Lane Cove is a suburb  on the Lower North Shore of Sydney, New South Wales, Australia. Lane Cove is nine kilometres north-west of the Sydney central business district and is the administrative centre for the local government area of the Lane Cove Council. Lane Cove West and Lane Cove North are separate suburbs.

Lane Cove occupies a peninsula on the northern side of Port Jackson (Sydney Harbour), at the opening of the Lane Cove River.  The regional administrative and shopping hub of Chatswood is located three kilometres away, along with Macquarie Park four kilometres away.

History

There are a number of possibilities of the origin of the name 'Lane Cove'. The first written use of the name was by Lieutenant William Bradley after he had just sailed along the river in 1788. Some have argued that it was named after Lieutenant Michael Lane, a respected cartographer, who had once worked with Captain Cook. Others say that it was in honour of John Lane, who was the son of the London Lord Mayor at the time as well as a good friend of the first Governor, Arthur Phillip. In any case, the name stuck, and by the 1800s was being used to refer to all the land north of the river.

Aboriginal culture
Prior to the arrival of the First Fleet, the area in which Lane Cove is situated was inhabited by the Cam-mer-ray-gal Group of the Ku-ring-gai Aboriginal Tribe. The group, which inhabited the north shore of Port Jackson, was one of the largest in the Sydney area.

European settlement
Lieutenant Ralph Clark was the first European to land, a short distance from the entrance to the Lane Cove River on 14 February 1790. There were land grants in 1794 to some privates and non-commissioned officers in the New South Wales Corps, although few of these grants were actually settled as the steep, timbered land was not particularly habitable. However, Lane Cove was an excellent source for timber and other commodities that the settlers required. One early settler named William Henry (1778-1862) was granted 1,000 acres in an area which now includes much Lane Cove National Park. The grant was never confirmed due to the Rum Rebellion and Henry was thrown off the land. It is suspected that John MacArthur had schemed to ensure that William Henry suffered because he had supported William Bligh during the rebellion. During the 19th century, farms and dairies were also established. There were also many industrial and manufacturing factories constructed around Greenwich.  A detailed history of the early years of Lane Cove is found in Ball. John and Pam, Revisiting the early history of Lane Cove, 2010, Oughtershaw Press, . 253 pages.

Most of the residential growth in the area however occurred after World War II when returning soldiers were granted blocks of land around Lane Cove. The land value, which was relatively cheap during this time, surged during the 1980s and 1990s when the water views, large suburban blocks, ease of transport and quiet streets became popular.

From 1900 to 1979, St Joseph's Girls' Home operated on the Pacific Highway. About 3000 girls passed through it.

In 2005, Lane Cove briefly caught the attention of the world's press when part of an apartment block (which is now classified as being in the new suburb of Lane Cove North) collapsed into an excavation for the Lane Cove Tunnel and a pet bird in the evacuated block was rescued by a robot.

Lane Cove North was split off to become a separate suburb on 20 January 2006.

Former tram line
A tram service to Lane Cove opened as an electric line from Crows Nest in February 1900, with trams connecting with other electric services at Ridge Street. It was initially opened as far as Gore Hill and extended to Lane Cove in March, 1909. Some through services operated to and from Milsons Point.

In September 1909, a new line was opened from McMahons Point to Victoria Cross, North Sydney and a new direct route was opened via what is now the Pacific Highway from Victoria Cross to Crows Nest. Services to Lane Cove and Chatswood were altered to operate to and from McMahons Point via the new direct route to Crows Nest, in conjunction with the construction of the Sydney Harbour Bridge.

In March, 1932 the Sydney Harbour Bridge with its associated railway and tramway tracks was opened and services from Lane Cove to the CBD were diverted to operate to and from Wynyard station via the Sydney Harbour Bridge route. Trams entered Wynyard station via a tunnel entrance at the south-eastern pylon of the bridge.

From Lane Cove a cross regional service to Balmoral was also available. Upon departure from the Lane Cove terminus opposite the council chambers, trams travelled north on Longueville Road turning right onto the Pacific Highway. At Crows Nest, separate lines branched left onto Falcon Street, travelling through Cammeray, Neutral Bay, Cremorne Junction and Mosman before joining Military Road. The line then split into two separate lines at the intersection of Middle Head Road and Bradleys Head Road. Turning left into Gordon Street off Middle Head Road, the line then entered on to its own off road reservation, crossing several small residential streets as it wound its way down to Henry Plunkett Reserve, entering The Esplanade near the corner of Botanic Road and terminating near Hunters Parade.

Heritage listings
Lane Cove has a number of heritage-listed sites, including:
 334 Burns Bay Road: Carisbrook, Lane Cove

Commercial area

Although Lane Cove contains residential, it contains some commercial and industrial.

Lane Cove has a shopping centre that includes a pedestrian plaza at the eastern end of Burns Bay Road, where it meets Longueville Road. There is a Coles supermarket, a Woolworths supermarket, a Harris Farm, a pub and a number of small specialty stores in this area, as well as a large number of restaurants and cafes. At the end of Longueville Road is the Lane Cove Businessman's Club which is the only local Club in the Area.

Several large businesses are located in Lane Cove including the Australian headquarters of statistical software company SAS, the recording house for Warner Bros., Festival Mushroom Records, as well as BlueScope's marketing branch in Lane Cove West.

Lane Cove Library

Lane Cove Library is located at Library Walk, Lane Cove. The library received a major update with an extension/refurbishment which increased Library space from 1,203 sq m to 3,301 sq m - exceeding state benchmarks.

Greenwich Library
A small Branch Library is located at Greenwich.

Lane Cove Aquatic Centre
Lane Cove Aquatic Centre]contains a 50-metre swimming pool, a 25-metre swimming pool, a shallow pool for toddlers and young children and a well equipped gym. There are also water springs, a sauna, spa and a kiosk.

Transport
The Gore Hill Freeway, which brings traffic from the city, the airport and southern suburbs connects to two major roads at Lane Cove - the Pacific Highway which travels north and Epping Road which goes north-west. The traffic problems at these intersections led to the construction of the Lane Cove Tunnel, which takes vehicles straight from the Gore Hill Expressway to the M2. Cars can now travel from the Baulkham Hills Shire to the airport without having to pass a single set of traffic lights (although there are tolls to pay in each direction). Since the opening of the Lane Cove Tunnel, two lanes of Epping Road between Mowbray Road and Lane Cove have been removed, with the left lane in each direction becoming a bus lane, reducing Epping Road in some sections to one lane in each direction for general traffic and increasing congestion. Getting in and out of Lane Cove can take 20 – 30 minutes in a car in peak hour.

Lane Cove was the terminus of one of Sydney's northern tram lines, which closed in the late 1950s. Trams operated to Wynyard in the city and Balmoral via Crows Nest. The current 254 bus route largely follows the city route from Longueville Road to Wynyard via Crows Nest and North Sydney. A new major bus interchange constructed at the intersection of Epping Road and Longueville Road, as part of the Lane Cove tunnel works, opened in March 2008 with approximately 25 separate bus routes (including school routes) operating from here.

Busways operates services to King Street Wharf, McMahons Point, Riverview, Gladesville, Epping and Macquarie Centre. CDC NSW operate services to Castle Hill, Rouse Hill and the Queen Victoria Building. Transit Systems NSW operate services to Chatswood and Westfield Burwood.

A cyclepath has been constructed along the southern edge of Epping Road from the Pacific Highway to the Lane Cove River. This cyclepath links to the Gore Hill Freeway Cyclepath.  Connecting cyclepaths allow cyclists to journey to Chatswood, North Sydney, Willoughby and the Macquarie Park area.

A Captain Cook Cruises ferry service that travels someway down the Lane Cove River, stops at Longueville, Northwood and Greenwich.

The closest train stations are about 3 kilometres away at Chatswood and Artarmon. According to the 2001 census, 4.1% of the population travelled to work by train alone. Other methods of travel include by train and bus (1.7%), walking or cycling (5.9%), by bus only (14.3%), and car (71.0%).

Education, culture and religion
Schools in Lane Cove are:
 Currambena School - an independent primary and preschool.
 Lane Cove Public School - a primary school, established in 1876, that educates around 800 students.
 St Michael's School - a Catholic primary school, originally run by the Sisters of Mercy, who began teaching there in 1922.
 Saint Ignatius' College, Riverview - a Jesuit high school for boys, founded in 1880.

Cultural groups and services include the Lane Cove Youth Orchestra, Lane Cove Concert Band, Lane Cove Art Society, Lane Cove Dance Academy, Lane Cove Music and Cultural Centre, Lane Cove Historical Society, Lane Cove Theatre Company and Lane Cove Bushland and Conservation Society.

Annual festivals are the Lane Cove Autumn Harmony Festival and the Cameraygal Festival.

Places of worship in Lane Cove are:
 St Michael's Catholic Church
 St Andrew's Anglican Church
 Lane Cove Uniting Church
 The Christian City Church meets each Sunday In Longueville Rd
 Shinnyo-en Buddhist Temple

Sports

The Lane Cove Aquatic Leisure Centre provides excellent facilities and is situated adjacent to Pottery Green Oval, which is used for cricket in summer and soccer and baseball in winter. The Lane Cove Cricket Club and Lane Cove Rugby Club have their homeground at Tantallon Oval. The cricket club was established in 1893 and the Rugby Club in 1949. The Longueville Bowling Club, now known as the Longueville Sporting Club, has a lawn bowls green and is located close to the Lane Cove Country Club 9 hole golf course. Saint Ignatius' College, Riverview is an active participant in the Athletic Association of the Great Public Schools of New South Wales, and has fielded cricket and rugby sides in this sporting competition for over a century. It also hosts the historic Riverview Gold Cup Regatta on the Lane Cove River. The rowing race day began in 1882.

Lane Cove also has Junior sporting clubs.
 Lane Cove Junior Rugby Union Club - U-5 to U-16
 Lane Cove Junior Rugby Club - Minis, U-10 to U-16
 Lane Cove Tigers Junior Rugby League Club
 Lane Cove Cats AFL Club - Auskick, U-9 to U-11
 Lane Cove Football Club - U-6 to U-18
 Lane Cove Cricket Club - U=9 to Seniors

Parks

Around 16% of the area is devoted to public recreational areas including Burns Bay Park, Tambourine Bay Park, Pottery Green, Blackman Park and Tantallon Oval. As well as this there is a large amount of bushland surrounding the river's edge especially near Riverview and Lane Cove West. Lane Cove also has many small creeks and rivers that flow through it and therefore has many expanses of bushland. The Lane Cove River is the largest river in the area. Lane Cove National Park is located close to the suburb. The Lane Cove Bushland Park is home to an endangered species of fungus, Hygrocybe lanecovensis, which is found nowhere else. The species was discovered in the 1990s.

Demographics
According to the 2016 census, the suburb of Lane Cove had a population of 10,817 people.  Of these:
 Sex distribution: There were notably fewer male residents (5,142 or 47.5%) than females residents(5,675 or 52.5%).
 Age distribution: The median age was 37 years, compared to the national median of 38 years. Children aged under 15 years made up 18.8% of the population (national average is 18.7%) and people aged 65 years and over made up 15.3% of the population (national average is 15.8%).
  Ethnic diversity : 58.6% of people were born in Australia. The next most common countries of birth were England 5.2%, China 4.5%, India 2.6%, New Zealand 2.2% and Malaysia 1.3%.  69.5% of people spoke only English at home. Other languages spoken at home included Mandarin 5.0%, Cantonese 2.8%, Hindi 1.2%, Spanish 1.2% and Persian 1.1%.
  Religion : The most common responses for religion were No Religion 33.5%, Catholic 25.4% and Anglican 13.0%.
 Finances: The median household weekly income was $2,192. This difference is also reflected in the high real estate prices, with the median mortgage payment in Lane Cove being $2,600 per month, compared to the national median of $1,755.
 Transport: On the day of the Census, 29.8% of employed people used public transport as at least one of their methods of travel to work and 51.2% used car (either as driver or as passenger).
 Housing: 58.0% were flat or apartments; 33.8% were separate houses, and 7.8% were semi-detached (row or terrace houses, townhouses etc.). The average household size was 2.4 people.

Notable residents

Writers
 Christopher Brennan, poet who boarded at Riverview
 Robert Dessaix's autobiography, A Mother's Disgrace, contains a memoir of growing up in Lane Cove in the 1950s.
 Robert Hughes, art critic. His memoir Things I Didn't Know discusses his high schooling as a boarder at St Ignatius' College, Riverview.

Artists
 Lloyd Rees, notable landscape artist
 Brett Whiteley, artist and twice winner of the Archibald Prize

Politicians
 Billy Hughes, later Prime Minister, built 'Osborne Park' (later called 'Kermadec') in Osborne Rd in 1906
 Barnaby Joyce, former Deputy Prime Minister of Australia; boarded at Riverview

Sportspeople
 Brett Lee, Australian cricketer and Bollywood star. Lived in Lane Cove for a time, leaving in 2013.
 Sam Newman, Australian rules football player and television presenter

Entertainers
 Natarsha Belling, journalist
 Smoky Dawson, actor, singer, television, film and radio star
 Michael Hutchence, vocalist of INXS (1960-1997)
 Nicole Kidman, actress

In popular culture
In 2009, the shopping centre on Longueville Road was used in the filming of Underbelly: The Golden Mile depicting Darlinghurst Road, Kings Cross.

References

External links

 Lane Cove Council
  [CC-By-SA]

Suburbs of Sydney

Lane Cove


සමුද්‍රසන්ධි () යනු සමුද්‍ර දෙකක් යාකරන පටු ජල මාර්ගයක් වේ.

ආශ්‍රිත
List of straits
Strait passage

මූලාශ්‍ර

භාහිර සබැඳි

වෙරළබඩ සහ සාගරික භූ රූප
Bodies of water

සමුද්‍රසන්ධි


U astronomiji, izvanzemaljsko nebo je pogled na svemir s površine astronomskog tijela koje nije Zemlja.

Jedino izvanzemaljsko nebo koje su astronauti izravno promatrali i fotografirali je Mjesečevo. Nebo Venere, Marsa i Titana promatrano je svemirskim sondama dizajniranim za slijetanje na površinu i prijenos slika natrag na Zemlju.

Čini se da se značajke izvanzemaljskog neba bitno razlikuju zbog niza čimbenika. Izvanzemaljska atmosfera, ako je prisutna, ima veliki utjecaj na vidljive karakteristike. Gustoća i kemijski sastav atmosfere mogu pridonijeti razlikama u boji, neprozirnosti (uključujući maglu) i prisutnosti oblaka. Astronomski objekti također mogu biti vidljivi i mogu uključivati prirodne satelite, prstenove, zvjezdane sustave i maglice i druga tijela planetarnog sustava.

