Die Episodenliste enthält alle Episoden der vom Bayerischen Rundfunk produzierten Seifenoper Dahoam is Dahoam. Offiziell werden die Episoden als Folgen bezeichnet. Die Serie umfasste im August 2023 zwanzig Staffeln mit über 3200 Folgen.

Folgenliste
Seit der ersten Folge am 8. Oktober 2007 wurde die Serie montags bis donnerstags im Bayerischen Fernsehen um 19:45 Uhr ausgestrahlt. Im Zuge einer Programmreform wurde die Sendezeit ab 11. April 2016 um 15 Minuten vorverlegt. Seit Folge 1692 wird Dahoam is Dahoam somit immer montags bis donnerstags um 19:30 Uhr im BR Fernsehen gesendet. An Feiertagen fand in den ersten zehn Jahren der Serie keine Ausstrahlung statt, seit dem 31. Oktober 2017 wird Dahoam is Dahoam montags bis donnerstags auch an Feiertagen ausgestrahlt.

Seit 1. Januar 2016 werden die Folgen einer ganzen Woche außerdem jeweils am Donnerstag zuvor bereits im Internet veröffentlicht, dennoch wird im Folgenden jeweils das eigentliche Datum der Ausstrahlung im Fernsehen genannt.

Jede Folge hat eine Länge von etwa 28 bis 30 Minuten. Eine Besonderheit dieser Serie ist die "Lansinger Meinung": Am Ende jeder Folge spricht ein Haupt- oder Nebendarsteller mit dem Publikum. Dabei blickt er auf die Geschehnisse dieser Folge zurück und macht gleichzeitig eine kleine Vorschau auf die nächste Folge.

Folgen 1–200 (Staffel 1)

Folgen 201–400 (Staffel 2)

Folgen 401–600 (Staffel 3)

Folgen 601–800 (Staffel 4)

Folgen 801–1000 (Staffel 5)

Folgen 1001–1200 (Staffel 6)

Folgen 1201–1300 (Staffel 7)

Folgen 1301–1440 (Staffel 8)

Folgen 1441–1550 (Staffel 9)

Folgen 1551–1665 (Staffel 10)

Folgen 1666–1750 (Staffel 11)

Folgen 1751–1865 (Staffel 12)

Folgen 1866–2065 (Staffel 13)

Folgen 2066–2165 (Staffel 14)

Folgen 2166–2285 (Staffel 15)

Folgen 2286–2495 (Staffel 16)

Folgen 2496–2705 (Staffel 17)

Folgen 2706–2915 (Staffel 18)

Folgen 2916–3125 (Staffel 19)

Seit Folge 3126 (Staffel 20)

Spezialfolgen
 In den ersten beiden Jahren der Serie wurden zwischen Weihnachten und Heilige Drei Könige keine Folgen von Dahoam is Dahoam gesendet. Daher wurden die Ereignisse des letzten Jahres vor der ersten Folge des neuen Jahres in jeweils einer 45-minütigen Sonderfolge aus Sicht eines Lansingers zusammengefasst. Ab der dritten Staffel wurden auch in den Weihnachtsferien neue Folgen gezeigt, sodass ein Rückblick im neuen Jahr nicht mehr nötig war, da es keine Sendepause davor gab.

 Am 21. September 2012 wurde im Anschluss an die Doppelfolge zum fünften Jubiläum die etwa zehnminütige Sonderfolge "Pannen aus Lansing" ausgestrahlt. Diese Sonderfolge führte die Handlung nicht fort und hatte auch sonst keinen Bezug zur aktuellen Handlung, denn es wurden lediglich Pannen bei den Dreharbeiten zur Serie gezeigt.

 Beim Fantag am 6. September 2014 auf dem Drehgelände wurde eine Sonderfolge zum "Lansinger Feuerwehrfest" gedreht, bei der die anwesenden Serienfans als Komparsen dienten. Thema der Sonderfolge war das Lansinger Feuerwehrfest und der dabei ausgetragene Wettkampf der Lansinger gegen die historische Feuerwehr Racherting, die sich darum zuvor beworben hatte. Die Handlung setzte somit das in Folge 1376 angekündigte Feuerwehrfest fort, indem die Aktivitäten rund um dieses Fest gezeigt wurden. Andere Handlungsstränge wurden nicht aufgegriffen, sodass die folgende Folge 1377 auch ohne das Wissen aus der Sonderfolge geschaut werden konnte. Die Sonderfolge wurde am Sonntag, 7. September 2014, um 19:45 Uhr auf der Website des BR veröffentlicht und am darauffolgenden Samstagvormittag im Bayerischen Fernsehen gesendet.

 Beim Fantag am 12. September 2015 auf dem Drehgelände wurde eine Sonderfolge zum "Lansinger Apfelmarkt" gedreht, bei der die anwesenden Serienfans als Komparsen dienten. Thema der Sonderfolge war der Lansinger Apfelmarkt und der dabei ausgetragene Wettbewerb um den besten Apfelstrudel. Köchin "Fanny" trat gegen drei bayerische Landfrauen an, die sich im Vorfeld des Fantags dafür bewerben konnten. Als Jury dienten unter anderem der reale Fernsehkoch Alfons Schuhbeck sowie Hans Kitzbichler, der in früheren Folgen von Dahoam is Dahoam den Sternekoch "Alfred Knobloch" spielte. Der wirkliche Ablauf des Fantags wurde live gefilmt und direkt in Ausschnitten in die Handlung der Sonderfolge integriert. Gewonnen hat schlussendlich der Apfelstrudel der Landfrauen aus Lalling. Die Handlung setzte somit den in Folge 1577 angekündigten Apfelmarkt fort. Die Sonderfolge wurde am Sonntag, 13. September 2015, auf der Homepage des BR veröffentlicht und am darauffolgenden Samstagnachmittag im Bayerischen Fernsehen gesendet.

 Zum Jahreswechsel 2015/2016 wurden zwei neue Folgen mit lustigen Pannen bei den Dreharbeiten von Dahoam is Dahoam gesendet, sogenannte Outtakes. Diese beiden Folgen wurden jeweils erst um 21:35 Uhr im Bayerischen Fernsehen ausgestrahlt. Für den Beginn dieser Folgen wurde dabei jeweils eigens eine Szene gedreht, in der Hubert und Rosi (Folge 1) bzw. Fanny und Gregor (Folge 2) kurz erklären, dass nun Pannen von den Dreharbeiten folgen werden.

 Am 20. Oktober 2017 wurde im Anschluss des Spielfilms eine 75-minütige Show zum 10-jährigen Bestehen von Dahoam is Dahoam aus dem Münchner Schlachthof gesendet, moderiert von Volker Heißmann und Martin Rassau. Dabei waren die aktuellen Hauptdarsteller zu Gast, es wurden verschiedenste Szenen aus 10 Jahren Dahoam is Dahoam gezeigt. Harry Blank trat mit seiner Band BlankWeinek auf und sang den Dahoam is Dahoam-Titelsong sowie das Lied Irgendwann zum Abschied des verstorbenen Schauspielers Erich Hallhuber sen.

 Der Lansinger Familientag am 7. August 2021 auf dem Drehgelände wurde aufgrund der Corona-Pandemie nur mit einer kleinen Gruppe an in einem Gewinnspiel ausgelosten Fans durchgeführt, die am "Lansinger Schützenfest" teilnehmen durften. Dabei wurde auch eine Sonderfolge gedreht, bei der die anwesenden Serienfans als Komparsen dienten und gemeinsam mit Jürgen Kirner und dem Brettl-Spitzen-Team Couplets von den Lansingern aufgeführt wurden. Die Handlung setzte somit das in Folge 2785 bevorstehende Schützenfest fort. Die Sonderfolge wurde am Sonntag, 15. August 2021, nachmittags um 15:15 Uhr im BR Fernsehen gesendet.

Vorspann
Der Vorspann zu den einzelnen Serienfolgen enthält Aktionen aller Serienhauptdarsteller und wurde unterlegt mit der Titelmelodie Dahoam is Dahoam von Harry Blank.
Wegen des Ein- und Aussteigens von Hauptdarstellern wird der Vorspann von Zeit zu Zeit aktualisiert. Es folgt eine Liste der jeweils ausgestrahlten Vorspänne:

Darsteller bzw. Rollen, die in einem kursiven bzw. nicht-kursiven Block zusammengefasst wurden, bilden eine Szene im Vorspann. Eine Rolle kann daher auch mehrfach genannt werden, sofern sie in mehreren verschiedenen Szenen vorkommt.

Weblinks
 Homepage der Serie

Einzelnachweise

Dahoamisdahoamfolgen

Dahoam is Dahoam/Episodenliste


نسبية نسبة إلى كلمة النسبة. تأتي بمعنى:

 نسبية الأعداد في الرياضيات
 النظرية النسبية في الفيزياء
 نسبوية نظرية فلسفية.
 نسبية لغوية

انظر أيضا
 عندية

نسبية (توضيح)


Buried Alive – Lebendig begraben heißen die Filme
 Buried Alive – Lebendig begraben (1990), US-amerikanischer Horrorfilm von Frank Darabont
 Buried Alive – Lebendig begraben 2, US-amerikanischer Psychothriller aus dem Jahr 1997
 Buried Alive – Lebendig begraben (2007), US-amerikanischer Horrorfilm von Robert Kurtzman
 lautet der Originaltitel des Films Lost Girls aus dem Jahr 1989

Siehe auch:
Lebendig begraben (1962), US-amerikanischer Horrorfilm von Roger Corman
Buried – Lebend begraben, spanischer Thriller aus dem Jahr 2010

Buried Alive – Lebendig begraben


Atom çekirdeği, atomun merkezinde yer alan, proton ve nötronlardan oluşan küçük ve yoğun bir bölgedir. Atom çekirdeği 1911 yılında Ernest Rutherford tarafından keşfedildi. Bu keşif, 1909 yılında gerçekleştirilen Geiger-Marsden deneyine dayanmaktadır. Nötronun James Chadwick aracılığıyla 1932 yılında keşfinden sonra, çekirdeğin proton ve nötronlardan oluştuğu modeli Dmitri Ivanenko ve Werner Heisenberg tarafından çabucak geliştirildi. Atomun kütlesinin neredeyse tamamı çekirdek içerisindedir, elektron bulutunun atom kütlesine katkısı oldukça azdır. Proton ve nötronlar çekirdek kuvveti tarafından çekirdeği oluşturmak için birbirlerine bağlanmıştır.

Atom çekirdeğinin çapı  'den () 15 fm'ye kadar ulaşabilmektedir. Hidrojen atomun çekirdeğinin çapı (tek bir protonun çapı) için 1.75 fm'dir (1.75 × 10^-15m). Daha ağır atomlarda, örneğin uranyumda, çekirdek çapı 15 fm'ye çıkabilmektedir. Bu boyutlar atomun kendisinin çapından çok daha küçüktür.

Atom çekirdeğinin yapısı ve çekirdeği bir arada tutan kuvvetler üzerinde araştırma yapan fizik kolu çekirdek fiziğidir.

Giriş

Tarih
Çekirdek 1911 yılında Ernest Rutherford'un Thomson'a ait üzümlü kek atom modeli üzerindeki testlerinin çabası neticesinde bulunmuştur. Elektron daha önceden J.J. Thomson'un bizzat kendisi tarafından keşfedilmişti. Atomların elektriksel olarak nötr olduğu bilgisinden hareketle Thomson pozitif yüklerin de olması gerektiği öne sürdü. Onun üzümlü kek atom modelinde iddia ettiği şey atom içerisindeki negatif elektronların pozitif yüklü küre içerisinde rastgele dağılmış olduğudur. Daha sonra Ernest Rutherford bir deney tasarladı ve onun yönlendirmesiyle Hans Geiger ve Ernest Marsden tarafından bu deney gerçekleştirildi. Bu deney, metal folyonun ince levhasına gönderilen alfa parçacıklarının sapmasıyla ilgilidir. Eğer Thomson'un atom modeli doğruysa pozitif yüklü alfa parçacıklarının izlediği yolda çok küçük bir sapma ile metal levhadan geçmeleri gerektiğini düşündü. Çünkü, Thomson'un atom modelinde karışık gibi düşünülen pozitif ve negatif yükler levhanın nötr gibi görünmesini sağlar ve levhanın alfa parçacıklarına elektriksel olarak nötr etki etmesini beklerdi. Rutherford için sürpriz bir şekilde, parçacıklarının çoğu büyük açılarla sapmıştır. Büyük ve hızlı hareket eden alfa parçacıklarının sapması nedeniyle çok güçlü bir kuvvetin olması gerektiği aşikar oldu çünkü alfa parçacığının kütlesi bir elektrondan yaklaşık 8000 kat daha büyüktür. Rutherford, üzümlü kek atom modelinin doğru olamayacağını ve alfa parçacıklarının sapmasının ancak pozitif ve negatif yüklerin birbirinden ayrı olduğunda gerçekleşebileceğini fark etti. Atomun kütlesinin pozitif yüklü bir noktada yoğunlaştığını gördü. Bu da pozitif yük ve kütlenin yoğun bir merkezde olduğu çekirdek atomu düşüncesini doğruladı.

Kelime Kökeni
Nucleus (çekirdek) sözcüğü Latince küçük ceviz anlamına gelen nucleus'den gelmektedir. Michael Faraday bu terimi 1844 yılında, atomun merkezini kastetmek için kullanmıştır. Modern atom için anlamı 1912 yılında Ernest Rutherford tarafından önerilmiştir. Ama atom teorisi için "nucleus" terimini benimseme çabuk olmadı. Örneğin Gilbert N. Lewis 1916 yılında yayımladığı ünlü "Atom ve Molekül" makalesinde "Atom kernel (çekirdek) ve dış kabuktan oluşur" cümlesiyle atomu ifade etmiştir.

Çekirdeğin Yapısı

Atom çekirdeği proton ve nötronlardan oluşur. Proton ve nötronlar kuark denilen temel parçacıkların bir tezahürüdür. Proton ve nötronlar, baryon adı verilen hadronların kararlı birleşimlerindeki güçlü çekirdek kuvveti ile bir arada tutulmaktadır. Güçlü çekirdek kuvveti her bir baryon tarafından yeterince uzağa kadar uzanır böylece pozitif yüklü protonlar arasındaki itici elektriksel kuvvete rağmen protonlar ve nötronlar birbirine bağlanır. Güçlü çekirdek kuvveti çok kısa bir menzile sahiptir, çekirdeğin kenarının ötesinde etkisi 0'a düşer. Pozitif yüklü çekirdeğin toplu etkisiyle elektriksel olarak negatif olan elektronlar çekirdek etrafındaki yörüngelerde tutulmaktadır. Çekirdek etrafındaki yörüngelerde hareket eden negatif  yüklü elektronlar topluluğu belli konfigürasyon için benzerlik gösterir. Bu topluluk toplam elektron sayısıdır ve bunlar kendi yörüngelerinde kararlıdır. Kimyasal elementler atomları temsil eder ve bir atom, çekirdeğindeki proton sayısı ile belirlenir. Nötr bir atomda, çekirdeğindeki proton sayısına eşit miktarda elektron vardır. Kimyasal elementler kendi elektronlarını paylaşarak birleşme metodu ile daha kararlı elektron dizilimine sahip olabilirler. Elektron paylaşımı ile çekirdeğin etrafında kararlı elektronik yörüngeler yaratmanın etkisini kendi makro dünyamızın kimyasında görebiliyoruz.

Protonlar, çekirdeğin tüm yükünü gösterir, böylelikle kendi kimyasal kimliğini tanımlar. Nötronlar elektriksel olarak nötr'dür fakat çekirdeğin kütlesine hemen hemen protonlar ile aynı ölçüde katkıda bulunurlar. Nötronlar izotop olgusunu açıklayabilmektedir. İzotop aynı kimyasal elementin çeşitliliğidir. Bu kimyasal elementler yalnızca atom kütlesi bakımından farklılık göstermektedir. Kimyasal etkileri açısından aralarında fark yoktur.

Proton ve nötronlar
Protonlar ve nötronlar birbirinden farklı eş spin kuantum numara değerlerine sahip fermiyonlardır. Bu yüzden iki proton ve iki nötron aynı uzay dalga fonksiyonunu paylaşabilir çünkü iki proton ve iki nötron aynı kuantum öze sahip değildir. Bunlar bazen aynı parçacık olan nükleonun farklı kuantum numaraları olarak görülmektedir. İki fermiyon (İki proton ya da iki nötron ya da bir proton + bir nötron gibi) çifti gevşek olarak birbirine bağlı olduğunda bozon gibi davranabilmektedir.

