Yüksek ekonomik değere sahip nadir rastlanan metalik kimyasal elementlere kıymetli metal adı verilir. Kimyasal olarak kıymetli metaller diğer elementlerden daha az reaktivite özelliğine sahip olup, parlaklığı (luster/lustre) ve erime noktaları daha yüksektir. Kıymetli metaller tarihte para kadar öneme sahiptiler, fakat günümüzde daha çok bir yatırım aracı olarak görünürler ya da endüstri amaçlı kullanılırlar. Altın, gümüş, platin ve paladyumun ISO 4217 belgeleri vardır.

En çok bilinen kıymetli metaller altın ve gümüştür. Endüstriyel kullanımının yanı sıra daha çok kuyumculukta kullanılırlar. Platin grubu (PGM) içindeki diğer kıymetli metalleri şöyle sıralayabiliriz: rutenyum, rodyum, paladyum, osmiyum, iridyum ve platin.

Fiyatları
(18.04.2017 - 9.15 / New York)

Kaynakça

Kimyasal element kümeleri

Değerli metal


Edmund Beyl (* 9. Juli 1901 in Theilheim bei Würzburg; † 14. September 1969 in Würzburg) war ein deutscher Politiker (NSDAP) und Präsident des Volkstags der Freien Stadt Danzig (1937–1939).

Der Sohn eines Lehrers besuchte in Würzburg das Gymnasium und legte 1920 das Abitur ab. Anschließend studierte er die Fächer Deutsch, Geschichte und Englisch und bestand 1924 die Wissenschaftliche Prüfung für das Höhere Lehramt. Nach dem Referendariat in Würzburg und Angerburg in Ostpreußen legte er am 18. Oktober 1924 das Zweite Staatsexamen ab und war danach als Studienassessor am Städtischen Gymnasium und Reformrealgymnasium in Danzig tätig. Am 1. Mai 1929 wurde er zum Studienrat befördert. Er trat zum 1. November 1930 der NSDAP bei (Mitgliedsnummer 370.151) und ein Jahr später dem NS-Lehrerbund. Nach einem Wechsel an das Kronprinz-Wilhelm-Realgymnasium in Danzig-Langfuhr wurde er nach der im Jahr 1933 erfolgten nationalsozialistischen Machtübernahme in Danzig am 1. April 1934 als Oberstudiendirektor Schulleiter der Oberrealschule zu St. Petri und Pauli. Daneben war er ab 1937 Gauamtsleiter der Nationalsozialistischen Volkswohlfahrt (NSV) in Danzig und nach der Eingliederung Danzigs in das Deutsche Reich 1939 Gauwalter der NSV im neu errichteten Reichsgau Danzig-Westpreußen. Beyl war für die NSDAP  zunächst als Gauredner und später als Reichsredner im Range eines NSDAP-Oberbereichsleiters tätig. Er war NSDAP-Abgeordneter im Danziger Volkstag und von 1937 bis 1939 dessen letzter Präsident. Für seine Parteiaufgaben wurde er 1941 vom Schuldienst freigestellt.

Nach dem Zweiten Weltkrieg konnte Beyl aufgrund seiner nationalsozialistischen Belastung zunächst nicht in den öffentlichen Schuldienst zurückkehren und arbeitete als Lehrer an einer privaten Handelsschule, deren Leitung er später übernahm. 1955 wurde Beyl als Oberstudiendirektor Schulleiter des Gymnasiums in Kitzingen, des heutigen Armin-Knab-Gymnasiums. 1964 wurde er pensioniert. Im Ruhestand war er noch als Lehrer am Realgymnasium der Ursulinen in Würzburg tätig. Beyl starb im Alter von 68 Jahren in Würzburg.

Weblinks

Einzelnachweise

Gymnasiallehrer
Autor
NSDAP-Mitglied
NSV-Funktionär
Reichsredner
Landtagsabgeordneter (Danzig)
Deutscher
Geboren 1901
Gestorben 1969
Mann

Edmund Beyl


De medicina oder De re medica ist der einzige erhaltene Teil der großen Enzyklopädie des Aulus Cornelius Celsus in lateinischer Sprache. Er stellt darin umfassend das medizinische Wissen seiner Zeit dar.
Wahrscheinlich wurde der Text der "Acht Bücher über die Medizin" zwischen 25 und 35 n. Chr. verfasst.

Stellung im Gesamtwerk und Quellen
De medicina ("Über die Medizin", "Über die Arzneiwissenschaft") ist Teil eines umfangreichen enzyklopädischen Werkes. Einige Bücher sind durch Zitate späterer Schriftsteller belegt. So gibt es zahlreiche Zitierungen zu Fragen der Landwirtschaft in Columellas De re rustica. Die Disziplinen Landwirtschaft, Medizin, Rhetorik und Kriegswesen scheinen relativ gesichert. Möglicherweise ging die Enzyklopädie aber wesentlich darüber hinaus.

Vorzüglich stützt sich Celsus als römischer "Kompilator der griechischen Heilkunde" auf Hippokrates. Schon im Prooemium schreibt er  Über 100 Parallelstellen zwischen den Werken des Hippokrates und Celsus sind gefunden und ausgewertet worden.

Er zitiert zahlreiche griechische Ärzte, auch einige, die in Rom arbeiteten. Am häufigsten wird Asklepiades von Bithynien genannt. Cassius, ein mit Celsus zeitgenössischer Arzt in Rom, der lateinisch schrieb, gehört auch zu seinen Quellen.

Aber auch das Wissen des römischen Bauernvolkes fand Eingang in sein Werk. So wird etwa im Buch IV, 7 das Essen von Schwalbenküken als vulgo audio, das heißt "vom Volksmund gehört", empfohlen.

Inhalt
De medicina gliedert sich in ein Prooemium und acht Bücher.

Prooemium
Celsus stellt im Prooemium, der berühmt gewordenen geschichtlichen Einleitung zu De medicina, die Geschichte der Heilkunst und die Strömungen der medizinischen Kenntnisse seiner Zeit dar. Ausgehend von den frühen Menschen, die Äskulap verehren, trennt Hippokrates die Heilkunst von der Philosophie. Seine Schüler gliedern die Medizin in drei Gebiete: , ,  (Absatz 9).

Die Heilkunst zerfiel sodann in eine theoretische und eine praktische Ausrichtung (Empiriker) (Absatz 12). Die Theoretiker entwickelten Vorstellungen vom Entstehen der Erkrankungen und vom Aufbau des menschlichen Körpers. Herophilos und Erasistratos gingen so weit, Menschen, die zum Tode verurteilt waren, lebend zu sezieren (Abschnitt 24–26). Empiriker, wie Herakleides von Tarent meinen, dass der erfahrene Arzt beim Heilen hinreichend Kenntnisse erwirbt (Absatz 27–47). Wichtig ist dabei, die Konstitution und die Lebensumstände des Kranken genau zu kennen.

Allerdings führen gleiche Umstände nicht zu gleichen Erkrankungen. Asklepiades von Bithynien und Themison von Laodikeia haben daher eine neue Lehre entwickelt. Themison geht davon aus, dass die Krankheiten gemeinsame Züge haben. Diese müssen behandelt werden, nach einer Methode () (Absatz 57).

Celsus wägt die Strömungen gegeneinander ab und kommt zu dem Ergebnis: "Ich halte dafür, dass die Medizin eine theoretische Grundlage haben, sich aber von den offenbaren Ursachen leiten lassen sollte, indem der Fachmann die verborgenen Ursachen zwar nicht aus seinen Überlegungen, aber jedenfalls aus der Kunst verbannt."

Buch I – Diätetik
Buch I behandelt die Lebensweise, die der Erhaltung der Gesundheit dient. Generelle Regel ist die Mäßigung: Concubitus ja, aber weder zu viel noch zu wenig, nur wenn er nicht ermüdet, nicht direkt vor der Mahlzeit etc. Ähnlich betulich wird die körperliche Übung, das Bad, Nahrungsaufnahme mit Regeln versehen. Celsus beschreibt dann verschiedene Praktiken bei gestörter Verdauung, so das herbeigeführte Brechen, Benutzung von Abführmitteln. Aber auch hier wird auf eine gesunde Lebensweise verwiesen.

In Abschnitt 4 bis 10 werden Behandlungen für verschiedene Körperschwächen, wie Kopfschmerzen, Durchfall, Magenschwäche, Gicht beschrieben. Dabei wird Genesung durch die Lebensweise erstrebt: Spaziergänge, trinken durch einen Strohhalm, Wärme, Vermeidung des Geschlechtsverkehrs (Sub divo quies optima est. Venus semper inimica est).

Buch II – Allgemeine Aetiologie, allgemeine Therapeutik
Celsus stellt in Abschnitt 2 bis 5 allgemeine Krankheitszeichen, wie plötzliche Gewichtsabnahme, Fieber, Blähungen, plötzliche Schlafanfälle, Schweißausbrüche, Urinsediment dar. Im Abschnitt 6 werden Anzeichen des baldigen Todes angeschlossen. Abschnitt 7 und 8 behandelt die Symptome spezieller Krankheiten mit guter und schlechter Prognose, eine endlose Aufzählung von Symptomen und Krankheiten, die nur schwer einzuordnen sind. In Abschnitt 9 bis 18 werden Behandlungsmethoden vorgestellt: Der Aderlass (sanguinem incisa vena mitti) sogar bei Kindern und schwangeren Frauen, Schröpfen, verschiedene pflanzliche und tierische Stoffe, Einlauf, Abreibungen, Bewegen/Schaukeln/Reisen (gestatio), Fasten, Schwitzen, besondere Speisen und Getränke. Diese werden in Abschnitt 18 bis 33 in großer Vielfalt aufgezählt. Hauptunterschiedsmerkmal ist der Nährwert (valentissimus, imbecillissimus). Vierbeinige Haustiere haben großen, krautige Gemüse geringen Nährwert, fettes Fleisch größeren als mageres. Für einen schwachen Patienten wird aber leichtes, wenig nahrhaftes Essen empfohlen. Weiter wird die Auswirkung von Nahrungsmitteln auf körperliche Funktionen, wie zum Beispiel guter Schlaf oder starke Urinproduktion, beschrieben.

Buch III – Allgemeine Pathologie und Therapie
Celsus erläutert zunächst den Unterschied zwischen akuter und chronischer Erkrankung. Dann führt er Krankheiten und deren Behandlung auf. Eingegangen wird auf Fieber mit seinen unterschiedlichen Arten (eintägig, dreitägig, viertägig), Formen des Wahnsinns (Phrenitis, Melancholie, unüberwindliche Schlafsucht, Betäubung), Neuralgien, Wassersucht, Auszehrung (Kachexie, Lungenschwindsucht), Epilepsie, Gelbsucht, Lepra. Die Behandlungen sind weitgehend den in Buch vorgestellten Methoden entnommen.

Buch IV – Spezielle Pathologie und Therapie
In Buch IV werden die Beschwerden der Körperteile von Kopf bis Fuß beschrieben. Celsus beginnt mit dem Kopf: Migräne, Neuralgien, hydrokephalische Kopfschmerzen. Es folgen die Atmungsorgane: Schnupfen, Angina, Croup, Dyspnoe, Asthma, Hüsteln. Die Bauchregion schließt sich an: Entzündung der Leber (Leberzirrhose mit Aszites und Hydrops), Milzleiden, Nierenleiden, Magen- und Darmleiden (akute Gastritis, Magengeschwür), Cholera nostras, Ruhr. Im letzten Teil werden Ischias, rheumatische Gelenkschmerzen und Gicht dargestellt.

Buch V – Pharmakologie, Wunden
Im Prooemium wägt Celsus den Nutzen der Diät (lateinisch victus,  bedeutet umfassend, Ernährung, Behandlungen wie Massieren oder Baden, Lebensführung) gegen den Nutzen der Medikamente ab. Medikamente werden von den Empirikern empfohlen. Asklepiades lehnt sie ab, auch mit der Begründung, dass sie den Magen schädigen. Beide Methoden haben ihre Berechtigung.

Am Abschnitt 1 bis 16 werden Beschwerden und die Mittel, die dagegen angewendet werden, beschrieben – hauptsächlich pflanzliche und mineralische Stoffe, z. B. Myrrhe zum Adstringieren von Wunden. In Abschnitt 17–25 wird dann die Herstellung von  gegen spezielle Leiden beschrieben.

