Neurooncologia é um foco de medicina que combina neurologia e oncologia.

A neurooncologia lida principalmente com o diagnóstico, terapia e pesquisa de doenças tumorais do sistema nervoso, que inclui os seguintes tipos de tum
 tumores primários do sistema nervoso central (tumores cerebrais e  tumores da medula espinhal)
 tumores secundários do sistema     nervoso central (metástases cerebrais e metástases da medula espinhal)
 linfomas malignos do sistema nervoso central
 Tumores do sistema nervoso periférico

Essa lista já mostra que essa é uma área ampla e difícil de definir. Enquanto o tratamento dos linfomas do sistema nervoso central também segue as diretrizes do tratamento hematológico e as metástases cerebrais não são tratadas separadamente da terapia básica do tumor primário, os tumores dos nervos periféricos são benignos, como os neurinomas, e como outros tumores de tecidos moles são frequentemente localizados na ortopedia área.

Informação geral

Tumores primários do sistema nervoso central
Os tumores cerebrais primários podem ocorrer em qualquer idade, desde a infância até o final da vida. Fatores como idade, localização do tumor e apresentação clínica são úteis no diagnóstico diferencial. A maioria dos tipos de tumores cerebrais primários é mais comum em homens, com exceção dos meningiomas, que são mais comuns em mulheres.

Tumores metastáticos do sistema nervoso central
A invasão ou compressão direta de tecidos contínuos está relacionada à proximidade do sistema nervoso com outras estruturas.

Metástase intracraniana
Existem três tipos de metástases intracranianas: metástases cerebrais, metástases durais e metástases meníngeo-leptomeníngeas. A metástase cerebral pode ser única ou múltipla e afetar qualquer parte do cérebro. A metástase para estruturas durais geralmente ocorre por disseminação hematogênica ou invasão direta de um osso adjacente. As metástases durais podem invadir o cérebro subjacente e causar edema focal e sintomas neurológicos associados. Devido à sua localização cortical, esses processos tendem a causar convulsões no início do curso. A metástase leptomeníngea é um fenômeno clínico raro, mas bem reconhecido em pacientes com câncer. As metástases leptomeníngeas são mais comumente causadas por tumores primários de mama, pulmão ou melanoma.

Metástases cranianas
As metástases para o crânio são divididas em duas categorias: Calvário e base do crânio.

Tumores primários do sistema nervoso central
Uma primeira subdivisão dos tumores do sistema nervoso central (SNC) ocorre entre tumores primários (originados diretamente do SNC) e metastáticos (originados de outro órgão). Estes últimos têm uma incidência aproximadamente dez vezes maior do que os primeiros. Os tumores cerebrais são neoplasias que se desenvolvem no cérebro. Tumores como o meningioma, que devido à sua massa comprimir, mas não penetra no cérebro, e os tumores hipofisários e epifisários, que estão localizados no tronco encefálico, são muitas vezes incorretamente referidos como tumores cerebrais. O termo tumores intracranianos os resume com mais precisão.

Os tumores primários do SNC compreendem uma variedade de entidades patológicas, cada uma com sua própria história natural. Devido ao fato de que os tumores gliais sozinhos representam quase 40 Por cento desses tumores, primeiro pode ser feita uma distinção entre tumores gliais (gliomas) e tumores não gliais. Os gliomas mais comuns são os astrocitomas (originados de células astrócitos gliais), oligodendrogliomas (originados de células oligodendrogliais) e ependimomas (originados de células ependimárias).

Epidemiologia
Tumores primários malignos do sistema nervoso central são relativamente raros e representam cerca de 2 por cento de todas as neoplasias malignas. As doenças tumorais do sistema nervoso central estão distribuídas em 95 por cento no cérebro e para 5 Porcentagem em meninges, nervos cranianos e medula espinhal. Eles podem ocorrer em qualquer idade, e o risco de desenvolver a doença aumenta com a idade. Em adultos, gliomas podem ser encontrados histologicamente originários do tecido de sustentação das células nervosas, das quais cerca de 75 porcentagem de glioblastomas Astrocitomas IV. graus com prognóstico desfavorável. Os tumores embrionários predominam em lactentes e crianças pequenas. Em média, as taxas de sobrevivência são 21 por cento para homens e 24 por cento para as mulheres. As estatísticas também raramente incluem tumores do SNC histologicamente benignos, que ocorrem em cerca de 6.000 novos casos por mentira do ano. Cerca de 65 Por cento vem das meninges. As mulheres são afetadas com muito mais frequência. Se não forem tratados com cirurgia ou radioterapia, mesmo os tumores benignos podem ser fatais devido ao crescimento progressivo no espaço craniano fechado. O tumor maligno intracraniano mais comum do SNC é o glioblastoma, o benigno mais comum é o meningioma.

Etiologia
A predisposição genética para neoplasias do sistema nervoso central é relativamente incomum, embora alguns gliomas possam ocorrer como complicações de vários distúrbios familiares.
A mutação de alguns genes supressores de tumor caracteriza várias síndromes hereditárias que mostram uma maior suscetibilidade ao desenvolvimento de tumores cerebrais. As seguintes mutações e suas síndromes estão associadas a um maior risco de desenvolver tumores cerebrais: mutação do gene NF1 com neurofibromatose tipo 1, mutação APC com síndrome de Turcot, mutação PTCH com síndrome de Gorlin e TP53 ou CHEK2 -Mutação com síndrome de Li-Fraumeni.

Fatores ambientais associados a tumores cerebrais primários são difíceis de identificar. Em alguns estudos, a exposição ao cloreto de vinila foi associada a um aumento da incidência de glioma de alto grau. A única causa rara, mas bem identificada, de um tumor cerebral primário é a radiação ionizante. Em particular, a radioterapia de crianças com tinea capitis e de pacientes com leucemia linfática aguda, craniofaringioma ou linfoma não Hodgkin está associada a um risco aumentado de glioma. Existe um risco aumentado de linfoma cerebral primário em pacientes com AIDS.

Consultório

Sinais e sintomas
Os sintomas da neoplasia do cerebral são caracterizados por deslocamento ou Destruição do tecido circundante e infiltração das mesmas causas.

O sintoma mais comum, relatado por 35% dos pacientes, é a dor de cabeça. A ocorrência de dores de cabeça severas em pacientes que raramente sofrem delas é frequentemente característica, especialmente se as crises de dor de cabeça ou enxaquecas forem mais graves pela manhã e forem acompanhadas de náuseas, vômitos e déficits neurológicos. Em pacientes que sofrem de dores de cabeça com mais frequência, uma mudança na forma, um aumento na frequência ou intensidade dos ataques pode ser um sintoma do desenvolvimento de um tumor cerebral . Convulsões ocorrem em cerca de um terço dos pacientes com glioma, particularmente com tumores de baixo grau ou do SNC. Os déficits neurológicos focais estão relacionados à localização do tumor. Alterações do estado mental também ocorrem em 15 a 20 por cento dos pacientes com glioma.

Diagnóstico por imagem

A tomografia computadorizada (TC) e a ressonância magnética (RM) podem detectar efetivamente uma neoplasia no cérebro. A RM é mais sensível que a TC para identificar lesões, mas contraindicações para pacientes com marcapasso cardíaco, próteses incompatíveis, clipes metálicos e outros. A TC continua sendo o método de escolha para detectar calcificações dentro de lesões ou erosões ósseas da calota craniana ou da base. A utilização de agentes de contraste, que são iodados no caso da TC e paramagnéticos ( gadolínio ) no caso da RM, permite a aquisição de informações sobre a vascularização e integridade da barreira hematoencefálica, uma melhor definição do tumor tumoral comparado ao edema circundante e à geração de hipóteses sobre o grau de malignidade . O exame radiológico também permite avaliar os efeitos mecânicos e consequentes alterações nas estruturas cerebrais decorrentes do tumor, como hidrocefalia e hérnias, cujos efeitos podem ser fatais. Finalmente, na preparação para a cirurgia, esse diagnóstico pode ser usado para determinar a localização da lesão ou a infiltração do tumor em áreas vitais do cérebro. Para isso, a RM é mais eficiente que a TC, pois pode fornecer imagens tridimensionais.