Hiper çekirdeğin nadir durumlarında, bir ya da daha fazla tuhaf kuark ya da sıra dışı quark içeren ve hyperon adı verilen üçüncü baryon da dalga fonksiyonunu paylaşabilir. Ama bu tip çekirdek son derece kararsızdır ve Dünya üzerinde bulunmaz yalnızca fiziğin yüksek enerjiyle ilgili deneylerinde gözlemlenebilir.

Nötron pozitif yüklü çekirdeğin yarıçapına (0.3fm) ve bu pozitif yükün eşitlendiği kendisini çevreleyen negatif yükün yarıçapına (0.3 fm ile 2 fm)'ye sahiptir. Proton yaklaşık olarak üssel pozitif yük dağılımına sahiptir.

Kuvvetler
Atom çekirdeği güçlü nükleer kuvvet tarafından bir arada tutulur. Bu kalıcı güçlü kuvvet kuarkları birbirine bağlayarak proton ve nötronların oluşmasını sağlayan güçlü etkileşimin küçük posasıdır. Bu kuvvet nötronlar ile protonlar arasında daha zayıftır çünkü kendi içlerinde nötr hale getirilmektedir. Aynı şekilde nötr atomlar arasındaki elektromanyetik kuvvet (örneğin iki adet durağan gaz atom arasındaki Van der Waals Kuvveti) atomun parçacıklarını içten birlikte tutan elektromanyetik kuvvete göre oldukça zayıftır. (Örneğin hareketsiz bir gaz atomundaki elektronu kendi çekirdeğinde tutan kuvvet.)

Nükleer kuvvet, tipik nükleon boşluğu uzaklığında son derece çekicidir ve bu da protonlar arasındaki elektromanyetik kuvvet tarafından kaynaklanan itici kuvvetin üstesinden gelmektedir. Böylelikle çekirdeğin oluşması sağlanmaktadır. Fakat bu güçlü nükleer kuvvet sınırlı bir etki alanına sahiptir ve uzaklıkla birlikte çabucak zayıflamaktadır. (Yukawa potansiyelinde bunu görebilirsiniz) Bundan dolayı yalnızca belli bir boyuttan küçük olan çekirdekler tamamen kararlı halde kalabilirler. Tamamen kararlı halde kalabilen bilinen en büyük çekirdek (alfa, beta ve gama bozulmalarına karşı kararlı) Kurşun-208'dir. Kurşun-208, 208 nükleon (126 nötron ve 82 proton) içermektedir. Bu maksimum seviyeden daha büyük çekirdekler kararsızdır ve nükleonun büyüklüğünün artmasına paralel olarak daha kısa ömürlü olmaya yönelimlidirler. Ancak bizmut-209 da beta bozunmasına dek kararlıdır ve bilinen izotoplar içerisinde en uzun yarı ömürlü alfa bozunmasına sahiptir. Evrenin yaşından milyarlarca kez uzun olduğu tahmin edilmektedir.

Güçlü nükleer kuvvet çok kısa mesafeler için etkilidir. (Genellikle yalnızca birkaç femtometre (fm), aşağı yukarı bir ya da iki nükleon çapında.) Güçlü nükleer kuvvet herhangi nükleon çifti arasında çekim olmasını sağlar. Örneğin, proton ve nötronlar arasındaki bu çekim, döteryumu oluşturmaktadır. Ayrıca bu çekim protonların kendi aralarında ve nötronların kendi aralarında da mevcuttur.

Halo çekirdeği ve güçlü kuvvetin etki sınırı
Güçlü nükleer kuvvetin etkili mutlak sınırı halo çekirdeği ile gösterilir. Örneğin, lityum-11 ve bor-14  yaklaşık on fermis (aşağı yukarı uranyum-238'in çekirdeğinin yarıçapı olan 8 fermiye benzer) uzaklıkta yörüngede dönerler. Bu çekirdekler tamamen yoğun değildirler. Halo çekirdeği nükleitin grafiğinin en uç köşelerinde oluşur – nötron sızma hattı ve proton sızma hattı-. Bunlar kısa yarı-ömürleriyle birlikte kararsızdır. Ömürleri milisaniye olarak ölçülmüştür. Örneğin lityum-11 8.8 milisaniye yarı ömre sahiptir.

Etki altındaki halolar enerji seviyeleri doldurulmamış dış kuantum kabuğundaki çekirdeklerle birlikte uyarılmış hali temsil eder. (Hem yarıçap hem de enerji.) Halo, nötronlardan da [NN,NNN] protonlardan da [PP,PPP] oluşabilir. Tek bir nötron halosu içeren çekirdek 11ve 19C yi içerir. İki nötron halosu  6, 11Li, 17B, 18B ve 22C ile gösterilebilir. İki nötron halo çekirdeği üç parçaya ayrılabilir, asla ikiye ayrılmaz. Bu parçalara Borromean çekirdek denir bu davranışından dolayı. (Birbirine kenetlenmiş üç halkanın olduğu bir sistem gibi düşünebilir, tek bir halkayı bozmak, ayırmak diğer ikisini de serbest hale getirir.) 8B ve 14Be nin ikisi de dört nötron halosunu temsil etmektedir. Proton halosu içeren çekirdek 8B ve 26P dir. İki proton halosu 17Ne ve 27S dir tarafından simgelenir. Fazla protonun itici elektromanyetik  kuvvetinden dolayı proton halolarının nötron halolarından daha nadir ve daha kararsız olmaları öngörülmektedir.

Çekirdek Modelleri
Fiziğin standart modelinin, çekirdeğin davranışını ve bileşenlerini tamamıyla tanımladığı inancı yaygın olsa da, teoriden tahminler üretmek parçacık fiziğinin diğer çoğu alanından daha zordur. Bunun iki sebebi vardır:
 Prensipte çekirdek için yapılmış hesaplamalar bütünüyle kuantum renk dinamiğinden türetilmiştir. Ama pratikte, düşük enerji sistemlerindeki kuantum renk dinamiğini çözmek için yapılan geçerli hesaplamalar ve matematiksel yaklaşımlar son derece sınırlıdır. Bunun nedeni yüksek enerjili kuark maddesi ile düşük enerjili hadron maddesi arasında gerçekleşen hal değişimidir. Bu da Pertürbasyon teorisini kullanılmaz hale getirir. Ayrıca nükleonlar arasındaki kuvvetin türetilmiş kuantum renk dinamiği modelinin doğru bir şekilde inşa edilmesini zorlaştırır. Geçerli hesaplamalar ya Argon v18 potansiyeli gibi olgusal modeller ile ya da chiral etkili alan teorisiyle sınırlanmaktadır.

Nükleer kuvvet çok iyi bir şekilde sınırlandırılsa bile hesaplama gücünün önemli miktarı çekirdeğin başlangıçtaki özelliklerin doğru hesaplanmasını gerektirmektedir. Many-Body teorisindeki gelişmeler, çok düşük kütleler ve görece kararlı çekirdekler için bu hesaplamaları olanaklı kılmaktadır. Fakat gelecekte, hem hesaplama gücüne hem de matematiksel yaklaşımlara dair gelişmeler kendisinden önceki ağır çekirdek ve büyük ölçüde kararsız çekirdekler üzerinde yapılmış çalışmaların başarısına bağlıdır.
Geçmişten bugüne, deneyler ister istemez kusurlu ilkel modellere göre karşılaştırılmaktadır. Bu modellerden hiçbiri çekirdeğin yapısı üzerindeki deneysel verileri tamamıyla açıklayamaz.

Çekirdek yarıçapı (R) herhangi bir modelin tahmin etmek zorunda olduğu en temel büyüklüklerden biri olarak göz önüne alınmaktadır. Kararlı çekirdekler için  (halo çekirdekler ya da diğer kararsız bozuk çekirdekler değil) çekirdek yarıçapı aşağı yukarı çekirdeğin kütle numarasının karekökünün küpüyle doğru orantılıdır. Bu orantı özellikle çok sayıda nükleon taşıyan çekirdekler için önemlidir çünkü bunlar daha küresel yapılandırmaya uygun şekilde düzenlenmiştir.

Kararlı bir çekirdek yaklaşık olarak sabit bir yoğunluğa sahiptir ve bundan dolayı çekirdek yarıçap (R) yaklaşık olarak aşağıdaki formülle ifade edilmektedir,

Burada A= Atomik kütle numarası (çekirdekteki toplam proton ve nötron sayısı) ve  r0 = 1.25 fm = 1.25 × 10^−15 m'dir. Bu eşitlikte sabit bir sayı olan r0 0.2 fm'ye kadar değişebilmektedir. Bu değerin değişkenliğinin nedeni çekirdeğe dair soru işaretleridir. Fakat sabit sayının %20'sinden daha az bir değişiklik söz konusudur.

Başka bir deyişle, proton ve nötronları çekirdekte paketleme işlemi yaklaşık olarak aynı toplam boyut sonucunu vermektedir. Sabit boyuta sahip sıkı küresel bir paketi (örneğin misket) dar bir küreye ya da yaklaşık olarak küresel bir çantaya paketlemek gibi. (bazı kararlı çekirdekler tamamıyla küresel değildir fakat küreye benzer bir şekle sahip olduğu bilinmektedir)

Sıvı damlası modeli
Çekirdeğe dair geliştirilmiş ilk modeller çekirdeğin dönen sıvı damlası gibi değerlendirildiği modellerdir. Bu modelde, uzun mesafeli elektromanyetik kuvvet ve görece kısa menzilli nükleer kuvvetin birlikte belli bir davranışa neden olduğu söylenmektedir. Bu davranış, değişik boyutlardaki sıvı taneciklerinin üzerindeki yüzey gerilim kuvvetine benzerlik göstermektedir. Bu yaklaşım çekirdeğe dair çoğu önemli olguyu başarıyla açıklayabilmektedir. Örneğin çekirdeğin boyutu ve parçacıkları değiştiğinde toplam bağlanma enerjisinin nasıl değiştiğini açıklayabilmektedir. (yarı deneysel kütle formülüne bakınız) Fakat bu yaklaşım proton ya da nötronların çok fazla olduğu çekirdeklerdeki kararlılık durumunu açıklayamamaktadır.

Çoğu çekirdeğin bağlanma enerjisinin yaklaşık değerini bulmak için kullanılan yarı deneysel kütle formülü beş tip enerjinin toplamı olarak ele alınmaktadır. (Aşağıda görebilirsiniz.) Sıkıştırılamaz bir sıvı damlası gibi resmedilen aşağıdaki çekirdek resimleri çekirdeğin bağlanma enerjisindeki gözlemlenmiş değişiklikleri açıklamamaktadır.

Hacim Enerjisi: Aynı boyutta ve birbirine benzer nükleonlar en küçük bir hacme istiflendiğinde her bir iç nükleonun belirli bir sayıda nükleonla teması söz konusudur. Bundan dolayı nükleer enerji hacimle doğru orantılıdır.

Yüzey Enerjisi: Çekirdeğin yüzeyindeki bir nükleon, çekirdeğin içindeki bir nükleondan daha az sayıda nükleonla etkileşime girer. Bundan dolayı çekirdeğin yüzeyindeki nükleonun bağlanma enerjisi daha düşüktür. Yüzey enerjisi negatiftir ve yüzey alanı ile doğru orantılıdır. Bundan dolayı yüzey enerjisi dikkate alınmalıdır.

Coulomb Enerjisi: Çekirdekteki her bir çift proton arasındaki elektriksel itici kuvvet kendi bağlanma enerjisinin düşmesine yardımcı olur.

Asimetrik Enerji (Pauli Enerjisi de denir): Bu enerji Pauli dışlama ilkesi ile ilişkilidir. En kararlı çekirdek aynı sayıda proton ve nötrona sahip olan olsaydı, bu Coulomb enerjisi için olmazdı. Çünkü proton ve nötron sayısının aynı olmaması tek tip bir parçacığın en yüksek enerji seviyelerini doldurması anlamına gelmektedir. Diğer tip parçacıklar ise en düşük enerji seviyelerini terk ederken gerçekleşir.

Eşleştirme enerjisi: Bu enerji, proton ve nötron çiftlerinin oluşmasını sağlayan eğilimi doğrulamaktadır. Çift sayılı parçacıklar tek sayılı parçacıklardan daha kararlıdır.

Kabuk modeli ve diğer kuantum modeller:
Çekirdekte bulunan nükleonların yörüngelerde hareket ettiği bazı atom modelleri önerildi. Atom fiziği teorisindeki atomik orbitale benzer şekilde. Bu dalga modelleri, nükleonları ya potansiyel kuyu içinde boyutsuz nokta parçacıklar olarak ya da optiksel modeldeki olasılık dalgaları şeklinde tasavvur etmiştir. Potansiyel kutular içindeki bu yörüngeler sürtünmesizdir ve nükleonların büyük bir hıza sahip olduğu düşünülmüştür.

Yukarıdaki modellerden, nükleonların fermiyon oluşturmak amacıyla çiftler halinde yörüngelerde dolaştığı fikri ortaya atılabilir. Bu, deneylerden bilindiği üzere çift ve tek atom çekirdeklerini açıklamamıza imkân sunar. Çekirdek kabuğunun gerçek doğası ve kapasitesi atom yörüngesindeki elektronlardan dolayı değişmektedir. Çünkü nükleonların hareket ettiği potansiyel kuyular (özellikle büyük çekirdeklerde) elektronları atoma bağlayan merkez elektromanyetik potansiyel kuyudan farklıdır. Atomik yörünge modeliyle olan bazı benzerlikler belki helyum-4 gibi küçük atomik çekirdeklerde görülebilir. Helyum-4 çekirdeğinde iki proton ve iki nötron 1s yörüngelerinde ayrı bir şekilde dolanmaktadır. Bu durum helyum atomundaki iki elektronun 1s yörüngesinde hareket etmesine benzer. Böylelikle aynı sebepten kaynaklı sıra dışı bir kararlılık durumuna erişilir. 5 nükleonlu çekirdekler son derece kararsız ve kısa ömürlüdür. Ama 3 nükleonlu helyum-3, kapalı 1s orbital kabuğu olmamasına rağmen kararlıdır. Bir diğer 3 nükleonlu çekirdeğe sahip olan triton hidrojen-3 kararsızdır ve izole edildiğinde helyum-3'e bozunur. 1s yörüngesindeki 2 nükleonun [NP] zayıf nükleer kararlılığı döteryum hidrojen-2'de bulunur. Her bir nükleon fermiyon iken [NP] döteryum bozondur ve böylelikle [NP] döteryum, kabuk içindeki kapalı paketlemeden dolayı Pauili dışlama ilkesine uymaz. 6 nükleonlu Lityum-6 ise kapalı ikinci 1p yörünge kabuğu olmadığı zaman oldukça kararlıdır. Toplam 1'den 6'ya kadar nükleon sayısı olan hafif çekirdekler içerisinde yalnızca 5 nükleon sayısına sahip olanlar kararlı olduğuna dair belirtiler göstermez. Kapalı kabuğun dışındaki hafif çekirdeklerin beta-kararlılığına dair gözlemler dikkate alınacak olunursa, nükleer kararlılığın, çok sayıda proton ve nötrona sahip kabuk yörüngelerinin basit kapamalarından daha karmaşık olduğu söylenebilir.

Nükleonların gezindiği yörüngeler söz konusu büyük çekirdekler olduğunda elektron kabuğundan farklı bir özelliğe bürünürler. Ama en azından, mevcut nükleer teori çok sayıda proton ve nötron tarafından doldurulmuş çekirdek kabuğunu tahmin edebilmektedir. Kararlı kabuk kapanması alışılmadık bir şekilde kararlı yapılandırmaları tahmin eder, kimya alanında neredeyse durağan asal gaz grubuna benzer bu durum. Buna bir örnek olarak 50 protonun kapalı kabuğunun kararlılığı verilebilir. Kalay elementinin 10 adet kararlı izotopa sahip olmasını sağlayan şey budur. Bu sayı ile kalay elementi diğer elementlerden daha fazla izotopa sahip bir elementtir. Benzer şekilde kabuk kapanmasından olan uzaklık izotopların sıra dışı kararsızlıklarını açıklayabilmektedir.

