Într-o biserică jubeul este o tribună și o galerie transversală, din piatră sau din lemn, care separă corul liturgic de navă.

Etimologie
În limba română, cuvântul este un împrumut din franceză, jubé, iar în franceză provine de la primul cuvânt al invocației din  » ("Binevoiește, Doamne, să mă binecuvântezi!") citită de la jubeu, la Utrenie.

Arhitectură  și folosire
Jubeul se compune din trei elemente: tribuna (jubeul propriu-zis), împrejmuirea și grupul sculptat al Răstignirii.

De la tribună, se citea Evanghelia și se predica, în acest scop i-a succedat catedra. Acolo erau așezate și corurile. O orgă transportabilă putea fi instalată acolo, înainte de a se generaliza orga fixă, care este cel mai adesea plasată deasupra primei travee a navei.

Împrejmuirea are funcția de a izola corul / strana (rezervată clericilor și seniorilor preeminenți) de credincioși care, prin existenței sa, văd puțin sau de loc altarul principal. Prin aceasta, jubeul se apropie de iconostasul din Bisericile creștine răsăritene (ortodoxe, catolice de rit oriental, (cf. infra).

Răstignirea, așezată deasupra tribunei, fiind elementul ornamental al acesteia, este îndreptată spre credincioși. Marele Christ pe Cruce denumit « spaniol », care se observă în multe biserici, placat pe pereții de Nord sau de Sud ai navei, a fost adesea recuperat la demontarea jubéului.

Istorie

Jubeele au apărut prin reunirea celor trei elemente preexistente în mod separat: grinda de glorie, împrejmuirea și amvonul sau amvoanele.

Conciliul de la Trento, în secolul al XVI-lea, a provocat o evoluție a liturghiei catolice ca răspuns la succesul bisericilor protestante. Corul / strana trebuind să devină, de acum înainte, vizibil(ă) credincioșilor, jubeul este condamnat la dispariție. Atunci când catedra de predicat îl înlocuiește, jubeul este deplasat sau distrus în secolele următoare, uneori târziu, în secolul al XIX-lea. Regula s-a aplicat în bisericile parohiale și în catedrale, dar capelele private au menținut acest mobilier original, de exemplu în Bretagne. În pofida dispariției sale, jubeul subzistă prin numeroase urme ale amplasării grinzilor de susținere, prin accesul prin uși zidite sau prin zidăriile coloanelor care conțin o scară în șurub, cum este la Locronan. În general, Bisericile  ortodoxe și catolice orientale (iconostasele), precum și cele anglicane și-au păstrat aceste elemente arhitecturale.

Note

Bibliografie
 Albert Dauzat, Jean Dubois, Henri Mitterand (1977), Nouveau dictionnaire étymologique et historique par..., quatrième édition revue et corrigée, Librairie Larousse, Paris-VIe ISBN 2-03-020210-X

Legături externe

  Historique du Jubé en Occident, "l'iconostase occidentale" d'avant 1054, par le p. Lester Bundy, Université de Denver

Vezi și
 Arhitectură creștină
 Glosar de arhitectură
 Iconostas

Arhitectură creștină
Elemente arhitecturale
Cuvinte și expresii în limba franceză

Jubeu


Atsushi Matsuura kan henvise til:

 Atsushi Matsuura (fodboldspiller, født 1981) - japansk fodboldspiller født i 1981
 Atsushi Matsuura (fodboldspiller, født 1982) - japansk fodboldspiller født i 1982

Atsushi Matsuura


Die Fünfundzwanzig Seligen der griechisch-katholischen Kirche der Ukrainer, stellvertretend und namentlich mit dem Seligen Mykolaj Tscharnezkyj benannt, wurden am 27. Juni 2001 von Papst Johannes Paul II., im Rahmen einer Byzantinisch-Slawischen Liturgie, in Lemberg als Märtyrer und Selige der Griechisch-Katholischen Kirche der Ukrainer verkündet. Zu den Seligen zählen acht Bischöfe, 13 Priester, drei Ordensfrauen und ein Laie. Am 26. Juni 2001 hatte der Papst bereits zwei Lemberger Geistliche der Lateinischen Kirche seliggesprochen.

Geschichte
Nach der Februarrevolution 1917 und dem Sturz der Zarenregierung wählte der Ukrainische Nationalkongress einen obersten Rat, der am 20. November 1917 die Unabhängigkeit der Ukraine proklamierte. Als die Oktoberrevolution beendet war, rief der Zentralrat eine Autonomie aus. Am 22. Januar 1918 wurde die volle Selbstständigkeit als Ukrainische Volksrepublik – Ukrajinska Narodna Respublika (UNR) ausgerufen.

Nach dem Ersten Weltkrieg
Nach dem Ende des Ersten Weltkrieges 1918 und dem Abzug der deutschen und österreichisch-ungarischen Truppen herrschte in den Jahren 1919 und 1920 wieder Bürgerkrieg, den letztlich die Bolschewiken für sich entschieden. Im ehemaligen Galizien bildete sich die Westukrainische Volksrepublik, deren Hauptstadt nacheinander Lemberg, Ternopil und Stanislawiw (heute Iwano-Frankiwsk) waren. 1921 verlor die Westukrainische Volksrepublik den Krieg gegen Polen und musste kapitulieren. 1922 wurde die Ukrainische Sozialistische Sowjetrepublik offiziell Teil der neu gegründeten Sowjetunion. Mit den neuen Machthabern begann ab 1922 die systematische Bekämpfung der Griechisch-Katholischen Kirche in der Ukraine. Das Ziel der Sowjets war die Verschmelzung der mit Rom unierten Griechisch-Katholischen Kirche mit der Russisch-Orthodoxen Kirche. Es folgte zwischen 1922 und 1939 eine Verhaftungswelle gegen alle katholischen Bischöfe, Priester, Ordensleuten und Laien.

Zweiter Weltkrieg
Während der deutschen Besetzung im Zweiten Weltkrieg stand das Land unter deutscher Zivilverwaltung. Über eine Million Ukrainer, darunter auch viele Geistliche, wurden zur Zwangsarbeit Richtung Deutschland deportiert. Ukrainische Bücher und Zeitschriften wurden nicht mehr zum Druck zugelassen, einige wenige noch erlaubte Zeitungen wurden streng zensiert. Es kam während des Kriegsverlaufes zu mehreren Machtwechseln zwischen russischen und deutschen Truppen, beide Besatzungsmächte verfolgten die Christen in der Ukraine.

Nach dem Zweiten Weltkrieg
Schon vor dem Ende des Zweiten Weltkrieges kam es ab 1943 zu starkem Widerstand gegen die Sowjetherrschaft. Die Ukrainischen Nationalisten verloren nach Kriegsende einen weiteren Krieg gegen die Sowjetarmee, in dessen Folge rund 300.000 Ukrainer nach Sibirien deportiert wurden.
Nach der Rückeroberung der Westukraine durch die Sowjetunion in den Jahren 1944/45 versuchten die sowjetischen Besatzer erneut die Russisch-Orthodoxe Kirche und die mit Rom unierte Griechisch-katholische Kirche der Ukraine gewaltsam zu vereinigen. Das führte zu Auflösungen katholischer Orden, Zwangsenteignungen von Klöstern und schließlich zur Massenverhaftung von katholischen Christen, Priestern, Mönchen, Nonnen und allen Bischöfen. Viele Personen wurden nach Sibirien verschleppt und starben in der Gefangenschaft, einige wenige wurden in den Jahren 1955–56 aus der Haft entlassen oder ins Exil verbannt und starben an den Folgen von Foltern und Folgeerkrankungen.

Die fünfundzwanzig ehrwürdigen Diener Gottes
Am 27. Juni 2001, während seines Besuchs in Lemberg, gab Papst Johannes Paul II. die Namen der Ehrwürdigen Diener und Dienerinnen Gottes der griechisch-katholischen Christen der Ukraine bekannt. In seiner Predigt zur Seligsprechung führte der Heilige Vater aus:

Der Papst erinnerte auch an das Apostolische Schreiben Orientales ecclesias, in dem bereits Papst Pius XII. (1939–1958) auf den Mut hinwies, mit denen die Oberhirten seinerzeit Widerstand leisteten und dem Papst treu verbunden blieben.

