alors très agricole et rurale et où les gens vivaient plutôt de manière isolée. Le Hellechtsmann était, lui, au courant des situations familiales et allait de ferme en ferme afin d'arranger les unions.

Il organisait également la « Nekloosmaart » (« foire aux amoureux ») qui se déroulait traditionnellement le premier jeudi de décembre. Les jeunes gens se donnaient alors un nouveau rendez-vous à la « Neijoorschmaart » (la « foire du Nouvel An » ou « foire des accordailles »), le premier jeudi de l'an neuf.

Costume
Son costume est fait d'un sarrau bleu, d'un foulard rouge à pois blancs et d'un pantalon à carreaux noirs et blancs.

Folklore
Aujourd'hui, ni la « Nekloosmaart », ni la « Neijoorschmaart » ne subsistent à Arlon, mais on peut encore apercevoir les Hellechstmann lors des festivités des Faaschtebounen (célébrant les nouveaux mariés de l'année le premier dimanche de Carême), ainsi que lors du Carnaval d'Arlon sous la forme de deux géants : Lisa et Jempi.

Patrimoine
Une sculpture de l'artiste Fernand Tomasi intitulée Den Hellechstmann trône au bas de l'Église Saint-Donat d'Arlon et la Knippchen, colline du centre historique d'Arlon dans le vieux quartier dit de la Hetchegass.

Voir aussi
 Faaschtebounen
 Culture du Luxembourg
 Pays d'Arlon

Notes et références

Culture à Arlon
Tradition liée au mariage
Culture luxembourgeoise

Hellechtsmann


بلدية كالديتينيس (بالكاتالانية: Calldetenes) هي إحدى بلديات مقاطعة برشلونة، والتي تقع في منطقة كاتالونيا، شرق إسبانيا.

يبلغ عدد سكانها 2.252 نسمة وفقاً لإحصائية سنة (2007).

مراجع

بلديات في مقاطعة برشلونة

كالديتينسي


Tom Wright (nacido Harold Thomas Wright; 29 de noviembre de 1952) es un actor de televisión y teatro estadounidense. Nació en Englewood, Nueva Jersey y asistió a la Universidad West Chester en West Chester, Pensilvania.

Wright ha aparecido en más de cuarenta producciones de teatro en Broadway. Comenzó su carrera como miembro origianl de The People's Light. En Broadway, actuó en A Taste of Honey que le dio dos nominaciones al Premio Tony.

Wright coprotagonizó en las películas Barbershop y Barbershop 2: Back in Business con Ice Cube. También coprotagonizó con Angela Bassett en Sunshine State. Ha protagonizado Passion Fish, City of Hope, Matewan y The Brother from Another Planet.

Filmografía

 Deadbeat (1977)
 Underground U.S.A. (1980)
 Subway Riders (1981)
 I Ought to Be in Pictures (1982)
 The Brother from Another Planet (1984)
 Matewan (1987)
 Creepshow 2 (1987)
 I'm Gonna Git You Sucka (1988)
 Street Hunter (1990)
 Marked for Death (1990)
 Reversal of Fortune (1990)
 City of Hope (1991)
 Passion Fish (1992)
 Weekend at Bernie's II (1993)
 Forget Paris (1995)
 White Man's Burden (1995)
 Tales from the Hood (1995)
 Excessive Force II: Force on Force (1995)
 Gridlock'd (1996)
 Murder at 1600 (1997)
 The Pentagon Wars (1998)
 Palmetto (1998)
 Dumbarton Bridge (1999)
 Funny Valentines (1999)
 The Prime Gig (2000)
 Sunshine State (2002)
 Barbershop (2002)
 White Rush (2003)
 Barbershop 2: Back in Business (2004)
 World Trade Center (2006)
 Sinner (2007)
 Honeydripper (2007)
 Burning Palms (2009)
BoyBand (2010)
 Stanley DeBrock (2010)
 Beyond the Lights (2014)
 Rebirth (2016)

Apariciones en televisión

 Tales from the Crypt: episodio "Abra Cadaver" (1991)
 NYPD Blue: episodio "The Backboard Jungle" (1995) y "Where's Swaldo" (1996)
 Star Trek: Voyager: episodio "Tuvix" (1996)
 Contagion: telefilme (2002)
 24 episodio "Day 5, 3:00am-4:00am and 5:00am-6:00am" (2006)
 House: episodio "Guardian Angels" (2007)
 Daisy Jones & The Six Como Teddy Price - (2023)

Referencias

Actores de cine de Estados Unidos
Actores de televisión de Estados Unidos
Actores de teatro de Estados Unidos
Actores afroamericanos
Actores de Nueva Jersey
Actores masculinos de Estados Unidos del siglo XXI

Tom Wright (actor)


Fossebrekke Station (Fossebrekke holdeplass) var en jernbanestation på Numedalsbanen, der lå i Nore og Uvdal kommune i Norge.

Stationen åbnede som trinbræt, 1. juli 1929, to år efter åbningen af selve banen. Trafikken på strækningen mellem Rollag og Rødberg, hvor stationen ligger, blev indstillet 1. januar 1989, hvorved stationen blev nedlagt. Den eksisterer dog stadig og består af et spor og en kort af træ samt et mindre læskur. Fylkesvei 109 krydser banen ved stationen.

Litteratur

Eksterne henvisninger

Stationer på Numedalsbanen
Nedlagte jernbanestationer i Norge
Etableret i 1929
Ophørt i 1989

Fossebrekke Station


An Himantoglossum samariense in uska species han Liliopsida nga ginhulagway ni C.Alibertis ngan Antoine Alibertis. An Himantoglossum samariense in nahilalakip ha genus nga Himantoglossum, ngan familia nga Orchidaceae.

Mabibilngan ini ha Kriti. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Mga sumpay ha gawas

Himantoglossum

Himantoglossum samariense


Mordecai Maisel (1528 - 13 de marzo de 1601) fue un filántropo y líder de la comunidad judía de Praga. Fue responsable de la construcción de la Sinagoga Maisel y el Ayuntamiento Judío de Praga, en el barrio de Josefov.

Judíos de la República Checa
Historia de Checoslovaquia
Nacidos en Praga

Mordecai Maisel


Lockheed Martin F-35 Lightning II () (JSF, Joint Strike Fighter; Müşterek Saldırı Uçağı), hem hava üstünlük hem de saldırı görevlerini yerine getirmek ve savaştaki her amaç için farklı uçak geliştirmenin masraflı olmasından dolayı tek bir uçağın tüm görevleri yerine getirmesi amacıyla tasarlanan ve üretilen, 5. nesil, tek kişilik ve tek motorlu, tüm hava koşullarına uygun çok görevli bir Amerikan savaş uçağı ailesidir. Aynı zamanda elektronik harp ve istihbarat, gözetleme, hedef tespit ve keşif (ISTAR) yeteneklerini etkili bir şekilde sağlayabilir. Lockheed Martin, ana ortakları Northrop Grumman ve BAE Systems ile birlikte ana F-35 yüklenicisidir. Uçağın üç ana çeşidi vardır: geleneksel kalkış ve iniş modeli olan F-35A (CTOL), kısa kalkış ve dikey iniş özellikli olan F-35B (STOVL) ve gemiye konuşlu F-35C (CV/CATOBAR).

Uçak, 2001 yılında Müşterek Saldırı Uçağı (JSF) programı geliştiriminde Boeing X-32'yi eleyen bir öntür olan Lockheed Martin X-35'ten sürümlendirilmiştir. Başlangıçta ABD deniz ve hava kuvvetlerindeki F-16, A-10, F/A-18 (yeni olan E/F "Super Hornet" varyantları hariç) ve AV-8B'leri, İngiltere ise Harrier'ları bu uçak ile değiştirecekti.

NATO ve Birleşik Krallık, İtalya, Avustralya, Kanada, Norveç, Danimarka, Hollanda ve eski ortak Türkiye de dahil yakın ABD müttefiği program ortağı ülkelerden ek ödeneklerle birlikte, geliştirilmesi esas olarak Amerika Birleşik Devletleri tarafından finanse edilmektedir. Başka birçok ülke de uçaktan sipariş etmiş veya sipariş niyetini açıklamıştır. Program, benzeri görülmemiş boyutu, karmaşıklığı, balonlaşan maliyetleri ve çok geciken teslimatları nedeniyle çok fazla incelemenin konusu olmuş ve eleştiri almıştır. Uçağın eşzamanlı üretiminin satın alma stratejisi, geliştirme ve test aşamasındayken, pahalı tasarım değişikliklerine ve iyileştirmelere yol açmıştır.

F-35B, ABD Deniz Piyade Kolordusu'nda Temmuz 2015'te hizmete girmiş, ardından Ağustos 2016'da ABD Hava Kuvvetleri'nde F-35A ve Şubat 2019'da ABD Donanması'nda F-35C hizmete girmiştir. F-35 ilk olarak 2018'de İsrail Hava Kuvvetleri tarafından bir askeri operasyonda kullanılmıştır. ABD, 2044 yılına kadar 2.456 adet F-35'i satın almayı planlamakta ve bu da hava kuvvetlerinin, donanma kuvvetlerinin ve deniz piyadelerinin mürettebatlı taktik hava gücünün büyük bir bölümünü birkaç on yıl boyunca temsil edecektir. Uçağın 2070 yılına kadar etkin olarak kullanılacağı tahmin edilmektedir.

Uçak F-22'de kullanılan teknolojilerden de faydalanılarak üretilmiştir. Radardaki izi F-22 kadar küçük olamasa bile günümüz uçaklarından düşüktür. Bunu sağlamak için silah istasyonları gövdenin içine saklanmış, daha keskin geometriye sahip bir gövde tasarımı yapılmış, kompozit malzemelerin kullanım oranı artmış ve özel RAM (Radar Absorbing Material) boyama yapılmıştır. Uçak gemisi varyantının gemi pistine inip kalkarken, mancınıkla fırlatılabilmesi ve kanca ile yakalanabilmesi için gövde altı sağlamlaştırılmıştır.

Geliştirilmesi

Program kökenleri
F-35, 1980'lerden ve 1990'lardan gelen çeşitli savaş uçağı programlarının birleşmesi şeklinde ortak bir saldırı uçağı tasarılarının sonucu olarak şekillenegelmişti. Ata programlardan biri, 1983'ten 1994'e kadar süren Savunma İleri Araştırma Projeleri Ajansı (DARPA) Gelişmiş Kısa Kalkış/Dikey İniş (ASTOVL) çalışması idi. ASTOVL ile, İngiltere Kraliyet Donanması ve ABD Deniz Piyadeleri (USMC) için bir dikey kalkabilen Harrier modeli geliştirilmesi amaçlanmıştı. ASTOVL'un sınıflandırılmış programlarından biri kapsamında, SSF (Supersonic STOVL Fighter) adında Lockheed Skunk Works tarafından, hem ABD Hava Kuvvetleri (USAF) hem de ABD Deniz Piyadeleri (USMC) için tasarlanmış hayalet tasarımlı bir sesüstü hızlı, kısa kalkış ve dikey iniş yetenekli savaş uçağı için araştırma yapılmıştı ve incelenen önemli bir teknoloji de, şaft tahrikli kaldırma fanı (SDLF, shaft-driven lift fan) sistemi idi. Lockheed'in kavram tasarımı, boş olarak yaklaşık 11.000 kg (24.000 lb) ağırlığında, tek motorlu, kanartlı, delta kanatlı bir uçaktı. ASTOVL projesi, 1993 yılında Uygun Fiyatlı Ortak Hafif Avcı (CALF, Common Affordable Lightweight Fighter) olarak yeniden adlandırıldı ve Lockheed, McDonnell Douglas ve Boeing'i içeriyordu.

1993 yılında, USAF'ın MRF (Multi-Role Fighter) ve ABD Donanması'nın A/F-X (Advanced Fighter-Attack) programlarının iptallerinin ardından Ortak Gelişmiş Saldırı Teknolojisi (JAST, Joint Advanced Strike Technology) programı ortaya çıkmıştı. Nispeten uygun fiyatlı bir F-16 değişimi için bir program olan MRF, F-16 filo kullanımını kolaylaştıran ve böylece hizmet ömrünü uzatan ve F-22 programından bütçe baskısını artıran Soğuk Savaş sonrası savunma kesintileri nedeniyle geriye ölçeklendirilmiş ve ertelenmişti. Başlangıçta Gelişmiş Saldırı (A-X, Advanced-Attack) olarak bilinen A/F-X, 1991'de ABD Donanması'nın bir A-6 değişimi için Gelişmiş Taktik Uçak (ATA, Advanced Tactical Aircraft) programını takip etmesi şeklinde başladı; ortaya çıkan A-12 Avenger II, 1991'de sorunlar ve maliyet aşımları nedeniyle iptal edildi. Aynı yıl, ABD Hava Kuvvetleri'nin Gelişmiş Taktik Savaşçısı (ATF, Advanced Tactical Fighter) programının bir parçası olan Donanma Gelişmiş Taktik Avcısı (NATF, Naval Advanced Tactical Fighter) programının sona ermesi, F-14'ün yerini almak için A-X'e ek savaşçı yetenekleri eklenmesine neden olmuş ve daha sonra A/F-X olarak yeniden adlandırılmıştı. Artan bütçe baskısının ortasında, Eylül 1993'te Savunma Bakanlığı'nın (DoD) aşağıdan yukarıya incelemesi (BUR, Bottom-Up Review), ortaya çıkan JAST programına getirilen uygulanabilir deneyimlerle MRF'lerin ve A/F-X'in iptallerini duyurdu. JAST'nin amacı yeni bir uçak geliştirmek değil, bunun yerine gereksinimleri geliştirmek, teknolojileri olgunlaştırmak ve gelişmiş hava saldırı harpleri için kavramlar göstermekti.

JAST programı ilerledikçe, 1996 yılına kadar kavram gösterici uçak ihtiyacı ortaya çıkacak ve bu da ASTOVL/CALF'ın tam ölçekli uçuş göstericisi aşamasına denk gelecekti. Çünkü ASTOVL/CALF kavramı JAST tüzüğüyle uyumlu göründüğü için, iki program sonunda 1994 yılında JAST adı altında birleştirildi ve program şu anda ABD Hava Kuvvetleri, ABD Deniz Piyade Kolordusu ve ABD Deniz Kuvvetleri'ne hizmet etmektedir. JAST daha sonra 1995 yılında McDonnell Douglas, Northrop Grumman, Lockheed Martin ve Boeing tarafından STOVL başvuruları ile birlikte Müşterek Saldırı Uçağı (JSF, Joint Strike Fighter) olarak yeniden adlandırıldı. JSF'nin sonunda Harrier, F-16, F/A-18, A-10 ve F-117 de dâhil ABD ve müttefiklerinin envanterindeki çok sayıda çok rollü ve saldırı uçaklarının yerini alması bekleniyordu.