As ferramentas de diagnóstico por imagem radiológica destacam a mudança no tecido neoplásico em comparação com o parênquima cerebral normal (através de alterações na densidade do tecido fotografado eletronicamente na TC e na intensidade do sinal na RM). Como a maioria dos tecidos patológicos, os tumores também são reconhecidos por um acúmulo aumentado de água intracelular. Na tomografia computadorizada aparecem hipodensa, ou seja, de menor densidade que o parênquima cerebral, na tomografia de ressonância magnética nuclear com relaxamento spin-lattice T 1 hipointenso e em relaxamento spin-spin T 2 bem como a ponderação de prótons (PD) hiperintensa.

A área saudável do cérebro não deve mostrar nenhuma luminescência específica em uma imagem radiológica. Portanto, nem é preciso dizer que é dada atenção a faixas de sinal de contraste maiores.

No tecido tumoral, em geral, a maior proporção de realce pelo contraste se deve à barreira hemato-tumor particular que permite a passagem de iodo (TC) e gadolínio (RM) para o espaço intersticial extravascular intratumoral. Isso aumenta o sinal (densidade ou intensidade) do tumor. No entanto, deve-se ter cuidado para garantir que o realce do contraste não diferencie definitivamente a neoplasia do edema periferida. De fato, o achado anátomo-patológico no tecido tumoral de glioma infiltrante maligno, como no glioblastoma e no astrocitoma anaplásico, também mostra além do edema vasogênico causado pela destruição da barreira hematoencefálica pelo tumor. Esta última condição clínica é pouco detectável pelo diagnóstico por imagem.

A tomografia computadorizada do cérebro normalmente mostra uma massa de tecido que pode ser realçada por qualquer contraste. Na TC, os gliomas de baixo grau geralmente parecem isodensos ao parênquima normal e, portanto, podem não apresentar realce pelo contraste. Da mesma forma, lesões na fossa posterior do crânio são difíceis de identificar na TC. Consequentemente, os resultados dessa tomografia isoladamente nem sempre são suficientes para fins diagnósticos. Em casos duvidosos, o uso da ressonância magnética mais sensível é essencial.

Na ressonância magnética, um tumor intracraniano aparece como uma lesão maciça que pode se tornar mais luminescente após o uso do agente de contraste. No entanto, há sempre uma anomalia de sinal na ressonância magnética, que indica a presença de neoplasia ou edema vasogênico. Normalmente, o aumento da luminescência (realce pelo contraste) é indicativo de um tumor de grau mais alto de malignidade. Um anel contrastante é característico do glioblastoma, com a porção luminescente correspondendo à parte vital do tumor maligno e a área mais escura-hipointense à necrose tecidual.

Determinação de etapa
A maioria dos tumores intracranianos primários permanece localizada no crânio, portanto, procedimentos de estadiamento sistêmico não são necessários.

Em contraste, tumores neuroectodérmicos primários, meduloblastomas, tumores de células germinativas do SNC e linfomas primários do SNC geralmente se espalham através do espaço subaracnóideo para as leptomeninges. Uma ressonância magnética espinhal ou uma punção lombar também é necessária para todos os pacientes com esses diagnósticos.

Tipos de tumor

Gliomas

Os tumores primários do sistema nervoso central (SNC) envolvem uma variedade de tecidos patológicos, cada um com sua própria história natural. Devido ao fato de que os gliomas sozinhos representam quase 40% de todos os tumores do SNC, é comum na literatura distinguir entre tumores gliais e não gliais.

Astrocitomas

Vários sistemas de categorias foram propostos na literatura ao longo do tempo para classificar a malignidade dos astrocitomas. Desde 1993, o sistema de classificação de quatro níveis proposto pela Organização Mundial da Saúde (WHO) tem sido o mais utilizado e aplicado. Baseia-se em quatro características histológicas: aumento da densidade celular, mitose, proliferação endotelial e necrose. Posteriormente, astrocitomas de grau I, como astrocitomas pilocíticos, são tipicamente de histologia benigna. Astrocitomas II. Os graus (difusos) mostram o aumento da densidade celular como única característica histológica e são neoplasias com menor grau de infiltração. Astrocitomas III mostram uma mitose significativa. grau (anaplástico). E proliferação endotelial ou necrose são vistas em astrocitomas IV. graus, os chamados glioblastomas.

Astrocitomas de baixo grau

Astrocitomas pilocíticos (incluindo o astrocitoma pilomixóide ), astrocitomas subependimários de células gigantes e xantastrocitomas pleomórficos estão entre os tumores circunscritos. Estas são neoplasias um pouco mais raras de histologia benigna que muitas vezes só podem ser curadas por cirurgia. Se a excisão for incompleta, o tecido tumoral remanescente pode ser tratado com sucesso com radioterapia. Em raros casos em que o tratamento local não funciona, a quimioterapia sistêmica pode ser bem-sucedida, que deve ser ajustada individualmente. As crianças respondem a uma combinação de carboplatina e vincristina.

Astrocitomas difusos II aparecem na tomografia computadorizada. Graus do que lesões menos intensas. Na ressonância magnética preferida, os agentes de contraste podem não ser capazes de destacar essas neoplasias, sua luminescência pode ser mais fina e mais fraca. Um mais intenso pode indicar tecidos de anaplasia aumentada. Sempre que possível, sugere-se a realização de biópsia para obtenção de amostras da porção anaplásica do tumor.

Na maioria dos casos, os pacientes com astrocitomas difusos têm entre 20 e 40 anos. A ocorrência de crises epilépticas é típica para eles. Condições para um prognóstico favorável são idade jovem, tamanho do tumor abaixo de 50 milímetros e a ressecção cirúrgica mais extensa possível do tumor. As recorrências tardias são relativamente comuns, razão pela qual os pacientes precisam ser acompanhados por 15 anos após a remoção do tumor.

Apesar de seu curso relativamente lento, a maioria dos astrocitomas evoluem para lesões caracterizadas por extensa anaplasia, geralmente refratárias à cirurgia e radioterapia. No entanto, a terapia para pacientes com astrocitomas difusos de baixo grau não apresenta consenso unânime na literatura. O papel da ressecção completa é discutido em contextos profissionais. Os resultados de alguns estudos mostram que a remoção máxima do tumor dá os melhores resultados. De fato, tumores pequenos e unilaterais podem ser completamente removidos se nenhuma estrutura crítica do cérebro estiver envolvida. Uma abordagem pragmática geralmente aceitável para a generalidade dos casos é remover a neoplasia o máximo possível para evitar déficits neurológicos significativos.

Estudos mostraram que a radioterapia administrada imediatamente após o diagnóstico prolongou o tempo em que o paciente está livre da doença antes da recorrência do tumor em comparação com a situação em que o curso da radioterapia é adiado até o momento da progressão. No entanto, atualmente não há consenso de que a radioterapia logo após o diagnóstico melhore a "sobrevida geral" do paciente.

Em pacientes com sintomas mais leves ou sem sintomas, ou com convulsões que podem ser controladas com anticonvulsivantes, é possível retardar a radioterapia até que o crescimento do tumor atinja uma fase crítica. Muitas vezes há um desejo de reduzir o risco de danos neurológicos causados pela própria radioterapia.

Dois ensaios clínicos randomizados prospectivos não mostraram maior benefício da radioterapia de alta dose do que da radioterapia de baixa dose. Normalmente a dosagem total está entre 45 e 54 Gray com um fracionamento de 1,8 a 2 Gray.

O efeito da quimioterapia adjuvante em pacientes com astrocitomas de baixo grau ainda está sob investigação. Resultados preliminares de um ensaio clínico comparando radioterapia isolada com radioterapia seguida de quimioterapia contendo procarbazina, lomustina e vincristina (PCV) mostraram um período mais longo de "sobrevida livre de doença" com a combinação, mas não uma "sobrevida geral" prolongada. Devido à toxicidade associada ao protocolo de PCV, o uso de temozolomida é recomendado tanto como terapia inicial quanto pós-recuperação.