Die seligen Frauen und Männer
 Bischof Mykolaj Tscharnezkyj CSsR (* 14. Dezember 1884; † 2. April 1959), war zunächst Ordenspriester der Redemptoristen. Er war Missionar und wurde, in Anerkennung seiner erfolgreichen Missionsarbeit, von Papst Pius XI. (1922–1939) zum Titularbischof ernannt. Er wurde 1945 verhaftet und 1946 zur Zwangsarbeit in Sibirien verurteilt. 1957 wurde er aus der Gefangenschaft entlassen und verstarb am 2. April 1959 in Lemberg. Der 2. April wurde als gemeinsamer kirchlicher Gedenktag für die fünfundzwanzig Seligen festgelegt.

 Pater Leonid Feodorow MSU (* 4. November 1879; † 7. März 1935) war 1902 vom russisch-orthodoxen Glauben zur römisch-katholischen Kirche konvertiert und 1911 zum Priester geweiht worden. In Bosnien schloss er sich dem Studitenorden an und kehrte 1913 in seine Geburtsstadt Sankt Petersburg zurück. Hier wurde er verhaftet und 1917 wieder entlassen. 1917 wurde er zum Exarch der russisch-katholischen Kirche ernannt. 1923 wurde er erneut in Haft genommen und auf die Insel Solowezky im Weißen Meer in das zum Gefängnis umgebaute Solowezki-Kloster verbannt. Später wurde er nach Wladimir (Russland) verlegt. Zwei Jahre nach dieser Haftzeit verstarb er infolge der erlittenen Qualen. Der Metropolit der Ukraine Andrej Scheptyzkyj OSBM hatte bereits 1939 den Seligsprechungsprozess eingeleitet.

 Pfarrer Mykola Konrad (* 16. Mai 1876; † 26. Juli 1941) war Hochschullehrer an der Theologischen Akademie in Lemberg und Seelsorger. Er wurde in den Wäldern bei Birok, nahe der Stadt Stradch bei Lemberg, erschossen.

 Wolodymyr Pryjma (* 17. Juli 1906; † 26. Juni 1941) wurde zusammen mit Mykola Konrad erschossen, den er während einer Kommunionsverteilung begleitet hatte.

 Pfarrer Andrij Ischtschak (* 23. September 1887; † 26. Juni 1941) wurde als Pfarrer des Lemberger Stadtteils Sychiw von sowjetischen Soldaten, die sich auf dem Rückzug befanden, erschossen.

 Pater Sewerian Baranyk OSBM (18. Juli 1889; † 26. Juni 1941) war Prior des Basilianerklosters Drohobytsch und Pfarrseelsorger. Er wurde 1939 vom sowjetischen Geheimdienst überwacht und 1941 inhaftiert. Deutsche Truppen fanden beim Vormarsch 1939 im Gefängnis von Drohobytsch nur Tote, die Leiche von Pfarrer Baranyk wurde nicht eindeutig identifiziert.

 Pater Jakym Senkiwskyj OSBM (* 2. Mai 1896; † 29. Juni 1941) war Pfarrer und Dozent der Theologie. Er war Prior im Kloster Drohobytsch und erlitt das gleiche Schicksal wie sein Mitbruder Pater Baranyk.

 Pater Synowij Kowalyk CSsR (* 18. August 1914; † 1941) war Ordenspriester der Redemptoristen und wurde am 20. Dezember 1940 verhaftet. Er wurde vor dem Rückzug der sowjetischen Truppen im Lemberger Gefängnis Bryhidky zusammen mit anderen Gefangenen erschossen. Es wurde auch überliefert, dass er an einer Wand gekreuzigt worden sei.

 Schwester Tarsykija Mazkiw (* 23. März 1919; † 17. Juli 1944) war eine Ordensschwester der Genossenschaft der Dienerinnen Mariens der Unbefleckten. Sie wurde im damals polnischen Krystonopil (heute Tscherwonohrad in der Ukraine) in ihrem Kloster durch einen sowjetischen Soldaten erschossen.

 Bischof Hryhorij Chomyschyn (* 25. März 1867; † 17. Januar 1947) war Bischof von Stanislau, er wurde 1939 beim Einmarsch der russischen Truppen und erneut 1945 bei deren Rückzug inhaftiert. Er starb infolge der schweren Folterungen in einem Gefängnis in Kiew.

 Pater Witaliy Bairak OSBM (* 24. Februar 1907; † 1946) wurde 1941 Ordensoberer der Basilianer des hl. Josaphat und folgte seinem Vorgänger Jakym Senkiwskyj der bereits 1941 als Märtyrer starb. Am 17. September 1945 wurde er von den Sowjets festgenommen und vor ein Gericht gestellt. Ihm wurde zur Last gelegt, Schriften gegen den Kommunismus verfasst zu haben. Das Urteil lautete acht Jahre Gefangenschaft.

 Bischof Josaphat Kocylovskyj OSBM (* 3. März 1876; † 17. November 1947) war Bischof von Przemyśl, er wurde nach kurzer Haft von September 1945 – Februar 1945 entlassen. 1946 wurde er erneut gefangen genommen und in Kiew inhaftiert. Trotz seiner schweren Erkrankung verschleppte man ihn in das Besserungslager Capaivca. Der gewaltsame Versuch, ihn zur russisch-orthodoxen Kirche zu konvertieren, endete mit seinem Tod.

 Bischof Nicetas Budka (* 7. Juni 1877; † 1. Oktober 1949) starb im Lagerhospital Karadzar in Kasachstan. Am 14. Oktober 1912 wurde er zum ersten Apostolischen Exarch von Kanada für die Ukrainischen Griechisch-Katholischen Kirche in Kanada ernannt. Er kehrte 1928 als Kanoniker an der Kathedrale von Lemberg zurück. 1945 wurde er verhaftet und zu acht Jahren Zwangsarbeit nach Sibirien deportiert. Nach vierjähriger Leidenszeit starb er.

 Erzpriester Roman Lysko (* 14. August 1914; † 14. Oktober 1949) war Erzpriester von Lemberg und Pfarrer in Belzets. Er wurde eingekerkert und gezwungen, zur russisch-orthodoxen Kirche überzutreten. An den Folgen der Folterungen starb er im Gefängnis von Lemberg.

 Bischof Hryhorij Lakota (* 31. Januar 1883; † 12. November 1950) war Titularbischof von Daonium und Weihbischof in Przemyśl-Warschau. 1940 geriet er in die kommunistische Gefangenschaft und wurde nach Sibirien verschleppt. Er starb im sibirischen Lager Abez.

 Archimandrit Klymentij Scheptyzkyj MSU (auch Clement Sheptytsky; * 17. November 1869; † 1. Mai 1951) war der jüngere Bruder des Metropoliten Andrej Scheptyzkyj. Er war Generalsuperior der Studitenmönche in der Ukraine und Prior des Klosters Uniw. Ihm warf man 1947 antisowjetische Aktionen und Zusammenarbeit mit dem vatikanischen Ausland vor. Er wurde verhaftet und im Alter von 77 Jahren zu acht Jahren Zwangsarbeit verurteilt. Er starb in einem russischen Gefängnis in Wladimir.

 Pfarrer Mykola Zehelskyj (* 17. Dezember 1896; † 25. Mai 1951) war vor seiner Priesterschaft verheiratet und Vater von vier Kindern. Er war Seelsorger in Lemberg und wurde am 28. Oktober 1946 verhaftet und zu zehn Jahren Lagerhaft verurteilt. Er starb im Lager Javas in Moldawien.

 Schwester Olympia Olha Bida (* 1903; † 28. Januar 1952) war eine Angehörige der "Genossenschaft der Schwestern vom Heiligen Josef" und arbeitete als Gemeindeschwester in Zebliw (Oblast Lemberg). Seit 1945 arbeitete sie im Untergrund und wurde zusammen mit ihrer Mitschwester Lewkadia Herasymiw 1950 verhaftet. Am 27. Mai 1950 verurteilte man sie wegen antisowjetischer Agitation zur Zwangsarbeit und verbrachte sie nach Sibirien. Sie verstarb dort im Lager Charsk.