Kapalı kabuktan uzakta çekirdeksel özellikleri açıklama girişimi kabuk modeliyle ilgili birçok problemi beraberinde getirmektedir. Bu da, deneysel verileri uygun hale getirebilmek için potansiyel kuyu şekillerindeki karmaşık post hoc bozukluklarına yol açmaktadır. Fakat bu matematiksel manipülasyonların aslında gerçek çekirdeğin uzaysal deformasyonlarına karşılık gelip gelmediği kafalarda kalmış bir soru işaretidir. Kabuk modeline dair problemler nükleon bulutları içeren gerçeğe uygun iki cisim ve üç cisim nükleer kuvvet etkilerini önermektedir.  Close-Packed Spheron Model of Linus Pauling and the 2D Ising Model of MacGregor bu bulut modellerine örnek olarak verilebilir.

Modelleri arasında tutarlılık
Sıvı helyumun süper akışkanlık durumu gibi atom çekirdeği iki durumun örneğidir. İlki, hacim için sıradan parçacıkların kuralıdır. İkincisi dalgaya benzer doğası için sezgisel olmayan kuantum mekaniği kurallarıdır. Süper akışkan helyumda, helyum atomları hacme sahiptir ve esasen birbirlerine dokunurlar ama aynı zamanda Bose- Einstein yoğunlaşması ile tutarlı tuhaf yığınsal özellikler sergilerler. İkinci durum atom çekirdeklerinin dalga doğasına uygun hareket ettiğini, sürtünme gibi standart akışkanların özelliklerini sergilemediklerini ortaya çıkarıyor. Fermiyon olan hadronlardan oluşan çekirdeklerde aynı tip yoğunlaşma gerçekleşmez ama en azından nükleer özellikler parçacıkların hacimlerinin özelliklerine dair kombinasyonlara benzer şekilde açıklanabilmektedir. Ayrıca, Erwin Schrödinger'in kuantum yörüngesinde tutulmuş bir nesnenin dalgaya benzer davranışının sürtünmesiz hareket karakteristiği gibi.

Nükleer kimya
Nükleer fizik
Protonlar
Atomaltı parçacıklar

Atom çekirdeği


Vægtløftning under sommer-OL 2016 i Rio de Janeiro fandt sted 6. august til 16. august 2016 i Pavilion 2 i Riocentro.

Events
15 sæt medalje blev uddelt i de følgende begivenheder:

Kampplan
Der var tre forskellige sessioner i konkurrencen hver dag i olympiske vægtløfterprogram:
 Morgensession: 10:00–14:00 brasiliansk tid
 Eftermiddagssession: 15:30–17:30 brasiliansk tid
 Aftenssession: 19:00–21:00 brasiliansk tid

Medaljeoverigt

Medaljetabel

Vægtløftning under sommer-OL 2016


==ඩයිනෝසර යන්නෙහි තේරැම බියකරු කටුස්සා යන්නයි.  යන්නයි. මීට වසර මිලියන 250-230 අතර කාලයේ තිබූ පෙන්සිල්වේනියානු අවධියේදී පහල වු උරගයින් උභය ජීවීන්ගෙන් පරිනාමය වූ කොටසකි.පසුව වියලි බිම්වල අයිතිය උරගයමින් සතු විය.ඉන් පසුව මෙසසොයික් යුගයේදී උරගයින් ප්‍රබල වු අතර එහිදී තියාසික යුගයේදී (මිලියන 200-165 අතර කාලයේදී )උරගයින්ට ප්‍රමුඛ සත්ව වර්ගයට හිමි ස්ථානය හිමි විය.මෙම යුගයේදී ක්ෂීරපායින් මෙන්ම පක්ෂීන්ද බිහි විය.විවෘත බීජ ශාක (මීවන විශේෂ)බිහිවූයේද මෙම යුගයේදීය.ඉන්පසුව ජුරාසික යුගයේදී (මීට වසර මිලියන165-130)ඩයිනෝසරයන්ට පෘථිවිය මත ආධිපත්‍යය ප්‍රමුඛව හිමි වූ අතර එම යුගය ඩයිනෝසරතමන්ගේ ක්‍රියාකරීම යුගය විය.පසුව කිටේෂීය යුගයේදී (මීට වසර මිලියන 130-60)අතර යුගයේදී මොවුන් විශාල වශයෙන් විකසනය වූ අතර මෙම යුගයේ අවසානයේදී පෘථිවියට වැටුනු විශාල උල්කාවක් හේතුවෙන් ඩයිනෝසරයන් වද විය. එම උල්කාව නිසා පෘථිවිය ඇතිවූ අහිතකර දේශගුණික තත්ත්ව නිසා ඩයිනෝසරයන්ට එම තත්ත්වයට මුහුණදීමට නොහැකිව පෘථිවියෙන් නශ්ඨව ගියේය.</big>==
<ඩයිනෝසර වර්ගීකරණය</nowiki>

මේ විෂයෙදි වර්ගීකරණ සිදුකිරීමේ ප්‍රයත්න ආරම්භ වෙන්නෙ සියවස් දෙකකට ආසන්න කාලයකට පෙර සිට. වර්තමානයේදි පවතින වර්ගීකරණය පදනම් වෙන්නෙ ඩයිනෝසර සත්වයන්ගෙ ශ්‍රෝණිය (උකුල) පිහිටන ආකාරය අනුව. උකුල් පෙදෙසෙ අස්ථි සැකැස්ම ප්‍රධාන ආකාර දෙකකට වර්ගීකරණය සිදු කෙරෙනවා. උරගයන්ගෙ උකුල් ආකාරයට සමාන උකුල් පෙදෙසක් පිහිටන කාණ්ඩය 'සොරිස්කියන්' ලෙසත්, පක්ශි උකුලකට සමාන උකුල් පෙදෙසක් සහිත කාණ්ඩය 'ඕර්නිතිස්කියන්ස්' ලෙසත් ප්‍රධාන කොටස් ද්විත්වයකට බෙදෙනවා.

ඕර්නිතිස්කියන් ගෝත්‍රය නැවත ප්‍රධාන කොටස් ද්විත්වයකට බෙදෙනවා. සෙරපෝඩා සහ තයරියාෆොරා ලෙස.

සෙරපෝඩාවන් නැවත බෙදෙනවා සෙරටොප්සියා (මීට ප්‍රථම ඔවුන් ගැන සටහනක් ඇත. ට්‍රයිසරැටොපස් වැනි විශේෂ අයත් කාණ්ඩය), ඕර්නිතෝපොඩා සහ පැකිසෙෆලෝසෝරියා ලෙස.

තයරියාෆොරා උපරි ගෝත්‍රය කොාටස් ද්විත්වයකට බෙදෙනවා ස්ටෙගොසෝරියා සහ ඇන්කයිලෝසෝරියා ලෙස.

'සොරිස්කියන්' කොටස් ද්විත්වයකට බෙදෙනවා සෝරෝපෝඩා සහ තෙරොපෝඩ් ලෙස. ටිරොනෝසෝරස් වැනි ද්වීපාදිකයන් (අනෙක් කාණ්ඩ වලත් දවීපාදිකයන් සිටිනවා නමුත් තේරෝපොඩාවන් සියල්ල ද්වීපාදිකයන්) තෙරෝපෝඩා කාණ්ඩයට අයත් වන විට බ්‍රැකියෝසෝර්, ඩිප්ලෝඩොක්ස් වැනි අති විශාල යෝධ ඩයිනෝසරයන් 'සෝරොපොඩ්' කාණ්ඩයයට අයත් වෙනවා.

මේ සරලම වර්ගීකරණ ආකාරය. විවිධ විද්‍යාතන විසින් මේ වර්ගීකරණ නාමාවලිය විවිධ අයුරින් සිදුකිරීම කලත් සාමාන්‍යයෙන් පිලිගත් වර්ගීකරණ බොහෝමයක් දිවෙන්නෙ මේ වර්ගීකරණය තව දුරටත් සංකීර්ණ කරමින්.

ඡායාරූපවල පිලිවෙලින් වර්ගීකරණය සහ සෙරටොප්සියා, ඔර්නිතොපෝඩා, පැකිසෙෆලෝසෝරියා, ස්ටෙගොසෝරියා, ඇන්කයිලෝසෝරියා, සෝරොපොඩ් සහ තේරොපොඩ් දර්ශක විශේෂ දැක්වෙනවා.

ක්‍රිටැසියස් මහා නශ්ඨ වීම

 මොසේසොර්  (Mosasaurus)

==========

ජුරාසික් සහ ක්‍රිටැසියස් අවධි වල උරගයන් පරිණාමික උච්චස්ථානයකට පැමිණි බව හැමෝම වගේ දන්න කාරණයක්. ඩයිනෝසරයන් ලෙස විකරණය වෙමින් ඔවුන් පෘථෘවිය පුරාම ප්‍රමුඛ සත්ව වර්ගයට පත්වුනා. ඒ කාලේදිම ඔවුන්ගෙ වර්ගයා ඉහල ආකාසයත් තමන්ගෙ අණසකට නතු කරගත්තා. මීට කලින් ලිපියක ඉහල ආකාසය ජයගත් ටෙරොනෝඩෝන් සත්ව කොට්ඨාසය ගැන මම විස්තර කරා. මේ සියල්ලම ගොඩබිම තුල වෙද්දි සාගර කලාපයන් තුල තවත් සත්ව කාණ්ඩයක් ප්‍රමුඛයන් වීමේ ගමන අරඹලයි තිබුනේ. මේ සටහන ඔවුන් ගැන.

1764 වර්ශයේදි නෙදර්ලන්තයේ මස්ත්‍රිහ්ට් (Maastricht) ප්‍රදේශයේ මියුස් නදිය අසබඩ හුණුගල් පතලකින් ප්‍රථම වතාවට ලෝකයට නිරාවරණය වෙනවා දැවැන්ත සත්වයෙකුගෙ ෆොසිල. මියුස් නදියට ලතින් භාෂාවෙන් භාවිතාවන වදනය 'මොසා'. 'සෝරස්' කියන්නෙ ග්‍රීක භාෂාවෙන් 'උරගයා'. මොසා නදිය අසබඩ උරගයා ලෙස භෞතීස්මය ලබනවා "මොසෙසෝර්".

මුල්කාලීන ක්‍රිටැසියස් අවධියෙදි ජීවත් වුන අර්ධ ජලජ වාසී උරගයෙක් වෙන ඒයිජියලෝසෝරිඩේ කියන උරග කාණ්ඩය පසුකාලීනව පරිණාමය වෙනවා සම්පූර්ණ ජලචර ජීවින් බවට. මේ නව ජීවින් තමයි මොසේසෝරයන්. දැන් ටෙක්නිකලි මේ සතුන් උරගයන්, හැබැයි පූර්ණ ජලජ ජීවිතයකට කොතරම් අනුවර්තනය වෙනවද කිව්වොත් සාමාන්‍යයෙන් උරගයන් සතු බිත්තර දැමීමේ හැකියාව පවා මොසේසෝරයන්ගෙ වෙනස්වීමකට ලක්වෙනවා. ඔවුන් වැඩුණු පැටවුන් බිහිකිරීමක් දක්වා අනුවර්තනයන් දක්වනවා.

දැන් අමතක නොකල යුතයි මේ 'මොසේසෝර්'/ 'මොසේසෝරස්' වගේ නම් වලින් හැඳින්වුවට මොවුන් සමස්ථ සත්ව කාණ්ඩයක්. මේ කාණ්ඩය යටතෙ උපරි වර්ගම 40 ක් පමණ මේ වන විට හඳුනගෙන නම් කරලා තියෙන්නෙ. විශේෂ ප්‍රමාණය ඊට සෑහෙන වැඩී. මොවුන් අඩි 3 ක් පමණ වන Dallasaurus turneri විශේෂයෙ සිට දැවැන්ත අඩි 60 ක් පමණ වන Mosasaurus hoffmannii විශේෂය දක්වා විවිධත්වයක් තිබුණ සත්ව කොට්ඨාසයක්.

බැඳි පටල සහිත අත් පා, ශරීරය අනාකූල හැඩයක් දැරීම, වල්ගය ප්‍රදේශය හබලක් ආකාරයෙන් පරිණාමය වීම ආදී ජලචර ජීවිතයකට ඔබින අනුවර්තන රාශියක් මොවුන්ගෙ පිහිටනවා. මොවුන්ට ඉතා වේගයෙන් හඹා ගොස් පහර දීමේ හැකියාව පැවති බවයි වර්තමානයේදි පවතින විද්‍යාත්මක මතය.

දැන් මේ මොසෙසොර්ලගෙ ප්‍රධානම ආහාරය තමයි ඇමොනිටාවන් (ඇමොනිටාවන් ක්‍රිටැසියස් යුගයෙන් බහුලව ලැබෙන ෆොසිලගත සත්වයෙක්). මීට අමතරව විශාල මෝරුන් වගේම තමන්ගෙ විශේෂයෙම සාමාජිකයන්ව පවා ආහාරයට ගෙන තිබෙනවා. වර්තමානයේදි ලැබෙන ෆොසිල සටහන් වල ඇතැම් මොසෙසෝරයන්ගෙ කපාලය හා අස්ථි ෆොසිල මත තිබෙන දත් පහරවල් හඳුනගන්න පුළුවන් වෙනත් මොසේසෝරයෙකුගෙ බවට.

මේ ප්‍රාග්ඓතිහාසික සත්වයගෙ ෆොසිල ලෝකයේ බොහෝ ප්‍රදේශවලින් හමුවෙනවා. ඒකට හේතුව ගොඩබිම ජීවත්වුන සතුන් එක් එක් ස්ථාන වලට සීමා වෙද්දි මොසේසෝරයන් සාගරය පුරාම සීමාවීමකින් තොරව පිහිනා යෑමට හැකි වු නිසා. ක්‍රිටැසියස් යුගයෙ අවසාන වසර මිලියන විස්සක පමණ කාල පරිච්ඡේදය ගත්තම සාගරය තමන්ගෙ සම්පූර්ණ අණසකට නතු කරගන්න මොසේසෝරයන්ට හැකිවුනා. ඒ වෙද්දි සාගර ආහාර ජාල වල ඉහල පුරුක්වග ස්ථානගත වෙලා හිටපු ඉක්තියෝසෝර්, ප්ලෙසියොසෝර් වැනි ජලජ උරගයන් කෙමෙන් නශ්ඨව යද්දි සාගරයේ බිහිසුණුම විලෝපිකයා බවට පත්වුනේ මොවුන්.

ජුරාසික් වර්ල්ඩ් චිත්‍රපටයෙ ඉන්න ජලජ ඩයිනෝසරයත් මේ මොසේසෝරයෙක්. ඒකෙදි සැබෑ සත්වයාව මඳක් විකෘති කරලා තිබ්බට නියම ස්වරූපයට සෑහෙන සමානයි. හැබැයි චිත්‍රපටයෙ වගේ අහසට පැනීමේ හැකියාවනන් ඔවුන්ට තිබීමට හැකියාවක් නෑ. ඒ පෘශ්ඨීය සහ උදරීය වරල්වල තිබෙන යම් යම් වෙනස්කම් සහ බර වැනි හේතුන් නිසා. කෙසේ නමුත් ක්‍රිටැසියස් යුගයෙ ජීවත්වුන බිහිසුණු විලෝපිකයෙක් බවනම් සත්‍යක්. ක්‍රිටැසියස් මහා නශ්ඨ වීම සමඟම පෘථෘවියෙ මොසෙසොර් පරිච්ඡේදය නිමා වෙනවා. යුරෝපා සහ ඇමරිකානු කෞතුකාගාර සෑම එකකම පාහේ මේ සත්වයන්ට අයත් ඉතාමත් පැහැදිලි ෆොසිල නරඹන්න පුළුවන්.

1. ඒයිජියලෝසෝරිඩේ

2. මොසේසෝරයෙක් ඇමොනිටාවෙක් ආහාරයට ගන්න ආකාරය.

3. මොසෙසොර්යෙකුගෙ ප්‍රතිනිර්මාණයක්.

4. මොසෙසොර් සම්පූර්ණ ෆොසිලයක්.

5. මස්ත්‍රිහ්ට් ප්‍රදේශයෙන්ම මා ලබාගත් මොසේසෝර් දතක්.

