Biyoloji veya dirim bilimi, yaşamın bilimsel olarak incelenmesidir. Geniş bir kapsama sahip bir doğa bilimidir ancak onu tek ve tutarlı bir alan olarak birbirine bağlayan birkaç birleştirici teması vardır. Örneğin, tüm organizmalar, gelecek nesillere aktarılabilen genlerde kodlanmış kalıtsal bilgileri işleyen hücrelerden oluşur. Bir diğer ana tema ise yaşamın birliğini ve çeşitliliğini açıklayan evrimdir. Enerji işleme, organizmaların hareket etmesine, büyümesine ve çoğalmasına izin verdiği için yaşam için de önemlidir. Son olarak, tüm organizmalar kendi iç ortamlarını düzenleyebilmektedir.

Biyologlar, bir hücrenin moleküler biyolojisinden bitki ve hayvanların anatomi ve fizyolojisine ve popülasyonların evrimine kadar yaşamı çoklu organizasyon seviyelerinde inceleyebilirler. Bu nedenle, biyoloji içinde her biri araştırma sorularının doğası ve kullandıkları araçlarla tanımlanan çok sayıda alt disiplin vardır. Diğer bilim insanları gibi biyologlar da gözlem yapmak, sorular sormak, hipotezler üretmek, deneyler yapmak ve çevrelerindeki dünya hakkında sonuçlar çıkarmak için bilimsel yöntemi kullanırlar.

Dünya üzerinde 3,7 milyar yıldan daha uzun bir süre önce ortaya çıkan yaşam son derece çeşitlidir. Biyologlar, arkea ve bakteriler gibi prokaryotik organizmalardan protistler, mantarlar, bitkiler ve hayvanlar gibi ökaryotik organizmalara kadar çeşitli yaşam biçimlerini incelemeye ve sınıflandırmaya çalışmışlardır. Bu çeşitli organizmalar, biyofiziksel çevreleri aracılığıyla besin ve enerji döngüsünde özel roller oynadıkları bir ekosistemin biyolojik çeşitliliğine katkıda bulunurlar.

Etimoloji
Biyoloji sözcüğü, Antik Yunancada "yaşam" anlamına gelen "βίος" sözcüğü ve eklendiği sözcüğe "çalışma alanı, disiplini" anlamını katan "-λογία" son ekinin bir araya gelmesiyle oluşmuştur. Türkçeye ise Fransızca "biologie" sözcüğünden geçmiştir.

Tarih

Tıbbı da içeren bilimin en eski kökleri MÖ 3000 ila 1200 yıllarında Antik Mısır ve Mezopotamya'ya kadar uzanmaktadır. Onların katkıları antik Yunan doğa felsefesini şekillendirmiştir. Aristoteles (MÖ 384-322) gibi Antik Yunan filozofları biyolojik bilginin gelişimine büyük katkıda bulunmuşlardır. Biyolojik nedenselliği ve yaşamın çeşitliliğini araştırmıştır. Halefi Theophrastus, bitkilerin bilimsel olarak incelenmesine başlamıştır. Orta Çağ İslam dünyasında biyoloji üzerine yazan âlimler arasında Cahiz (781-869), botanik üzerine yazan Dîneverî (828-896) ve anatomi ve fizyoloji üzerine yazan Razi (865-925) yer alır. Tıp özellikle Yunan filozof geleneğinde çalışan İslam âlimleri tarafından iyi çalışılmış, doğa tarihi ise büyük ölçüde Aristotelesçi düşünceye dayanmıştır.

Anton van Leeuwenhoek'un mikroskobu dramatik bir şekilde geliştirmesiyle biyoloji hızla gelişmeye başladı. O zaman bilim adamları spermatozoa, bakteri, infusoria ve mikroskobik yaşamın çeşitliliğini keşfettiler. Jan Swammerdam'ın araştırmaları entomolojiye yeni bir ilgi duyulmasına yol açtı ve mikroskobik diseksiyon ve boyama tekniklerinin geliştirilmesine yardımcı oldu. Mikroskopideki gelişmelerin biyolojik düşünce üzerinde derin bir etkisi olmuştur. 19. yüzyılın başlarında biyologlar hücrenin merkezi önemine işaret ettiler. 1838'de Schleiden ve Schwann, (1) organizmaların temel biriminin hücre olduğu ve (2) tek tek hücrelerin yaşamın tüm özelliklerine sahip olduğu yönündeki evrensel fikirleri desteklemeye başladılar, ancak (3) tüm hücrelerin diğer hücrelerin bölünmesinden meydana geldiği fikrine karşı çıkarak kendiliğinden oluşumu desteklemeye devam ettiler. Ancak Robert Remak ve Rudolf Virchow üçüncü ilkeyi somutlaştırmayı başardılar ve 1860'lara gelindiğinde biyologların çoğu hücre teorisinde birleşen üç ilkeyi de kabul etti.

Bu arada, taksonomi ve sınıflandırma doğa tarihçilerinin odak noktası haline geldi. Carl Linnaeus 1735 yılında doğal dünya için temel bir taksonomi yayınladı ve 1750'lerde tüm türler için bilimsel isimler ortaya koydu. Georges-Louis Leclerc, türleri yapay kategoriler, canlı formları ise şekillendirilebilir olarak ele aldı, hatta ortak soy olasılığını öne sürdü.

Ciddi evrimsel düşünce, tutarlı bir evrim teorisi sunan Jean-Baptiste Lamarck'ın çalışmalarıyla ortaya çıkmıştır. İngiliz doğa bilimci Charles Darwin, Humboldt'un biyocoğrafi yaklaşımını, Lyell'in tekdüze jeolojisini, Malthus'un nüfus artışı üzerine yazılarını ve kendi morfolojik uzmanlığı ile kapsamlı doğa gözlemlerini birleştirerek doğal seçilime dayalı daha başarılı bir evrim teorisi oluşturdu; benzer akıl yürütme ve kanıtlar Alfred Russel Wallace'ın bağımsız olarak aynı sonuçlara ulaşmasını sağladı.

Modern genetiğin temeli 1865 yılında Gregor Mendel'in çalışmalarıyla başlamıştır. Bu çalışma biyolojik kalıtımın ilkelerini ana hatlarıyla ortaya koymuştur. Ancak Mendel'in çalışmalarının önemi, modern sentezin, Darwinci evrim ile klasik genetiği uzlaştırmasıyla evrimin birleşik bir teori haline geldiği 20. yüzyılın başlarına kadar anlaşılamamıştır. 1940'larda ve 1950'lerin başında Alfred Hershey ve Martha Chase tarafından yapılan bir dizi deney, genler olarak bilinen özellik taşıyıcı birimleri barındıran kromozomların bileşeni olarak DNA'ya işaret etti. James Watson ve Francis Crick'in 1953'te DNA'nın çift sarmal yapısını keşfetmesiyle birlikte virüsler ve bakteriler gibi yeni model organizma türlerine odaklanılması, moleküler genetik çağına geçişi işaret etmiştir. 1950'lerden itibaren biyoloji, moleküler alanda büyük ölçüde genişlemiştir. DNA'nın kodonlar içerdiği anlaşıldıktan sonra genetik kod Har Gobind Khorana, Robert W. Holley ve Marshall Warren Nirenberg tarafından kırılmıştır. İnsan Genom Projesi 1990 yılında insan genomunun haritasını çıkarmak için başlatıldı.

Kimyasal temel

Atomlar ve moleküller
Tüm organizmalar kimyasal elementlerden oluşur; oksijen, karbon, hidrojen ve azot tüm organizmaların kütlesinin çoğunu (%96), kalsiyum, fosfor, kükürt, sodyum, klor ve magnezyum ise geri kalanının tamamını oluşturur. Farklı elementler birleşerek yaşam için temel olan su gibi bileşikler oluşturabilir. Biyokimya, canlı organizmalar içindeki ve bunlarla ilgili kimyasal süreçlerin incelenmesidir. Moleküler biyoloji, moleküler sentez, modifikasyon, mekanizmalar ve etkileşimler dahil olmak üzere hücreler içindeki ve arasındaki biyolojik aktivitenin moleküler temelini anlamaya çalışan biyoloji dalıdır.

Su

Yaşam, yaklaşık 3,8 milyar yıl önce oluşan Dünya'nın ilk okyanusundan ortaya çıktı. O zamandan beri su, her organizmada en çok bulunan molekül olmaya devam etmektedir. Su, sulu bir çözelti oluşturmak için sodyum ve klorür iyonları veya diğer küçük moleküller gibi çözünen maddeleri çözebilen etkili bir çözücü olduğu için yaşam için önemlidir. Suda çözündükten sonra, bu çözünen maddelerin birbirleriyle temas etme olasılığı daha yüksektir ve bu nedenle yaşamı sürdüren kimyasal reaksiyonlarda yer alırlar. Moleküler yapısı bakımından su, iki hidrojen (H) atomunun bir oksijen (O) atomuna (H2O) polar kovalent bağlarla bağlanmasıyla oluşan bükülmüş bir şekle sahip küçük bir polar moleküldür. O-H bağları polar olduğundan, oksijen atomu hafif bir negatif yüke ve iki hidrojen atomu hafif bir pozitif yüke sahiptir. Suyun bu polar özelliği, hidrojen bağları yoluyla diğer su moleküllerini çekmesini sağlar ve bu da suyu kohezyon hale getirir. Yüzey gerilimi, sıvı yüzeyindeki moleküller arasındaki çekimden kaynaklanan kohezif kuvvetten kaynaklanır. Su aynı zamanda polar veya yüklü su dışı moleküllerin yüzeyine yapışabildiği için adeziftir. Su, sıvı olarak katı (veya buz) olduğundan daha yoğundur. Suyun bu benzersiz özelliği, buzun göletler, göller ve okyanuslar gibi sıvı suyun üzerinde yüzmesine ve böylece aşağıdaki sıvıyı yukarıdaki soğuk havadan yalıtmasına olanak tanır. Su, etanol gibi diğer çözücülerden daha yüksek bir özgül ısı kapasitesi sağlayarak enerjiyi emme kapasitesine sahiptir. Bu nedenle sıvı suyu, su buharına dönüştürmek üzere su molekülleri arasındaki hidrojen bağlarını kırmak için büyük miktarda enerjiye ihtiyaç vardır. Bir molekül olarak su tamamen kararlı değildir, çünkü her bir su molekülü tekrar bir su molekülüne dönüşmeden önce sürekli olarak hidrojen ve hidroksil iyonlarına ayrışır. Saf suda, hidrojen iyonlarının sayısı hidroksil iyonlarının sayısını dengeler (veya eşitler), bu da pH'ın nötr olmasıyla sonuçlanır.

Organik bileşikler

Organik bileşikler, hidrojen gibi başka bir elemente bağlı karbon içeren moleküllerdir. Su haricinde, her organizmayı oluşturan neredeyse bütün moleküller karbon içerir. Karbon, diğer dört atomla kovalent bağlar oluşturabilir ve bu da çeşitli, büyük ve karmaşık moleküller oluşturmasını sağlar. Örneğin, tek bir karbon atomu metanda olduğu gibi dört tek kovalent bağ, karbondioksitte (CO2) olduğu gibi iki adet ikili kovalent bağ veya karbonmonoksitte (CO) olduğu gibi üçlü kovalent bağ oluşturabilir. Ayrıca karbon, oktan gibi birbirine bağlı karbon-karbon bağlarından oluşan çok uzun zincirler veya glukoz gibi halka benzeri yapılar oluşturabilir.

Organik bir molekülün en basit şekli, bir karbon atomu zincirine bağlanmış hidrojen atomlarından oluşan geniş bir organik bileşik ailesi olan hidrokarbondur. Bir hidrokarbon omurgası, oksijen (O), hidrojen (H), fosfor (P) ve kükürt (S) gibi diğer elementlerle ikame edilebilir ve bu da o bileşiğin kimyasal davranışını değiştirebilir. Bu elementleri (O-, H-, P- ve S-) içeren ve merkezi bir karbon atomuna veya iskeletine bağlanmış atom gruplarına fonksiyonel gruplar denir. Organizmalarda bulunabilen altı önemli fonksiyonel grup vardır: amino grubu, karboksil grubu, karbonil grubu, hidroksil grubu, fosfat grubu ve sülfhidril grubu.

1953 yılında Miller-Urey deneyi, organik bileşiklerin Dünya'nın erken dönemlerindeki koşulları taklit eden kapalı bir sistem içinde abiyotik olarak sentezlenebileceğini göstermiş, böylece karmaşık organik moleküllerin Dünya'nın erken dönemlerinde kendiliğinden ortaya çıkmış olabileceğini öne sürmüştür (bkz. abiyogenez).

Makromoleküller

Makromoleküller, daha küçük alt birimlerden veya monomerlerden oluşan büyük moleküllerdir. Monomerler; şekerler, amino asitler ve nükleotitleri içerir. Karbonhidratlar, şekerlerin monomerlerini ve polimerlerini içerir. Lipitler, polimerlerden oluşmayan tek makromolekül sınıfıdır. Büyük ölçüde polar olmayan ve hidrofobik (su itici) maddeler olan steroidleri, fosfolipitleri ve yağları içerir. Proteinler makromoleküllerin en çeşitlisidir. Enzimleri, taşıma proteinlerini, büyük sinyal moleküllerini, antikorları ve yapısal proteinleri içerirler. Bir proteinin temel birimi (veya monomeri) bir amino asittir. Proteinlerde yirmi amino asit kullanılır. Nükleik asitler, nükleotit polimerleridir. İşlevleri kalıtsal bilgiyi depolamak, iletmek ve ifade etmektir.

Hücreler

Hücre teorisi, hücrelerin yaşamın temel birimleri olduğunu, tüm canlıların bir veya daha fazla hücreden oluştuğunu ve tüm hücrelerin hücre bölünmesi yoluyla önceden var olan hücrelerden meydana geldiğini belirtir. Çoğu hücre çok küçüktür, çapları 1 ile 100 mikrometre arasında değişir ve bu nedenle yalnızca ışık veya elektron mikroskobu altında görülebilir. Genel olarak iki tür hücre vardır: çekirdek içeren ökaryotik hücreler ve çekirdek içermeyen prokaryotik hücreler. Prokaryotlar bakteri gibi tek hücreli organizmalardır, ökaryotlar ise tek hücreli veya çok hücreli olabilir. Çok hücreli organizmalarda, organizmanın vücudundaki her hücre nihayetinde döllenmiş bir yumurtadaki tek bir hücreden türemiştir.