Uluslararası katılım, Birleşik Krallık'ın ASTOVL programına katılımı ile başlayan JSF programının kilit bir yönüdür. F-16 ve F/A-18'i kullanan ve hava kuvvetlerinin modernizasyonuna ihtiyaç duyan birçok uluslararası ortak, JSF'ye ilgi duyuyordu. Birleşik Krallık, JAST/JSF'ye 1995 yılında kurucu üye olarak katılmış ve böylece JSF programının tek 1. seviye ortağı olmuştur. İtalya, Hollanda, Danimarka, Norveç, Kanada, Avustralya ve Türkiye, Kavramsal Gösterim Aşaması (CDP, Concept Demonstration Phase) sırasında programa katılmış ve İtalya ve Hollanda 2. seviye ortaklar ve diğer geri kalanlarda 3. seviye ortaklardı. Sonuç olarak, uçak uluslararası ortaklarla işbirliği içinde geliştirilmiş ve ihracata hazır hale gelmiştir.

Gerekliliği
F-35 2040'lı yıllarda dünyanın en önde gelen avcı uçağı olması için tasarlanmıştır. Ayrıca havadan-havaya yeteneği olarak F-22'den sonra gelen tek uçak olarak da planlanmıştır. F-35 tasarlanırken istenilen özellikler ise şunlar olmuştur: geçmişteki avcılardan dört kat daha fazla etkili havadan havaya mücadele, sekiz kat daha etkili karaya saldırı, üç kat daha etkili stratejik keşif ve hava savunması. Manalı olarak bu yetenekleri geçmişte kalan uçaklardan daha küçük radar izi (RCS değeri) ve daha uzun menzille yerine getirmeliydi. Ayrıca NATO ülkelerindeki F-16'ların yerini doldurabilecek yeni bir ticari savaş uçağına ihtiyaç vardı. Diğer ülkelere F-22 satışı olmadığından doğal olarak talep bu uçağa yönlenecekti.

Adlandırma
Lockheed'in II. Dünya Savaşındaki P-38 Lightning ve Soğuk Savaş döneminde İngiliz Uçak Kurumu'nun (BAC) ürettiği "Electric Lightning" uçaklarının onur ve şerefine, ABD Hava Kuvvetleri (USAF) tarafından 7 Temmuz 2006'da resmî olarak uçağın ismi F-35: Lightning-II olarak açıklanmıştır. Seçim listesinde bulunmuş diğer isimler Kestrel, Phoenix, Piasa, Black Mamba ve Spitfire II'dir.

JSF yarışması

Boeing ve Lockheed Martin 1997'nin başlarında Kavramsal Gösterim Aşaması için seçildiler ve kavramsal gösterim uçakları sırasıyla X-32 ve X-35 olarak belirlenmiş; McDonnell Douglas takımı elenmiş ve Northrop Grumman ve British Aerospace, Lockheed Martin takımına dâhil olmuştu. Her kuruluş, geleneksel kalkış ve iniş (CTOL), uçak gemisine konuşlandırılabilir (CV) ve kısa kalkış ve dikey iniş modeli göstermek adına iki öncültür hava aracı üretecekti. Lockheed Martin'in tasarımı, ASTOVL/CALF programı kapsamında yürütülen SDLF (şaft tahrikli kaldırma fanı) sistemi üzerindeki çalışmalardan yararlanacaktı. X-35'in STOVL işlemini etkinleştiren kilit bir yönü olan SDLF sistemi, tahrik milini türbinlere bağlayan ve böylece motorun döner nozulundan gelen itişi artıran bir debriyaj takılarak etkinleştirilebilen ön merkez gövdesindeki kaldırma fanından oluşmaktaydı. Convair Model 200, Rockwell XFV-12 ve Yakovlev Yak-141 gibi benzer sistemleri içeren önceki uçaklardan yapılan araştırmalar da dikkate alınmıştı. Buna karşılık, Boeing'in X-32 tasarımı, STOVL işlemine girerken arttırılmış turbofanın yeniden yapılandırılacağı doğrudan kaldırma sistemini kullandı.

Lockheed Martin'in ortak stratejisi, CTOL türü için STOVL türünün SDLF'sini (şaft tahrikli kaldırma fanı) bir yakıt deposu ile ve döner kıç nozulunu iki boyutlu bir itki taşıyıcı yönlendirme nozulu ile değiştirmekti. Bu, STOVL ve CTOL türleri için aynı aerodinamik yapılandırmalara izin verirken, CV türünün uçak gemisine iniş hızını azaltmak adına genişletilmiş kanatları olacaktı. JAST birleşmesinden kaynaklanan aerodinamik özellikler ve uçak gemisi iniş gereksinimleri nedeniyle, tasarım yapılandırması ASTOVL/CALF'ın kanart üçgen kanat tasarımına kıyasla geleneksel bir kuyruk üzerinde oturacaktı; özellikle, geleneksel kuyruk yapılandırması, uçak gemisi uyumluluğu göz önünde bulundurulmadan tasarlanan ASTOVL/CALF kanart yapılandırmasına kıyasla uçak gemisine iniş için çok daha düşük düzeyde bir risk sunar. Tasarımın bu aşamasında ortaklık hedefi hala çok yüksek olduğundan, bu, üç çeşidin tümü arasında daha büyük bir ortaklığı mümkün kılmıştı. Lockheed Martin'in öntür tasarımları, STOVL gösterimi için X-35B'ye ve uçak gemisi türü (CV) uyumluluk gösterisi için daha büyük kanatlı X-35C'ye dönüştürmeden önce CTOL'u göstermek için X-35A'dan oluşacaktı.

X-35A ilk olarak 24 Ekim 2000'de uçtu ve ses altı ve ses üstü uçuş nitelikleri, kullanım, menzil ve manevra başarımı için uçuş testlerinden geçti. 28 uçuştan sonra uçak, şaft tahrikli kaldırma fanı (SDLF), üç rulmanlı döner modül (3BSM) ve dönüş kontrol kanallarının (RCD) eklenmesi dâhil önemli değişikliklerle STOVL testi için X-35B'ye dönüştürüldü. X-35B, 150 m'den (500 ft) daha kısa bir mesafede kararlı gezinme, dikey iniş ve kısa kalkış gerçekleştirerek SDLF sistemini başarıyla sergileyecekti. X-35C ilk olarak 16 Aralık 2000'de uçtu ve sahada uçak gemisi iniş uygulama testleri gerçekleştirdi.

26 Ekim 2001'de Lockheed Martin kazanan ilan edildi ve Sistem Geliştirme ve Gösterim Sözleşmesi (SDD, System Development and Demonstration) ile ve Pratt & Whitney, uçağın F135 adlı motorunu geliştirmek üzere ayrı ayrı ödüllendirildi. Standart Savunma Bakanlığı numaralandırması ile sıra dışı olan "F-35" ad atamasının, Program Yöneticisi Tümgeneral Mike Hough tarafından yerinde belirlendiği iddia edilmiş; bu, JSF için "F-24" atamasını bekleyen Lockheed Martin için bile sürpriz olmuştur.

Tasarım ve üretim

JSF programı Sistem Geliştirme ve Gösterim aşamasına geçtiğinde, X-35 gösterim tasarımı F-35 savaş uçağını oluşturmak için değişikliğe uğradı. Ön gövde, görev aviyoniklerine yer açmak için 13 cm (5 inç) uzatılırken, yatay dengeleyiciler, denge ve denetimi korumak için 5.1 cm (2 inç) kıç tarafına kaydırıldı. Yön değiştirmeyen sesüstü giriş, dört taraflı bir kukuleta şeklinden üç taraflı bir kukuleta şekline değiştirilmiş ve 76 cm (30 inç) kıç tarafına hareket ettirilmişti. Gövde bölümü daha doluydu, üst yüzey silah koylarını barındırmak için merkez çizgisi boyunca 2.5 cm (1 inç) yükseltildi. X-35 öntürlerinin belirlenmesinin ardından, üç varyant F-35A (CTOL), F-35B (STOVL) ve F-35C (CV) olarak adlandırıldı. Ana yüklenici Lockheed Martin, genel sistem tamamlaması ve son montaj ve kontrolü (FACO, final assembly and checkout) gerçekleştirirken, Northrop Grumman ve BAE Systems, görev sistemleri ve uçak gövdesi için bileşenler tedarik ediyordu.

Bir savaş uçağı sistemlerinin eklenmesi, tasarıma ek ağırlık yarattı. F-35B, büyük ölçüde 2003 yılında silah koylarını, türler arasındaki ortaklığa göre genişletme kararı nedeniyle en yüksek hacmi kazandı; toplam ağırlık artışının %8'in üzerinde 1.000 kg'a (2.200 pound) kadar olduğu ve tüm STOVL anahtar başarım katsayısı (KPP, Key performance parameter) eşiklerinin kaçırılmasına neden olduğu bildirildi. Aralık 2003'te, ağırlık artışını azaltmak için STOVL Ağırlık Atma Ekibi (SWAT) kurulmuş; değişiklikler arasında daha fazla motor itki kuvveti, inceltilmiş gövde elemanları, daha küçük silah koyları ve dikey dengeleyiciler, roll-post çıkışlarına daha az itki beslemesi ve kokpitin hemen arkasında eş kanat ekleminin, elektrik elemanlarının ve uçak gövdesinin yeniden tasarlanması yer almıştı. SWAT çabasıyla oluşan birçok değişiklik, her üç ortak tasarımda da uygulandı. Eylül 2004'e kadar, bu çabalar F-35B'nin ağırlığını 1.400 kg (3.000 pound) düşürürken, F-35A ve F-35C'nin ağırlıklarını sırasıyla 1.100 kg (2.400 pound) ve 860 kg (1.900 pound) azaltmıştır. Ağırlık azaltma çalışmaları 6.2 milyar dolara mal olmuş ve 18 aylık bir gecikmeye neden olmuştur.

AA-1 olarak adlandırılan ilk F-35A, 19 Şubat 2006'da Fort Worth, Teksas'ta testlere başlamış ve ilk uçuşunu 15 Aralık 2006'da yapmıştır. Uçağa 2006 yılında "Lightning II" adı verilmiştir.

Yazılım, Sistem Geliştirme ve Gösterim (SDD) için altı sürüm veya blok olarak geliştirilmiştir. İlk iki blok, 1A ve 1B, ilk pilot eğitimi ve çok seviyeli güvenlik için F-35'i hazırladı. Blok 2A, eğitim yeteneklerini geliştirirken, 2B, USMC'nin İlk İşletim Yeteneği (IOC, Initial Operating Capability) için planlanan ilk savaşa hazır sürümdü. Blok 3i, yeni donanıma sahipken 2B'nin yeteneklerini korur ve USAF'ın IOC'si için planlanmıştır. SDD için son sürüm olan Blok 3F, tam uçuş zarfına ve tüm temel savaş yeteneklerine sahip olacaktı. Yazılım sürümlerinin yanı sıra, her blok ayrıca aviyonik donanım güncellemelerini ve uçuş ve yapısal testlerden elde edilen hava aracı iyileştirmelerini de içerir. "Eşzamanlılık" olarak bilinen bu şeyde, bazı düşük oranlı ilk üretim (LRIP, low rate initial production) uçak partileri erken Blok yapılandırmalarında teslim edilecek ve geliştirme tamamlandıktan sonra Blok 3F'ye yükseltilecekti. 17.000 uçuş test saatinden sonra, SDD aşaması için son uçuş Nisan 2018'de tamamlandı. F-22 gibi F-35 de siber saldırılar ve teknoloji hırsızlığı çabalarının yanı sıra tedarik zincirinin bütünlüğündeki olası güvenlik açıkları yoluyla hedef alınmıştır.

Denemeler birkaç büyük sorun buldu: ilk F-35B uçak gövdelerinde erken çatlamalar bulundu, F-35C yakalama kancası tasarımı güvenilmezdi, yakıt depoları yıldırım çarpmalarına karşı çok savunmasızdı, kask ekranının sorunları vardı ve bunlar gibi diğerleri. Yazılım, benzeri görülmemiş kapsamı ve karmaşıklığı nedeniyle defalarca ertelendi. 2009 yılında, ABD Savunma Bakanlığı Ortak Tahmin Ekibi (JET, Joint Estimate Team) programın kamu programının 30 ay gerisinde olduğunu tahmin etti. 2011 yılında, program "yeniden temellendi"; yani maliyet ve program hedefleri değiştirilerek IOC'yi planlanan tarih 2010'dan Temmuz 2015'e öteledi. Eşzamanlı olarak test etme, kusurları düzeltme ve üretime başlama kararı verimsiz olarak eleştirilmiş; 2014'te, Savunma Satın Alma Sekreteri Frank Kendall bunu "yanlış satın alma tedavisi" olarak nitelendirmişti. Üç tür, %70'lik beklenen ortaklığın çok altında, parçalarının sadece %25'ini paylaşmıştı. Program, maliyet aşımları ve öngörülen toplam ömür boyu maliyetlerin yanı sıra yüklenicilerin kalite yönetimi eksiklikleri konusunda önemli eleştiriler almıştır.

JSF programının, 2001 yılında ödüllendirilen SDD'nin 2002 yılı temel alındığında yaklaşık 200 milyar dolara mal olması bekleniyordu. 2005 gibi erken bir tarihte, ABD Hükûmeti Hesap Verebilirlik Ofisi (GAO) maliyet ve zamanlamada önemli program risklerini belirlemişti. Pahalı gecikmeler Pentagon ve müteahhitler arasındaki ilişkiyi germiş; Program İcra Sorumlusu Korgeneral Christopher Bogdan, 2012'teki yıpranmış ilişkinin altını çizmiştir. 2017'ye gelindiğinde, gecikmeler ve maliyet aşımları, F-35 programının beklenen yaşam süresi (yani 2070'e kadar) maliyetini o yıl için 1.5 trilyon dolara çıkardı: satın almalar için 406.5 milyar dolar [artı] işletme ve bakım için 1.1 trilyon dolar. 'LRIP Lot 13' kodlu F-35A'nın birim maliyeti 79.2 milyon dolardı. Geliştirme ve operasyonel test ve değerlendirmedeki gecikmeler, tam oranlı üretimi 2021'e ötelemişti.