 සිටසියා පරිණාමය (තල්මසුන් සහ ඩොල්ෆින්)

පැලියෝජීන් මහා අවධිය බෙදෙනවා උප අවධි තුනකට. ඔලිගොසීනය, ඉයොසීනය සහ පැලියොසීනය.. මේකෙන් ඉයෝසීනය කියන්නෙ සෑහෙන ඉන්ට්‍රෙස්ටින් අවධියක්. ඉයෝසින් (ඉයොස්+කයිනොස්) යන ග්‍රීක පද ද්විත්වයේ සබැඳියක්. ඒකෙන් එන තේරුමට සිංහලෙන් දෙන්න පුළුවන් ආසන්නතම අර්ථය තමයි "නව සත්ව සන්තතියක උදාව"

එ් කතාව එහෙම තියෙද්දි අපි යමු 1978 ට. 1978 දි මියුනිච් සරසවියේ මහාචාර්යවරයකු වනු මහාචාර්ය පිලිප් ගින්ග්‍රිච් සංචාරයක යෙදෙනවා පාකිස්තානය සුලෙයිමාන් කඳු වැටියට. මේ සුලෙයිමාන් කඳුවැටිය කියන්නෙ වසර මිලියන ගනනාවකට කලින් පැවතී මහා සාගරයක් වන ටීතීස් සාගරය පැවති සාගර පතුල. ඉතින් අදට වුනත් සුලෛයිමාන් කඳු වැටිය මත ඇවිද්දොත් ෆොසිලකරණයට ලක්වු ප්‍රාග්ඒෙෙතිහාසික මුහුදු ජීවින් බලාගන්න පුළුවන්.

දැන් මම ඔය කිව්ව මහාචාර්යතුමාට සුලෛමාන් කඳුවැටියෙදි හම්බෙනවා ක්ශීරපායි සත්වයෙකුට අයිති හිස්කබලක කුඩා කොටසක්. මේ හිස්කබල් කොටස කාලනීර්ණයට ලක් කලාම ලැබෙන දත්ත අනුව එය වසර මිලියන 50 කට වඩා පැරණියි. සාමාන්‍යයෙන් මෙහෙම අර්ධ සැකිල්ලක් ලැබුනම සම්පූර්ණ සැකිල්ල ප්‍රතිනිර්මාණය කරන්න පුළුවන්. එහෙම ප්‍රතිනිර්මාණය කරපු මේ හිස්කබලට අනුව මේක අයිති සත්වයා වෘකයෙක්ගෙ හැඩරුව දැරු ක්ශීරපායි සත්වයෙක්. සැකිල්ල නැවත ප්‍රතිනිර්මාණය කලත් ෆොසිල විද්‍යාඤයන්ට මේ සත්ව විශේෂය හෝ අවම තරමින් ඔවුන් අයත් ගෝත්‍රයවත් නීර්ණය කිරීමේ හැකියාව තිබ්බෙ නෑ..

තවදුරටත් පර්යේෂණයට ලක් කරන හිස්කබල් කොටසෙ කන ආසන්නයේ පිහිටන අස්ථිමය නෙරීමක් ඔවුන්ට දකින්න ලැබෙනවා. මේ අස්ථිමය නෙරීම හඳුන්වන්නෙ 'සිග්මොයිඩ් ප්‍රොසෙස්' කියලා. මේකෙ තියෙන විශේෂත්වය තමයි සිග්මොයිඩ් ප්‍රොසෙසය පිහිටන්නෙ ඉතාමත් විශේශිතව වූ ක්ශීරපායි ගෝත්‍රයකට.... ඒ වෙන කවුරුත් නෙවෙයි තල්මසුන්, ඩොල්ෆිනයන් අයත් සිටසියා ගෝත්‍රයට. දැන් එතකොට සිටසියාවන්ට අයත් අවයවයක් කොහොමද වෘකයෙක් වගේ සත්වයෙක්ට ලැබුණේ..? ඔව් මිත්‍රවරුනි ඒ තමයි අද ලෝකයෙ සියළු සාගරවල සැරිසරන සිටසියාවන්ගෙ පූර්වජයා. පාකිස්තානයෙන් සොයාගත් සිටසියාවාට නම දෙනවා 'පැකිසීටස්'.මේ සත්වයා ජලයේ නොව ගොඩබිම්වාසි සත්වයෙක්.. එහෙම කොහොමද වුනේ ?

වසර මිලියන 50 කට කලින් ඉයෝසීනයේදි පෘථිවිය කියන්නෙ උශ්ණත්වය වැඩි තැනක්. විශේෂයෙන්ම අද සුලෛයිමාන් කඳුවැටිය එදා කඩිනම් ශුෂ්ක පරිසරයකට හැරෙමින් පැවතුන යුගයක්. පැකිසීටස්ලා ගොඩබිම හැසිරුන වෘකයන් වගේ. එයාලට මුහුණ දෙන්න වෙනවා ආහාර සඳහා සටනකට. කඩිනමින් වෙනස් වන පරිසරයත් එක්ක ජීවත් වෙන්න සටන් කල යුතුයි. පැකිසීටස්ලා ආහාර සොයාගෙන තල්ලු වෙනවා ජලාශ්‍රිත පෙදෙස්වලට. කොහොමද එහෙම වෙන්නෙ ?

වසර මිලියන 50 කට කලින් පෘථෘවියෙ ගොඩබිම් එකිනෙක ඈත් වෙමින් ප්‍රසාරණය වෙනවා. ඈත් වීම වැඩිවෙන්න වැඩිවෙන්න නව සාගර රළ තරංග රටාවන් ගොඩනැගෙනවා. මේ රළ සමකාසන්නයේ සිට ධ්‍රැව වෙතට උණුසුම් රළ සහ සුළං ධාරා රැගෙන යනවා. මේකෙන් ධ්‍රැවාසන්න පෙදෙස් උණුසුම ඉහල යනවා. උණුසුම් ධ්‍රැවාශ්‍රිත පෙදෙස් කියන්නෙ උණුසුම් පෘථිවියක්, උණුසුම් පෘථිවියක් කියන්නෙ ප්‍රභාසංස්ලේෂණ සීග්‍රතාව ඉහල යනවා.. ප්‍රභාසංස්ලේෂණ සීග්‍රතාව ඉහල යනවා කියන්නෙ සාගර ජීවි මට්ටම් ඉහල යනවා.... ඒ කියන්නෙ නොගැඹුරු ජලයේ අපේ කතා නායක පැකිසීටස්ලට පහසුවෙන් සොයාගත හැකි ආහාර ඉහලයි... දැන් මේ සංසිද්ධියේදි විද්‍යාඤයන් පවසන ආකාරයට පැකිසීටස්ලා මුලින්ම නොගැඹුරු ජලය අසලට එන්නෙ මැරුණු මාළුන්, ජලජ ජීවින් වගේ ආහාරයට ගන්න කුණප බුදින්නන් ලෙස (scavengers)... මෙහෙම කාලයක් ගතවෙද්දි ඊලඟ තාර්කික පියවර වෙන්නෙ මැරෙන්න ඔන්න මෙන්න ඉන්න සතුන් ආහාරයට ගැනීම. මේ ක්‍රියාවලිය වර්ධනය වෙනවා දඩයම් කිරීම දක්වාම.

දැන් මේක වසර මිලියන පනහකට කලින් වුන සිද්ධියක්. මුන් කෝමද මෙහෙම හරියටම කියන්නෙ ? ඒහෙම වෙන්න බෑ වගේ හිතෙනවනම් මම මේ කියන දේත් හොයලා බලන්න. වැන්කූවර් දුපතෙ අද ජීවත්වන අළු වෘකයන් මේ පැකිසීටස්ලා වගේම මුහුදට අනුවර්තනය වෙමින් ඉන්නෙ. 😊

රයිට්, ආයෙ එමු කතාවට. දැන් ඊටපස්සෙ පැකිසීටස්ලාට මොකද වුනේ... ? මුකුත් වුනේ නෑ.. පැකිසීටස්ලා අතුරුදන් වෙනවා ෆොසිල වාර්තාවලින් වසර මිලියන පනහකට කලින්...

P.s - මුලින්ම අර හිස්කබල් කොටස විතරක් හමුවුනාට පසුව සෑහෙන ෆොසිල ප්‍රමාණයක් හමුව තිබෙනවා.

ඔවුන් ජීවත් වීම සඳහා අරගලයක යෙදුනා.. වෙනස්වන දේශගුණය සහ වියෑකි යන ගොඩබිම් ආහාර හේතුවෙන් නොගැඹුරු දිය අසලට පැමිණෙන පැකිසිටාවුන් තමන්ගෙ ආහාර ප්‍රශ්නය විසඳගන්නවා. නමුත් ජීවය මත පරිසරය ඇතිකරන නිරන්තර පීඩනය වෙනත් ආකාරයකින් ඔවුන්ව හසුකරගන්නවා. පැකිසිටාවන් ගොඩබිම ජීවත් වීමට හුරු සත්වයන්. නොගැඹුරු දිය මත ඇවිදීමටත් යාන්තන් පිහිනීමටත් සමත් වුනාට ඔවුන් ජලචර සතුන් නෙවෙයි. ඒ සඳහා ඔවුන්ට අනුවර්තන තිබුනෙ නෑ. පැකිසිටාවුන් වසර මිලියන පනහකට ඉහත ෆොසිල වාර්තා වලින් අතුරුදන් වෙනවා. ඒ ජීවි ලෝකය තුල ඔවුන්ට තිබුනු කාලය අවසන්.....

එතැන් සිට...

ඒ වර්ෂ 1994.. මහාචාර්ය පිලිප් ගින්ග්‍රිච් සුලෛයිමාන් කඳු පන්තියෙන් පැකිසිටස් ෆොසිල සොයාගෙන ගතවන 16 වන වසර. මහාචාර්ය හාන්ස් තීව්සන්, ග්‍රින්ගිච් ගෙ ප්‍රධානම ගෝලයෙක්. තීව්සන් විසින් සුලෛයිමාන් කඳු පන්තිය ආසන්නයෙ සිදුකරන පර්යේෂණ වලින් තවත් හඳුනා නොගත් ක්ශීරපායි විශේෂයක සැකිල්ලක් සොයාගනු ලබනවා. ප්‍රතිනිර්මිත සැකිල්ල පෙන්වන්නෙ අමුතු ආකාරයක ක්ශීරපායියෙක්. ගොඩබිම සංචරණය කරන ක්ශිරපායියෙකු සතු පාද ඇතිමුත් පතුල් පිහිටන්නෙ තාරාවකු මෙන් බැඳි පාද සහිතව (webbed feet)..

ඒ තවත් පරිණාමිකව සංක්‍රාන්ති අවධියක පසුවන ප්‍රාථමික තල්මස් පූර්වජයෙක්. අපි මුලින්ම හඳුනගත්ත පැකිසිටස් ෆොසිල වාර්තා වලින් අතුරුදන් වෙන්නෙ මේ නිසයි. මේ අලුත් සමාජිකයා පැකිසිටාවුන්ට වඩා ජලජ පරිසර වලට යෝග්‍ය ලෙස හැඩගැසුනු ශරීරයක් ඇති අයෙක්. ඒ ප්‍රධාන ලක්ෂණ තුනකින්

1. වර්තමානයේ දක්නට ලැබෙන දියබල්ලන් මෙන් මාංශපේශි සහිත පැතලි වල්ගයක්.

2. අපර ගාත්‍රා කෙටි සහ පලල් ආකාරයෙන් පිහිටීම, පිහිනීම පහසුවනු පිනිස.

3. ශරීරය අනාකූල හැඩයක් දැරීම.

මේ අලුත් සාමාජිකයට තීව්සන් නම දෙනවා "ඇම්බියුලෝසීටස් නාටන්ස්".. නමේ අර්ථය 'ඇවිදින සහ පිහිනන තල්මසා'...

දැන් තිබෙනවා ගැටලුවක්... ඇම්බියුලෝසීටස්ට පූර්ණ කාලීනව ජලයේ ඉන්න පුළුවන්ද?

ඒක මෙහෙම විස්තර කරන්නන්. ගොඩබිම් ක්ශිරපායියෙකුගෙ පානීය ජල අවශ්‍යතා පවතිනවා. එහෙම ගොඩබිම් සත්වයෙක් මුහුදු ජලය පානය කරොත් එය විස වෙනවා. දැන් ප්‍රශ්නය ඇම්බියුලෝසීටස් බිව්වෙ මුහුදු ජලයද නැත්තම් ගොඩබිම් ජලයද ?

ඇම්බියුලෝසීටස් බිව්වෙ ගොඩබිම් ජලය. කොහොමද හරියටම ඒක කියන්නෙ වසර මිලියන 49 පැරණි ෆොසිලයක් බලලා ? දන්ත සැකැස්ම මත තැන්පත්වල ඛණිජ ආදිය පරීක්ෂණයට ලක් කිරීමෙන් ඒ වගේ දේවල් හරියටම කියන්න පුළුවන්. ඇම්බියුලෝසීටස් ජීවත් වුනේ ගොඩබිම ආසන්නයේ. ජලය තුල කිමිදිලා ආහාර සොයා ගියත් ඇම්බියුලෝසීටස් ජලය සොයා ආවේ ගොඩ බිමට. මේ සත්වයා ජලයේ ආහාර හඹා ගිය සත්වයෙක් නෙවෙයි, මන්දගාමී ශරීරයක් සහිත බැවින් සැඟව සිට පහරදී ගොදුරු ඩැහැගත්තෙක් (Ambush predator).

පැකිසීටස්ට තිබ්බ ගැටලු ඇම්බියුලෝසීටස්ටත් එලෙසමයි. නොගැඹුරු ටීතීස් මුහුදේ ඔවුන්ට වඩා විශාල මෝරුන් සහ ජලජ විලෝපිකයන් ඒමට. ඒ බව ඇම්බියුලෝසීටස් ෆොසිල ලැබෙන සෙඩිමන්ට් ලේයර්ස් වලම මතුවන විශාල මෝර සහ කිඹුල් ෆොසිල මඟින් පැහැදිලියි. පැකිසිටස්ට තිබ්බෙ නැති ප්‍රශ්නයකුත් ඇම්බියුලෝසීටස්ට.. ඒ තමයි මන්දගාමී අඩක් ජලයට හැඩගැසුනු සිරුර දැන් ගොඩබිමදි තවත් මන්දගාමී. ඒ හේතුවෙන් ගොඩබිම් විලෝපිකයන්ට ඔවුන් පහසු ගොදුරක්...

වර්ශ මිලියන 49 කට පෙර ඇම්බියුලෝසීටස් ෆොසිල් වාර්තා වලින් ඉවත් වෙනවා... ඒ ඇම්බියුලෝසීටාවන්ගෙ කාලය අවසන්.

ගැටලුව තාමත් ඉතිරියි. කවදා කොහෙදි කොහොමද සිටසියා පූර්වජයන් ලවණ ජලයට පූර්ණ අනුවර්තන ගෙනාවේ...?

ඇම්බියුලෝසීටාවන් වසර මිලියන 49කට පෙර ෆොසිල වාර්තා වලින් ඉවත් වෙන්නෙ සිටසියා පරිණාමය තුල ප්‍රධානතම ගැටලුව ඉතිරි කර. කවදා කොහෙදි කොහොමද සිටසියාවන් ලවණ ජලයට පූර්ණ අනුවර්තන ලබා ගත්තෙ..?

එතැන් සිට...

1994 වර්ශයේදිම වසරේදි මහාචාර්ය පිලිප් ගින්ග්‍රිච් නැවතත් සුලෛයිමාන් කඳුවැටිය අවට පර්යේෂණ මෙහෙය වීමේන් තවත් නව ක්ශීරපායි විශේෂයක ෆොසිල මතුකර ගනු ලබනවා. ඒ තවත් තල්මස් පරිණාමයේ සංක්‍රාන්ති අවධියක්. ඇම්බියුලෝසීටාවන්ට වඩා දියුණු පිහිනීමේ අනුවර්තන වලින් සන්නද්ධ මේ නව විශේෂය සතු ප්‍රධාන ලක්ෂණ කිහිපයක් මෙසේයි.

* කෙටි, ශක්තිමත් බෙල්ලක් සතු වීම.. කිමිදීමට වඩා ප්‍රයෝජනවත්

* පසු ගාත්‍ර තවත් කෙටි වී හබල් මෙන් සැකැස්ම

* වල්ගය තවත් මාංශපේෂිමය වීම.

* විශේෂිත දන්ත සැකැස්ම

අඩි දහයක පමණ දිගින් යුත් මේ සත්ව විශේෂය "රෝඩෝසීටස්" නමින් නම් කරනු ලබනවා.