In Abschnitt 26 bis 28 beschreibt Celsus äußere Verletzungen des Körpers durch Waffen und Tierbisse sowie Verletzungen, die von innen heraus entstehen: cancer, carbunculus, ulcus, sowie deren Behandlung.

Buch VI – Pathologie und Therapie von Kopf bis Fuß
Im Buch VI werden Krankheiten behandelt, die spezielle Körperteile befallen, vom Kopf (Abschnitt 1–5) über Augen (Abschnitt 6), Zähne (Abschnitt 9), die partes obscenas (Abschnitt 18) bis zu den Gliedmaßen.

Buch VII – Chirurgie
Die Darstellung der Chirurgie wird als Glanzpunkt des Werkes des Celsus bezeichnet.

Im Prooemium zählt Celsus eine Reihe griechischer Ärzte auf, die er heranzieht. Insbesondere rühmt er wieder Hippokrates. Dann gibt er eine wunderbare Schilderung des Chirurgen:

In den folgenden 33 Abschnitten werden von Kopf bis Fuß die verschiedensten Beschwerden behandelt, die ein chirurgisches Eingreifen erfordern. Verletzungen des Dünndarms werden in Celsus' Werk als unheilbar bezeichnet, während bei Dickdarmwunden die Naht des Darms empfohlen wird. Eindrucksvoll ist Abschnitt 7, in dem detailliert Operationen am Augenlid und am Auge geschildert werden. Ebenfalls von Interesse ist die Beschreibung der operativen Entfernung von Blasensteinen in Abschnitt 26–28 und die Entfernung eines abgestorbenen Embryos durch die Vagina. Eher erheiternd ist die Bemerkung in Abschnitt 8, dass die Behandlung von Verletzungen der Ohren, Nasen und Lippen häufig durch das Tragen schwerer Ringe nötig werde.

Celsus empfahl den Ärzten, keine Hand an den legen, den man nicht retten kann, damit der betreffende Arzt nicht für dessen Mörder gehalten wird.

Buch VIII – Osteologie
In Buch VIII nimmt die Lehre von den Frakturen und Luxationen der Knochen einen breiten Raum ein. Bei Knochennekrosen wird der Knochen freigelegt und die erkrankte Stelle kauterisiert oder entfernt. Celsus beschreibt die Trepanation des Schädels, Frakturen der Nase, der Ohrmuscheln, des Unterkiefers, des Schlüsselbeins, der Rippen, der Wirbelsäule, die Brüche der Extremitätenknochen.

Überlieferung
Die überlieferten Handschriften gehen alle auf denselben Archetypus zurück, da sie alle dieselbe große Lücke im Buch IV aufweisen. Hauptcodices sind Cod. Vatican. 5951 (10. Jahrhundert); Laurent. 73, 1 (11. Jahrhundert); Parisin. 7028 (11. Jahrhundert). Zahlreiche weitere Handschriften existieren.

Im späten Altertum und im ganzen Mittelalter war Celsus wenig bekannt. Plinius der Ältere erwähnt ihn dreimal. Erst im 8. Jahrhundert finden wir ihn wieder als Landwirtschaftsschriftsteller bei Isidor von Sevilla. In der Renaissance wurde De medicina von Guarino da Verona 1426 wiederentdeckt. 1478 wurde die Schrift in Florenz das erste Mal gedruckt. Zahlreiche weitere Drucke folgten. Schon 1531 erstellte J. Khüffner die erste Übersetzung ins Deutsche.

Im 19. Jahrhundert erschienen mehrere Übersetzungen ins Deutsche (1840, Bernhard Ritter), Englische, Französische und Italienische.

Textausgaben und Übersetzungen

 Aulus Cornelius Celsus: De medicina/Die medizinische Wissenschaft. Eingeleitet, übersetzt und kommentiert von Thomas Lederer. 3 Bände. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 2016.
 Celsus: De medicina. With an English Translation by W. G. Spencer. London 1960.
 Walter Müri: Der Arzt im Altertum. Düsseldorf/Zürich 2001.
 Jutta Kollesch, Diethard Nickel: Antike Heilkunst – Ausgewählte Texte. Reclam, Stuttgart 1994, ISBN 978-3-15-009305-4. Teilübersetzungen: Aulus Cornelius Celsus, Die Medizin. Buch I (aus dem Vorwort), Buch VII (Kapitel 26,3 C, und Kapitel 12,1).
 Aulus Cornelius Celsus: Über die Arzneiwissenschaft in acht Büchern. Übersetzt und erklärt von Eduard Scheller. 2. Auflage, herausgegeben von Walther Frieboes. Braunschweig 1906 (Nachdruck: WBG, Darmstadt 1967).

Literatur
 Alfred Kappelmacher: Untersuchungen zur Enzyklopädie des A. Cornelius Celsus. Wien/Leipzig 1918 (online).
 Iwan Bloch: Celsus. In: Max Neuberger, Julius Pagel (Hrsg.): Handbuch der Geschichte der Medizin. Hildesheim/New York 1971.
 Pschyrembel: Klinisches Wörterbuch. 259. Auflage, Berlin/New York 2002.

Weblinks
 De medicina bei LacusCurtius (lateinischer Originaltext und englische Übersetzung)

Einzelnachweise

Lexikon oder Enzyklopädie (Medizin)
Antike Medizin
Literatur (Latein)
Literatur (1. Jahrhundert)

De medicina (Celsus)


Hope este un mic limbaj de programare funcțional dezvoltat în anii 1970 la Universitatea din Edinburgh. Înainte de Miranda și Haskell și este contemporan cu ML, de asemenea, dezvoltat la Universitate. Hope a fost derivată din NPL, un limbaj simplu funcțional dezvoltat de Rod Burstall și John Darlington în lucrarea lor de transformare a programelor. NPL și Hope sunt notabile pentru a fi primele limbi cu evaluarea prin tipare de tip și tipuri de date algebrice.

Detalii despre limbaj
Un program factorial în Hope este:
 dec fact : num -> num;
 --- fact 0 <= 1;
 --- fact n <= n*fact(n-1);

Schimbarea ordinii clauzelor nu modifică sensul programului, deoarece modelul de potrivire al lui Hope întotdeauna favorizează modele mai specifice pe cele mai puțin specifice. Declarații de tip explicite în Hope sunt necesare; nu există opțiunea de a folosi un algoritm de tip-inference în Hope.

Hope oferă două structuri de date încorporate: tupluri și liste.

Implementări
Prima implementare a lui Hope a fost strictă, dar din moment ce au fost versiuni lenești și versiuni stricte cu constructori leneși. British Telecom sa angajat într-un proiect cu Imperial College London pentru implementarea unei versiuni stricte. Prima lansare a fost codificată de Thanos Vassilakis în 1986. Alte versiuni au fost codificate de Mark Tasng de la British Telecom.

Note

Legături externe
Hope Interpreter pentru Windows

Limbaje de programare

Hope (limbaj de programare)


En organismes livskraft (eller på videnskabeligt sprog: vitalitet) bestemmes af, hvor godt det lykkes den at tilpasse sig sine omgivelser, eller hvor godt den kan udnytte dem. På den måde drejer livskraft sig om evnen til at klare sig og overleve under de eksisterende miljøvilkår. I økologien betyder livskraft også en arts evne til klare sig under konkurrencebetingelser.

Hos mennesker bruges ordet om en køns- og alderstypisk funktionsduelighed og trivsel. Det drejer sig om et syn på levende, psykisk og social velfærd, som omfatter de legemlige, mentale, følelsesmæssige og sociale sider af personens liv.

Dimensioner i menneskers livskraft
Grundvilkårene for menneskers biologisk-sociale eksistens er deres alder og sundhed, eller også deres sygelighed.

I den sammenhæng omfatter aldersdimensionen den kalendermæssige alder, den funktionale alder og rollealderen.
Ved kalenderalder forstår man den kronologiske alder, dvs. den alder, der står på ens pas. Med funktionsalderen forstår man ikke ældningen som en proces med et stadigt forøget antal mangler, men man lægger snarere vægten på en styrkelse af de funktionelle evner langt ind i den anden halvdel af livet. Disse funktionelle evner omfatter f.eks. bevidstheden om kvalitet og ansvar, dømmekraften og den sociale kompetence, der øges med stigende alder. Rollealderen hænger sammen med en vurdering, der er tilpasset kravene i de klassiske aldersstereotyper. Selv om man almindeligvis sætter ung lig med uerfaren og gammel med præstationssvækket, får disse alderstrin en anden betydning i sammenhæng med de sociale roller: Mens en 40-årig centerforward bliver anset for at være gammel, så regner man en 40-årig fodboldtræner for ung.

Med den funktionelle sundhed eller sygelighed menes menneskets sejhed og ydeevne. Denne dimension har grundlæggende betydning for ressourcemedicin. Den funktionelle sundhed henholdsvis sygelighed giver sig til kende gennem evnen til at tilpasse sig, hvad der kun findes hos biologiske systemer.

Begrebets historie
Begrebet livskraft var meget populært i den første tid, efter at det netop var taget i brug, og det blev ofte brugt temmelig uklart, som et vidt udbredt stedfortræderbegreb for legemlige processer, man ikke forstod. Sprogligt og indholdsmæssigt stod vitalistiske udtryk som principium vitalis, forces radicales, forces agissantes eller agens vitalis tæt på sentient principle (Robert Whytt), vital power (John Hunter), Lebenskraft (Friedrich Casimir Medicus) eller vis essentialis (Caspar Friedrich Wolff). I nyere tid tales der med forskellig forståelse om livskraft eller livsenergi i store dele af den alternative medicin inklusive homøopatien.

Forestillingen om en livskraft blev beskrevet udførligt som en grundopfattelse af sundhed og sygdom hos Christoph Wilhelm Hufeland i slutningen af det 18. og begyndelsen af det 19. århundrede. Hufeland optog elementer fra Georg Ernst Stahls "animisme" eller psychodynamisme, fra vitalismen hos Théophile de Bordeu og Paul-Joseph Barthez og fra Albrecht von Hallers irritabilitetsteori. Derimod udgrænsede han sig udtrykkeligt fra brownianismen.

Hufeland forestillede sig en almen livskraft som grundårsag til alle livsprocesser og som organismens selvopholdelsesprincip med yderligere delkræfter:
 en opretholdende kraft,
 en gendannende og nydannende kraft,
 en særlig livskraft i blodet,
 en nervekraft,
 en kraft, der lå bag om legemets generelle påvirkelighed, og
 en kraft, der lå bag om legemets specifikke påvirkelighed.

Sygdom skulle være en indskrænkning af livskraften eller livskræfterne på grund af sygdomsfremkaldende påvirkninger. De synlige tegn på sygdommen skulle være livskraftens helingsreaktioner overfor disse sygdomspåvirkninger. Naturens helbredende kraft (vis medicatrix naturae) og livskraften skulle ligne hinanden i deres væsen, selv om de ikke var identiske. Enhver af lægens terapeutiske indgreb ligesom patientens selvbehandling skulle understøtte den individuelle livskraft. I det hele taget skulle den lægelige behandling orientere sig efter princippet om contraria contrariis (= "modsætningernes modsætning"). I den sammenhæng anbefalede Hufeland udover en forsigtig brug af medikamenter også overholdelse af diætiske regler og fysiske terapier (f.eks. brug af vand).

Livskraft i homøopatien
Samuel Hahnemann forholdt sig i sit sene værk om homøopati til Hufelands grundteser, men nåede frem til andre, terapeutiske konsekvenser. Den "Verstimmung der Lebenskraft" (= "livskraftens uoplagthed"), som han beskrev i de senere oplag af Organon kan ikke anses for at være afgørende for homøopatien, men må snarere ses som et forsøg på at erklære det homøopatiske lighedprincip for "videnskabeligt" ifølge datidens normer.
I den klassiske homøopati spiller livskraften dog endnu i dag en central rolle. Ifølge den klassiske homøopati kan helbredelse ikke opnås via et homøopatisk lægemiddel, men kun ved korrigering af livskraften. Lægmidlet med en virkning, som svarer til sygdommens symptomer, skal få livskraften, der er usynlig, og som kun kan kendes på sine virkninger, til atter at flyde i ordnede baner.