Luminoznost i kutni promjer Sunca
Prividna jakost Sunčevog sjaja mijenja se prema zakonu obrnutih kvadrata, stoga se razlika u veličini kao rezultat veće ili manje udaljenosti od različitih nebeskih tijela može predvidjeti sljedećom formulom:

gdje "udaljenost" može biti u km, AJ ili bilo kojoj drugoj odgovarajućoj jedinici.

Za ilustraciju, budući da je Pluton u prosjeku udaljen 40 AJ od Sunca, proizlazi da bi se činilo da je matična zvijezda  puta svijetla kao na Zemlji.

Iako bi zemaljski promatrač našao dramatično smanjenje dostupne sunčeve svjetlosti u tim okruženjima, Sunce bi i dalje bilo dovoljno sjajno da baca sjene čak i na hipotetskom Devetom planetu, koji se možda nalazi na udaljenosti od 1.200 AJ, i po analogiji bi Sunce i dalje sjalo kao puni Mjesec što se vidi sa Zemlje.

Promjena kutnog promjera Sunca s udaljenošću prikazana je na donjem dijagramu:

Kutni promjer kruga čija je ravnina okomita na vektor pomaka između točke gledanja i središta spomenute kružnice može se izračunati pomoću formule

u kojem  je kutni promjer, dok su  i  stvarni promjer i udaljenost objekta. Kada je , imamo , a dobiveni rezultat je u radijanima.

Za sferni objekt čiji je stvarni promjer jednak  i gdje  je udaljenost do središta kugle, kutni promjer može se pronaći po formuli

Razlika je zbog činjenice da su prividni rubovi kugle njezine dodirne točke, koje su bliže promatraču od središta kugle. Za praktičnu upotrebu, razlika je značajna samo za sferne objekte koji su relativno blizu, jer aproksimacija malog kuta vrijedi za :

 .

Obzor
Na stjenovitim planetima i drugim čvrstim nebeskim tijelima sa zanemarivim atmosferskim učincima, udaljenost do obzora za "standardnog promatrača" varira kao kvadratni korijen polumjera planeta. Dakle, obzor na Merkuru udaljen je od promatrača 62% koliko je udaljen od Zemlje, na Marsu je 73%, na Mjesecu je 52%, na Mimasu je 18% itd. Visina promatrača mora se uzeti u obzir pri izračunavanju udaljenosti do obzora.

Merkur

Zbog činjenice da Merkur nema atmosferu, nebo na njemu je crno, a zvijezde i planeti mogu se promatrati čak i danju. Merkur ima južnu zvijezdu α Pictoris, zvijezdu magnitude 3,2. Tamnija je od Sjevernjače (α Ursae Minoris). Omicron Draconis njegova je sjeverna zvijezda.

U prosjeku, Sunce promatrano s Merkura ima 2,5 puta veći kutni promjer nego promatrano sa Zemlje, a osvjetljenje koje stvara Sunce više je od 6 puta veće. Zbog ekscentričnosti, udaljenosti do Sunca u afelu i perihelu razlikuju se jedan i pol puta, što znači da se tijekom jedne revolucije Merkura oko Sunca, osvjetljenje koje stvara potonje može promijeniti dva puta - zahvaljujući tome možemo govoriti o promjeni godišnjih doba, unatoč činjenici da je os rotacije Merkura praktički okomita na ravninu njegove orbite.

Trajanje godine dana na Merkuru je 88 zemaljskih dana, a razdoblje rotacije oko svoje osi 59 dana. Dakle, sunčev dan na Merkuru traje 176 zemaljskih dana, ali zbog značajne ekscentričnosti Sunce se kreće vrlo neravnomjerno - ponekad se zaustavi u svom prividnom pokretu i kreće se prema zapadu neko vrijeme, a na nekim područjima Merkura moguće je vidjeti dva izlaska sunca i dva zalaska sunca tijekom dana.

Ostali planeti promatrani s Merkura
Nakon Sunca, drugi najsjajniji objekt na Merkurovom nebu je Venera, koja je tamo puno svjetlija nego za zemaljske promatrače. Štoviše, nema planeta koja sjajnije svijetli promatranog s bilo kojeg drugog planeta, poput Venere gledane s Merkura.  Razlog tome je što se Venera, kada je najbliža Zemlji, nalazi između Zemlje i Sunca, pa vidimo samo njezinu noćnu stranu. Zapravo, čak i kad je Venera najsjajnija na Zemljinu nebu, zapravo vidimo samo uski polumjesec. S druge strane, promatraču na Merkuru Venera je najbliža kada je u opoziciji sa Suncem i pokazuje svoj puni disk. Prividna magnituda Venere može dosegnuti do -7,7.

Zemlja i Mjesec su također vrlo svjetli, njihove prividne magnitude su oko -5, odnosno -1,2. Maksimalna prividna udaljenost između Zemlje i Mjeseca je oko 15′. Svi ostali planeti su vidljivi baš kao i na Zemlji, ali nešto manje svijetli u suprotnosti.

Zodijačka svjetlost vjerojatno je istaknutija nego na Zemlji.

Venera
Venerina atmosfera je toliko gusta da se Sunce ne može prepoznati na dnevnom nebu, a zvijezde se ne vide noću. Budući da je bliža Suncu, Venera prima oko 1,9 puta više sunčeve svjetlosti od zemlje, ali zbog guste atmosfere samo oko 20% svjetlosti doseže površinu. Slike u boji snimljene sovjetskim sondama Venera sugeriraju da je nebo na Veneri narančasto. Kad bi se Sunce moglo vidjeti s Venerine površine, vrijeme od jednog do drugog izlaska sunca (sinodički dan) bilo bi 116,75 zemaljskih dana. Zbog Venerine retrogradne rotacije činilo bi se da Sunce izlazi na zapadu, a zalazi na istoku.

S druge strane, promatrač iznad vrhova Venerinih oblaka obilazio bi planet za otprilike četiri zemaljska dana i vidio nebo na kojem Zemlja i Mjesec sjajno sijaju (oko magnitude −6,6, odnosno −2,7) tijekom opozicije. Merkur bi također bilo lako uočiti, jer je bliži i svjetliji, do veličine -2,7,  i zato što je njegovq maksimalna elongacija od Sunca znatno većq (40,5°) nego kad se promatra sa Zemlje (28,3°).

42 Draconis je najbliža zvijezda Venerinom sjevernom nebeskom polu. Eta¹ Doradus najbliži je svom južnom polu. (Napomena: IAU koristi pravilo desne ruke za definiranje pozitivnog pola u svrhu određivanja orijentacije. Koristeći ovu konvenciju, Venera je nagnuta za 177° ("naopako").)

Mjesec

Mjesečeva je atmosfera zanemarivo tanka, u biti vakuum, pa je njegovo nebo uvijek crno, kao u slučaju Merkura. Međutim, Sunce je toliko sjajno da je nemoguće vidjeti zvijezde tijekom dana, osim ako je promatrač dobro zaštićen od sunčeve svjetlosti (izravne ili odbijene od tla). Mjesec ima južnu polarnu zvijezdu, δ Doradus, zvijezdu magnitude 4,34. Njegova zvijezda sjevernog pola je Omicron Draconis.

Glavna razlika između mjesečevog neba i zemaljskog, osim crne boje i odsutnosti atmosferske apsorpcije, jest Zemlja. U usporedbi s Mjesecom na Zemljinom nebu, Zemlja na Mjesečevu nebu ima četverostruki kutni promjer, red veličine 2°, i stvara 40 puta više osvjetljenja u "punoj zemlji" od Mjeseca u punom mjesecu, zbog ne samo veće veličine, već i zbog višeg albeda.

Pomrčine s Mjeseca

Zemlja i Sunce ponekad se sretnu na mjesečevom nebu, uzrokujući pomrčinu. Na Zemlji se vidi pomrčina Mjeseca kada Mjesec prolazi kroz Zemljinu sjenu; u međuvremenu na Mjesecu se vidi pomrčina Sunca, kada Sunce ode iza Zemlje. Budući da je prividni promjer Zemlje četiri puta veći od Sunčevog, Sunce bi satima bilo skriveno iza Zemlje. Zemljina atmosfera bila bi vidljiva kao crvenkasti prsten. Tijekom misije Apollo 15 pokušano je upotrijebiti TV kameru Mjesečevog pokretnog vozila za gledanje takve pomrčine, ali kamera ili njezin izvor napajanja nisu proradili nakon što su astronauti krenuli na Zemlju.

Zemaljske pomrčine, s druge strane, ne bi bile toliko spektakularne za promatrače na Mjesecu jer je Mjesečeva umbra jako sužena na površini Zemlje. Mutna tamna mrlja bila bi jedva vidljiva. Učinak bi bio usporediv sa sjenom loptice za golf koja baca sjenu na objekt 5 m daleko. Promatrači na Mjesecu bi teleskopima mogli prepoznati umbru kao crnu mrlju u središtu manje mračne regije (penumbra) koja putuje preko punog Zemljinog diska.

Ukratko, kad god se dogodi neka pomrčina na Zemlji, pomrčina druge vrste dogodi se na Mjesecu. Pomrčine se javljaju za promatrače i na Zemlji i na Mjesecu kad god se dva tijela i Sunce poravnaju u ravnoj liniji ili u sizigiju.

Mars

Mars ima samo tanku atmosferu; međutim, izuzetno je prašnjava i ima puno raspršene svjetlosti. Tako je nebo danju prilično sjajno, a zvijezde se ne vide. Marsovska zvijezda sjevernog pola je Deneb, iako je stvarni pol donekle pomaknut u smjeru Alfe Cefeja; točnije je reći da gornje dvije zvijezde Sjevernog križa, Sadr i Deneb, pokazuju na sjeverni nebeski pol Marsa. Kappa Velorum udaljen je samo nekoliko stupnjeva od Marsovog južnog nebeskog pola.

Boja marsovskog neba

Stvaranje točnih slika u stvarnoj boji s Marsove površine iznenađujuće je složeno. Da damo samo jedan aspekt koji treba razmotriti, postoji Purkinjeov učinak: odgovor ljudskog oka na boju ovisi o razini ambijentalne svjetlosti; čini se da crveni predmeti potamnjuju brže od plavih kako razina osvjetljenja opada. Postoje velike razlike u boji neba kako se reproduciraju na objavljenim slikama, jer su mnoge od tih slika koristile filtre kako bi maksimizirale svoju znanstvenu vrijednost i ne pokušavaju pokazati pravu boju. Mnogo se godina smatralo da je nebo na Marsu ružičastije nego što se sada vjeruje.

Sada je poznato da je tijekom marsovskog dana nebo boje maslačka. Oko zalaska i izlaska sunca nebo je ružičaste boje, ali u blizini zalazećeg sunca je plavo. To je suprotno situaciji na Zemlji. Sumrak traje dugo nakon što je Sunce zašlo i prije nego što izađe zbog prašine visoko u Marsovoj atmosferi.

Na Marsu je Rayleighovo raspršenje obično vrlo slab učinak; crvenu boju neba uzrokuje prisutnost željezovog (III) oksida u česticama prašine u zraku. Te su čestice veće od molekula plina, pa se većina svjetlosti raspršuje Mie raspršivanjem. Prašina upija plavo svjetlo i raspršuje duže valne duljine (crvena, narančasta, žuta).

Sunce s Marsa

Sunce s Marsa je 5/8 kutnog promjera kao što se vidi sa Zemlje (0.35°) i šalje 40% svjetla, približno svjetlinu blago oblačnog popodneva na Zemlji.

Dana 3. lipnja 2014., rover Curiosity je s Marsa promatrao planet Merkur u tranzitu preko Sunca, što je prvi put da je planetarni tranzit primijećen s nebeskog tijela osim Zemlje.

Zemlja s Marsa
Zemlja je s Marsa vidljiva kao dvostruka zvijezda; Mjesec bi bio uz nju vidljiv kao slabiji suputnik. Maksimalna vidljiva udaljenost između Zemlje i Mjeseca bila bi oko 25′, u donjoj konjunkciji Zemlje i Sunca (za zemaljskog promatrača ovo je opozicija Marsa). Blizu maksimalne elongacije (47,4°), Zemlja i Mjesec zasjali bi prividnim magnitudama −2,5, odnosno +0,9.

Venera s Marsa
Venera gledana s Marsa (kada je blizu maksimalne elongacije od Sunca od 31,7°) imala bi prividnu magnitudu od oko -3,2 i bila bi nasjajniji planet na marsovskom nebu.

Jupiter s Marsa
Jupiter gledan s Marsa tijekom opozicije bi imao prividnu magnitudu od oko -2,6 i bio bi drugi nasjajniji planet na marsovskom nebu.

Fobos
Nebo na Fobosu, općenito, trebalo bi biti isto kao i na Mjesecu - međutim, Mars će biti vidljiv na Fobosovom nebu, te ima vrlo velik kutni promjer od 41°. Zvjezdana veličina potpuno osvijetljenog Marsa na nebu Fobosa trebala bi biti −21, što je samo 100 puta slabije od Sunca.

Jupiter

Iako nikada nisu snimljene slike iz Jupiterove atmosfere, umjetnički koncepti obično prikazuju da je Jupiterovo nebo plavo, premda slabije od Zemljinog, jer je sunčeva svjetlost tamo u prosjeku 27 puta slabija, barem u gornjim dijelovima atmosfere. Uski prstenovi planeta mogli bi se slabo vidjeti s jovijanskih širina iznad ekvatora. Dublje u atmosferi Sunce bi bilo zaklonjeno oblacima i maglom raznih boja, najčešće plave, smeđe i crvene. Iako postoje različite teorije za uzrok boja, zasad nema jednoznačnog odgovora.

Čini se da na Jupiteru Sunce pokriva samo 5 kutnih minuta, manje od četvrtine njegove veličine gledano sa Zemlje. Sjeverni pol Jupitera udaljen je nešto više od dva stupnja od Zete Draconis, dok je njegov južni pol oko dva stupnja sjeverno od Delte Doradus.

Jupiterovi mjeseci viđeni s Jupitera
Osim Sunca, najistaknutiji objekti na Jupiterovom nebu su i četiri Galilejanska mjeseca. Io, najbliži planetu, bio bi nešto veći od punog Mjeseca na Zemljinom nebu, iako manje sjajan, i bio bi najveći mjesec u Sunčevom sustavu gledan s matičnog planeta. Visoki albedo Europe ne bi prevladao veću udaljenost od Jupitera, pa ne bi zasjenio Io. Zapravo, niska solarna konstanta na Jupiterovoj udaljenosti (3,7% Zemljine) osigurava da niti jedan od Galilejanskih satelita ne bi bio toliko sjajan kao što je puni mjesec na Zemlji, kao ni bilo koji drugi mjesec u Sunčevom sustavu.