 Pater Iwan Sjatyk CSsR (* 26. Dezember 1899; † 17. Mai 1952) starb im Krankenhaus des Gefangenenlagers Oserlag bei Irkutsk. 1948 wurde der amtierende Provinzial der Redemptoristen von den russischen Machthabern ausgewiesen und Ivan Ziatysk übernahm die Leitung der Ordensprovinz. Er wurde von Erzbischof und Metropoliten Andrej Scheptyzkyj zum Generalvikar der griechisch-katholischen Kirche in der Ukraine ernannt. Am 5. Januar 1950 wurde Sjatyk gefangen genommen und wegen der Zugehörigkeit zu den Redemptoristen zu zehn Jahre Zwangslager verurteilt.

 Schwester Lewkadia Herasymiw (* 30. September 1911; † 28. August 1952) war, wie ihre Mitschwester Olympia Olha Bida, Angehörige der Genossenschaft der Schwestern vom Heiligen Josef. Gemeinsam wurden sie im April 1950 verhaftet und in das Lager Charsk verbracht. Hier starb sie an den Folgen einer Tuberkulose.

 Pater Petro Werhun (* 18. November 1890; † 7. Februar 1957) war 1940 von Papst Pius XII. (1939–1958) zum Apostolischen Visitator für alle katholischen Ukrainer im Deutschen Reich ernannt worden. Er wurde am 22. Juni 1945 entführt und erst 1952 auf freien Fuß gesetzt. Er starb an den Folgen der Misshandlungen.

 Pfarrer Oleksyj Saryzkyj (* 1913; † 30. Oktober 1963) war Pfarrer in Stutyn und Sarwanyzja. Er wurde 1948 zum ersten Mal zu acht Jahren Verbannung nach Karaganda in Kasachstan verurteilt. Nach seiner Freilassung 1956 arbeitete er in Karaganga im Untergrund als Seelsorger und wurde 1962 aufgegriffen. Man verurteilte ihn nun zu zwei Jahren Gefängnis und sperrte ihn in das Lager Dolinka, hier starb er im Lagerkrankenhaus.

 Bischof Symeon Lukatsch (* 7. Juli 1893; † 22. August 1964) wurde 1945 nach der Verhaftung des ukrainischen Episkopats zum Geheimbischof geweiht. Am 26. Oktober 1949 wurde er inhaftiert und zu zehnjähriger Haft verurteilt und nach Krasnojarsk (Sibirien) verschleppt. 1955 konnte er das Lager verlassen und begann mit der geheimen Seelsorge. Er wurde 1962 erneut zur Zwangsarbeit verurteilt. Er erkrankte im März 1964 und wurde freigelassen, schon kurz danach verstarb er.

 Bischof Wassyl Welytschkowskyj CSsR (* 1. Juni 1903; † 30. Juni 1973) war Ordenspriester der Redemptoristen. 1942 wurde er Superior des Redemptoristenklosters in Ternopil und am 11. April 1945 verhaftet. Er wurde zu zehn Jahren Haftstrafe in das Arbeitslager Workuta in Sibirien verbracht. 1955 erfolgte die Freilassung nach Lemberg, hier wurde er 1959 zum "Geheimbischof" ernannt und 1963 geweiht. Nach einer erneuten Inhaftierung und Verbannung wurde er am 27. Januar 1972 freigelassen, zuvor hatte man ihm eine Giftinjektion mit Langzeitwirkung injiziert. Nach der Auswanderung nach Kanada verstarb er in Winnipeg.

 Bischof Iwan Slesjuk (* 14. Januar 1896; † 2. Dezember 1973) wurde 1945 gemeinsam mit Symeon Lukatsch zum geheimen Bischof der Ukraine geweiht. Im Juni 1945 nahm man ihn fest und verurteilte ihn zu zehn Jahren Haft. Am 15. November 1954 wurde er freigelassen und erneut am 22. Oktober 1962 verhaftet. Der Vorwurf lautete auf staatsfeindliche religiöse Tätigkeiten und wurde mit einer fünfjährigen Haft bestraft. Nach seiner Freilassung lebte er ab 1968 in Iwano-Frankowsk und wurde dort von den Polizeibehörden mehrmals und immer wieder vorgeladen. Ein plötzlicher Schwächeanfall, der ihn während eines solchen Verhörs überraschte, führte dann zum Tod.

Weblinks
 Seligsprechungen während der Pastoralreise seiner Heiligkeit Johannes Paul II. in die Ukraine (23.-27. Juni 2001)
 Feier der göttlichen Liturgie mit Seligsprechung, Predigt von Johannes Paul II. (27. Juni 2001)
 Biographies of twenty five Greek-Catholic Servants of God (englisch)
 Eintrag im Ökumenischen Heiligenlexikon

Einzelnachweise

Ukrainische griechisch-katholische Kirche
Seligengefährten
!

Fünfundzwanzig Selige der griechisch-katholischen Kirche der Ukrainer


Kup Zagrebačkog nogometnog saveza za sezonu 2016./17. je igran od kolovoza 2016. do lipnja 2017. godine  U kupu nastupaju klubovi s područja Grada Zagreba, a pobjednik i finalist natjecanja stječe pravo nastupa u pretkolu Hrvatskog kupa u sezoni 2017./18.
Kup je osvojio Rudeš, pobijedivši u završnici Sesvete.

Sudionici
U natjecanju je sudjelovalo 47 klubova, prikazani prema pripadnosti ligama u sezoni 2016./17.

Klubovi koji su oslobođeni nastupa zbog dovoljnog koeficijenta za Hrvatski nogometni kup, u kojem nastupaju od šesnaestine završnice:
 1. HNL (I.)
 Dinamo Zagreb
 Lokomotiva Zagreb
 2. HNL (II.)
 Zagreb

Rezultati

Pretkolo
Igrano 7. rujna 2016.

Prvo kolo
Igrano 14. i 21. rujna 2016.

Drugo kolo
Igrano 12. listopada 2016.

Četvrtzavršnica
Igrano 5. travnja 2017.

Poluzavršnica
Igrano 3. i 5. svibnja 2017.

Završnica
Igrano u Sesvetama 1. lipnja 2017.

Poveznice
 Zagrebački nogometni savez
 Kup Zagrebačkog nogometnog saveza
 2. Zagrebačka NL 2016./17.
 3. Zagrebačka NL 2016./17.

Izvori

 nk-maksimir.hr, Kup ZNS-a , pristupljeno 15. lipnja 2017.
 zns.hr, Nogomet – službeno glasilo ZNS-a, br. 23/2016, (propozicije kupa) objavljeno 24. kolovoza 2016.,  preuzeto 14. lipnja 2017.

2016-17
Zagreb-kup

Kup Zagrebačkog nogometnog saveza 2016./17.


Fruktoz (en sık izomeri levüloz), birçok besin maddesinde bulunan altı karbonlu bir monosakkarittir. Beyaz katı bir görünüme sahip olan fruktoz, suda çok kolay çözünür. Bal, ağaç meyveleri, kavun ve karpuzun da dahil olduğu familyadaki meyveler, dutsu meyveler (berry) ve bazı kök sebzeleri, kayda değer miktarlarda fruktoz içeren sükroz (çay şekeri) içerir. Sükroz, glukoz ve fruktozun bir araya gelmesiyle meydana gelen bir disakkarittir. Dünya çapında her yıl doğal olarak 240.000 ton fruktozun ototrof canlılar aracılığıyla üretildiği tahmin edilmektedir.

Kristalin fruktoz ve yüksek fruktozlu mısır şurubunun çoğu zaman aynı ürün oldukları yanılgısına düşülür. Kristalin fruktoz, genellikle fruktozca zengin bir tür mısır şurubundan üretilen ve sadece fruktoz içeren bir ürün, yani monosakkarit iken; yüksek fruktozlu mısır şurubu, glukoz ve fruktoz karıştırılarak elde edilir.