Yükseltmeler ve daha fazla geliştirme
Temel havadan havaya ve saldırı yeteneklerine sahip ilk savaş yeteneğine sahip Block 2B yapılandırması, Temmuz 2015'te USMC tarafından hazır ilan edildi. Blok 3F yapılandırması, 2018 Aralık ayında operasyonel test ve değerlendirmeye (OT&E) başlamış ve tamamlanması SDD'yi sonuçlandıracaktı. F-35 programı ayrıca, erken LRIP uçaklarının 2021 yılına kadar temel Blok 3F standardına yükseltilmesi ile sürdürme ve yükseltme geliştirme çalışmaları yürütüyordu.

F-35'in kullanım ömrü boyunca sürekli olarak yükseltilmesi bekleniyor. Sürekli Yetenek Geliştirme ve Teslimat (C2d2) olarak adlandırılan ilk yükseltme programı 2019'da başlamış ve 2024'e kadar devreye alınması planlanmaktadır. C2D2'nin yakın vadeli geliştirilecek önceliği, uluslararası müşterilere özgü olanlar da dâhil, ek silahları bütünleştirecek, aviyonikleri yenileyecek, ESM yeteneklerini geliştirecek ve Uzaktan Komutalı Gelişmiş Video Alıcı (ROVER) desteği ekleyecek olan Blok 4'tür. C2D2 ayrıca sürümleri daha hızlı etkinleştirmek için çevik yazılım geliştirmeye daha fazla vurgu yapar. 2018 yılında, Hava Kuvvetleri Yaşam Döngüsü Yönetim Merkezi (AFLCMC), Uyarlanabilir Motor Geçiş Programı (AETP) kapsamında yapılan araştırmadan yararlanarak, F-35'teki olası uygulama için daha güçlü ve verimli uyarlanabilir döngü motorları geliştirmek üzere General Electric ve Pratt & Whitney ile sözleşmeler imzaladı.

Savunma iş alıcıları, resmî program sözleşmeleri dışında F-35'e yükseltmeler teklif etmişti. 2013'te Northrop Grumman, Tehdit Etkisizleştirme Savunma Kaynağı (ThNDR) adlı bir yönlü kızılötesi karşı önlem paketinin (DIRCM) geliştirildiğini açıkladı. Karşı önlem sistemi, Dağıtık Diyafram Sistemi (DAS) algılayıcıları ile aynı alanı paylaşacak ve kızılötesi güdümlü füzelere karşı koruma sağlamak için bir lazer füze sinyali karıştırıcı görevi görecektir.

Satın alma ve uluslararası katılım

ABD, USAF için 1,763 F-35A, USMC için 353 F-35B ve 67 F-35C ve USN için 273 F-35C tedarik etme planıyla birincil müşteri ve finansal destekçidir. Buna ek olarak, Birleşik Krallık, İtalya, Hollanda, Kanada, Türkiye, Avustralya, Norveç ve Danimarka, geliştirme maliyetlerine 4.375 milyar dolar katkıda bulunmayı kabul etmiş ve Birleşik Krallık, tek 1. seviye ortak olarak planlanan geliştirme maliyetlerinin yaklaşık %10'una katkıda bulunmuştur. Öncelikli plan, ABD ve sekiz büyük ortak ülkenin 2035 yılına kadar 3.100'den fazla F-35'i satın almasıydı. Uluslararası katılımın üç katmanı genellikle programdaki mali payı, ulusal şirketler tarafından teklife açık teknoloji transferi ve alt sözleşmelerin miktarını ve ülkelerin üretilen uçakları elde etme sırasını yansıtır. Program ortağı ülkelerin yanı sıra İsrail ve Singapur, Ortak Güvenlik Katılımcıları (SCP) olarak projede yer almıştır. SCP ve ortak olmayan ülkelere satışlar Pentagon'un Yabancı Askeri Satış (FMS) programı aracılığıyla yapılmaktadır. Türkiye'nin, güvenlik endişeleri nedeniyle 17 Temmuz 2019'da F-35 Müşterek Saldırı Uçağı programından çıkarıldığı açıklanmıştır.

Japonya, 20 Aralık 2011'de, Japonya'da montajı yapılacak ve 2016'da başlayacak teslimatlarla, F-4 Phantom II'nin yerini alması için 42 F-35'i satın alma niyetini açıklamıştır. Geliştirme ve testlerdeki gecikmeler nedeniyle, birçok erken sipariş ertelenmiştir. İtalya 2012'de sipariş adetini 131'den 90 F-35'e düşürmüştür. Hollanda JSF'nin ilk ortaklarından olmasına rağmen 2009 Nisan ayında F-35 alımı konusunda ciddi tartışmalara sahne olmuş bir ülkedir. Ülkedeki işçi partililer F-35'in maliyetinin artması ve henüz birim fiyatının belli olmaması sebebiyle alımın iptal edilmesi fikrini öne atmış, ancak koalisyonun diğer ortağı olan Hristiyan Demokratlar projenin devamından yana olmuşlardır. Mecliste süren uzun tartışmalar sonucunda Hollanda, meclisten kendi lehine önemli bir karar çıkarttırmış ve Lockheed Martin'e kabul ettirmiştir: İlk F-35 test uçağı temin edilecek ve Hollanda eğer bu uçağı kendi ihtiyaçlarına uygun bulmayıp anlaşmadan vazgeçerse 113 milyon avronun sadece 20 milyon avrosunu ödeyecek. Kalan maliyet ise Lockheed Martin'in sorumluluğunda karşılanacak.

Hollanda'dan sonra Avustralya'da da projenin maliyetleri konusunda soru işaretleri oluşmuş ve bazı iddialar basına yansımıştır ancak Avustralya Savunma Bakanlığı bürokratlarının 2009 Mayıs ayında kaleme aldığı Beyaz Kitap'ın yazarlarının yorumunda, Avustralya için 2030 yılına kadar beşinci nesil savaş uçağı alternatifinin sadece F-35 olduğu, zira 20 yıl boyunca F-35'ten daha üstün bir uçak olmayacağı iddia edilmiştir. Yapılan yorumda, F-35'in stealth özelliği ve modern aviyoniği ile her türlü tehdite cevap verebilecek bir uçak olacağı dile getirildi. Avustralya, 2006 yılında F/A-18F Super Hornet'i ve 2013 yılında EA-18G Growler'ı geçici önlemler olarak satın almaya karar verdi. Avustralya, 100 adet F-35A (CTOL) tipi taarruz uçağı tedarik etmeyi planlıyor. Bu uçaklar, F/A-18A/B Hornet'lerin yerine geçerek F/A-18F Super Hornet uçaklarını tamamlayacaklardır.

3 Nisan 2012'de Kanada Genel Denetçisi Michael Ferguson, Kanada'nın jet tedariki ile ilgili sorunları özetleyen bir rapor yayınlamış; rapor, hükûmetin 65 F-35'in nihai maliyetini 10 milyar $ ile hafife aldığını belirtiyordu. 2015 Federal seçimlerinden sonra, Liberal Parti yönetimindeki Kanada hükûmeti tek kaynaklı bir satın alma işlemine devam etmemeye karar vermiş ve bir uçak seçmek için bir yarışma başlatmıştır.

Ocak 2019'da Singapur, F-16 filosunu değiştirmeye karar vermeden önce, yeteneklerin ve uygunluğun değerlendirilmesi için az sayıda F-35 satın alma planını resmen açıklamıştı. Mayıs 2019'da Polonya, Sovyet döneminden kalma jetlerinin yerine 32 adet F-35A almayı planladığını duyurdu; sözleşme 31 Ocak 2020'de imzalandı.

Türkiye JSF (Müşterek Saldırı Uçağı) Projesine 12 Temmuz 2002'de yedinci uluslararası ortak olarak katılmıştır. Ayrıca Türkiye yapacağı F-35 üretimi ile ilgili olarak karşılıklı anlayış muhtırası imzalamıştır. Türkiye 116+18 adet F-35A "CTOL/Hava Kuvvetleri (geleneksel kalkma ve inme) versiyonu" siparişinde bulunmuş ve bu uçaklar için 11 milyar Amerikan doları ödeyeceğini bildirmiştir. Türkiye'deki uluslararası üretime katkıyı Türk Havacılık ve Uzay Sanayii'nin lisanslı olarak yapması planlanmaktadır. Üretilen bütün uçakların motor bölümü ve diğer kısımlardan bazılarının parçaları Türkiye'de üretilecektir. Uçağın elektronik kablo tesisatını üreten Hollandalı firma dördüncü fabrikasını Türkiye'de açmıştır. Pentagon uçaklara ait yazılım ve şifreleri vermemektedir. Milli savunma bakanı İsmet Yılmaz, 100 adet F-35 alınacağını, bunların ikisinin 2017'de teslim edileceğini ve uçaklar için 25 milyar dolar ödeme yapılacağını açıkladı. Türkiye, S-400 Hava Savunma Sistemlerini alması sonrası projeden aşamalı bir şekilde çıkartıldı.

Tasarım

Genel bakış
F-35, tek motorlu, ses üstü hızda, hayalet özellikli, çok amaçlı bir avcı uçağı ailesidir. ABD hizmetine giren ikinci beşinci nesil avcı ve ilk operasyonel sesüstü STOVL hayalet avcı uçağı olan F-35, yüksek düzeyde durumsal farkındalık ve uzun menzilli öldürücülük sağlayan düşük gözlemlenebilirlik sağlayan materyal ile gelişmiş aviyonikler ve sensör füzyonunu içerir; USAF, uçağı, gelişmiş sensörler ve görev sistemleri sayesinde düşman hava savunma sistemlerini bastırmak (SEAD, Suppression of Enemy Air Defenses) için birincil saldırı uçağı olarak görmektedir.

F-35, görünmezlik için eğimli iki dikey dengeleyiciye sahip bir kanat-kuyruk yapılandırmasına sahiptir. Uçuş kontrol yüzeyleri, ön kenar kanatları, flaperonlar, dümenler ve tüm hareketli yatay kuyrukları (dengeleyici) içerir; öncü kök uzantıları da hava girişlerine doğru uzanır. F-35A ve F-35B'nin nispeten kısa olan 11 metre (35 ft) kanat açıklığı, ABD donanması amfibi saldırı gemileri park alanları ve taşıyıcı asansörleri içine sığacak şekilde ayarlanmıştır; F-35C'nin daha büyük kanadı daha fazla yakıt tasarrufu sağlar. Sabit yönlendiricisiz sesüstü girişler (DSI, diverterless supersonic inlet), ön gövdenin sınır tabakasını, motor için bir Y-kanalı oluşturan girişlerden uzakta tutmak için yumrulu bir sıkıştırma yüzeyi ve ileri süprüntülü bir yüzey kullanır. Yapısal olarak, F-35 F-22'den dersler aldı; kompozitler gövde ağırlığının %35'ini oluştururken, çoğunluğu bizmaleimid ve kompozit epoksi malzemelerin yanı sıra yeni üretim partilerinde bazı karbon nanotüp takviyeli epoksi malzemelerdir. F-35, 13.300 kg (29.300 lb) boş ağırlığa sahip en hafif türü ile, yerini aldığı hafif avcı uçaklarından çok daha ağırdır; ağırlığın büyük bir kısmı iç silah bölmelerine ve taşınan geniş aviyoniklere bağlanabilir.

Daha büyük boyutlu çift motorlu F-22'nin ham performansından yoksun olsa da, F-35, F-16 ve F/A-18 gibi dördüncü nesil avcı uçaklarıyla rekabet edebilecek hareket yeteneklerine sahiptir; özellikle mühimmat yüklendiğinde, F-35'in dâhili silah taşıyıcı bölmeleri, dışarıdan gelen parazitsel etkiyi ortadan kaldırır. Tüm sürümler, tam dahili yük ile erişilebilen en yüksek 1.6 Mach hıza sahiptir. Güçlü F135 motoru, artyanma anında sesüstü çizgi ile iyi ses altı ivme ve enerji sağlar. Büyük dengeleyiciler, ön kenar uzantıları, kanatçıklar ve eğimli dümenler, 50°'lik düzeltilmiş bir açıda mükemmel yüksek yaklaşma açısı (hücum açısı) özellikleri sunar. Rahat stabilite ve kablolu uçuş kontrolleri, mükemmel taşıma kalitesi ve kalkış direnci sağlar. F-16'nın dahili yakıtının iki katından fazlasına sahip olan F-35, önemli ölçüde daha büyük bir savaş yarıçapına sahipken, görünmezlik yeteneği ayrıca daha verimli bir görev uçuş profili sağlar. Boş ve en yüksek brüt ağırlıkları, Vietnam savaşı dönemindeki tek motorlu en büyük avcı uçağı olan tek kişilik F-105'e oldukça yakın ve benzerdir; ancak F-35 sahip olduğu yepyeni motoru sayesinde %60 daha fazla itici güç sağlar, böylece güç/ağırlık oranı ve kanata yükleme, göreceli olarak donanımlı bir F-16'ya çok daha yakındır.

Egzoz kanalı tasarımı, ABD'de Deniz Kontrol Gemisi projesi için ihtiyaç duyulan süpersonik VTOL avcı uçağı için teklif edilmiş General Dynamics Model 200 (1972) tasarımından ilham alınmıştır. Daha ileri seviyede gelişmiş bir STOVL (F-35B) için Loockhed, Yakovlev'e  danışmış ve Yak-141'in tasarım verilerini satın almıştır. ABD Deniz Kuvvetleri'nin başarısız Rockwell XFV-12 dahil olmak üzere 1960'lardan beri denediği çeşitli deneysel tasarımlar üretilmiş ve test edilmiş olmasına rağmen, F-35B, ABD için ilk operasyonel bir sesüstü yetenekli STOVL ve görünmez avcı uçağıdır.

Sensörler ve aviyonik

F-35'in görev sistemleri, uçağın en karmaşık yönleri arasındadır. Aviyonik ve sensör füzyonu, pilotun durumsal farkındalığını ve komuta ve kontrol yeteneklerini geliştirmek ve ağ merkezli savaşı kolaylaştırmak için tasarlanmıştır. Anahtar algılayıcılar arasında Northrop Grumman AN/APG-81 aktif elektronik taramalı dizi (AESA) radarı, BAE Systems AN/ASQ-239 Barracuda elektronik harp sistemi, Northrop Grumman/Raytheon AN/AAQ-37 Dağıtık Diyafram Sistemi (DAS), Lockheed Martin AN/AAQ-40 Elektro-Optik Hedefleme Sistemi (EOTS), Northrop Grumman AN/ASQ-242 İletişim, Konumlandırma ve Kimliklendirme (CNI, Communications, Navigation, and Identification) takımı ve Harris Corporation Çok İşlevli Gelişmiş Veri Bağlantı (MADL) haberleşme sistemi. F-35, yerel savaş alanının uyumlu bir görüntüsünü sağlamak için sensör iletişimi ve herhangi bir olası kullanım ve birbirleri ile birleştirim amaçlı kullanılabilirliği ile tasarlanmıştır; örneğin, APG-81 radarı ayrıca elektronik harp sisteminin bir parçası olarak da işlev görür.