Hücre yapısı

Her hücre, sitoplazmasını hücre dışı boşluktan ayıran bir hücre zarı içinde yer alır. Bir hücre zarı, çeşitli sıcaklıklarda akışkanlıklarını korumak için fosfolipitler arasında yer alan kolesteroller de dahil olmak üzere çift katlı lipit katmanından oluşur. Hücre zarları yarı geçirgendir; oksijen, karbondioksit ve su gibi küçük moleküllerin geçmesine izin verirken daha büyük moleküllerin ve iyonlar gibi yüklü parçacıkların hareketini kısıtlar. Hücre zarları ayrıca, zar taşıyıcıları olarak hizmet eden zar boyunca giden integral zar proteinleri ve hücre zarının dış tarafına gevşek bir şekilde bağlanan ve hücreyi şekillendiren enzimler olarak hareket eden periferik proteinler de dahil olmak üzere zar proteinleri içerir. Hücre zarları hücre adezyonu, elektrik enerjisinin depolanması ve hücre sinyalizasyonu gibi çeşitli hücresel süreçlerde yer alır ve hücre duvarı, glikokaliks ve hücre iskeleti gibi çeşitli hücre dışı ve içi yapılar için bağlantı yüzeyi görevi görür.

Bir hücrenin sitoplazması içinde proteinler ve nükleik asitler gibi birçok biyomolekül bulunur. Biyomoleküllere ek olarak, ökaryotik hücreler, kendi lipit çift tabakalarına sahip olan veya uzamsal olarak birimler olan organel adı verilen özel yapılara sahiptir. Bu organeller, hücrenin DNA'sının çoğunu içeren hücre çekirdeğini veya hücresel süreçlere güç sağlamak için adenozin trifosfat (ATP) üreten mitokondriyi içerir. Endoplazmik retikulum ve Golgi aygıtı gibi diğer organeller sırasıyla proteinlerin sentezinde ve paketlenmesinde rol oynar. Proteinler gibi biyomoleküller, bir başka özelleşmiş organel olan lizozomlar tarafından yutulabilir. Bitki hücreleri, bitki hücresine destek sağlayan bir hücre duvarı, şeker üretmek için güneş ışığı enerjisini toplayan kloroplastlar ve bitki tohumlarının çoğaltılması ve parçalanmasında yer almanın yanı sıra depolama ve yapısal destek sağlayan kofullar gibi onları hayvan hücrelerinden ayıran ek organellere sahiptir. Ökaryotik hücreler ayrıca mikrotübüller, ara filamentler ve mikrofilamentlerden oluşan hücre iskeletine sahiptir; bunların tümü hücreye destek sağlar ve hücre ile organellerinin hareketinde rol oynar. Yapısal bileşimleri açısından mikrotübüller tübülinden (örneğin α-tubulin ve β-tubulin) oluşurken ara filamentler fibröz proteinlerden oluşur. Mikrofilamentler, diğer protein iplikleriyle etkileşime giren aktin moleküllerinden oluşur.

Metabolizma

Tüm hücreler, hücresel süreçleri sürdürebilmek için enerjiye ihtiyaç duyar. Metabolizma, bir organizmadaki kimyasal reaksiyonlar bütünüdür. Metabolizmanın üç ana amacı şunlardır: hücresel süreçleri yürütmek için gıdanın enerjiye dönüştürülmesi; gıda/yakıtın monomer yapı taşlarına dönüştürülmesi; ve metabolik atıkların ortadan kaldırılması. Enzim katalizli bu reaksiyonlar organizmaların büyümesini ve çoğalmasını, yapılarını korumasını ve çevrelerine tepki vermesini sağlar. Metabolik reaksiyonlar katabolik - bileşiklerin parçalanması (örneğin, glikozun hücresel solunumla piruvata parçalanması); veya anabolik - bileşiklerin oluşturulması (sentez) (proteinler, karbonhidratlar, lipitler ve nükleik asitler gibi) olarak kategorize edilebilir. Genellikle katabolizma enerji açığa çıkarır ve anabolizma enerji tüketir. Metabolizmanın kimyasal reaksiyonları, bir kimyasalın bir dizi adımla başka bir kimyasala dönüştürüldüğü ve her adımın belirli bir enzim tarafından kolaylaştırıldığı metabolik yollar halinde düzenlenir. Enzimler metabolizma için çok önemlidir, çünkü organizmaların enerji gerektiren ve kendiliğinden gerçekleşmeyecek reaksiyonları, enerji açığa çıkaran spontane reaksiyonlara bağlayarak yürütmelerini sağlarlar. Enzimler, reaktanları ürünlere dönüştürmek için gereken aktivasyon enerjisi miktarını azaltarak katalizör görevi görürler - bir reaksiyonun daha hızlı ilerlemesini sağlarlar. Enzimler ayrıca, örneğin hücrenin çevresindeki değişikliklere veya diğer hücrelerden gelen sinyallere yanıt olarak bir metabolik reaksiyonun hızının düzenlenmesine de izin verir.

Hücresel solunum

Hücresel solunum, besinlerden gelen kimyasal enerjiyi adenozin trifosfata (ATP) dönüştürmek ve ardından atık ürünleri serbest bırakmak için hücrelerde gerçekleşen bir dizi metabolik reaksiyon ve süreçtir. Solunumda yer alan reaksiyonlar, büyük molekülleri daha küçük moleküllere ayırarak enerji açığa çıkaran katabolik reaksiyonlardır. Solunum, bir hücrenin hücresel aktiviteyi beslemek için kimyasal enerji açığa çıkarmasının temel yollarından biridir. Genel reaksiyon, bazıları redoks reaksiyonları olan bir dizi biyokimyasal adımda gerçekleşir. Hücresel solunum teknik olarak bir yanma reaksiyonu olsa da bir dizi reaksiyondan yavaş ve kontrollü enerji salınımı nedeniyle bir hücrede gerçekleştiğinde açıkça bir yanma reaksiyonuna benzemez.

Glukoz formundaki şeker, hayvan ve bitki hücreleri tarafından solunumda kullanılan ana besindir. Oksijen içeren hücresel solunuma aerobik solunum denir ve dört aşaması vardır: glikoliz, sitrik asit döngüsü (veya Krebs döngüsü), elektron taşıma zinciri ve oksidatif fosforilasyon. Glikoliz, glukozun iki pirüvata dönüştürüldüğü ve aynı anda iki net ATP molekülünün üretildiği sitoplazmada meydana gelen metabolik bir süreçtir. Her bir piruvat daha sonra piruvat dehidrojenaz kompleksi tarafından asetil-KoA'ya oksitlenir ve bu da NADH ve karbondioksit üretir. Asetil-KoA, mitokondriyal matriks içinde gerçekleşen sitrik asit döngüsüne girer. Döngünün sonunda, 1 glukozdan (veya 2 piruvattan) elde edilen toplam verim 6 NADH, 2 FADH2 ve 2 ATP molekülüdür. Son olarak, bir sonraki aşama, ökaryotlarda mitokondriyal kristada meydana gelen oksidatif fosforilasyondur. Oksidatif fosforilasyon, elektronları bir kompleksten diğerine aktaran ve böylece protonların (hidrojen iyonları) iç mitokondriyal membran boyunca pompalanmasına (kemiosmoz) bağlanan NADH ve FADH2'den enerji açığa çıkaran dört protein kompleksi serisi olan elektron taşıma zincirini içerir ve bu da bir proton hareket gücü oluşturur. Proton hareket gücünden gelen enerji, ATP sentaz enzimini ADP'leri fosforile ederek daha fazla ATP sentezlemesi için harekete geçirir. Elektron transferi, son elektron alıcısı olan moleküler oksijen ile sona erer.

Eğer oksijen mevcut olmasaydı, pirüvat hücresel solunumla metabolize olmaz ancak bir fermantasyon sürecine girerdi. Piruvat mitokondriyona taşınmaz ancak sitoplazmada kalır ve burada hücreden uzaklaştırılabilecek atık ürünlere dönüştürülür. Bu, elektron taşıyıcılarının tekrar glikoliz yapabilmeleri için oksitlenmesi ve fazla piruvatın uzaklaştırılması amacına hizmet eder. Fermantasyon NADH'yi NAD+'ya okside eder, böylece glikolizde yeniden kullanılabilir. Oksijen yokluğunda, fermantasyon sitoplazmada NADH birikmesini önler ve glikoliz için NAD+ sağlar. Bu atık ürün organizmaya bağlı olarak değişir. İskelet kaslarında atık ürün laktik asittir. Bu tür fermantasyona laktik asit fermantasyonu denir. Yorucu egzersizlerde, enerji talepleri enerji arzını aştığında, solunum zinciri NADH tarafından birleştirilen tüm hidrojen atomlarını işleyemez. Anaerobik glikoliz sırasında, hidrojen çiftleri piruvat ile birleşerek laktat oluşturduğunda NAD+ yeniden üretilir. Laktat oluşumu, tersinir bir reaksiyonda laktat dehidrojenaz tarafından katalize edilir. Laktat ayrıca karaciğer glikojeni için dolaylı bir öncü olarak da kullanılabilir. İyileşme sırasında, oksijen kullanılabilir hale geldiğinde, NAD+ ATP oluşturmak için laktattan gelen hidrojene bağlanır. Mayada atık ürünler etanol ve karbondioksittir. Bu fermantasyon türü alkolik fermantasyon veya etanol fermantasyonu olarak bilinir. Bu süreçte üretilen ATP, oksijen gerektirmeyen substrat düzeyinde fosforilasyon ile yapılır.

Fotosentez

Fotosentez, bitkiler ve diğer organizmalar tarafından ışınım enerjisini kimyasal enerjiye dönüştürmek için kullanılan ve daha sonra hücresel solunum yoluyla organizmanın metabolik faaliyetlerini beslemek için serbest bırakılabilen bir süreçtir. Bu kimyasal enerji, karbondioksit ve sudan sentezlenen şekerler gibi karbonhidrat moleküllerinde depolanır. Çoğu durumda oksijen atık ürün olarak açığa çıkar. Çoğu bitki, alg ve siyanobakteri, Dünya atmosferinin oksijen içeriğinin üretilmesinden ve korunmasından büyük ölçüde sorumlu olan fotosentezi gerçekleştirir ve Dünya'daki yaşam için gerekli enerjinin çoğunu sağlar.

Fotosentezin dört aşaması vardır: Işık emilimi, elektron taşınımı, ATP sentezi ve karbon fiksasyonu. Işık emilimi fotosentezin ilk adımıdır ve ışık enerjisi tilakoid zarlardaki proteinlere bağlı klorofil pigmentleri tarafından emilir. Emilen ışık enerjisi, elektronları bir donörden (su) birincil elektron alıcısına, Q olarak adlandırılan bir kinona çıkarmak için kullanılır. İkinci aşamada elektronlar, fotosistem I (PSI) adı verilen bir protein kompleksinde gerçekleşen bir işlem olan NADPH'ye indirgenen genellikle NADP+'nin oksitlenmiş formu olan son bir elektron alıcısına ulaşana kadar kinon birincil elektron alıcısından bir dizi elektron taşıyıcısı aracılığıyla hareket eder. Elektronların taşınması, protonların (veya hidrojenin) stromadan tilakoid membrana hareketiyle bağlantılıdır, bu da hidrojen lümende stromaya göre daha konsantre hale geldikçe membran boyunca bir pH gradyanı oluşturur. Bu, aerobik solunumda iç mitokondriyal membran boyunca üretilen proton-motor gücüne benzer.

Fotosentezin üçüncü aşamasında, protonların ATP sentaz aracılığıyla tilakoid lümenden stromaya konsantrasyon gradyanlarından aşağı hareketi, aynı ATP sentaz tarafından ATP sentezine bağlanır. Sırasıyla ikinci ve üçüncü aşamalardaki ışığa bağlı reaksiyonlar tarafından üretilen NADPH ve ATP'ler, Calvin döngüsü adı verilen ışıktan bağımsız (veya karanlık) reaksiyonlar dizisinde atmosferik karbondioksiti ribuloz bisfosfat (RuBP) gibi mevcut organik karbon bileşiklerine sabitleyerek glikoz sentezini yönlendirmek için enerji ve elektron sağlar.

Hücre sinyalizasyonu

Hücre sinyalizasyonu (veya iletişimi), hücrelerin sinyalleri alma, işleme ve çevresiyle ve kendisiyle iletme yeteneğidir. Sinyaller ışık, elektriksel uyarılar ve ısı gibi kimyasal olmayan sinyaller olabileceği gibi, başka bir hücrenin hücre zarında gömülü olarak bulunan veya bir hücrenin derinliklerinde yer alan reseptörlerle etkileşime giren kimyasal sinyaller (veya ligandlar) de olabilir. Genel olarak dört tür kimyasal sinyal vardır: otokrin, parakrin, jukstakrin ve hormonlar. Otokrin sinyalizasyonda, ligand onu salan hücreyi etkiler. Örneğin tümör hücreleri, kendi bölünmelerini başlatan sinyaller salgıladıkları için kontrolsüz bir şekilde çoğalabilirler. Parakrin sinyalizasyonda, ligand yakındaki hücrelere yayılır ve onları etkiler. Örneğin, nöron adı verilen beyin hücreleri, başka bir nöron veya kas hücresi gibi bitişik bir hücre üzerindeki bir reseptöre bağlanmak için sinaptik bir yarık boyunca yayılan nörotransmitter adı verilen ligandları serbest bırakır. Jukstakrin sinyalizasyonda, sinyal veren ve yanıt veren hücreler arasında doğrudan temas vardır. Son olarak, hormonlar, hedef hücrelerine ulaşmak için hayvanların dolaşım sistemleri veya bitkilerin vasküler sistemleri boyunca yolculuk eden ligandlardır. Bir ligand bir reseptöre bağlandığında, reseptörün türüne bağlı olarak başka bir hücrenin davranışını etkileyebilir. Örneğin, inotropik bir reseptöre bağlanan nörotransmitterler hedef hücrenin uyarılabilirliğini değiştirebilir. Diğer reseptör türleri arasında protein kinaz reseptörleri (örneğin, insülin hormonu reseptörü) ve G proteinine bağlı reseptörler bulunur. G proteini kenetli reseptörlerin aktivasyonu ikinci haberci kaskadlarını başlatabilir. Kimyasal veya fiziksel bir sinyalin bir dizi moleküler olay olarak bir hücre boyunca iletildiği sürece sinyal transdüksiyonu denir.