Fruktoz sık sık sağlık sorunlarına yol açabildiği iddia edilen bir şekerdir. Öyle ki fruktozun alkol ürünlerinin gösterdiği hasarın bir benzerini insan vücudunda gösterdiği belirtilmektedir. Bunun yanında insan karaciğeri de devamlı olarak fruktozu yağa çevirdiğinden dolayı metabolik sendrom riskini arttırmaktadır.

Kimyasal özellikler

Fruktoz bir altı karbonlu polihidroksiketondur. Glukozun izomeri olan molekülün kimyasal formülü C6H12O6 şeklindedir. Kristalize fruktoz, yarı asetal ve iç hidrojen bağlarından dolayı, halkalı altı üyeli bir yapıya sahiptir. Bu form D-fruktopiranoz olarak adlandırılır. Çözelti halinde fruktoz denge halinde olup, karışımın %70'i fruktopiranoz ve %22'si fruktofuranoz halindedir. Aynı şekilde çözeltilerde halkalı olmayan yapı ile beraber diğer üç form da düşük miktarlarda bulunur.

Tepkimeler
Fruktoz, çeşitli mayalar ve bakteriler aracılığıyla anaerobik fermantasyona uğrayabilir. Maya enzimleri, şekerleri (glukoz veya fruktoz) etil alkole ve karbon dioksite çevirerek enerji üretir. Bu salınan karbon dioksit, fermantasyon çemberi havaya açık bırakılmadıkça suyla çözünerek karbonik asitle dengede kalır. Çözünmüş karbon dioksit ve karbonik asit, şişelerde mayalanmış içkilerde karbonatlama etkisi gösterir.

Fruktoz, amino asitlerle bir araya geldiğinde Maillard tepkimesi ile karşılaşır. Bu tepkime aslında enzimatik bir kimyasal tepkime olmayıp bir esmerleşmeden ibarettir. Bu tepkimenin gerçekleşmesinin nedeni, fruktozun glukoza göre açık zincir durumunda daha uzun bir hal almasıdır. Maillard tepkimesinin fruktozla gerçekleşen ilk aşamaları, glukoz ile olan ilk aşamalardan daha hızlı gerçekleşir. Bu bağlamda fruktozun besin lezzetine ve aynı şekilde kek yaparken aşırı esmerleşme, hacim ve yumuşaklığı azaltma gibi diğer nutrisyonel etkilere ve mutajenik bileşiklerin formasyonuna potansiyel olarak katkıda bulunabileceği söylenebilir.

Fruktoz kolaylıkla molekül yapısından su çıkararak (dehidrasyon) hidroksimetilfurfural ("HMF") oluşturmaya meyillidir. HMF, karbon nötral sistemiyle petrol ve dizel gibi yakıtların yerini alacak düşük maliyetli potansiyel yeşil sıvı yakıtların habercisidir. Glukoz da önce fruktoza dönüştürülerek bu dehidrasyonu yapmakta kullanılabilir.

Fiziksel ve işlevsel özellikler

Fruktozun ticari amaçlı olarak yiyecek ve içeceklerde kullanılmasının en önemli sebebi, ucuz olmasının yanında rölatif tatlılık oranının yüksek olmasıdır. Öyle ki, tüm doğal karbonhidratlar içinde en tatlısı fruktozdur. Karşılaştırma yapılacak olursa, fruktoz, sükrozdan (çay şekeri) 1,73 katı kadar tatlıdır. Ancak bu durum fruktozun beş halkalı formu için geçerlidir. Altı halkalı formun sükrozdan fazla farkı yoktur. Bu altı halkalı formun elde edilebilmesi için beş halkalı formun ısıtılması yeterlidir. Fruktozun bir özelliği de, tadının dil tarafından sükroz veya dekstroza göre daha erken fark edilebilmesidir. Ancak fruktozun, sükrozdan daha yüksek olan tat zirvesi sükrozdan daha erken söner. Fruktoz ayrıca sistemdeki diğer tatların etkisini arttırabilir.

Fruktoz, farklı tatlandırıcılarla beraber kullanıldığında, sinerjistik tatlılık etkileri sergiler. Fruktoz ile sükroz, aspartam (düşük kalorili tatlandırıcı) veya sakkarin gibi tatlandırıcıların farklı kombinasyonlarda eşit kütledeki karışımı, bu şekerlerin aynı kütlede teker teker gösterdiği etkiden çok daha fazladır..

Fruktoz, diğer bütün doğal şekerlerden ve şeker alkollerinden daha yüksek bir çözünürlüğe sahiptir. Bu nedenle fruktozun sudaki bir çözeltisinden kristallize formunu elde etmek çok zordur. Yine fruktoz içerikli şeker karışımları, -şekerlemeler gibi- fruktozun yüksek çözünürlük özelliğinden dolayı diğer karışımlara göre çok daha yumuşaktır..

Fruktoz, nemi emmede diğer şekerlerden daha hızlıyken; bu nemi doğaya bırakmada diğer şekerlere göre daha yavaştır. Bu şeker türü, ortamdaki nem oranı ne kadar düşük olursa olsun, her halükarda yüksek bir nem tutuculuk özelliği sergilemektedir. Bu nedenle fruktoz, içinde kullanıldığı besin maddelerine kalite, yumuşaklık ve doğal yoldan biraz daha uzun raf ömrü sağlamaktadır.

Diğer birçok disakkarit ve oligosakkaritlere göre donma noktasına daha çok etki eden fruktoz, içinde bulunduğu meyvelerin hücre duvarlarının bütünlüğünü koruyarak onları donmaya karşı daha dayanıklı hale getirmektedir. Ancak bu durum yumuşak veya donmuş olarak servis edilen tatlılarda istenmeyen bir etki uyandırabilir.

Bunların dışında fruktoz, nişastanın viskozitesini yükselterek sükrozdan daha yüksek viskozite değerine ulaştırır. Bunun nedeni, fruktozun nişastayı jelatin kıvamına getirmesi için gereken sıcaklığı daha fazla düşürmesidir.

Besin kaynakları

Fruktozun eser miktarda bulunduğu başlıca besinler meyveler, sebzeler ve baldır. Bu besinlerde başlı başına monosakkarit halde de bulunabilen fruktoz, glukoz ile birleşerek oluşturuğu sükroz adlı disakkaritin içinde de bulunabilir. Fruktoz, glukoz ve sükroz besinlerde karşılaşılması çok olası olan moleküller olup, her besinde farklı oranlarda bulunurlar.

Genel olarak, fruktozu saf olarak içeren besinlerde fruktozun, glukoza oranı yaklaşık 1'dir. Bu bağlamda fruktoz ile glukoz eşit miktarlarda bir besinde yer alır. Ancak yine de bu oranın daha yüksek olduğu elma, armut gibi meyvelerin yanında kayısı gibi bu oranın daha düşük olduğu meyveler de bulunmaktadır.

Elma ve armut gibi meyvelerin suları, içerdiği yüksek fruktoz oranı nedeniyle çocuklarda ishal riskini arttırdığından çocuk doktorlarının ilgi alanındadır. Bunun nedeni, çocukların ince bağırsağında yer alan hücrelerin (enterositler) fruktozun emilimine diğer şekerlerin emilimine oranla göre daha az yatkın olmasıdır. Emilmeyen fruktoz, ince bağırsakta yüksek ozmolariteye neden olarak bağırsak hücrelerindeki suyun bağırsağa dolmasına ve sonuç olarak ishale neden olur.

Besinlere bakıldığında şeker kamışı ve şeker pancarı, içerdiği yüksek sükroz oranı sayesinde ticari saf sükroz üretiminde sıklıkla kullanılır. Kamış veya pancarın suyu çıkarıldıktan sonra pisliklerinden arındırılır. Ardından fazla su atılarak derişim arttırılır. Son ürün olarak ise %99,9 oranında saf sükroz açığa çıkar. Bu son üründen de küp şeker, toz şeker veya esmer şeker üretilir..