F-35'in yazılımlarının çoğu C ve C++ programlama dillerinde geliştirilirken, F-22'deki Ada83 programlama lehçesi de kullanıldı; Blok 3F'nin yazılımı 8.6 milyon satır koda sahipti. Green Hills Software Integrity DO-178B gerçek zamanlı işletim sistemi (RTOS), bütünleşik çekirdekli işlemciler (ICP, Integrated core processors) üzerinde çalışır; veri ağı, IEEE 1394b ve Fiber Kanal veri yollarını içerir. Yazılım, tanımlı radyo sistemleri için filo yazılımı yükseltmelerini sağlamak ve daha fazla yükseltme esnekliği ve uygun fiyatta olmasını sağlamak için, aviyonikler, kullanışlı olduğunda ticari kullanıma hazır (COTS, Commercial off-the-shelf) bileşenlerden yararlanır. Görev sistemleri yazılımı, özellikle sensör füzyonu, programın en zor kısımlarından biriydi ve önemli program gecikmelerine neden olmuştu.

APG-81 radarı, hızlı ışın çevikliği için elektronik tarama kullanır ve pasif ve aktif havadan havaya kipleri, vuruş kiplerini ve sentetik açıklıklı radar (SAR, synthetic aperture radar) özelliğini içerir ve 150 km'yi (80 nmi) aşan aralıklarda çoklu hedef izleme özelliğine sahiptir. Anten görünmezlik için geriye doğru eğiktir. Radarı tamamlayan AAQ-37 DAS, her yönden füze fırlatma uyarısı ve hedef takibi sağlayan altı kızılötesi sensörden oluşur; DAS bir durumsal farkındalık kızılötesi arama ve izleme (SAIRST) sistemi olarak hareket eder ve pilota kask vizöründe küresel kızılötesi ve gece görüş görüntüleri verir. ASQ-239 Barracuda elektronik harp sistemi, her yönden radar uyarı alıcısı (RWR, Radar warning receiver) için kanat ve kuyruk kenarlarına gömülü on radyo frekansı antenine sahiptir. Ayrıca, radyo frekansı ve kızılötesi izleme işlevlerinin sensör füzyonu, coğrafi konum tehdit hedeflemesi ve füzelere karşı kendini savunma için çok bantlı görüntü karşı önlemleri sağlar. Elektronik harp sistemi, düşman radarlarını tespit edebilir ve bozma yeteneğine sahiptir. AAQ-40 EOTS, burnun altında karartılı pencerenin arkasına dâhili olarak eklenmiştir ve lazer hedefleme, ileriye dönük kızılötesi (FLIR, Forward-looking infrared) ve uzun menzilli kızılötesi arama ve izleme (IRST, Infrared search and track) işlevleri gerçekleştirir. ASQ-242 CNI takımı, gizli CNI işlevleri için Çok İşlevli Gelişmiş Veri Bağlantısı (MADL, Multifunction Advanced Data Link) dâhil olmak üzere yarım düzine kadar farklı fiziksel bağlantı kullanır. Sensör füzyonu sayesinde, radyo frekansı alıcılarından ve kızılötesi alıcılardan gelen bilgiler, pilot için tek bir taktik görüntü oluşturmak üzere birleştirilir. Tüm yönleriyle hedef algılama ve tanımlama, düşük gözlemlenebilirlikten ödün vermeden MADL aracılığıyla diğer platformlara paylaşılabilirken, Link 16 eski sistemlerle iletişim için mevcuttur.

F-35 en baştan, kullanım ömrü boyunca gelişmiş işlemcileri, algılayıcıları ve yazılım geliştirmelerini içerecek şekilde tasarlanmıştır. Lot 15 uçakları için yeni bir çekirdek işlemci ve yeni bir kokpit ekranı içeren 3. bir teknoloji yenilemesi planlanıyor. Lockheed Martin, Blok 4 yapılandırması için gelişmiş bir EOTS teklif etmiştir; geliştirilmiş algılayıcı, en az değişiklikle temel EOTS ile aynı alana sığabilmektedir. Haziran 2018'de Lockheed Martin, geliştirilmiş DAS için Raytheon'u seçti. ABD Hv. Kuvvetleri, F-35'in sensörleri ve iletişim teçhizatları aracılığıyla silahlı insansız hava araçlarının (SİHA) saldırılarını düzenleme yeterliliğini de incelemiştir.

Görünmezlik ve radar izi

Görünmezlik, F-35'in tasarımının önemli bir yönüdür ve radar kesiti (RCS), gövdenin dikkatlice şekillendirilmesi ve radar emici malzemelerin (RAM) kullanılmasıyla en aza indirilir; RCS'yi azaltmak için gözle görülür önlemler arasında kenarların hizalanması, cilt panellerinin tırtıllanması ve motor yüzü ile türbinin maskelenmesi yer alır. Ek olarak, F-35'in yönlendiricisiz sesüstü girişi (DSI), sınır tabakasını giriş kanalından uzaklaştırmak, yönlendiricisiz boşluğu ortadan kaldırmak ve radar izini daha da azaltmak için bir ayırıcı boşluk veya akı sistemi yerine bir sıkıştırma yumrusu ve ileri süprüntülü bir yüzey kullanır. F-35'in RCS değeri, belirli frekans ve açılarda bir metal golf topundan daha düşük olarak karakterize edilmiştir; bazı koşullarda, F-35, görünmezlik yönünden F-22'ye göre daha olumlu geri dönüş verir. Sürdürülebilirlik yönünden, F-35'in görünmezlik özellikli tasarımı, F-22 gibi daha önce geliştirilen hayalet uçaklardan öğrenilen dersleri almıştır. F-35'in radar dalgası emen fiber mat gövde yüzeyi daha dayanıklıdır ve eski üst tabakalardan daha az bakım gerektirir. Uçak ayrıca kızılötesi ve görsel simgelerin yanı sıra tespitlerini önlemek için radyo frekansı yayıcılarının sıkı kontrollerine de sahiptir. F-35'in görünmezlik tasarımı öncelikle yüksek frekanslı X bandı dalga boylarına odaklanmıştır; düşük frekanslı radarlar, Rayleigh saçılması nedeniyle görünmez uçakları tespit edebilir, ancak bu tür radarlar da dikkat çekici olarak, dağınıklığa duyarlıdır ve hassasiyetten yoksunlardır. RCS'yi gizlemek için uçak üzerine dört Luneburg lens reflektörü eklenebilir.

F-35'ten dolayı oluşan gürültü, uçak için olası üslerin yakınındaki yerleşim alanlarında endişelere neden olmuş ve bu —Luke Hava Kuvvetleri Üssü, Arizona ve Eglin Hava Kuvvetleri Üssü, Florida— gibi iki üssün yakınındaki sakinler sırasıyla 2008 ve 2009'da çevresel etki çalışmaları talep etmiştir. Desibel cinsinden gürültü seviyesi, F-16 gibi önceki savaşçılarınkilerle karşılaştırılabilir olsa da, F-35'in ses gücü özellikle düşük frekanslarda daha güçlüdür. Daha sonraki araştırmalar ve çalışmalar, F-35'in gürültüsünün F-16 ve F/A-18E/F'den belirgin bir şekilde farklı olmadığını, ancak bazı gözlemciler için daha düşük frekanslı gürültünün fark edildiğini göstermiştir.

Kokpit

Cam kokpit pilota iyi bir durumsal farkındalık kazandırmak için tasarlandı. Ana ekran, uçuş cihazlarını, mühimmat yönetimini, CNI bilgilerini ve bütünleşik ikaz ve uyarıları gösteren 50x20 cm (20x8 inç) panoramik bir dokunmatik ekrandır; pilot, bilgilerin düzenini özelleştirebilir. Ana ekranın altında daha küçük bir bekleme ekranı (stand-by display) bulunur. Kokpit, Adacel tarafından geliştirilen bir konuşma tanıma sistemine sahiptir. F-35'in baş üstü göstergesi yoktur, bunun yerine, uçuş ve savaş bilgileri, pilotun kaskının vizöründe, bir kaska ekli ekran sisteminde (HMDS, Helmet Mounted Display System) görüntülenir. Tek parça renkli kanopi önden menteşelidir ve yapısal direnç için bir iç çerçeveye sahiptir. Martin-Baker US16E fırlatma koltuğu, yan raylar üzerine yerleştirilmiş bir çift mancınık sistemi ile fırlatılır. Sağ tarafta bir çubuk ve elle çalıştırılan gaz ve çubuk sistemi vardır. Yaşam desteği takımı, yerleşik bir oksijen üretim sistemi (OBOGS), acil durumlar için yardımcı bir oksijen tüpü ve yedek oksijen sistemi ile bütünleşik güç paketi (IPP, Integrated Power Package) ile donatılmış ve güçlendirilmiştir.

Collins Elbit Vision Systems tarafından üretilen kask ekranı, F-35'in insan-makine arayüzünün önemli bir parçasıdır. Kaska takılı ekran sistemi, eski uçakların ön panelinin üstüne yerleştirilmiş baş üstü göstergesi yerine, kask vizörüne uçuş ve muharebe bilgilerini getirerek pilotların hangi yöne bakarlarsa baksınlar önemli bilgileri görmelerini sağlar. Dağıtık Diyafram Sisteminden gelen kızılötesi ve gece görüşü görüntüleri doğrudan HMDS'de görüntülenebilir ve pilotun uçağı "görmesini" sağlar. HMDS, bir F-35 pilotunun, uçağın burnu başka bir yere dönük iken bile, füze arayıcıları hedefleri yüksek açılarda görüş mesafesinden keserek füze ateşlemesine izin verir. Her bir kask 400.000 dolardır. HMDS, geleneksel kasklardan daha ağırdır ve fırlatma sırasında hafif pilotları tehlikeye atabileceği endişesi vardır.

HMDS'nin titreşim, seğirme, gece görüşü ve sensör ekranı sorunları nedeniyle, Lockheed Martin ve Elbit, 2011 yılında AN/AVS-9 adlı gece görüş gözlüklerine dayanan başka bir HMDS için bir taslak şartname yayınlamıştır. Alternatif bir HMDS'nin bütünleştirilebilmesi için kokpitin yeniden tasarlanması gerekecekti. Temel kask üzerindeki ilerlemenin ardından, diğer HMDS'lerin geliştirilmesi Ekim 2013'te durdurulmuştur. 2016 yılında, geliştirilmiş gece görüş kamerası, yeni sıvı kristal ekranlar, otomatik hizalama ve yazılım geliştirmeleri ile Gen 3 kaskı LRIP lot 7 ile tanıtılmıştır.

Cephane donatımı
Görünmezlik şeklini korumak için, F-35'in dört silah istasyonuna sahip iki iç silah bölmesi vardır. İki dış silah istasyonu, 1.100 kg (2.500 lb) veya 680 kg (1.500 lb) kadar mühimmat taşıyabilirken, iki iç silah istasyonu havadan havaya füzeleri barındırabilir. Dış istasyon için havadan yüzeye silahlar arasında Ortak Doğrudan Saldırı Mühimmatı (JDAM), Paveway bomba serisi, Müşterek Savma Silahı (JSOW) ve misket bombası (Rüzgâr Düzeltmeli Mühimmat Dağıtıcı) bulunur. İstasyon aynı zamanda GBU-39 küçük çaplı bombaları (SDB), GBU-53/B SDB II ve SPEAR 3 tanksavar füzeleri gibi çok sayıda küçük mühimmatı taşıyabilir; F-35A ve F-35C için istasyon başına dört adede kadar SDB ve F-35B için üç adede kadar SDB taşınabilir. İç istasyon AIM-120 AMRAAM'ı taşıyabilir. Silah bölmelerinin arkasındaki iki bölmede işaret fişekleri ve radar karşı önlem tuzakları (Radar yanıltıcı parçacık bulutu) bulunur.

Uçak, görünmezlik gerektirmeyen görevler için kanatları altında bulunan altı adet harici silah istasyonuna da sahiptir. Kanat uçlarının her biri AIM-9X veya AIM-132 ASRAAM taşıyabilir ve radar kesitlerini azaltmak için dışa doğru eğiktir. Ek olarak, her kanatta 2.300 kg (5.000 lb) kapasiteli kök istasyon ve 1.100 kg (2.500 lb) kapasiteli orta istasyon veya F-35B türü için 680 kg (1.500 lb) kapasiteli orta istasyon bulunur. Dış kanat istasyonları, AGM-158 JASSM ortak havadan yüzeye standoff seyir füzeleri gibi silah bölmelerinin içine sığmayacak kadar büyük havadan yüzeye füzeleri taşıyabilir. Dahili ve harici silah istasyonları kullanılarak sekiz AIM-120 ve iki AIM-9 gibi havadan havaya füze yükü taşınması mümkündür; altı adet 910 kg (2.000 lb) bomba, iki adet AIM-120 ve iki adet AIM-9'dan oluşan bir yapılandırma da düzenlenebilir. F-35A, taşınan 182 mermi ile sol kanat kökünün yakınına dahili olarak eklenmiş 25 mm GAU-22/A döner topla donanmıştır; top, diğer hava kuvvetleri savaş uçaklarının taşıdığı 20 mm toplara göre yer hedeflerine karşı daha etkilidir. F-35B ve F-35C'nin dahili bir silahı yoktur ve bunun yerine GAU-22/A ve 220 mermi taşıyan bir Terma A/S çoklu görev podu (MMP) kullanabilir; pod, uçağın merkez hattına takılır ve radar kesitini azaltmak için şekillendirilir. Silah yerine, bu pod, elektronik savaş, hava keşif veya arkaya bakan taktik radar gibi farklı ekipman ve amaçlar için de kullanılabilir.