Astrocitoma anaplásico

Astrocitoma anaplásico é um tumor cerebral maligno caracterizado por crescimento difuso, aumento da densidade celular e figuras de divisão nuclear. Ele surge de uma população de células específicas do sistema nervoso central, os astrócitos. De acordo com a classificação da WHO de tumores do sistema nervoso central, o tumor corresponde a um tumor de grau III.
Normalmente, os pacientes com astrocitoma anaplásico apresentam crises epilépticas, déficits neurológicos focais, dores de cabeça e alterações de personalidade. A idade média dos pacientes é de 45 anos. A ressonância magnética geralmente mostra uma lesão maciça com sinal de contraste aumentado, que também pode ser mais fraco. O diagnóstico é feito pelo exame histológico da lesão por biópsia ou ressecção cirúrgica.

Um pior prognóstico pode estar associado à idade avançada, má condição física e danos neurológicos significativos. Em geral, o resultado terapêutico é melhor com ressecção cirúrgica completa (tratamento padrão) sem aumentar os déficits neurológicos. A radioterapia é padrão porque demonstrou aumentar o tempo de sobrevida. O papel da quimioterapia é controverso.

Glioblastoma

Os tumores de células gliais mais comuns e malignos são os glioblastomas. Consistem em uma massa heterogênea de células de astrocitoma pouco diferenciadas principalmente em adultos. Geralmente ocorrem nos hemisférios cerebrais, mais raramente no tronco cerebral ou na medula espinhal. Exceto em casos muito raros, como todos os tumores cerebrais, eles não se estendem além das estruturas do sistema nervoso central.

O glioblastoma pode surgir de uma forma difusa (II. grau) ou um astrocitoma anaplásico (III. grau) se desenvolvem. Neste último caso, é chamado de secundário. No entanto, quando ocorre sem antecedentes ou evidência de malignidade prévia, é referido como primário. Os glioblastomas são tratados com cirurgia, radioterapia e quimioterapia. Eles são difíceis de curar e há poucos casos que sobrevivem além de três anos.

Oligodendrogliomas

O oligodendroglioma é um tumor cerebral glial incomum que surge a partir de oligodendrócitos. Ocorre principalmente em adultos entre 40 e 45 anos, preferencialmente no córtex cerebral e na substância branca dos hemisférios cerebrais.

Os oligodendrogliomas são relativamente incomuns, representando menos de 5% de todos os tumores cerebrais primários e não mais que cerca de 10 a 15% de todos os gliomas. Esses tumores são divididos em lesões de baixo grau e anaplásicas. O oligodendroglioma anaplásico é caracterizado por aumento da densidade celular, mitose, proliferação endotelial e polimorfismo nuclear, além de necrose.

Oligodendrogliomas e oligoastrocitomas de baixo grau

A sobrevida média para pacientes com oligodendroglioma puro é de cerca de 10 anos, com oligoastrocitoma cerca de 8 anos. O alongamento em relação aos astrocitomas puros é devido a uma  ou translocação do par 1p/19q no tumor.

A idade média dos pacientes ao diagnóstico é de 35 anos. Os sintomas típicos são crises epilépticas, mas déficits neurológicos focais, alterações de personalidade ou outros sintomas de pressão intracraniana, como cefaléia e vômitos, também podem ser relatados. Esses tumores geralmente não são visíveis na tomografia computadorizada, portanto, a ressonância magnética é o método de escolha para diagnóstico por imagem. No

Esses tumores progridem mais lentamente do que os astrocitomas de baixo grau e não há consenso na literatura quanto ao tratamento ideal. O tratamento inicial envolve o controle dos sintomas com medicamentos anticonvulsivantes, radioterapia, quimioterapia ou uma combinação dos dois últimos. Cirurgia, radioterapia e quimioterapia desempenham um papel importante nas recaídas. As ressecções podem aliviar os sintomas. Em temozolomida mostrou 50 Porcentagem de pacientes que recidivam após radioterapia têm uma reação positiva.

Oligodendrogliomas e oligoastrocitomas anaplásicos

Os oligodendrogliomas anaplásicos apresentam sintomas típicos decorrentes do efeito de massa e crises epilépticas. Apesar de sua quimiossensibilidade, a sobrevida média é de apenas 3 . até 5 Anos. O tratamento envolve a excisão máxima, seguida de radioterapia. Em relação à quimioterapia, deve-se notar que dois ensaios clínicos recentes de fase III compararam os resultados da radioterapia com os da radioterapia combinada e quimioterapia procarbazina, lomustina, vincristina. Embora a sobrevida sem sintomas relevantes tenha sido maior com a terapia combinada, a sobrevida global foi a mesma para ambas as terapias. Pacientes com  1p/19q obtiveram os melhores resultados de tratamento, enquanto pacientes sem 1p/19q foram capazes de melhorar seus resultados com quimioterapia PCV.

Estudos clínicos prospectivos mostraram que cerca de 50 até 70 Porcentagem de pacientes com oligodendroglioma anaplásico recorrente após radioterapia respondem positivamente à quimioterapia com PCV ou temozolomida. Embora a eficácia superior da terapia com temozolomida e PCV não tenha sido estabelecida, a falta de mielossupressão cumulativa com temozolomida sugere seu uso no início do tratamento de recaída.

Ependimomas

Ependimoma é uma neoplasia que se desenvolve a partir de células ependimárias que revestem os ventrículos cerebrais, plexo coróide, filum terminale e canal central da medula espinhal. As células ependimárias também estão presentes no parênquima cerebral como resultado da migração embrionária das áreas periventriculares para o córtex cerebral.

Esses tumores bastante raros podem aparecer em qualquer idade, mas apresentam dois picos característicos, de 0 a 10 e de 40 a 50 anos. As lesões intracranianas, que geralmente ocorrem na fossa posterior, são mais comuns na primeira faixa etária, enquanto as lesões na coluna vertebral são mais comuns na segunda faixa etária.

Os ependimomas são divididos em lesões de baixo grau (I. e II. grau na escala da WHO) e lesões anaplásicas (III. graus) subdivididos. I. grau são, em particular, subependimomas e ependimomas mixopapilares, III. Ependimoma anaplásico. Pacientes com ependimomas de baixo grau na coluna que podem ser completamente removidos não são submetidos à radioterapia posteriormente. O papel da radioterapia pós-operatória em ependimomas intracranianos de baixo grau é controverso, mas o tratamento com radioterapia geralmente é indicado para tumores anaplásicos ou de baixo grau que não podem ser completamente ressecados.

Estudos clínicos mostraram que os ependimomas respondem à quimioterapia, principalmente os à base de platina. O benefício da quimioterapia à base de platina é de 67 Por cento, por outro lado 25 para nitrosoureias Por cento. O prognóstico para ependimomas II. As notas são sobrevida livre de doença em 6 anos de 68 por cento e com sobrevida global de 87 Por cento. Nos ependimomas anaplásicos, esses valores caem para 29 por cento ou para 37 Por cento.

Tumores não gliais

Meduloblastomas

meduloblastomas
O meduloblastoma é o tumor cerebral maligno mais comum em crianças. A maior incidência ocorre em crianças entre as idades de 2 e 7 anos. O maior risco de doença permanece na infância, pois o meduloblastoma é muito raro em pessoas com mais de 21 anos.

Este tumor é típico da fossa posterior, onde se localiza em ambos os hemisférios do cerebelo ou no vermis cerebelar. Por ser invasivo e de crescimento rápido, geralmente se espalha para outras partes do sistema nervoso central (SNC) através do LCR e pode se infiltrar no assoalho do quarto ventrículo próximo e nas meninges. Mais raramente, podem ocorrer metástases adicionais no SNC. Quando a malignidade ocorre, os sintomas incluem perda de equilíbrio, incoordenação, diplopia, disartria e devido ao envolvimento do quarto ventrículo, que muitas vezes resulta em hidrocefalia obstrutiva, cefaleia, náuseas e vômitos e marcha instável.