Hücre döngüsü

Hücre döngüsü, bir hücrede gerçekleşen ve hücrenin iki yavru hücreye bölünmesine neden olan bir dizi olaydır. Bu olaylar, DNA'sının ve bazı organellerinin çoğalmasını ve ardından hücre bölünmesi adı verilen bir süreçte sitoplazmasının iki yavru hücreye ayrılmasını içerir. Ökaryotlarda (yani hayvan, bitki, mantar ve protist hücrelerinde) iki farklı hücre bölünmesi tipi vardır: mitoz ve mayoz. Mitoz, çoğaltılmış kromozomların iki yeni çekirdeğe ayrıldığı hücre döngüsünün bir parçasıdır. Hücre bölünmesi, toplam kromozom sayısının korunduğu genetik olarak özdeş hücrelerin ortaya çıkmasını sağlar. Genel olarak mitozdan (çekirdeğin bölünmesi) önce interfazın S aşaması (DNA'nın kopyalandığı) gelir ve genellikle bunu telofaz ve sitokinez izler; bu da bir hücrenin sitoplazmasını, organellerini ve hücre zarını, bu hücresel bileşenlerin kabaca eşit paylarını içeren iki yeni hücreye böler. Mitozun farklı aşamaları hep birlikte bir hayvan hücre döngüsünün mitotik aşamasını tanımlar - ana hücrenin genetik olarak özdeş iki yavru hücreye bölünmesi. Hücre döngüsü, tek hücreli döllenmiş bir yumurtanın olgun bir organizmaya dönüşmesinin yanı sıra saç, deri, kan hücreleri ve bazı iç organların yenilendiği hayati bir süreçtir. Hücre bölünmesinden sonra, yavru hücrelerin her biri yeni bir döngünün interfazına başlar. Mitozun aksine mayoz, bir tur DNA replikasyonunun ardından iki bölünme geçirerek dört haploid yavru hücre ile sonuçlanır. Homolog kromozomlar ilk bölünmede (mayoz I) ayrılır ve kardeş kromatidler ikinci bölünmede (mayoz II) ayrılır. Bu hücre bölünme döngülerinin her ikisi de yaşam döngülerinin bir noktasında eşeyli üreme sürecinde kullanılır. Her ikisinin de son ökaryotik ortak atada mevcut olduğuna inanılmaktadır.

Prokaryotlar (yani arkea ve bakteriler) da hücre bölünmesi (veya ikili fisyon) geçirebilir. Ökaryotlardaki mitoz ve mayoz süreçlerinden farklı olarak, prokaryotlarda ikili fisyon hücre üzerinde bir iğ aparatı oluşmadan gerçekleşir. İkili bölünmeden önce, bakterideki DNA sıkıca sarılmıştır. Sarmalı çözüldükten ve çoğaldıktan sonra, bölünmeye hazırlanmak için boyutu arttıkça bakterinin ayrı kutuplarına çekilir. Bakteriyi ayırmak için yeni bir hücre duvarının büyümesi başlar. (FtsZ polimerizasyonu ve "Z halkası" oluşumu ile tetiklenir) Yeni hücre duvarı (septum) tamamen gelişir ve bakterinin tamamen bölünmesiyle sonuçlanır. Yeni yavru hücreler sıkıca sarılmış DNA çubuklarına, ribozomlara ve plazmidlere sahiptir.

Genetik

Kalıtım

Genetik, kalıtım üzerine yapılan bilimsel bir çalışmadır. Özellikle Mendel kalıtımı, genlerin ve özelliklerin ebeveynlerden yavrulara aktarıldığı süreçtir. Birkaç prensibi vardır. Bunlardan ilki, genetik özelliklerin, yani alellerin birbirinden ayrı olduğu ve her biri iki ebeveynden birinden miras alınan alternatif formlara sahip olduğudur (örneğin, mor ile beyaz veya uzun ile cüce). Bazı alellerin baskın, diğerlerinin ise çekinik olduğunu belirten baskınlık ve tekdüzelik yasasına göre; en az bir baskın alele sahip bir organizma, bu baskın alelin fenotipini sergileyecektir. Gamet oluşumu sırasında, her gen için aleller ayrışır, böylece her gamet her gen için yalnızca bir alel taşır. Heterozigotik bireyler eşit sıklıkta iki alele sahip gametler üretir. Son olarak, bağımsız çeşitlilik yasası, farklı özellikteki genlerin, gametlerin oluşumu sırasında bağımsız olarak ayrışabileceğini, yani genlerin bağlantısız olduğunu belirtir. Bu kuralın bir istisnası, cinsiyete bağlı olan özellikleri içerir. Baskın bir fenotipe sahip bir organizmanın altta yatan genotipini deneysel olarak belirlemek için test çaprazlamaları yapılabilir. Bir test çaprazlamasının sonuçlarını tahmin etmek için bir Punnett karesi kullanılabilir. Genlerin kromozomlar üzerinde bulunduğunu belirten kromozom kalıtım teorisi, Thomas Hunt Morgan'ın meyve sinekleriyle yaptığı ve bu böceklerde göz rengi ile cinsiyet arasındaki bağlantıyı ortaya koyan deneylerle desteklenmiştir.

Genler ve DNA

Gen, bir organizmanın biçimini veya işlevini kontrol eden genetik bilgiyi taşıyan bir deoksiribonükleik asit (DNA) bölgesine karşılık gelen bir kalıtım birimidir. DNA, çift sarmal oluşturmak üzere birbiri etrafında sarılan iki polinükleotit zincirinden oluşur. Ökaryotlarda doğrusal kromozomlar, prokaryotlarda ise dairesel kromozomlar halinde bulunur. Bir hücredeki kromozom kümesi topluca genom olarak bilinir. Ökaryotlarda DNA esas olarak hücre çekirdeğinde bulunur. Prokaryotlarda DNA nükleoit içinde tutulur. Genetik bilgi genler içinde tutulur ve bir organizmadaki tüm topluluğa genotip denir. DNA replikasyonu, her bir ipliğin yeni bir DNA ipliği için şablon görevi gördüğü yarı korunumlu bir süreçtir. Mutasyonlar DNA'daki kalıtsal değişikliklerdir. Düzeltme okuması ile düzeltilmeyen replikasyon hatalarının bir sonucu olarak kendiliğinden ortaya çıkabilir veya bir kimyasal (örneğin, nitröz asit, benzopiren) veya radyasyon (örneğin, x-ışını, gama ışını, ultraviyole radyasyon, kararsız izotoplar tarafından yayılan parçacıklar) gibi çevresel bir mutajen tarafından indüklenebilirler. Mutasyonlar, işlev kaybı, işlev kazanımı ve koşullu mutasyonlar gibi fenotipik etkilere yol açabilir. Bazı mutasyonlar, evrim için genetik varyasyon kaynağı olduklarından faydalıdır. Diğerleri ise hayatta kalmak için gerekli genlerin işlev kaybına yol açmaları halinde zararlıdır. Kanserojenler gibi mutajenlerden genellikle halk sağlığı politikası hedefleri doğrultusunda kaçınılır.

Gen ifadesi

Gen ifadesi, DNA'da kodlanmış bir genotipin bir organizmanın vücudundaki proteinlerde gözlemlenebilir bir fenotipe yol açtığı moleküler süreçtir. Bu süreç, 1958 yılında Francis Crick tarafından formüle edilen moleküler biyolojinin merkezi dogması ile özetlenmektedir. Merkezi dogmaya göre genetik bilgi DNA'dan RNA'ya ve oradan da proteine akar. İki gen ifade süreci vardır: transkripsiyon (DNA'dan RNA'ya) ve translasyon (RNA'dan proteine).

Gen düzenlenmesi

Gen ifadesinin çevresel faktörler tarafından ve gelişimin farklı aşamalarında düzenlenmesi, transkripsiyon, RNA ekleme, translasyon ve bir proteinin translasyon sonrası modifikasyonu gibi sürecin her adımında gerçekleşebilir. Gen ifadesi, transkripsiyon faktörleri olarak adlandırılan iki tip düzenleyici proteinden promotöre yakınlığı veya promotördeki DNA dizisine bağlandığına bağlı olarak pozitif veya negatif düzenlemeden etkilenebilir. Aynı promotörü paylaşan bir gen kümesine operon denir ve çoğunlukla prokaryotlarda ve bazı alt ökaryotlarda (örneğin Caenorhabditis elegans) bulunur. Gen ifadesinin pozitif düzenlenmesinde, aktivatör, promotörün yakınındaki veya promotördeki diziye bağlandığında transkripsiyonu uyaran transkripsiyon faktörüdür. Negatif düzenleme, represör adı verilen başka bir transkripsiyon faktörü, transkripsiyonu önlemek için bir operonun parçası olan operatör adı verilen bir DNA dizisine bağlandığında meydana gelir. Represörler, indükleyici adı verilen bileşikler (örneğin allolaktoz) tarafından inhibe edilebilir ve böylece transkripsiyonun gerçekleşmesine izin verilir. Neredeyse sürekli aktif olan konstitütif genlerin aksine, indükleyiciler tarafından aktive edilebilen spesifik genlere indüklenebilir genler denir. Her ikisinin aksine, yapısal genler gen düzenlemesinde yer almayan proteinleri kodlar. Promoteri içeren düzenleyici olaylara ek olarak, gen ifadesi, ökaryotik hücrelerde bulunan bir DNA ve protein kompleksi olan kromatindeki epigenetik değişikliklerle de düzenlenebilir.

Genler, gelişim ve evrim

Gelişim, çok hücreli bir organizmanın (bitki veya hayvan) tek bir hücreden başlayarak bir dizi değişim geçirdiği ve yaşam döngüsünün karakteristiği olan çeşitli formlara büründüğü süreçtir. Gelişimin altında yatan dört temel süreç vardır: belirleme, farklılaşma, morfogenez ve büyüme. Belirleme, bir hücrenin gelişimsel kaderini belirler ve bu kader gelişim sırasında daha kısıtlayıcı hale gelir. Farklılaşma, kök hücreler gibi daha az özelleşmiş hücrelerden özelleşmiş hücrelerin oluşması sürecidir. Kök hücreler, çeşitli hücre türlerine farklılaşabilen ve aynı kök hücreden daha fazla üretmek için süresiz olarak çoğalabilen farklılaşmamış veya kısmen farklılaşmış hücrelerdir. Hücresel farklılaşma bir hücrenin boyutunu, şeklini, membran potansiyelini, metabolik aktivitesini ve sinyallere duyarlılığını önemli ölçüde değiştirir ve bunlar büyük ölçüde gen ifadesi ve epigenetikteki yüksek kontrollü değişikliklere bağlıdır. Birkaç istisna dışında, hücresel farklılaşma neredeyse hiçbir zaman DNA dizisinin kendisinde bir değişiklik içermez. Bu nedenle, farklı hücreler aynı genoma sahip olmalarına rağmen çok farklı fiziksel özelliklere sahip olabilirler. Morfogenez veya vücut formunun gelişimi, gen ifadesindeki uzamsal farklılıkların sonucudur. Bir organizmanın genomunda bulunan ve gelişimsel-genetik araç seti olarak adlandırılan genlerin küçük bir kısmı o organizmanın gelişimini kontrol eder. Bu araç seti genleri, şubeler arasında yüksek oranda korunur, yani çok eski ve geniş ölçüde ayrılmış hayvan gruplarında çok benzerdirler. Araç genlerinin konuşlandırılmasındaki farklılıklar vücut planını ve vücut parçalarının sayısını, kimliğini ve düzenini etkiler. En önemli araç genleri arasında Hox genleri yer alır. Hox genleri, yılanların birçok omuru gibi tekrar eden parçaların, gelişmekte olan bir embriyo veya larvada nerede büyüyeceğini belirler.

Evrim

Evrimsel süreçler

Evrim, biyolojide merkezi bir düzenleyici kavramdır. Birbirini izleyen nesiller boyunca popülasyonların kalıtsal özelliklerinde meydana gelen değişimdir. Yapay seçilimde, hayvanlar belirli özellikler için seçici olarak yetiştirilirdi. Özelliklerin kalıtsal olduğu, popülasyonların çeşitli özelliklerin karışımını içerdiği ve üremenin herhangi bir popülasyonu artırabildiği göz önüne alındığında, Darwin, doğal dünyada, belirli özellikler için seçimde insanların rolünü oynayanın doğa olduğunu savundu. Darwin, çevrelerine daha iyi adapte olmuş kalıtsal özelliklere sahip bireylerin hayatta kalma ve diğer bireylerden daha fazla yavru üretme olasılığının daha yüksek olduğu sonucuna varmıştır. Ayrıca bunun, birbirini izleyen nesiller boyunca olumlu özelliklerin birikmesine yol açacağı ve böylece organizmalar ile çevreleri arasındaki uyumu artıracağı sonucuna varmıştır.

Türleşme

Tür, birbiriyle çiftleşen bir grup organizmadır ve türleşme, bir soyun birbirinden bağımsız olarak evrimleşmesi sonucunda iki soya ayrılması sürecidir. Türleşmenin gerçekleşmesi için üreme izolasyonunun olması gerekir. Üreme izolasyonu, Bateson-Dobzhansky-Muller modelinde tanımlandığı gibi genler arasındaki uyumsuzluklardan kaynaklanabilir. Üreme izolasyonu da genetik farklılaşmayla birlikte artma eğilimindedir. Türleşme, allopatrik türleşme olarak bilinen bir süreç olan atasal bir türü bölen fiziksel engeller olduğunda meydana gelebilir.