Çeşitli besinlerdeki şeker oranı
Aşağıda çeşitli besinlerin 100 gramında kaç gram şeker içerdikleri verilmiştir:

Fruktoz doğal olarak bulunmasının yanı sıra, yapay olarak üretilmiş tatlandırıcılarda ve yüksek fruktozlu mısır şurubunda (HFCS) kullanılır. Hidrolize uğramış mısır nişastası da HFCS üretiminde kullanılır. Enzimatik işlemlerle, glukoz molekülleri fruktoza dönüştürülebilir. HFCS'in üç türü olup, her birinde farklı oranlarda fruktoz kullanılır. Bunlar, yanlarındaki sayılar fruktozun yüzdesel oranını belirtmek üzere HFCS-42, HFCS-55 ve HFCS-90 şeklindedir. HFCS-90, en yüksek fruktoz derişimine sahip olduğundan ötürü, diğer HFCS ürünlerinin üretiminde kullanılır. HFCS-55, hafif içeceklerde tatlandırıcı olarak kullanılırken, HFCS-42 de işlenmiş besinlerde ve hamur işlerinde kullanılır.

Tatlandırıcılar

Şağdaki Tabelada bazı ticari tatlandırıcıların yüzdesel karbonhidrat oranları yer almaktadır:
Yüzyıllar boyunca pancar ve kamış şekerleri, başlıca tatlandırıcı olarak kullanılmış olsa da, HFCS'in geliştirilmesiyle beraber tatlandırıcı tüketiminde değişmeler yaşandı. Ancak yaygın olan kanıya zıt olarak HFCS tüketiminin artması, toplam fruktoz tüketimini fazlaca etkilemedi. Toz şeker, %99,9 saf sükrozdur. Bu da içinde eşit olarak glukoz ve fruktozun bulunduğu anlamına gelir. Yine en sık kullanılan HFCS ürünleri olan 42 ve 55, yine eşite yakın oranlarda bu iki şekeri içerirler.

İnsanlarda fruktoz sindirimi ve emilimi

Fruktoz besinlerde ya monosakkarit olarak (saf fruktoz) veya disakkarit (sükroz) olarak bulunur. Saf fruktoz sindirime uğramaz. Ancak sükroz olarak alındığında üst ince bağırsakta sindirim gerçekleşir. Sükroz ince bağırsağa geldiğinde, sükraz enzimi bu disakkariti katalizleyerek fruktoz ve glukoz olmak üzere temel birimlerine ayrıştırır. Fruktoz, ince bağırsağı görünürde hiçbir değişime uğramadan geçer. Daha sonra kapısal damara gelir ve buradan karaciğere doğru yönlendirilir.

İnce bağırsaktaki fruktoz emilim düzeneğinin nasıl olduğu tam olarak anlaşılamamış durumdadır. Bazı deliller aktif taşımayı işaret eder. Çünkü fruktoz alımının derişim eğimine karşı gerçekleştiği görülmektedir. Ancak birçok bilim çevresi, mukozal dokuda gerçekleşen fruktoz emiliminin GLUT5 taşıma proteinlerinin yardımıyla kolaylaştırılmış difüzyon ile gerçekleştiğini iddia etmektedir. Fruktoz derişiminin lümende daha yüksek olmasından dolayı, fruktoz molekülleri taşıma proteinlerinin de aracılığıyla düşük derişime sahip olan enterositlere akma özelliği gösterir. Fruktoz enterositlerden dışarıya GLUT2 veya GLUT5 proteinleri aracılığıyla bazolateral çeperlerden geçer. GLUT2 proteini bu işlem için daha sıklıkla kullanılır.

Emilim kapasitesi ve oranı

Fruktozun monosakkarit haldeki emilim kapasitesi beslenmeye bağlı olarak 5g ilâ 50g arasında değişir. Çalışmalar, glukoz oranının fruktoz oranına eşit veya eşite yakın olduğu durumlarda emilimin ivmeyle arttığını göstermektedir. Fruktoz, sükrozun bir parçası olarak alındığında emilim oranı en yüksek değerini alır. Çünkü bu durumda her iki monosakkaritin oranı birbirine tam eşittir. Bu düzenek ile ilgili önerilen bir olgu, fruktoz emilimi için gereken glukoza bağımlı kotransportun bulunuşudur.
Buna ek olarak fruktoz taşıma etkinliği fruktozun vücuda alınma oranıyla da bağlantılıdır. Lümende fruktoz varlığı, GLUT5 için mRNA transkripsiyonunda artışa neden olur. Bu da taşıma proteinlerinin artmasıyla sonuçlanır. Yüksek fruktozlu diyetlerin üç günlük bir süreçten sonra taşıma proteini miktarını arttırdığı ortaya konulmuş durumdadır.

Kötü emilim
Hidrojen soluk testi adı verilen bir test aracılığıyla yapılan bazı çalışmalar, fruktoz emilimini ölçmek üzere kullanılmaktadır. Bu araştırmalara bakıldığında fruktozun ince bağırsakta tamamen emilmediği görülmektedir. Fruktoz, ince bağırsakta emilmediğinde kalın bağırsağa gelerek buradaki flora aracılığıyla fermantasyona uğramaktadır. Bu sırada açığa çıkan hidrojen, kapısal damardaki kanda çözünerek akciğerlere taşınmaktadır. Akciğere biriken bu hidrojenlerin ölçümüyle beraber fruktozun emilmeme miktarı hakkında da sonuçlara ulaşılabilmektedir. Bu kalın bağırsaktaki flora, emilmemiş fruktozdan ayrıca karbon dioksit, kısa zincirli yağ asitleri, organik asitler ve çeşitli diğer gazlar açığa çıkartmaktadır. Bu gazlar kalın bağırsakta şişkinlik, ishal, gaz ve sancılara neden olabilmektedir. Egzersiz yapmak da fruktozun emilim süresini azaltarak, emilmemiş fruktoz oranındaki artış nedeniyle bu belirtilerin etkisi arttırmaktadır.

Fruktoz metabolizması

Her üç besinsel monosakkarit de karaciğere GLUT 2 taşıyıcısı aracılığıyla taşınır. Fruktoz ve galaktoz karaciğerde, fruktokinaz (Km= 0,5 mM) ve galaktokinaz (Km = 0,8 mM) aracılığıyla fosforilasyona uğrar. Karşılaştırma yapılacak olursa glukoz, karaciğeri geçmeye meyilli olup (karaciğer glukokinaz Km'si = 10 mM) vücudun herhangi bir yerinde metabolize edilebilir. Fruktozun karaciğer tarafından alımı, insülin tarafından düzenlenmez.

Fruktoliz
Fruktoliz iki adımda meydana gelir. İlk adımda dihidroksi aseton (DHAP) ve gliseraldehit olmak üzere iki trioz sentezlenir. İkinci adımda bu triozlar glikojen yenilemesi gerçekleştirmek adına glikoneojenez yoluyla veya fruktolitik yolla pirüvata dönüştürülür. Ardından asetil-CoA molekülüne dönüştürülen bu molekül, bu haliyle Krebs döngüsüne girer. Burada sitrata dönüştürüldükten sonra serbest yağ asidi palmitat üretmek üzere ''de novo'' sentezi için yönlendirilir..

Fruktozun DHAP ve gliseraldehite dönüşümü
Fruktoz metabolizmasındaki ilk aşama, saklamak amacıyla karaciğere yollanması için fruktozun fruktokinaz aracılığıyla fosforilasyona uğrayıp fruktoz 1-fosfata dönüştürülmesidir. Fruktoz 1-fosfat, bu aşamadan sonra aldolaz B yardımıyla hidrolize uğrayarak DHAP ve gliseraldehite dönüştürülür. DHAP, bazen izomerize edilerek triozfosfat aracılığıyla gliseraldehit 3-fosfata dönüştürülebilmekte, veya gliserol 3-fosfat dehidrojenaz aracılığıyla gliserol 3-fosfata indirgenebilmektedir. Üretilen gliseraldehit ayrıca gliseraldehit kinaz yardımıyla gliseraldehit 3-fosfata dönüşebilmekte, veya gliseraldehit 3-fosfat dehidrojenaz yardımıyla gliserol 3-fosfata dönüştürülebilmektedir. Bu noktadan sonra fruktoz metabolizması, glikoneojenik ve fruktolitik yollardaki ara bileşikler üretilmiş olur. Bu ara bileşikler de glikojen, yağ asidi ve trigliserit sentezlerinde kullanılır.