Livskraft i land- og skovbrug
Caspar Friedrich Wolff undersøgte grundlæggende de faktorer, som påvirkede livskraften husdyr og dyrkede planter. Inden for jordbrugsfagene blev fprøvning af spiringsevne og pasning af sædekorn allerede taget i brug i det 18. århundrede, og reglerne blev fastlagt og videreudviklet intenationalt af ISTA. Efter indførelsen af krydsningsavl i plante- og dyreavlen er afprøvningen af afkommets vitalitet obligatorisk for selektering af rene linjer og fremavl af succesrige krydsninger.

Se også
 Plantefysiologi
 Vitalisme
 Jod-jod-kalium, en testmetode
 Orgon ifølge Wilhelm Reich
 Montpellierskolen

Litteratur
 Wolfgang Eckart: Geschichte der Medizin. Springer Verlag Berlin, Heidelberg 1990.
 H. Haas: Ursprung, Geschichte und Idee der Arzneimittelkunde. B.I. Wissenschaftsverlag, Mannheim, Band 1, 1981

Noter

Medicin
Homøopati
Biologi

Livskraft


Hâl değişimi, bir maddenin moleküller arası potansiyel enerjisinin ısı alarak ya da vererek değişmesi sonucu meydana gelen olay.

Madde, genel olarak 4 hâldedir:
 Katı Madde
 Sıvı
 Gaz
 Plazma

Bunun dışında, madde farklı hâllerde de bulunabilir. Bu farklı hâlleriyle birlikte madde evrende (alt dallanmalarıyla birlikte) 20 farklı hâlde bulunabilir. Ancak maddenin bu hâlleri doğal olarak bulunamaz. Deney ortamında denenebilir veya uzaydaki varlığı saptanabilir.

Maddeler ısı etkisi ile hâl değiştirebilirler. Su yeterince soğuduğunda donar, buz hâlini alır. Buz suyun katı hâlidir. Çeşmeden akan su, dereler, göller ve denizler suyun sıvı hâline örnektir. Kaynamakta olan çaydanlıktaki sudan çıkan su buharı ise suyun gaz hâlidir. Dondurma ve çikolata sıcağın etkisi ile erimeye başlar.

Maddeler hâl değişimi sırasında çevreden ısı alır ya da çevreye ısı verirler. Çevreden ısı alarak katı hâlden sıvı hâle geçmeye erime, sıvı hâlden gaz hâle geçmeye ise buharlaşma adı verilir.

Çevreye ısı vererek gaz hâlden sıvı hâle geçmeye yoğunlaşma, sıvı hâlden katı hâle geçmeye ise donma adı verilir.

Gaz hâldeki su buharının ani sıcaklık değişiminin etkisiyle çevresine ısı verip sıvı hâle geçmeden direkt katı hâle geçmesine kırağılaşma, katı hâldeki maddenin ise çevreden ısı alıp sıvı hâle geçmeden direkt gaz hâle geçmesine de süblimleşme denir.

Erime ve donma
Katı maddenin ısı alarak sıvı hâle gelmesine erime denir. Erime ve donma birbirinin tersidir. Katı hâldeki çikolatayı ısı etkisi ile eritip kalıplara döktüğümüzde çikolata ısı kaybeder, donar ve tekrar katı hâle gelir.

Buharlaşma ve yoğunlaşma
Sıvı bir maddenin ısı etkisiyle gaz hâline gelmesine buharlaşma denir. Çaydanlıkta kaynayan sudan çıkan buhar suyun gaz hâline iyi bir örnektir. Gaz hâlindeki bir maddenin ısı kaybederek tekrar sıvı hâle gelmesine ise yoğunlaşma denir. Çaydanlıktan çıkan su buharına soğuk tencere kapağını tuttuğumuzda su buharı tencere buharında ısı kaybeder ve su damlacıkları oluşur.

Buharlaşma ve kaynama ilişkisi
Buharlaşma her sıcaklıkta ve sıvının sadece yüzeyinde gerçekleşen bir hâl değişimi olayıdır. Buharlaşma hızı sıcaklığa bağlı olduğundan sıcaklık arttıkça buharlaşma hızı da artar. Buharlaşmanın en yoğun ve hızlı gerçekleştiği anda ise kaynama başlar. Kaynama sadece belirli sıcaklıklarda, sıvının iç basıncı, dış basınca eşitlendiğinde başlar ve sıvının her tarafında gözlemlenir.

İyonizasyon ve Deiyonizasyon

Gaz maddenin ısı alarak plazma hâle geçmesine iyonizasyon denir.

Deiyonizasyon ise plazma ısı vererek gaz hâle geçmesine denir.

Doğada su döngüsünün sebepleri
Yeryüzündeki sular yerle gök arasında durmadan devam eden bir döngü içindedir. Bunun nedeni suyun hâlden hâle geçmesidir. Güneşin etkisiyle buharlaşan su gökyüzünde bulutları oluşturur. Bulutlar çok küçük su damlacıklarından oluşur. Soğuk bir hava tabakasına rastlayınca ısı kaybettikleri için bulutlardan yoğunlaşma çoğalır. Yoğunlaşmayla ağırlaşan su damlacıkları yeryüzüne doğru düşmeye başlar. Buna yağmur denir. Bazen soğuk hava tabakası buluttaki su damlacıklarını doldurur. Bu durum kar yağmasına neden olur. Dolu ise yağmur damlalarının daha soğuk bir hava tabakasına rastlayarak donması sonucu oluşur. Yeryüzüne yağışlarla tekrar dönen su yine Güneş'in etkisiyle buharlaşarak gökyüzüne yükselir. Böylece yeryüzündeki su, dengesi sürekli olarak korunmuş olur.

Hâl değişimi


මංගමුනි ගාමිණී සිල්වා (උපත 1960 දෙසැම්බර් 19) යනු ශ්‍රී ලාංකික පළමු පෙළ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෙක් සහ ටෙස්ට් ක්‍රිකට් විනිසුරුවෙකි.

සිල්වා කොළඹ ඉපදිලා පොලිස් නිළධාරියකු විය. ඔහු 1995/96 සරවනමුත්තු කුසලානයේදී පොලිස් ක්‍රීඩා සමාජය වෙනුවෙන් පළමු පෙළ ක්‍රිකට් තරග 12ක් ක්‍රීඩා කළේය. තුන් ඉරියව් ක්‍රීඩකයෙකු වන ඔහු දකුණත් පිතිකරුවෙකු ලෙස ඉනිම් 17කදී ලකුණු 341ක් ලබා ගත් අතර අර්ධ ශතක 2ක් ඇතුළුව සාමාන්‍ය 22.73ක් වන අතර 1996 ජනවාරි මාසයේදී නොන්ඩිස්ක්‍රිප්ට්ස් ක්‍රිකට් සමාජය ට එරෙහිව ලකුණු 73ක ඉහළම ලකුණු සංඛ්‍යාවට ලඟා විය  දකුණත් මධ්‍යම වේග පන්දු යවන්නෙකු වන ඔහු, 1995 දෙසැම්බර් මාසයේදී සෙබස්තියන් ක්‍රිකට් සහ මලල ක්‍රීඩා සමාජයට එරෙහිව හොඳම පන්දු යැවීම සමඟින් 30.25 සාමාන්‍යයකින් කඩුලු 8ක් දවා ගත්තේය.

ඔහු ශ්‍රී ලංකා දේශීය 1998/99 වාරයේ පළමු පෙළ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවේ නිත්‍ය විනිසුරුවරයෙකු බවට පත් වූ අතර, ශ්‍රී ලංකාව සහ දකුණු අප්‍රිකාව අතර 2000 වසරේ මහනුවරදී පැවති 2 වැනි ටෙස්ට් තරගයේ දී ප්‍රථම වරට ටෙස්ට් තරගයක විනිසුරුවරයෙකු ලෙස පෙනී සිටියේය. ඔහු පෙනී සිට ඇත්තේ තවත් ටෙස්ට් තරග දෙකකට පමණි - ශ්‍රී ලංකාව සහ බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් අතර 2001 මහනුවරදී පැවති 2 වැනි ටෙස්ට් තරගය, සහ 2005 දී බංග්ලාදේශය සහ සිම්බාබ්වේ අතර ඩකා හි පැවති 2 වැනි ටෙස්ට් තරගය.

ඔහු විශේෂඥ තෙවැනි විනිසුරුවරයෙකු ලෙස 2002 දී ICC හි ජාත්‍යන්තර විනිසුරුවරුන්ගේ සහ විනිසුරු මඩුල්ලට සම්බන්ධ වූ අතර, 2000 සහ 2009 අතර තවත් ටෙස්ට් තරග 8ක තෙවැනි විනිසුරුවරයා ලෙසද කටයුතු කර ඇත. ඔහු 1999 සහ 2009 අතර එක්දින ජාත්‍යන්තර තරඟ 21 ක් සහ විස්සයි 20 ජාත්‍යන්තර තරඟ 2 ක් ද විනිශ්චය කළේය, ඒවායින් බොහොමයක් ශ්‍රී ලංකාවේ ක්‍රීඩා කරන ලදී.

යොමු කිරීම්

1960 උපත්
ජීවමාන ජනයා

ගාමිණී සිල්වා


Biografia

Ela é conhecida por ser a terceira esposa de Vittorio Gassman, de quem ficou viúva em Junho de 2000 e com quem teve um filho, Jacopo, nascido em 26 de junho 1980, que se tornou  diretor.

Foi casada com o diretor Luciano Salce (com quem teve um filho, Emanuele, também ator e diretor), ela se casou com Gassman em Velletri em 6 de Dezembro de 1970.

Como ela mesma, ela apareceu nos documentários dedicados a ele Retrato de Vittorio Gassman (1979, para a televisão francesa) e De pai para filho ( 1982), este último criado e dirigido por Alessandro e Vittorio Gassman.

Atuou como atriz de cinema - fazendo sua estréia em Count Max ao lado de Alberto Sordi - entre 1957 e 1964.

Obras Teatrais
Ou César ou Ninguém, de Edmund Kean, com Vittorio Gassman, Carlo Hinterman, Angela Goodwin, Franco Giacobini, Leo Gavero, Cesare Gelli, Paola Gassman, Vittorio Di Prima, Diletta D'Andrea, dirigido por Gassman, estréia no Teatro la Pergola em Florença em 4 de dezembro 1975 .

Filmografia
Conde Max, dirigido por Giorgio Bianchi (1957)
O louco desejo, dirigido por Luciano Salce (1962)
As horas de amor, de Luciano Salce (1963)
Goal girls, dirigido por Mario Mattoli (1963)
Hércules desafia Sansão, dirigido por Pietro Francisci (1963)
Três noites de amor, episódio A esposa criança, dirigido por Franco Rossi (1964)

Notas

Links Externos

Intervista del 24-11-2000 a la Repubblica

Diletta D'Andrea


Slaget på Blore Heath, var et af de første store slag der blev udkæmpet under Rosekrigene i England.

Slaget fandt sted den 23. september 1459, på Blore Heath i Staffordshire, ca. fire kilometer øst for byen Market Drayton.

Slaget blev vundet af Huset York.

Baggrund

Efter Det 1. slag ved St. Albans i 1455 fortsatte en urolig fred i England. Forsøg på forsoning mellem husene Lancaster og York nød kun marginal succes. Imidlertid blev begge sider mere og mere varsomme over for hinanden, og i 1459 var de aktivt begyndt at rekruttere aktivt væbnede støtter. Dronning Margrete af Anjou fortsatte med at samle støtte til kong Henrik 6. blandt adelsmænd og omdelte et emblem af en sølvsvane til riddere og væbnere, der blev hvervet af hende personligt, mens den York-ledelsen under hertugen af York fandt bred anti-kongelig støtte på trods af den hårde straf for at gribe til våben mod kongen.

York-styrken, der var baseret på Middleham Castle i Yorkshire (ledet af jarlen af Salisbury), skulle sig til York-hovedhæren på Ludlow Castle i Shropshire. Da Salisbury marcherede sydvest gennem Midlands, beordrede dronningen Lord Audley at afskære dem.

Slagets gang
Audley valgte det ufrugtbare hedelandskab omkring Blore Heath til et bagholdsangreb. Om morgenen den 23. september 1459 indtog en styrke på omkring 10.000 mand en defensiv position bag en 'lang hæk' på den sydvestlige kant af Blore Heath, med ansigterne mod Newcastle-under-Lyme i nordøstlig retning, den retning, hvorfra Salisbury nærmede sig.