තල්මසුන් පරිණාමයේ මුහුදු ජලය සඳහා පූර්ණ අනුවර්තන දක්වන පලමු සාමාජිකයා තමයි වසර මිලියන 46 කට ප්‍රථම පරිණාමය වන රෝඩෝසීටස්. රෝඩෝසීටස් කොහොමද විලෝපිකයන්ගෙන් ආරක්ෂා වුනේ ? මේ ගැටලුවට පිලිතුර තිබෙන්නේ මේ සත්වයගෙ කර්ණ ශංඛයේ සමබරතාව රකින අවයවය මත. රෝඩෝසීටස් සමබරතාව අතින් ඉහලයි. වේගයෙන් පිහිනා යන ගමන් ඉතාමත් ඉක්මනින් දිශා මාරු කිරීමටත්, හැරවීමටත් ඇති හැකියාව රෝඩොසීටාවන් සතුයි. එමගින් ඔවුන්ගෙ මුල් පූර්වජයන් මුහුන දුන් විලෝපිකයන්ගෙන් බේරි යාමට රෝඩෝසීටාවන් සමත් වුනා. ඔවුන් සාගර කලාප විශාල ප්‍රමාණයක සුලබව පැතිරුනා..

නමුත් රෝඩෝසීටාවන් නැවතත් වෙනස්වන දේශගුණය නිසා ගැටලුවලට මුහුණ දෙනවා. පැවැත්ම සඳහා ඔවුන් සටන් කල යුතුයි, වෙනස් විය යුතුයි.. වෙනස් නොවුනොත් පැවැත්ම අවසානයි. වසර මිලියන 46 කට පෙර අවසාන රෝඩෝසිටාවන් ෆොසිල වාර්තා වලින් ඉවත් වෙනවා....

ඊජිප්තුවෙ බටහිර කාන්තාරය.. කයිරෝ නුවරට කිලෝමිටර් සීයක් පමණ නිරිතදිගට වන්නට පිහිටි 'වාඩි අල් හිටාන්" ප්‍රදේශය කියන්නෙත් ප්‍රාග්ෛඑතිහාසික ටීතිස් සාගරය පැතිරී පැවති කොටසක්. වසර මිලියන ගනනක් පැරණි සාගර සත්ව විශේෂ වල ෆොසිල මෙහෙදි පොලව මතුපිට දැකගන්න පුළුවන්. මේ ප්‍රදේශයෙන් හමුවෙනවා අඩි 50 ක් පමණ දිගු තල්මස් පූර්වජයෙක්. එවක පැවතී සාගරයේ සුපිරි විලෝපිකයා තමයි මේ බැසිලෝසෝරස්.

රෝඩෝසීටාවන් ඉදිරියට පැමිණිලා, වෙනත් ස්වරූපයන්ගෙන්.. බැසිලෝසෝරස් රෝඩෝසීටාවන්ට නොතිබුන තවත් ජලචර අනුවර්තනයන්ගෙන් සන්නද්ධ වෙනවා.

*ජලය තුල හොඳින් පෙනීම සඳහා දියුණු ඇස්.

* ජලය තුල ඉතාමත් තියුණු කන් ඇසීමෙ හැකියාව.

* ආඳකු මෙන් දිගු හැඩයක් සතුවීම, නොගැඹුරු දියේ දඩයමට.

මේ අනුවර්තන සියල්ලත් සමඟ බැසිලෝසෝරස්ට අතීතයෙ හිමිවු දැන් ප්‍රයෝජනයක් නැති අවයවයකුත් එලෙසම පවතිනවා. ඒ තමයි පසුගාත්‍රාවල ඉතිරිව ගිය ශේෂයන්.

මිලියන 39 කට පෙර සාගර ආධිපත්‍යය අචලතාපී සත්වයන් අතට ගැනීමට බැසිලසෝරයන්ට හැකි වෙනවා. පෙර තම පූර්වජයන් ආහාරයට ගත් විලෝපිකයන් මේ වෙද්දි බැසිලෝසෝරයන්ගෙ ආහාර බවට පත්ව හමාරයි..

මධ්‍යකාලීන ඊයෝසීන අවධියේ බැසිලෝසෝරයන් සමඟ මුහුදේ සරනවා තවත් අපූරු සත්වයෙක්. බැසිලෝසෝරයන් තරම් මහේශාක්‍ය නොවුන, ඉතාමත් සැඟවුනු දිවියක් ගෙවු කුඩා සිටසියාවන් විශේෂයක් වන මොවුන් හඳුන්වන්නෙ "ඩොරුඩොන්ට්ස්" නමින්. ඩොරුඩොන්ට්ස්ලා ප්‍රමාණයෙන් සහ හැඩහුරුකමෙන් වත්මන් ඩොල්ෆිනයන් වගේ.

ෆොසිල සාධක අනුව බැසිලෝසෝරයන් තමන්ගෙ ඤාාතීන්වන කුඩා ඩොරුඩොන්ට්ස්ලව ආහාරයට ගත් බව තහවුරුයි. බැසිලෝසෝරයන් මෙන් විශාල විලෝපිකයන්ගෙන් මිදෙන්න ඩොරුඩොන්ට්ස්ලා රංචු ආකාරයෙන් ගැවසුන බවට විද්‍යඤයන් අදහස් පලකරනවා.

වසර මිලියන 35 කට පොරොතුව නැවතත් දේශගුණික විපර්යාස. මුල් කාලීන ඉයෝසිනයේදි රත්වුන ලෝකය නැවත සිසිල් වෙනවා. සාගර සිසිල් වෙන අතරේ දකුණු ඇමරිකානු භූ තැටියෙන් වෙන්වෙන ඇන්ටාර්ක්ටික් භූ තැටිය ධ්‍රැවාසන්න හිම වැස්මක් බවට තහවුරු වෙනවා. ධ්‍රැවාසන්න හිම තහවුරු වෙන්න ජලය අවශ්‍යයි.. පෘථිවිය මත පවතින ජලය ධ්‍රැවාසන්නයේදි ඝනීභවනය වෙද්දි ගෝලීය සාගර ජලමට්ටම් පහත බසිනවා.

බැසිලෝසෝරයන් දෙසට හැරෙමු.. ඔවුන් ශරීරය ප්‍රමාණය විශාලයි දිගටියි. හැඩගැහිලා තියෙන්නෙ නොගැඹුරු ජලයේ පිහිනා ගොස් දඩයම් කරන්න. සාගර ජලමට්ටම් අවම වෙද්දි බැසිලෝසෝරයන් දුෂ්කර අවස්ථාවන්ට මුහුණ දෙනවා. ඔවුන්ට ගැඹුරු ජලයට අනුවර්තනය වෙන්න කාල වේලාව මදී.... මධ්‍ය ඉයෝසීනයේදි බැසිලෝසෝරයන් පෘථිවියෙන් සමුගන්නවා. ඔවුන්ගෙ ඉදිරි පැවැත්මක් නෑ.

එ්ත් එතරම් අණසක නොපැතිරු ඩොරුඩොන්ට්ස්ලා මේ අභියෝගය ජයගන්නවා. කුඩා, සමානුපාතික, මෙහෙයවිය හැකි සිරුරින් යුත් ඩොරුඩොන්ට් සත්වයන් ගැඹුරු දියට සංක්‍රමණය වෙනවා. ඩොරුඩොන්ට්ස්ලා වර්තමානයෙ ඔබ දකින සියළු තල්මසුන් සහ ඩොල්ෆිනයන්ගෙ පූර්වජයා..පරිණාමය විශාල මෙන්ම මහේශාක්‍ය බැසිලෝසෝරයන්ට වඩා කාරුණික වෙන්නෙ ඩොරුඩොන්ට්ස්ලට..

ඩොරුඩොන්ට්ස්ලගෙ පසුකාලීනයන්ට නැවත විලෝපික තර්ජන ඇතිවෙනවා. ප්‍රාග්ෛඑතිහාසික සාගරවල දරුණුම දඩයක්කරුගෙන්.. ඒ තමයි එතෙක් මෙතෙක් සිටි සුවිසල්ම මෝර විශේෂය වන මෙගලඩොන් මෝර විශේෂයන්ගෙන්.. ඔවුන්ගෙන් ගැලවෙන්නනම් නව සිටසියාවුන් තමන්ගෙ නිජබිම් වලින් ඈතට යා යුතුයි.

මෝරුන් කියන්නෙ චලතාපි සත්වයන්. ඔවුන්ගෙ ශරිර උණුසම පරිසර උෂ්ණත්වයත් සමඟ ඒ තත්වයට පත්වෙනවා. සිටසියාවන් අචලතාපින්, ඔවුන්ට පුළුවන් වෙනස් පරිසර උශ්ණත්වයන්ගෙදි තමන්ගෙ ශරීර උශ්ණත්වය පාලනය කරගන්න. එහෙනම් ඉතිරි එක් තාර්කික විකල්පයයි..... ඒ ධ්‍රැවාසන්න පෙදෙස් වලට සංක්‍රමණය. මෝරුන්ට බෑ එතකොට සිටසියාවන් එලවන්න. සීතල සාගර ජලය ඔවුන්ට මාරාන්තිකයි. නමුත් සිටසියාවන්ට පුළුවන් උශ්ණත්වය පාලනය කරගන්න.

ෆ්ලෝයන් වලදි මම ලිව්ව ලිපියෙ සඳහන් කලා තල්මස් වර්ගයා ආර්ක්ටික් සාගරවලට සංක්‍රමණය විමේ පරිණාමික ක්‍රියාවලිය සිත්ගන්නාසුළු කතාවක් බව. මෙතෙක් ඔබ කියෙව්වෙ ඒ කතාව...

ඩොරුඩොන්ට්ස්ලාගෙ මුණුපුරු මිණිබිරියන් අදත් සීතල ආර්ක්ටික් සාගර තුල සරන්නෙ ජීවය කෙරෙහි පරිසරය ඇතිකරන පීඩන වල ආන්තික ඵලයක් ලෙස. අද ඔවුන් විශේෂ අසුවක පමණ විහිද ගිය සිටසියා ගෝත්‍රය. නිල්තල්මසුන් , තෙල්මන්ද තල්මසුන් , ඔර්කා, බෙලුගා, ඩොල්ෆින්ස්, පොර්පොයිස් වැනි විශාල පරාසයක ඔවුන් විවිධත්වය පෙන්නුම් කරනවා. එමෙන්ම දියුණු බුද්ධියක් සතු, හැගීම් දැනීම් සතු දියුනු ජීවින් ඔවුන්.

වසර මිලියන 50 කින් එපිට වෘකයෙක් වැනි සත්ව විශේෂයක් නැවත සාගරයට හැරෙනවා.. ඒ ගමන බියකරු මෙන්ම වාසනාව මත රඳා පැවති සමස්ථ ක්‍රියාවලියක්. නැවත මුහුදට අනුවර්තනය වීම අපි හඳුන්වනවා රිවර්ස් එවලුශන් කියලා... අන්න ඒ විශේෂ ජීවින් කොටස ලංකාව අවට අපත් සමඟ ඉන්නවා කියන එකත් මතක තියාගන්න කියලා ඉල්ලමින් මේ කතාව හමාර කරනවා.

 ප්ලැකොඩර්මාවුන් (Placodermi)
===============

ඩයිනෝසරයන් මිහිමත ජීවත් වුන කාලයටත් එපිටින් වාසය කල ජීවීන් ගැන කතා කරද්දි ප්ලැකොඩර්මාවුන් කියන නශ්ඨව ගිය සත්ව විශේෂ එක්තරා අවධියකදි පෘථිවිය පුරාම සිය අණසක පැතිරවු සත්ව වර්ගයක් (class). ප්ලැකොඩර්මි කියන නමේ ග්‍රීක අර්ථය 'සන්නාහයක්/ වැස්මක් සහිත සමකින් යුත්' වැනි අරුතක්. සිලූරියන් අවධියේ ( ඒ කියන්නෙ මීට වසර මිලියන 440 කට පමණ පෙර ඇරඹි) ඩේවෝනියන් අවධියේ අවසාන කාලය තෙක් (ඒ කියන්නෙ වසර මිලියන 360 කට පමණ පෙර) මේ ප්ලැකොඩර්මාවුන් පෘථිවියේ සාගර තුල වාසය කලා. සාමාන්‍යයෙන් මොවුන්ගෙ පොදු ලක්ෂණය තමයි හිස, ගෙල සහ පපුව ප්‍රදේශය ගන සන්නාහයක් මෙන් වු ආවරණයකින් වැසී පැවතීමත් ශරීරයේ ඉතිරි කොටස් කොරපොතු ආවරණයකින් වැසී පැවතීමත්. දැන් මේ ප්ලැකොඩර්මාවුන්ගෙ විවිධත්වය ඉතාමත් අධිකයි. සිලූරියන්, ඩෙවෝනියන් අවධි තුල පෘථිවියෙ සාගර පුරාම පැතිරීම වගේම විවිධත්වය දකින්න පුළුවන් ෆොසිල සාධක වලින්. සෙන්ටිමීටර 30 පමණ විශේෂ අයත් වන බොත්රියොලෙපිස් ගනයේ සිට අඩි 20 ක් පමණ විශාල වන ඩන්ක්ලිඔසිටියස් ගනය දක්වා මොවුන් විවිධ ප්‍රමාණ වලින් ජීවත්ව තිබෙනවා.

මේ අතරින් මම කතා කරන්නෙ ඩන්ක්ලිඔස්ටියස් ගනය ගැන. ඩන්ක්ලිඔස්ටියස් ගනයට මේ වන විට හඳුනාගත් ෆොසිල සාධක අනුව විශේෂ දහයක් අයත්. : D. terrelli, D. belgicus, D. denisoni, D. marsaisi, D. magnificus, D. missouriensis, D. newberryi, D. amblyodoratus, and D. raveri තමයි මේ විශේෂ. මේ අතරින් ලෝකයේ ප්‍රථමයෙන්ම බිහිවු පෘශ්ඨවංශීක සුපිරි විලෝපිකයෙක් තමයි ඩන්ක්ලිඔසිටියස් ටෙරෙලි. අමරිකාවේ කැලිෆෝනියා, ටෙනිසි , ඔහායෝ ප්‍රදේශ වලින් බහුලවම මේ ෆොසිල හමුවෙනවා. ඇතැම් විද්‍යාඤයන්ට අනුව ටෙරෙලිට හනු වලින් දිය හැකි බලය සැලකිල්ලට ගෙන එතෙක් මෙතෙක් විශාලතම සපාකෑම ලබාදිය හැකි සත්වයා ලෙස නම් කර තිබෙනවා, නමුත් බහුතර මතය අනුව නම් ඒ ස්ථානය හිමිවෙන්නෙ Livyatan melvillei නමින් හඳුන්වන ප්‍රාග්ෛඑතිහාසික තල්මස් විශේෂයකට සහා Carcharodon megalodon නමින් හඳුන්වන ප්‍රාග්ෛඑතිහාසික මෝරුන් විශේෂයට. නමුත් ඩන්ක්ලිඔසිටියස් අවතක්සේරු කල යුතු නැහැ. සාමාන්‍යයෙන් මේ හනු තෙරපුම (bite force) එක ගනනය කරන්නෙ ගොදුරේ වර්ග අඟලකට යෙදෙන රාත්තල් ප්‍රමාණයේ බරින්. මේක අපි වර්තමානයේ ඉන්න කිඹුලෙක්ගෙ හනු තෙරපුමත් එක්ක සංසන්දය කරොත් කිඹුලෙක්ට යෙදිය හැකි හනු තෙරපුම වර්ග අඟලකට රාත්තල් 3700 ක පමණ බලයක්. ඩන්ක්ලිඔස්ටියස් ටෙරෙලිගෙ මේ ප්‍රමාණය වර්ග අඟලකට රාත්තල් 8000+ .