A ressonância magnética geralmente mostra uma lesão maciça com realce de contraste envolvendo o cerebelo. Como mencionado acima, o meduloblastoma tem alta propensão a infiltrar localmente as leptomeninges, bem como a se espalhar pelo espaço subaracnóideo, envolvendo os ventrículos, a convexidade cerebral e as superfícies leptomeníngeas da coluna. Consequentemente, é necessário trazer todo o eixo cranioespinhal em ressonância.

O objetivo da cirurgia é remover o máximo possível da massa apresentada pela lesão. De fato, os tumores residuais pós-operatórios resultam em pior prognóstico. Também um prenúncio de um prognóstico desfavorável é a presença de células tumorais no líquido cefalorraquidiano ou a detecção por ressonância de metástases leptomeníngeas. A cirurgia por si só geralmente não é curativa. Em alguns casos, no entanto, pode ocorrer irradiação terapêutica do eixo cranioespinhal, focada no local do tumor primário. A adição de quimioterapia após a radioterapia aumenta a taxa de cura. Medicamentos à base de platina (cisplatina ou carboplatina), etoposídeo e um agente alquilante (ciclofosfamida ou lomustina) são usados com vincristina. Com tratamento adequado, casos de longa sobrevida de mais de 3 anos em pacientes com meduloblastoma variam de 60 a 60 anos e 80 Por cento.

Meningiomas

Os meningiomas são os tumores cerebrais extrínsecos ou extra-axiais intracranianos mais comuns que surgem das células da aracnóide, a membrana que reveste o cérebro e a medula espinhal. A incidência desta neoplasia é de cerca de 2 casos por ano por 100.000 Residente. São mais comuns em mulheres na sexta e sétima décadas. Sua frequência é maior em pacientes com neurofibromatose tipo 2. A perda do cromossomo 22 é característico de meningiomas, embora o significado prognóstico desse achado ainda não esteja claro.

Os pacientes com meningioma podem apresentar sintomas típicos de uma lesão craniana maciça, incluindo convulsões e déficits neurológicos focais. Como o meningioma também pode ser assintomático, às vezes eles são detectados na tomografia computadorizada e na ressonância magnética por outros motivos. Este tumor de ressonância tem uma aparência característica, geralmente consistindo em realce uniforme de contraste ao longo da dura-máter com separação clara do parênquima cerebral. Outra característica, embora não presente em todos os casos, é a chamada "cauda dural", representada por uma protuberância que se estende além da lesão e indica o ponto de ancoragem na dura-máter.

Muitos meningiomas descobertos incidentalmente não requerem tratamento no momento do diagnóstico inicial. Se o paciente apresentar um efeito de massa significativo, com ou sem sintomas, o tratamento de escolha geralmente é a ressecção completa. Em um estúdio da Mayo Clinics comparando as taxas de controle do tumor após ressecção cirúrgica e radiocirurgia em pacientes com meningioma intracraniano pequeno a moderado e sem sintomas de efeito de massa, a radiocirurgia resultou em melhor controle (98 contra 88 por cento) e com menos complicações (10 contra 22 por cento) em comparação com a remoção cirúrgica.

Linfomas primários do SNC

O linfoma primário do sistema nervoso central é responsável por cerca de 2 por cento para 3 por cento de todos os tumores cerebrais em pacientes com um sistema imunológico normal. Ocorrem mais frequentemente em homens com mais de 55 anos até 60 anos acima. Quase metade de todos os linfomas ocorrem em pacientes com mais de 60 anos e cerca de um quarto em pacientes com mais de 70 anos. anos acima. A incidência parece aumentar com a idade, mas a razão ainda não é clara. Pacientes com sistema imunológico enfraquecido correm maior risco de desenvolver linfoma do SNC, portanto, aqueles que tiveram um transplante de órgão têm uma imunodeficiência congênita ou doença autoimune ou estão infectados com o vírus da imunodeficiência humana. Os linfomas cerebrais associados ao HIV estão associados ao vírus Epstein-Barr, particularmente em pacientes com contagens de linfócitos CD4 abaixo de 500 células por milímetros cúbicos no sangue. A maioria dos linfomas do SNC são linfomas difusos de grandes células B.

Os pacientes sofrem de uma variedade de sintomas característicos de uma lesão maciça focal ou multifocal. A RM geralmente mostra tumores com realce homogêneo de contraste dentro da substância branca periventricular profunda. Multifocalidade e realce não homogêneo são típicos para pacientes com sistema imunológico enfraquecido. A análise do linfoma do SNC é extremamente importante no diagnóstico diferencial das neoplasias cerebrais. Ressalta-se que a administração de corticosteróides pode levar ao desaparecimento completo do realce, dificultando o diagnóstico das lesões. Consequentemente, se o linfoma do SNC for considerado no diagnóstico diferencial, os corticosteróides devem ser evitados, a menos que o efeito de massa cause um problema sério e imediato no paciente.

A biópsia da lesão suspeita é crucial. Ao contrário do linfoma sistêmico de grandes células B, no qual tanto a quimioterapia quanto a radioterapia são eficazes e o tratamento de lesões localizadas é curativo, o linfoma do sistema nervoso central geralmente responde à terapia inicial, mas depois recorre. Assim como no linfoma sistêmico, o papel da cirurgia limita-se principalmente à obtenção de amostras de tecido apropriadas para o diagnóstico.

No passado, a radioterapia era administrada em todo o cérebro (panencefálico). A sobrevida mediana é de cerca de 12, mesmo com lesões localizadas Meses. A recorrência geralmente afeta o local da lesão anterior, bem como outras regiões. As respostas à quimioterapia são mais promissoras. Ensaios clínicos nos quais o metotrexato em altas doses foi usado como primeiro tratamento e a radioterapia foi adiada até o momento da recidiva ou progressão mostraram melhor sobrevida global do que a radioterapia isolada. Ainda mais eficaz foi a combinação de metotrexato, vincristina, procarbazina, metotrexato intratecal, citarabina e radioterapia panencefálica e citarabina, ou o uso de quimioterapia intra-arterial com metotrexato intra-arterial, ciclofosfamida injetada por via intravenosa e etoposídeo após modificação do sangue- barreira cerebral com manitol. A sobrevida mediana na terapia com metotrexato foi de 24 até 40 meses muito maior do que com radioterapia isolada (intervalo de 24 até 40 meses). Em alguns casos, a radioterapia é utilizada apenas para recidivas quando há uma regressão inicial com a quimioterapia. Casos de longa sobrevida também foram relatados sem radioterapia.

A radioterapia panencefálica está associada a um alto risco de desenvolver demência ou leucoencefalopatia. Esse risco pode ser reduzido desenvolvendo estratégias eficazes de controle do tumor que evitem a radioterapia panencefálica. A terapia inicial para pacientes com sistema imunológico comprometido é reduzir as causas da imunossupressão. O prognóstico para esses pacientes geralmente é pior do que para pacientes que têm um sistema imunológico normal. Devido a infecções tumorais concomitantes e uma condição física geralmente abaixo do ideal, a quimioterapia muitas vezes não pode ser realizada nesses pacientes imunossuprimidos. Tal como acontece com outros tumores cerebrais, a resposta aos tratamentos depende da idade e da condição física.

Tumores metastáticos do sistema nervoso central

Metástases cerebrais

As metástases cerebrais são as neoplasias intracranianas mais comuns em adultos, sendo dez vezes mais comuns que os tumores cerebrais primários. Eles pisam em 20 até 40 por cento dos adultos com câncer e estão associados principalmente ao câncer de pulmão e mama e melanoma . Essas lesões resultam da disseminação de células cancerígenas pela corrente sanguínea e ocorrem mais comumente na junção da substância cinzenta e branca, onde a seção transversal dos vasos sanguíneos se altera, aprisionando embolias de células tumorais . 80 por cento das lesões ocorrem nos hemisférios cerebrais, 15 por cento no cerebelo e 5 por cento no tronco cerebral. Cerca de 80 por cento dos pacientes têm história de câncer sistêmico e 70 por cento têm múltiplas metástases cerebrais.

Avanços significativos foram feitos recentemente no diagnóstico e tratamento dessas lesões, resultando em melhora da sobrevida e controle dos sintomas. O início dos sinais e sintomas é semelhante ao de outras lesões maciças no cérebro. O método diagnóstico de escolha é a ressonância magnética com meio de contraste.