Sva četiri galilejska mjeseca ističu se brzinom kretanja u usporedbi s Mjesecom. Svi su oni također dovoljno veliki da u potpunosti zaklone Sunce. Za razliku od većine ostalih planeta u Sunčevom sustavu, Jupiterova os nije jako nagnuta u odnosu na svoju orbitu pa Sunce nikad ne odstupa od Jupiterove ekvatorijalne ravnine (+/- 3 stupnja). To znači da Jupiterovi mjeseci redovito uzrokuju pomrčine na svom matičnom planetu tijekom cijele godine.

Nebo Jupiterovih satelita
Nijedan od Jupiterovih mjeseci nema više od tragova atmosfere, pa im je nebo gotovo gotovo crno. Za promatrača na jednom od mjeseci, najistaknutija značajka neba bila bi Jupiter. Za promatrača na Iji, najbližem velikom mjesecu planetu, Jupiterov prividni promjer bio bi oko 20° (38 puta veći od vidljivog promjera Mjeseca, pokrivajući 5% Io-ovog neba). Promatrač na Metisu, Jupiterovom najbližem mjesecu, vidio bi da se Jupiterov prividni promjer povećao na 68° (130 puta veći vidljivi promjer Mjeseca, pokrivajući 18% Metisova neba). "Puni Jupiter" nad Metisom svijetli s oko 4% Sunčeve svjetlosti (svjetlost na Zemlji od punog mjeseca je 400 tisuća puta slabija od sunčeve svjetlosti).

Budući da su unutarnji Jupiterovi mjeseci u sinkronoj rotaciji oko Jupitera, planet se uvijek pojavljuje na gotovo istom mjestu na njihovom nebu. Promatrači s druge strane Galilejanskih satelita okrenutih od planeta nikada ne bi vidjeli Jupiter, na primjer.

S Jupiterovih mjeseci pomrčine Sunca uzrokovane Galilejanskim satelitima bile bi spektakularne, jer bi promatrač vidio kružnu sjenu pomrčinskog mjeseca kako putuje Jupiterovim diskom.

Saturn

Nebo u gornjim dijelovima Saturnove atmosfere je plavo (sa slika misije Cassini u rujnu 2017.), ali pretežna boja njegovih vrhova oblaka sugerira da bi nebo bilo žućkaste boje i u nižim slojevima atmosfere. Promatranja svemirskih letjelica pokazuju da se sezonski smog razvija na Saturnovoj južnoj hemisferi u perihelu zbog nagiba osi. To bi moglo uzrokovati da nebo ponekad postane žućkasto. Kako je sjeverna polutka usmjerena prema suncu samo tijekom afela, tamo bi nebo vjerojatno ostalo plavo. Saturnovi prstenovi gotovo su sigurno vidljivi iz gornjih slojeva njegove atmosfere. Prstenovi su toliko tanki da bi s položaja na Saturnovom ekvatoru bili gotovo nevidljivi. Međutim, s bilo kojeg drugog mjesta na planetu, mogli bi se vidjeti kao spektakularni luk koji se proteže preko polovice nebeske polutke. Sunce, gledano sa Saturna, ima prividnu magnitudu od -22 i kutni promjer nešto više od 3'. Dan na Saturnu traje 10,6 sati, a 1 Saturnova godina - više od 29 zemaljskih godina. Kut između ekvatora Saturna i njegove orbite iznosi gotovo 27°, pa se deklinacija Sunca mijenja u širem rasponu nego na Zemlji i dolazi do promjene godišnjih doba.

Tranzit Jupitera duž sunčevog diska može se promatrati sa Saturna: promjer Jupitera je oko desetine promjera Sunca, međutim, tijekom tranzita Jupiter je bliži Saturnu nego Suncu, stoga je kutni promjer Jupitera veći od petine promjera Sunca, a svjetlina Sunca smanjuje se za više od 5 %. Međutim, takvi se tranziti događaju vrlo rijetko - u prosjeku, manje od jednom u tisućljeću.

Delta Octantis je zvijezda Saturnovog južnog pola. Njegov sjeverni pol nalazi se u krajnjem sjevernom dijelu Cefeja, oko šest stupnjeva od Sjevernjače.

Titanovo nebo

Titan je jedini mjesec u Sunčevom sustavu koji ima gustu atmosferu. Slike sa sonde Huygens pokazuju da je Titanovo nebo boje mandarine. Međutim, astronaut koji stoji na površini Titana vidio bi maglovitu smećkastu/tamno narančastu boju. Kao posljedica veće udaljenosti od Sunca i neprozirnost njegove atmosfere, površina Titana prima samo oko 1/3000 sunčeve svjetlosti koju Zemlja prima - dan na Titanu tako je sjajan samo kao sumrak na Zemlji. Čini se vjerojatnim da je Saturn trajno nevidljiv iza narančastog smoga, a čak bi i Sunce bilo samo svjetlija mrlja u magli, jedva osvjetljavajući površinu ledenih i metanskih jezera. Međutim, u gornjim slojevima atmosfere nebo bi imalo plavu boju i Saturn bi bio vidljiv. Sa svojom gustom atmosferom i metanskom kišom, Titan je jedino nebesko tijelo osim Zemlje na kojem bi se mogle stvoriti duge na površini. Međutim, s obzirom na krajnju neprozirnost atmosfere u vidljivom svjetlu, velika većina bila bi vidljiva u infracrvenom zračenju.

Uran
Sudeći po boji njegove atmosfere, nebo Urana vjerojatno je svijetloplave, odnosno cijan boje. Malo je vjerojatno da se Uranovi prstenovi mogu vidjeti iz gornjih slojeva atmosfere, jer su vrlo tanki i tamni. Uran ima sjevernu polarnu zvijezdu Sabik (η Ophiuchi), zvijezdu magnitude 2,4. Uran također ima južnu polarnu zvijezdu, 15 Orionis, zvijezdu magnitude 4,8. Obje su tamnije od Sjevernjače (α Ursae Minoris), iako je Sabik tek neznatno tamnija.

Jedna od značajki Urana je nagib ekvatora na ravninu njegove orbite: on iznosi oko 98°. Iz tog razloga, većina površine Urana, osim ekvatorijalnih regija, trebala bi imati polarne dane i polarne noći u trajanju do 42 zemaljske godine.

Neptun

Sjeverni pol Neptuna ukazuje na mjesto na sredini između Game i Delta Cygni. Njegova zvijezda južnog pola je Gamma Velorum.

Sudeći po boji njegove atmosfere, Neptunovo je nebo vjerojatno azurno ili nebesko plavo, slično Uranovu. Kao i u slučaju Urana, malo je vjerojatno da se iz gornjih slojeva atmosfere mogu vidjeti prstenovi planeta, jer su vrlo tanki i tamni.

Osim Sunca, najznačajniji objekt na Neptunovom nebu je njegov veliki mjesec Triton, koji bi izgledao nešto manji od punog Mjeseca na Zemlji. Kreće se brže od našeg Mjeseca, zbog svog kraćeg razdoblja (5,8 dana) složenog njegovom retrogradnom orbitom. Manji mjesec Protej pokazivao bi disk otprilike upola manji od punog Mjeseca. Iznenađujuće je da Neptunovi mali unutarnji mjeseci pokrivaju, u nekom trenutku, više od 10′ na Neptunovom nebu. U nekim se trenucima Despinin kutni promjer nadmeće s Arielom i Ganimedom. Evo kutnih promjera Neptunovih prirodnih satelita (za usporedbu, Zemljin Mjesec je u prosjeku velik 31′ za zemaljske promatrače): Najada, 7–13′; Talasa, 8–14′; Despina, 14–22′; Galateja, 13–18′; Larisa, 10–14′; Protej, 12–16′; Triton, 26–28′. Poravnanje unutarnjih satelita vjerojatno bi stvorilo spektakularni prizor. Neptunov veliki vanjski satelit, Nereid, nije dovoljno velik da se pojavi kao disk vidljiv s Neptuna i nije primjetan na nebu, jer njegova prividna magnituda u punoj fazi varira od 2,2–6,4, ovisno o tome u kojoj se točki u njegovoj ekscentričnoj orbiti to dogodi. Ostali nepravilni vanjski mjeseci ne bi bili vidljivi golim okom, iako bi promatrač s teleskopom bi mogao potencijalno uočiti neke u punoj fazi.

Kao i kod Urana, zbog slabe razine svjetlosti glavni mjeseci izgledaju vrlo tamno. Prividna magnituda Tritona u punoj fazi iznosi samo -7,11, unatoč činjenici da je Triton više nego četiri puta suštinski svjetliji od Zemljinog Mjeseca i da orbitira mnogo bliže Neptunu.

Tritonovo nebo

Triton, najveći Neptunov mjesec, ima atmosferu, ali je toliko tanka da mu je nebo i dalje crno, možda s blijedom maglicom na horizontu. Budući da Triton kruži sinkronom rotacijom, Neptun se uvijek pojavljuje u istom položaju na svom nebu. Tritonova rotacijska os nagnuta je 130° prema Neptunovoj orbitalnoj ravnini. Dok Neptun kruži oko Sunca, Tritonova polarna područja izmjenjuju se okrenuta prema Suncu tijekom 82 godine, što rezultira radikalnim sezonskim promjenama dok se jedan, a drugi pol pomiče prema Suncu.

Sam Neptun će obuhvatiti 8 stupnjeva na Tritonovom nebu, iako uz maksimalnu magnitudu otprilike usporedivom s onom od punog Mjeseca na Zemlji čini se samo oko sjajna kao pun mjesec, po jedinici površine. Zbog svoje ekscentrične orbite, Nereid bi se znatno razlikovao u svjetlini, od pete do prve magnitude; njegov bi disk bio daleko premalen da bi se vidio golim okom. Protej bi također bilo teško vidljiv, budući da je širok 5-6 kutnih minuta, ali nikada ne bi bio tamniji od magnitude 1.

Transneptunski objekti
Transneptunski objekt je bilo koji manji planet u Sunčevom sustavu koji kruži oko Sunca na većoj prosječnoj udaljenosti od Neptuna, 30 astronomskih jedinica (AJ).

Pluton i Haron
Pluton, u pratnji svog najvećeg mjeseca Harona, kruži oko Sunca na udaljenosti koja je obično izvan orbite Neptuna, osim perioda od dvadeset godina kada prolazi iznad ili ispod Neptunove putanje.

S Plutona, Sunce izgleda kao točka gledana ljudskim očima, ali i dalje vrlo sjajna, dajući otprilike 150 do 450 puta svjetlosti punog Mjeseca sa Zemlje (varijabilnost je zbog činjenice da je Plutonova orbita vrlo eliptična, protežući se od 4,4 milijarde km do preko 7,3 milijarde km od Sunca). Unatoč tome, ljudski bi promatrači otkrili veliko smanjenje dostupne svjetlosti: osvjetljenje Sunca na prosječnoj udaljenosti Plutona iznosi oko 85 luksa, što je ekvivalentno osvjetljenju hodnika u uredskoj zgradi ili osvjetljenju zahoda.

Plutonova atmosfera sastoji se od tanke ovojnice plinova dušika, metana i ugljičnog monoksida, koji svi potječu od leda tih tvari na njegovoj površini. Kad je Pluton blizu Sunca, temperatura čvrste površine Plutona raste, što dovodi do toga da se ovi ledovi sublimiraju u plinove. Ova atmosfera također stvara primjetnu plavu izmaglicu koja je vidljiva pri zalasku sunca i možda drugim vremenima Plutonskog dana.

Pluton i Haron su plimno zaključani. To znači da Haron uvijek pokazuje isti dio površine Plutonu te obratno. Promatrači s druge strane Harona od Plutona nikada ne bi vidjeli patuljasti planet; promatrači na udaljenoj strani Plutona od Harona nikada ne bi vidjeli mjesec. Svake 124 godine, nekoliko je godina sezona međusobnih pomrčina, tijekom koje Pluton i Haron naizmjenično pomračuju Sunce u intervalima od 3,2 dana. Haron, gledan s Plutonove površine, ima kutni promjer od oko 3,8°; gotovo je osam puta veći od Mjesečevog kutnog promjera sa Zemlje i oko 56 puta veću površinu. Bio bi to vrlo velik objekt na noćnom nebu, sjajući oko 8% svjetline Mjeseca (izgledao bi tamnije od Mjeseca jer njegovo manje osvjetljenje dolazi s većeg diska). Haronova osvjetljenost bila bi oko 14 mlx (za usporedbu, osvijetljenost neba bez Mjeseca iznosi 2 mlx, dok je nebo tijekom punog Mjeseca osvijetljeno između 300 i 50 mlx).

Vidi također

 Egzosfera
 Polarna zvijezda
 Nebo

Izvori

Promatračka astronomija
Stranice s nepregledanim prijevodima
Planetologija

Izvanzemaljsko nebo


Servo do Povo () é uma série de televisão de comédia de sátira política ucraniana criada e produzida por Volodymyr Zelenskyy, que estrela como Vasily Petrovych Goloborodko, um professor de história do ensino médio na casa dos trinta que é inesperadamente eleito presidente da Ucrânia após um vídeo viral filmado por um dos seus alunos o mostram fazendo um discurso profano contra a corrupção do governo em seu país. A série durou três temporadas de 2015 a 2019, e uma adaptação cinematográfica foi lançada em 2016.

A série foi produzida pela Kvartal 95, fundada por Zelenskyy. Ela se envolveria muito mais na política real da Ucrânia; em 31 de março de 2018, um partido político com o nome da série de televisão foi registrado no Ministério da Justiça, e Zelenskyy foi eleito presidente da Ucrânia em 21 de abril de 2019, com mais de 70% dos votos no segundo turno.

Enredo
Filmado por um estudante ao lançar um discurso profano sobre corrupção na Ucrânia, que envia as imagens para o YouTube, Vasily Petrovych Goloborodko (Volodymyr Zelenskyy), um professor de história distraído do ensino médio que mora com seus pais, se transforma em uma sensação da Internet da noite para o dia . Os alunos de Goloborodko lançam uma campanha de crowdfunding para registrar sua candidatura na corrida presidencial da Ucrânia sem que ele saiba, eventualmente levando seu estupefato professor à vitória política como o novo presidente da Ucrânia. Enquanto no cargo, Vasily está confuso com suas responsabilidades recém-descobertas, mas gradualmente facilita seus deveres presidenciais e decide eliminar a corrupção da oligarquia em seu governo.

Lançamento
Servo do Povo foi ao ar no canal 1+1 na Ucrânia. O estúdio também postou todos os episódios gratuitamente no YouTube. A primeira temporada do programa está disponível para streaming e download na Netflix em países selecionados. O lançamento da Netflix combina os dois primeiros episódios juntos, resultando em 23 episódios no total.