Lockheed Martin, sidekick adında bir silah askısı geliştirmektedir ve bu sayede ek dış silah istasyonu iki AIM-120 daha taşıyabilir ve böylece dahili havadan havaya yük, şu anda Blok 4 için sunulan altı füzeye yükseltilecektir. Blok 4 ayrıca, F-35B'nin dahili dış istasyon başına dört SDB taşımasına izin vermek için yeniden düzenlenmiş bir hidrolik hatta ve brakete sahip olacaktır; böylece MBDA Meteor füzesinin uçakla bütünleştirilmesi de planlanmıştır. ABD Hava Kuvvetleri ve Deniz Kuvvetleri, AGM-88G AARGM-ER'yi dahili olarak F-35A ve F-35C'ye entegre etmeyi planlamaktadır. Norveç ve Avustralya, F-35 için Deniz Saldırı Füzesinin (NSM) bir uyarlamasını finanse etmektedirler; Müşterek Taarruz Füzesi (JSM) olarak adlandırılmış iki füze dahili olarak ve buna ek olarak da dört tanesi harici olarak taşınabilir. 2024 yılında Blok 4B için B61 nükleer bombasının dahili istasyonda taşınması yoluyla nükleer silah teslimatı planlanmaktadır. Hem sesten hızlı füzeler hem de katı hal lazeri gibi doğrudan enerjili silahlar şu anda gelecekteki yükseltmeler olarak kabul edilmektedir. Lockheed Martin, birden fazla ayrı lazer modülünü çeşitli seviyelere ölçeklendirilebilen tek bir yüksek güçlü ışınla birleştiren tayfsal ışın kullanan bir fiber lazeri bütünleştirmesini incelemektedir.

ABD Hv. Kuvvetleri, F-35A'nın tartışmalı ortamlarda yakın hava desteği (CAS) görevini üstlenmeyi planlamakta; özel bir saldırı platformu kadar uygun olmadığı yönündeki eleştirilerin ortasında, ABD Hv. K. Genelkurmay Başkanı Mark Welsh, güdümlü roketler, çarpmadan önce küçük bilyalara ayrılan roketler ve daha yüksek kapasiteli silah kapsülleri için daha özlü mühimmatlar da dahil olmak üzere yakın hava desteği uçuşları için silahlara odaklanmıştır. Parçacık etkili roket savaş başlıkları, top mermilerinden daha büyük etkiler yaratır, çünkü her roket "bin mermilik bir patlama" yaratır ve bir ateşleme turundan daha fazla mermi sunar.

Motor
Tek motorlu uçak, 43.000 lbf (191 kN) nominal itme gücüne sahip Pratt & Whitney F135 düşük bypass ile arttırılmış turbofan motoru tarafından desteklenmektedir. F-22 tarafından kullanılan Pratt & Whitney F119'dan türetilen F135 motoru, ses altı yakıt verimliliğini arttırmak için daha büyük bir fana ve daha yüksek baypass oranına sahiptir ve F119'dan farklı olarak süperseyir için optimize edilmemiştir. Motor, yakıt enjektörlerini kalın kavisli kanatlara dahil eden, düşük gözlemlenebilir bir artırıcıya veya artyakıcıya sahip olarak F-35'in görünmezliğine katkıda bulunur; bu kanatlar seramik radar emici malzemelerle kaplıdır ve türbini maskeler. Gizlilik güçlendirici, geliştirilmesinin erken dönemlerinde düşük irtifa ve yüksek hızlarda basınç titreşimleri veya "gıcırtı" ile ilgili sorunlar yaşıyordu. Düşük gözlemlenebilir eksenel bakışımlı nozul, arka kenarda bir testere dişi deseni oluşturan 15 kadar kısmen örtüşen kanattan oluşur, bu da radar izini azaltır ve egzoz dumanının kızılötesi izini azaltan yayılı girdaplar oluşturur. Motorun büyük boyutları nedeniyle, ABD Donanması denizde lojistik desteğini kolaylaştırmak için devam eden ikmâl sistemini değiştirmek zorunda kalmıştı.

F-35B sürümünde F135-PW-600 varyantı motor, STOVL işlemlerine izin verecek şekilde şaft tahrikli kaldırma fanı (SDLF, shaft-driven lift fan) içerir. Lockheed Martin tarafından tasarlanan ve Rolls-Royce tarafından geliştirilen SDLF, aynı zamanda Rolls-Royce LiftSystem olarak da bilinir; kaldırma fanı, tahrik mili, yanlarda iki itki nozulu (denge kontrol kanalları) ve bir üç rulmanlı döner modülden (3BSM, three-bearing swivel module) oluşur. İtki vektörlü üç rulmanlı döner modülden oluşan nozul, ana motor egzozunun uçağın kuyruğundan aşağı doğru itki kuvvetini yönlendirmesine izin verir ve çalışma sıvısı olarak basınçlı yakıt kullanan bir 'yakıt hidrolikli' çalıştırıcı ('fueldraulic' actuator) tarafından hareket ettirilir. Harrier'in tamamen kaldırma için doğrudan motor itki kuvveti kullanan Rolls-Royce Pegasus motorundan farklı olarak, F-35B'nin sistemi döner nozülün itki gücünü kaldırma fanı ile arttırır; fan, bir debriyajla birleştiğinde bir tahrik mili vasıtasıyla düşük basınçlı türbin tarafından çalıştırılır ve dengeleme oluşturmada bir itki kuvveti sağlaması için uçağın önüne yerleştirilir. Yavaş uçuş sırasında denge denetimi, ısıtılmamış motor baypass havasını, denge kontrol kanalları olarak adlandırılan kanatlara monte edilmiş itki nozulları vasıtasıyla yönlendirerek elde edilir.

Bir diğer motor olan General Electric/Rolls-Royce F136, 2000'li yıllarda geliştirildi; başlangıçta, Lot 6'dan itibaren F-35 motorları rekabetçi bir şekilde sunuldu. General Electric YF120 teknolojisini kullanan F136'nın, F135'ten daha yüksek bir sıcaklık marjına sahip olduğu iddia edilmiştir. F136, finansman yetersizliği nedeniyle Aralık 2011'de iptal edildi.

2016 yılında, uyarlanabilir çevrim motorlarını geliştirmek ve test etmek için Uyarlanabilir Motor Geçiş Programı (AETP) başlatılmıştı ve ana olası uygulamalardan biri motor konusunda F-35'in yeniden yapılandırılmasıydı. Hem GE hem de P&W, sırasıyla XA100 ve XA101 adlarıyla 45.000 lbf (200 kN) itki kuvveti sınıfında kavramsal gösterim motorları geliştirme ihaleleri aldı. 2017 yılında P&W, F135'in Genişleme Seçeneği 1.0 ve 2.0'ı duyurdu; Mayıs 2017'de testi bitiren ve üretime hazır olan Genişleme Seçeneği 1.0, %6–10 itki kuvveti iyileştirmesi ve %5–6 yakıt tasarrufu sunan bir güç modülü yükseltmesiydi. Güç modülü eski motorlara yeniden takılabilir ve düşük maliyet artışı ve teslimatı etkilemeyen gelecekteki motorlara sorunsuz bir şekilde eklenebilirdi. Genişleme Seçeneği 2.0, uyarlanabilir çevrimli XA101 olacaktı. Haziran 2018'de Pratt & Whitney, F135 için geliştirme planını değiştirmiş ve bunun yerine yeni bir motor çekirdeğine sahip olan XA101'den ayrı olan Genişleme Seçeneği 2.0 olarak uyarlanabilir üç akışlı bir fan sistemi sunmuştur.

Bakım ve ikmâl
F-35, önceki hayalet uçaklara göre daha az bakım gerektirecek şekilde tasarlanmıştır. Sahada değiştirilebilir parçaların yaklaşık %95'i "tek derinliklidir" —yani istenen parçaya ulaşmak için başka hiçbir şeyin çıkarılmasına gerek yoktur; örneğin fırlatma koltuğu kanopiyi çıkarmadan değiştirilebilir. F-35, eski RAM kaplamalarından daha dayanıklı, çalışması daha kolay ve iyileştirmesi daha hızlı olan, yüzeye fırınlanmış bir fibermat radar emici malzemeye (RAM) sahiptir; F-22 gibi daha eski hayalet uçaklarda uygulama için şu anda benzer kaplamalar düşünülmektedir. F-22 üzerindeki yüzey korozyonu, F-35 tasarımcılarının daha az galvanik korozyona neden olan bir yüzey boşluğu dolgusu kullanmasına ve uçak gövdesinde dolgu ve daha iyi süzülme (drainage) gerektiren daha az boşluk kullanmasına neden olmuştu. Uçuş kontrol sistemi, geleneksel hidrolik sistemler yerine elektro-hidrostatik aktüatörler kullanır; bu kontroller acil durumlarda lityum iyon pillerle güçlendirilebilir. Uçağın farklı türleri arasındaki ortak nokta, deniz piyadelerinin, hava kuvvetleri derslerini F-35 operasyonlarına uygulamak için ilk uçak bakım Saha Eğitim Müfrezesini (FTD, Field Training Detachment) oluşturmasına olanak sağladı.

F-35, Otonom Lojistik Bilgi Sistemi (ALIS, Autonomic Logistics Information System) adlı bilgisayarlı bir bakım yönetim sistemi tarafından desteklenecek şekilde tasarlanmıştır. Konsept olarak, herhangi bir uçağa herhangi bir F-35 bakım tesisinde ve tüm parçaların küresel olarak izlenmesini ve gerektiğinde paylaşılmasını içerecek şekilde hizmet verilebilir. Güvenilmez teşhisler, aşırı bağlantı gereksinimleri ve güvenlik açıkları gibi çok sayıda sorun nedeniyle, program yetkilileri ALIS'i 2022 yılına kadar bulut tabanlı Operasyonel Veri Bütünleştirme Ağı (ODIN, Operational Data Integrated Network) ile değiştirmeyi planlamaktadırlar.

Farklı Yapılanmaları

Uçağın parçalarının %80'ini paylaşan üç farklı yapılanması üretilmektedir:
 F-35A, Geleneksel kalkış ve iniş (CTOL)
 F-35B, Kısa kalkış ve dikey iniş (STOVL)
 F-35C, Uçak gemileri için tasarlanmış sürüm (CV)
İhraç edilecek bazı ülkelere yönelik degiştirilmiş iki farklı sürümü bulunmaktadır:
 F-35I, İsrail modifikasyonlarıyla değiştirilmiş F-35A'dır
 CF-35, Kanada için "yavaşlatma paraşütü" eklenip, F-35B/C tipinde "yakıt ikmal sondası" takılmış F-35A'dır.

Kullanıcılar

F-35'in faaliyet gösterdiği ve uçak teslim almış ülkeler:

 Avustralya Kraliyet Hava Kuvvetleri: 14 adet F-35A teslim edilmiştir. Toplam sipariş adeti 72

 Amerika Birleşik Devletleri Hava Kuvvetleri
 Amerika Birleşik Devletleri Deniz Piyade Kolordusu
 Amerika Birleşik Devletleri Deniz Kuvvetleri

 Kraliyet Hava Kuvvetleri: 18 F-35B teslim edildi ve 3 adeti test ve eğitim için ABD'de merkezlendirildi,

 Kore Cumhuriyeti Hava Kuvvetleri:13 F-35A teslim almıştır. Toplam 60 adet sipariş edilmiştir.

 Hollanda Kraliyet Hava Kuvvetleri: 9 adet F-35A teslim almıştır.

 İsrail Hava Kuvvetleri: İsrail'e özel geliştirilen F-35I "Adir" varyantından 22 adet teslim edilmiştir.

 İtalya Hava Kuvvetleri: 9 adet F-35A operasyoneldir.
 İtalya Deniz Kuvvetleri: 1 adet F-35B teslim edilmiş olup toplam 15 adet olarak planlanmaktadır.

 Japonya Hava Öz Savunma Kuvvetleri: 12 adet F-35A operasyoneldir. Toplamda 147 adet olması planlanmaktadır.

 Norveç Kraliyet Hava Kuvvetleri: 7 adet operasyonel F-35A eğitim için ABD'de merkezlendirildi. 9 adet teslim edilmiştir.

 Türk Hava Kuvvetleri: 6 adet F-35A teslim edilmiş olup, "Luke Askeri Hava Üssü" (Arizona, ABD)'de konuşlandırılmıştır. S-400 Krizi nedeniyle bu uçaklar Türkiye'ye gönderilmemiştir ve Türkiye F-35 programından çıkarılmıştır. (Programa geri girebilmek için temas ve görüşmeler sürüyor.)

 Polonya Hava Kuvvetleri 32 adet F-35A planlanmaktadır. MiG 29 felaketlerine ilişkin sekiz aydır toplanan raporlara göre Polonya, MiG-29 ve SU-22'nin yerine F-35 alıyor, ilk F-35 2026'da Polonya'ya gidecek.

 Finlandiya Hava Kuvvetleri: 64 adet F-35A planlanmaktadır.

Genel Özellikler

Mürettebat: 1
Uzunluk:
Yükseklik:
Kanat açıklığı:
Kanat Alanı:
Boş ağırlığı:
F-35A:
F-35B:
F-35C:
Yüklü ağırlığı:
Azami Kalkış Ağırlığı:
Dahili yakıt miktarı:
F-35A:
F-35B:
F-35C:
Güç kaynağı: 1× Pratt & Whitney F135-PW-100 Artyakıcı turbofan,
Artyakıcı olmadan itme gücü:
Artyakıcı ile itme gücü:
Kaldırma Fanı (STOVL): F135 motoru üzerine 1× Rolls-Royce Kaldırma Sistemi (80 kN)

Performans
Azami hız: 1,6+ Mach (1.932 km/h)
Menzil: A: 2.200 km; B: 1.667 km; C: 2.593 km (Dahili yakıt ile birlikte)
Servis Tavanı (Azami irtifa): 60,000 ft (18,288 m)
Tırmanış değeri: 40.000 fit/dak. (200 m/sn). (tahmini)
Muharebe yarıçapı:
F-35A: 1.081 km (584 deniz mili)
F-35B: 868 km (469 deniz mili)
F-35C: 1.138 km (615 deniz mili)
Kanat yüklemesi: 446 kg/m²
İtici Güç/Ağırlık oranı:
Tam dolu yakıt ile: A: 0.89; B: 0.92; C: 0.81
%50 Yakıt ile: A: 1.12; B: 1.10; C: 1.01
G Limiti:
F-35A: 9 G
F-35B: 9 G
F-35C: 9 G

Silah Sistemleri
 Top: 1 ×  General Dynamics GAU-22/A Equalizer, 25 mm (0.984 in), 4-namlulu top, dahili 180 mermi ile beraber
 Silah istasyonları: 6 × harici silah kulesi (6,800 kg kapasiteli) kanatlarda ve çift silah kuleli iki adet dahili iç bölüm. Toplam 8.100 kg (18,000 lb) silah yükü aşağıdaki kombinasyonlar ile;
Füzeler:
Havadan Havaya Füze:
AIM-120 AMRAAM
AIM-9 Sidewinder
IRIS-T
MBDA Meteor
Havadan karaya füzeler:
AGM-158 JASSM
Brimstone
Lockheed Martin JAGM
Storm Shadow
SOM
Anti-gemi füzesi:
Naval Strike Missile JSM
Long Range Anti-Ship Missile (LRASM)
SOM
Bombalar:
MK-84, MK-83, MK-82 Genel maksat bombaları
CBU-100 küme bombasi
Paveway serisi lazer güdümlü bombalar
GBU-39 SDB küçük çap bombalar
JDAM serisi
AGM-154 JSOW

Aviyonikler
Northrop Grumman AN/APG-81 aktif elektronik taramalı dizi (AESA) radarı
BAE Systems AN/ASQ-239 Barracuda Elektronik Harp Sistemi
Northrop Grumman/Raytheon AN/AAQ-37 Dağıtık Diyafram Sistemi (DAS)
Lockheed Martin AN/AAQ-40 Elektro-Optik Hedefleme Sistemi (EOTS)
Northrop Grumman AN/ASQ-242 İletişim, Konumlandırma ve Kimliklendirme (CNI, Communications, Navigation, and Identification) takımı
Harris Corporation Çok İşlevli Gelişmiş Veri Bağlantı (MADL) haberleşme sistemi

İlgili İçerik
Benzer tasarım ve gelişimdeki uçaklar
 Lockheed Martin F-22 Raptor

Benzer rolde, dönemde ve yetenekte olan uçaklar
 Suhoy Su-57
 TUSAŞ TF-X
 Chengdu J-20
 Shenyang J-31

Notlar

Kaynakça

Amerika Birleşik Devletleri savaş uçakları
Hayalet uçaklar
F-35 Lightning II
Tek motorlu jetler

Lockheed Martin F-35 Lightning II


14 (paisprezece) este un număr natural precedat de 13 și urmat de 15.