York-spejdere spottede Lancaster-bannere over toppen af en hæk og advarede straks Salisbury. Da de kom ud af skoven, indså den York- styrken på omkring 5.000 mand, at en meget større fjendtlig styrke ventede på deres ankomst. I stedet for at sprede eller trække sin hær tilbage, opstillede Salisbury straks sine tropper i kamporden lige uden for de Lancaster-bueskytternes rækkevidde. For at sikre sin højre flanke opstillede han vognene med forsyninger i en defensiv vognborg, en cirkulær formation for at dække mændene. Af frygt for et blodbad berettes det, at York-soldater skulle have kysset jorden under dem, da de antog, at dette ville være stedet, hvor de ville møde deres død.

De to hære blev adskilt med omkring 300 meter i det ufrugtbare hedelandskab. En bred bæk, som vandet strømmede hurtigt igennem og som havde stejl bredder, løb mellem dem. Bækken gjorde Audleys position tilsyneladende uigennemtrængelig.

Til at starte med søgte begge ledere uden held forhandling i et forsøg på at undgå blodsudgydelser. Ligesom mange slag i slutningen af Middelalderen begyndte slaget med en bueskytteduel mellem mellem begge hæres langbuer. På Blore Heath viste det sig ikke at være afgørende på grund af afstanden mellem de to sider.

Salisbury, der var klar over, at ethvert angreb over bækken ville være selvmord, anvendte list for at tilskynde fjenden til at angribe ham. Han trak en del af sit centrum lige langt nok tilbage til, at Lancaster-ledelsen anså, at den trak sig tilbage. Lancaster-tropperne iværksatte et kavaleriangreb. Efter at de var blevet udsatte, beordrede Salisbury sine mænd til at vende tilbage og fange Lancaster-soldaterne, mens de forsøgte at krydse bækken. Det er muligt, at ordren for dette Lancaster-angreb ikke blev givet af Audley, men det havde den virkning at skifte fordelen over i Salisburys favør. Angrebet resulterede i store tab for Lancaster-hæren.

Lancaster-tropperne trak sig tilbage og foretog derefter et andet angreb, muligvis i forsøg på at redde sårede. Dette andet angreb var mere vellykket, da det lykkedes mange Lancaster-soldater at krydse bække. Dette førte til en periode med intens kamp, hvor Audley selv blev dræbt, muligvis af Sir Roger Kynaston af Myddle og Hordley.

Jarlen af Salisbury, som kendte krigens kneb, strategier og politikker, vendte pludselig tilbage og stødte i et kort øjeblik på Lord Audley og hans ledende kaptajner, inden resten af hans hær kunne passere vandet. Kampen var ond og frygtelig. Jarlen, der ønskede at redde sit liv, og hans modstandere, der begærede hans ødelæggelse, kæmpede hårdt for at opnå deres mål, men til sidst kæmpede jarlens hær som mænd, der var desperate efter hjælp og undsætning, så ivrigt, at de dræbte Lord Audley og alle hans kaptajner og slog hele resten af hans folk på flugt...

Audleys død betød, at Lancaster-ledelsen tilfaldt den næstkommanderende, Lord Dudley, der beordrede et angreb til fods med omkring 4.000 mand. Da dette angreb også mislykkedes, sluttede omtrent 500 Lancaster-soldater sig til fjenden og begyndte at angribe deres egen side. På dette tidspunkt faldt al resterende Lancaster-modstand til jorden, og York-hæren skulle bare træde frem for at jage fjenden på flugt.

Jagten fortsatte gennem natten, hvor York-hæren forfulgte den flygtende fjende i flere kilometer gennem landskabet.

Mindst 2.000 Lancaster-soldater blev dræbt, mens York-hæren mistede næsten 1.000.

Efterspil
Salisbury var bekymret for, at Lancaster-forstærkninger var i nærheden og var ivrig efter at fortsætte sydpå mod Ludlow. Han slog lejr på en bjergskråning ved Market Drayton, der senere fik navnet Salisbury Hill.  Ifølge Gregory's Chronicle, fik Salisbury en lokal munk til at forblive på Blore Heath hele natten og med jævne mellemrum at affyre en kanon for at bedrage narre Lancaster-styrkerne i nærheden til at tro, at slaget stadig var i gang.

Audley er begravet i Darley Abbey i Derbyshire.

Minder

Audley's Cross blev rejst på Blore Heath efter slaget for at markere det sted, hvor Audley blev dræbt. Det blev erstattet af et stenkors i 1765.

Slaget blev mindet med en årlig reenactment i september på Blore Heath indtil 2009.

Referencer

Litteratur

 Anthony Goodman, The Wars of the Roses: Military Activity and English Society, 1452-97, Routledge & Kegan Paul, 1981.
 Ralph A. Griffiths, regeringstid af kong Henry VI, University of California Press, 1981.
 Edward Hall, The Union of The Noble and Illustre Famelies of Lancastre & Yorke, 1548.
 Michael Hicks, The Wars of the Roses, Yale University Press, 2010.
 The Blore Heath Heritage Group (BHHG).
 Trevor Royle, Lancaster Against York: The Roses of the Roses and the Foundation of Modern Britain, Palgrave Macmillan, 2008.
 A Global Chronology of Conflict: From the Ancient World to the Modern Middle East, Vol. II, red. Spencer C. Tucker, ABC-CLIO, 2010.
 Bertram Wolffe, Henry VI, St. Edmundsbury Press, 2001.
 John Gillingham, The Wars of the Roses: Peace and Conflict in Fifteenth Century England, Phoenix Press, 2001.

Eksterne henvisninger
 The Battle of Blore Heath 1459
 http://www.bloreheath.org

Blore Heath
Blore Heath, Slaget på
Blore Heath, Slaget på
Begivenheder i 1459

Slaget på Blore Heath


Ahtapot; yumuşak gövdeli, sekiz kollu, Octopoda takımında sınıflandırılan yumuşakçaların genel adı. Kabul görmüş 300 civarında türü bulunan ahtapotlar kalamarlar, mürekkep balıkları ve nautiloidler ile birlikte kafadan bacaklılar (Cephalopoda) sınıfında gruplandırılırlar. Diğer kafadan bacaklılar gibi ahtapot bilateral simetrik, iki gözlü ve tek gagalıdır. Ağzı kollarının ortasında yer alır. Çok hızlı şekil değiştirebilen yumuşak gövdesi sayesinde küçük deliklerden gövdesini sıkıştırarak geçebilir. Yüzerken sekiz kolu arkasından uzanır. Sifon hem solunum hem de su jeti fışkırtmak vasıtasıyla hareket için kullanılır. Karmaşık bir sinir sistemine ve mükemmel bir görme duyusuna sahip olan ahtapotlar omurgasızlar içerisinde en zeki ve davranışsal olarak en büyük farklılıkları gösteren hayvanlar arasındadırlar.

Ahtapotlar aralarında mercan resiflerinin, pelajik bölgenin ve deniz yatağının da bulunduğu okyanusun farklı katmanlarında yaşarlar. Bazıları gelgit bölgesinde görülürken diğerleri abisal bölgede bulunur. Türlerin çoğu hızlı büyür, erginliğe erken girer ve kısa yaşamlıdır. Çiftleşme sırasında erkek özel olarak adaptasyon geçirmiş bir kolu yardımıyla dişinin manto boşluğuna bir demet sperm gönderir. Çiftleşmeden sonra hücre yaşlanması geçiren erkek ahtapot ölür. Dişi ahtapot döllenmiş yumurtaları bir kovuğa bıraktıktan sonra yumurtalar çatlayana kadar bekler ve sonrasında o da ölür.

Kendilerini avcılara karşı koruma stratejileri arasında mürekkep fışkırtma, kamuflaj kullanımı ve tehditkâr davranışlar, su içinde çok hızlı hareket edebilme ve saklanma yetenekleri sayılabilir. Tüm ahtapotlar zehirlidir ama yalnızca mavi halkalı ahtapotlar insan için ölümcül zehir taşırlar.

Ahtapotlar mitolojide ve folklorda deniz canavarları olarak tasvir edilmiştir. İskandinav mitolojisinde Kraken, Aynu folklorunda Akkorokamui ve hatta Antik Yunanistan'da Gorgonlar bu tasvirlere örnek olarak gösterilebilir. Victor Hugo'nun Deniz İşçileri romanında bir ahtapotla olan çarpışma sahnesi Ian Fleming'in Ahtapot eseri gibi başka eserlere de esin kaynağı olmuştur. Ahtapotlara Japon erotik sanatı shungada da rastlanır. Özellikle Akdeniz ve Asya'da olmak üzere dünyanın çoğu yerinde ahtapot eti yenmektedir.

Etimoloji
Bilimsel cins adı Yeni Latince octopus, Grekçe ὀκτώπους, ya da Grekçe "sekiz" anlamına gelen ὀκτώ ve "ayak" anlamına gelen πούς sözcüklerinin bileşiminden gelmektedir; Trallesli Aleksandr bu sözcüğü ahtapot için kullanmıştır. Türkçeye "ahtapot" sözcüğü Yunanca οχτοπόδιον sözcüğünden geçmiştir ve yazılı olarak ilk geçtiği kaynak Evliyâ Çelebi'nin Seyahatnâmesidir.

Taksonomi ve evrim

Octopoda bilimsel adı ilk olarak 1818'de, ahtapotlar takımı için William Elford Leach tarafından kullanılmıştır. Leach, 1817'de aynı takımın sınıflandırmasında Octopoida adını kullanmıştı. Yaklaşık 300 bilinen türü barındıran takım, tarihsel olarak Incirrata ve Cirrina olmak üzere iki alt takıma ayrılmaktaydı. Incirrata alt takımında yer alan türlerin çoğunda Cirrina takımında görülen çift yüzgeçler ve siller yoktu. Ayrıca Incirrata üyelerinin iç kabukları ya hiç yoktur ya da bir çift stile şeklindeydi. Ancak Cirrina günümüzde, en temel seviyedeki türler olarak kabul edildiğinden ayrı bir klad olarak düşünülmemektedir.

 Takım Octopoda
 Cins †Keuppia (incertae sedis)
 Cins †Palaeoctopus (incertae sedis)
 Cins †Paleocirroteuthis (incertae sedis)
 Cins †Pohlsepia (incertae sedis)
 Cins †Proteroctopus (incertae sedis)
 Cins †Styletoctopus (incertae sedis)
 Alt takım Cirrina - Yüzgeçli derin deniz ahtapotları
 Familya Opisthoteuthidae
 Familya Cirroctopodidae
 Familya Cirroteuthidae
 Familya Stauroteuthidae
 Alt takım Incirrata
 Üst familya Octopodoidea
 Familya Amphitretidae
 Familya Bathypolypodidae
 Familya Eledonidae
 Familya Enteroctopodidae
 Familya Megaleledonidae
 Familya Octopodidae
 Üst familya Argonautoidea
 Familya Alloposidae - yedi kollu ahtapot
 Familya Argonautidae - argonotlar
 Familya Ocythoidae
 Familya Tremoctopodidae - battaniye ahtapotu

Fosil tarihçesi ve filojeni

Kafadan bacaklılar 500 milyon yıldır varlığını sürdürürken ahtapotun ataları ise 300 milyon yıl önce Karbonifer dönemine, denizlerde yaşamaktaydı. Bilinen en eski ahtapot fosili, günümüzden 296 milyon yıl önce yaşamış olan Pohlsepiaya aittir. Bu fosilde sekiz kol, iki göz ve muhtemelen bir mürekkep kesesi izleri tespit edilmiştir. Ahtapotlar çoğunlukla yumuşak doku içerdikleri için fosil kayıtları göreceli olarak nadirdir. Ahtapotlar, kalamarlar ve mürekkep balıkları; Coleoidea kladında yer alırlar. "Yumuşak gövdeli" kafadan bacaklılar olarak bilinen bu alt sınıf üyelerinin çoğu, kabuklular ile nautiloidler ile soyu tükenmiş Ammonoidea alt sınıfı üyeleri gibi kafadan bacaklıların aksine dış kabuklara sahip değildir. Ahtapotlar, kendi Coleoidea alt sınıfındaki diğer hayvanlar gibi sekiz kolludur, ancak diğer üyelerde görülen ve tentakül olarak bilinen diğer kollarından daha ince ve uzun olan ve yalnızca uçlarında vantuzları olan tentakül olarak adlandırılmış özelleşmiş beslenme kolları yoktur. Vampyroteuthis cinsinin de tentakülleri yoktur, ancak algısal uzantıları vardır.