A literatura mostra resultados equivalentes para cirurgia e radiocirurgia. Este último parece ser mais conveniente, eficaz e seguro para lesões pequenas ou em regiões inacessíveis à cirurgia. A radiocirurgia é uma alternativa sensata para pacientes que não podem ser operados por razões médicas. No entanto, a cirurgia é claramente o método ideal para obter tecidos para diagnóstico e remover as lesões que causam efeito de massa. Portanto, a radiocirurgia e a cirurgia devem ser melhor consideradas como dois métodos complementares, mas diferentes a serem aplicados, dependendo da situação diferente do paciente.  Por quase 50 por cento dos pacientes com uma ou duas metástases cerebrais não são candidatos à remoção cirúrgica devido à inacessibilidade das lesões, extensão da doença sistêmica ou outros fatores. Esses e outros pacientes com metástases múltiplas geralmente recebem radioterapia panencefálica como padrão de tratamento. Na verdade, chegar até quase 50 por cento deles com esta terapia uma melhora nos sintomas neurológicos e 50 até 70 por cento uma reação perceptível. A quimioterapia raramente é usada principalmente para metástases cerebrais.

Para a maioria dos pacientes com metástases cerebrais, a sobrevida média é de apenas quatro a seis meses após a radioterapia panencefálica. No entanto, pacientes com menos de 60 anos com lesões discretas e doença sistêmica controlada podem alcançar maior sobrevida porque podem tolerar uma abordagem de tratamento mais agressiva.

Metástases meníngeas

Por volta das 5 por cento dos pacientes com tumor podem ser diagnosticados com metástases das meninges moles (leptomeninges encephali). Na maioria das vezes eles ocorrem em melanoma, câncer de mama e de pulmão como resultado da disseminação de células tumorais pela corrente sanguínea. As células malignas são então espalhadas por todo o sistema nervoso central (SNC), geralmente através do líquido cefalorraquidiano, comumente conhecido como líquido cerebral.

Um ou mais dos seguintes sinais e sintomas podem ser causados por metástases meníngeas, entre outros:
 lesão nervosa local, como paralisia do nervo craniano, fraqueza motora e radiculopatias, parestesia e dor,
 invasão direta do cérebro ou do tecido espinhal,
 Distúrbio dos vasos sanguíneos no cérebro e na coluna vertebral com déficits neurológicos focais e/ou convulsões,
 Impedimentos ao fluxo normal do líquido cefalorraquidiano com cefaleia e aumento da pressão intracraniana,
 Distúrbios da função cerebral normal, como encefalopatia e/ou
 infiltração perivascular por células tumorais com sintomas de isquemia e apoplexia resultantes.

O diagnóstico pode ser feito por exame do líquido cefalorraquidiano ou ressonância magnética do cérebro e da medula espinhal. A presença de células malignas pode ser medida a 50 por cento dos pacientes podem ser identificados. Pelo menos 10 por cento dos pacientes com envolvimento leptomeníngeo, o exame citológico permanece negativo. Ao aumentar o número de punções lombares para seis e a quantidade de volume de fluido removido para 10 Mililitro por punção pode aumentar a possibilidade de um diagnóstico positivo. No líquido cefalorraquidiano, a concentração de proteínas costuma ser alta, a de glicose pode ser baixa na presença de pleocitose. O estudo radiográfico pode mostrar hidrocefalia sem lesão maciça ou aumento difuso das leptomeninges.

Sem terapia, a sobrevida média é de 4 até 6 semanas, com óbito por deterioração neurológica progressiva. As metástases leptomeníngeas são frequentemente uma manifestação do estágio final da doença principal, e a terapia sintomática pode ser a solução mais adequada. Corticosteróides e analgésicos proporcionam alívio temporário. O tratamento pode ser oferecido a pacientes com doença sistêmica mínima e condição física geral aceitável para aliviar os sintomas e prolongar a sobrevida.

A sobrevida mediana pode ser melhorada pela radioterapia em locais sintomáticos e áreas doentes mais volumosas identificadas por raio-x, e pela terapia intratecal com metotrexato, citarabina e tiotepa, realizada com punção lombar ou cateter de Ommaya, a partir de 3 em 6 meses são aumentados.

A principal complicação da terapia intratecal à base de metotrexato é a leucoencefalopatia necrosante, que pode se desenvolver após meses de terapia naqueles poucos pacientes que podem desfrutar de sobrevida prolongada. Este efeito tóxico devastador é particularmente comum em pacientes que receberam radioterapia prévia ou concomitante com terapia com metotrexato intratecal.

Dor e cuidados terminais
Os cuidados paliativos são uma forma especial de cuidado destinada a melhorar a qualidade de vida dos pacientes que sofrem de uma doença grave ou com risco de vida, como o câncer. O objetivo dos cuidados paliativos não é curar, mas prevenir ou tratar o mais precocemente possível os sintomas e efeitos colaterais da doença e seu tratamento, bem como os problemas psicológicos, sociais e espirituais a ela associados. Os cuidados paliativos também são conhecidos como cuidados de conforto, cuidados de suporte e gerenciamento de sintomas.

Os cuidados paliativos são fornecidos durante toda a experiência de câncer do paciente. Geralmente começa com o diagnóstico e continua durante o tratamento, cuidados de acompanhamento e o fim da vida.

Weblinks
 www.cochrane.org/pt/evidence – COCHRANE - Neuro-Oncology Group
 www.eano.eu – European Association of Neuro-Oncology
 https://www.eortc.org/research_field/brain/ – The European Organisation for Research and Treatment of Cancer (EORTC)

Literatura
 Jan C. Buckner et al., Central Nervous System Tumors, Mayo Clinic Proceedings, Jg. 82, 2007, lado 1271-1286
 Lisa M. DeAngelis et al., Intracranial Tumors. Diagnosis and Treatment, Dunitz London, 2002, ISBN 1-901865-37-1
 D. N. Louis et al., WHO Classification of Tumours of the Central Nervous System, Genf, 2007, ISBN 978-92-832-2430-3
 Richard Pazdur et al., Cancer management. A multidisciplinary approach. Medical, surgical, & radiation oncology, UBM Medica, 2010, ISBN 978-0-615-41824-7
 Jerome B. Posner, Neurologic Complications of Cancer, Davis, Philadelphia, 1995, ISBN 0-8036-0006-2
 Rüdiger Schenk, Neuroonkologische Therapiekonzepte zur Behandlung von Astrozytomen höheren Malignitätsgrades und Rezidivlokalisation, Regensburg, 2019
 Uwe Schlegel et al., Neuroonkologie, 2. erw., Thieme, Stuttgart, 2003, ISBN 3-13-109062-6
 Jörg-Christian Tonn et al., Oncology of CNS Tumors, Springer, Berlin, 2010, ISBN 978-3-642-02873-1

!Cancerologia
Neurologia

Neurooncologia


(1853-1901), boxeur canadien
George Godfrey (1888-1965), nageur sud-africain
George Godfrey (1897-1947), boxeur américain
 (né en 1944), curleur américain

George Godfrey


Huggins ist ein Einschlagkrater im Süden der Mondvorderseite, südöstlich des Mare Nubium und südwestlich des Kraters Miller. Der östliche Teil wird von Nasireddin überlagert, im Westen berührt Huggins den Rand von Orontius.
Der Krater ist stark erodiert.

Der Krater wurde 1935 von der IAU nach dem britischen Astronomen William Huggins offiziell benannt.

Weblinks

 Huggins auf The-Moon Wiki

Einzelnachweise

Einschlagkrater (Mond)

Huggins (Mondkrater)


Heiligenhafen er en by og kommune i det nordlige Tyskland, beliggende under Kreis Østholsten i delstaten Slesvig-Holsten.

Geografi
Byen ligger på nordenden af halvøen Wagrien ved kysten til Østersøen over for øen Fehmarn, omkring 60 km nordøst for Lübeck og 55 km øst for Kiel.