දැන් මේ අපි කතා කරපු ටෙරෙලි වගේ ප්ලැකොඩර්මාවුන් ඩෙවෝනියන් යුගයේ සාගර කලාප සිය අණසකට නතු කරගෙන හිටියට ඩේවෝනියන් අවධිය අවසාන වෙන කාලවකවානුවෙදි සිදුවු නශ්ඨවීම් සිද්ධිදාමයේදි නශ්ඨව යනවා. පසුකාලීනවා

ඩන්ක්ලිඔසිටියස් ගනය සහ සියළු ප්ලැකොඩර්මාවුන්ගෙ නශ්ඨවීම පිළිබඳව විවිධ මත තිබෙනවා. එයින් වඩාත් ප්‍රචලිත මත ද්විත්වය මෙහි සඳහන් කරනවා. පලවෙනි මතය තමයි ප්ලැකොඩර්මාවුන්ගෙ පරිණාමයට පසුකාලීනව සිදුවෙන අස්ථිමය මසුන් පරිණාමයත් සමඟම ආහාර සඳහා තරඟයට මුහුණදීමට නොහැකිව ප්ලැකොඩර්මාවුන් වඳව ගිය බව. දෙවන මතය තමයි ඩෙවෝනියන් අවධියේදි සාගර ජලයේ ඔක්සිජන් ප්‍රතිශතය සීඝ්‍රයෙන් පහල බැස්ස නිසා ඩන්ක්ලිඔසිටියස් වැනි විශාල සත්වයන්ට ඔක්සිජන් ප්‍රමාණවත් නොවී කුඩා මත්ස්‍යන් පමණක් ඉතුරි වු බව. මේ මතය සනාථ කරන කාරණයක් විදිහට විද්‍යාඤයන් ගෙන එන සාධකයක් තමයි ඩෙවෝනියන් නශ්ඨවීමෙන් පසුව වසර මිලියන ගනනකින් එළඹෙන මීසෝසොයික අවධිය දක්වාම විශාල මසුන් පරිණාමය නොවීම.

ප්ලැකොඩර්මාවුන්ගෙ ෆොසිල නැවත ප්‍රතිනිර්මාණය කිරීමෙන් පසු ලැබෙන ජීවමාන රූප ඉතාමත් අපුරුයි. බොත්රියොලෙපිස් ගනය පිටසක්වල ජීවින් ලෙස දිස්වන අතර ඩන්ක්ලිඔස්ටියස් වැනි විශේෂ මායා කතා වල එන අති දරුණු සත්වයන් මෙන් දිස්වේ. ඩයිනෝසරයන්ට පෘථිවිය මත සක්මන් කිරීමට කලින් සිටි සුපිරි විලෝපිකයන් කාණ්ඩයක් වන ප්ලැකොඩර්මාවුන් ගැන කෙටි කතාව එහෙමයි.

භීතියේ පක්ශියා (Terror Birds)

=========================

මේ Phorusrhacidae යන විද්‍යාත්මක නාමයෙන් හදුන්වන දකුණු ඇමරිකානු කලාපය සිය අණසකට නතුකරගෙන සිටි භීතියේ පක්ශීන්, එසේත් නැත්තම් 'ටෙරර් බර්ඩ්ස්' සත්වයන් ගැනයි.

සෙනෝසොයික අවධිය යනු ක්ශීරපායින්ගෙ කූටප්‍රාප්තිය සිදුවු අවධිය. ක්‍රිටැසියස් නශ්ඨවීමෙන් පසුව යෝධ සත්වයන්ගෙන් හිස් වෙන පෘථෘවිය වසර මිලියන ගනනකින් පසු ඇතිවෙන සෙනොසොයිකයේදි නැවත යෝධයන්ගෙන් පිරෙනවා. මෙවර එය පෙර මෙන් උරගයන් නොව ක්ශිරපායි යෝධයන්ගෙ ලෝකයක්. ටෙරර් බර්ඩ්ස්ලා ඇතිවෙන්නෙ මේ ක්ශිරපායින්ගෙන් පිරි ඉතිරී යන පෘථෘවිය තුල.

ටෙරර් බර්ඩ්ස් කියන පොදු නමක් භාවිතා කරාට මොවුන් අයත් වන්නෙ ෆොරස්රැසිඩ්ස් කියන කුලයට. මීටර් 1 සිට මීටර් 4 පමණ උස පරාසයක වැඩෙන ශක්තිමත් විශාල හොටක් සහ වේගයෙන් දිවීම සඳහා සකස්වු ගාත්‍රා සහිත මේ පක්ශීන් වසර මිලියන 62 කට එපිටින් වු සෙනොසොයික අවධියේ සිට වසර මිලියන 1.8 පෙර පහලවු ප්ලයස්ටොසීන යුගය දක්වාම විශේෂනය වෙමින් පැවත ඉන්පසුව නශ්ඨව යනවා.

දකුණු අමරිකානු කලාපයේ ජීවත් වු මේ ෆොරැසිඩ්ස් විශේෂ වලින් එකම එක් විශේෂයක් දකුණු හා උතුරු අමරිකානු කලාප යා කරමින් බිහිවෙන පැනමා භූ තැටිය ඔස්සේ උතුරු ඇමරිකාව තරණය කරනවා. ඒ තමයි ටයිටැනිස් වොලරි කියන ෆොරැසිඩ් විශේෂය.

මේ සත්වයන්ගෙ හමුවී ඇති ෆොසිල සාධක මත සිදුකර ඇති පර්යේෂණවලට අනුව මොවුන්ට පැයට කිලෝමීටර 48 දක්වා වේගයක් ජනනය කිරීමට හැකියාව තිබු සත්ව කොට්ඨාසයක්. සෙනොසොයිකයෙ පැතිර ගිය අශ්ව විශේෂ පවා හඹා ගොස් දඩයම් කිරීමට මෙමගින් ඔවුන්ට හැකියාව ලැබී තිබෙනවා.

ඉතාමත් මෑතකදි සිදුකල පර්යේෂණ මඟින් ෆොසිල විද්‍යාඤයන්ට සඳහන් කරන්නෙ මේ පක්ශින් හඹා ගොස් ග්‍රහණය කරගත් ගොදුර පොළවේ ගැසීම මඟින් අඩපණ කල බවයි. වර්තමානයේදි අප්‍රිකාව තුල ජීවත්වන Sagittarius serpentarius පක්ශියා මේ උපක්‍රමය යොදාගන්නවා ගොදුරු සෙවීමේදි. ඒ වගේම මොවුන්ගෙ ශක්තිමත් පාද මඟින් පහරදීමේ හැකියාව මොවුන්ට තිබී ඇත. වර්තමානයේදි ජීවත්වන කැසොවරි , පැස්බරුන් වැනි විශේෂ වලට මේ පා පහර එල්ල කිරීමේ හැකියාව පවතිනවා

මොවුන්ගෙ වඳ වීමට ප්‍රධානම හේතුව ලෙස දක්වන්නේ පැනමා භු තැටිය මඟින් වසර මිලියන දෙකකට පමණ පෙර උතුරු හා දකුණු අමරිකානු මහද්වීප යා වීම. මේ හේතුවෙන් උතුරු ප්‍රදේශවල සිට මාංශභක්ෂක කාර්නිවෝරාවන් (වලසුන්, සුනඛ සහ බිළාල පවුලට අයත් සතුන්) දකුණට සංක්‍රමණය වීම නිසා ෆොරැසිඩ්ස් විශේෂවලට ඇතිවු තරඟය ජය ගැනීමට නොහැකිව නශ්ඨව ගිය බව.

 වෙලෝසිරැප්ටර්
==============

1923 වර්ශයේදි විද්‍යවට මුලින්ම හඳුන්වාදෙන මේ ඩයිනෝසර විශේෂය සොයාගනු ලබන්නේ මොන්ගෝලියානු ගෝබි කාන්තාරයෙන්. දැනට මෙහි හඳුනාගත් විශේෂ ද්විත්වයක් සිටිනවා. වෙලෝසිරැප්ටර් මොන්ගෝලියෙන්සිස් සහ වෙලෝසිරැප්ටර් ඔස්මොල්ස්කි මේ විශේෂ ද්විත්වය. ජුරාසික් පාර්ක් චිත්‍රපටය හේතුවෙන් ප්‍රසිද්ධියට පත්වෙන මේ වෙලෝසිරැප්ටරයන් පිලිබඳ ඇතිවී තිබෙන දුර්මත බොහෝමයි. පලමුවෙන්ම ඔවුන් ඔබ චිත්‍රපටය තුල දකින රැප්ටරයන් තරම් විශාල සත්වයන් නෙවෙයි. දෙවනුව ඔවුන් එතරම්ම බුද්ධිමත් සත්ව විශේෂයන් නෙවෙයි, තෙවෙනුව සැබෑ රැප්ටරයන් පිහාටු සහිත ජීවි කාණ්ඩයක් බවයි සැලකෙන්නේ. (පිහාටු පැවතියාට ඔවුන් පක්ශින් නොවෙයි).

වර්තමානයේදි ස්වාභාව විද්‍යා කෞතුකාගාර බොහෝමයක රැප්ටර් ප්‍රතිනිර්මාණවල මේ පිහාටු සහිත සිරුර ඔවුන් නිර්මාණය කර තිබෙනවා.

ඡායාරූපවල පිලිවෙලින් චිත්‍රපටයේ වෙලෝසිරැප්ටරයන්, වෙලෝසිරැප්ටර් මොන්ගෝලියෙන්සිස් ප්‍රතිනිර්මාණයක්, සංසන්දනාත්මක ප්‍රමාණය.ටෙරෝසෝරයන්

===============================

සත්ව පරිණාමික වංශකථාවෙ ඉහල ආකාසයට අවස්ථා හතරකදි ජීවය ඉහලට එසවෙනවා. ප්‍රාථමීක ඩෙවෝනියන් අවධියේදි කෘමීන් තමයි පලමු පියාපත් ඇති බල පියැසැරියකට හිමිකම් කියන්නේ. ඊට සෑහෙන කලකට පසුව මීසෝසොයික අවධියේදි ටෙරෝසෝරයන් අහසට නගිනවා. ඉන්පසුව ජුරාසික යුගය අවසානයත් සමඟම ප්‍රථම පක්ශීන් බල පියාසැරියට එළඹෙනවා... අවසාන වශයෙන් මේ බල පියාසැරියට එළඹෙන්නෙ ඉහල ඉයෝසීන යුගයෙදි ක්ශීරපායින්ගෙ කයිරොප්ටෙරාවන්. කයිරොප්ටෙරාවන් කියන්නෙ වවුල් විශේෂ අයත් ක්ශීරපායී ගෝත්‍රය...

දැන් මේ විවිධ කාණ්ඩ පියාසැරිය සිය පරිණාමය තුලදි අත්පත් කරගත් විදි හරි අපූරු කතාන්දර. විශේෂයෙන්ම පක්ෂි පරිණාමය අංග සම්පූර්ණ ලෙස විස්තර කර ඇති පරිණාමික ක්‍රියාවලියක්.

මේකෙ මේ ඔය කතා ලිව්වට ලියන්න අදහස් කලේ ටෙරෝසෝරයන් ගැන. මීසෝසොයික අවධියේදි මිහිමත පහලවෙලා ක්‍රිටසියස් මහා වඳවීමත් සමඟම ටෙරෝසෝරයන් මිහිමතින් තුරන් වෙනවා. ටෙරෝසෝරස් කියන නමේ ග්‍රීක අර්ථය 'පියාඹන උරගයා'. උරගයා කිව්වට විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණය අනුව ටෙරෝසෝරයන් උරගයන් නෙවෙයි, ඔවුන් වෙනම කණ්ඩායමක්.

දැන් සමහර තැන්වලදි මේ ටෙරෝසෝරයන්ට 'ටෙරෝඩැක්ටිල්' කියලත් භාවිතා වෙනවා. ඒ භාවිතාව ටෙක්නිකලි දෝශ සහිතයි. ඒක වෙන්නෙ මෙහෙම. ටෙරෝසෝරයන් කියන්නෙ සමස්ථ ගෝත්‍රයට. ටෙරෝඩැක්ටිලයන් කියන්නෙ ටෙරෝසෝරස් ගෝත්‍රයේ එක් ගනයක්. ආතර් කොනන් ඩොයිල්ගෙ ලොස්ට් වර්ල්ඩ් පොතේ නිල් මැටි සහිත බිමක දියමන්ති සොයන්න කූඩයකින් ආවරණය වෙලා යන රොක්ස්ටන් සාමි ගැන මතක අයට ටෙරෝඩැක්ටිල්ලා අමතක වෙන්න විදිහක් නෑ.. හරි දැන් පැටලැවිල්ලා ලිහුනා කියලා හිතෙනවා.

දැන් මේ ටෙරෝසෝරයන් විවිධ ප්‍රමාණ, විශේෂ, බරින් යුක්ත හාදයො. අල්ලක් තරම් පොඩි 'ටෙරෝඩැක්ටිලස් කොචී' විශේෂයේ සිට මීටර් දහයක පමණ වින්ග්ස්පෑන් එකක් තිබ්බ එතෙක් මෙතෙක් පියාසැරිය ලැබු විශාලතම සත්වයා විරුදාවලිය ලත් ක්වේට්සල්කෝට්ලස් විශේෂය වෙනකන් අධි විවිධත්වයක් තිබු සත්ව කාණ්ඩයක්.

මොවුන්ගෙ පියාපත් සමෙන් සැදුම්ලත් බැඳි පටලයක් ආකාරයෙන් පිහිටන්නෙ. (වවුලන්ගෙ වගේ) මුල් මීසෝසොයික නිදර්ශක වල සිට පසුව ක්‍රිටසියස් නිදර්ශක දක්වා අධ්‍යනය කරද්දි බලන්න පුළුවන් මුල් කාලීනව දත් පිහිටි මුඛයන් සහ දිගු වල්ගා පිහිටියත් ක්‍රිටසියස් අවධිය වෙනකොට දත් අවම වෙලා වල්ගා ක්ශීනව යනවා. ඒ පියාසැරිය සඳහා වඩාත් හොඳින් අනුවර්තනය වීමට.

දැන් මේ පහත පිලිවෙලින් තියෙන්නෙ රැම්ෆොරින්කස් මුඑන්සටරී, රැම්ෆොරින්කස් ලොන්ගිකූඩස්,

ටෙරොඩැක්ටිලස් කොචී කියන විශේෂ තුනේ බර්ලින් කෞතුකාගාරයේ මට මුණගැහුන ෆොසිල නිදර්ශක තුනක් සහ ආර්ටිස්ටික් රීකන්ස්ට්‍රක්ශන් සහ ක්වෙට්සකෝට්ලස් කියන විශේෂයේ සංසන්දනාත්මක ප්‍රමාණය. මේකෙන් යම් අදහසක් ගන්න පුළුවන් වෙයි මීසෝසොයික මහා අවධියට අයත් ට්‍රියාසික් අවසාන වකවානුවෙ සිට ක්‍රිටසියස් යුගය දක්වා අහස කොතරම් කාර්යබහුල, ජනාකීර්ණ තැනක් වන්නට ඇද්ද යන්න.සෙරටොප්සිඩේ කුලය==================

ලෝකයේ ප්‍රසිද්ධම ඩයිනෝසර විශේෂ වලින් එකක් තමයි ට්‍රයිසරැටොප්ස් විශේෂය. ජුරාසික් පාර්ක් චිත්‍රපට පෙලේ ප්‍රථම චිත්‍රපටයේ සිට අවස්ථා ගනනකදී චිත්‍රපට සහ කතාංග මාලා තුලින් මේ සත්වයා දැකගත හැකී වීම ඊට එක් හේතුවක්. ට්‍රියැසික් යුගය තුල ඇමරිකානු කලාපය තුල බහුලව වාසය කල මේ සත්වයන් අයත් වන්නෙ සෙරටොප්සිඩේ කුලයට. සෙරටොප්සිඩේ කුලය කොතරම් විවිධත්වයක් දැක්වු කුලයක්ද යත් විශේෂ ගනනාවක් ට්‍රියැසික් අවධිය තුල මිහිමත ජීවත් වුනා. පහත පින්තූර තුලින් මේ විවිධත්වය බලන්න පුළුවන්. සියළුම විශේෂ මෙහි දැක්වෙන්නේ නැති වුනත් විශේෂ බොහෝමයක් මෙහි දකින්න පුළුවන්. සෙරටොප්සිඩාවන් යනු ශාඛ භක්ෂක කුලයක්. ට්‍රයිසරැටොප්සයන් පමණක් දැක ඇති ඔබට සිතාගන්න පුළුවන් වෙයි පරිණාමික දිනපොත තුල ට්‍රියැසික් යුගය යනු කොතරම් විවිධත්වයක් ඉසිළු අපූරු භු යුගයක්ද බව..බුද්ධිමත්ම ඩයිනෝසර විශේෂය'''

=====================

කලකට ඉහතින් ජේ.ආර් සමන් මංජුල විසින් රචිත පිටසක්වල ජීවය ගැන පොතේ තිබුනු සටහනක් පසුකලෙක ලංකාවෙ පිටසක්වල ජීවය වැනි සංකල්ප ගැන උනන්දුවක් දක්වන රසික සමාජය විසින් පතුරුවනු ලැබුවෙ සත්‍ය කතාවක් විදිහට. මේය අැත්තක්ද

මංජුල මහත්මයගෙ පොතේ තිබුනෙ ක්‍රිටැසියස් වඳවීමට ප්‍රථම ජීවත් වූ ඩයිනෝසර විශේෂක් බුද්ධිමත් බවින් අග්‍රස්ථානයක පසුවු බවත්, පසු කලෙක ඔවුන් පරිණාමය වී හෝමෝ සේපියන්වරුනට සමාන රුවින් යුතු වූ බවත්, දියුණු ශිෂ්ඨාචාරයක් ගොඩනැගූ ඔවුන් පසුකලෙක පෘථෘවිය හැර ගොස් විශ්වයෙ ඇතැම් ස්ථාන ජනාවාසකරණයට ලක් කල බවත් , අද අපට අසන්නට ලැබෙන පිටසක්වල ජීවීන් යනු ඔවුන් විය හැකි බවත්.