O canal de televisão bielorrusso Belarus-1 começou a transmitir o programa no horário nobre da noite em 11 de novembro de 2019.

O canal russo TNT transmitiu o episódio piloto da primeira série do programa em 11 de dezembro de 2019, alegando que o fez como "um movimento de marketing para aumentar a conscientização sobre a plataforma". A TNT cortou uma cena do episódio em que o presidente eleito Goloborodko perguntou se o presidente russo, Vladimir Putin, usava um relógio Hublot, uma piada referindo-se a um conhecido canto anti-Putin na Ucrânia.

Nos Estados Unidos, a HITN apresenta a série, em versão em espanhol, para um público potencial de mais de 40 milhões de lares.

Sequência
Uma adaptação cinematográfica da série, Servant of the People 2, foi lançada em 2016. A segunda temporada usou imagens do filme para expandir seu enredo e foi lançada em 2017, trazendo o filme para a continuidade principal da série. A terceira temporada foi lançada em 2019.

Impacto

2019
Zelenskyy mais tarde espelharia a ascensão de seu personagem ao poder político ao ser eleito presidente da Ucrânia em 2019.

2022
Após a invasão russa da Ucrânia em 2022 e a liderança de guerra de Zelenskyy, a popularidade do programa recebeu um impulso notável. Os direitos de transmissão foram solicitados por várias empresas estrangeiras. Em 16 de março, a Netflix anunciou que a primeira temporada da série estaria disponível para os streamers dos Estados Unidos novamente devido à demanda popular.

Cancelamento do remake
Um remake americano foi encomendado pelo Hulu, com o escritor britânico Simon Farnaby envolvido em seu desenvolvimento, embora o programa tenha sido descartado quando Donald Trump se tornou o 45º presidente dos Estados Unidos.

Ligações externas

Programas de televisão em língua russa
Volodymyr Zelensky

Servo do Povo (série de televisão)


David L. Mills (born June 3, 1938) is an American computer engineer and Internet pioneer.

Education
Mills earned his PhD in Computer and Communication Sciences from the University of Michigan in 1971. While at Michigan he worked on the ARPA sponsored Conversational Use of Computers (CONCOMP) project and developed DEC PDP-8 based hardware and software to allow terminals to be connected over phone lines to an IBM 360 mainframe.

Career
In 1977, Mills began working at COMSAT. There he worked on synchronizing the clocks of computers connected to ARPANET, inventing the Network Time Protocol. He told The New Yorker in 2022 that he enjoyed working on synchronized time because no one else was working on it, giving him his own "little fief". In the mid-2000s, Mills turned over full control of the NTP reference implementation to Harlan Stenn.

Mills was the chairman of the Gateway Algorithms and Data Structures Task Force (GADS) and the first chairman of the Internet Architecture Task Force. He invented the DEC LSI-11 based Fuzzball router that was used for the 56 kbit/s NSFNET (1985), inspired the author of ping for BSD (1983), and had the first FTP implementation. He has authored numerous RFCs.

In 1999 he was inducted as a Fellow of the Association for Computing Machinery, and in 2002, he was inducted as a Fellow of the Institute of Electrical and Electronics Engineers (IEEE) for contributions to network protocols and network timekeeping in the development of the Internet. In 2008, Mills was elected a member of the National Academy of Engineering (NAE) for contributions to Internet timekeeping and the development of the Network Time Protocol. In 2013 he received the IEEE Internet Award "For significant leadership and sustained contributions in the research, development, standardization, and deployment of quality time synchronization capabilities for the Internet."

Mills is an emeritus professor at the University of Delaware, where he was a full professor from 1986 to 2008. He also holds an adjunct appointment at Delaware so that he can continue to teach.

Personal life
Mills is an amateur radio operator, callsign W3HCF.

Mills has glaucoma, but a surgeon saved some of the vision in his left eye when he was a child. He attended a school in San Mateo, California, for the visually impaired. His vision began worsening around 2012, and by 2022 he was fully blind.

References

External links

A Maze of Twisty, Turney Passages - Routing in the Internet Swamp. Lecture by David L. Mills at the University of Delaware. Given on May 26, 2005.
Oral history interview with David L. Mills, Charles Babbage Institute, University of Minnesota.  Interview covers Mills' invention of Network Time Protocol, his chairing the Internet Architecture Task Force, and interactions with colleagues including Vinton Cerf, David D. Clark, Jon Postel, Peter Kirstein, and David Farber.
The Thorny Problem of Keeping the Internet's Time, New Yorker article by Nate Hopper. Popular article on NTP, covering some of the contribution and life of David Mills.

1938 births
Living people
University of Delaware faculty
American computer scientists
Fellows of the Association for Computing Machinery
Amateur radio people
Internet pioneers
University of Michigan alumni
Members of the United States National Academy of Engineering

David L. Mills


Julian Alaphilippe (født 11. juni 1992 i Saint-Amand-Montrond) er en professionel fransk cykelrytter, der kører for det professionelle cykelhold . Han har en yngre bror, Bryan Alaphilippe, der også er cykelrytter.

I 2020 blev Alaphilippe verdensmester i linjeløb for herrer.

Han har siden begyndelse af 2020 været i et forhold med Marion Rousse.

Vigtige sejre

2012
 Nr. 1 2. etape Ville Saguenay
 Nr. 1 Ungdomstrøjen Ville Saguenay
2013
 Nr. 1 Samlet Grand Prix Südkärnten
 Nr. 1 4. etape Le Tour Bretagne
 Nr. 1 3. etape Thüringen-Rundfahrt U23
 Nr. 1 7. etape Tour de l'Avenir
 Nr. 1 Pointkonkurrencen Tour de l'Avenir
2014
 Nr. 1 4. etape Tour de l'Ain
 Nr. 1 Ungdomskonkurrencen Tour de l'Avenir
 Nr. 1 Pointkonkurrencen Tour de l'Avenir
2015
 Nr. 1 7. etape Tour of California
 Nr. 1 Ungdomskonkurrencen Tour of California
2016
 Nr. 1 3. etape Tour of California
 Nr. 1 Samlet Tour of California
 Nr. 1 Ungdomskonkurrencen Critérium du Dauphiné
2017
 Nr. 1 8. etape Vuelta a España 2017
2018
4. etape, Colombia Oro y Paz
1. og 2. etape, Baskerlandet Rundt
La Flèche Wallonne
4. etape, Critérium du Dauphiné
10. og 16. etape, Tour de France
Bjergkonkurrencen, Tour de France
Clásica de San Sebastián
Samlet og 3. etape, Tour of Britain
Samlet og 1. etape, Slovakiet Rundt
2019
2. og 3. etape, Vuelta a San Juan
5. etape, Tour Colombia
Strade Bianche
2. og 6. etape, Tirreno-Adriatico
Milano-Sanremo
2. etape, Baskerlandet Rundt
La Flèche Wallonne
6. etape, Critérium du Dauphiné
3. og 13. etape (ITT), Tour de France
2020
  Verdensmester i linjeløb
2. etape, Tour de France
Brabantse Pijl

2021
  Verdensmester i linjeløb

2022
2. etape, Baskerlandet Rundt
1. etape, Tour de Wallonie

2023
2. etape, Critérium du Dauphiné
Classic de l'Ardèche

Referencer

Eksterne henvisninger

Mandlige cykelryttere fra Frankrig
Verdensmestre i landevejsløb
Deltagere for Frankrig ved sommer-OL 2016
Cykelryttere ved sommer-OL 2016

Julian Alaphilippe


O cerco de Barentu ocorreu em 1977 dentro e nos arredores da cidade de Barentu, no oeste da Eritreia. Foi sitiada conjuntamente pela Frente de Libertação da Eritreia e pela Frente de Libertação Popular da Eritreia contra as forças da Etiópia. Esta foi uma batalha decisiva durante a Guerra da Independência da Eritreia e marcou o início do envolvimento soviético no conflito.

A batalha
A cidade de Barentu era defendida por uma grande guarnição de tropas etíopes. A guarnição construiu numerosas fortificações para melhorar a defensibilidade da cidade. Além disso, uma milícia local foi criada para aumentar o número de tropas. De maior importância nesta batalha, no entanto, foi a decisão dos conselheiros militares soviéticos de se comprometerem com o envolvimento direto.

Durante o cerco de Barentu, os planejadores soviéticos usaram sua superioridade aérea a seu favor, utilizando apoio aéreo aproximado. Este apoio aéreo aproximado infligiu pesadas baixas às forças rebeldes que estavam realizando sua primeira grande operação conjunta. O fracasso desta operação conjunta teria consequências significativas mais tarde na guerra de independência.

Segundo relatos, combates entre a Frente de Libertação da Eritreia e pela Frente de Libertação Popular da Eritreia também aconteceram e causaram cerca de 400 vítimas.

O fracasso do cerco e as pesadas perdas sofridas pelas forças eritreias nesta batalha, bem como o fracasso na Batalha de Massawa, levaram à retirada estratégica das forças rebeldes.

Guerra de Independência da Eritreia
Conflitos em 1978
1977 na África

Cerco de Barentu


O Manifesto de Oxford, elaborado em abril de 1947 no Wadham College de Oxford por representantes de 19 partidos políticos liberais, liderados por Salvador de Madariaga, é um documento que descreve as princípios políticos básicos da Internacional Liberal.

Cinquenta anos depois, em 1997, a Internacional Liberal retornou a Oxford e publicou um suplemento ao manifesto original, chamado The Liberal Agenda for the 21st century, descrevendo as políticas liberais com mais detalhes. Foi adotado pelo 48º Congresso da Internacional Liberal, que foi realizado de 27 a 30 de novembro de 1997 na Prefeitura de Oxford.

Atualmente entre os países lusófonos, o partido Iniciativa Liberal de Portugal é único membro pleno da Internacional Liberal, sendo o partido Novo do Brasil observador da organização, juntamente com o Partido Pela Paz e o partido Democracia e Desenvolvimento de Moçambique.

Texto
Nós, liberais de dezenove países reunidos em Oxford em uma época de desordem, pobreza, fome e medo causados por duas Guerras Mundiais;
Convencidos de que esta condição do mundo se deve em grande parte ao abandono dos princípios liberais;
Afirmamos nossa fé nesta Declaração:

I
1. O homem é antes de tudo um ser dotado do poder de pensamento e ação independentes e com a capacidade de distinguir o certo do errado.
2. O respeito pela pessoa humana e pela família é a verdadeira base da sociedade.
3. O Estado é apenas o instrumento da comunidade; não deve assumir nenhum poder que entre em conflito com os direitos fundamentais dos cidadãos e com as condições essenciais para uma vida responsável e criativa, nomeadamente:
Liberdade pessoal, garantida pela independência da administração do direito e da justiça;
Liberdade de culto e liberdade de consciência;
Liberdade de expressão e de imprensa;
Liberdade para associar ou não associar;
Livre escolha de ocupação;
A oportunidade de uma educação completa e variada, de acordo com a capacidade e independentemente do nascimento ou meios;
O direito à propriedade privada da propriedade e o direito de empreender individualmente;
A livre escolha do consumidor e a oportunidade de aproveitar plenamente a produtividade do solo e a indústria do homem;
Segurança contra os riscos de doença, desemprego, invalidez e velhice;
Igualdade de direitos entre homens e mulheres.
4. Esses direitos e condições só podem ser garantidos pela verdadeira democracia. A verdadeira democracia é inseparável da liberdade política e baseia-se no consentimento consciente, livre e esclarecido da maioria, expresso através de um voto livre e secreto, com o devido respeito pelas liberdades e opiniões das minorias.

II
1. A supressão da liberdade econômica deve levar ao desaparecimento da liberdade política. Opomo-nos a essa supressão, seja provocada pela propriedade ou controle do Estado ou por monopólios, cartéis e trustes privados. Admitimos a propriedade do Estado apenas para as empresas que estão fora do âmbito da iniciativa privada ou em que a concorrência já não desempenha o seu papel.
2. O bem-estar da comunidade deve prevalecer e ser resguardado do abuso de poder de interesses seccionais.
3. É essencial uma melhoria contínua das condições de emprego, da habitação e do ambiente dos trabalhadores. Os direitos, deveres e interesses do trabalho e do capital são complementares; a consulta organizada e a colaboração entre empregadores e empregados são vitais para o bem-estar da indústria.

III
O serviço é o complemento necessário da liberdade e todo direito envolve um dever correspondente. Para que as instituições livres funcionem com eficácia, todo cidadão deve ter um senso de responsabilidade moral para com seus semelhantes e participar ativamente dos assuntos da comunidade.

IV
A guerra pode ser abolida e a paz mundial e a prosperidade econômica restauradas somente se todas as nações cumprirem as seguintes condições:
a) Adesão leal a uma organização mundial de todas as nações, grandes e pequenas, sob a mesma lei e equidade, e com poder para impor a estrita observância de todas as obrigações internacionais livremente assumidas;
b) Respeito pelo direito de cada nação de gozar das liberdades humanas essenciais;
c) Respeito pela língua, fé, leis e costumes das minorias nacionais;
d) A livre troca de idéias, notícias, bens e serviços entre nações, bem como a liberdade de viajar dentro e entre todos os países, sem censura, barreiras comerciais protetoras e regulamentos de câmbio;
e) O desenvolvimento das regiões atrasadas do mundo, com a colaboração de seus habitantes, em seus verdadeiros interesses e no interesse do mundo em geral.

Apelamos a todos os homens e mulheres que estão de acordo com esses ideais e princípios para se juntarem a nós em um esforço para ganhar sua aceitação em todo o mundo.

Política
Liberalismo
Manifestos
Manifestos políticos
Oxford
Liberal
1947 na política
Partidos políticos liberais
947 nas relações internacionais

Manifesto de Oxford


Tadija Škopljanac (? — u. Ruduša, Sinj, 26. kolovoza 1941.), hrvatski pripadnik pokreta otpora u Drugome svjetskom ratu.

Pripadnik Prvoga splitskog partizanskog odreda. Preživio je okršaj kod Košuta 14. kolovoza 1942., ali je zarobljen. Sproveden je sa suborcima u improvizirani zatvor u Sinju podno litica Kamička. Sa suborcima je punih 12 dana i noći boravio ondje, gdje su bili vezani lancima, ispitivani i tučeni od ustaša, batinaša, zlostavljani, tučeni motkama, drvenim i željeznim štapovima, pendrecima, čizmama i šakama. Za potrebe suđenja u Sinj je došao specijalni sud iz Mostara. Nakon kratkog suđenja proglašen je sa skupinom suboraca krivim i osuđen na smrt. Strijeljan je 26. kolovoza 1941. godine na predjelu Ruduši pored Sinja

U Splitu se je u doba socijalističke Jugoslavije po Tadiji Škopljancu zvala jedna ulica.