În matematică
 Este al șaptelea număr compus, având divizorii 1, 2, 7, 14.
 Este un număr semiprim, deoarece în afară de el însuși și de 1, are doi divizori.
 Este un număr briliant. deoarece este un produs de numere prime având același număr de cifre.
 Este un număr Catalan.
 Nu există nicio rezolvare a formulei φ(x) = 14, ceea ce înseamnă că 14 este un număr nontotient. În plus, 14 este cel mai mic număr nontotient.
 Este primul număr Keith.
 Este un număr Pell–Lucas.
 Este un număr pătrat piramidal.
 Este un număr stella octangula.
 Este un număr Størmer.
 În sistemul hexadecimal, 14 este reprezentat E16.
 Conform inegalității lui Shapiro, 14 este cel mai mic număr n astfel încât să existe x, x, ..., x astfel încât:

unde x = x, x = x.
 Este numărul maxim al rețelelor Bravais care pot fi reprezentate pentru umplerea unui spațiu tridimensional.

În știință
 Este numărul atomic al siliciului.
 Este masa atomică a azotului.

Astronomie
 NGC 14 este o galaxie neregulată din constelația Pegas.
 Messier 14 este un roi globular din constelația Ofiucus.
 14 Irene este o planetă minoră.
 14P/Wolf este o cometă periodică din sistemul solar.

În alte domenii
Paisprezece se mai poate referi la:
 Codul pentru departamentul francez Calvados.
 Cei Paisprezece ajutători, sfinți creștini.
 Vârsta de consimțământ sexual în unele state.
 Cea mai comună vârstă minimă pentru răspundere penală în statele europene.
 Numărul de versuri fixe dintr-un sonet.
 Sonata pentru pian nr. 14 sau Sonata lunii, de Ludwig van Beethoven.
 Numărul de cărți din seria Roata timpului, de Robert Jordan.
 DN14, DN14A, DN14B, drumuri naționale din România.
 M14, o pușcă automată care folosește cartușul 7,62×51mm NATO (.308 Winchester).
 R14, drum național din Republica Moldova.
 M14 (în prezent M5) - În timpul Uniunii Sovietice, era un important traseu rutier care conecta Odesa de Brest (Belarus)

Note

Numere naturale

14 (număr)


Galagoer (Galagidae) er en familie af små, nataktive primater, der er udbredt i Afrika. Familien omfatter cirka 20 arter. Galagoer er i nogle områder meget almindelige. De er ret tilpasningningsdygtige og kan ofte leve åbne steder. Derudover bliver de ikke jaget meget på grund af deres beskedne størrelse. Mange arter er ifølge IUCN ikke truet af udryddelse. Arter som f.eks. Rondos dværggalago og Allens galago er dog truet.

Beskrivelse
Galagoer har store øjne, der giver dem et godt nattesyn, stærke bagben, der er længere end forbenene, en skarp hørelse og en lang hale, der hjælper til at holde balancen. Ørerne er flagermus-lignende og anvendes til at lytte sig frem til insekter om natten. Galagoer fanger både siddende og flyvende insekter. Det er hurtige og adrætte dyr. Når de bevæger sig igennem tæt vegetation, lægges ørerne tilbage for at beskytte dem. Også når galagoer hviler lægges ørerne tilbage.

De største galagoer findes i slægten Otolemur, f.eks. kæmpegalago, der vejer fra 0,6 til 2 kilogram. De øvrige arter vejer mellem 50 og 400 gram. Længden af hoved og krop er 7 til 40 centimeter og halelængden er 11 til 55 centimeter. Halen er altid længere end kropslængden og er hos nogle arter kraftigt busket. Fødderne er karakteristiske ved at have stærkt forlængede fodrodsknogler. Alle fingre og tæer har negle, bortset fra den anden tå, der har en pudseklo, ligesom andre halvaber. På hånden er den anden finger forkortet, dog ikke så meget som hos lorierne, deres nærmeste slægtninge. Pelsen er blød og ulden og farvet grålig eller brundlig med lysere underside. Tandformlen er , i alt 36 tænder. Som hos de fleste halvaber danner de nederste for- og hjørnetænder en fremadrettet tandkam, der anvendes til at pleje pelsen.

Udbredelse
Galagoer er udbredt i Afrika syd for Sahara, fra Senegal og Etiopien til det nordlige Sydafrika. De mangler på Madagaskar. Deres levested er områder med træer. Ud over i regnskove forekommer nogle arter på tørre habitater som savanner. Der findes arter, der har vænnet sig til mennesker og derfor findes i parker og haver.

Levevis
En eller to gange om året føder hunnen, efter en drægtighedsperiode på 110–140 dage, en til tre unger. Ofte har hunnen bygget en rede af blade, hvor fødslen finder sted. Når hun efter fødslen skifter opholdssted, bliver ungerne ofte båret i munden. Ungerne fravænnes efter to til fem måneder og er kønsmodne i en alder af et eller to år. Galagoer kan blive op til 18 år gamle i fangenskab, men lever væsentlig kortere i naturen.

Deres sociale liv er forskellig fra art til art. Som oftest søger galagoer føde alene, men sover nogle gange sammen med artsfæller på et fælles opholdssted. Mange arter er territoriale og urinerer ofte på deres hænder, så de derved markerer hvor de bevæger sig, mens de klatrer. Ved at følge deres eget spor ved hjælp af urinlugten, kan de springe fra gren til gren på nøjagtig samme måde hver gang.

Hanner er ofte aggressive over for hinanden. En hans territorium kan overlappe flere hunners territorier. Nogle arter lever dog i små grupper.

Galagoer er kendt for deres baby-lignende skrig, hvormed de gør artsfæller opmærksomme på deres territorium. Hver art har sit specielle kald, hvilket gør det muligt for forskere at skelne mellem samtlige arter af galagoer. Føden består overvejende af insekter, frugter og træsafter. Træsafter er især vigtige i pedioder uden frugter. Klogalagoer (slægten Euoticus) er med deres specialiserede fingernegle og tænder særligt tilpasset træsafter. Der findes dog også arter som udelukkende lever af insekter eller frugter.

Klassifikation
Familien Galagidae kaldes undertiden Galagonidae. Den er desuden undertiden inkluderet som en underfamilie i Lorisidae. En mulig opdeling i tre slægter med 19 arter er:

 Slægt Otolemur
 Kæmpegalago, Otolemur crassicaudatus
 Sølvfarvet kæmpegalago, Otolemur monteiri
 Lilleøret galago, Otolemur garnettii
 Slægt Euoticus
 Sydlig klogalago, Euoticus elegantulus
 Nordlig klogalago, Euoticus pallidus
 Slægt Galago
 Senegal-galago, Galago senegalensis
 Moholi-galago, Galago moholi
 Somalia-galago, Galago gallarum
 Mørk galago, Galago matschiei
 Allens galago, Galago alleni
 Gabon-galago, Galago gabonensis
 Cross River-galago, Galago cameronensis
 Prins Demidoffs galago, Galago demidoff
 Grants galago, Galago granti
 Malawi-galago, Galago nyasae
 Uluguru-galago, Galago orinus
 Rondos dværggalago, Galago rondoensis
 Thomas' galago, Galago thomasi
 Zanzibar-galago, Galago zanzibaricus

Kilder og eksterne henvisninger

 Thomas Geissmann: Vergleichende Primatologie. Springer-Verlag, Berlin u. a. 2002, .
 Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World. 6th edition. Johns Hopkins University Press, Baltimore MD 1999, .
 Don E. Wilson, DeeAnn M. Reeder (Hrsg.): Mammal Species of the World. A taxonomic and geographic Reference. Johns Hopkins University Press, Baltimore MD 2005, .

Halvaber

Galagoer


, né le  à Tsuruoka et mort le , est un réalisateur japonais.

Biographie
Kenkichi Hara fait ses études à l'université Keiō.

Il a réalisé plus de soixante films entre 1937 et 1960.

Filmographie partielle

Assistant réalisateur
 1931 :  de Yasujirō Ozu
 1932 :  de Yasujirō Ozu
 1932 :  de Yasujirō Ozu
 1933 :  de Yasujirō Ozu
 1933 :  de Yasujirō Ozu
 1933 :  de Yasujirō Ozu
 1934 :  de Yasujirō Ozu
 1935 :  de Yasujirō Ozu
 1936 :  de Yasujirō Ozu

Monteur
 1937 :  de Yasujirō Ozu

Réalisateur

 1937 :  coréalisé avec Hiroshi Shimizu et Chūya Tsuneyoshi
 1939 :
 1939 :
 1940 :
 1940 :  coréalisé avec Minoru Shibuya
 1940 :  coréalisé avec Minoru Shibuya
 1940 :
 1942 :
 1942 :
 1943 :  coréalisé avec Minoru Shibuya
 1944 :
 1945 :
 1947 :
 1950 :
 1950 :
 1950 :
 1951 :
 1951 :
 1952 :
 1952 :
 1953 :
 1954 :
 1955 :
 1955 :
 1956 :
 1959 :
 1960 :

Notes et références

Liens externes

Réalisateur japonais
Monteur japonais
Naissance en mars 1907
Naissance à Tsuruoka
Décès en août 1962
Décès à 55 ans

Kenkichi Hara


21073 Darksky este un asteroid din centura principală de asteroizi.

Descriere
21073 Darksky este un asteroid din centura principală de asteroizi. A fost descoperit pe  la Siding Spring de Robert H. McNaught. Asteroidul prezintă o orbită caracterizată de o semiaxă mare de 2,58 ua, o excentricitate de 0,23 și o înclinație de 2,9° în raport cu ecliptica.

Vezi și
 Lista planetelor minore: 21001-22000
 Centura de asteroizi

Referințe

Obiecte astronomice descoperite în 1991
Centura de asteroizi

21073 Darksky


Primum non nocere, "Önce, zarar verme!" anlamına gelen Latince deyiştir. Ayrıca primum nihil nocere olarak da kaydedilmiştir.
Almanca zuerst einmal nicht schaden, Fransızca D'abord, ne pas nuire ve İngilizce first, do not harm şeklinde çevrilmiştir.

Tıp okullarında öğrencilere öğretilen ana kurallardandır ve hekime her şeyden önce herhangi bir tıbbî müdahalenin yol açabileceği olası zararları hatırlatma vurgusu taşır. Aşikâr bir zarar riski barındırıp daha düşük bir fayda şansı taşıyan (veya taşıdığı iddia edilen) tıbbî müdahaleler tartışılırken sık sık kullanılır.

Sanılanın aksine deyiş Hipokrat yemininde geçmez. Deyişin kaynağı kesin olarak tespit edilememiştir. Ancak 19. yüzyılda anglosakson kaynaklarda kullanılmaya başlandığı ve corpus hippocraticum'a atfedildiği bilinmektedir.

Ayrıca bakınız
 Cura te ipsum

Dış bağlantılar
 "First, Do No Harm" Above all, do not harm!  (İngilizce)
 Article presenting various views on the principle of "Do No Harm" (İngilizce)

Etik yasaları
Tıbbi etik
Tıp terimleri
Antik tıp tarihi
Latince deyişler

Primum non nocere


NGC 5589 est une galaxie spirale barrée située dans la constellation de la Bouvier. Sa vitesse par rapport au fond diffus cosmologique est de , ce qui correspond à une distance de Hubble de . NGC 5589 a été découverte par l'astronome germano-britannique William Herschel en 1785. Cette galaxie a aussi été observée par l'astronome britannique John Herschel le  et elle a été inscrite au New General Catalogue sous la désignation NGC 5588. Il a de nouveau observé cette même galaxie le , mais cette observation a été inscrite par John Dreyer sous la désignation NGC 5589.

La classe de luminosité de NGC 5589 est I et elle présente une large raie HI.

Groupe de NGC 5557
Selon Abraham Mahtessian, NGC 5589 fait partie du groupe de NGC 5557, la galaxie la plus brillante de ce groupe. Ce groupe de galaxies compte au moins sept membres. Les six autres galaxies du groupe sont NGC 5529, NGC 5544, NGC 5545, NGC 5557, NGC 5590 et NGC 5596.

A. M. Garcia mentionne aussi ce groupe, mais la galaxie NGC 5529 ne figure pas dans sa liste alors que les six autres y sont.

Notes et références

Voir aussi

Articles connexes
 Liste des objets du New General Catalogue

Liens externes

 NGC 5589 sur le site du professeur C. Seligman

5589
Constellation du Bouvier
Galaxie spirale
Galaxie spirale barrée
Objet céleste découvert en 1785
Objet céleste découvert par William Herschel

NGC 5589


Hugh Lamprey (2 August 1928 - 10 February 1996) was a British ecologist and bush pilot. After travelling on student expeditions to Iceland, the Himalayas, and the Canary Islands, he served in Palestine and Egypt as a tank officer. Subsequently he obtained a position in Tanganyika, and in the Game Department in 1953, he designed methods of estimating game densities that are still widely used. He applied these to studies of food sources of Tsetse flies (specifically Glossina swynnertoni) in Kenya.