Aşağıdaki kladogramlar 2018 yılında Sanchez vd. tarafından 2018 yılında mitokondri ve nükleer DNA işaret dizileri temel alınan moleküler filojeni baz alınarak oluşturulmuştur.
Kladogram 1

Ahtapotların moleküler analizi Cirrina (Cirromorphida) alt takımının ve Argonautoidea üst familyasının parafiletik olduğunu ve ayrıldıklarını gösterir; bu isimler kladogramda soru işareti ve italiklerle gösterilmiştir.
Kladogram 2

RNA düzeltme
Ahtapotlar ve diğer koleoid kafadan bacaklılar diğer tüm organizmalardan çok daha fazla RNA düzeltme kapasitesine sahiptir. RNA düzeltmesi, RNA moleküllerinin primer transkriptlerinin nükleik asid sekanslarında değişiklikleri içerir. Düzeltme sinir sisteminde odaklanmıştır; nöral uyarılabilirlik ve nöral morfoloji ile ilgili proteinler üzerinde gerçekleşir. Koleoidlerin beyninde RNA transkriptlerinin %60'ından fazlasının düzeltme ile yeniden kodlanır. İnsanda ve meyve sineğinde bu oran %1'i aşmaz. Koleoidler düzeltme için büyük çift sarmallı RNA yapılarına ihtiyaç duyan ADAR enzimlerinden yararlanırlar. Hem bu büyük yapılar hem de düzeltme bölgeleri koleoidlerin genomunda saklanır ve bunların mutasyon oranları oldukça düşüktür. Dolayısıyla daha büyük bir traskriptom esnekliğinin bedeli çok daha yavaş bir genom evrimi olmuştur. Koleoidler dışındaki kafadan bacaklılarda ve diğer yumuşakçalarda bu kadar yüksek oranda RNA düzeltme görülmez.

Anatomi ve fizyoloji

Boyutlar

Kuzey Pasifik dev ahtapotu (Enteroctopus dofleini) sıklıkla bilinen en büyük ahtapot türü olarak gösterilmektedir. Erişkinler genellikle 15 kg civarında bir ağırlığa ve 4,3 m uzunluğunda bir kol açıklığına sahiptirler. Bu türün bilimsel olarak kaydedilmiş en büyük örneği 71 kg ağırlığındaydı. Daha da büyük örneklerine rastlandığı iddia edilmiştir: 272 kg ağırlığında ve 9 m kol açıklığına sahip bir örnek kaydedilmiştir.
Bulunan bir yedi kollu ahtapot, Haliphron atlanticus ölüsü 61 kg ağırlığındaydı ve yaşarken 75 kg ağırlığında olduğu tahmin edilmiştir.
En küçük türü olarak kabul edilen Octopus wolfi ise yaklaşık 2,5 cm boyundadır ve ağırlığı 1 g'dan azdır.

Harici özellikler
Ahtapot sırt-karın ekseni boyunca bilateral simetriktir; kafası ve ayakları uzun gövdesinin bir tarafındadır ve hayvanın önünü oluştururlar. Ağzı ve beyni de kafasındadır. Bacaklar bir dizi esnek ve kavrama yeteneğine sahip organlara evrimleşmiştir. Kol olarak bilinen bacaklar ağzı çevreler ve birbirleriyle perde gibi bir yapıyla bağlıdırlar. Kollar bulundukları yere ve konum sıralarına göre adlandırılırlar (L1, R1, L2, R2 gibi) ve dört çift olarak değerlendirilirler. İki arka kol genellikle deniz tabanında yürümek için kullanılırken, diğer altı kol yiyecek aramak için kullanılır; bu yüzden bazı biyologlar ahtapotları altı "kollu" ve iki "bacaklı" olarak tanımlamaktadır. Bombeli ve içi boşluklu manto kafanın arkasına kaynaşmıştır ve viseral kambur olarak bilinir; yaşamsal organların çoğu mantonun içindedir. Manto boşluğu kaslı cidarlara sahiptir ve solungaçları barındırır; dışarıya bir kanal ya da sifon ile bağlıdır. Ahtapotun kollarının altında yer alan ağzında keskin ve sert bir gaga bulunur.

Deri muköz hücreler ve duyusal hücrelerden ibaret ince bir dış epidermis ile çoğu kollajen lifler ve renk değişikliğine izin veren çeşitli hücrelerden ibaret bağ doku dermisten oluşur. Gövdenin çoğu uzamaya, kasılmaya ve bükülmeye izin veren yumuşak dokudan ibarettir. Ahtapot çok dar boşluklardan bile geçebilir; en büyük türleri bile 2,5 cm çapında deliklerden geçebilir. İskelet desteği olmaması nedeniyle kollar kassal hidrostat olarak görev yapar ve merkezî eksenel bir sinirin çevresinde yer alan boylamasına, enine ve dairesel kaslar içerir. Kollar uzanıp kasılabilir, sola ya da sağa bükülebilir, herhangi bir yöne herhangi bir yerinden bükülebilir ya da sertleşebilir.

Kolların iç yüzleri dairesel, yapışkan vantuzlarla kaplıdır. Vantuzlar ahtapotun bir yere tutunmasına ve nesneleri kullanmasına olanak verir. Her bir vantuz genellikle dairesel ve kase biçimindedir. Vantuzlar infundibulum adı verilen dış kısımda yüzeysel bir boşluk ile asetabulum adı verilen merkezi oyuk boşluktan ibarettirler. Bu iki bölüm de koruyucu kitin epidermis ile kaplı sıkı kaslardan oluşur. Vantuz bir yüzeye tutunduğunda bu iki yapı arasındaki açıklık kapanır. İnfundibulum yapışmayı sağlarken asetabulum serbest konumdadır ve kasların kasılmasıyla tutunma ve ayrılma sağlanır.

Ahtapotun gözleri büyüktür ve kafasının üstünde yer alır. Yapı olarak balıkların gözüne benzer ve kranyuma kaynaşmış kıkırdak bir kapsül içindedir. Kornea saydam bir epidermal katmandan oluşmuştur. Yarık şeklindeki göz bebeği iriste bir delik oluşturur ve hemen arkasında yer alır. Göz merceği göz bebeğinin arkasında asılıdır ve gözün arka çeperi ışığa duyarlı retina hücreleri ile kaplıdır. Göz bebeğinin büyüklüğü değişebilir ve parlak ışıklı ortamlarda bir retina pigmenti gelen ışığa karşı koruma sağlar.

Bazı türlerin vücut şekilleri tipik ahtapot şeklinden farklılık gösterir. Cirrina alt takımının üyeleri tıknaz jelatinimsi bir gövdeye sahiptir ve kollarını bağlayan perde kol uçlarına kadar uzanır. Gözlerinin üzerinde bulunan iki büyük yüzgeç bir iç kabuk vasıtasıyla desteklenir. Kolların altında sirüs adı verilen etli uzantılar vardır. Gözleri çok gelişmiştir.

Dolaşım sistemi
Ahtapotlar kapalı dolaşım sistemine sahiptirler yani kan damarlar içinde kalır. Üç kalpleri vardır: vücutta kanın dolaşmasını sağlayan sistemik kalp ve her iki solungaçtan kanın geçmesini sağlayan iki solungaç kalbi. Hayvan yüzerken sistemik kalp etkin olmadığı için çabuk yorulur ve sürünerek ilerlemeyi yeğler.
Ahtapot kanı oksijeni taşımak için bakır içeren hemosiyanin proteinini içinde barındırır. Bu protein kanın çok yüksek viskoziteye sahip olmasına neden olur ve vücutta kanın dolaşabilmesi için yüksek basınca gerekir. Ahtapotların kan basıncı 75 mmHg'ı aşabilir. Düşük oksijen düzeyinin olduğu soğuk ortamlarda hemosiyanin oksijeni aktarmak için hemoglobinden daha etkilidir. Hemosiyanin kan hücreleri içinde taşınmak yerine kan plazması içinde çözünüktür ve dolayısıyla da kan mavi renk alır.

Sistemik kalp kasılabilen kaslı çeperlere sahiptir ve bir karıncık ile iki kulakçıktan oluşur. Kan damar sistemi atardamarlar, kılcal damarlar ve toplardamarlardan oluşur ve damarların içi diğer omurgasızlardan farklı olmak üzere hücresel endotelyum ile kaplıdır. Kan aortlardan geçerek kılcal damarlardan dolaşarak ana toplardamarlara gelir, buradan ikincil kalpler yardımıyla kan solungaçlardan geçerek ana kalbe geri döner. Toplardamar sisteminin çoğunun kasılabilir olması kan akışına yardımcı olur.

Solunum

Bir açıklıktan manto boşluğuna su çekme, suyu solungaçlardan geçirme ve sifon yoluyla suyu dışarı fışkırtma ahtapotların solunum sürecini oluşturur. Manto çeperini oluşturan radyal kasların kasılmasıyla su içeri alınır ve güçlü dairesel kaslar kasıldığında kapakçıklar kapanarak suyun sifondan dışarı fışkırması sağlanır. Geniş bağ doku örgüsü solunum kaslarını destekler ve solunum haznesinin genişlemesine olanak sağlar. Solungaçların lamel yapısı 20⁰C suda %65 kadar yüksek oranda oksijen alımını sağlar. Solungaçlardan geçen su akışı ahtapotun hareketi ile bağlantılıdır. Sifonundan fışkırttığı su sayesinde ahtapot ileriye doğru hareket eder.

Ahtapotun ince derisi de ek olarak oksijen emiliminde bulunur. Hareketsiz durumda ahtapotun oksijen emiliminin %41'i deri yoluyla gerçekleşir. Yüzerken solungaçlardan daha fazla su geçtiği için deri yolu ile oksijen emilimi %33 düzeyindedir. Beslenme sonrası dinlenirken ise deri yolu ile oksijen alımı %3'e kadar düşer.

Sindirim ve boşaltım
Ahtapotun sindirim sistemi ağız, yutak, radula ve tükürük bezlerinden ibaret bukkal kütle ile başlar. Radula kitinden oluşmuş üzeri sivri dikenlerle kaplı dil benzeri bir organdır. Parçalanan besin radulanın yanı sıra yemek borusunun yan çeperlerinin iki yanal uzantısı yardımıyla yemek borusu içine itilir. Besin buradan manto boşluğunun tavanına çok sayıda membran ile asılı duran sindirim organlarına iletilir. Sindirim organları besinin sindirilmeden önce biriktirildiği kursak, besinin parçalandığı mide, parçalanmış besinin sıvı ve katı parçacıklar olarak ayrıldığı ve emilimde önemli bir rol oynayan çekum, karaciğer hücrelerinin çözülerek sıvılarla birleşip "kahverengi nesneler" hâline geldiği hepatopankreas ve biriken atıkların salgılar yardımıyla fekal liflere dönüştüğü ve rektum yardımıyla sifon yoluyla dışarı atıldığı bağırsaklarlardan oluşur.

Osmoregülasyon sırasında solungaç kalplerinin perikardına sıvı eklenir. Ahtapotların solungaç kalpleri ile ilişkili iki nefridyumu vardır. Bu iki nefridyum ve kanalları perikardiyal boşluklarla manto boşluğunu birbirine bağlar. Ana toplardamarlar solungaç kalplerine ulaşmadan önce ince çeperli nefridyum ile doğrudan temas hâlinde olan iki böbrek benzeri uzantı olarak genişler. İdrar önce perikardiyal boşlukta oluşur, asıl olarak amonyak boşaltımı ve böbrek benzeri uzantıların seçici emilimi ile değişikliğe uğrar ve bağlantılı olan kanallardan ve nefridiyopordan geçerek manto boşluğuna ulaşır.

Sinir sistemi ve duyular
Ahtapot ve mürekkep balığı tüm yumuşakçalar içinde en yüksek beyin-vücut kütle oranına sahiptir ve hatta bu oran bazı omurgalılardan bile yüksektir. Ahtapotların oldukça karmaşık sinir sisteminin bir kısmı kıkırdaklı bir kapsül içinde yer alan beynindedir. Ahtapotun nöronlarının üçte ikisi kollarındaki sinir liflerinde bulunur. Ahtapotların kolları beyinden hiçbir uyarı gelmeden bile karmaşık refleks hareket etme yetisine sahiptir. Omurgalıların aksine ahtapotların karmaşık motor becerileri vücutlarının somatotopik haritası yoluyla beyin tarafından düzenlenmemekte, büyük beyinli omurgasızlara özgü somatotopik olmayan bir sistemle idare edilmektedir.