Izvori

Vanjske poveznice
D.N.: Obilježena 78. obljetnica strijeljanja u Ruduši  Dalmacija News. 25. kolovoza 2019.

Životopisi, Split
Partizani

Tadija Škopljanac


Taliban (, öğrenciler veya bilgi talep edenler), Afganistan'da yönetimi elinde bulunduran Diyubendi İslamcı hareket ve askeri organizasyondur. Kendilerine Afganistan İslam Emirliği demekte olup ülke içinde bir savaş (veya cihat) sürdürmüştür. İslam şeriatını yayma amacıyla Molla Muhammed Ömer tarafından 1994 yılında kurulan Taliban'ın 2016'dan beri lideri Mevlevi Hibetullah Ahundzade'dir. Grup; eroin gibi narkotiklerin ticaretinin yanı sıra haraç toplama, fidye ve alıkoyma gibi faaliyetlerle finanse edilmektedir. Ayrıca 2010'ların ortalarında, önceki hükûmetin yönetiminde yasadışı olan madencilik faaliyetlerinin kontrolünü ele geçirmiştir.

Taliban, 1996'dan 2001'e kadar, Afganistan'ın kabaca dörtte üçüne hükmetmiş ve kendilerine göre yorumladıkları şeriatı uygulamıştır. 1994 yılında Afgan İç Savaşı'nın önde gelen gruplarından biri olarak ortaya çıkmıştı ve büyük ölçüde Afganistan'ın doğu ve güneyindeki Peştun bölgelerindeki geleneksel İslami okullarda (medreselerde) eğitim görmüş ve Sovyet-Afgan Savaşı'nda savaşmış öğrencilerden (talebe) oluşmaktaydı. Muhammed Ömer'in önderliğindeki hareket, Mücahid liderlerinden aldığı güçle Afganistan'ın çoğu bölgesine yayıldı. 1996'da totaliter Afganistan İslam Emirliği kuruldu ve Afganistan'ın başkenti Kandahar'a transfer edildi. 11 Eylül saldırılarının ardından Aralık 2001'de Amerikan liderliğindeki Afganistan işgaliyle devrilene kadar ülkenin çoğunu kontrol etti. En etkin dönemlerinde, Taliban hükûmeti diplomatik olarak yalnızca Pakistan, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri tarafından tanındı. Grup daha sonra Afganistan Savaşı'nda Amerikan destekli Hamid Karzai yönetimine ve NATO liderliğindeki Uluslararası Güvenlik Destek Gücü'ne karşı bir direniş hareketi olarak yeniden bir araya geldi.

Taliban, birçok Afgan'a uygulanan sert muameleyle sonuçlanan şeriat yorumu nedeniyle uluslararası alanda kınandı. 1996'dan 2001'e kadar olan iktidarları sırasında, Taliban ve müttefikleri Afgan sivillere karşı katliamlar gerçekleştirdi, açlıktan ölmek üzere olan 160.000 sivile Birleşmiş Milletler'in gıda tedarikini engelledi ve yakıp yıkma taktiği uyarınca geniş ve verimli toprakları yakarak on binlerce evi yok etti. Taliban, Afganistan'ı kontrol ederken, insanları veya diğer canlıları tasvir eden resimler ve filmler ile def haricinde bir enstrümanın kullanıldığı müziği yasakladı, kadınların okula gitmesini engelledi, kadınların sağlık hizmetleri dışındaki işlerde çalışmasını yasakladı (erkek doktorların kadınları görmesi de yasaklandığı için) ve kadınların dışarıda bir erkek akraba ile dolaşmalarını ve burka giymelerini zorunlu kıldı. Belirli kuralları çiğneyen kadınlar alenen kırbaçlandı veya idam edildi. Dini ve etnik azınlıklar, Taliban yönetimi altında ağır bir şekilde ayrımcılığa uğradı. Birleşmiş Milletler'e göre, 2010'da Afgan sivil ölümlerinin %76'sından, 2011 ve 2012'de ise %80'inden Taliban ve müttefikleri sorumluydu. Kültürel soykırıma da girişen Taliban, Bamyan'ın 1500 yıllık Buda heykelleri de dahil olmak üzere çok sayıda anıtı yok etmiştir.

Taliban'ın ideolojisi; Diyubendi köktendinciliği ve militan İslamcılığın, Peştunvali olarak bilinen Peştun sosyal ve kültürel normlarıyla birleştirilmesine dayanan "yeni" bir şeriat hukuku biçimi olarak tanımlanmıştır.

Uluslararası topluluklar ve Afgan hükûmeti; sıklıkla Pakistan'ın Servislerarası İstihbarat'ını ve ordusunu; kuruluşunda, iktidarda oldukları süre boyunca ve direniş süreci boyunca Taliban'a destek sağlamakla suçlamıştır. Pakistan ise 11 Eylül saldırılarından sonra gruba yönelik tüm desteğini kestiğini belirtmiştir. 2001 yılında, El Kaide lideri Usame bin Ladin komutasındaki 2.500 Arap'ın Taliban için savaştığı bildirilmiştir.

2020'nin Şubat ayında Trump yönetimi, 1 Mayıs 2021 itibarıyla tüm Amerikan güçlerinin Afganistan'dan çekileceğine dair Taliban ile anlaşma imzaladı. Karşılığında Taliban, El Kaide gibi terörist gruplarıyla bağlantısını kesecek, şiddeti azaltacak ve Amerika destekli Afgan hükûmetiyle müzakere edecekti. Her iki taraf da bu anlaşmanın şartlarını tam olarak yerine getirmese de, çekilme başladı.

15 Ağustos 2021'de Kabil'in düşmesiyle Taliban, Afganistan yönetimine tekrar sahip oldu.

Etimoloji

Peştuca bir kelime olan, طالبان ṭālibān, ṭālib'in çoğuludur "öğrenciler" anlamına gelir. Arapça طالب ṭālib'e Farsça çoğul eki -ān ان  eklenerek oluşturulmuş bir kelimedir. Arapçada طالبان ṭālibān "öğrenciler" değil, "iki öğrenci" anlamına gelir. Kelimenin Arapça çoğulu طلاب ṭullāb'dır.

Arka plan

Sovyet müdahalesi (1978 - 1992)

Sovyetler Birliği, 1979'da Afganistan'ı işgal ettikten sonra, mücahitler Sovyet güçleriyle savaşa girdi.

Pakistan Devlet Başkanı Muhammed Ziyâ ül Hak, Sovyetlerin Pakistan'ın Belucistan kentini de işgal etmeyi planladığını düşünerek Akhtar Abdur Rahman'ı Sovyet işgal kuvvetlerine karşı Afgan direnişine destek toplamak için Suudi Arabistan'a gönderdi. Bir süre sonra, CIA ve Suudi Arabistan Genel İstihbarat Müdürlüğü, Pakistan Servislerarası İstihbarat Teşkilatı (ISI) aracılığıyla Afgan mücahitlerine fon ve ekipman sağladı.

Muhammed Ömer da dahil olmak üzere yaklaşık 90.000 Afgan, 1980'lerde Pakistan ISI'si tarafından eğitildi. İngiliz profesör Carole Hillenbrand, Taliban'ın ABD-Suudi-Pakistan destekli mücahitlerden doğduğu sonucuna varmıştır: "Batı, Afganistan'ın Sovyetler tarafından ele geçirilmesine karşı savaşmak için Taliban'a yardım etti". Taliban'ın orijinal liderlerinin neredeyse tamamı, daha önce Sovyet-Afgan Savaşı'nda ya Hizb-i İslami Halis ya da Harekat-ı İnkılab-ı İslami grupları için savaşmıştır.

Afgan İç Savaşı (1992 - 1996)

Sovyet destekli Muhammed Necibullah rejiminin 1992'de düşmesinden sonra birçok Afgan siyasi parti bir barış ve güç paylaşımı anlaşmasına vardı. Peşaver Anlaşması isimli bu anlaşma, Afganistan İslam Devleti'ninin kurulmasını ve bir geçiş dönemi hükûmetinin atanmasını sağladı. Ancak bu devlet ve hükûmet, Kabil ve Afganistan için rekabet eden gruplar nedeniyle daha en başından işlevsiz hale geldi.

Hikmetyar'ın Hizb-e İslami Gülbuddin partisi geçici hükûmeti tanımayı reddedip Nisan ayında Kabil'e sızdı ve iktidarı kendi eline alarak bir iç savaşı başlattı. Mayıs ayında Hikmetyar, hükûmet güçlerine ve Kabil'e yönelik saldırılara başladı. Hikmetyar; Pakistan SİT'inden operasyonel, mali ve askeri destek aldı. Bu yardımla Hikmetyar'ın güçleri Kabil'in yarısını yok etti. İran ise, Abdul Ali Mazari'nin Hizb-i Vahdet güçlerine yardım etti. Suudi Arabistan, İttihad-ı İslami hizbini destekledi. Bu milisler arasındaki çatışma da savaşa dönüştü.

Bu ani iç savaş nedeniyle; işleyebilen hükûmet daireleri, polis birimleri veya devlet için bir adalet ve hesap verebilirlik sistemi oluşturmaya zaman bulunamadı. Devletin yeni atanan Savunma Bakanı Ahmed Şah Mesud, Başkan Sibghatullah Mojaddedi ve daha sonra Başkan Burhanuddin Rabbani veya Uluslararası Kızılhaç Komitesi (ICRC) yetkilileri tarafından müzakere edilen ateşkesler, genellikle birkaç gün içinde çöktü.

Tarihi

1994

Taliban; doğu ve güney Afganistan'ın Peştun bölgelerinden gelen, Pakistan'daki geleneksel İslami okullarda eğitim görmüş dindar öğrencilerin (talebe) bir hareketidir. Grup üyeleri arasında etnik merkezli mücahid gruplara kıyasla Taliban'ın hızlı büyümesinde ve başarısında kilit rol oynadığı söylenen Tacik ve Özbek öğrenciler de bulunmaktaydı.

Eğitim ve motivasyon

Molla Muhammed Ömer 1994 yılının Eylül ayında memleketi Kandahar'da 50 öğrenci ile Taliban'ı kurdu. Ömer, 1992'den beri Maiwand'daki (kuzey Kandahar Eyaleti) Sang-i-Hisar medresesinde öğrenim görmekteydi. Komünist yönetimin devrilmesinden sonra Afganistan'da İslam hukukunun uygulanmamasından üzüntü duymaktaydı ve grubuyla birlikte Afganistan'ı savaş ağalarından ve suçlulardan kurtarmayı hedefliyordu.

Aylar içinde, Pakistan'daki dini okullardan veya medreselerden çoğu Afgan sığınmacı olan 15.000 öğrenci gruba katıldı.

ABD hükûmeti, çocuklara Sovyet karşıtı direnişi ve yabancılara karşı nefreti aşılamak için gizlice militan İslami öğretiler ve silah ve asker resimleri ile dolu şiddet içeren okul kitapları sağladı. Taliban, Amerikan ders kitaplarını, köktendinci yorumları uyarınca insan yüzlerini kazıyarak kullandı. Amerika Birleşik Devletleri Uluslararası Kalkınma Ajansı, 1980'lerde Omaha'daki Nebraska Üniversitesi'ne bu ders kitaplarını yerel dillerde yazmak ve yayınlamak için milyonlarca dolar sağladı.

Erken dönemlerinde Taliban, Afgan halkının yaşadığı zorluklarca motive edildi. Medreselerde katı bir İslam hukukuna dair eğitim alan üyeler, söz konusu zorlukların temelde İslam ahlakına uymayan Afgan grupları arasındaki güç mücadelelerinden kaynaklandığını düşündüler.

Pakistan'ın etkisi

Kaynaklar, Pakistan'ın daha Ekim 1994'te Taliban'ın "ortaya çıkarılmasında" yoğun bir şekilde rol oynadığını belirtmektedir. Pakistan'ın Servislerarası İstihbarat Teşkilatı (ISI), 1994'te Taliban'ı güçlü bir şekilde destekleyerek, Afganistan yönetimine Pakistan'ın lehine yeni bir iktidarın gelmesini umuyordu. Taliban; 1995 ve 1996'da Pakistan'dan mali destek almış olsa da aradaki bağlantı kırılgandı ve hem ISI'nin hem de Taliban'ın açıklamaları, ilişkinin huzursuz doğasını göstermekteydi. Taliban liderliği, bağımsızlığını korumak ve desteği sürdürmek arasında gidip gelirken; ISI ve Pakistan kontrolü ele geçirmeyi amaçlıyordu. Pakistan'daki ana destekçiler, esas olarak konunun jeopolitik (Orta Asya'ya ticaret yollarının açılması) yönlerini düşünen General Nasırullah Babar ve "grubun Deobandizmi temsil ettiğini ve Cemaat-i İslami'nin ve büyüyen Vahhabiliğin etkisine karşı koymayı amaçladığını" düşünen Cemiyet Ulema-i-İslam'a üyesi Mevlana Fazlurrahman'dı.

Kandahar'ın alınması

3 Kasım 1994'te Taliban sürpriz bir saldırıyla Kandahar şehrini ele geçirdi ve 4 Ocak 1995'e kadar 12 Afgan eyaletini kontrol ettiler. Farklı bölgeleri kontrol eden milisler genellikle savaşmadan teslim oldu. Ömer'in emrindeki komutanlar genelde eski küçük birlik komutanları ile medrese öğretmenlerinin bir karışımıydı. Taliban; bu aşamalarda yolsuzluğu ortadan kaldırdığını, kanunsuzluğu engellediğini ve yolları ve bölgeleri güvenli hale getirdiğini düşünen halkın nezdinde popülerdi.

1995 – Eylül 1996

Taliban, tüm Afganistan'da kendi hakimiyetlerini kurmak amacıyla Kandahar üssünden başlayıp geniş topraklar alarak genişledi. 1995'in başlarında hareket Kabil'e doğru ilerledi, ancak Ahmed Şah Mesud komutasındaki Afganistan İslam Devleti'nin hükûmet güçleri tarafından yıkıcı bir yenilgiye uğratıldılar. Taliban savaşçıları, Kabil'den geri çekilirken şehri bombalayarak birçok sivili öldürdü. Medya, Taliban'ın bu bombardımandan sonra Afganların saygısını kaybettiklerini ve sadece "güce aç" milisler olarak görüldüklerini bildirdi.

Bir dizi aksilikten sonra Taliban, 5 Eylül 1995'te batıdaki Herat kentinin kontrolünü ele geçirmeyi başardı. Hükûmetin Pakistan'ın Taliban'a yardım ettiği yönündeki iddialarının ardından büyük bir kalabalık Pakistan'ın Kabil'deki büyükelçiliğine saldırdı.