Filogeni

Filogeni, belirli bir organizma grubunun veya genlerinin evrimsel geçmişidir. Organizmalar veya genleri arasındaki soy çizgilerini gösteren bir diyagram olan filogenetik bir ağaç kullanılarak temsil edilebilir. Bir ağacın zaman ekseninde çizilen her çizgi, belirli bir türün veya popülasyonun soyundan gelen yeni bir soyu temsil eder. Bir soy ikiye ayrıldığında, filogenetik ağaç üzerinde bir çatal veya bölünme olarak temsil edilir. Filogenetik ağaçlar, farklı türlerin karşılaştırılması ve gruplandırılması için temel oluşturur. Ortak bir atadan miras kalan bir özelliği paylaşan farklı türler, homolog özelliklere (veya sinapomorfi) sahip olarak tanımlanır. Filogeni, biyolojik sınıflandırmanın temelini oluşturur. Bu sınıflandırma sistemi sıralamaya dayalıdır; en üst sıradaki üst âlemin ardından âlem, şube, sınıf, takım, familya, cins ve tür gelir. Tüm organizmalar üç üst alemden birine ait olarak sınıflandırılabilir: Arkea (aslen Archaebacteria); bakteriler (aslen eubacteria) veya ökaryot (protist, mantar, bitki ve hayvan âlemlerini içerir).

Yaşamın tarihi

Dünya üzerindeki yaşamın tarihi, organizmaların yaşamın ilk ortaya çıkışından günümüze kadar nasıl evrimleştiğinin izini sürer. Dünya yaklaşık 4,5 milyar yıl önce oluşmuştur ve hem yaşayan hem de soyu tükenmiş olan Dünya üzerindeki tüm yaşam, yaklaşık 3,5 milyar yıl önce yaşamış olan son evrensel ortak atadan türemiştir. Jeologlar, ilk üçü topluca Prekambriyen olarak bilinen ve yaklaşık 4 milyar yıl süren dört çağdan (Hadeen, Arkeen, Proterozoik ve Fanerozoyik) başlayarak Dünya tarihini ana bölümlere ayıran jeolojik bir zaman ölçeği geliştirmişlerdir. Her çağ kendi içinde dönemlere ayrılabilir; 539 milyon yıl önce başlayan Fanerozoik çağ Paleozoyik, Mezozoyik ve Senozoyik çağlara bölünmüştür. Bu üç dönem birlikte on bir dönemi (Kambriyen, Ordovisiyen, Silüriyen, Devoniyen, Karbonifer, Permiyen, Triyas, Jura, Kretase, Tersiyer ve Kuvaterner) kapsamaktadır.

Günümüzde bilinen tüm türler arasındaki benzerlikler, bunların ortak atalarından evrim süreci yoluyla farklılaştıklarını göstermektedir. Biyologlar genetik kodun her yerde bulunmasını tüm bakteri, arke ve ökaryotlar için evrensel ortak soyun kanıtı olarak görmektedir. Bir arada var olan bakteri ve arkelerden oluşan mikrobiyal matlar, erken Arkeen çağında baskın yaşam biçimiydi ve erken evrimdeki önemli adımların çoğunun bu ortamda gerçekleştiği düşünülmektedir. Ökaryotlara dair en eski kanıtlar 1,85 milyar yıl öncesine aittir ve daha önce de mevcut olsalar da metabolizmalarında oksijen kullanmaya başladıklarında çeşitlenmeleri hızlanmıştır. Daha sonra, yaklaşık 1,7 milyar yıl önce, özelleşmiş işlevleri yerine getiren farklılaşmış hücrelerle birlikte çok hücreli organizmalar ortaya çıkmaya başlamıştır.

Alg benzeri çok hücreli kara bitkileri yaklaşık 1 milyar yıl öncesine kadar tarihlendirilse de kanıtlar mikroorganizmaların en az 2,7 milyar yıl önce en eski karasal ekosistemleri oluşturduğunu göstermektedir. Mikroorganizmaların Ordovisiyen döneminde kara bitkilerinin ortaya çıkmasına zemin hazırladığı düşünülmektedir. Kara bitkileri o kadar başarılı olmuştur ki Geç Devoniyen yok oluşu olayına katkıda bulundukları düşünülmektedir.

Ediyakaran biyotası Ediaykaran döneminde ortaya çıkarken, omurgalılar, diğer modern şubelerin çoğu ile birlikte yaklaşık 525 milyon yıl önce Kambriyen patlaması sırasında ortaya çıkmıştır. Permiyen döneminde, memelilerin ataları da dahil olmak üzere sinapsitler karaya hakim oldu, ancak bu grubun çoğu 252 milyon yıl önce Permiyen-Triyas yok oluşu olayında yok oldu. Bu felaketin ardından yaşanan toparlanma sürecinde, arkozorlar en bol bulunan kara omurgalıları haline gelmiş; bir arkozor grubu olan dinozorlar Jura ve Kretase dönemlerine hakim olmuştur. Kretase-Paleojen yok oluşu olayının 66 milyon yıl önce kuş olmayan dinozorları öldürmesinin ardından, memeliler boyut ve çeşitlilik açısından hızla artmıştır. Bu tür kitlesel yok oluşlar, yeni organizma gruplarının çeşitlenmesi için fırsatlar sağlayarak evrimi hızlandırmış olabilir.

Çeşitlilik

Bakteriler ve Arkealar

Bakteriler, prokaryotik mikroorganizmaların geniş bir üst âlemini oluşturan bir hücre türüdür. Tipik olarak birkaç mikrometre uzunluğunda olan bakteriler, kürelerden çubuklara ve spirallere kadar değişen çeşitli şekillere sahiptir. Bakteriler Dünya'da ortaya çıkan ilk yaşam formları arasındadır ve habitatların çoğunda bulunurlar. Bakteriler toprakta, suda, asidik kaplıcalarda, radyoaktif atıklarda ve yer kabuğunun derin biyosferinde yaşarlar. Bakteriler ayrıca bitki ve hayvanlarla simbiyotik ve parazit ilişkiler içinde yaşarlar. Bakterilerin çoğu karakterize edilmemiştir ve bakteriyel şubelerin sadece yüzde 27'sinin laboratuvarda yetiştirilebilen türleri vardır.

Arkealar, prokaryotik hücrelerin diğer üst âlemini oluşturur ve başlangıçta bakteri olarak sınıflandırılmış ve kullanımdan düşmüş bir terim olan arkebakteri (Archaebacteria âleminde) adını almıştır. Arkeal hücreler, onları diğer iki üst âlem olan bakteriler ve ökaryotlardan ayıran benzersiz özelliklere sahiptir. Arkealar ayrıca birden fazla tanınmış şubeye ayrılır. Haloquadratum walsbyi'nin düz ve kare hücreleri gibi birkaç arkea çok farklı şekillere sahip olsa da arkea ve bakteriler genellikle boyut ve şekil bakımından benzerdir. Bakterilerle olan bu morfolojik benzerliğe rağmen, arkealar, özellikle transkripsiyon ve translasyonda yer alan enzimler için ökaryotlarla daha yakından ilişkili genlere ve çeşitli metabolik yollara sahiptir. Arkeal biyokimyanın diğer yönleri benzersizdir, örneğin hücre zarlarında arkeoller de dahil olmak üzere eter lipitlere bağımlılıkları gibi. Arkealar ökaryotlardan daha fazla enerji kaynağı kullanır: bunlar şekerler gibi organik bileşiklerden amonyak, metal iyonları ve hatta hidrojen gazına kadar uzanır. Tuza toleranslı arkeler (Haloarkea) güneş ışığını enerji kaynağı olarak kullanır ve diğer arke türleri karbonu fikse eder, ancak bitkiler ve siyanobakterilerin aksine, bilinen hiçbir arke türü her ikisini de yapmaz. Arkealar ikili fisyon, parçalanma veya tomurcuklanma yoluyla eşeysiz olarak çoğalır; bakterilerin aksine, bilinen hiçbir arkea türü endospor oluşturmaz.

İlk gözlemlenen arkealar, başka organizmaların bulunmadığı kaplıcalar ve tuz gölleri gibi ekstrem ortamlarda yaşayan ekstremofillerdi. Geliştirilmiş moleküler tespit araçları, toprak, okyanuslar ve bataklıklar da dahil olmak üzere hemen hemen her habitatta arkeaların keşfedilmesine yol açmıştır. Arkealar özellikle okyanuslarda çok sayıdadır ve planktonlardaki arkealar gezegendeki en bol organizma gruplarından biri olabilir.

Arkea, Dünya'daki yaşamın önemli bir parçasıdır. Tüm organizmaların mikrobiyotasının bir parçasıdırlar. İnsan mikrobiyomunda, kalın bağırsakta, ağızda ve deride önemlidirler. Morfolojik, metabolik ve coğrafi çeşitlilikleri, çoklu ekolojik roller oynamalarına izin verir: örneğin karbon fiksasyonu; azot döngüsü; organik bileşik devri; ve mikrobiyal simbiyotik ve sentrofik toplulukların sürdürülmesi.

Ökaryotlar

Ökaryotların arkealardan ayrıldığı ve bunu bakterilerle yaptıkları endosimbiyozların (ya da simbiyogenezin) izlediği, bunun da mitokondri ve kloroplastların ortaya çıkmasına neden olduğu ve her ikisinin de günümüz ökaryotik hücrelerinin bir parçası olduğu varsayılmaktadır. Ökaryotların ana soyları yaklaşık 1,5 milyar yıl önce Prekambriyen'de çeşitlenmiştir ve sekiz ana klad olarak sınıflandırılabilir: alveolatalar, ekskavatalar, stramenopiller, bitkiler, rhizarialar, amoebozoalar, mantarlar ve hayvanlar. Bu kladlardan beşi toplu olarak protistler olarak bilinir; bunlar çoğunlukla bitki, mantar veya hayvan olmayan mikroskobik ökaryotik organizmalardır. Protistlerin ortak bir atayı (son ökaryotik ortak ata) paylaşması muhtemel olsa da bazı protistler bitkiler, mantarlar veya hayvanlarla diğer protistlere göre daha yakından ilişkili olabileceğinden, protistler kendi başlarına ayrı bir klad oluşturmazlar. Algler, omurgasızlar veya protozoanlar gibi gruplandırmalar gibi, protist gruplandırması da resmi bir taksonomik grup değildir, ancak kolaylık sağlamak için kullanılır. Protistlerin çoğu tek hücrelidir; bunlara mikrobiyal ökaryotlar denir.

Bitkiler çoğunlukla çok hücreli organizmalardır, ağırlıklı olarak Plantae aleminin fotosentetik ökaryotlarıdır. Bitki hücreleri, yaklaşık bir milyar yıl önce bir siyanobakterinin erken bir ökaryota endosimbiyozu ile türetilmiş ve bu da kloroplastların ortaya çıkmasına neden olmuştur. Birincil endosimbiyozu takiben ortaya çıkan ilk birkaç klad suculdur ve sucul fotosentetik ökaryotik organizmaların çoğu toplu olarak alg olarak tanımlanır; bu, tüm algler yakından ilişkili olmadığı için kolaylık sağlayan bir terimdir. Algler, Plantae'nin erken tek hücreli atasına biçim olarak benzeyen mikroskobik tatlı su algleri olan glaukofit gibi birkaç farklı kladdan oluşur. Glokofitlerin aksine, kırmızı ve yeşil algler gibi diğer alg kladları çok hücrelidir. Yeşil algler üç ana kladdan oluşur: klorofitler, koleokasetofitler ve taş otları.

Mantarlar, büyük gıda moleküllerini hücre zarlarından emmeden önce parçalayan sindirim enzimleri salgılayarak vücutlarının dışındaki gıdaları sindiren ökaryotlardır. Birçok mantar aynı zamanda ölü organik maddelerle beslenen saproblardır, bu da onları ekolojik sistemlerde önemli ayrıştırıcılar haline getirir.

Hayvanlar çok hücreli ökaryotlardır. Birkaç istisna dışında, hayvanlar organik madde tüketir, oksijen solur, hareket edebilir, cinsel yolla üreyebilir ve embriyonik gelişim sırasında içi boş bir hücre küresi olan blastuladan büyürler. Yaklaşık 1 milyonu böcek olmak üzere 1,5 milyondan fazla canlı hayvan türü tanımlanmıştır; ancak toplamda 7 milyondan fazla hayvan türü olduğu tahmin edilmektedir. Birbirleriyle ve çevreleriyle karmaşık etkileşimleri vardır ve karmaşık besin ağları oluştururlar.

Virüsler

Virüsler, organizmaların hücreleri içinde çoğalan submikroskopik enfeksiyöz ajanlardır. Virüsler, hayvanlar ve bitkilerden bakteriler ve arkealar de dahil olmak üzere mikroorganizmalara kadar her türlü yaşam formunu enfekte eder. 6000'den fazla virüs türü ayrıntılı olarak tanımlanmıştır. Virüsler Dünya üzerindeki hemen hemen her ekosistemde bulunur ve en çok sayıdaki biyolojik varlık türüdür.

Yaşamın evrimsel tarihinde virüslerin kökenleri belirsizdir: bazıları plazmidlerden (hücreler arasında hareket edebilen DNA parçaları) evrilmiş olabilirken, diğerleri bakterilerden evrilmiş olabilir. Evrimde virüsler, eşeyli üremeye benzer bir şekilde genetik çeşitliliği artıran önemli bir yatay gen transferi aracıdır. Virüsler yaşamın tüm özelliklerine olmasa da bazı özelliklerine sahip olduklarından, "yaşamın sınırındaki organizmalar" ve kendini kopyalayanlar olarak tanımlanmışlardır.

Ekoloji

Ekoloji, yaşamın dağılımı ve bolluğu, organizmalar ve çevreleri arasındaki etkileşimin incelenmesidir.