DHAP ve gliseraldehit 3 fosfattan glikojen sentezi
Önceki aşamada son ürün olan gliseraldehit fosforilasyona uğrayarak gliseraldehit 3 fosfata dönüşür. DHAP ve gliseraldehit 3 fosfatın karaciğerde yükselen derişimi glukoneojenik yolu harekete geçirir. Glikojen sentezinde fruktozun glukozdan daha iyi bir substrat olduğu ve glikojen yenilenmesinde trigliserit oluşumu üzerinde önceliğe sahip olduğu bilinmektedir. Karaciğerdeki glikojen yenilendiği zaman, fruktoz metabolizmasındaki ara ürünler doğrudan trigliserit sentezine yönlendirilir.

DHAP ve gliseraldehit 3 fosfattan trigliserit sentezi
Besinsel fruktozdaki karbonlar serbest yağ asidi ve plazma trigliseritlerdeki gliserol kısımlarında bulunabilir. Yüksek fruktoz tüketimi aşırı pirüvat üretimine yol açarak Krebs döngüsü ara ürünlerinin yığılmasına yol açar. Birikmiş sitratlar mitokondriden hepatositlerin sitozollerine taşınıp sitrat liyaz enzimi sayesinde asetil CoA üretimine katılırlar. Daha sonra da yağ asidi sentezine yönlendirilirler. Buna ek olarak, DHAP molekülü de yukarıda açıklandığı üzere gliserol 3-fosfata dönüştürülerek, trigliseritin gliserol omurgasının oluşumuna yol açar. Trigliseritler birleşerek kas ve yağ hücrelerinde depolama amacıyla karaciğerden salınıp çevre dokulara yönlenen çok düşük yoğunluklu lipoproteinlere (VLDL) dönüşürler.

Sağlıkta etkileri

Sindirim sorunları
Fruktoz emilimi GLUT-5 ve GLUT2 adlı taşıyıcılar aracılığıyla gerçekleşir. GLUT-5 eksikliği sonucunda kalın bağırsaklara aşırı fruktoz taşınımı gözlenebilir. Bu fruktoz, bağırsak florası için uygun bir besin kaynağı olduğundan dolayı, burada kullanılarak gaz oluşumuna neden olabilir. Bu durun bağırsaktaki suyun tutulumuna neden olur ve dolayısıyla şişkinlik, aşırı gaz ve tüketilen miktara bağlı olarak ishal belirir. Birçok insan için fruktoz kötü emilimi büyük bir sağlık sorunudur.

Metabolik sendromlar
Aşırı fruktoz tüketiminin insülin direncine, obeziteye, LDL kolesterolünün ve trigliseritlerin artmasına; dolayısıyla da metabolik sendromlara yol açtığına dair birçok hipotez bulunmaktadır. Kısa dönem testlerde, besinsel kontrolün ve fruktoz tüketmeyen kontrol grubunun olmayışı, deneylerin sonuca varmasının önüne geçen unsurlardır. Ancak yine de, fruktoz tüketimiyle obezite arasında bir bağıntı bulunduğuna dair raporlar bulunmaktadır.

Tip 1 diyabet hastalarıyla, fruktoz oranındaki belirgin derecede düşük GI (glisemik indeks) arasında bir bağlantı olduğu konusunda endişeler bulunmaktadır. Fruktoz, glukoz ile beraber alındığında kan şekerinin artışına yol açmaktadır. Temel GI ölçüm tekniği yanıltıcı olabilir. Kan şekeri seviyesi zamanla ölçülüp grafiğe aktarılarak, belli bir süre sonra elde edilen çan eğrisinin alanı ölçüldüğünde GI numarası elde edilmektedir. Kısacası yavaşça yayılan bir besinle, hızla kandaki miktarı artıp azalan bir besin aynı GI oranını vermektedir.

Her ne kadar tüm basit şekerlerin birbirine benzer kimyasal formülleri olsa da, her birinin farklı kimyasal özellikleri bulunabilir. Bir bilimsel dergiye göre, yalnız fruktoz verilen insanlarla, yalnız glukoz verilen insanlar arasındaki kan şekeri artışı birbirlerine çok yakındır. Bunun dışında farelerde yapılan bir araştırmada, fruktozun obezite riskini arttırdığı görülmüştür.

Bir çalışma sonucunda, fruktozun erkeklerde glukoza oranla aç karnına daha yüksek bir plazma triaçilgliserol değerinin üretilmesine yol açtığı ve plazma triaçilgliserolün kardiyovasküler hastalıklar için bir risk etmeni olması durumunda fruktoz oranının fazla oluşunun istenmeyen durumlara yol açtığı belirtilmektedir. Bantle ve ekibi ise on dört kişilik bir deney grubuna yüksek fruktozlu besinler vererek olanları gözledi. Ancak grupta gözle görülür bir sorun yaşanmadığı gibi, gruptaki bir kişi hemen hemen şeker yoksunluğu belirtileri göstermişti.

Fruktoz, hemen hemen tüm monosakkaritlerde olduğu gibi bir indirgen şekerdir. Basit şeker moleküllerinden proteinlere kadar kendiliğinen gerçekleşen birtakım kimyasal tepkimeler "enzimatik olmayan glikolizlenme" adını alır. Bu tepkimeler şeker hastalarındaki belirgin hasarın nedenlerinden biri olarak görmektedir. Fruktoz bu bakımdan glukozla eşitlik görünümü içindedir ve şeker hastalığı için yalnız başına daha iyi bir yanıt değildir. Fruktozun glukozla eşdeğer bir tatlılık etkisi yaratması için sadece çok küçük oranlarda kısıntı yapılması gereklidir. Bu durum yaşlılık ve yaşa bağlı kronik hastalıklar için önemli bir katkı sağlayabilir.

Sükroz ile karşılaştırmalar
Yüksek fruktozlu mısır şurubunu (HFCS) ve sükrozu karşılaştıran çeşitli çalışmalara göre her ikisinin kullanımında oluşan psikolojik etkiler hemen hemen aynıdır. Örneğin Melanson ve ekibinin 2006'da yaptığı HFCS ve sükroz içerikli içecekleri karşılaştıran bir araştırmada her iki şekerin insan vücudundaki kan glukozu, insülin, leptin ve girelin değişimine hemen hemen aynı oranda katkıda bulunduğu sonucuna varıldı. Sükrozun %50 fruktoz ve %50 glukoz içerdiği; HFCS'nin ise %55 fruktoz ve %45 glukoz içerdiği göz önüne alınırsa bu durum şaşırtıcı değildir. Bu iki tatlandırıcı arasındaki en önemli fark HFCS'nin bir miktar sükrozun yanında, fruktoz ve glukozu bağımsız olarak içermesidir.

Fruktoz, düşük GLUT5 oranına sahip pankreatik ß hücrelerinin insülin üretmesini tetiklemediğinden dolayı, diyabet hastalarına önerilmektedir. Fruktoz, 19 ± 2 ile düşük bir glisemik indekse sahiptir. Glukozunkinin 100, sükrozunkinin 68 ± 5 olduğu göz önüne aldındığında fruktozun bu durumu rahatlıkla anlaşılabilmektedir. Bunun yanında oda sıcaklığında fruktozun sükrozdan %73 daha tatlı olduğu bilinmektedir. Çalışmalara bakıldığında, yemeklerden önce tüketilen fruktozun, yemeğin glisemik yanıtını azaltabileceği ortaya konulmuş durumdadır. Daha yüksek sıcaklıklarda tatlılığı değişebilen fruktoz bu bağlamda çeşitli yemeklerde sükroz ile eşit tatlılığa sahip değildir.