Byens centrum ligger ved en bugt, der er kunstigt afskåret til en sø, men med adgang til Østersøen. Søens nordlige bred er en landtunge, der består af de tidligere øer Steinwarder og Graswarder. Graswarder er et fuglebeskyttelsesområde. Vest for byen er der klinter. Ud over Heiligenhafen ligger i kommunen Ortmühle og Strandhusen.

Heiligenhafen ligger ved afslutningen af motorvejen A 1 , der fortsætter som B 207 mod Fehmarn og Danmark.

Historie
Heiligenhafen nævnes flere gange i de skriftlige kilder i det 13. århundrede.

Der er ingen nøjagtige kilder til den første tildeling af byrettigheder. Dokumenteret er, at Heiligenhafen i 1305 fik lybske rettigheder af grev Gerhard den Blinde på hans slot i Grube. Derefter blev indbyggerne anset som borgere og styret af deres egen ret i modsætning til den omgivende befolkning.

Byen led i 1320 under en oversvømmelse. Fem år senere, da grev Johan den Milde gav tilladelse til toldfri eksport af byens produkter, blomstrede byen. Den blev en vigtig eksporthavn for Oldenburg-området. Ved tildelingen af markedsrettigheder, fik byen et segl, som stadig pryder byens våbenskjold og byens flag. De næste århundreder indgik Heiligenhafen i den "kongelige andel" og var direkte underlagt den danske konge.

I 1391 brændte byen ned så at der kun var otte huse tilbage. I 1428 blev byen helt ødelagt af den danske kong Erik af Pommern under magtkampen om hertugdømmerne.

I 1555 blev det pålagt Rødby at sikre færgeforbindelse til Heiligenhafen og i 1609 foregik troppetransporter ad denne rute mens der i 1612 skete udskibning af krigsfolk til Kalmar herfra. Overfarten nævnes også i recessen af 1643. Under en strid i 1626 med Lübeck, der blev beskyldt for at indføre salt fra Skotland og sælge det som salt fra Lüneburg, blev danske købstæder af kongen opfordret til at købe saltet direkte i Lüneburg og fragte det til Heiligenhafen eller andre egnede steder til udskibning til Danmark.

Den rolige periode i renæssancen blev først afbrudt af trediveårskrigen. I 1437 havde Heiligenhafen erhvervet landsbyen Klaustorf men måtte i 1625 sælge den igen på grund af den stigende nød. Fra 1627 til 1630 rasede pesten og bragte byen til ruinens rand. De følgende årtier bragte krige, brande og stormfloder nye lidelser for befolkningen. Først i 1720 vendte freden tilbage.

I 1777 var 11 hjemmehørende skibe på i alt 104 kmcl og i 1783 13 skibe på 108 kmcl. I 1805 blev bygget 1 skib på 24 kmcl.

De hjemmehørende handelsskibes antal og læstedrægtighed fremgår af nedenstående tabel:

Indbyggertallet var 1.338 indbyggere i 1803, 1.821 indbyggere i 1835, 1.863 indbyggere i 1840, i 1845 2.037 indbyggere, i 1855 2.273 indbyggere og i 1860 2.377 indbyggere.

Noter

Litteratur
 Adolph Frederik Bergsøe: Den danske Stats Statistik, Første bind; København 1844
 "Folketællingen i Kongeriget Danmark, Hertugdömmet Slesvig, Hertugdömmet Holsteen og Hertugdömmet Lauenborg den 1ste Februar 1860! (Meddelelser fra Det Statistiske Bureau, Sjette Samling), København 1861
 Knud Klem: "Skibsbyggeriet i Danmark og Hertugdømmerne i 1700-årene, bind II" (Handels- og Søfartsmuseet på Kronborg: Søhistoriske Skrifter XIV; København 1986;
 Ole Mortensøn: Renæssancens fartøjer - sejlads og søfart i Danmark 1550-1650; Langelands Museum 1995;

Eksterne henvisninger

 Kommunens websted.
 Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2014 (XLSX-Data) (Fortschreibung auf Basis des Zensus 2011)

Byer i Slesvig-Holsten
Byer i Kreis Østholsten

Heiligenhafen


Morbid Angel er bandarísk dauðarokkshljómsveit frá Flórída sem stofnuð var árið 1983 og er ein sú áhrifamesta innan stefnunnar. Sveitin gaf sína fyrstu plötu, Altars of Madness árið 1989, en fylgjandi plötur eru með næsta staf í stafrófinu í titlinum. Gítarleikarinn Trey Azagthoth er eini upprunalegi meðlimur sveitarinnar í dag.

Sveitin náði nokkrum vinsældum á miðjum 10. áratugnum og voru myndbönd þeirra spiluð á MTV. Tónleikaferðalag með Black Sabbath og Motörhead hjálpaði einnig til með það. Einnig vakti Morbid Angel athygli þegar fréttamiðlar fjölluðu um texta sveitarinnar sem vísuðu í djöfulinn og dulspeki.

David Vincent sem lengi var söngvari og bassaleikari sveitarinnar stofnaði aðrar sveitir, I am Morbid (sem spilar Morbid Angel lög) með fyrrum trommara sveitarinnar Tim Yeung, og sveitina Vltimas þar sem eru frumsamin lög.

Meðlimir
Trey Azagthoth – gítar, hljómborð (1983–)
Steve Tucker – bassi, söngur (1997–2001, 2003–2004, 2015–)
Scott Fuller – trommur (2017–)
Dan Vadim Von – gítar (2017–)

Fyrrum meðlimir
Mike Browning - trommur, söngur (1983–1986)
Dallas Ward - bassi, söngur (1983–1985)
Richard Brunell- gítar	(1985–1992)
David Vincent - söngur og bassi (1986–1996, 2004–2015)
Pete Sandoval - trommur (1988–2010)
Erik Rutan	- gítar, hljómborð (1993–1996, 1998–2002, 2006 (á tónleikum))
Thor "Destructhor" Myhren - gítar (2008–2015)
Tim Yeung - trommur (2010–2015)

Breiðskífur
Altars of Madness (1989)
Blessed Are the Sick (1991)
Covenant (1993)
Domination (1995)
Formulas Fatal to the Flesh (1998)
Gateways to Annihilation (2000)
Heretic (2003)
Illud Divinum Insanus (2011)
Kingdoms Disdained (2017)

Tónleikaplötur
Entangled in Chaos (1996)
Juvenilia (2015)

Bandarískar þungarokkshljómsveitir

Morbid Angel


Lille flamingo (Phoenicopterus minor) er en fugleart, der lever i det subsahariske Afrika og det vestlige Indien.

Eksterne henvisninger
  Netfugl.dk
  Avibase - the world bird database

Flamingoer
Afrikas fugle
Fugle fra Indien

Lille flamingo


Henry Ernest Dudeney (født 10. april 1857, død 23. april 1930) var en engelsk forfatter og matematiker, der var specialiseret i logiske puslespil og matematikspil. Han er et af landets mest kendte skabere af matematikspil.

Bibliografi
 The Canterbury Puzzles (1907)
 Amusements in Mathematics (1917)
 The World's Best Word Puzzles (1925)
 Modern Puzzles (1926)
 Puzzles and Curious Problems (1931, posthumt)
 A Puzzle-Mine (udateret, posthumt)

Se også
 Dudeneytal

Referencer

Skakspillere fra Storbritannien
Spildesignere

Henry Dudeney


Păcatul este un film românesc din 1992 regizat de Mihai Mihăescu. Rolurile principale au fost interpretate de actorii Remus Mărgineanu, Nicoleta Todoroi, Dorian Boguță.