Diğer kafadan bacaklılar gibi ahtapotlar da ışığın polarizasyonunu ayırt edebilmektedir. Renkleri ayırt edebilme ise türden türe farklılık gösterir; örneğin O. aegina türü renkleri ayırt edebilirken O. vulgaris ayırt edemez. Araştırmacılar, ahtapotların gözlerinden gelen ışık bilgisinin yanı sıra derilerinde bulunan opsinlerin de ışığın farklı dalga boylarını ayırt edebilmeye yardımcı olduğunu ve bu şekilde kamuflaj için gereken renkleri seçtiklerine inanmaktadır. Diğer araştırmacıların hipotezleri ise tek renkli görüşün renkli görüşe dönmesi için gözlerinde tek bir fotoreseptör proteine sahip türlerin bu protein yardımıyla optik bozulmayı kullandığı yönündedir ancak bu şekilde görüntü kalitesi bozulmaktadır. Bu hipotez U, W ya da dambıl şeklinde gözbebekleri ile çok renkli eşleşme nümayişlerinin gerekliliğini açıklayabilir.

Ahtapotların beynine bağlı ve içinde mineralize kütle ile duyarlı kıllar barındıran kese şeklinde yapılar olan ve statokist adı verilen iki özelleşmiş organ ahtapotların gövdelerinin oryantasyonunu hissetmelerini sağlar. Statokistler gövdenin yerçekimine göre olan konum bilgisini sağlar ve açısal ivmeyi algılamaya yarar. Otonom bir refleksle ahtapotun gözbebekleri her zaman yatay konumdadır. Ahtapotlar statokist yardımıyla sesleri de duyabilirler. Bayağı ahtapot 400 Hz ila 1000 Hz arasındaki sesleri duyar ancak en iyi duyma 600 Hz frekanslı seslerdedir.

Ahtapotların dokunma duyuları da mükemmeldir. Vantuzlarında bulunan kemoreseptörler sayesinde dokundukları nesnelerin tadını da algılayabilirler. Bu kemoreseptörler ahtapot derisini ayırt edebildiği için kolları birbirine dolaşmaz ve vantuzlar kollarına yapışmaz.

Ahtapot kollarının uzanmış olup olmadığını kollarında bulunan gerilim algılayıcıları yardımıyla hisseder ancak bu algılayıcılar ahtapot beyninin gövde ve kolların konumlarını belirleyebilmesi için yeterli değildir. Bunun sonucunda ahtapotlar stereognoziden mahrumdurlar; yani dokundukları nesnelerin biçimlerini anlayabilmek için bir zihinsel imge oluşturamazlar. Kısmi doku farklılıklarını ayırt edebilseler de bu bilgilerden bütün bir imge ortaya çıkaramazlar. Kolların nörolojik anatomisi ahtapotun hareketlerinin detaylı etkilerini öğrenmesi konusunda büyük zorluklarla karşı karşıya olduğunu gösterir. İçalgısı çok zayıftır ve tam olarak hangi hareketleri yaptığını ancak kollarını gözlemleyerek bilebilmektedir.

Mürekkep kesesi
Ahtapotların mürekkep kesesi sindirim bezinin altında bulunur. Keseye bağlı bir bezin oluşturduğu mürekkep kesede biriktirilir. Kesenin sifona yakın olması sayesinde ahtapot mürekkebi dışarıya su yardımıyla fışkırtır. Mürekkep sifondan fışkırtılmadan önce geçtiği bezler sayesinde sümüksü sıvıyla birleşerek yoğun bir hâle gelir ve ahtapotun bir avcıdan kaçmasını sağlayacak kıvama ulaşır. Mürekkebin asıl pigmenti melanindir, bu nedenle siyah renklidir. Cirrina alt takımında sınıflandırılan ahtapotların mürekkep keseleri yoktur.

Yaşam döngüsü

Üreme

Ahtapotlar ayrı eşeylidir ve sölom ile bağlantılı tek bir gonada sahiptir. Erkeklerde testis ile dişilerde yumurtalık gonda boşluğuna doğru genişleyerek gametleri buraya bırakır. Gonad boşluğu ise manto boşluğuna bir kanal ile gonopordan bağlıdır. Ahtapotların olgunlaşması, yaşlanması ve gamet üretimini tetiklemesi optik bir bezin ürettiği hormonlar yoluyla sağlanır. Hormon salgılaması ise üreme zamanlaması ile yaşam süresini kontrol eden sıcaklık, ışık ve beslenme gibi çevresel koşullar ile tetiklenir.

Ahtapotların üremesi sırasında erkek ahtapot hektokotil adı verilen özelleşmiş bir kolu yardımıyla spermatoforları kafadan bacaklı penisi diyebileceğimiz üreme organından alarak dişinin manto boşluğuna yerleştirir. Bentik ahtapotlarda hektokotil genellikle ucunda kaşık şeklinde bir çöküntü olan ve vantuzları değişikliğe uğramış üçüncü sağ koldur. Türlerin çoğunda döllenme manto boşluğunda meydana gelir.

Ahtapotların üremesi çok az tür için incelenebilmiştir. Bu türlerden biri olan Kuzey Pasifik dev ahtapotunda özellikle erkeklerde olmak üzere deri dokusu ve renginde değişiklikler ile kur davranışı üreme sürecinde görülmektedir. Erkek üreme sırasında dişinin üstüne çıkabildiği gibi yanında da durabilmektedir. Erkeğin hektokotil yardımıyla dişinin manto boşluğunda bulunan spermatoforları dışarı çıkarıp kendi spermatoforlarını yerleştirdiği konusunda bazı görüşle rileri atılmıştır. Erkek hektokotil ile sperm kesesinden spermatoforları alır ve dişinin manto boşluğunda uygun yere yerleştirir. Bu şekilde yaklaşık bir metre uzunluğunda iki spermatofor yerleştirilir ve bazen spermatoforların boş olan uç kısımları dişinin manto boşluğundan dışarı çıkabilir. Karmaşık bir hidrolik yöntemle spermler spermatoforlardan ayrılır ve dişinin iç boşluğunda saklanır.

Çiftleşmeden yaklaşık kırk gün kadar sonra, dişi Kuzey Pasifik dev ahtapotu içinde 10.000 ila 70.000 arasında döllenmiş yumurta barındıran yumurta dizilerini bir kovuk içinde kayalara asar. Burada yumurtalar çatlayana kadar yaklaşık beş ay boyunca dişi ahtapot yumurtalara bekçilik yapar. Alaska açıklarında olduğu gibi daha soğuk sularda yumurtaların tamamen gelişmesi 10 ayı bulabilmektedir. Dişi yumurtaların havalanmasını ve temiz kalmasını sağlar. Bakılmadıkları takdirde yumurtaların çoğu çatlamaz. Bu süre boyunca dişi ahtapot beslenmez ve sonrasında da ölür. Üreme sonrası çok hızlı hücre yaşlanmasına maruz kalan erkek ahtapotlar da bir iki hafta içinde ölürler.

Yumurtaların besin içeren kısmı büyüktür. Hücre bölünmesi yüzeyseldir ve blastodisk uçta gelişir. Gastrulasyon sırasında blastodisk yumurta kesesi oluşturacak şekilde büyür. Blastodiskin sırt kısmı yukarıya doğru büyüyerek embriyoyu oluşturur. Embriyonun sırt kısmında solungaçlar, manto ve gözleri içeren kabuksu bir yapı oluşur. Kollar ve sifon ise blastodiskin karın kısmının bir parçası olarak gelişir. Kollar zamanla yukarıya doğru çıkarak sifon ve ağzın çevresinde bir halka oluştururlar. Embriyo geliştikçe yumurtanın besin içeren kısmı emilerek yok olur.

Ahtapotların çoğu yumurtadan paralarva olarak çıkar ve su sıcaklığı ile türe bağlı olarak haftalar ya da aylar boyunca plankton boyutlarında kalırlar. Kopepod ve arthropod larvaları ile diğer zooplanktonlarla beslenirler. Deniz tabanına yerleştikten sonra diğer yumuşakça larvalarının aksine belirgin bir başkalaşım geçirmeden doğrudan erişkin biçimlerine kavuşacak şekilde büyürler. Aralarında güney mavi halkalı ahtapotu, Karayipler mercan ahtapotu, Kaliforniya iki benekli ahtapotu, Eledone moschata gibi büyük yumurtalı bazı ahtapot türleri ile derin deniz ahtapotlarının paralarval dönemleri yoktur ve yumurtadan diğer bentik hayvanlar gibi erişkinlere benzer şekilde çıkarlar.

Argonot argoların dişisi ince, oluklu kâğıt benzeri bir kabuk salgılar ve yumurtalar içinde saklanır. Kendisi de bu kabuğun içinde kalan dişi kuluçkaya yatar ve derinliği ayarlamak iin bu kabuktan yararlanır. Erkek argonotun boyutları çok küçüktür ve kabuğu yoktur.

Yaşam süresi
Ahtapotların beklenen yaşam süresi görece kısadır ve bazı türleri yalnızca altı ay kadar yaşar. En büyük iki ahtapot türünden biri olan Kuzey Pasifik dev ahtapotu beş yıl kadar yaşayabilir. Ahtapotun yaşam süresi üremesi ile sınırlıdır: Erkekler çiftleşmeden sonra yalnızca birkaç aya yaşayabilirken dişiler yumurtalar çatladıktan kısa bir süre sonra ölür. Yaklaşık iki senelik ömrü boyunca defalarca üreyebilen Büyük Pasifik çizgili ahtapotu bir istisnadır. Ahtapotların üreme organları optik bezlerinin hormonal etkisi ile olgunlaşır ama bu etki sindirim bezlerinin etkenliğini kaybetmesine neden olduğundan ahtapotlar sonunda açlıktan ölürler. Yumurtlamadan sonra her iki optik bezin de deneysel olarak çıkarılması kuluçkalamadan vazgeçilmesine, beslenmenin tekrar başlamasına, büyümenin görülmesine ve yaşam süresinin uzamasına neden olmuştur.

Davranış ve ekoloji
Türlerin çoğu çiftleşme haricinde yalnız yaşar ancak bazı türler daha yoğun olarak görülürler ve bu türlerde sıklıkla haberleşme, eş savunma ve yuvadan çıkarma gibi çeşitli etkileşimler görülür. Bunun nedeni muhtemelen besin kaynaklarının fazlalığı ve yuvaların azlığıdır. Bununla beraber Büyük Pasifik çizgili ahtapotları, aynı yuvayı paylaşan 40 bireye varan gruplar halinde yaşarlar. Ahtapotlar genellikle kayalıklardaki oyuklarda yer edindikleri yuvalarında saklanırlar ancak bazı türleri kuma ya da çamura kendini gömme yolunu tercih eder. Ahtapotlar yaşadıkları alanı hemcinslerine karşı korumasalar da belirli bir bölgede yaşarlar ve zaman zaman besin aramak için yaşadıkları yerden ayrılırlar. Yuvalarına geri dönmek için yön bulma becerilerini kullanırlar. Göç ettikleri ise düşünülmemektedir.

Ahtapotlar yakaladıkları avlarını güvenli bir şekilde yiyebilmek için yuvalarına getirirler. Bazen yiyebildiklerinden çok fazla av yakaladıklarından yuvalarının çevresi ölü ve yenmemiş avlarıyla çevrelenmektedir. Balıklar, yengeçler, yumuşakçalar ve derisi dikenliler gibi başka canlılarla da yuvalarını paylaşabilirler. Bu canlılar ya leşçillik yapmak için yuvaya gelen canlılardır ya da ahtapotun avlarından hayatta kalabilmiş olanlardır.