දැන් මේ ඉහත කතාව මත තමයි අද සටහන පදනම් වෙන්නෙ. මේ කතාවෙ හැටියට මෙවැනි මතයක් පවතිනවාද ?

1982 වර්ෂයේදි කැනඩාවෙ ඔටාවා කෞතුකාගාරයේ පෘශ්ඨවංශි ෆොසිල භාරකරුව සිටි ඉතාමත් ප්‍රසිද්ධ ෆොසිල විද්‍යඤයකු වන ඩේල් රසල් විසින් උපකල්පනයක්, (පරිකල්පිතයක් කිව්වොත් වඩාත් නිවැරදි) ගොඩනගනවා චික්සුලුබ් උල්කාව නොගැටී ක්‍රිටැසියස් මහා නශ්ඨවීම ( ක්‍රිටැසියස් නශ්ඨවීම , චික්සුලුබ් ග්‍රහකය පිලිබඳව පෙර සටහන් කර ඇති ලිපි මාලාව කියවන්න) සිදු නොවුනානම් එකල ජීවත්වු ද්වීපාදික තෙරොපොඩ් සත්ව විශේෂ අතරින් බුද්ධිමත් සත්වයින් කුමන ආකාරයකින් පරිණාමය වේද යන්න. මෙතනදි බොහොම පැහැදිලිව මතක තබා ගතයුතු දෙය තමයි මෙය පරිකල්පන පර්යේෂණයක් (Thought experiment). මෙහිදි හුදු අනුමාන, වර්තමාන සත්වයන්ගෙ පරිණාමික තත්වයන් ආශ්‍රයෙන් සිදුකල උපකල්පන ආදියෙන් තමයි මේ චිත්‍රය ගොඩනගන්නෙ. ඩේල් රසල් නිර්මාණය කරන පරිණාමික ඩයිනෝසර ආකෘතිය ඕනැවට වඩා මානවරූපි ආකෘතියක් (Anthropomorphic) ගත් බවට එකල ග්‍රෙගරි .එස් පෝල්, තෝමස් හොල්ට්ස් වැනි ෆොසිල විද්‍යාඤයන්ගෙ දරුණු විවේචන වලට ලක්වුනා. ඩේල් රසල් තමන් නිර්මාණයය කරපු ආකෘතිමය සත්වයාට දුන් නාමය තමයි ඩයිනෝසෝරිඩ් කියන්නෙ.

මෙතෙක් වෙනකන් මම විස්තර කරේ මේ කතාවෙ අර්ධ විද්‍යාත්මක කොටස. ව්‍යාජ විද්‍යාත්මක (pseudo science) කොටසට සම්පූර්ණයෙන්ම මෙය බැහැර කරන්න අසීරු නිසා අර්ධ විද්‍යාත්මක යයි පැවසීම නිවැරදියි.

දැන් මේ ඩේල් රසල් ගොඩනගන කල්පිතය වගේම මෑත කාලීනව තිරගත වුන ජුරාසික් පාර්ක් වැනි චිත්‍රපට තුලින් ත් රැප්ටර් සත්වයින් සතු බුද්ධිය ඉස්මතු කරලා පෙන්නනවා. ඇත්තටම මේ සත්වයන් බුද්ධිමත්ද යන්න විමසා බැලීම තමයි අරමුණ ඩේල් රසල්ගෙ කල්පිතයට පාදක වෙන සැබෑවටම ජීවත්වුන ඩයිනෝසර විශේෂයක් තමයි ටෲඩෝන් විශේෂය. සාමාන්‍යයෙන් ඩයිනෝසර විශේෂ අතරින් බුද්ධිමත්ම විශේෂය ලෙස විද්‍යාඤයන් නම් කරන්නෙ මේ ටෲඩෝන්ලව. ටෲඩෝන් ෆොර්මෝසුස් විශේෂ මේ ගනයට අයත් පැහැදිලිව හඳුනාගත් එකම විශේෂය. මොවුන් බුද්ධිමත්ම ඩයිනෝසර විශේෂය ලෙස හැඳින්වීමට හේතුපාදක වෙන්නෙ ඔවුන්ගෙ ශරීර කපාල අනුපාතය ඉහල අගයක් ගැනීම. ඒ කියන්නෙ ශරීරයට සාපේක්ෂව ඉහල කපාල ධාරිතාවක් දැරීම. නමුත් ශරීර කපාල අනුපාතය ඉහල අගයක් ගත් පමණින් ඔවුන් අතිශයින්ම බුද්ධිමත් ජීවි කොටසක් යැයි පැවසීම වැරදි ප්‍රකාශයක්. ටෘඩෝන් කපාල ධාරිතාව අනුව ඔවුන්ගෙ බුද්ධිය උපරිමයෙන්ම සමාන වෙන්නෙ වර්තමානයේ ජීවත්වන පක්ශීන්ගෙ බුද්ධියට. කිසිසේත්ම ඉතාමත් ප්‍රාථමික ක්ශීරපායියෙකුගෙ බුද්ධියට පවා ලඟා වීමට ටෘඩෝන්ට හැකියාවක් නැහැ. ටෘඩෝන් විශේෂයටත් වඩා පහල මට්ටමක තමයි අනෙක් රැප්ටර් සතුන්ගෙ ශරීර කපාල අනුපාතය පිහිටන්නෙ. චිත්‍රපටවල කතාන්තරවල තිබු පමණින් සත්‍ය නොවන මෙවන් ප්‍රකාශ සහ අතිශයෝක්තීනට වඩා විද්‍යත්මක කරුණු වෙනස් බව මතක තබා ගන්න.

1. ටෘඩෝන් ප්‍රතිනිර්මාණයක්

2/3. ටෘඩෝන් සහ ඩේල් රසල් නිර්මාණය කල ඩයිනොසොරිඩ්

මුලාශ්‍රය - පරිණාමික දින පොත

ඩයිනෝසරයන්


الطَّوطُولُوجيا من الإغريقية ταυτολογία ومعناها «قول الشيء نفسه». ويقال عن جملة ما أنها طوطولوجية إذا دائما تقيم بالصواب أي أن نتيجتها دائما صحيحة مهما كانت قيمة المتغيرات أو تقييم الجمل الأولية أو المزاعم، كأن نقول «للمثلث ثلاثة رؤوس» أو «لا يوجد أعزب متزوج».

تفترض معظم المقاربات أن الكلام الطَّوطُولُوجي له علاقة بتوظيف المبادئ التخاطبية

يوجد استعمال طبي لكلمة الطوكولوجيا مثل طوطولوجيا المناعة الذاتية وهذا يعني أن أمراض المناعة الذاتية العديدة تشترك في العديد من العلامات والأعراض السريرية (أي الأنماط الفرعية)، والآليات الفيزيولوجية المرضية، والعوامل الوراثية المشتركة

مراجع

انظر أيضًا
 تحصيل الحاصل

دلالات
تعبير منطقي
حساب القضايا
حقيقة منطقية
علم المعاني
قرارات حسب النوع
قضايا منطقية
منطق رياضي

طوطولوجيا


إذا تعتقد أنك تستطيع الرقص (So You Think You Can Dance) هو برنامج تلفزيوني أمريكي للرقص ومن برامج الواقع تبثه في الولايات المتحدة شبكة فوكس التلفزيونية، وتبثه مترجما إلى العربية في منطقة الشرق الأوسط وشمال أفريقيا قناة إم بي سي 4. بدأ عرض سلسلة البرنامج منذ 20 يوليو 2005 مقسما إلى 9 مواسم حتى الآن

فكرة البرنامج
فكرة البرنامج هي اختيار مجموعة من الراقصين يتنافسون في عرض مواهبهم في الرقص ثم استبعاد من يعتقد حكام البرنامج أنه صاحب الأداء الأسوأ، تدريجيا إلى أن يبقى راقص واحد يفوز بجائزة ويحصل على لقب «راقص أمريكا المفضل».

في البداية تكون هناك جولة أولية للحكّام في مختلف الولايات الأمريكية يختارون خلالها 50 راقصا للذهاب إلى لاس فيغاس للقيام بمنافسة أولى ثم يتم ترشيح عدد معين منهم للاشتراك في البرنامج.

نسخ البرنامج حول العالم
بسبب النجاح الكبير الذي حظي فيه البرنامج فقد تم انجاز عدد كبير من النسخ منه حول العالم..

الموسم الأول
عرضت آخر حلقة منه في الولايات المتحدة في 5 أكتوبر 2005، والجائزة كانت 100,000 دولار أمريكي وشقة سكنية في مدينة نيويورك، فاز بها نيك لازاريني . هذا الموسم كان من تقديم الأمريكية لورين سانشيز.

الموسم الثاني
انتهى عرضة في الولايات المتحدة في 16 أغسطس 2006 وكان من تقديم المذيعة البريطانية كات ديلي. الجائزة كانت 100,000 دولار أمريكي وسيارة وعقد للمشاركة في برنامج A New Day... الذي تقدمه سيلين ديون. فاز بالجائزة بينجي شويمر .

الموسم الثالث
هذا الموسم كان أيضا من تقديم كات ديلي، وانتهى في 16 أغسطس 2007 بفوز سيبرا جونسون  بجائزة 250,000 دولار أمريكي.

الموسم الرابع
مع حدوث الكثير من المفاجآت فيه كأن يجتمع راقصا هيب هوب مع بعضهما ويقوما برقصة هيب هوب دخلت تاريخ البرنامج «تويتش وكمفرت»
وعودة كمفرت بعد خروجها من البرنامج بسبب اصابة إحدى المتشاركات!
وانتهى 16 أغسطس بفوز جوشوا الساحق على تويتش

الموسم الخامس
انتهى الموسم الخامس بفوز Jeanine Mason بجائزة 250,000 دولار أمريكي والفرصة للظهور في غلاف عدد نوفمبر 2009 لمجلة Dance Spirit Magazine

الموسم السادس
في الموسم السادس نجح Russell Ferguson بالفوز بجائزة 250,000 دولار أمريكي وفي المركز الثاني Jakob Karr.

الموسم السابع
بدأ الموسم السابع في يناير 2010,18 وانتهى بفوز Lauren Frodermanبجائزة $250,000 دولار أمريكي، والظهور في غلاف مجلة Dance Spirit

الموسم الثامن
في الموسم الثامن نجحت الفراشة Melanie Mooreبلفوز وفي المركز الثاني Sasha Mallory (للمرة الأولى في البرنامج تنجح فتاتان بالفوز في المركز الأول والثاني)

الموسم التاسع
بدأ الموسم التاسع في مايو 2012,24 , واعلن [[Nigel Lythgoeانه سيكون هناك فائزان لهذا الموسم:ذكر وانثى، وكان الفوز من نصيب كل من Eliana Girardو Chehon Wespi-Tschopp

مراجع

وصلات خارجية

 صفحة البرنامج في موقع شبكة فوكس

إذا تعتقد أنك تستطيع الرقص
برامج تلفزيونية أمريكية
برامج تلفزيونية باللغة الإنجليزية
برامج شبكة فوكس التلفزيونية
عروض شبكة فوكس
مسلسلات تلفزيونية أمريكية انتهت في 2022
مسلسلات تلفزيونية أمريكية بدأ عرضها في 2005
مسلسلات تلفزيونية أمريكية في عقد 2000
مسلسلات تلفزيونية أمريكية في عقد 2010
مسلسلات تلفزيونية واقعية أمريكية في عقد 2000
مسلسلات تلفزيونية واقعية أمريكية في عقد 2010
مسلسلات تلفزيونية واقعية أمريكية في عقد 2020

إذا تعتقد أنك تستطيع الرقص (برنامج)


El Instituto Nacional de Desarrollo de Pueblo Andinos, Amazónicos y Afroperuano (INDEPA) es un órgano adscrito al Viceministerio de Interculturalidad del Ministerio de Cultura del Perú. Sus funciones son las de proponer y supervisar el cumplimiento de las políticas nacionales a favor de los Pueblos Andinos, Amazónicos y Afroperuano, coordinar con los Gobiernos Regionales y Locales la ejecución de proyectos y programas dirigidos a la promoción, investigación, defensa, afirmación de los derechos y desarrollo con identidad de los Pueblos Andinos, Pueblos Amazónicos y Pueblo Afroperuano. Fue creado mediante Ley N.º 28495, durante el gobierno de Alejandro Toledo Manrique.

Antecedentes
Poco después del inicio del gobierno, Toledo creó la Comisión Nacional de Pueblos Andinos, Amazónicos y Afroperuanos (Conapa), el 5 de octubre de 2001, como un organismo gubernamental que, según sus propios estatutos, debería propiciar el desarrollo y la integración de los pueblos en extrema pobreza. En esta comisión, se nombró a la entonces primera dama Eliane Karp como presidenta honoraria. La agencia tuvo la intención de establecer una agenda de desarrollo para las comunidades indígenas, proporcionar una representación de los intereses indígenas en el gobierno, y abrir el camino para rescatar la multiculturalidad y hacer reformas constitucionales. Según Karp, CONAPA se creó con el objetivo de ser "mesa de diálogo y prevención de conflictos con representación paritaria de representantes indígenas y delegados de todos los ministerios."

Algunos críticos vieron la propia creación de la Comisión como un paso atrás para los indígenas peruanos, teniendo en cuenta su liderazgo por una persona sin un lugar oficial en el gobierno en lugar de una cabeza de Ministerio. La comisión también absorbió la antigua SETAI (Oficina de Asuntos Indígenas). Posteriormente, Karp renunció a la CONAPA, que fue reestructurado posteriormente como INDEPA, formalizándolo como un instituto nacional en lugar de una comisión.

Véase también
Ministerio de Cultura (Perú)
Anexo:Pueblos originarios del Perú
Lenguas del Perú

Enlaces externos
INDEPA

Organismos públicos vinculados a Ministerios de Perú
Ministerio de Cultura del Perú

Instituto Nacional de Desarrollo de los Pueblos Andinos, Amazónicos y Afroperuano


Die Fährschiffe der Dmitriy-Shostakovich-Klasse (, dt. Transkription: Dmitri Schostakowitsch), welche auch als Projekt B-492 bekannt war, waren Seepassagiermotorschiffe kleiner Bauart. Die Klasse war benannt nach dem ersten Schiff der Klasse, das den Namen des sowjetischen Komponisten Dmitri Schostakowitsch trug.

Geschichte
Die Seefahrtschiffsserie B-492 und ihre Modifikation B-493 wurden von 1980 bis 1986 hergestellt. Die Stettiner Werft (Stocznia Szczecińska im. Adolfa Warskiego) in der Volksrepublik Polen baute Schiffe eigenen Entwurfs auf Bestellung der UdSSR. Die Schiffe gingen an die sowjetischen Seereedereien Schwarzmeerseereederei-ЧМП (drei Schiffe), Estnische Seereederei-ЭМП – (ein Schiff für die Strecke Tallinn-Helsinki), Ostseereederei-БМП (ein Schiff von der Schwarzmeerseereederei für die Strecke Leningrad-Riga), Fernostseereederei-ДВМП (drei Schiffe). Da die Schiffe auf der Ostsee und auf dem Schwarzen Meer vor allem für Kreuzfahrten eingesetzt waren, wurden sie alle im Laufe von den ersten fünf Jahren für den Einsatz als Kreuzfahrtschiffe modernisiert, wobei mehr Platz für Fahrgäste durch Minderung der Decks für Autos geschaffen wurde.