Ekosistemler

Yaşayan (biyotik) organizmaların, çevrelerindeki cansız (abiyotik) bileşenlerle (örn. su, ışık, radyasyon, sıcaklık, nem, atmosfer, asitlik ve toprak) birlikte oluşturduğu topluluğa ekosistem denir. Bu biyotik ve abiyotik bileşenler besin döngüleri ve enerji akışları yoluyla birbirine bağlıdır. Güneşten gelen enerji fotosentez yoluyla sisteme girer ve bitki dokusuna dahil edilir. Hayvanlar bitkilerle ve birbirleriyle beslenerek madde ve enerjiyi sistem içinde hareket ettirirler. Ayrıca mevcut bitki ve mikrobiyal biyokütle miktarını da etkilerler. Ayrıştırıcılar ölü organik maddeleri parçalayarak karbonu atmosfere geri salar ve ölü biyokütlede depolanan besinleri bitkiler ve diğer mikroplar tarafından kolayca kullanılabilecek bir forma dönüştürerek besin döngüsünü kolaylaştırır.

Popülasyonlar

Popülasyon, bir alanı işgal eden ve nesilden nesile üreyen aynı türe ait organizmalar grubudur. Popülasyon büyüklüğü, popülasyon yoğunluğunun alan veya hacim ile çarpılmasıyla tahmin edilebilir. Bir ortamın taşıma kapasitesi, mevcut gıda, habitat, su ve diğer kaynaklar göz önüne alındığında, söz konusu ortam tarafından sürdürülebilen bir türün maksimum nüfus büyüklüğüdür. Bir popülasyonun taşıma kapasitesi, kaynakların mevcudiyetindeki değişiklikler ve bunları korumanın maliyeti gibi değişen çevresel koşullardan etkilenebilir. İnsan popülasyonlarında, Yeşil Devrim gibi yeni teknolojiler, Dünya'nın insanlar için taşıma kapasitesinin zaman içinde artmasına yardımcı olmuş, bu da en ünlüsü 18. yüzyılda Thomas Malthus tarafından yapılan yaklaşan nüfus düşüşü tahminlerini engellemiştir.

Komüniteler

Komünite, aynı anda aynı coğrafi alanı işgal eden bir grup tür popülasyonudur. Biyolojik etkileşim, bir toplulukta birlikte yaşayan bir çift organizmanın birbirleri üzerindeki etkisidir. Bunlar aynı türden (tür içi etkileşimler) ya da farklı türlerden (türler arası etkileşimler) olabilir. Bu etkiler tozlaşma ve avlanma gibi kısa vadeli veya uzun vadeli olabilir; her ikisi de genellikle ilgili türlerin evrimini güçlü bir şekilde etkiler. Uzun vadeli etkileşime simbiyoz denir. Simbiyozlar, her iki taraf için de faydalı olan mutualizmden, her iki taraf için de zararlı olan rekabete kadar çeşitlilik gösterir. Her tür, besin zincirlerinin veya besin ağlarının çekirdeğini oluşturan tüketici-kaynak etkileşimlerine tüketici, kaynak veya her ikisi olarak katılır. Herhangi bir besin ağında farklı trofik seviyeler vardır; en düşük seviye, enerji ve inorganik maddeleri organik bileşiklere dönüştüren ve daha sonra topluluğun geri kalanı tarafından kullanılabilen bitkiler ve algler gibi birincil üreticilerdir (veya ototroflar). Bir sonraki seviyede, diğer organizmalardan organik bileşikleri parçalayarak enerji elde eden türler olan heterotroflar yer alır. Bitkileri tüketen heterotroflar birincil tüketiciler (ya da otoburlar) iken, otoburları tüketen heterotroflar ikincil tüketicilerdir (ya da etoburlar). İkincil tüketicileri yiyenler ise üçüncül tüketicilerdir ve bu böyle devam eder. Omnivor heterotroflar birden fazla seviyede tüketim yapabilmektedir. Son olarak, atık ürünlerle veya organizmaların ölü bedenleriyle beslenen ayrıştırıcılar vardır. Ortalama olarak, birim zamanda bir trofik seviyenin biyokütlesine dahil edilen toplam enerji miktarı, tükettiği trofik seviyenin enerjisinin yaklaşık onda biridir. Ayrıştırıcılar tarafından kullanılan atık ve ölü maddelerin yanı sıra metabolizmadan kaybedilen ısı, bir sonraki trofik seviye tarafından tüketilmeyen enerjinin diğer yüzde doksanını oluşturur.

Biyosfer

Küresel ekosistemde veya biyosferde madde, biçimlerine ve konumlarına bağlı olarak biyotik veya abiyotik, erişilebilir veya erişilemez olabilen farklı etkileşimli bölmeler halinde bulunur. Örneğin, karasal ototroflardan gelen madde hem biyotik hem de diğer organizmalar tarafından erişilebilirken, kaya ve minerallerdeki madde abiyotik ve erişilemezdir. Biyojeokimyasal döngü, belirli madde elementlerinin Dünya'nın biyotik (biyosfer) ve abiyotik (litosfer, atmosfer ve hidrosfer) bölümleri arasında yer değiştirdiği veya hareket ettiği bir yoldur. Azot, karbon ve su için biyojeokimyasal döngüler vardır.

Koruma

Koruma biyolojisi, türleri, yaşam alanlarını ve ekosistemleri aşırı yok olma oranlarından ve biyotik etkileşimlerin erozyonundan korumak amacıyla Dünya'nın biyolojik çeşitliliğinin korunması çalışmasıdır. Biyoçeşitliliğin korunması, kaybı ve restorasyonunu etkileyen faktörlerle ve genetik, popülasyon, tür ve ekosistem çeşitliliğini sağlayan evrimsel süreçleri sürdürme bilimiyle ilgilenir. Endişe, gezegendeki tüm türlerin %50'sinin önümüzdeki 50 yıl içinde yok olacağını ve bunun da yoksulluğa, açlığa katkıda bulunduğunu ve bu gezegendeki evrimin seyrini sıfırlayacağını öne süren tahminlerden kaynaklanmaktadır. Biyoçeşitlilik, insanların bağımlı olduğu çeşitli hizmetleri sağlayan ekosistemlerin işleyişini etkiler. Koruma biyologları biyoçeşitlilik kaybı, türlerin yok olması ve bunların insan toplumunun refahını sürdürme kapasitemiz üzerindeki olumsuz etkileri konusunda araştırma yapmakta ve eğitim vermektedir. Kuruluşlar ve vatandaşlar, mevcut biyoçeşitlilik krizine, yerelden küresel ölçeklere kadar endişeleri ele alan araştırma, izleme ve eğitim programlarını yönlendiren koruma eylem planları aracılığıyla yanıt vermektedir.

Ayrıca bakınız

 Biyologlar listesi
 Üreme
 Biyoloji terminolojisi

Kaynakça

Konuyla ilgili yayınlar

Dış bağlantılar

Dergi bağlantıları

 PLOS Biology  Public Library of Science tarafından yayınlanan hakemli, açık erişimli bir dergi
 Current Biology : Biyolojinin tüm alanlarından orijinal araştırmaları yayınlayan genel dergi
 Biology Letters : Genel ilgi alanına yönelik hakemli biyoloji makaleleri yayınlayan yüksek etkili bir Royal Society dergisi
 Science : Uluslararası üne sahip AAAS bilim dergisi - yaşam bilimleri bölümlerine bakın
 International Journal of Biological Sciences : Hakemli önemli bilimsel makaleler yayınlayan bir biyolojik dergi
 Perspectives in Biology and Medicine : Geniş alaka düzeyine sahip denemeler yayınlayan disiplinlerarası bilimsel bir dergi

Biyoloji terminolojisi
Biyoloji
KB1 bakım: Birden fazla ad: yazar listesi
İncelenmemiş çeviri içeren sayfalar

Biyoloji


Mostová este o comună slovacă, aflată în districtul Galanta din regiunea Trnava. Localitatea se află la , se întinde pe o suprafață de  și în 2017 număra 1.591 de locuitori.

Istoric
Localitatea Mostová este atestată documentar din 1245.

Note

Legături externe

Localități din Slovacia

Mostová


Jj, Türk alfabesinin 13. harfidir. Hiçbir Öztürkçe sözcüğün içinde J sesi bulunmamasına rağmen, yabancı dillerden özellikle Fransızca ve Farsça'dan Türkçeye girmiş sözcüklerde geçer. J harfi, İngilizcede C, Almanca'da Y, İspanyolca'da H, Slav dillerinde de Y olarak okunur. Türkçede Lâtin harflerine geçilirken, Fransızcadaki işlevi ile alınmıştır. Psikoloji, jartiyer gibi sözcükler Fransızca kökenli iken, Jale, Müjgân gibi isimler Farsça kökenlidir.

Latin alfabesi harfleri

J


Olcas Süleymenov Kazak şair. 1936 yılında Almatı'da doğmuştur. 'Az i Ya, Fizikçinin Duası, Argamaklar, Yeryüzü, İnsana Eğil, Seherin Güzel Vakti, Parisli Bir Kızdır Gece' gibi kitapları vardır.

1994 - 1995 yılları arasında Kazakistan meclisinde komite üyeliği yapmıştır. 1995 yılında Kazakistan'ın İtalya Büyük elçiliği görevine atandı. 1996 yılında Kazakistan'ın Yunanistan Büyükelçiliği  görevini yaptı daha sonra da Malta'daki Büyükelçiliği görevini yapmıştır.

Araştırmaları
Oljas dil bilimciliğinde çoğunlukla Eski Türk dilini inceledi, ayrıca Sümerler ve Sümer dili ile ilgili batı bilim adamlarının Eski dil Hint-Avrupa dillerinden başlıyor kuramını çürüterek bütün dillerin anasının Türk dili olduğunu kanıtlamıştır.

Şiir kitapları
 «Arğımaqtar», Qazaqtıñ memlekettik körkem ädebiy baspası, Almatı, 1961 yılı.
 «Oljas Süleymenov jıynağı», Jazuwşı, Almatı, 1967 yılı.
 «Qış kitap», Jazuwşı, Almatı, 1969 yılı.
 «Atameken», Jazuwşı, Almatı, 1972 yılı.
 «Kajdıy den — uwtro», Pravda, Moskva, 1973 yılı.
 «Povtoryaya v polden», Jazuwşı, Almatı, 1973 yılı.
 «Kruwglaya zvezda», Xüwdojestvennaya liyteratuwra, Moskva, 1975 yılı.
 «Berega. Opredeleniye», Jazuwşı, Almatı, 1976 yılı.
 «Olzsasz Sulejmen versei» (macar dilinde), Ewropa kyonıyvkado, Büwdapeşt, 1976 yılı.
 «Tuñğış kosmonavt», Jalın, Almatı, 1979 j.
 «Sakalai virs smevlus» (Litvan tilinde), Baga, Vıylnyus, 1980 yılı.
 «Zemlya, poklonıys çeloveküw!» (Türkmen tilinde), Magarıf, 1985 yılı.
 «Svıytok», Molodaya gvardıyya, Moskva, 1989 yılı.
 «Argamak» (moñğol tilinde), Uwlan gazar, Ulaanbaatr, 1990 yılı.
 «Aynalayın», Jibek jolı, Almatı, 1996 yılı.
 «Iyspravlyaya metaforoy mıyr», Qarjı-qarajat, Almatı, 1996 yılı.
 «Im Azimut der Nomaden», Iynterdryuk, Leyptsıyg, 1997 yılı
 Tañdamalı tuwındıları, Jibek jolı, Almatı, 2005 yılı
 «Olzhas Sulejmenow gedichte» (Almanca), Qazaqstan, Almatı
 «Fizikçinin Duası» (Türkiye Türkçesi), Istanbul, 1976 yılı.

Dış bağlantılar
 Oljas Süleyman (Kazak türkçesinde)
 Türk Birlik Haber - Dilde, Fikirde, İşte Birlik
 Oljas Süleyman sureti

1936 doğumlular
Kazak şairler
Kazakistan'ın büyükelçileri
Sovyet aktivistler
Kazakça
Yaşayan insanlar
Tengrici din görevlileri

Olcas Süleymenov


MTS Oceanos was a French-built and Greek-owned cruise ship that sank in 1991 when she suffered uncontrolled flooding. Her captain, Yiannis Avranas, and some of the crew were convicted of negligence for fleeing the ship without helping the passengers, who were subsequently rescued thanks to the efforts of the ship's entertainers, who made a mayday transmission, launched lifeboats, and helped South African Marines land on the ship from naval helicopters. All 571 passengers and crew survived.

Epirotiki Lines had lost two other ships within the three years preceding the sinking: the company's flagship Pegasus only two months before, and MV Jupiter, three years before.

History
Oceanos was launched in July 1952 by Forges et Chantiers de la Gironde in Bordeaux, France as Jean Laborde, the last of four sister ships built for Messageries Maritimes. The ships were used on the Marseilles – Madagascar – Mauritius service. Jean Laborde went through many different owners and name changes (Jean Laborde, Mykinai, Ancona, Eastern Princess) in the succeeding decades. In 1976, she was acquired by Epirotiki Lines of Greece and registered under the name of Oceanos.

Oceanos was briefly featured in the 1985 film Sky High and with another Epirotiki ship, Apollon XI, in the 1986 film Hardbodies 2.

Final voyage

Under charter by TFC Tours, Oceanos  initially delayed by a bomb threat  set out from East London, South Africa on 3 August 1991, and headed for Durban. Captain Yiannis Avranas (born  1940) had been an officer for twenty years and a seaman for thirty. Oceanos headed into 40-knot winds and  swells. Usually, there would have been a "sail-away" party on deck. However, rough seas caused the party to be held inside in the Four Seasons lounge; most passengers chose to stay in their cabins.

While trying to make up lost time, Oceanos encountered rough seas. The storm worsened as the evening progressed and when the first sitting of dinner was served, the waiters could hardly carry the trays of food without dropping something.

Flooding
Earlier repairs to the waste disposal system had not been completed, which meant that a vital ventilation pipe which ran through the watertight aft bulkhead and the non-return valves were not replaced. It is believed that after a series of freak waves slammed against the ship, the pipe's shell plating burst open and began filling the compartment with seawater. At about 9:30p.m., a muffled explosion was heard and Oceanos lost power. The ship started taking on water, rapidly flooding the engine room.

Once the engines stopped, the ship began to roll so badly that in the lounge, which is where the passengers had gathered, crockery and cutlery began sliding off the tables and potted plants fell over.