Dağılım ve yaşam alanı

Ahtapotlar tüm denizlerde yaşar ve farklı deniz habitatlarında yaşayabilecek şekilde uyum sağlamışlardır. Yavru bayağı ahtapotlar sığ gelgit havuzlarında yaşarlar. Hawaii'de bulunan Octopus cyanea türü mercan kayalıklarında yaşarken argonotlar pelajik sularda süzülürler. Abdopus aculeatus çoğunlukla kıyıya yakın deniz çayırı yataklarında bulunur. Bazı ahtapot türleri okyanusun soğuk derinliklerine uyum sağlamıştır. Bathypolypus arcticus türü 1.000 m derinliklerde abisal ovalarda yaşarken Vulcanoctopus hydrothermalis 2.000 m derinliklerde, hidrotermal bacaların yanında bulunur. Cirrina alt takımında bulunan türler ise genellikle derin deniz habitatlarında yaşar. Tatlı suda yaşayan herhangi bir ahtapot türü bilinmemektedir.

Beslenme

Ahtapotların neredeyse tamamına yakını avcıdır. Deniz tabanında yaşayan ahtapotlar çoğunlukla kabuklular, deniz halkalı solucanları ile bazı deniz salyangozu ve deniz tarağı türleri ile beslenirken açık denizde yaşayan ahtapotlar genellikle karides, balık ve diğer kafadan bacaklılarla beslenir. Kuzey Pasifik dev ahtapotunun yedikleri arasında Clinocardium nuttallii gibi midye ve deniz tarakları ile yengeçler ve örümcek yengeçleri gibi kabuklular bulunur. Naticidae familyasından deniz salyangozları çok büyük oldukları için, deniz minareleri, Crassadoma cinsi deniz tarakları, kitonlar ve abalonlar ise kayalara çok sıkı tutundukları için tercih edilmezler.

Deniz dibinde yaşayan ahtapot genellikle kayalar arasında hareket ederken kaya aralıklarını kollarıyla araştırır. Hayvan su fışkırtarak hızla avının üzerine atılır, vantuzları ile tutunarak kollarıyla avını ağzına doğru getirir. Ahtapotlar genellikle yengeç gibi kabuklulara felç edici salyalarını enjekte ettikten sonra gagaları ile uzuvlarını ayırırlar. Kabuklu yumuşakçaların ya kabuklarını zorla ayırarak beslenirler ya da kabuklarında deldikleri bir delikten nörotoksin enjekte ederler. Önceleri bu deliğin radula ile delindiği düşünülmekteydi ancak delik delmenin tükürük salgılayan çıkıntıların ucundaki küçük dişçiklerle yapıldığı ve kabukların kalsiyum karbonat yapılarını çözmek için bir zehirli salyada bulunan bir enzimin kullanıldığı gösterilmiştir. Kabukta 0,6 mm. çapında bir delik açmak için O. vulgaris türü ahtapot yaklaşık üç saat uğraşır. Kabuk delindikten sonra nörotoksin avı anında öldürür, kasları gevşer ve ahtapot yumuşak dokulara kolaylıkla ulaşır. Kalın kabuklu yengeçler de bu şekilde yenebilir, yumuşak kabuklu yengeçler ise parçalanır.

Bazı ahtapot türlerinin ise farklı beslenme yöntemleri vardır. Grimpoteuthis cinsinin radulası ya çok küçüktür ya da yoktur bu nedenle avını bütün olarak yutarlar. Derin denizlerde yaşayan Stauroteuthis cinsi ahtapotlarda vantuzları kontrol eden bazı kas hücrelerinin yerine fotoforlar bulunur. Işık saçan fotoforların avları kandırarak ahtapotun ağzına yönlendirdiği düşünülmektedir. Bu cins ahtapotlar az sayıda bulunan biyolüminesant ahtapotlar arasında yer alır.

Hareket

Ahtapotlar çoğunlukla yavaş yavaş sürünerek hareket ederler kısmen de kafaları önde olacak şekilde yüzerler. Su püskürterek ileri doğru atılma, başı önde yüzme, normal yüzme ve sürünme sırasıyla en hızlıdan en yavaşa hareket etme yöntemleridir. Aceleleri olmadığında genellikle sert ya da yumuşak zeminler üzerinde sürünerek ilerler. Kollarının bazılarını ileri doğru uzatır, vantuzlarının bazıları ile yüzeylere tutunur, diğer kollarının itmesiyle birlikte kendini ileri doğru iterek sürünür. İlerledikçe arkada kalan ayakları öne gelerek ve vantuzları tutundukları yerden ayrılarak hareketine devam eder. Sürünme sırasında kalp atışları neredeyse iki kat hızlanır ve hayvan görece küçük bir hareketten sonra bile on ile on beş dakika kadar dinlenmek zorunda kalır.

Ahtapotların çoğu sifon yoluyla mantolarından dışarı püskürttükleri su jeti yardımıyla yüzerler. Bu hareketin ardında yatan fizik prensipi bir kanaldan suyun çıkması sırasında suya verilen ivmeyi oluşturan kuvvete zıt yönde tepki ile ahtapotun gövdesinin su içinde ilerlemesidir. Hareketin yönü sifonun oryantasyonuna bağlıdır. Yüzerken kafa önde sifon ise arkaya doğru yönelmiştir. Farklı bir yüzme yönteminde ise bazı türler sırt-karın ekseninde kendilerini düzleştirerek kollar çevrelerinde yayılmış olarak yüzerler. Suyun kaldırmasından daha çok yararlandıkları bu yöntemle normalden daha hızlı yüzebilirler. Su püskürterek fırlamayı tehlikeden kaçmak için kullanırlar ve bu yöntem fizyolojik olarak verimsiz bir yöntemdir çünkü manto içindeki basınç o kadar yükselir ki hayvanın kalbi durabilir ve kısmi olarak oksijen eksikliği yaşayabilir.

Cirrina alt takımında yer alan ahtapotlar su püskürtemezler ve yüzmek için yüzgeçlerini kullanırlar. Batmazlıkları nötrdür ve su içinde yüzgeçleri tam uzanmış konumda süzülürler. Ayrıca kolları ve kollarına bağlı ağ yapıyı kasarak ani hareketler yapabilirler. Bir başka hareket yöntemleri ise ağ yapılarındaki kasların simetrik olarak kaılıp gevşemesiyle peristaltik dalgalar ile yavaş yavaş hareket etmedir.

2005 yılında Adopus aculeatus ve Amphioctopus marginatus türlerinin iki ayakları üzerinde yürüdüğü ve deniz bitkilerinin hareketlerini taklit ettikleri bulunmuştur. Bu hareket yöntemi sayesinde ahtapotlar olası avcılardan tanınmadan uzaklaşabilirler. Bu davranışın incelenmesi sonucunda en arkadaki iki kola aslında ayak denebileceğini göstermiştir. Bazı ahtapot türleri gelgit havuzlarında kabukluları ya da kafadan bacaklıları avlarken ya da avcılardan kaçmak için kısa bir süreliğine de olsa su yüzeyine çıkabilirler. Amphioctopus marginatus türü ahtapot hindistan cevizi kabuklarını iki kolu ile kavrayıp taşırken diğer kolları gergin olarak yürüyerek hareket edebilmektedir.

Zekâ

Ahtapotların zekâsı yüksektir ancak zekâlarının ve öğrenme kapasitelerinin sınırları tam olarak tanımlanmamıştır. Labirent ve problem çözme deneyleri ahtapotların hafıza sistemlerinin hem kısa hem de uzun süreli bellek sahibi olduklarını kanıtlamıştır. Öğrenme eyleminin ergen ahtapotların davranışlarında ne değişiklik yaptığı ise tam olarak bilinmemektedir. Dişi ahtapotlar yumurtalar çatlayana kadar bekçilik yapmaktan başka bir bakım davranışında bulunmadığı için genç ahtapotlar ebeveynlerinden bir şey öğrenmezler.

Laboratuvarlarda yapılan deneylerde ahtapotlara farklı şekil ve desenleri kolaylıkla ayırt edebilmeleri öğretilebilmektedir. Gözlem yolu ile öğrendikleri bildirilmiş olsa da bu bulguların geçerliliği tartışmalıdır. Ahtapotların oyun olarak tanımlanabilecek davranışlarda da bulundukları gözlemlenmiştir. Akvaryumlarında şişeleri ya da oyuncakları arka arkaya dairesel akıntıya bırakıp tekrar yakalayarak oyun oynadıkları izlenmiştir. Ahtapotlar sıklıkla akvaryumlarından kaçarak başka akvaryumlara besin aramak için girebilmektedir. Hatta balıkçı teknelerine çıkıp, depo kapaklarını açıp burada bulunan yengeçleri yedikleri de görülmüştür. Amphioctopus marginatus türü ahtapotun hindistan cevizi kabuklarını toplayarak bunlarla barınak yapması ise hayvanlarda alet kullanımına bir örnek olarak gösterilmektedir.

Kamuflaj ve renk değiştirme

Ahtapotlar avlanırken ya da avcılardan kaçarken kamuflaj kullanırlar. Bunu yapmak için derinin rengini, opaklığını ve yansıtma özelliğini değiştirebilen özelleşmiş deri hücrelerine sahiptirler. Kromatoforlar sarı, turuncu, kırmızı, kahverengi ve siyah pigmentler içerir ve türlerin çoğunda bu renklerin en az üçü bulunurken bazılarında iki ya da dört pigment bulunabilir. Diğer renk değiştirebilen hücreler yansıtıcı iridoforlar ile beyaz lökoforlardır. Bu renk değiştirme yeteneği ayrıca diğer ahtapotlarla iletişim ve uyarı için de kullanılır.

Ahtapotlar "bulut geçişi" olarak bilinen ve gövdelerinde koyu renklerin dalgalar hâlinde ilerlemesinden ibaret rahatsız edici desenler oluşturabilirler. Deride bulunan kaslar mantonun dış yapısını değiştirerek daha iyi bir kamuflaj sağlamaya yardımcı olurlar. Bazı türlerde manto su yosunlarının dikenli görünüşünü alabilirken bazı türlerde deri anatomisi yalnızca tek bir rengin tonları ile sınırlıdır. Gündüzleri aktif olup sığlıklarda yaşayan ahtapotlar geceleri aktif olan ya da derin sularda yaşayan ahtapotlara göre daha karmaşık deri yapıları olacak şekilde evrimleşmişlerdir.

"Hareket eden taş" hilesi bir ahtapotun taş taklidi yapıp sonra da etrafını çevreleyen suyun dalga hareketi ile eş bir hızda yavaş yavaş açık alanda ilerleyerek avcıların gözü altında kamufle bir şekilde hareket etmesidir.

Savunma

Ahtapotlar insanlar dışında balıklar, deniz kuşları, deniz samurları, yüzgeçayaklılar, balinalar ve yunuslar ve diğer kafadan bacaklılar tarafından avlanılır. Ahtapotlar genellikle kamuflaj ya da taklitçilik yolu ile avcılardan saklanırlar; bazıları dikkat çekici uyarı renklerine (aposematizm) sahipken diğerleri tehditkâr (deimatik) davranışlar gösterirler. Bir ahtapot zamanının %40'ını kovuğunda saklanarak geçirir. Yanına yaklaşıldığında bir kolunu uzatarak durumu inceler. Yapılan bir araştırmada Enteroctopus dolfleini türü ahtapotun %66'sında yaralar tespit edilmiş %50'sinde de bazı kolların kopuk olduğu görülmüştür. Çok zehirli mavi halkalı ahtapotun halkaları kaslı deri kıvrımlarında saklıdır ve hayvan tehdit altında olduğunda bu kıvrımlar kasılarak yanar döner mavi halkaları ortaya çıkar. Callistoctopus macropus türü ahtapot ise tehdit altında üzerinde oval beyaz benekler olacak şekilde parlak kahverengimsi bir renge bürünür. Renk değişikliğinin yanında hayvan kollarını, yüzgeçlerini ya da ağ yapısını uzatarak olduğundan daha da büyük görünmeye çalışır.

Bir avcı tarafından görüldüklerinde genellikle kaçmaya çalışırlar ama aynı zamanda mürekkep keselerinden savunma amaçlı püskürttükleri mürekkep bulutu ile de dikkat dağıtabilirler. Koku alma organlarının etkinliğini azalttığı düşünülen mürekkep sayesinde köpekbalıkları gibi koku ile avlanan avcılardan kaçmak mümkün olabilmektedir. Bazı türlerin saldığı mürekkep bulutları su içinde kendilerine benzer bir görüntü yarattığından avcılar bu bulutlara da saldırabilmekte ve hayvan kaçabilmektedir.