26 Eylül 1996'da, Taliban başka bir büyük saldırıya hazırlanırken Mesud, Kabil'de sokak savaşlarına girmek yerine kuzeydoğu Hindukuş dağlarında Taliban karşıtı direnişe devam etmek için Kabil'den tam bir geri çekilme emri verdi. Taliban, 27 Eylül 1996'da Kabil'e girdi ve Afganistan İslam Emirliği'ni kurdu. Analistler, o zamanlar Taliban'ı Pakistan'ın bölgesel çıkarları için çalışan bir vekil güç olarak tanımladılar.

Afganistan İslam Emirliği (1996 - 2001)

1995 - 2001 döneminde Taliban'ın askeri hedefi, kuzey bölgelerinde Peştun hakimiyetinde bir devletin yeniden kurulmasıyla Abdurrahman Han'ın (Demir Emir) düzenini geri getirmekti. Taliban, Afganistan'ın tamamında Hanefi İslami hukuk ekolüne ve Molla Ömer'in dini fermanlarına uygun olan, Şeriat kanununun katı bir yorumunun yanı sıra katı ceza kanunlarının uygulandığı İslami bir hükûmet kurmaya çalıştı. 1998 yılına gelindiğinde, Taliban Emirliği Afganistan'ın %90'ını kontrol ediyordu.

Aralık 2000'de Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, Afgan halkının insani ihtiyaçlarını tanıyarak toprakların "teröristlerin" eğitimi için kullanılmasını sağlayan ve Usame bin Ladin'e güvenli sığınak sağlayan Taliban'ı kınayan 1333 sayılı kararında, Taliban kontrolü altındaki Afganistan'a karşı ciddi yaptırımlar yayınladı. Ekim 2001'de ABD, Afgan Kuzey İttifakı'nın da içinde yer aldığı müttefikleriyle Afganistan'ı işgal ederek Taliban rejimini yıktı. Taliban liderleri ise Pakistan'a kaçtı.

Taliban yönetimi sırasında Afganistan

Taliban 1996'da iktidara geldiğinde, yirmi yıllık sürekli savaş Afganistan'ın altyapısını ve ekonomisini harap etmişti. Su, işleyen yollar ve düzenli enerji kaynakları mevcut olmamakla beraber elektrik ve telefon altyapısı yetersizdi. Yiyecek, barınma ve diğer temel ihtiyaçlar kıttı. Ayrıca Afganlara sosyoekonomik bir güvenlik ağı sağlayan aşiret ve aile yapısı da büyük zarar görmüştü. Afganistan, bebek ölümlerinin dünyada en yüksek olduğu ülke haline geldi. Tüm çocukların dörtte biri, beşinci yaş günlerine ulaşmadan öldü; bu oran, diğer gelişmekte olan ülkelerin çoğundan birkaç kat daha yüksek bir orandı.

Uluslararası yardım ve/veya kalkınma kuruluşları gıda, istihdam, yeniden yapılanma ve diğer hizmetlerin sağlanması açısından son derece önemliydi; ancak Taliban bu kuruluşların sunduğu 'yardıma' karşı oldukça şüpheciydi. Savaş yılları boyunca bir milyondan fazla ölümle birlikte dulların aile reisi haline geldiği ailelerin sayısı 1998'de 98.000'e ulaştı. Şehrin büyük bölümünün roket saldırılarıyla harap olduğu Kabil'de, 1,2 milyon insanının yarısından fazlası içme suyu için bile STK yardımlarından yararlanmaktaydı. İç savaş ve hiç bitmeyen mülteci akışı, Taliban'ın yönetimi boyunca devam etti. Mezar, Herat ve Şomali vadisindeki sivillerin "düşmana yardım sağlamalarını önlemek için" uygulanan yakıp yıkma taktiği, bir milyon sivilin dörtte üçünden fazlasını yerinden etti.

Taliban'ın karar alıcıları, özellikle Molla Ömer, gayrimüslim yabancılarla nadiren doğrudan görüştü; bu nedenle yardım sağlayıcılar, onayları ve anlaşmaları çoğu zaman tersleyen aracılarla uğraşmak zorunda kaldı. Eylül 1997 civarında, Kandahar'daki üç BM ajansının başkanları, BM Mülteciler Yüksek Komiserliği'nden bir kadın avukatın yüzünün görünmemesi için bir perdenin arkasından konuşmaya zorlanmasını protesto ettikten sonra ülkeden sınır dışı edildi.

BM, Taliban taleplerini karşılamak için Müslüman kadın personel sayısını artırdığında Taliban, Afganistan'a seyahat eden tüm kadın Müslüman BM personeline bir mahrem veya yakın akraba tarafından refakat edilmesini zorunlu kıldı. Temmuz 1998'de tüm STK'lar, emredildiği gibi bombalanmış eski bir üniversite binasına taşınmayı reddettikten sonra, Taliban tarafından zorla kapatıldı. Bir ay sonra BM ofisleri de kapatıldı. Gıda fiyatları yükselirken ve koşullar kötüleşirken Planlama Bakanı Qari Din Muhammed, Taliban'ın insani yardımın kaybolmasına kayıtsız kalmasını şöyle açıkladı: "Biz Müslümanlar, Yüce Allah'ın öyle ya da böyle herkesi besleyeceğine inanıyoruz. Yabancı STK'lar ayrılırsa bu onların kararıdır. Onları biz kovmadık."

Kandahar'da faaliyet gösteren az sayıdaki örgüt aynı taleplere maruz kalmayarak faaliyetlerine devam etti.

Pakistan ordusunun rolü

Taliban, büyük ölçüde Pakistan'ın Servisler Arası İstihbaratı tarafından 1994'te kuruldu; I.S.I. Afganistan'da Pakistan'ın lehine hareket edecek bir rejim kurmak için Taliban'ı kullandı, çünkü Afganistan'da stratejik derinlik kazanmaya çalışıyordu. Taliban'ın kuruluşundan bu yana, ISI ve Pakistan ordusu Taliban'a mali, lojistik ve askeri destek verdi.

Pakistanlı Afganistan uzmanı Ahmed Rashid'e göre "1994 - 1999 yılları arasında tahmini 80.000 ila 100.000 Pakistanlı Afganistan'da savaş eğitimi aldı ve Taliban saflarında savaştı."  Peter Tomsen, 11 Eylül'e kadar Pakistan ordusu ve ISI subaylarının yanı sıra binlerce düzenli Pakistan silahlı kuvvetleri personelinin Afganistan'daki çatışmalara katıldığını belirtti.

Çeşitli uluslararası kaynaklara göre 2001 yılı boyunca 28.000 ila 30.000 Pakistan uyruklu kişi, 14.000 ila 15.000 Afgan Taliban üyesi ve 2.000 ila 3.000 El Kaide militanı, Afganistan'da yaklaşık 45.000 kişiden oluşan Taliban karşıtı güçlere karşı savaştı. Pakistan Cumhurbaşkanı Pervez Müşerref - o zamanlar Ordu Genelkurmay Başkanı olarak - binlerce Pakistanlıyı, Ahmed Şah Mesud'un güçlerine karşı Taliban ve Bin Ladin'in yanında savaşma göndermekten sorumluydu. Afganistan'da savaşan tahmini 28.000 Pakistan uyruklu kişiden 8.000'i, Taliban saflarını dolduran medreselerde işe alınan militanlardı. Belge ayrıca Pakistan vatandaşlarının ebeveynlerinin, "cesetleri Pakistan'a geri dönene kadar çocuklarının Taliban'a katılmaları hakkında hiçbir şey bilmediğini" belirtmekteydi. ABD Dışişleri Bakanlığı'nın 1998 tarihli bir belgesi, "[düzenli] Taliban askerlerinin yüzde 20 - 40'ının Pakistanlı olduğunu" doğrulamaktaydı. Dışişleri Bakanlığı raporuna ve İnsan Hakları İzleme Örgütü'nün raporlarına göre Afganistan'da savaşan diğer Pakistan vatandaşları, özellikle Sınır Kolordusu'ndan gelen düzenli Pakistan askerleriydi.

İnsan Hakları İzleme örgütü 2000 yılında "[Afganistan'da] devam eden savaşı sürdürme ve manipüle etme çabalarına dahil olan tüm yabancı güçler arasında Pakistan; hem hedeflerinin kapsamı hem de Taliban için fon toplama, operasyonları finanse etme, yurtdışındaki sanal elçileri olarak diplomatik destek verme, savaşçılar için eğitim düzenlenmesi, ordularında hizmet etmek için vasıflı ve vasıfsız insan gücünün işe alınması, saldırıların planlanması ve yönlendirilmesi, mühimmat ve yakıt sevkiyatının sağlanması ve kolaylaştırılması ve ... doğrudan muharebe desteği sağlanması yönünden öne çıkmaktadır." şeklinde yazmıştı.

1 Ağustos 1997'de Taliban, Abdürreşid Dostum'un ana askeri üssü olan Şibirgan'a bir saldırı başlattı. Dostum, saldırının başarılı olmasının nedeninin saldırıya 1.500 Pakistanlı komandonun katılmasından kaynaklandığını ve Pakistan hava kuvvetlerinin de destek verdiğini söyledi.

1998'de İran, Pakistan'ın Taliban güçlerini desteklemek amacıyla hava kuvvetlerini Mezar-ı Şerif'i bombalamak için göndermekle suçladı ve Pakistan birliklerini doğrudan "Bamiyan'daki savaş suçları"ndan sorumlu tuttu. Aynı yıl Rusya, Pakistan'ın, (bazıları daha sonra Taliban karşıtı Birleşik Cephe tarafından tutsak alınacak olan) çok sayıda Pakistan askerini göndererek kuzey Afganistan'daki Taliban'ın "askeri genişlemesinden" sorumlu olduğunu söyledi.

2000 yılında, BM Güvenlik Konseyi, Taliban'a askeri desteğe karşı bir silah ambargosu uyguladı. BM genel sekreteri, Pakistan'ı üstü kapalı bir şekilde eleştirdi ve Güvenlik Konseyi, "binlerce Afgan uyruklu olmayan kişinin çatışmalara katıldığına dair raporlar nedeniyle derin bir üzüntü içinde olduğunu" belirtti. Temmuz 2001'de, Amerika Birleşik Devletleri de dahil olmak üzere birçok ülke Pakistan'ı "Taliban'a yaptığı askeri yardım nedeniyle BM yaptırımlarını ihlal etmekle" suçladı. Sadece 1997'de, Kabil'in Taliban tarafından ele geçirilmesinden sonra Pakistan, Taliban'a 30 milyon dolar yardım ve hükûmet maaşları için de 10 milyon dolar yardım sağladı.

2000 yılında MI6, ISI'nin birkaç El Kaide eğitim kampında aktif rol aldığını bildirdi. ISI, hem Taliban hem de El Kaide için eğitim kamplarının inşasına yardım etti. 1996'dan 2001'e kadar Usame bin Ladin ve Ayman el-Zawahiri'nin El Kaidesi, Taliban devleti içinde bir devlet haline geldi. Bin Ladin, Arap ve Orta Asyalı El Kaide militanlarını Birleşik Cephe'ye karşı savaşa katılmaları için gönderdi.

Pakistan ordusunun rolü, uluslararası gözlemciler ve Taliban karşıtı lider Ahmed Şah Mesud tarafından "tırmanarak büyüyen bir istila" olarak tanımlandı.

Mesud altındaki Taliban karşıtı direniş

1996'nın sonlarında, eski düşmanlar olan Ahmed Şah Mesud ve Abdürreşid Dostum, her ikisinin kontrolü altındaki bölgelere saldırı hazırlığında olan Taliban'a karşı Birleşik Cephe'yi (Kuzey İttifakı) kurdular. Birleşik Cephe, ağırlıklı olarak Mesud'un Tacik kuvvetleri ile Dostum'un Özbek kuvvetlerinin yanında, Hacı Muhammed Muhakik liderliğindeki Hazara birlikleri ve Abdul Hak ve Hacı Abdul Kadir gibi komutanların liderliğindeki Peştun kuvvetlerini içermekteydi. Birleşik Cephe'nin önemli politikacıları ve diplomatları arasında Abdurrahim Gafurzayi, Abdullah Abdullah ve Mesud Halili vardı. Eylül 1996'da Kabil'in Taliban tarafından alınmasından Kasım 2001'e kadar Birleşik Cephe; Badahşan, Kapisa, Tahar, Pervân, Kunar, Nuristan, Lagman, Samangan, Kunduz, Gur ve Bamyan'ın bazı bölgelerinde Afganistan nüfusunun yaklaşık %30'unu kontrol etti.

Özellikle kuzeydeki Mezar-ı Şerif şehri için uzun süredir devam eden savaşlardan sonra Abdürreşid Dostum ve Cünbiş kuvvetleri, 1998'de Taliban ve müttefikleri tarafından yenildi. Dostum daha sonra sürgüne gitti. Ahmed Şah Mesud, Afganistan içinde topraklarının geniş bir bölümünü Taliban'a karşı savunabilen tek büyük Taliban karşıtı lider olarak kaldı.

Mesud, kontrolü altındaki bölgelerde demokratik kurumlar kurdu ve Kadın Hakları Bildirgesi'ni imzaladı. Mesud'un bölgesinde kadınlar ve kızlar Afgan burkasını giymek zorunda değildi. Çalışmalarına ve okula gitmelerine izin verildi. Bilinen en az iki durumda, Mesud zorla evlendirme vakalarına şahsen müdahale etti. 2001'de Mesud, "Bizim inancımız hem erkeğin hem de kadının Yüce Yaratan tarafından yaratıldığıdır. Her ikisi de eşit haklara sahiptir. Kadınlar eğitim alabilir, kariyer yapabilir ve tıpkı erkekler gibi toplumda bir rol oynayabilir." demişti. Mesud, Afgan geleneklerinin etkisini azaltmak için bir veya daha fazla nesile ihtiyaç duyacağını ve yalnızca eğitimle geleneklere meydan okuyabileceğini söylemişti.

İnsan Hakları İzleme Örgütü, Ekim 1996'dan Mesud'un Eylül 2001'de öldürülmesine kadar geçen süre içinde Mesud'un doğrudan kontrolü altındaki güçlerle ilgili hiçbir insan hakları suçu bildirmedi. 400 bin ila bir milyon Afgan, Taliban'dan Mesud'un bölgesine kaçtı. National Geographic, Inside the Taliban adlı belgeselinde "Gelecekteki Taliban katliamlarının önünde duran tek şey Ahmed Şah Mesud." sonucuna varmıştır.

Taliban, Mesud'a direnişini durdurması için defalarca bir güç pozisyonu teklif etse de Mesud teklifleri reddetmiştir: "Taliban, "gel başbakanlık görevini kabul et ve bizimle birlikte ol" diyor, (…) ama ne pahasına? Taliban ile aramızdaki fark, esas olarak toplumun ve devletin ilkeleri hakkındaki düşünce tarzımızla ilgilidir. Uzlaşma koşullarını kabul edemeyiz, yoksa modern demokrasinin ilkelerinden vazgeçmek zorunda kalırız. "Afganistan Emirliği" denilen sisteme temelden karşıyız."