No alarm or announcement had been given that the ship was in trouble; with other entertainers working on the cruise, Moss Hills, a musician from Zimbabwe and former member of Four Jacks and a Jill who had been performing with his wife Tracy in the lounge, explored below decks, discovered that Oceanos appeared to be sinking, and were informed by the cruise director, Lorraine Betts, that the captain had given the order to abandon ship and some crew had already left in a lifeboat. They began launching the remaining lifeboats, with up to 90 people in each, but were unable to start their engines. When the ship's worsening list to starboard made it unsafe to continue, Hills and several passengers went to the bridge to look for the crew, but found it unmanned. They used the radio phone to broadcast a mayday distress call until Moss received a response.

By the next morning rescuers found Oceanos adrift just off Coffee Bay, on the Wild Coast.

Rescue efforts
Two small ships in the vicinity were first on the scene, and provided the ship's coordinates to the South African authorities. Rescue helicopters began arriving three hours later, and winched passengers and remaining crew to safety, with Hills continuing in charge of the orderly evacuation. Thirteen of the sixteen were South African Air Force Pumas, nine of which hoisted 225 passengers off the deck. They were assisted by the lifeboats of the Dutch cargo ship Nedlloyd Mauritius, which had responded to the distress call. An inflatable had to be launched to rescue some passengers who panicked and jumped into the water.

Oceanos sank bow first approximately 45 minutes after the last person was airlifted from the deck. The final minutes of her sinking were captured on video and broadcast by ABC News. All 581 people on board were saved. Entertainment manager Robin Boltman was credited with gathering the passengers in the lounge and playing music to calm them. Among the entertainers onboard was the South African cabaret performer, Alvon Collison, who later reported that he had begun singing an impromptu repertoire as the ship was sinking, in an effort to keep the passengers' spirits up. In his characteristic style, he managed to weave a comical moment into his narrative of the tumultuous events, telling reporters that he had started singing "Bye Bye Miss American Pie", when he suddenly realised that the next line was going to be "This'll be the day that I die" - and quickly switched to another song

Hills later said that searching for Captain Avranas, he had discovered him smoking on the fantail and he said "I think he was in deep, deep shock." Hills reportedly rescued Avranas' dog and released his canary. A South African Navy Diver testified that the captain had insisted on being taken ashore by the first helicopter. Boltman told a newspaper: "Later in the morning, Captain Avarnasi (sic) even contacted me from shore to ask how things were going."

Aftermath
Captain Avranas received extensive media coverage as an example of unprofessional behaviour whilst in command. He stated that he left the ship first to arrange for a rescue effort, and then supervised the rescue from a helicopter because "the batteries on the crew's walkie-talkies had died, meaning that he had no communications with his crew or with other rescue craft". He was quoted soon after the sinking as saying, "When I order abandon the ship, it doesn't matter what time I leave. Abandon is for everybody. If some people like to stay, they can stay." In 1992, he and five other officers were convicted of negligence by a Greek board of inquiry for fleeing the ship without helping the passengers.

Dateline NBC aired a documentary of the incident on 23 May 2010. The sinking is the subject of a song called "Oceanos" by Celtic rock band Coast. It was also discussed in an episode of Nova on 18 April 2012, entitled, "Why Ships Sink", which focused mainly on the Costa Concordia accident (whose commanding officer also fled while passengers were still aboard). Hills was interviewed in the special, and related that some years later he had been on board when the MS Achille Lauro of Star Lauro sank. The rescue featured in episode 4 of Shockwave, first aired 21 December 2007. The NPR radio show and podcast Snap Judgment featured an account of the sinking by Moss Hills. The show Extreme Weather: The Survivors featured a segment on the sinking. In 2022, Moss Hills – who later became a cruise director – was interviewed by Jane Garvey for BBC Radio 4's series Life Changing.

Wreck
The Oceanos wreck lies at a depth of between  and , about  offshore. Divers have visited her, but strong currents make the dive difficult. Photographs taken in 2002 show that the bridge section has collapsed.

See also

The captain goes down with the ship

References

Further reading

External links
The Oceanos Sinking, a website maintained by Moss Hills and Tracy Hills
 – Reprint of article originally published in 1991
Down With The Ship – NPR Snap Judgement episode #726

1952 ships
1991 in South Africa
Sunken cruise ships
Maritime incidents involving cruise ships
Maritime incidents in 1991
Shipwrecks in the Indian Ocean
Maritime incidents in South Africa
Shipwrecks of the South African Indian Ocean coast
Ships sunk with no fatalities

MTS Oceanos


Diplaziopsis, rod papratnjača u redu osladolike. Na popisu su 3 vrste iz istočne Azije

Rod je opisana 1905.

Vrste
 Diplaziopsis cavaleriana (Christ) C.Chr.
 Diplaziopsis flavoviridis (Alston) Christenh.
 Diplaziopsis javanica (Blume) C.Chr.

Izvori

Diplaziopsidaceae

Diplaziopsis


This is a list of aviation-related events from 2001.

Deadliest crash

2001 remains the deadliest year for aviation in history. The September 11 attacks marked the deadliest ever act of terrorism; an estimated 2,977 people were killed along with the 19 hijackers who commandeered four aircraft in the United States and crashed them into targets including the World Trade Center in New York City, The Pentagon in Washington, D.C., and in Shanksville, Pennsylvania. Alongside the attacks, which changed aviation significantly in following years, there were many notable accidents both before and after September 11 that have left a lasting impact on the industry. The deadliest such crash took place when American Airlines Flight 11, the first aircraft hijacked in the September 11 attacks, crashed into the North Tower of the World Trade Center, killing all 92 people on board and at least 1,600 in the North Tower. The deadliest non-terrorist crash took place American Airlines Flight 587, an Airbus A300, crashed in Belle Harbor, Queens, shortly after taking off from John F. Kennedy International Airport on 12 November, two months and a mere few miles from the main site of the 9/11 attacks, killing all 260 people on board, as well as five on the ground. As 9/11 was a terrorist attack, Flight 587 is also the deadliest commercial aviation accident in the 2000s decade.

Events

January
 January 10 – Trans World Airlines (TWA) and American Airlines announce that they have agreed to merge, with American acquiring almost all the assets of TWA, consisting at the time of 190 aircraft, about 800 daily flights, 20,000 employees, numerous routes and gates, and substantial maintenance facilities. Under the agreement, American is to employ almost all of TWA's employees and maintain St. Louis, Missouri as a major air hub. The merger will be completed in December.
 January 23 – Yemenia Flight 448, a Boeing 727-2N8 with 100 other people on board and flying from Sana'a International Airport in Sana'a, Yemen to Taiz-Al Janad Airport in Ta'izz, Yemen, is hijacked by an unemployed Iraqi man using a pen gun. He attempts to reroute the flight to Baghdad, Iraq, where he hopes to find work. The flight crew makes an emergency landing at Djibouti–Ambouli International Airport in Djibouti and overpowers the hijacker. The only injury is to the flight engineer, who is grazed by a bullet.
 January 27 – A Beechcraft Super King Air 200, the team plane of the Oklahoma State University men's basketball team crashes near Strasburg, Colorado, during a snowstorm, killing all 10 people on board. Killed are two players, seven members of the media, and the pilot.
 January 31 – Two Japan Air Lines airliners – a Boeing 747-446 operating as Flight 907 and a Douglas DC-10-40D operating as Flight 958 – nearly collide over Suruga Bay, Japan, passing within  of one another. Aboard the 747, a hundred people are injured when the aircraft takes violent evasive action. Had the two planes collided, with a combined 677 people on board, it would have been the worst aviation disaster in history.

February
 February 1 – Aer Lingus Commuter, a subsidiary of Aer Lingus founded in 1984, merges into Aer Lingus.
 February 14 – Air Somalia is founded.
 February 16 – American and British aircraft launch attacks against six targets in southern Iraq, including command centers, radars, and communications centers, hitting only about 40% of the targets. Incidents of planes enforcing the no-fly zone over southern Iraq in Operation Southern Watch thereafter exchange fire with Iraqi air defense sites on a weekly basis.

March
 March 1 – Continental Airlines commences non-stop service from Newark International Airport in New Jersey to Hong Kong.
 March 3 – An explosion in the center wing fuel tank destroys Thai Airways International Flight 114, a Boeing 737-4D7, on the ground while it is preboarding at Don Mueang Airport in Bangkok, Thailand. One person, a flight attendant, is killed.
 March 11 – A Russian flight is hijacked and flown to Medina airport. There, after negotiations fail, Saudi special forces storm the aircraft, inadvertently killed a flight attendant and another passenger. One hijacker is dead and the other two are arrested.
 March 19 – Comair Flight 5054, an Embraer EMB 120 Brasilia, experiences severe atmospheric icing in flight near West Palm Beach, Florida. After a rapid loss of altitude, the crew regains control of the aircraft and makes an emergency landing at West Palm Beach Airport without injury to any of the 27 people on board. The plane suffers permanent deformation of its stabilizer and elevator.
 March 21 – During a single flight, an RQ-4 Global Hawk unmanned surveillance aircraft flying from Edwards Air Force Base in California sets both a world endurance record for unmanned aerial vehicles (UAVs) of 30 hours, 24 minutes, 1 second, and a world absolute altitude record for UAVs of .
 March 25 – Czech Airlines joins the Skyteam airline alliance.
 March 29 – An Avjet charter flight, a Gulfstream III jet with 15 passengers and three crew members, crashes on approach into Aspen, Colorado, killing all on board.

April
 Afriqiyah Airways is founded. It will begin flight operations in December.
 Czech Airlines Cargo joins the Skyteam Cargo airline alliance.
 April 1 – Two Chinese People's Liberation Army Navy Shenyang J8II fighters intercept a United States Navy EP-3E ARIES II signals intelligence aircraft over the South China Sea, and one of the Chinese pilots dies when his fighter collides with the EP-3E and breaks up. The damaged EP-3E makes an emergency landing without permission at Lingshui airfield on Chinas Hainan Island, where the Chinese take its 24-person crew prisoner. The Chinese will release the EP-3E crew on April 11, and will return the EP-3E itself to the United States in a disassembled state on July 3.
 April 4 – A Sudanese Air Force Antonov An-26 crashes while attempting to take off in a sandstorm at Adar Yel, Sudan, killing 14 of the 30 people board. Among the dead are Sudanese Deputy Minister of Defense Ibrahim Shamsul-Din and 13 high-ranking military officers.
 April 24 – An unmanned RQ-4 Global Hawk surveillance aircraft flies automatically from Edwards Air Force Base, California, in the United States to Royal Australian Air Force Base Edinburgh in Edinburgh, Australia, non-stop and unrefuelled, becoming the first pilotless aircraft to cross the Pacific Ocean. At , it is the longest point-to-point flight ever undertaken by an unmanned aircraft, and takes 23 hours and 23 minutes.

May
 The Republic of China places the Aviation Safety Council, formerly an independent government agency responsible for aviation accident investigation with the purpose of analyzing causal factors and proposing flight safety recommendations in Taiwan, under the control of the Executive Yuan.
 Air Somalia is banned from flying to Somaliland.
 Uganda Airlines ceases operations, and Uganda Airlines Corporation is liquidated.
 May 15 – The launch customer for the Boeing 737-900, Alaska Airlines, takes delivery of the first of the aircraft it ordered.
 May 18 – Belavia commences service between Minsk, Belarus and Paris, France with Tupolev Tu-134s and Tupolev Tu-154s on the route.
 May 22 – American astronaut Dr. Patricia Hilliard Robertson suffers fatal injuries when the Wittman W-8 Tailwind she is piloting cartwheels and crashes into trees while she is practicing takeoffs and landings at Manvel, Texas. She dies two days later.

June
June 12 - Jetsgo, a Canadian airline, commences operations.

July
July 1
Singapore Airlines Cargo, operated by Singapore Airlines, begins operations.
Regional Air joins the Oneworld airline alliance.
 July 4 – Vladivostok Air Flight 352, a Tupelov-154, crashes during its approach to Irkutsk Airport, Russia, killing all 145 people on board.
 July 8 – Brazilian pilot and airline owner Rolim Amaro, the founder of TAM Airlines, and his passenger are killed when the Robinson R44 helicopter he is piloting loses power at an altitude of  and crashes at Fortuna Guazú, Paraguay.
July 27
Alitalia joins the Skyteam airline alliance.
An Agusta 109 helicopter carrying Brazilian fashion model Fernanda Vogel ditches in the Atlantic Ocean near Maresias, Brazil. The pilot and Vogel's boyfriend swim to shore, but Vogel and the copilot drown.

August

 Alitalia Cargo joins the Skyteam Cargo airline alliance.
 On the 1st of August, a Saudi Airlines 747 is going from the maintenance area to the passenger terminal at KLIA, when the crew lose control of the aircraft. It goes into a ditch and it sustains a lot of damage. The aircraft is written off.
 August 4 – American Trans Air becomes the North American launch customer for the Boeing 757-300.
 August 13 – On a single flight, the NASA Helios Prototype sets the absolute world record for altitude by an unmanned aerial vehicle (UAV) and the world record for altitude for sustained flight by a winged aircraft, reaching . It spends 40 minutes flying above .
 August 24 – Air Transat Flight 236, an Airbus A330-243 flying from Toronto, Ontario, Canada, to Lisbon, Portugal, with 306 people on board, runs out of fuel over the Atlantic Ocean due to a fuel leak in the No. 2 engine. The aircraft performs the worlds longest recorded glide by a jet airliner, covering 65 nautical miles (75 statute miles; 120 km) without power to an emergency landing at Lajes Air Base in the Azores. Eighteen people are injured – two seriously – while evacuating the aircraft, but there are no fatalities.
 August 25 – An overloaded Cessna 402B, registration number N8097W, crashes immediately after takeoff from Marsh Harbour Airport in the Abaco Islands in The Bahamas, killing all nine people on board, including the American recording artist, dancer, actress, and model Aaliyah.
 August 29 – Piloting a Bell 47G helicopter on a solo training flight for a helicopter pilot's license, Australian singer and television presenter Graeme "Shirley" Strachan strays from the course laid out by his flight instructor and encounters severe turbulence that causes the helicopter's rotor to sever its tailboom. The helicopter crashes on a rugged mountainside near Australia's Mount Archer in Queensland, killing him.