Karaciğer hastalığı
Meira Field'a göre fruktoz şeker hastaları için diğer şekerlerden daha iyi bir besin; ancak glukozun tüm vücut hücreleri tarafından kullanılabildiği, fakat fruktozun kullanılabilmesi için karaciğerde birtakım tepkimeler geçirmesi gerekliliği bu durumu değiştirmektedir. Yüksek fruktoz diyetiyle beslenen farelerin karaciğerlerinin alkoliklerin karaciğerinden pek farklı olmadığını, yağ ve sirotikle tıkalı olduğu gözlemlenmiş durumdadır. Her ne kadar sperm ve bazı bağırsak hücrelerinin fruktozu doğrudan tüketebildiği bilinse de, alınan fruktozun büyük bir kısmı karaciğerde tepkimeler geçirerek kullanılmaktadır.

William J. Whelan ise fruktozun karaciğere geldiğinde karaciğer aniden durarak fruktozu metabolize edene kadar tüm diğer etkinliklerini durdurduğunu belirtmektedir. Glukoz yerine fruktoz tüketmek, kanda daha az insülin ve leptin; daha çok girelin dolaşımına neden olmaktadır. Leptin ve insülinin iştah kapatıcı, girelinin iştah açıcı özelliğine bakıldığında fazla fruktozun insanı kilo almaya eğilimli hale getirdiği görülmektedir.

Aşırı fruktoz tüketiminin alkolsüz yağlı karaciğer hastalığının gelişimine katkıda bulunduğundan şüphe duyulmaktadır.

Gut
British Medical Journal tarafından yürütülen son çalışmalara göre, yüksek fruktoz tüketiminin gut hastalığı ile de yakından ilişkili olduğu konusunda çeşitli ipuçları elde edilmiş durumdadır. Gut hastalığı her ne kadar bir Viktorya dönemi hastalığı olarak düşünülegelmiş olsa da, bu hastalığa yakalananların sayısı son yıllarda bir artış eğilimi içindedir. Bu durumun şüphelilerinden biri de, çeşitli hafif içeceklerde bulunan fruktozun olabileceği belirtilmetedir.

Ayrıca bakınız
 DMF (potansiyel fruktoz bazlı biyoyakıt)
 Fruktan (fruktoz polimeri)
 Galaktoz
 Glukoz
 Sükroz
 Şaraptaki şekerler

Dipnotlar

Kaynakça

Dış bağlantılar
 Frukoz
 Şeker: Acı Gerçek , Prof. Dr. Robert H. Lustig, Kaliforniya Üniversitesi, fruktoz ile obezite arasındaki ilişki.
 Karbonhidrat metabolizması
 Kalıtsal Fruktoz İntoleransı
 Sugars4Kids
 Fruktoz Kanser Hücrelerini Besliyor

Monosakkaritler
Ketoheksozlar
Tatlandırıcılar

Fruktoz


Biblioteca Gazi-Husrev-beg este o bibliotecă publică din Sarajevo, Bosnia și Herțegovina fondată în 1537, și face parte dintr-un complex mai mare, împreună cu Medresa Gazi Husrev-beg. Aceasta deține una dintre cele mai importante colecții de mansucrise islamice din Bosnia-Herțegovina, inclusiv multe donate de Gazi Husrev-beg. Colecția a supraviețuit războiului bosniac și asediului orașului Sarajevo. Biblioteca deține, de asemenea, un număr considerabil de cărți, reviste, ziare, documente și fotografii.

Înființarea

În 1537, guvernatorul otoman al Bosniei, Gazi Husrev-beg, a înființata o medresă pentru educarea oamenilor din regiune. În Carta scrisă la crearea sa, guvernatorul a stipulat că "restul de bani care va rămâne din construcția medresei se va utiliza pentru achiziționarea de cărți bune, care vor fi folosite în medresă de către cititori, și pentru copierea lor de către cei care sunt implicați în știință."

Biblioteca și medresele au funcționat timp de peste trei sute de ani ca o singură unitate până când, în 1863, biblioteca a fost mutată în propriile sale încăperi, unde a rămas până în 1935, când a fost mutată în biroul muftiului din Sarajevo în afara moscheii Careva. Biblioteca a continuat să se mărească până când a început să fie folosită întreaga clădire de birouri a fostului muftiu. A rămas în acest loc până la începutul asediului orașului Sarajevo în 1992.

Distrugerea și păstrarea în siguranță

În 1697, generalul austriac Eugen de Savoia a atacat biblioteca, distrugând multe lucrări istorice. Unele dintre cele mai importante documente care au fost pierdut au fost registrele judiciare din Sarajevo, cronologia proprietăților asupra terenurilor, informații despre căsătorii și alte evenimente juridice importante.

În timpul războaielor iugoslave din anii 1990, o mare parte din orașul Sarajevo a fost sub asediul forțelor Armatei Republicii Srpska. Multe dintre cărțile tipărite au fost mutate în moscheea Careva pentru păstrarea lor în siguranță. Manuscrisele au fost mutate de opt ori în timpul asediului de aproape patru ani a orașului. Cele 500 de manuscrise valoroase au fost plasate în seifurile Băncii Privredna, unde au fost ascunse. Au rămas acolo până a fost ridicat asediul.

Reconstrucția

Biblioteca Gazi-Husrev-beg  s-a redeschis la 15 ianuarie 2014, după 10 ani de construcție. Noua bibliotecă a fost construită în mare parte cu ajutorul unor sume acordate Qatar, în valoare de 8.800.000 $ și are capacitatea de a deține aproape 500.000 de obiecte.. Noua bibliotecă are trei etaje și e făcută din sticlă și marmură. Aceasta are camere de lectură, o sală de conservare și o sală de 200 de locuri cu căști WiFi, care permite traducerea simultană de până la trei limbi diferite. La subsol este un muzeu dedicat istoriei de alfabetizare din Bosnia.

Conținut
Biblioteca conține peste 100.000 de volume de manuscrise, cărți tipărite și documente în limba arabă, turcă, persană, bosniacă și alte limbi. Mai mult de 10.500 de unități de bibliotecă includ codice de manuscrise cu aproximativ 20.000 de texte în domeniile științelor islamice, limbi orientale, filozofie, logică, istorie, medicină, medicină veterinară, matematică, astronomie, și altele.

De la asediul orașului Sarajevo și de la restaurarea bibliotecii, mai multe manuscrise islamice importante au fost adăugate la colecția bibliotecii. Unele dintre cele mai importante dintre aceste manuscrise sunt următoarele:
Ihya'ulum al-din este cel mai vechi manuscris din bibliotecă și a fost scris de către Abu Hamid Muhammed al-Ghazali (1111), în limba arabă.
 Diwanul lui Hafez Shirazi (1389) scris în limba persană, este prezentat cu frumoase miniaturi islamice.
Tuhfat Al-ahrar este un poem didactic scris de scriitorul persan Nur al-Din "Abd al-Rahman Jami ( 1486), și este una dintre cele mai reprezentative piese de caligrafie islamice găsite în colecție. A fost copiat în jurul anului 1576.
Firdaws Al-Akhbar bi-Masur al-khitab este o colecție hadis copiată de Abd Al-Salam ibn Muhammad al-Khwarizmi în 1151 în Hamadan, Iran.
Al treilea volum de comentarii a Coranului în arabă, care acoperă surele șase și șapte scris de Abu Ishaq Ahmad ibn Muhammad ibn Ibrahim al-Talabi al-Nisaburi (1035) și copiat de Barakat ibn 'Isa ibn Abu Ya' la Hamza în 1176.
Mai multe ilustrații din lucrarea enciclopedică Ma'rifetname, scrise în limba turcă de Sheikh Ibrahim Haqqi al-Erzurumi (1780).
O parte din Carteaa Patra a al-Qanun, o celebră lucrare de medicină, scrisă în limba arabă de către Ibn Sina (1037).
Un comentariu arab despre Ashkal al-ta'sis fi al-handasa, un tratat geometric al lui Musa ibn Muhammad Qadi-Zada (1412), care a fost copiat în 1675.
Manuscrisul arab despre astronomie al-Mulakhkhas fi al-hay'a scris de Mahmud ibn Muhammad ibn 'Umar al-Jagmini al-Khawarizmi (1334). Acest lucru special a fost copiat în 1658.