Kertenkelelerin kuyruklarını kendi kendilerine koparabildikleri gibi saldırıya maruz kalan bazı ahtapotlar kol ototomisi uygulayabilirler. Sürünmeye devam eden kol olası avcıların dikkatini dağıtabilmektedir. Bu şekilde kopan kollar uyaranlara karşı hassas olmaya devam etmekte ve nahoş uyaranlardan kaçınmaktadır. Ahtapotlar kopan kollarını yenileyebilmektedirler.

Taklitçi ahtapot gibi bazı ahtapotlar çok esnek gövdeleri ile birlikte renk değiştirme özelliklerini de birleştirerek aslan balıkları, deniz yılanları ve yılan balıkları gibi daha tehlikeli hayvanları taklit edebilirler.

Patojenler ve parazitler
Ahtapotlara zarar veren hastalıklar ve parazitler üzerine çok az araştırma yapılmıştır ancak kafadan bacaklıların çeşitli şerit solucanlar, yuvarlak solucanlar ve kopepodlar gibi parazitlerin birincil ya da ikincil konakçıları oldukları bilinmektedir. Protist ve hayvan parazit olarak 150 kadar tür bilinmektedir. Birçok türün böbreksi uzantılarında yaşayan Dicyemidae familyasından kurtçuklar bulunmuştur ancak bunların parazit mi endosimbiyont mu olduğu belli değildir. Ahtapotların sindirim sistemlerinde yaşayan Coccidia alt sınıfından Aggregata cinsi organizmalar çok ciddi hastalıklara neden olmaktadır. Ahtapotların doğuştan gelen bağışıklık sistemleri vardır ve enfeksiyon karşısında hemositler patojenleri yok etmek ya da tecrit etmek için fagositoz, enkapsülasyon, enfiltrasyon ya da sitotoksik aktivitelerde bulunurlar. Yabancı cisimlerin tanınmasında ve yaraların tamirinde hemositler önemli bir rol oynarlar. Esaret altında yaşayan hayvanların doğada yaşayanlara göre patojenlere daha duyarlı oldukları görülmüştür. Gram negatif bakteri olan Vibrio lentusun deri lezyonlarına kas maruziyetlerine ve çok ileri vakalarda da ahtapotların ölümüne neden olduğu bulunmuştur.

İnsanlarla etkileşimleri

Efsaneler ve kültür
Bazı sanat eserlerinde ve desenlerde görüldüğü üzere antik dönemde denize açılmış uygarlıklar ahtapotların varlığını biliyorlardı. Örneğin Knossos'ta bulunan MÖ 1900 ila MÖ 1100 yılları arasında yapıldığı düşünülen Tunç Çağı Girit uygarlığına ait bir oyma taş üzerinde ahtapot taşıyan bir balıkçı tasvir edilmiştir. Yunan mitolojisinin korkutucu güçlere sahip figürleri olan Gorgonların ahtapot ya da kalamardan esinlenildiği düşünülmektedir. Vantuzlu kolları yılanlar, gagası da keskin dişleri olarak ahtapot Medusa'nın kesilmiş başını temsil etmektedir. Norveç ve Grönland açıklarında yaşadığı düşünülen devâsa boyutlarda deniz canavarları olarak görülen Kraken genellikle gemilere saldıran dev bir ahtapot olarak resmedilirdi. Linnaeus Systema Naturae eserinin 1735 tarihli ilk baskısına ahtapotu da dahil etmiştir. Bir Hawaii yaratılış miti günümüzdeki evrenin önceden var olan evrenin yıkıntılarından ortaya çıkmış en son devre evren olduğunu ve önceki evrenden günümüzdeki evrene gelebilen tek canlının ahtapot olduğunu anlatır. Akkorokamui Aynu folklorunda dev ahtapot şeklinde bir canavardır.

Victor Hugo'nun Guernsey'de sürgünde olduğu zamanlara atıfta bulunan Travailleurs de la mer (Deniz İşçileri) kitabında bir ahtapot ile mücadele önemli bir rol oynamaktadır.
Ian Fleming'in 1966 yılında yayımlana kısa öykü koleksiyonu Octopussy and The Living Daylights (Ahtapot) ve 1983 yapımlı James Bond filmi kısmen Hugo'nun kitabından esinlenmiştir.

Japon erotik sanatı shunga içinde Hokusai'nin 1814 baskısı Tako to ama (Ahtapotlar ve dalgıç kadın) gibi bir ama (dalgıç kadın) ile bir büyük ve bir küçük ahtapotun sarmaş dolaş olmuş hâlinin tasvir edildiği ukiyo-e ahşap baskılar da yer alır. Bu baskı daha çok Japonya'da yaygın olan "tentakül erotika"nın öncülüdür.

Merkezden çıkan çok sayıda kolu olması nedeniyle ahtapot genellikle olumsuz anlamda, güçlü ve manipülatif organizasyonlar ve kurumlar için bir sembol olarak kullanılır.

Tehlike

Ahtapotlar genellikle insanlardan kaçınır ancak bazı olaylar doğrulanmıştır. Örneğin 2,4 metre uzunluğunda bir Pasifik ahtapotu hemen hemen mükemmel bir şekilde kendini kamufle etmişken yanına gelen bir dalgıca doğru atılmış ve kamerasını kollarıyla sarmıştır. Bir başka dalgıçta bu olayın tamamını video ile kaydetmiştir.

Tüm türler zehirlidir ancak mavi halkalı ahtapotların zehiri insanlar için ölümcüldür. Avustralya'dan Hint-Pasifik Okyanusu'nun doğusuna kadar mavi halkalı ahtapotların yaşadığı bölgelerden her yıl ısırık vakaları bildirilmektedir. Yalnızca tahrik edildiklerinde ya da yanlışlıkla üzerlerine basıldığında ısırırlar. Isırıklar küçüktür ve genellikle ağrıya neden olmaz. Zehirleri deri ile uzun süre temas sonucu da etkili olabilmektedir. Ahtapot zehrinin içerdiği tetrodotoksin kaslara sinir hücrelerinin iletimini engelleyerek felce neden olur. Felç sonucunda oluşan solunum yetmezliği beyne giden oksijeni azalttığından ölüme neden olur. Ahtapot zehrinin bilinen bir panzehiri yoktur ancak solunum yapay yollar ile sağlanabilirse hastalar 24 saat içinde normale dönerler. Esaret altında yaşayan diğer türlerin de ısırıkları kaydedilmiştir. Bu ısırıklar bir iki gün içinde yok olan deri kabarıklıklarına neden olmaktadır.

Avlanması ve tüketilmesi

Dünya üzerinde 1986 ila 1995 yılları arasında 245.320 ton ila 322.999 ton arasında ahtapot yakalanmıştır. 2007 yılında 380.000 ton ile zirveye ulaşan ahtapot avcılığı 2012 yılında %10 düşmüştür. Ahtapot avcılığı için sepet, tuzak, trol, kapan, olta, zıpkın ve elle toplama gibi çeşitli yöntemler kullanılmaktadır. Birçok kültürde ahtapot besin olarak kullanılmaktadır; Akdeniz ve Asya'da ise yaygın olarak tüketilmektedir. Kollarının yanı sıra diğer bölümleri de türe ve bulundukları coğrafyaya göre farklı şekillerde yemek olarak hazırlanmaktadır. Bazı ülkelerde canlı olarak da yenmektedir. Ahtapotların acı hissedebildikleri görüşüne dayanan hayvan hakları grupları canlı ahtapot yeme uygulamasına karşı çıkmaktadırlar. Tavuklardan daha büyük bir besin dönüştürme verimliliğine sahip olan ahtapotların yetiştiriciliğinin yapılması mümkündür.

Bilim ve teknoloji
Antik Yunanistan'da Aristoteles Hayvanların Tarihi Üzerine adlı eserinde ahtapotların hem kamuflaj için hem de haberleşme için renk değiştirme özelliğini kullandığından söz eder. Aristoteles ayrıca ahtapotların bir hektokotil kolları olduğunu ve muhtemelen bunu üreme sırasında kullandıklarını da belirtmiştir. Bu iddiaya 19. yüzyılın ortalarına kadar inanılmamıştır. Fransız zoolog Georges Cuvier hektokotil kolun asalak bir solucan olduğunu zannederek bunu 1829 yılında Hectocotylus octopodis adı ile yeni bir tür olarak tanımladı. Diğer zoologlar hektokotilin spermatofor olduğunu düşünmekteydiler; Alman zoolog Heinrich Müller hektokotilin çiftleşme sırasında kopmak üzere geliştiğine inanmaktaydı. Danimarkalı zoolog Japetus Steenstrup 1856 yılında hektokotilin spernleri taşımak için kullanıldığını ve nadiren koptuğunu kanıtladı.

Kopan kollarını yenileyebildikleri, derilerinin renklerini değiştirebildikleri, dağılımlı bir sinir sistemi ile zekî davranışlarda bulunabildikleri ve nöronların birbirlerini bağlanmasına yarayan ve insanlarda yalnızca 58 tane bulunan 168 çeşit protokadherin ile ahtapotlar biyolojik araştırmalarda çok çeşitli olanak sunmaktadır. Octopus bimaculoides türünün genomunun dizilenmesi moleküler adaptasyonların incelenebilmesinin yolunu açmıştır. Yakınsak evrim ile memelilere benzer bir zekâ seviyesine erişmiş olmaları nedeniyle ahtapotlar farazi dünya dışı uzaylılarla kıyaslanmaktadır. Problem çözme becerilerinin yanı sıra katı bir yapıya sahip olmamaları ve hareket yetenekleri sayesinde güvenli olduğu düşünülen laboratuvarlardaki tanklardan ve akvaryumlardan kaçabilmektedirler.

Zekâları nedeniyle ahtapotlar bazı ülkelerde hayvanlar üzerinde yapılan testler sırasında "anestezi yapılmadan cerrahi operasyon yapılamayacak hayvanlar" arasında listelenmişlerdir. 1993 ila 2012 yılları arasında Birleşik Krallık'ta hayvanlar için çıkarılmış özel kanunlar kapsamında yer alan tek omurgasız hayvan bayağı ahtapottu. 2012 yılında bu kanun, genel bir Avrupa Birliği kararıyla uyumlu olmak üzere tüm kafadan bacaklıları içine alacak şekilde genişletilmiştir.

Ahtapotların bazı özelliklerini taklit edebilmek için yapılan bazı robotik araştırmalar bulunmaktadır. Ahtapot kolları hayvanın merkezî sinir sisteminden bağımsız olarak hissedebilmekte ve hareket edebilmektedir. İtalya'da bir araştırma ekibi 2015 yılında minimum hesaplama gerektiren ve sürünerek yüzebilen yumuşak gövdeli robotlar geliştirdi. Bir Alman firması 2017 yılında iki sıra vantuzla donatılmış ve pnömatik kontrollu yumuşak silikon bir kavrayıcı el yaptı. Bu el bir metal boruyu, bir dergiyi ya da bir topu tutabilmekte ve bir şişeden bir bardağa su doldurabilmektedir.

Kaynakça
Özel

Genel

Dış bağlantılar
 Ahtapot (Octopus vulgaris)  - Mavi Yaşam dergisi

Yunancadan Türkçeye geçen sözcükler
Yenilebilir kafadan bacaklılar
Renk değiştirebilen hayvanlar

Ahtapot


Murcia is a region in the South East of Spain with many external influences varying from the ancient Moors that occupied the area for centuries to the adjacent Communities (Andalusia, Castilla–La Mancha, etc.). Its music is determined by the heavy use of string instruments as the bandurria or the Spanish guitar and percussion instruments like the castanets ("castañuelas" or "postizas") and the tambourine.

Murcian music is most notably represented by the religious songs performed by the Auroros, which are derived from La Mancha and Andalusian folk music.  They include a cappella chants, sometimes accompanied by church bells.  They are often performed in small paths in orchards at night.

The cuadrilla is the typical folk ensemble of Murcia, which is traditionally organized by occupation or guild such as harvesters ("segaores" ) or builders ("albañiles"), but now they are performed at celebrations and holidays, especially on Christmas by reduced bands with occasional dancing.  The fandango murciano is a well-known variation of the Andalusian fandango characterized by long extensions of the voice.  José Verdú's Cantos populares de Murcia is a well-known collection of Murcian songs.

References

External links
 Webpage of a Murcian Traditional Folk Music Festival (In Spanish)

Murcia
Murcian music

Music of Murcia