September
 September 8 – Patrick Critton, wanted for hijacking Air Canada Flight 932 over Canada on December 26, 1971 and forcing it to fly to Havana, Cuba, is arrested for the crime at his home in Mount Vernon, New York. He is extradited to Canada to face charges.
September 11 – Al-Qaeda members hijack four airliners, two of American Airlines and two of United Airlines, and crash them into the World Trade Center in New York City, the Pentagon in Arlington, Virginia, and a field in Pennsylvania in the September 11 terrorist attacks, killing 2,996 people. The four flights are American Airlines Flight 11, a Boeing 767-223ER with five hijackers and 87 other people on board which hits the North Tower of the World Trade Center; United Airlines Flight 175, a Boeing 767-222 with five hijackers and 60 other people on board which almost collides in mid-air with Delta Air Lines Flight 2315 and hits the South Tower of the World Trade Center; American Airlines Flight 77, a Boeing 757-223 with five hijackers and 59 other people on board which hits the Pentagon; and United Airlines Flight 93, a Boeing 757-222 with four hijackers and 40 other people on board which was to hit the United States Capitol or White House, but is taken over by the passengers and crashes in a rural area in Stonycreek Township, near Shanksville, Pennsylvania. In addition to the death of all 19 hijackers and all 246 other people aboard the planes, about 2,500 people in the World Trade Center and 125 people in the Pentagon die. Among the dead are American television producer David Angell, American photographer, actress, and model Berry Berenson, American filmmaker Carolyn Beug and American astronaut Charles Edward Jones aboard American Flight 11; Canadian professional ice hockey player Garnet "Ace" Bailey and American ice hockey player Mark Bavis aboard United Flight 175; American lawyer and television commentator Barbara Olson and American gymnastics coach Mari-Rae Sopper and former United States Navy Wilson Flagg aboard American Flight 77; and United States Army Lieutenant General Timothy Maude, the highest-ranking military officer killed during the day, in the Pentagon. With a combined total 2,996 killed (including people on both the aircraft and the ground), the four crashes remain the deadliest air disaster in history. The attacks cause massive financial damage and trigger an economic depression in the aviation industry.
September 12 – Ansett Australia leaves the Star Alliance due to bankruptcy.
September 14
 In the aftermath of the terrorist attacks of 11 September, the United States and Canada begin Operation Noble Eagle, a permanent operation to provide for the air defense of cities in the two countries. The United States Air Force provides F-15 Eagle and F-16 Fighting Falcon fighters for the operation, while Canadian Armed Forces Air Command provides CF-18 Hornet fighters and the United States Army National Guard contributes short-range ground-based air defense systems.
 Ansett Australia ceases flight operations due to financial collapse.
September 24 – US Airways decides to terminate all MetroJet flights.
September 28 – The Government of Venezuela establishes the National Institute of Civil Aviation as Venezuela's national civil aviation authority.

October
 October 1
After receiving a guarantee from the Government of Australia, Ansett Australia resumes limited service between major cities using only its Airbus A320s.
Japan creates its Aircraft and Railway Accidents Investigation Commission; it replaces the Aircraft Accident Investigation Commission.
 October 2 – A major cash-flow crisis prompts Swissair to ground all of its aircraft.
 October 4 – Siberia Airlines Flight 1812, a Tupolev Tu-154, explodes in mid-air and crashes into the Black Sea. All 78 people on board die.
 October 5 – A Swiss government emergency loan allows Swissair to resume some flights.
 October 7 – The War in Afghanistan begins with strikes by American military aircraft against targets in Kabul, Kandahar, and Jalalabad as, in response to the al-Qaeda attacks of September 11, the United States launches Operation Enduring Freedom with a goal of dismantling al-Qaeda and ending its use of Afghanistan as a base by deposing the Taliban regime there.
 October 8 – Scandinavian Airlines Flight 686, a McDonnell Douglas MD87, collides with a Cessna Citation CJ2 business jet while taking off on a fog-shrouded runway from Linate Airport in Milan, Italy, for a flight to Copenhagen, Denmark; the airliner then crashes into a nearby hangar and catches fire. All six crew members and 104 passengers on the airliner are killed, as are the four occupants of the Cessna and four airport workers on the ground.
 October 10 - Flightline Flight 101 crashes into the Mediterranean Sea near the Columbretes Islands after a lightning strike, killing all 10 on board.
 October 31 – Air Canada Jetz, operated by Air Canada, commences operations.

November
bmi begins transatlantic flights from Manchester in the United Kingdom after a failed attempt to start transatlantic flights from London Heathrow Airport.
British Airways aborts a plan to take over KLM due to technical issues in the Treaty on Open Skies between the United States and the Netherlands.
British Airways drops its controversial ethnic tailfins, which it had first adopted in 1997. It had initially slowed the process of adopting the tailfins in 1999; finally Chief Executive Rod Eddington decides that all aircraft will be painted with the new Union Flag livery, which had been one of the "ethnic" designs.
 Aeropostal Alas de Venezuela (LAV) begins service between Venezuela the Madrid, Spain.
November 1 – Alitalia becomes a member of the Skyteam airline alliance.
November 7 – The bankrupt Belgian airline SABENA ceases operations, having gone into liquidation the previous day.
November 12 – New York City suffers its second plane disaster in as many months when American Airlines Flight 587, an Airbus A300-600, crashes in Queens, New York, shortly after takeoff from John F. Kennedy International Airport due to mechanical failure, killing all 260 people on board and five people on the ground.
November 14 – An American airstrike south of Kabul, Afghanistan, kills senior al Qaeda leader Mohammed Atef, among others.
November 19 – The Transportation Security Administration, a component of the United States Department of Transportation, begins operation. It has broad responsibilities for and powers related to ensuring the safety of the traveling public in the United States, but the bulk of its efforts are devoted to civil aviation, most notably the screening of passengers and baggage at over 450 airports in the United States.
November 20 – A Royal Order creates Belgium′s Federal Public Service Mobility and Transport. Among other things, it serves as Belgium's national civil aviation authority, and it includes an Air Accident Investigation Unit, responsible for investigating aviation accidents and incidents in Belgium.
November 24 – On approach to Zurich-Kloten Airport in Kloten near Zürich, Switzerland, in rain, snow, and poor visibility due to low clouds, Crossair Flight 3597, an Avro RJ100 (registration HB-IXM), crashes into a wooded range of hills near the small town of Bassersdorf about  short of the runway, where it breaks apart and bursts into flames, killing 24 of the 33 people on board. Melanie Thornton, the lead singer of the Eurodance group La Bouche, and singers Nathaly(i.e.) van het Ende and Maria Serrano Serrano of the German pop music group Passion Fruit are among the dead. Singer Debby St. Maarten of Passion Fruit survives with severe injuries.
November 27 – A Beechcraft C90 King Air operated by Eastland Air crashes after takeoff at Toowoomba Aerodrome in Queensland, Australia. Four people are killed, including the pilot and three health workers from the Queensland government's mental health team.

December
December 1 – Afriqiyah Airways begins flight operations. It operates Boeing 737-400 airliners.
December 2
The 71-year history of Trans World Airlines (TWA) comes to an end, as it officially completes its merger into American Airlines. TWA had been created in October 1930.
Chautauqua Airlines, Corporate Airlines, and Trans States Airlines, which previously had operated in partnership with TWA under the Trans World Express brand, begin operating under the AmericanConnection brand as part of TWA's merger with American Airlines. Under the AmericanConnection brand, they become members of the Oneworld airline alliance.
December 4 – Israeli Air Force aircraft strike Gaza International Airport in Gaza City in the Gaza Strip, destroying its control tower and radar facility. The airport closes after only three years of operation.
December 5
Emery Worldwide is officially liquidated.
December 22 – Aboard American Airlines Flight 63 – a Boeing 767 halfway across the Atlantic Ocean during a flight from Paris, France, to Miami, Florida, with 197 people on board – Richard Reid unsuccessfully attempts to detonate a bomb hidden in his shoe. He is subdued by passengers and the airliner, escorted by U.S. Air Force fighters, diverts to Logan International Airport in Boston, Massachusetts, where he is arrested.
December 23 – During the 75-day period since 7 October, American aircraft have conducted 6,500 airstrikes in Afghanistan, dropping 17,500 munitions.
December 28 – USA3000 Airlines begins operations.

First flights

January
January 4 – The HAL Light Combat Aircraft's (LCA's) first technology demonstrator, TD-1.

February
February 2 – Prototype General Atomics RQ-1 Predator B, later redesignated MQ-9 Reaper.

July
July 21 – XCOR EZ-Rocket, flown by Dick Rutan.
July 27 – Sukhoi Su-38

Entered service

May
May 18 - Dassault Rafale, with the Flottille 12F squadron

November
 RQ-4A Global Hawk, with the United States Air Force

References

 Jackson, Paul. Jane's All The World's Aircraft 2003–2004. Coulsdon, UK: Jane's Information Group, 2003. .

Aviation by year

2001 in aviation


An Isachne borii in uska species han Liliopsida nga ginhulagway ni Koppula Hemadri. An Isachne borii in nahilalakip ha genus nga Isachne, ngan familia nga Poaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Isachne

Isachne borii


මාටින්එයා ගුවන් සේවයේ 138 ගුවන් යානය 1974 දෙසැම්බර් 4 දින ශ්‍රී ලංකාවේ සප්ත කන්‍යා කඳු වැටියේ ගැටී විනාශයට පත් විය. එය ඉන්දුනීසියාවේ සුරාබයා සිට කොළඹට එමින් පැවති ගුවන් යානයකි. එය ගරුඩා ඉන්දුනීසියා ගුවන් සේවය වෙනුවට ක්‍රියාත්මක වූ ගුවන් යානයකි. එය මැක්ඩොනල් ඩග්ලස් DC-8-55CF යානයකි. මෙම අනතුරින් යානයේ සිටි මගීන් 191ම, හෙවත් හජ්ජි සැමරීමට මක්කම බලා ගමන්ගනිමින් සිටි ඉන්දුනීසියානු මගීන් 182ක් සහ කාර්ය මණ්ඩලයේ 9දෙනා  මරණයට පත් වූහ.

ගුවන්යානය සුරාබයා ගුවන්තොටුපොලෙන් UTC වේලාවෙන් 12.03ට ජෙඩා බලා පිටත් වී ඇති අතර එය අතරමග කටුනායක බණ්ඩාරනායක ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපොලෙන් නැවත්වීමට සැලසුම් කර තිබී ඇත. UTC වේලාවෙන් 16.30ට පමණ කටුනායක පාලක මැදිරිය ගුවන්යානය නිෂ්කාශනය කර ඇත. UTC 16.38ට පමණ වෙනත් ගුවන් ගමන් පාලකයෙක් ගුවන්යානය අඩි 5000ට නිෂ්කාශනය කර අඩි 8000ට නිෂ්කාශනය කිරීම වාර්තා කර ඇත. 16.44ට  පාලක මැදිරිය ගුවන්යානය අඩි 2000ට නිෂ්කාශනය කර ඇති අතර ධාවනපතයට 04ක ප්‍රවේශයක් බලාපොරොත්තු වෙන්න යි දැනුම් දී ඇත. එමෙන් ම කාර්ය මණ්ඩලයට දැනුම් දී ඇත්තේ ධාවනපාතය දර්ශනය වන විට දැනුම් දීමට ය. නියමුවන් ගුවන්යානය අඩි 4,355ක් උස හා ගුවන්තොටුපොළට නාවුක සැතපුම් 40ක් නැගෙනහිරින් පිහිටි සප්තකන්‍යා කඳුවැටියේ ගැටෙන තුරු ම පහතට බැසීම පවත්වාගෙන ගොස් ඇත. ඉන් ගුවන්යානයේ සිටි සියලුදෙනා ම මියගොස් ඇත. මෙය දැනටත් ශ්‍රී ලංකා ගුවන් ඉතිහාසයේ සිදු වූ දරුණුතම අනතුර වන ඇරෝ එයාර් 1285 හා නයිජීරියා එයාර්වේස් 2120 ගුවන්යානා අනතුරු වලට පසුව සිදු වූ DC-8 ගුවන් යානයක් සම්බන්ද තුන්වන දරුණුම අනතුර ද මෙය වේ. එකල, මෙය ලෝකයේ සිදු වී ඇති දෙවනි දරුණුතම ගුවන්යානා අනතුර විය.

ගුවන්යානය සහ කාර්ය මණ්ඩලය
මෙම ගුවන්යානය 1966දී නිම කරන ලද PH-MBH ලෙස ලියාපදිංචි කර තිබූ මැක්ඩොනල් ඩග්ලස්  DC-8 ගුවන්යානයකි. එය KLM ගුවන්සේවය විසින් වෙනස් කරන ලද ප්‍රැට් සහ විට්නි එන්ජින්වලින් සමන්විත වූවකි.

මාර්ටින් එයාර් 138 ගුවන්යානයේ කාර්යමණ්ඩලය: ප්‍රධාන නියමුවා වූ හෙන්ඩ්‍රික් ලෑම්, පළමු නියමුවා වූ රොබර්ට් බ්ලොම්ස්මා, ගුවන්යානා ඉංජිනේරු ජොහැන්නස් විජ්නන්ඩ්ස්, නෞගණක ඉන්ග්‍රිඩ් වෑන් ඩ විලට් සහ ගුවන් සහයක හෙන්රියෙට්ටා බොර්ග්හොල්ඩ්ස්, අබ්දුල් හමීඩ් උස්මාන්, ලිලික් හෙරවාටි, ටිටියා වෑන් ඩිජිකුම්, සහ හෙන්ඩ්‍රිකා වෑන් හැම්බර්ග්.

පිහිටීම

ගුවන් යානය අනතුරට පත් වූයේ මස්කෙළිය තර්බර්ටන් වත්තේ තිබූ සප්ත කන්‍යා නම් වූ කඳුවැටියේ 5වන කන්දේ ගැටීමෙනි. එය අනතුරට පත් වූයේ කටුනායක ගුවන්තොටුපොළේ සිට නාවික සැතපුම් 40ක් දුරිනි.