Prezentare

Distribuție
Distribuția filmului este alcătuită din:

Note

Legături externe

Vezi și
 2003 în film

Filme românești
Filme în limba română
Filme din 2003

Păcatul


Galaksi veya gök ada, kütle çekimi kuvvetiyle birbirine bağlı yıldızlar, yıldızlararası gaz, toz ve plazmanın meydana getirdiği yıldızlararası madde ve şimdilik pek anlaşılamamış karanlık maddeden oluşan maddesel bir sistemdir. Tipik galaksiler 10 milyon (cüce galaksi) ile bir trilyon (dev galaksi) arasındaki miktarlarda yıldız içerirler ve bir galaksinin içerdiği yıldızların hepsi o galaksinin kütle merkezini eksen alan yörüngelerde döner. Galaksiler uzayda tek yönlü hareket ederler, galaksilerin yörüngeleri yoktur. Galaksiler çeşitli çoklu yıldız sistemlerini, yıldız kümelerini ve çeşitli nebulaları da içerebilirler. Çevresinde gezegenler ve asteroitler gibi çeşitli kozmik cisimler dönen Güneş, Samanyolu Galaksisi'ndeki yıldızlardan yalnızca biridir.

Tarihsel olarak galaksiler gözle görülen şekillerine göre sınıflanmışlardır. Bu sınıflamada sık karşılaşılan biçimlerden biri, ışık profili elips şekilli olan eliptik galaksidir.
Sarmal galaksiler, tozlu ve kıvrımlı kolları olan disk şekilli yapılardır.

Düzensiz ya da olağan dışı biçimli galaksiler ise "tuhaf galaksiler" olarak bilinir ve tipik olarak, komşu galaksilerin kütle çekimine bağlı biçim bozulmasıyla oluşurlar.
Birbirlerine yakın galaksilerin arasındaki bu tür etkileşimlerle söz konusu galaksiler birleşebileceği gibi, yıldız oluşumu olaylarında "patlama" diye adlandırılabilecek ölçüde fazla artışların tetiklenmesiyle yıldız patlama galaksileri (İng., starburst galaxy) de gelişebilir.
Ayrıca, düzenli bir yapıya sahip olmayan küçük galaksilerden de düzensiz galaksiler olarak bahsedilebilir.

Gözlemlenebilir Evren'de 100 milyardan (1011) fazla galaksi olduğu sanılmaktadır. Galaksilerin çoğu 1.000 ile 100.000 parsek arasındaki bir yarıçapa sahip olup, genellikle birbirlerinden milyonlarca parsek uzaklıklarda bulunurlar. Galaksiler arası uzay ortalama yoğunluğu  başına bir atom bile düşmeyecek derecede az olan bir gazla doludur. Galaksilerin çoğu, kütle çekimi etkisi sayesinde birbirlerine bağlı "kümeler" adı verilen topluluklar oluştururlar; onlar da yine kütle çekimi etkisi sayesinde birbirlerine bağlı süperkümeleri oluştururlar. Bu daha büyük yapılar da, evrende büyük boşlukları çevreleyen tabakalar ve ipliksi yapılar olarak oluşmuştur..

Karanlık madde henüz çok iyi bir şekilde anlaşılamamış olmakla birlikte, öyle görünüyor ki, galaksilerin çoğunun kütlesinin yaklaşık % 90'ını karanlık madde oluşturmaktadır
Gözlem verileri bazı galaksi merkezlerinde dev kara deliklerin mevcut olabileceğini ortaya koymaktadır. Anlaşıldığına göre, Samanyolu galaksimiz de çekirdek kısmında böyle bir kara delik içermektedir.

Köken bilimi
Galaksi adının kökeni eski Yunanca'daki, bizim galaksimizi belirtmek üzere kullanılan "sütlü, süt gibi, sütsü" anlamlarına gelen galaxias (γαλαξίας) sözcüğü ya da "süt dairesi" anlamındaki kyklos galaktikos (κύκλος γαλακτίκος) terimidir. Bu terim ve dolayısıyla Batı kültüründe Samanyolu için kullanılan Milky Way ("Süt Yolu") terimi eski Yunan mitolojisindeki bir mitosdan kaynaklanır: Bir gece, Zeus ölümlü bir kadından yaptığı oğlu Herakles'i, fark ettirmeden uykuya dalmış olan Hera'nın göğsüne koyar. Bebek Heracles, Hera'nın memelerinden akan sütü içecek ve böylece ölümsüz olacaktır. Fakat Hera gece uyanıp tanımadığı bir bebeği emzirdiğini fark edince onu fırlatıp atar ve boşalan memesinden çıkan süt de gece gökyüzüne fışkırıp akar. Hikâyeye göre, işte geceleyin gökte sönük bir ışıkla pırıldar halde gördüğümüz "Süt Yolu" (Türkçe'de Samanyolu) denilen kuşak böyle oluşmuştur.

Astronomik literatürde galaksi sözcüğü, tek başınayken baş harfi büyük yazıldığında bizim galaksimiz olan Samanyolu'nu ifade eder. Uranüs'ü keşfeden William Herschel (1738-1822) astronominin bugünkü düzeyde olmadığı yıllarda derin (uzak) gök cisimleri kataloğunu hazırladığında M31 (Andromeda Galaksisi) gibi gök cisimlerini adlandırmak üzere "spiral nebula" adını kullanmıştı. Bu gök cisimleri daha sonraki dönemlerde gerçek uzaklıkları anlaşılmaya başlandığında "devasa yıldız yığınları" olarak tanımlandı ve bu kez "Ada evren" olarak adlandırıldı. Zamanla yerini günümüzde kullandığımız "galaksi" terimine bıraktı.

Gözlem tarihçesi

Samanyolu

Galaksimizin diğer galaksiler gibi dışarıdan görünüşü, içinde bulunduğumuz için, elde edilememektedir. Gökyüzünde çıplak gözle gördüğümüz, Samanyolu adını verdiğimiz ışıklı bölge ise aslında yalnızca galaksimizin kollarından biridir.

Antik çağda Grek filozofu Democritus (450–370 M.Ö.) gece gökyüzünde görünen Süt Yolu denilen ışıklı bölgenin uzak yıldızlardan oluşuyor olabileceğine dikkat çekmişti. Aristo'nun (384-322 M.Ö.) düşüncesine göreyse, Süt Yolu büyük, birbirine bağlı çok sayıdaki yıldızın alevlenmesinden kaynaklanmaktaydı ve bu alevler Dünya atmosferinin üst kısmında yer almaktaydı.

Arap astronom İbn-i Heysem (965-1037) Samanyolu'nun ıraklık açısını gözlemleme ve ölçme girişiminde bulundu; Süt Yolu'nun ıraklık açısı yoktu, bunun üzerine "bu, Dünya'dan uzaktadır, atmosfere ait değildir" diyerek Aristo'nun görüşüne karşı çıktı.
İranlı astronom Birûnî (973-1048) Samanyolu Galaksisi'nin sayısız bulutsu yıldızlar yığını olabileceği görüşünü ortaya attı. İbn Bacce ise Samanyolu'nun pek çok yıldızdan oluştuğunu ve gözümüze sürekli bu şekilde görünmesinin Dünya atmosferindeki kırılımdan kaynaklanıyor olabileceğini ileri sürdü. İbn Kayyim El-Cevziyye (1292-1350) Samanyolu Galaksisi'nın sabit yıldızlar feleğinde bir araya gelmiş çok sayıdaki küçük yıldızlardan oluştuğunu ve bu yıldızların gezegenlerden daha büyük olduklarını ileri sürdü.

Samanyolu Galaksisi'nin birçok yıldızdan oluşmasının ilk kanıtı Galileo Galilei'den geldi. 1610 yılında Samanyolu Galaksisi'ni bir teleskopla inceleyen Galileo Galilei bunun çok sayıdaki yıldızın bir araya gelmesinden oluştuğunu fark etti. 1750'de İngiliz astronom ve matematikçi Thomas Wright "Evrenin orijinal bir teorisi ya da yeni hipotezi" adlı eserinde galaksinin Güneş Sistemi'ne benzer tarzda, fakat daha büyük ölçekte, kütleçekim gücüyle birbirlerine bağlı çok sayıdaki dönen yıldızlardan oluşmuş bir kitle olduğu görüşünü iddia etti (ve haklıydı). Bu düşünceye göre, söz konusu yıldızların oluşturduğu ve bizim de içinde bulunduğumuz bu disk, bizim gökyüzüne bakışımız açısından, bize gökyüzünde Süt Yolu olarak görünüyor olabilirdi.