In 1975 he prepared a United Nations Environment Programme report on desertification in the African Sahel region, in which he concluded that "the desert southern boundary has shifted south" by an average of  in the preceding 17 years. This statement has been instrumental to the belief that desertification is a great threat to the world and especially Africa.

References

Information about Northern Tanzania, biography
Fred Pearce, New Scientist vol 175 issue 2351 - 13 July 2002, page 50.

1928 births
1996 deaths
20th-century British biologists
British ecologists
Bush pilots

Hugh Lamprey


بيغ بير لاكي  هي إحدى مدن مقاطعة سان بيرناردينو، كاليفورنيا. تم إعطاءها لقب مدينة في 28 نوفمبر، 1980.

التركيبة السكانية
حدّد مكتب تعداد الولايات المتحدة بيانات التركيبة السكانية لبيغ بير لاكي في تعداد الولايات المتحدة. في ما يلي، التركيبة السكانية حسب تعدادي 2000 و2010.

تعداد عام 2000
بلغ عدد سكان بيغ بير لاكي 5,438 نسمة بحسب تعداد عام 2000، وبلغ عدد الأسر 2,343 أسرة وعدد العائلات 1,495 عائلة مقيمة في المدينة. في حين سجلت الكثافة السكانية . وبلغ عدد الوحدات السكنية 8,705 وحدة بمتوسط كثافة قدره .
وتوزع التركيب العرقي للمدينة بنسبة 91.17% من البيض و0.68% من الأمريكيين الأفارقة و0.97% من الأمريكيين الأصليين و0.75% من الأمريكيين ذوي الأصول الآسيوية و0.04% من سكان جزر المحيط الهادئ و3.57% من الأعراق الأخرى و2.81% من عرقين مختلطين أو أكثر و13.70% من الهسبانيون أو اللاتينيون من أي عرق.

بلغ عدد الأسر 2,343 أسرة كانت نسبة 27.8% منها لديها أطفال تحت سن الثامنة عشر تعيش معهم، وبلغت نسبة الأزواج القاطنين مع بعضهم البعض 51.3% من أصل المجموع الكلي للأسر، ونسبة 8.5% من الأسر كان لديها معيلات من الإناث دون وجود شريك،  بينما كانت نسبة 4.1% من الأسر لديها معيلون من الذكور دون وجود شريكة وكانت نسبة 36.2% من غير العائلات. تألفت نسبة 29.4% من أصل جميع الأسر من عدة أفراد يعيشون في نفس المنزل ونسبة 10.8% كانت تتألف من شخص يعيش بمفرده يبلغ من العمر 65 عاماً أو أكثر. وبلغ متوسط حجم الأسرة المعيشية 2.31، أما متوسط حجم العائلات فبلغ 2.83.

بلغ العمر الوسطي للسكان 42.9 عاماً. وكانت نسبة 22.5% من القاطنين تحت سن الثامنة عشر، وكانت نسبة 6.4% بين الثامنة عشر والرابعة والعشرين عاماً، ونسبة 24.5% كانت واقعةً في الفئة العمرية ما بين الخامسة والعشرين والرابعة والأربعين عاماً، ونسبة 29.1% كانت ما بين الخامسة والأربعين والرابعة والستين، ونسبة 17.1% كانت ضمن فئة الخامسة والستين عاماً فما فوق. يوجد لكل 100 أنثى 107.7 ذكر، ويوجد لكل 100 أنثى في الثامنة عشر من عمرها فما فوق 103.8 ذكر.

بلغ متوسط دخل الأسرة في المدينة 34,447 دولارًا، أما متوسط دخل العائلة فبلغ 41,848 دولارًا. وكان متوسط دخل الذكور 36,316 دولارًا مقابل 21,404 دولارًا للإناث. وسجل دخل الفرد الخاص بالمدينة 21,517 دولارًا. وكانت نسبة 11.1% من العائلات ونسبة 13.5% من السكان تحت خط الفقر، وكان من هؤلاء نسبة 18.2% تحت سن الثامنة عشر ونسبة 5.7% في الخامسة والستين من العمر وما فوق.

تعداد عام 2010
بلغ عدد سكان بيغ بير لاكي 5,019 نسمة بحسب تعداد عام 2010، وبلغ عدد الأسر 2,187 أسرة وعدد العائلات 1,321 عائلة مقيمة في المدينة. في حين سجلت الكثافة السكانية . وبلغ عدد الوحدات السكنية 9,705 وحدة بمتوسط كثافة قدره .
وتوزع التركيب العرقي للمدينة بنسبة 83.76% من البيض و0.44% من الأمريكيين الأفارقة و0.96% من الأمريكيين الأصليين و1.55% من الأمريكيين ذوي الأصول الآسيوية و0.20% من سكان جزر المحيط الهادئ و9.78% من الأعراق الأخرى و3.31% من عرقين مختلطين أو أكثر و21.44% من الهسبانيون أو اللاتينيون من أي عرق.

بلغ عدد الأسر 2,187 أسرة كانت نسبة 25.7% منها لديها أطفال تحت سن الثامنة عشر تعيش معهم، وبلغت نسبة الأزواج القاطنين مع بعضهم البعض 46% من أصل المجموع الكلي للأسر، ونسبة 8.9% من الأسر كان لديها معيلات من الإناث دون وجود شريك،  بينما كانت نسبة 5.4% من الأسر لديها معيلون من الذكور دون وجود شريكة وكانت نسبة 39.6% من غير العائلات. تألفت نسبة 30.9% من أصل جميع الأسر من عدة أفراد يعيشون في نفس المنزل ونسبة 13.6% كانت تتألف من شخص يعيش بمفرده يبلغ من العمر 65 عاماً أو أكثر. وبلغ متوسط حجم الأسرة المعيشية 2.28، أما متوسط حجم العائلات فبلغ 2.83.

بلغ العمر الوسطي للسكان 46.1 عاماً. وكانت نسبة 19.8% من القاطنين تحت سن الثامنة عشر، وكانت نسبة 8.3% بين الثامنة عشر والرابعة والعشرين عاماً، ونسبة 20.3% كانت واقعةً في الفئة العمرية ما بين الخامسة والعشرين والرابعة والأربعين عاماً، ونسبة 31.1% كانت ما بين الخامسة والأربعين والرابعة والستين، ونسبة 20.4% كانت ضمن فئة الخامسة والستين عاماً فما فوق. وتوزع التركيب الجنسي للسكان بنسبة 51.1% ذكور و48.9% إناث.

المناخ
يظهر الجدول التالي التغييرات المناخية على مدار السنة لبيغ بير لاكي:

مراجع

مدن كاليفورنيا
مدن في مقاطعة سان بيرناردينو (كاليفورنيا)
بيغ بير لاكي (كاليفورنيا)

بيغ بير لاكي (كاليفورنيا)


Fjuken, Norveç'in Skjåk kentinde basılan yerel gazetedir. 3800 okuru bulunan gazete Skjåk, Lom ve Vågå'da çıkmaktadır.

Dış bağlantılar
 Fjuken Resmî site

Norveç gazeteleri
Norveççe gazeteler

Fjuken


Tunca Nehri, Balkanlar'da, Bulgaristan ve Türkiye'de akan bir nehir. Meriç nehrinin kollarından biri.

Özellikler

Tunca, Bulgaristan'dan doğar ve Edirne'den Türkiye sınırlarına girer. Tunca nehrinin 12 kilometrelik bölümü Türk-Bulgar sınırını oluşturur. Meriç nehrinin başlıca kollarındandır.

Edirne'deki akarsular
Bulgaristan'daki nehirler

Tunca


An Epidendrum trianthum in uska species han Liliopsida nga ginhulagway ni Schltr.. An Epidendrum trianthum in nahilalakip ha genus nga Epidendrum, ngan familia nga Orchidaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Epidendrum

Epidendrum trianthum


Osman Delić (1919-1997) je bio imam i potporučnik u 13. protuoklopnom bataljonu 13. brdske SS divizije "Handžar".

Biografija
Delić Osman je rođen 01. 03. 1919. u Sibovcu kod Gradačca, a preminuo je 22. 06. 1997. u Gračanici. Završio je Gazi Husrev-begovu medresu u Sarajevu. Početkom Drugog svjetskog rata bio je na dužnosti prefekta na medresi u Brčkom, a 1942. godine našao se u Gornjem Rahiću kao učitelj. Bio je učitelj, oženjen, tokom rata je imao jednu kćerku. Govorio je njemački i arapski jezik. Prema navodima Ericha Elblinga, Delić je već u proljeće 1943. godine pripadao Osnivačkom štabu "Handžar" divizije (Aufbaustab) u Zagrebu; tamo je pisao prigodne članke za potrebe ratne propagande. Prema njegovom službenom oficirskom kantonu, Delić je diviziju napustio 8. februara 1945. godine; u dokumentu stoji bilješka da je dezertirao ( "Fahnenfluchtig" ).

Neki njemački oficiri su se sjećali da je Delić napustio diviziju pravdajući se razlozima porodične prirode. Poslije rata, Delić nije progonjen niti osuđivan zbog pripadnosti 13. SS divizija. Radni vijek je proveo u prosvjeti, kao učitelj i školski inspektor. U međuvremenu je završio fakultet u Beogradu i stekao zvanje profesora, ali u službi, zbog svoje prošlosti, nije napredovao u skladu s kvalifikacijama. Uz redovan posao, zanimao se i za historiju svog zavičaja, posebno u penzionerskim danima.

Godinama je istraživao kultna mjesta oko Gračanice, sakupljao podatke o starim grobljima, pripremao se da piše monografiju o zdravstvu, bavio se vakufima i vakufnamama, pronašao neke podatke o gračaničkom vodovodu… sačuvao kopiju Sidžila gračaničkog kadije, čiji je original zauvijek nestao u Orijentalnom institutu, pod srpskim granatama u opkoljenom Sarajevu, 1992. godine. Javljao se sa svojim radovima u nekim zbornicima o školstvu u susjednim opštinama (Lukavac) i ponešto od toga objavljivao u lokalnim medijima.

Pored Delića, tabor-imami (truppenimamen) u diviziji su bili: Abdulah Muhasilović, Sulejman Alimajstorović, Husein Ðozo, Muhamed Mujakić, Haris Korkut, Halim Malkoč, Džemal Ibrahimović, Kasim Mašić, Hasan Bajraktarević, Hasim Torlić, Salih Šabanović.

Izvori

Osman Delić


Lümpen (Almanca: Lumpenproletariat, "proletarya yığını"; "pejmürde proletarya"), başlangıçta Karl Marx ve Friedrich Engels tarafından ikinci ünlü ortak çalışmaları Alman İdeolojisinde (1854) icat edilen terim.

Lümpen sözcüğünün Türk Dil Kurumu online sözlüğündeki açıklaması aşağıdaki gibidir:

1 . Marksçılık akımına göre toplumsal sınıf bilinci olmayan.

2 . İçinde bulunduğu toplumun kültürüne yabancı düşen, sözde bilgili tutum ve davranışlarıyla itici olan; mensup olduğu sınıfın insanlarından kendini üstün göstermeye çalışan, bu yolda itici tavır ve tutum sergileyen, büyük bölümü işçi sınıfından oluşmuş insanlar.

Marx ve Engels'e göre lümpen proletarya
Marx'a göre, lümpen proletaryanın devrime katılmak için özel bir nedeni bulunmuyordu ve hatta, var olan sınıf yapısının korunması çıkarlarına daha uygundu, çünkü lümpen proletarya hayatı sürdürebilmek için genellikle burjuva ve soylu sınıfa (aristokrasiye) bağımlıydı. Lümpen sınıf, tüketim alışkanlıklarının esir aldığı; tüketme dışında, başkasının üretimini mirasyedi misâli tüketen; mevcûdiyetlerinin hiçbir anlamı olmayan, irâdelerinin üzerine yatarak münzevileşmeyi tercih eden; hiçbir duruşu, tavrı, projesi olmayan insanlardan oluşmaktaydı.

Marks daha sonra bu terimi eserlerinde yorumlamıştır. Marks'ın Louis Bonaparte'ın 18 Brumaire'i (1852) adlı eserinde verdiği  Bütün sınıflar tarafından istenmeyenler tanımına dolandırıcılar, itimat hilebazları, genelev sahipleri, çaput ve kemik tüccarları, laternacılar, dilenciler ve toplumun diğer kimsesizleri de dahildir. Buna göre Marx lümpen proletaryayı devrim karşıtı bir güç olarak görüyordu.

Engels, Köylüler Savaşı'nın önsözünde lumpen proletarya'yı şöyle anlatır.

"Lümpen-proletarya, bu karargahını büyük kentlerde kurmuş, bütün sınıflardan gelen en bozulmuş bireyler tortusu, olanaklı tüm bağlaşıklar içinde, en kötü olanıdır. Bu ayaktakımı, tamamen satılık ve küstahtır. Fransız işçileri, devrimler sırasında, evlerin duvarlarına; Hırsızlara ölüm!' yaftasını yapıştırdıkları ve hatta bunlardan birçoğunu kurşuna dizdikleri zaman, bu işi, kuşkusuz, mülkiyet aşklarından ötürü değil, ama her şeyden önce, bu güruhtan kurtulmanın gerektiği bilinci ile yaptılar. Bu serserileri savunucu olarak kullanan, ya da bunlara dayanan her işçi önderi, sadece harekete ihanet ettiğini kanıtlar."

Anarşizm'e göre lümpen proletarya
Mihail Bakunin'e göre gerçek devrimciler hakikaten zincirlerinden başka kaybedecek birşeyleri olmayan "lümpen proleterya, köylüler, işsizler, yasadışılar" gibi, burjuva sınıfının yozlaştırıcı etkisinden en uzak, coşkulu, başkaldırı içgüdüleri en güçlü olan "marjinal" kesimlerdir. Bakunin' göre gerçek devrimci güçler, derinliklerdeki, uygarlaşmanın dışındaki halk yığınlarıdır. Frantz Fanon da umudunu yurtlarından koparılmış, yoksullaşmış, belli bir mekan ve işe bağlı olmayan lümpen proletarya'ya, sınıfsal bağlar dahil olmak üzere toplumsal bağlardan yoksun toplumsal gruplara bağlamıştır.