Birleşik Cephe, Barış Önerileri'nde Taliban'dan ülke çapında demokratik seçimlere giden bir siyasi sürece katılmasını talep etti. 2001'in başlarında Mesud, yerel askeri baskı ve küresel siyasi başvurulardan oluşan yeni bir strateji uyguladı. Peştun bölgeleri de dahil olmak üzere Afgan toplumunun tabanından giderek artan bir şekilde Taliban yönetimine karşı bir rahatsızlık birikmekteydi. Mesud, "halk uzlaşması, genel seçimler ve demokrasi" davalarını dünya çapında duyurmaya çalıştı. Aynı zamanda, 1990'ların başındaki başarısız Kabil hükûmetini yeniden canlandırmamak konusunda çok dikkatli olmaya çalıştı. Daha 1999'da, Birleşik Cephe'nin başarılı olması durumunda düzeni sağlamak ve sivil nüfusu korumak için özel olarak eğittiği polis kuvvetlerinin eğitimine başladı. "Taliban yenilmez bir güç değil. Artık insanlardan uzaklaşıyorlar. Eskiye göre daha zayıflar. Sadece Pakistan, Usame bin Ladin ve Taliban'ı ayakta tutan diğer grupların verdiği yardım var. Bu yardımın kesilmesiyle hayatta kalmaları son derece zor." demişti.

1999'dan itibaren, Afganistan'ın tüm etnik kökenlerini birleştirmek için Tacik Ahmed Şah Mesud ve Peştun Abdul Hak tarafından yeni bir süreç başlatıldı. Mesud Tacikler, Hazaralar ve Özbekler ile bazı Peştun komutanlarını Birleşik Cephe komutası altında birleştirirken, ünlü Peştun komutanı Abdul Hak, Taliban'ın popülaritesi düşüş eğiliminde olduğu için artan sayıda Peştun'u Taliban'dan kendi saflarına kattı. Her ikisi de sürgündeki Afgan kralı Zahir Şah ile birlikte çalışmayı kabul etti. Pulitzer ödüllü Steve Coll'un "büyük Peştun-Tacik ittifakı" olarak adlandırdığı yeni ittifakın temsilcileriyle görüşen uluslararası yetkililer, "Bugün buna sahip olmanız çılgınca... Peştunlar, Tacikler, Özbekler, Hazara... Hepsi, etnik açıdan dengeli bir Afganistan için kralın bayrağı altında çalışmak için sürece katılmaya hazırdı." diye yazmıştı. Kıdemli diplomat ve Afganistan uzmanı Peter Tomsen ise şunları yazdı: "'Kabil Aslanı' [Abdul Hak] ve 'Penşir Aslanı' [Ahmad Şah Mesud]... Afganistan'ın önde gelen üç ılımlısı Hak, Mesud ve Karzai Peştun-Peştun olmayan ve kuzey-güney ayrımını aşabilir." En kıdemli Hazara ve Özbek lider de sürecin bir parçasıydı. 2000 yılının sonlarında Mesud, bu yeni ittifakı Afganistan'daki siyasi kargaşayı çözmek için tartışmak üzere Kuzey Afganistan'daki bir toplantıda resmen bir araya getirdi.

2001 yılının başlarında Mesud, Afganistan'ın tüm etnik liderleriyle birlikte Brüksel'deki Avrupa Parlamentosu'na hitap ederek uluslararası toplumdan Afganistan halkına insani yardım sağlamalarını talep etti. Taliban ve El Kaide'nin "İslam'ı çok yanlış bir şekilde algıladığını" ve Pakistan ve Bin Ladin'in desteği olmadan Taliban'ın askeri kampanyasını bir yıl kadar bile sürdüremeyeceğini belirtti. Avrupa'ya yaptığı bu ziyarette, istihbaratının yakın zamanda ABD topraklarına yönelik büyük çaplı bir saldırı hakkında bilgi topladığı konusunda da uyarılarda bulundu. Avrupa Parlamentosu başkanı Nicole Fontaine, onu "Afganistan'daki özgürlük direği" olarak nitelendirdi.

48 yaşındaki Mesud, 9 Eylül 2001'de, Afganistan'ın Tahar Eyaletindeki Khwaja Bahauddin ilçesinde gazeteci kılığındaki iki Arap tarafından düzenlenen intihar saldırısının hedefi oldu. 26 yıl boyunca sayısız suikast girişiminden kurtulan Mesud, kendisini hastaneye götüren bir helikopterde hayatını kaybetti. Mesud'a ilk suikast girişimi Hikmetyar ve iki Pakistanlı ISI ajanı tarafından 1975'te, Mesud henüz 22 yaşındayken gerçekleştirilmişti. 2001 yılının başlarında El Kaide suikastçileri, Mesud'un topraklarına girmeye çalışırken yakalanmıştı. Cenazeye, oldukça kırsal bir bölgede olmasına rağmen, yas tutan yüz binlerce insan katıldı.

Mesud'un öldürülmesinin, yaklaşık 3000 kişinin ölümüne neden olan ve Mesud'un birkaç ay önce Avrupa Parlamentosu'nda yaptığı konuşmada uyarıda bulunduğu terörist saldırı olduğu anlaşılan 11 Eylül saldırılarıyla bir bağlantısı olduğuna inanılmaktadır. Terörle mücadele uzmanı olan John P. O'Neill, 2001 yılının sonlarına kadar FBI başkan yardımcısıydı. FBI'dan emekli oldu ve kendisine Dünya Ticaret Merkezi'nde (WTC) güvenlik direktörü pozisyonu teklif edildi. 11 Eylül'den iki hafta önce WTC'deki işi kabul etti. 10 Eylül 2001'de O'Neill iki arkadaşına "Afganistan'da bazı şeyler oldu. [Mesud'un öldürülmesine atıfta bulunarak] (…) Bir değişiklik seziyorum ve sanırım bir şeyler olacak (…) yakında." demişti. O'Neill, 11 Eylül 2001'de Güney Kulesi çöktüğünde hayatını kaybetti.

11 Eylül'den sonra, Mesud'un Birleşik Cephe birlikleri ve sürgünden dönen Abdürreşid Dostum'un Birleşik Cephe birlikleri, Kalıcı Özgürlük Operasyonu'nda Amerikan hava desteğiyle Taliban'ı Kabil'deki iktidardan uzaklaştırdı. Ekim 2001'den Aralık 2001'e kadar Birleşik Cephe ülkenin büyük bir bölümünün kontrolünü ele geçirdi ve Hamid Karzai yönetiminde Taliban sonrası geçici hükûmetin kurulmasında önemli bir rol oynadı.

Devrilmesi ve sonraki savaşlar

Öncesi

20 Eylül 2001'de ABD başkanı George W. Bush, Kongre'nin ortak oturumunda yaptığı konuşmada, 11 Eylül saldırılarından çekimser olarak El Kaide'yi sorumlu tuttu ve "El Kaide liderliğinin Afganistan'da büyük etkisi olduğunu ve Afganistan'daki Taliban rejimini desteklediğini" belirtti. Taliban rejimini kınayan Bush, rejimden çeşitli taleplerde bulunduğunu ve "müzakere ve tartışmaya açık olmadığını" söyledi:

 El Kaide'nin tüm liderlerini ABD'ye teslim etmek.
 Haksız yere hapsedilen tüm yabancı uyrukluları serbest bırakmak.
 Yabancı gazetecileri, diplomatları ve yardım görevlilerini korumak.
 Bütün terörist eğitim kamplarını kapatmak.
 Bütün teröristleri ve destekçilerini uygun makamlara teslim etmek.
 Terörist eğitim kamplarını teftiş için ABD'ye tam yetki vermek.

ABD, uluslararası topluluğa Taliban'ı devirme amaçlı askeri bir girişimi desteklemeleri için başvuruda bulundu. BM, 11 Eylül saldırılarının ardından terörle ilgili iki karar yayınladı. Kararlar, tüm devletlere "işbirliğini artırması ve terörle ilgili uluslararası sözleşmeleri tam olarak uygulanması" çağrısında bulundu ve tüm ülkeler için fikir birliği önerisi sundu. Avam Kamarası Kütüphanesi tarafından yapılan bir araştırma brifingine göre Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (UNSC), ABD önderliğindeki askeri harekata yetki vermemiş olsa da harekat, genel olarak bir meşru müdafaa biçimi olarak algılandı ve konsey, işgalin ardından "ülkeyi istikrara kavuşturacak bir askeri operasyona yetki vermek için hızla harekete geçti."

Taliban'ın Pakistan büyükelçisi Abdul Salem Zaeef, ültimatoma, saldırılara Bin Ladin'in karıştığına dair "ikna edici kanıtlar" talep ederek yanıt verdi ve "bizim pozisyonumuz, Amerika'nın kanıt ve kanıtı varsa, bunu ortaya koymaları gerektiğidir" dedi. Buna ek olarak Taliban, Bin Ladin'in herhangi bir davasının bir Afgan mahkemesinde görülmesi konusunda ısrar etti. Zaeef ayrıca "Ticaret Merkezi'nde çalışan 4.000 Yahudi'nin intihar misyonları hakkında önceden bilgisi olduğunu ve o gün orada bulunmadığını" iddia etti. Bu yanıt, işbirliği yapmak için samimi bir girişimden ziyade, bir geciktirme taktiği olarak görülerek reddedildi. 22 Eylül'de Birleşik Arap Emirlikleri ve daha sonra Suudi Arabistan, Taliban'ı Afganistan'ın yasal hükûmeti olarak tanımayı sonlandırdı ve komşu Pakistan'ı Taliban ile diplomatik bağları olan tek ülke olarak bıraktı. 4 Ekim'de Taliban, İslami Şeriat yasalarına göre işleyen uluslararası bir mahkemede yargılanmak üzere Bin Ladin'i Pakistan'a teslim etmeyi kabul etse de Pakistan, bin Ladin'in güvenliğini garanti altına almanın mümkün olmadığını düşünerek teklifi reddetti. 7 Ekim'de Taliban'ın Pakistan büyükelçisi, ABD'nin resmi bir talepte bulunması ve Taliban'a kanıt sunması halinde Bin Ladin'i tutuklamayı ve İslam hukuku uyarınca yargılamayı teklif etti. İsminin açıklanmaması koşuluyla konuşan bir Bush yönetimi yetkilisi, Taliban'ın teklifini reddetti ve ABD'nin onların taleplerini tartışmayacağını belirtti.

Koalisyon işgali

7 Ekim 2001'de, 11 Eylül saldırılarından yaklaşık bir ay sonra, Birleşik Krallık, Kanada ve NATO ittifakından diğer birkaç ülkenin yardımıyla ABD, Taliban ve El Kaide bağlantılı kampları bombalayarak askeri harekat başlattı. Askeri operasyonların amacı, Taliban'ı iktidardan uzaklaştırmak ve Afganistan'ın teröristler tarafından bir operasyon üssü olarak kullanılmasını önlemek olarak belirtildi.

CIA'in elit Özel Aktiviteler birimleri (SAD), Afganistan'a giren ilk ABD kuvvetleri oldu (birçok farklı ülkenin istihbarat teşkilatları SAD'dan önce sahadaydı). ABD Özel Harekat kuvvetlerinin daha ileri tarihli gelişine hazırlanmak için Afgan Birleşik Cephesi (Kuzey İttifakı) ile birleştiler. Birleşik Cephe (Kuzey İttifakı), SAD ve Özel Kuvvetler, Taliban'ı minimum koalisyon zayiatıyla ve uluslararası konvansiyonel kara kuvvetleri kullanmadan devirmek için bir araya geldi.

14 Ekim'de Taliban, bombalamanın durdurulması karşılığında Usame bin Ladin'i tarafsız bir ülkeye teslim etmeyi tartışmayı teklif etse de bin Ladin'in saldırılara karıştığına dair kanıt talebini sürdürdü. ABD bu teklifi reddetti ve askeri operasyonlarına devam etti. Mezar-ı Şerif, 9 Kasım'da Ustad Atta Muhammed Nur ve Abdürreşid Dostum'un Birleşik Cephe birlikleri tarafından düşürüldü ve başka bir dizi eyaletin de minimum dirençle düşmesine neden oldu.

Kasım 2001'de, Kunduz'un Muhammed Davud Davud komutasındaki Birleşik Cephe birlikleri tarafından ele geçirilmesinden önce Taliban üyesi binlerce üst düzey komutan, düzenli savaşçı, Pakistan Servislerarası İstihbarat ajanı, askeri personeli, gönüllüler ve sempatizanlar, Pakistan Ordusu'na ait kargo uçakları tarafından Kunduz'dan tahliye edildi ve Pakistan'ın kuzey bölgelerindeki Çitral ve Gilgit'teki hava üslerine götürüldü. Bu olay, Kunduz çevresindeki ABD askeri güçleri tarafından "Airlift of Evil" olarak adlandırıldı ve daha sonra basında çıkan haberlerde de bu terim kullanıldı.

12 Kasım gecesi, Taliban Kabil'in güneyine çekildi. 15 Kasım'da sekiz Batılı yardım görevlisini üç ay süren tutsaklıkları sonrası serbest bıraktılar. 13 Kasım'a kadar, Taliban hem Kabil'den hem de Celalabad'dan çekildi. Son olarak Aralık ayı başlarında, teslim olmadan dağılarak son kaleleri olan Kandahar'dan da çekildiler.

2001 sonrası yeniden güçlenme

11 Eylül 2001'de ABD'ye yapılan saldırılardan sonra Pakistan, Taliban'ı desteklemeye devam etmekle suçlansa da, Pakistan bu iddiayı reddetmektedir.

Kabil'in Kasım 2001'de Taliban karşıtı güçlerin eline geçmesiyle birlikte, ISI güçleri geri çekilen Taliban milisleriyle birlikte çalıştı ve onlara yardım etti. Kasım 2001'de Taliban, El Kaide savaşçıları ve ISI görevlileri, Pakistan Ordusu'na ait kargo uçaklarıyla Kunduz'dan Pakistan'ın kuzey bölgelerindeki Pakistan Hava Kuvvetleri üslerine tahliye edildi. Eski Pakistan cumhurbaşkanı Pervez Müşerref, anılarında eski ABD dışişleri bakan yardımcısı Richard Armitage'in Pakistan'ın Taliban'ı desteklemeye devam etmesi halinde "bombalanarak taş devrine geri döndürüleceğini" yazsa da Armitage "taş devri" ifadesini kullandığını reddetti.