Technik
Die Schiffe verfügten über einen Dieselantrieb mit 4 Sulzer-Skoda-Hauptmotoren, die auf 2 Verstellpropeller wirkten.

An Bord
Die Wasserfahrzeuge waren vom Anfang an für 496 Fahrgäste in Kabinen je 2 und je 4 Personen vorgesehen, und Das Autodeck konnte bis zu 118 PKWs aufnehmen. In ersten fünf Jahren wurden alle Schiffe umgebaut gemäß Anforderungen, die für Kreuzfahrtschiffe der 1980er Jahre galten. Das Autodeck der Mikhail Suslov wurde vom 19. März bis zum 2. Juni 1989 bei der Lloyd Werft Bremerhaven in Bremerhaven in die modernste Augenklinik umgebaut, wofür Schwarzmeer-Seereederei eine Rechnung in Höhe von 27 Mio. DM erhalten hatte, was die finanzielle Lage der bald "selbstständigen ukrainischen" Reederei wesentlich verschlechterte und zum Verkauf der Schiffe führte.

Liste der Schiffe Projekt B-492/493 in der Ursprungs- und Englischen Sprache
In der Liste ist der Ursprungsname der Schiffe angegeben, die anderen Namen stehen in Klammern in chronologischer Reihenfolge:

Schiffe des Projekts B-492/493:

Übersicht

Siehe auch
 Serienschiff
 Liste von Schiffstypen
 Liste von Kreuzfahrtschiffen
 Mikhail-Kalinin-Klasse, Projekt 101, Seefa 340
 Ivan-Franko-Klasse, Projekt 301, Seefa 750
 Mariya-Yermolova-Klasse, Projekt 1454

Weblinks
 Проект B-492 (Польша), тип Дмитрий Шостакович (russisch)
 Проект B-493 (Польша), тип Георг Отс (russisch)
 aus easyCruise Life wird Ocean Life

Einzelnachweise

Passagierschiffsklasse
Kreuzfahrtschiffsklasse
Stocznia Szczecińska

Dmitriy-Shostakovich-Klasse


الجنرال جورج إس باتون (بالإنجليزية: George S. Patton) قائد عسكري في الجيش الأمريكي، إبان الحرب العالمية الثانية. قاد الجيش الثالث أثناء الحرب، والذي انتصر في معظم المعارك التي خاضها. ولد باتون في كاليفورنيا عام 1885 لعائلة عسكرية، فكان جده لأبيه قائدًا في الجيش الاتحادي. التحق باتون في الكلية العسكرية الأمريكية، وتخرج منها عام 1909، وبعدها التحق بسلاح الفرسان. خاض أولى معاركه تحت إمرة الجنرال جون بيرشنغ عام 1916؛ حيث قاتلت القوات الأمركية العصابات المكسيكية المنتشرة على حدود البلاد. مع بدء الحرب العالمية الأولى، رٌقي باتون لرتبة عقيد استثنائيًا، وقاد أثناء الحرب اللواء 345 مدرعات في الجيش الأمريكي. ثم ما لبث أن تم حل اللواء بعد نهاية الحرب.

كانت أكثر إنجازات باتون على الصعيد العسكري في الحرب العالمية الثانية، وقاد عدة انتصارات في شمال أفريقيا، و صقلية، كما وساهم في غزو ألمانيا النازية في أواخر الحرب. في عام 1942، قاد باتون أكثر من 240 ألف جندي أمريكي في عملية إنزال آنجلو، وذلك على سواحل المغرب، وبالفعل استطاع باتون احتلال الدار البيضاء بوقت قصير. في عام 1943 أُنيط به منصب قيادة الجيش السابع، وشارك في غزو صقلية الإيطالية؛ حيث كان باتون هو واضع خطة الغزو. في عام 1944، أصبح قائدًا للجيش الثالث، وهو الجيش الذي طالما ارتبط باسم باتون. شارك الجيش الثالث بشكل رئيسي في غزو الدول التابعة لألمانيا النازية في أوروبا، مثل تشيكوسلوفاكيا، و فرنسا، و بلجيكا، و النمسا.

في نهاية الحرب رُقي إلى رتبة جنرال (4 نجوم). كان باتون ينتقد سياسة الولايات المتحدة بشكل علني، كما كان ينتقد بشدة التحالف مع الاتحاد السوفيتي في الحرب، وعُرف بعدائه الشديد للشيوعية. أدّت تصريحات باتون هذه إلى عزله من قيادة الجيش الثالث الأمريكي في عام 1945، وعُيِّن بعد ذلك قائدًا للجيش الخامس عشر في أوروبا. كان من أهم الحوادث التي زعزعت ثقة قيادة قوات الحلفاء به هو حادثة صفع باتون لجنديين أمريكيين في إحدى المشافي الميدانية أثناء غزو صقلية. وقد طلب منه دوايت آيزنهاور بعد ذلك الاعتذار إلى الجنديين الذين قام بصفعهما. وقد كانت هذه الحادثة سببًا رئيسيًا في منع وصول باتون إلى مجلس قيادة التحالف؛ حيث عُيِّن بدلًا منه عمر برادلي، والذي كان يعمل تحت قيادة باتون في بدايات الحرب. توفي باتون في 21 ديسمبر 1945 بحادث سيارة، وأدّى الحادث إلى إصابته بجروح بالغة، وما لبث أن توفي على إثرها بعد 12 يومًا. ودفن في مقبرة الأمريكيين في مدينة لوكسمبورغ.

حياته
ولد في 11 نوفمبر 1885 في سان جابرييل في ولاية كاليفورنيا. تشأ باتون في أسرة ثرية من فرجينيا ذات تاريخ طويل في الخدمة العسكرية. التحق بأفضل المدارس الابتدائية قبل قبوله في أكاديمية ويست بوينت العسكرية. وتخرج عام 1909 وكلف بالخدمة في سلاح الفرسان ز نظرا لمهارته الفائقة في الفروسية مثل باتون بلاده في اولمبياد استكهولم عام 1912 في أولى بطولات لعبة الخماسي الحديث. ثم بعد ذلك بعام التحق بالمدرسة الفرنسية للفروسية، وحين عودته إلى الولايات المتحدة قام بتأليف أول كتبه وهو كتيب إرشادي عن سيف المبارزة.

حياته العسكرية
في عام 1916 انضم باتون إلى حملة عسكرية له فانضم إلى الجنرال جون بيرشنغ إلى المكسيك لمطاردة بانشو فيلا وهناك نال خبرته الأولى في استخدام العربات ذات المحركات وهناك بدأ في اكتساب شهرته نتيجة لبسالته في القتال.

في الحرب العالمية الأولى
في عام 1917 ظل باتون مع بيرشنج معاونا له عند نشر القوات الأمريكية في فرنسا في أثناء الحرب العالمية الأولى. وهناك عُيِّن قائدا لأول وحدة مدرعات أمريكية كان هدفها هو كسر الجمود الذي كان على جبهات الحرب نتيجة لحرب الخنادق. ثم عهد إليه بالإشراف على مدرسة لتدريب العسكريين في نوفمبر 1917 في لانجريه. وأُصيب باتون في خلال الهجوم ميوز- آرجون بجروح طفيفة وحصل على صليب الخدمة المتميزة تقديرا لشجاعته وبسالته في القتال.

ما بين الحربين
عقب انتهاء الحرب عاد باتون إلى بلاده وهو لا يزال قائدا لأول سلاح مدرعات أمريكي الذي عُرف بلواء الدبابات 314. وظل في فترة ما بين الحربين مدافعا متحمسا لمستقبل سلاح المدرعات. غير أن انخفاض الإنفاق في أمريكا فترة السلم، والكساد الكبير كان لهم أكبر الأثر في تقليل ميزانية الأبحاث في مجال الدبابات، وكذلك إنتاج الدبابات.

في الحرب العالمية الثانية
بعد بداية الحرب العالمية الثانية ونجاح الهجمات الخاطفة التي قام بها سلاح المدرعات الألماني بدأت الولايات المتحدة في بناء سلاح المدرعات الخاص بها وفي يوليو 1940 تولّى باتون قيادة اللواء الأول المدرع الذي تم توسيعه ليصبح فيما بعد الفرقة المدرعة الأولى في أبريل التالي ثم تولى قيادة مركز التدريب الصحراوي على طول حدود كاليفورنيا وأريزونا في الفترة ما بين مارس حتى يوليو 1942 حيث وضع مبادئ المدرعات الأمريكية وقام بتدريب وحدات المدرعات الأمريكية.

ساهم باتون في التخطيط للإنزال الأمريكي في شمال أفريقيا وقاد قوة المهام الغربية ابان العملية الفعلية وتولى قيادة الفيلق الأمريكي الثاني في مارس 1943 وحولها من وحدة منهارة معنويا إلى قوة مقاتلة ذات بأس شديد. وفي يوليو التالي تولى باتون - وكان قد وصل إلى رتبة جنرال - قيادة الجيش الأمريكي السابع في أثناء غزو صقلية. و اكتسب هناك شهرة واسعة. وبسبب قيامه بصفع اثنين من جنوده متهما اياهم بالتمارض والجبن حرم باتون من الشتراك في غزو إيطاليا. ثم نقل في يناير 1944 إلى إنجلترا للمساعدة في غزو نورماندي والإنزال فيها. وتم توليته قيادة بعض الوحدات الثانوية التي كان هدفها إبعاد أنظار الألمان عن نورماندي حتى يظنو أن الهجوم الرئيسي من كاليه. ثم تم توليته القيادة الميدانية للجيش الثالث الأمريكي بعد مضي شهر على الإنزال الناجح في نورماندي. وأثناء قيادته لهذا الجيش ذاع صيته بوصفه أحد أكفأ القادة العسكريين الميدانيين. وفي أغسطس قاد الهجوم الأمريكي في افرانشيه انطلاقا من رأس الشاطئ وحاصر ما يزيد على 100 ألف جندي ألماني في فاليه -أرجنتن جاب. و في ديسمبر 1944 قام بقيادة قواته صوب ميتز ثم حول مسار قواته 90° حين قام الألمان بهجوهم المباغت في الآردين, مهددين المناطق الخلفية للحلفاء. وأوقف التقدم الألماني ومن إقليم الآردين انطلق صوب ألمانيا مدمرا الحصون التي رفضت الستسلام وعبر نهر الراين عند أوبنهايم وهزم الالمان في جيب الرور واندفع صوب بافاريا واخترقها إلى تشيكوسلوفاكيا والنمسا حيث وضعت الحرب أوزارها.

بعد الحرب
نتيجة لصراحته وتصريحه بأن على الولايات المتحدة محاربة الشيوعين آنذاك على أن تحاربهم فيما بعد بالإضافة إلى معاملته اللينة للنازيين السابقين الذين وقعوا في قبضته الذي كان يعتقد أنه سوف يحتاج إليهم في إعادة بناء ألمانيا بعد الحرب. كلفه ذلك منصبه القيادي في الجيش وعُيِّن في منصب غير ذو أهمية نسبية وهو الحكم العسكري لمقاطعة بافاريا وبعد انتهاء الحرب أُصيب في حادث سيارة في ديسمبر 1945 ودُفِن في المقابر الأمريكية في لوكسمبورغ إلى جوار الجنود الذين سقطو في أثناء القتال في أوروبا.

فكره العسكري
كانت تكتيكاته تعتمد على خفة الحركة وعامل الصدمة لسلاح مدرعاته فكانت دباباته تشن الهجوم بأقصى سرعة ممكنه وذلك لمنع الامان من تشكيل خطوط دفاعية جديدة وغالبا ما كانت قواته تتقدم أسرع مما هو متاح لخطوط المداد وكان يطلب الإمداد من الوحدات الأخرى أو يسرق المؤن والذخيرة منهم وكان يتجاهل اوامر قادته في بعض الأحيان فيشن الهجمات دون الإفادة من قوات الاحتياطي الكبيرة ويسخر كل طاقاته للقتال.وكان قد استخدم الأسلوب الألماني في الحرب الخاطفة ضدهم بنجاح.

شخصيته
كان باتون رجلا استعراضيا فقد كان يظهر في زيه الكامل الموشي بالأوسمة والوشحة ويضع مسدس ذو القبضة العاجية عيار 45 في حزامه وكان ذلك سببا في افتتان العامة به و ألهم رجاله روح القتال في بسالة. و كان أول من أطلق عليه (old blood and guts) أي القوي والجسور العجوز.
كان باتون قائدا ميدانيا أفضل منه مفكرا عسكريا ولكنه كان أكثر شهرة من بعض القادة الذين وضعو فلسفة حرب المدرعات
و جعلته التعليقات السياسية التي كان يطلقها ما بين الحين والآخر حول القضايا السياسية البعيدة عن اختصاصه جعلته رائح اعلاميا مما جعل كثير من القادة الأمريكيون يحاولن محاكاته.

روابط خارجية

المراجع

انظر أيضًا
 فيلم باتون
 عمر برادلي
 لوشين تراسكات

أمريكيون أسقفيون في القرن 19
أسقفيون أمريكيون
أشخاص في عملية أوفرلورد
أشخاص من سان غابريل (كاليفورنيا)
أفراد الجيش الأمريكي في الحرب العالمية الأولى
أفراد عسكريون من كاليفورنيا
أمريكيون معادون للشيوعية
أمريكيون من أصل إسكتلندي
أمريكيون من أصل إسكتلندي أيرلندي
أمريكيون من أصل إنجليزي
أمريكيون من أصل فرنسي
أمريكيون من أصل ويلزي
جنرالات الجيش الأمريكي
جنرالات القوات المسلحة الأمريكية في الحرب العالمية الثانية
حائزون على وسام الاستحقاق الأمريكي
حائزون على وسام الخدمة المتميزة (جيش الولايات المتحدة)
حائزون على وسام النجمة الفضية
حاصلون على الوسام العلوي من رتبة الصليب الأكبر
حاصلون على وسام جوقة الشرف
خريجو الأكاديمية العسكرية الأمريكية
خريجو الكلية الحربية للجيش الأمريكي
خريجو كلية القيادة والأركان العامة للجيش الأمريكي
دفن في لوكسمبورغ
ضحايا حوادث الطرق
عسكريون أمريكيون في الحرب العالمية الأولى
قادة عسكريون
قادة عسكريون أمريكيون في الحرب العالمية الثانية
متسابقو خماسي حديث أمريكيون
متسابقو خماسي حديث أولمبيون في الولايات المتحدة
متسابقو خماسي حديث في الألعاب الأولمبية الصيفية 1912
مشاعر معادية للروس
معاداة السامية
معاداة السامية في الولايات المتحدة
مواليد 1885
مواليد في سان غابريل (كاليفورنيا)
وفيات 1945
وفيات حوادث الطرق في ألمانيا
وفيات في هايدلبرغ
أمريكيون أسقفيون في القرن 20

جورج باتون


Cyanella, biljni rod iz porodice Tecophilaeaceae, dio reda Asparagales. Postoji devet priznatih vrsta trajnica (geofiti s lukovicom) iz Južne Afrike i Namibije

Rod je opisan 1754.

Vrste
 Cyanella alba L.f.
 Cyanella aquatica Oberm. ex G.Scott
 Cyanella cygnea G.Scott
 Cyanella hyacinthoides Royen ex L.
 Cyanella lutea L.f.
 Cyanella marlothii J.C.Manning & Goldblatt
 Cyanella orchidiformis Jacq.
 Cyanella pentheri Zahlbr.
 Cyanella ramosissima (Engl. & Krause) Engl. & K.Krause

Sinonimi
 Pharetrella Salisb.
 Trigella Salisb.

Izvori

Tecophilaeaceae

Cyanella


John Arthur Kennedy (født 17. februar 1914, død 5. januar 1990) var en amerikansk teater- og filmskuespiller. Kennedy var kendt for sin alsidighed til at spille filmbiroller og sin evne til at skabe "en usædvanlig ærlighed og naturlighed på scenen", især i de oprindelige casts af Arthur Miller skuespil på Broadway.

Han scenedebuterede i 1934. Han var allerede en etableret teaterskuespiller da han blev "opdaget" af James Cagney. Filmdebuten kom i 1940 med Dannys sidste kamp.

Han byggede et ry som en dygtig og alsidig skuespiller på scenen såvel som i film. Han vandt en Tony i 1949 for sin rolle som Biff i den oprindelige opsætning af Arthur Millers En sælgers død.

Eksterne henvisninger

Skuespillere fra USA
Personer fra Worcester
Amerikanere i 1900-tallet
Tony-vindere

Arthur Kennedy