Laclau ve Mouffe'ye göre lümpen proletarya
Ernesto Laclau'ya göre Marx çağdaş toplumlardaki sınıf çatışmasını burjuva ve proletarya olarak iki karşıt toplumsal kamp üzerinden serimlemeye çalışırken, yaşam standartları açısından proletaryaya benzemesine rağmen, sınıf bilincine sahip olmayan ve bu nedenle de gerici bir takım entrikalara alet olabilecek pozisyondaki güruhu "lümpen proletarya" olarak tanımlamıştır. Laclau'ya göre Marx bu yeni özne kavramlaştırması ile aslında sınıflar ve sınıf çıkarları arasında kurduğu temsil ilişkisinin yeterince kapsayıcı olmadığını kabul etmek yerine, soruna bir gerekçelendirme üretmiştir. Onun bu çabası, temsil krizini aşma çabası olarak değerlendirilebilir.

Laclau'ya göre Marx'ın temsil kavramlaştırması, "proleterya" ve "lümpen proleterya" arasında yeni bir ikileme yol açmış, yeni bir hiyerarşi ortaya çıkarmıştır. Üretici güçlerin gelişiminin ürünü olan proletaryanın kavramsal gösterimi için, diğer heterojen fazlalık, marjinal bir mevcudiyete indirgenmiştir. İstiktrarsız toplumsallık ve yoksulluğun ifadesi olan gruplar "lümpen proleterya" olarak adlandırılarak, iktidarın dışladığı bu "sefil" kesim, sınıf çıkarları ve ittifak ihtimalleri nedeniyle burjuva sınıfına bağlanmıştır. Bu yolla bir yandan iki sınıflı toplumsallık yeniden inşa edilirken, diğer yandan da eksik temsil sorunu aşılmaya ve proletaryaya anlamsal bir istikrar kazandırılmaya çalışılmıştır.

Laclau ve Mouffe, Marx'ın ayrıcalık atfettiği homojen proletarya yerine, "lümpen" adı altında göz ardı edilen ve sistem dışında bırakılan heterojen grupların, toplumsallığın yeni ve çağdaş aktörleri olabileceğini ileri sürerek, Marx'ı bir anlamda ters düz ederler. Laclau ve Mouffe'ye göre toplumsal mücadelenin öznelerinin sadece işçiler olacağının hiçbir ampirik ve toplumsal sağlaması yoktur ve işsizler, sefih serseriler, küçük suçlular ve iktidarın dışladığı bütün kesimler çağdaş siyasetin geçmişte görmezden geldiği, fakat şimdi göz ardı edilemeyecek derecede önemli bir özelliğe sahiptir.

Kaynakça

Dış bağlantılar
Mutinies in World War One by David Lamb
Origins of the Young Lords

Marksist terminoloji
Sosyoloji terimleri
Siyasi kavramlar
Sosyal sınıf altkültürleri
Sosyal sınıflar

Lümpen proletarya


Carlos María de Pena (Durazno, 12 de febrero de 1852 - Washington D.C., 30 de abril de 1918) fue un político, diplomático y docente universitario uruguayo. Fue Decano de la Facultad de Derecho de la Universidad de la República en los períodos 1887-1890 y 1901-1909.

Biografía
Nacido en el departamento de Durazno, se muda a Montevideo siendo un adolescente para cursar sus estudios secundarios. En 1876 obtiene el título de Licenciado en Jurisprudencia en la Facultad de Derecho de la Universidad de la República.

Entre el 10 de abril y 8 de mayo de 1882 participó del primer Congreso Pedagógico instalado en América del Sur, el cual sesionó en Buenos Aires. Además de María de Pena, los representantes uruguayos fueron Carlos María Ramírez, Jacobo Adrián Varela, Alfredo Vázquez Acevedo y Francisco Berra.

En la Facultad de Derecho ejerció la docencia y el decanato en los períodos de 1887-1890 y 1901-1909.

Con una amplia carrera política, afín al Partido Colorado, en 1888 fue elegido presidente de la Junta Administrativa de Montevideo (gobierno de Tajes). Además fue  Ministro de Hacienda en el gobierno de Julio Herrera y Obes y Ministro de Fomento en la presidencia de Juan Lindolfo Cuestas en 1899. En 1911, el presidente José Batlle y Ordóñez lo designa como Ministro Plenipotenciario en Estados Unidos y posteriormente como Embajador uruguayo en Washington D.C., ciudad donde falleció mientras ejercía sus funciones. Sus restos fueron repatriados en un buque de guerra estadounidense.

Referencias

Enlaces externos

Mini-bio de Carlos María de Pena

Abogados de Uruguay
Facultad de Derecho (UdelaR)
Egresados de la Universidad de la República
Decanos de la Facultad de Derecho (Universidad de la República)
Políticos del partido Colorado (Uruguay)
Embajadores de Uruguay en Estados Unidos
Nacidos en el departamento de Durazno

Carlos María de Pena


Return to Forever was an American jazz fusion band that was founded by pianist Chick Corea in 1972. The band has had many members, with the only consistent bandmate of Corea's being bassist Stanley Clarke. Along with Weather Report, The Headhunters, and Mahavishnu Orchestra, Return to Forever is often cited as one of the core groups of the jazz-fusion movement of the 1970s. Several musicians, including Clarke, Flora Purim, Airto Moreira and Al Di Meola, came to prominence through their performances on Return to Forever albums.

After playing on Miles Davis's jazz-fusion albums In a Silent Way (1969) and Bitches Brew (1970), Corea formed an avant-garde jazz band called Circle with Dave Holland, Anthony Braxton and Barry Altschul. In 1972, after converting to Scientology, Corea decided he wanted to communicate better with his audience. This meant performing a more accessible style of music than avant-garde jazz.

Return to Forever first disbanded in 1977 after five years and seven studio albums. The band never released another studio album, but occasionally reunited for live performances until Corea's death in 2021.

History

First group (1972–1973)
The first edition of Return to Forever performed primarily Latin-oriented music. This initial band consisted of singer and percussionist Flora Purim, her husband Airto Moreira (both Brazilians) on drums and percussion, Corea's longtime musical co-worker Joe Farrell on saxophone and flute, and the young Stanley Clarke on bass. Within this first line-up in particular, Clarke played acoustic double bass in addition to electric bass. Corea's Fender Rhodes electric piano formed the basis of this group's sound; he had yet to discover synthesizers, his trademark sound in the group's later years. Clarke and Farrell were given ample solo space themselves. While Purim's vocals lent some commercial appeal to the music, many of their compositions were also instrumental and somewhat experimental in nature. The music was composed by Corea with the exception of the title track of the second album which was written by Stanley Clarke. Lyrics were often written by Corea's friend Neville Potter, and were quite often Scientology-themed. Clarke himself became involved in Scientology through Corea, despite leaving the religion for a period during the 1980s.

Their first album, titled simply Return to Forever, was recorded for ECM Records in 1972, and was initially released only in Europe. This album featured Corea's now famous compositions "Crystal Silence" and "La Fiesta". Shortly afterwards, Corea, Airto, Clarke and Tony Williams formed the band for Stan Getz's album Captain Marvel (1974), which featured Corea's compositions, including some from the first and second Return to Forever albums. Their second album, Light as a Feather (1973), was released by Polydor and included the song "Spain", which also became quite well known.

Jazz rock era (1973–1976)

After the second album, Farrell, Purim and Moreira left the group to form their own bands, and guitarist Bill Connors, drummer Steve Gadd and percussionist Mingo Lewis were added. However, Gadd was unwilling to tour with the band and risk his job as an in-demand session drummer. Lenny White (who had played with Corea in Miles Davis's band) replaced Gadd and Lewis on drums and percussion, and the group's third album, Hymn of the Seventh Galaxy (1973), was then re-recorded (the first recording, featuring Gadd on drums, was never released and has since disappeared).

The nature of the group's music had by now completely changed into jazz-rock, and had evolved into a similar vein to that which the Mahavishnu Orchestra, Weather Report, and some progressive rock bands were performing at the time. Their music was still relatively melodic, relying on strong themes, but the jazz element was by this time almost entirely absent, replaced by a more direct, rock oriented approach. Over-driven, distorted guitar had also become prominent in the band's new sound, and Clarke had by then switched almost completely to the electric bass. A replacement on vocals was not hired, and all the songs were now instrumentals. This change did not lead to a decrease in the band's commercial fortunes however, Return to Forever's jazz rock albums instead found their way onto US pop album charts.

In the September 1988 DownBeat magazine interview with Chick Corea by Josef Woodward, Josef says (page 19), "There is this general view ... that ... Miles [Davis] crystallized electric jazz fusion and that he sent his emissaries out." Chick responds, "Nah, that's Disneyland. Miles is definitely a leader ... But there were other things that occurred that I thought were equally as important. What John McLaughlin did with the electric guitar set the world on its ear. No one ever heard an electric guitar played like that before, and it certainly inspired me. ... John's band, more than my experience with Miles, led me to want to turn the volume up and write music that was more dramatic and made your hair move."

While their second jazz rock album, Where Have I Known You Before (1974) was similar in style to its immediate predecessor, Corea now played synthesizers in addition to electric keyboards (including piano), and Clarke's playing had evolved considerably- now using flange and fuzz-tone effects, and with his signature style beginning to emerge. After Bill Connors left the band to concentrate on his solo career, the group also hired new guitarists. Although Earl Klugh played guitar for some of the group's live performances, he was soon replaced by the then 19-year-old guitar prodigy Al Di Meola, who had also played on the album recording sessions.

Their following album, No Mystery (1975), was recorded with the same line-up as Where Have I Known You Before, but the style of music had become more varied. The first side of the record consisted primarily of jazz-funk, while the second side featured Corea's acoustic title track and a long composition with a strong Spanish influence. On this and the following album, each member of the group composed at least one of the tracks. No Mystery went on to win the Grammy Award for Best Jazz Performance by a Group.

The final album by this longest-lasting "classic" lineup of the group, which had by this time left Polydor for Columbia Records, was Romantic Warrior (1976), the best selling of all Return to Forever's efforts, eventually reaching gold disc status. Romantic Warrior continued their experiments in the realms of jazz-rock and related musical genres, and was lauded by critics for both the technically demanding style of its compositions as well as for its accomplished musicianship.

After the release of Romantic Warrior and Return to Forever's subsequent tour in support (as well as having in addition signed a multimillion-dollar contract with CBS), Corea shocked Clarke by deciding to change the lineup of the group and to not include either White or Di Meola.

Final album (1977)
The final incarnation of Return to Forever featured Corea, Clarke and Joe Farrell as well as a four-piece horn section and Corea's wife Gayle Moran on vocals, but recorded only one studio album, Musicmagic (1977).

In 1978, after issuing a live album of the tour titled Return to Forever Live: The Complete Concert (a four-LP set, also released in edited form as a single LP and later as a double CD), Chick Corea officially disbanded the group.

Reunions
In 1982, the Corea/Clarke/White/Di Meola lineup reunited to record a ten-minute track, "Compadres", which was issued on Corea's 1982 album Touchstone.
Also, they played at The Wolf & Rissmiller's Country Club, Reseda, California, with Joe Henderson on April 7, 1982.

In 1983, the same Return to Forever lineup played a short reunion tour of the U.S. and Japan, and the live recording in Japan was released in 2021. The repertoire for the tour included some new material by Corea, including one piece titled "Overture" that was later recorded by the Chick Corea Elektric Band for the live various artists double album GRP Super Live in Concert (1992), and another titled "The Phantom" that Di Meola later recorded on his album Kiss My Axe (1991).

Twenty-six years later, Corea, Clarke, White, and Di Meola reunited a second time for a tour of the United States and Europe that began in the summer of 2008. A boxed set of remixed and digitally remastered tracks from the albums Hymn of the Seventh Galaxy, Where Have I Known You Before, No Mystery, and Romantic Warrior was released to coincide with the tour.

Corea, Clarke, and White (minus Di Meola) performed an acoustic tour in 2009 and released a live album in 2011 titled Forever. It included guest appearances by Bill Connors, Chaka Khan, and Jean-Luc Ponty.

In February 2011 the group began a world tour in Australia. The lineup for this tour was Corea, Clarke, White, Ponty, and guitarist Frank Gambale of the Chick Corea Elektric Band. Many dates included Dweezil Zappa's Zappa Plays Zappa band as an opening act with Corea occasionally appearing in Zappa's band on keyboards, as well as Jean-Luc Ponty performing some of the songs that he had performed with Frank Zappa.

Corea died of cancer on February 9, 2021.

Discography

Albums

Compilations

 The Best of Return To Forever (Columbia, 1980)
 Return To Forever (CBS/Sony, 1981) [Cassette]
 Return to the Seventh Galaxy: The Anthology (Verve, 1996) – includes previously unreleased 4 live tracks
 This Is Jazz 12 - Return To Forever (Columbia, 1996)
 Return to Forever: The Anthology (Concord, 2008)
 The Definitive Collection (Verve, 2008)

Personnel
All members
 Chick Corea – Fender Rhodes electric piano, synthesizers (1972–1977, 1983, 2008–2021; died 2021)
 Stanley Clarke – bass (1972–1977, 1983, 2008–2021), vocals (1977)
 Joe Farrell – saxophone (1972–1973, 1977; died 1986)
 Airto Moreira – drums, percussion (1972–1973)
 Flora Purim – vocals (1972–1973)
 Lenny White – drums (1973–1976, 1983, 2008, 2010–2021)
 Bill Connors – guitar (1973–1974, 2009)
 Steve Gadd – drums (1973)
 Mingo Lewis – percussion (1973)
 Earl Klugh – guitar (1974)
 Al Di Meola – guitar (1974–1976, 1983, 2008)
 Gerry Brown – drums (1977)
 Harold Garrett – trombone (1977)
 Gayle Moran – vocals, keyboards (1977)
 James E. Pugh – trombone (1977)
 John Thomas – trumpet (1977)
 James Tinsley – trumpet (1977)
 Ron Moss – trombone (1977)
 Jean-Luc Ponty – violin (2009–2021)
 Frank Gambale – guitar (2010–2021)

Lineups

Timeline

References

External links

 "In Conversation with Chick Corea" by Patrick Spurling at www.jazz.com
 "Return to Forever: Twelve Historic Tracks" by Walter Kolosky at www.jazz.com
 Photographs by Gianluca Scerni from the concert Return to Forever IV live @ Teatro D'Annunzio, Pescara Jazz, Italy 2011
 Return to Forever biography by William Ruhlmann, discography and album reviews, credits & releases at AllMusic
 Return to Forever discography, album releases & credits at Discogs

1972 establishments in New York City
2021 disestablishments in New York (state)
Jazz musicians from New York (state)
Musical groups from New York City
American jazz ensembles from New York City
Grammy Award winners
Musical groups disestablished in 1977
Musical groups reestablished in 2010
Musical groups established in 1972
Musical groups disestablished in 2021
Jazz fusion ensembles
Columbia Records artists
ECM Records artists
Polydor Records artists

Return to Forever