Mayıs ve Haziran 2003'te üst düzey Taliban yetkilileri, Taliban'ın ABD güçlerini Afganistan'dan kovmak için yeniden toplandığını ve gerilla savaşına hazır olduğunu ilan etti. 2004'ün sonlarında, o dönem gizlenen Taliban lideri Muhammed Ömer, "ülkemizin egemenliğini yeniden kazanmak" için "Amerika ve kuklalarına" (geçici Afgan hükûmet güçlerine) karşı bir ayaklanma ilan etti.

29 Mayıs 2006'da Kabil'de ABD askeri konvoyuna ait bir araç kontrolünü kaybederek on iki sivil araca çarpmasıyla bir kişi öldü ve altı kişi yaralandı. Çevredeki kalabalığın öfkelenmesiyle bütün gün süren ve 20 ölü, 160 yaralıyla sonuçlanan bir kargaşa çıktı. Bir ABD askeri sözcüsü, yaklaşık 400 kişilik bir kalabalıktan taş atıldığını gören ve silah sesleri duyan ABD birliklerinin silahlarını olay yerinden ayrılırken "kendilerini savunmak" için kullandığını söyledi. Financial Times'ın Kabil'deki bir muhabiri, bu olayın 2004'ten beri büyüyen "bir kızgınlık dalgası" ve "yabancılara karşı artan düşmanlık" patlaması olduğunu ve bu olayın dışında 30 sivilin öldüğü bir ABD hava saldırısı tarafından da tetiklenmiş olabileceğini öne sürdü.

Pakistan'daki aşiretlerin ve diğer grupların Taliban'a devam eden desteği, uyuşturucu ticareti ve sahadaki az sayıdaki NATO kuvveti uzun direniş ve izolasyon tarihi ile birleştiğinde Taliban güçlerinin ve liderlerinin hayatta kalmasını sağladı. 2001 yılında kullanılmayan intihar saldırıları ve diğer terör eylemleri yaygınlaştı. Gözlemciler, haşhaş üretiminde yer alan Afganların geçim kaynaklarına zarar verilmesinin ve hava saldırılarının neden olduğu sivil ölümlerinin Taliban'ın yeniden güçlenmesini desteklediğini öne sürdüler.

Diğer yorumcular, İslamabad'ın savaştan diplomasiye geçişini artan hoşnutsuzluğu yatıştırma çabası olarak gördüler. Taliban'ın liderlik yapısı nedeniyle, Mayıs 2007'de Molla Dadullah suikastının Pakistan ile yeni başlayan ilişkilere zarar vermekten başka önemli bir etkisi olmadı.

8 Şubat 2009'da ABD'nin Afganistan operasyonları komutanı General Stanley McChrystal ve diğer yetkililer, Taliban liderliğinin Pakistan'ın Ketta kentinde olduğunu söyledi. 2009 yılına gelindiğinde, El Fetih Operasyonu olarak bilinen güçlü bir direniş ortaya çıktı. İşgal sonrası Taliban savaşçılarının çoğu, yerel medreselerden gelen yeni askerlerdi.

Aralık 2009'da Asia Times Online, Taliban'ın Afganistan'ın başka ülkelere yönelik saldırılar için kullanılmasına izin vermeyeceğine dair ABD'ye "yasal garantiler" vermeyi teklif ettiğini ancak ABD'nin yanıt vermediğini bildirdi.

Temmuz 2016'da Time dergisi Afganistan'ın %20'sinin Taliban kontrolü altında olduğunu ve en güneydeki Helmand Eyaleti'nin Taliban'ın kalesi olduğunu tahmin ederken , Aralık 2016'da ABD ve uluslararası Kararlı Destek koalisyonu komutanı General Nicholson benzer şekilde ülkenin %10'unun Afganistan'da olduğunu, %26'sı üzerinde ise hükûmet ve çeşitli grupların mücadele içinde olduğunu belirtti.

7 Ağustos 2015'te Taliban Kabil'de yaklaşık 50 kişiyi öldürdü. Ağustos 2017'de, ABD Başkanı Trump'ın düşmanca konuşmasına tepki gösteren bir Taliban sözcüsü, Afganistan'ı "Amerikan işgalcilerinden" kurtarmak için savaşmaya devam edeceklerini söyledi.

Ocak 2018'de, bir Taliban intihar bombacısı Kabil'de bir ambulansa yerleştirilen bombayı kullanarak 100'den fazla kişiyi öldürdü.

2020 yılına gelindiğinde, Institute for Economics & Peace adlı küresel düşünce kuruluşu, Irak ve Şam İslam Devleti'nin aldığı toprakların neredeyse tamamını kaybetmesi ve daha az terörist eylemde bulunması sebebiyle, Taliban'ın IŞİD'i dünyadaki en tehlikeli terör örgütü olarak geride bıraktığını yazdı.

29 Mayıs 2020'de Molla Ömer'in oğlu Molla Muhammed Yakub'un çok sayıda Ketta şura üyesine COVID-19 bulaşmasının ardından Taliban lideri olarak hareket ettiği bildirildi. Daha önce 7 Mayıs 2020'de Yakub'un Taliban askeri komisyonunun başına geçerek askeri şef haline geldiği doğrulanmıştı. Yüz yüze görüşmeler yapmaya devam eden Ketta şurasında enfekte olanlar arasında Taliban lideri Hibatullah Ahundzade ve Hakkani ağı lideri Sirajuddin Hakkani vardı.

2021 saldırısı ve tekrar güç kazanma

ABD'nin çekilmeye başladığı 1 Mayıs 2021'den itibaren saldırılarını artıran Taliban, önce kırsaldaki karakolları ele geçirdi. Arkasından sınır kapılarının tamamını kontrol altına aldı. Büyük vilayetlere yönelen Taliban, önce Kündüz vilayet merkezini aldı. Sonra ülkenin 4. 3. ve 2. büyük şehirleri olan Mezar-ı Şerif, Kandahar ve Herat'ı alarak ülkenin büyük çoğunluğunu ele geçirdi. Taliban, bu ilerleyişte Afgan ordusunun ABD çekildikten sonraki çöküşünden, isteksizliğinden ve motivasyonsuzluğundan fazlasıyla yararlandı. Bu sayede büyük şehirleri fazla direnişle karşılaşmadan almayı başardı.

İlerleyişini sürdüren Taliban, 15 Ağustos 2021 tarihinde başkent Kâbil'e girdi. Afganistan Cumhurbaşkanı Eşref Gani ülkeyi terk ederek Birleşik Arap Emirlikleri'ne sığındı. Taliban şehre girdikten sonra başkanlık sarayına girdi ve burada örgüt yetkilileri Afganistan İslam Emirliği'ni kuracaklarını ilan etti. Böylece 20 yıl sonra Taliban yeniden Afganistan'da iktidar oldu.

İran, ticaret anlaşması yaparak Taliban yönetimini tanıyan ilk ülke oldu.

Hedefleri ve ideolojisi

Peştunvali ve İslamın radikal Diyubendi yorumunun bir kombinasyonu olarak tanımlanan Taliban ideolojisi, İhvan kaynaklı diğer radikal İslamcı ideolojilerden farklılık göstermektedir. Taliban; iktidara geldikten sonra Batılı birliklerin ülkeden ayrılmasını, Afganistan'a barış ve güvenliği geri getirmeyi ve kendi şeriat hukukunu uygulamayı hedeflediğini söyler

Taliban'ın, en azından yönetimlerinin ilk yıllarında, milliyetçilik karşıtı görüşleri benimsediği ve geleneksel aşiret liderlerini rollerinden uzaklaştırarak bu tür feodal yapılara karşı çıktığı söylenmiştir.

Uygulanan İslami kurallar

Taliban rejimi, şeriatı Hanefi fıkıh mezhebine ve Molla Ömer'in dini fermanlarına göre yorumladı. Domuz eti ve alkol gibi yiyecek ve içecekler; müzik, televizyon, film ve internet gibi birçok tüketici teknolojisi; resim veya fotoğraf gibi çoğu sanat biçimi; futbol ve satranç da dahil olmak üzere spora katılım yasaklandı. Uçurtma uçurmak, güvercin veya diğer evcil hayvanları beslemek gibi eğlence etkinlikleri de yasaklandı. Sinema salonları kapatıldı ve camiye çevrildi. Batı yeni yılının ve Nevruz'un kutlanması yasaklandı. Fotoğraf çekmek ve fotoğraf veya portre sergilemek, Taliban tarafından bir putperestlik biçimi olarak görüldüğü için yasaklandı. Kadınların çalışması, kızların okullara veya üniversitelere gitmeleri yasaklandı; ev dışında erkek akrabaları tarafından refakat edilmeleri ve burka giymeleri istendi; bu kısıtlamaları ihlal edenler cezalandırıldı. Erkeklerin sakallarını tıraş etmeleri yasaklandı ve evlerinin dışında sarık takmaları istendi. Namaz zorunlu kılındı ve ezan okunduktan sonra namaza katılmayanlar tutuklandı. Kumar yasaklandı ve hırsızlar, elleri veya ayakları kesilerek cezalandırıldı. 2000 yılında, Taliban lideri Molla Ömer Afganistan'da afyon ekimini ve uyuşturucu kaçakçılığını resmen yasakladı. Taliban yönetimi altında, hem uyuşturucu kullanıcıları hem de satıcıları ciddi cezalar aldı. Taliban, 2001 yılına kadar afyon üretiminin çoğunluğunu (%99) neredeyse tamamen ortadan kaldırmayı başardı.

Afganistan'daki Şiiler çoğunlukla Afganistan nüfusunun yaklaşık %10'unu oluşturan ve Taliban yönetimi sırasında baskıya uğrayan Hazara etnik grubundan oluşsa da Muhammed Ekberi gibi Taliban yönetimini destekleyen Şii İslamcılar da mevcuttur. Son yıllarda Taliban, geçmişteki mezhepçi görünüşlerinden uzaklaşmak ve İran'ın ile ilişkilerini geliştirmek için Şii bir din adamını bölge valisi olarak atamak ve Hazaraları IŞİD-Horasan İli'ne karşı savaşmak için saflarına katmak suretiyle Şiileri kazanmaya çalışmıştır.

Şii Müslümanlarla birlikte, Afganistan'daki küçük Hristiyan topluluğu da Taliban tarafından baskıya uğratıldı. Mayıs 2001'de Taliban, Afganistan'ın Hindu nüfusuna ayırt edici rozetler takılacağını duyurdu. Afganistan Sihleri; Şiiler, Hindular ve Hristiyanlara kıyasla genellikle Taliban tarafından daha fazla höşgörüyle karşılandılar.

Taliban doktrini diğer Müslümanlarla inanç üzerine tartışmaya karşıydı. Gazeteci Ahmed Raşid, "Taliban, Müslüman gazetecilerin bile [onların] emirlerini sorgulamasına veya Kuran yorumlarını tartışmasına izin vermedi." diye yazmıştı.

Baça bazi hakkındaki görüşleri

Afganistan İslam Emirliği yönetimi altında, yaşlı erkekler ve "dans eden erkek çocuklar" arasında gerçekleşen bir tür çocuk cinsel istismarı olan baça bazi için ölüm cezası uygulanmıştır. Baça bazi, Afganistan İslam Cumhuriyeti'nin yönetimi sırasında yasa dışı olsa da yasalar güçlü suçlulara karşı nadiren uygulandı ve polisin ilgili suçlarda suç ortağı olduğu bildirildi.

Ayrıca bakınız
 Taliban'ın kadınlara davranışı
 Afganistan'da kadın hakları

Kaynakça

Dış bağlantılar

 Alternative discourse: A review of the former Taliban Ambassador to Pakistan's autobiography
 Taliban in Oxford Islamic Studies Online
 The Taliban's Secret Photos
 Future Opioids: Afghanistan, Opium and the Taliban
 The National Security Archive – The September 11th Sourcebooks
 "Is One of the Lost Tribes the Taliban?"
 The Taliban Diaries
 Taliban Conflict

https://www.rferl.org/a/taliban-officials-deny-report-that-top-leader-died-from-coronavirus/30648768.html
İdeoloji
 Afghanistan's Taliban: Not a valid interpretation of Islam

İsyan
 Battling Taliban: Where Does It Stop?
 Return Of The Taliban
 Struggle for Kabul: The Taliban Advance from the ICOS, December 8, 2008
 Held by The Taliban: A Reporting Trip Becomes a Kidnapping from The New York Times, 2008-2009
 Military Raids, Backing of Corrupt Government Undermining Stated US Goals in Afghanistan – video report by Democracy Now!

Taliban


Jean-Pierre Pillu, dit Jean-Pierre Périer, est un assistant réalisateur français de cinéma, né le  à Neuilly-sur-Seine et mort le  à Paris. Il est le fils de l'actrice Jacqueline Porel et de l'acteur François Gabriel Marie Pillu, dit François Périer.

Biographie
Jean-Pierre Périer naît dans une famille d'artistes. Il est le frère du photographe Jean-Marie Périer, de la journaliste Anne-Marie Périer et le demi-frère de l'acteur Marc Porel, né de la seconde union de sa mère avec l'acteur Gérard Landry. Il est l'arrière-petit-fils de la comédienne Réjane et de l'acteur Paul Porel ainsi que l'oncle de Bérangère de Lagatinerie.

Carrière cinématographique
Se destinant à devenir réalisateur de cinéma, Jean-Pierre Périer est, durant sa brève carrière cinématographique, assistant réalisateur sur les films L'Âge ingrat de Gilles Grangier en 1964, Compartiment tueurs de Costa-Gavras en 1965 et La Nuit des généraux d'Anatole Litvak en 1967.

Mort
Le , âgé de , déprimé, sous l'emprise du LSD et après plusieurs tentatives de suicide, il se défenestre à Paris.

Filmographie

Cinéma
 1964 : L'Enfer d'Henri-Georges Clouzot, assistant réalisateur (film inachevé)
 1964 : L'Âge ingrat de Gilles Grangier, deuxième assistant réalisateur
 1965 : Compartiment tueurs de Costa-Gavras, assistant réalisateur
 1967 : La Nuit des généraux d'Anatole Litvak, assistant réalisateur (sortie posthume)

Notes et références

Liens externes

Assistant réalisateur
Réalisateur français
Naissance en février 1943
Naissance à Neuilly-sur-Seine
Décès en mai 1966
Décès dans le 10e arrondissement de Paris
Décès à 23 ans
Suicide par précipitation en France

Jean-Pierre Périer


Sveipblálilja (fræðiheiti: Mertensia paniculata) er fjölær jurt sem er ættuð frá norðvestur- og mið- Norður-Ameríku. Stönglarnir eru sléttir og blöðin lensu- til egglaga með oddi og stundum lítið eitt hærð. Blómin eru lítil, blá og bjöllulaga.

Tilvísanir

Munablómaætt

Sveipblálilja