අනතුරට හේතුව

නිරීක්ෂකයින් අනතුරට හේතුව ලෙස දක්වා ඇත්තේ ගුවන්තොටුපොළට ඇති දුර වැරදියට හඳුනා ගැනීමෙන් නියමුවන් ආරක්‍ෂිත අවම උස මට්ටමට වඩා පහලට බැසීමේ දී සිදු වූ නැගී එන බිම් මට්ටම සමඟ සිදු වූ ඝට්ටනයකි. නිරීක්ෂකයින්ට අනුව මෙම දුර පිළිබඳ වැරදි අර්ථකතනයකට නියමුවන් මුහුණ දී ඇත්තේ ගුවන් යානයේ දී ඩොප්ලර් සහ කාලගුණ රේඩාර් පද්ධති මත ම යැපීම නිසා ය.

අනතුරට තුඩු දුන් සිද්ධීන්
ගුවන්යානය ඉන්දුනීසියාවේ සුරාබයා ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපොලෙන් 1974 දෙසැම්බර් 4වනදා පැය 1200 ට පමණ සවුදි අරාබියේ ජෙඩා ගුවන්තොටුපොළ බලා ගුවන්ගත වූයේ කටුනායක බණ්ඩාරනායක ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපොළේ සැලසුම්කර තිබූ නැවතුමකුත් සහිතව ය. ගුවන්යානය පැය 1616ට පමණ කටුනායක ප්‍රවේශ පාලක මධ්‍යස්ථානය සම්බන්ද කරගනිමින් ඔවුන් සැතපුම් 130ක් දුරින් සිටින බව වාර්තා කර ඇති අතර පාලක මැදිරිය කාලගුණ තත්ත්වයන් වාර්තා කර ඇති අතර ගුවන් යානයට බැසීම් අවසරය සඳහා කොළඹ ප්‍රදේශ පාලක මැදිරියට මාරු වීමට දන්වා ඇත. පසුව ගුවන්යානය අඩි 35,000 සිට බැස ඇති අතර ප්‍රවේශ පාලක මැදිරියට නැවත භාර දී ඇත. ප්‍රවේශ පාලක මැදිරිය ගුවන්යානය අඩි 2,000ට බැස්වීමට අවසර දී ඇති අතර නියමුවන්ට දැනුම් දී ඇත්තේ ගුවන්තොටුපොළ දර්ශනය වුවහොත් හෝ කටුනායක අදෛශික සංඥා කුලුනට උඩින් සිටියහොත් දැනුම් දෙන ලෙස යි. නියමුවන් විසින් මෙම දැනුම්දීම පිළිගෙන ඇති අතර ඉන් පසුව කිසිඳු සන්නිවේදනයක් සිදු වී නැත. ඇසින් දුටුවන් ගුවන්යානය වෙනදාට වඩා පහල මට්ටමකින් ගමන් කරනු දුටු බව සඳහන් කරන අතර ගුවන්යානයේ ගිනිගැනීමක් හෝ එන්ජින්වල දෝෂයක් පිළිබඳ සාක්ෂියක් නොමැත. ගුවන් යානය පුපුරන හඬ අවට සිටියවුන්ට හොඳින් ඇසී ඇත. පසුව හඳුනාගෙන ඇත්තේ මෙම ගුවන්යානය 5වන කන්දේ ගැටී ඇති බව යි.

නැවතවරක් ගුවන්යානය සමඟ සම්බන්දතා ඇති කරගැනීමට දැරූ උත්සාහයන් අසාර්ථක වී ඇති අතර කොළඹ ප්‍රදේශ පාලක මැදිරියේ උපදෙස් අනුව ආපදා තත්ත්වයක් ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත. ගුවන්යානය ලියාපදිංචිව ඇති රට වූ නෙදර්ලන්තයට හා නිපැයූ රට වූ ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයට දන්වන ලදී. මෙම අනතුරට භාජනය වූවන් රැසක් ඉන්දුනීසියානු ජාතිකයින් වීම නිසා ඉන්දුනීසියාවට ද දැනුම් දී ඇත.

ස්මාරක

අනතුර සිදු වූ ස්ථානයට සැතපුම් කිහිපයක් දුරින් පිහිටි නොර්ටන්බ්‍රිජ් නගරයේ කුඩා ස්මාරකයක් තනා ඇත. ඊට අමතර ව අනතුරින් ඉතිරි වූ රෝදයක් මහජන ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇති අතර එය නොර්ටන්බ්‍රිජ් පොලීසිය භාරයේ පවතී. ගායක ඇන්ටන් ජෝන්ස් මහතා මෙම සිදුවීම පිළිබඳ ව ඔහුගේ "කන්දේ හැපුණු මහා වනන්තරේ" ගීතයෙන් කියා ඇත. ඊට අමතරව තවත් ස්මාරකයක් මියගිය අයගේ පවුල් විසින් අනතුර සිදු වූ ස්ථානයට පහලින් පිහිටුවා ඇත. වසර 30කට පසුව මාර්ටින් එයාර් විසින් කාර්ය මණ්ඩලයේ නම් ඇතුලත් ඵලකයක් ස්ථාපිත කර ඇත. ලෙලිස්ටඩ් ගුවන්තොටුපොළේත් ස්මාරකයක් පිහිටුවා ඇති අතර ඊට හේතුව නොදනී.

ආශ්‍රිත ලිපි

 අයිස්ලෑන්ඩික් එයාර්ලයින්ස් 001 ගුවන්යානා අනතුර

මූලාශ්‍ර
ගුවන් යානා
ගුවන් අනතුරු

බාහිර සබැඳි

සප්ත කන්‍යා ගුවන් අනතුර


Hepsi ile Pepsi tanıtımı için hazırlanmış bir müzik çalışmasıdır. Sezen Aksu ile ortak yapılmıştır.

Albümdeki Şarkılar
 Tempo
 Kaç Yıl Geçti Aradan
 Tempo (Deep-Tech Mix)
 Kaç Yıl Geçti Aradan (Electro Dub Mix)
 Tempo (Rio Mix)
 Kaç Yıl Geçti Aradan (Deep House Mix)

Liste başarıları

"Tempo": 6

Dış bağlantılar

Hepsi albümleri
2006 albümleri
Gülçin Ergül albümleri
Türkçe albümler
Pop albümleri
Sezen Aksu albümleri

Tempo (albüm)


Islote Caret (en francés: Îlet Caret) es una pequeña isla deshabitada situada en el Grand cul de sac marin, a lo largo de Sainte Rose (Santa Rosa) en la isla caribeña de Guadalupe.  Mide unos 250 metros de largo y veinte metros de ancho en promedio.  Su vegetación se compone de cocoteros y árboles de palma y otras plantas.  La arena blanca que se forma, se debe en partes hechas de coral debido a la muerte de arrecifes de coral situados a unos cien metros de distancia.  El islote fue creado por el movimiento bajo el agua, en parte debido a los terremotos, así como el viento y el mar de cada año.

El islote da su nombre a una especie de tortuga marina, la tortuga carey (tortues Caret), que vienen a la isla para reproducirse en ciertas épocas del año.  Muchas especies de aves viven allí, junto con los cangrejos.
Los fondos marinos son ricos en peces y mariscos debido a la protección que ofrecen los arrecifes de coral.

Véase también
 Antillas Menores
 Francia de ultramar

Referencias

Enlaces externos
 Mapa de localización de la isla

Archipiélagos e islas de Guadalupe

Islote Caret


Sean McDermott ()

Note

Nașteri în 1993
Fotbaliști ai Arsenal FC
Portari
Fotbaliști ai FC Dinamo București
Fotbaliști ai Leeds United FC
Oameni în viață
Fotbaliști irlandezi

Sean McDermott


José Batista de Magalhães (Belém Velho, Porto Alegre, 29 de setembro de 1870 -  Porto Alegre, 1951) ou comumente conhecido Juca Batista, foi um comerciante, filantropo e estancieiro gaúcho. Batista foi um dos financiadores dos pioneiros da ocupação do bairro Vila Nova, também doou uma parte de suas terras para a construção do cemitério da Vila Nova e para a Escola Estadual Odila Gay da Fonseca. Batista ajudou a manter a Santa Casa de Misericórdia, o Pão dos Pobres e o Asilo Padre Cacique por meio de atividades sociais.

No auge da Segunda Guerra mundial, Batista distribuiu alimentos para os necessitados. Fundou a primeira loja comercial da região, a Ferragem Juca Batista, que distribuía uma variedade de alimentos para os moradores da região.

Em Porto Alegre situa-se uma avenida com seu nome que atravessa os bairros Ipanema, Hípica, Aberta dos Morros e Espírito Santo. Também uma linha de ônibus leva seu nome.

Biografia
Juca Batista vem de origens portuguesas. Prosperou como comerciante na Zona Sul de Porto Alegre. Com sua esposa, Otília Flores de Magalhães, Batista empreendeu nas terras deixadas de herança pelo seu pai. Por muitos anos atuou como filantropo em prol da comunidade carente, tanto de sua região como nas vizinhanças. Deslocando-se, de barco, pelo rio, fornecia produtos oriundos de sua fazenda a outras regiões da cidade.

Em 1896, Juca Batista presenteou aos pioneiros colonos italianos da Vila Nova com as primeiras mudas de árvores frutíferas e verduras. Também contribuía para sustentar diversas instituições beneficentes, incluindo a Santa Casa de Misericórdia, o Pão dos Pobres e o Asilo Padre Cacique, por meio de seu envolvimento em atividades sociais, destacando assim sua atuação filantrópica. No auge da Segunda Guerra Mundial, durante a escassez e o racionamento de alimentos, Juca Batista distribuía refeições para os necessitados nas redondezas. Em 1917, teria recebido do Exército Brasileiro uma faca de ouro com gravações em agradecimento. Nesse período, Batista também permitiu que a margem do rio, parte de sua propriedade, fosse utilizada pelos soldados para treinamento militar.

Juca Batista também desempenhou o papel de pioneiro ao estabelecer a primeira loja comercial na região, a Ferragem Juca Batista, proporcionando aos habitantes locais acesso a uma variedade de produtos. Em sua abertura em 1878, o estabelecimento original servia como um ponto onde se podia adquirir uma ampla gama de itens, desde alfinetes até produtos perecíveis como açúcar e café.

De acordo com relato de Teresa Magalhães Terra, que é casada com um dos descendentes de Juca Batista, uma porção das terras pertencentes à família foi cedida para a edificação do cemitério da Vila Nova. A generosa dimensão da área doada também abriu caminho, posteriormente, para o desenvolvimento de um conjunto habitacional nas proximidades do cemitério, o qual ficou conhecido como Vila Monte Cristo.

Batista morreu em Porto Alegre em 1951.

Homenagens
Em Porto Alegre existe uma avenida batizada com seu nome na Zona Sul da cidade que atravessa os bairros Ipanema, Hípica, Aberta dos Morros e Espírito Santo. Uma linha de ônibus de Porto Alegre leva seu nome.
Nascidos em 1870
Mortos em 1951
Comerciantes
Filantropos do Rio Grande do Sul
Naturais de Porto Alegre
Brasileiros de ascendência portuguesa

Juca Batista


Cineva acolo sus mă iubește (titlul original: în ) este un film dramatic american despre viața boxerului Rocky Graziano, realizat în 1956 de regizorul Robert Wise, după romanul omonim scris de Rocky Graziano împreună cu Rowland Barber. Protagoniști filmului sunt actorii Paul Newman, Pier Angeli, Everett Sloane și Eileen Heckart.

Conținut

Sfârșitul anilor 1930. Rocky Barbella crește într-o familie cu probleme, în cartierul East Side din New York. Tatăl său Nick, este un alcoolic care nu este împăcat cu gândul că la cererea soției sale, a renunțat la cariera de boxer. Nick continuă să-și descarce furia și dezamăgirea, pe fiul său Rocky, care fuge din ce în ce mai des de acasă. Fiind influențat și de prietenii delincvenți din cartier, o ia pe un drum greșit, participând tot mai mult la jafuri și bătăi. Din această cauză ajunge la o școală de corecție, nu mult după aceea, la închisoarea pentru tineri delincvenți. Acolo îl cunoaște pe Frankie Peppo, care îl invită pe Rocky să îl viziteze după terminarea detenției, la școala de box pe care o conduce.

Deoarece iarăși a bătut un gardian, este din nou condamnat la șase ani. Tatăl său a renunțat să-și mai facă vreo speranță în legătură cu el, iar mama lui suferă o căderere nervoasă. Când îl vizitează în închisoare după tratamentul ei de recuperare, fiind total dărâmată îi spune lui Rocky că va renunța la tot, dacă el nu se va schimba. Starea proastă a mamei sale și cuvintele ei îl fac să mediteze la tot ce a făcut, luând în consecință  hotărârea să-și schimbe modul de viață.

O cunoaște pe Norma, viitoarea lui soție, devenind responsabil pentru întreținerea familiei se antrenează intens pentru a participa la meciuri de box, reușind în final să câștige titlul de campion mondial la categoria mijlocie.

Distribuție

 Paul Newman – Rocky Graziano născut Rocco Barbella
 Pier Angeli – Norma Graziano
 Everett Sloane – Irving Cohen, managerul de box
 Eileen Heckart – dna. Barbella, mama lui Rocky
 Harold J. Stone – Nick Barbella, tatăl lui Rocky
 Sal Mineo – Romolo
 Ray Stricklyn – Bryson
 Robert Loggia – Frankie Peppo
 Steve McQueen – Fidel, un delincvent
 Angela Cartwright – fiica lui Rocky
 Arch Johnson – Heldon
 Theodore Newton – Edward Eagan, comisionarul
 Joseph Buloff – Benny, filozoful

Melodii din film
 Pe durata genericului și al postgenericului se aude o versiune a cântecul "Somebody Up There Likes Me", interpretată de Perry Como.

Premii și nominalizări
 Premiul Oscar
 pentru cea mai bună imagine lui Joseph Ruttenberg
 Nominalizare pentru cel mai bun montaj lui Albert Akst

Referințe

Vezi și
 Listă de filme străine până în 1989

Legături externe

Filme din 1956
Filme dramatice
Filme în limba engleză
Filme regizate de Robert Wise
Filme alb-negru
Filme americane despre box
Filme biografice
Filme despre box

Cineva acolo sus mă iubește