Există, de asemenea, copii importante ale Mus'hafs, copii ale Coranului, incluse în colecția bibliotecii, precum și o varietate de licențe didactice din perioada Imperiului Otoman și 35.000 de cărți tipărite în bosniacă și alte limbi europene.

Referințe

Legături externe

Fondări în 1537
Cultura Bosniei

Biblioteca Gazi Husrev-beg


MAVEN (Mars Atmospheric and Volatile EvolutioN) je NASA-ina svemirska letjelica, čije je lansiranje uspješno izvedeno 18. studenog 2013. Primarni cilj misije je ulazak u orbitu Marsa i istraživanje njegove atmosfere. Opremljena je instrumentima koji će pomoći u razumijevanju zašto je Mars izgubio većinu svoje atmosfere i vode, čineći planet nepristupačnim za život.

22. rujna 2014. MAVEN je stigao do Marsa i ubačen je u areocentričnu eliptičnu orbitu na 6.200 km sa 150 km iznad površine planeta.

5. studenog 2015. NASA je objavila da MAVEN-ovi podaci pokazuju da se propadanje Marsove atmosfere značajno povećava tijekom solarnih oluja. Magnetsko polje koje solarne oluje nose prema Marsu mogu generirati električno polje, slično kao što na Zemlji turbine generiraju struju. Ovo električno polje ubrzava ione u gornjoj Marsovoj atmosferi te ih izbacuje u svemir. Taj gubitak atmosfere u svemir vjerojatno je igrao ključnu ulogu u Marsovom postupnom prelasku iz atmosfere kojom je dominirao ugljični dioksid - koja je Mars održavala relativno toplim i omogućila planetu da podržava tekuću površinsku vodu, oceane i život u njima - na hladan, suh planet kakvog danas viđamo. Taj se pomak dogodio između otprilike 4,2 i 3,7 milijardi godina.

Povijest

Misiju je pokrenuo NASA-in Mars Scout Program koji je, iako je obustavljen 2010. godine, donio Phoenix, MAVEN i brojne studije o misijama. Misije programa Mars Scout ciljaju troškove manje od 485 milijuna USD, ne uključujući usluge lansiranja, koje koštaju otprilike 187 milijuna USD. Ukupni projekt košta do 671 milijuna dolara.

15. rujna 2008., NASA je objavila da je odabrala MAVEN za misiju Mars Scout 2013. Postojao je još jedan finalist i osam drugih prijedloga koji su se natjecali protiv MAVEN-a. Naziv je namjerna upotreba riječi maven, "osoba koja ima posebna znanja ili iskustva; stručnjak".

2. kolovoza 2013., svemirska letjelica MAVEN stigla je u svemirski centar Kennedy na Floridi kako bi započela pripreme za lansiranje. NASA je zakazala lansiranje MAVEN-a iz zrakoplovne postaje Cape Canaveral za 18. studenoga 2013., pomoću rakete Atlas V 401.

Dne 1. listopada 2013., samo sedam tjedana prije lansiranja, vladino zatvaranje uzrokovalo je obustavu rada na dva dana i u početku prijetilo prisiljavanjem na 26-mjesečnu odgodu misije. Budući da bi svemirska letjelica trebao nominalno biti lansiran 18. studenog, kašnjenje nakon 7. prosinca uzrokovalo bi da MAVEN propusti lansirni prozor jer se Mars previše udaljavao od poravnanja sa Zemljom. No, dva dana kasnije objavljeno je javno priopćenje kako je NASA smatrala da je lansiranje MAVEN-a 2013. toliko bitno za osiguravanje buduće komunikacije s trenutnim NASA-inim sredstvima na Marsu - roverima Opportunity i Curiosity - da je hitno financiranje ovlašteno za ponovno pokretanje obrade svemirskih letjelica u pripremi za pravovremeno lansiranje.

22. rujna 2014., oko 2:24 UTC, svemirska letjelica MAVEN ušla je u orbitu oko Marsa, obavivši međuplanetarno putovanje u trajanju od 10 mjeseci i 71 milijuna km.

Znanstveni instrumenti

 Solar Wind Electron Analyzer (SWEA) – mjeri sunčev vjetar i elektrone ionosfere
 Solar Wind Ion Analyzer (SWIA) – mjeri solarni vjetar te gustoću i brzinu iona u magnetopauzi
 SupraThermal And Thermal Ion Composition (STATIC) – mjeri toplinske ione do umjereno-energetskih bježećih iona
 Solar Energetic Particle (SEP) – određuje utjecaj SEP-a na gornju atmosferu
 Imaging Ultraviolet Spectrometer (IUVS) – mjeri globalne karakteristike gornje atmosfere i ionosfere
 Langmuir Probe and Waves (LPW) – određuje svojstva ionosfere i valno zagrijavanje bježećih iona i ulazak ekstremno ultraljubičaste radijacije (EUV) u atmosferu
 Magnetometar (MAG) – mjeri interplanetarni solarni vjetar i magnetska polja ionosfere
 Neutral Gas and Ion Mass Spectrometer (NGIMS) – mjeri sastav i izotope neutralnih plinova i iona

Status
Orbiter je u Marsovoj orbiti i operativan. Faza puštanja u rad trajala je do prvog tjedna studenog 2014. (šest tjedana), a zatim je započela znanstvena faza misije. U lipnju 2015., znanstvena faza produžena je do rujna 2016. MAVEN nosi dovoljno goriva da svoju znanstvenu misiju produži na dodatne dvije godine, a zatim da još šest godina djeluje kao telekomunikacijska orbita na višoj, kružnijoj orbiti.

U ožujku 2017. MAVEN-ova orbita je morala biti malo promijenjena jer je postojala velika vjerojatnost sudara s Fobosom u roku od tjedan dana. Budući da Mars Reconnaissance Orbiter (MRO) počinje propadati, a razvoj Mars Next Orbitera za komunikacijski relej je odgođen za kraj 2020-ih, NASA kreće naprijed s planovima za promjenu orbite MAVEN-a da bi ona poslužila kao komunikacijski relej. Bit će spušten na visinu od 4,000–4,500 kilometara, gdje može poslužiti kao relej dok nastavlja svoju znanstvenu misiju.

Rezultati
Podaci iz orbitera MAVEN objavljeni 2015. godine potvrdili su da je sunčev vjetar odgovoran za eroziju Marsove atmosfere tijekom godina, budući da je zaštitni učinak globalnog magnetskog polja izgubljen kako se unutarnji dinamo planeta hladi.

Mars gubi vodu u svojoj tankoj atmosferi isparavanjem. Tamo solarno zračenje može podijeliti molekule vode na njihove komponente, vodik i kisik. Vodik se kao najlakši element teži da se dostigne do najviše razine Marsove atmosfere, gdje ga nekoliko procesa može odnijeti u svemir, da bi zauvijek bio izgubljen. Smatralo se da se ovaj gubitak odvija prilično konstantnom brzinom, ali MAVEN-ovo opažanje Marsovog atmosferskog vodika kroz cijelu marsovsku godinu (gotovo dvije zemaljske godine) pokazuje da je stopa bijega najviša kada ga Marsova orbita dovede najbliže Suncu, a samo jedna desetina pobjegne kad je najdalje.

U rujnu 2017. NASA je izvijestila da su razine zračenja na Marsovoj površini privremeno udvostručene, a povezane su s aurorom 25 puta svjetlijom od bilo koje promatrane ranije, zbog masovne i neočekivane solarne oluje sredinom mjeseca.

Vidi također

 Istraživanje Marsa
 Mars Global Surveyor

Izvori

Vanjske poveznice

 MAVEN - na web stranici NASA-e
 Integracija pogonskog spremnika MAVEN - NASA

NASA
Marsovi orbiteri

MAVEN