Immanuel Kant 1755'deki bilimsel incelemesinde Thomas Wright'ın düşünce ve çalışmalarını biraz daha ayrıntılandırdı. Galaksimizin de Güneş Sistem'imize benzer biçimde, kütleçekim ile bir arada tutulan ve dönen bir yıldız kümesi olduğunu ifade etti. Kant ayrıca o dönemde gözlemlenebilen birkaç bulutsunun da ayrı galaksiler olabilecekleri varsayımında bulundu. Samanyolu Galaksisi'nin biçimi ve Güneş'in galaksi içindeki konumu hakkındaki ilk girişim 1785'te gökyüzünün farklı bölgelerindeki yıldızları özenle sayan William Herschel'dan geldi. Herschel, Güneş Sistemi'ni merkeze yakın bir yere koyarak galaksinin biçimini gösteren bir diyagram hazırladı.

Jacobus Kapteyn, hassas bir yaklaşım sergileyerek, 1920'deki çiziminde Güneş'in merkeze yakın bulunduğu elips biçimli küçük bir galaksi tasarladı. Farklı bir yöntem uygulayan Harlow Shapley ise küresel kümeler kataloğu çalışmasında kendinden öncekilerden tümüyle farklı olarak, galaksimizi Güneş'in merkezden uzak olduğu yaklaşık 70 kiloparsek yarıçapındaki yassı bir disk biçiminde tasarladı. Her iki hatalı çalışma da galaktik düzlemde yıldızlararası toz vasıtasıyla ışığın soğurulmasını hesaba katmamıştı. Bu ancak Robert Julius Trumpler'ın 1930'da açık yıldız kümeleri üzerinde çalışırken bu etkiyi ölçmesinden sonra hesaba katılmaya başlandı ve günümüzdeki galaksi görünümü kuramlarına ulaşıldı.

Samanyolu Galaksisi'nin diğer bulutsulardan ayırt edilmesi

10. yy.'da İranlı astronom Abdurrahman el-Sûfî (El Sûfî adıyla da tanınan Azophi) Andromeda Galaksisi'nın ilk kayıtlı gözlemini yaptı ve onu "küçük bulut" olarak tarif etti. El Sûfî aynı zamanda Yemen'den görünür olan ve Macellan'ın 16. yy.'daki yolculuğuna kadar Avrupalılar tarafından görülmemiş Büyük Macellan Bulutu'nu da tanımladı. Bunlar Samanyolu Galaksisi haricinde yeryüzünden gözlemlenen ilk galaksilerdi. El Sûfî buluşlarını 964 yılında "Sabit Yıldızlar" adlı kitabında duyurdu.

1054'te SN 1054 süpernovasının patlamasıyla Yengeç Bulutsusu'nun oluşması Çin, Arap ve İranlı astronomlarca gözlemlendi. Bu bulutsu yüzyıllar sonra, Batı'da önce John Bevis (1731) tarafından daha sonra Charles Messier (1758) ve ardından Lord Rosse (1840'lar) tarafından gözlemlendi.

1750'de Thomas Wright "Orijinal bir Teori ya da Evrenin Yeni Hipotezi" (An original theory or new hypothesis of the universe) adlı eserinde Samanyolu Galaksisi'nın yıldızlardan oluşan basık bir disk olduğunu ve gece gökyüzünde görünen bazı bulutsuların Samanyolu Galaksisi'nden ayrı olabilecekleri düşüncesini ifade etti ki, bu düşüncesinde haklı olduğu zamanla anlaşılacaktı. 1755'te Immanuel Kant Samanyolu Galaksisi'ndan ayrı olan bu bulutsular için "Ada evren" terimini ortaya attı.

18.yy. sonuna doğru Charles Messier en parlak 109 bulutsuyu içeren bir katalog derledi. Bunu William Herschel tarafından 5000 bulutsunun derlendiği geniş bir katalog çalışması izledi. 1845'te Lord Rosse eliptik bulutsular ile spiral bulutsular arasında ayrım yapabilmesini sağlayan yeni bir teleskop yaptı.

1917'de Heber Curtis Andromeda Galaksisi'ndeki (Messier cisimlerinden M31) S Andromedae adlı novayı gözlemledi, fotoğraf kayıtlarını araştırarak 11 nova daha buldu. Ayrıca bu novaların ortalama olarak bizim galaksimizdekilerden 10 kat daha soluk olduğunu saptadı. Buradan yola çıkarak da 150.000 parsek mesafede olduğu tahmininde bulundu ve spiral bulutsuların bağımsız birer galaksi olduklarını varsayan "ada evrenler" hipotezini destekledi.

1920'de esas olarak Harlow Shapley ile Heber Curtis arasında geçen, Samanyolu ve spiral bulutsuların doğasının yanı sıra evrenin boyutu hakkındaki "Büyük Tartışma" o döneme damgasını bırakmıştı. Konu ancak yeni bir teleskop kullanan Edwin Hubble'ın 1920'lerin başlarındaki çalışmaları sayesinde sonuca bağlandı. Bazı spiral bulutsuların dış kesimlerinde bireysel yıldız toplulukları olduğu ayrıntılarını gözlemlemeyi başaran Hubble, bazı sefe değişkenlerini tanımlayabildi ki, bu da kendisine bulutsuların uzaklığını hesaplayabilme imkânı verdi. Böylece bu bulutsuların Samanyolu'nun parçası olamayacak kadar uzak olduklarını ortaya çıkardı. Hubble ayrıca, 1936'da, hâlâ kullanımda olan bir biçimsel galaksi sınıflandırma sistemini (Hubble düzeni) ortaya atmıştır.

Modern araştırma

Galaksilerin uzayda rastgele dağıldıklarını ileri süren teoriler, modern araçlarla yapılan gözlemler sonucunda önemini kaybetmiş, hepsinin belli bir düzen içinde yer aldıkları, gök cisimlerinin hepsinin belirli yasalar dahilinde hareket ettikleri anlaşılmıştır.
1944'te, Hendrik van de Hulst'un dalgaboyunu 21 cm. olarak tahmin ettiği, 1954'te gözlemlenen, yıldızlararası hidrojen atomlarından kaynaklanan mikrodalga ışınımının ortaya çıkarılması ile galaksi incelemeleri yeni bir boyut kazandı. Çünkü, bu ışınım tozların soğurmasından etkilenmiyordu ve Doppler etkisi galaksi içerisindeki gazların hareketlerini belirlemede kullanılabilecekti. Gelişmiş radyoteleskoplarla hidrojen gazı diğer galaksilerde de belirlenebildi.

1970'lere gelindiğinde Vera Rubin'in galaksilerdeki gazların dönüş hızı üzerine çalışmaları sonucunda şu husus saptandı: Galaksilerdeki yıldız ve gazların görünen toplam kütlesi, galaksilerin bu denli yüksek dönüş hızı için yeterli olamazdı; şu halde gözle görülmese de, ek kütlesiyle, hızın bu düzeyde olmasını sağlayıcı bir madde daha var olmalıydı. Böylece bu eksik kütle, görülemeyen, fakat büyük miktarlarda bulunan karanlık maddenin varlığı ile açıklandı.

1990'ların başlarında Hubble Uzay Teleskobu daha ileri düzeyde gözlemlerde bulunulmasını sağladı. Örneğin galaksimizdeki görünmeyen karanlık maddenin yalnızca soluk ve küçük yıldızlardaki karanlık maddeden ibaret olamayacağı anlaşıldı. Yine bu teleskopla önceleri nispeten boş olduğuna inanılan bir gökyüzü parçasının (Hubble Derin Alan) incelenmesi sayesinde, o gökyüzü parçasının boş olmayıp galaksilerle dolu olduğu anlaşıldı ve böylece evrende 125 milyar (1.25x1011) galaksinin olması gerektiğine ilişkin kanıt bulunmuş oldu. Öte yandan gözle görülemeyen birçok tayfı gözlemleyebilen gözlem aygıtlarının (radyo teleskop, x-ışını teleskobu, kızılötesi kameralar vb.) geliştirilmesi Hubble tarafından da saptanamamış birçok galaksinin keşfedilebilmesini sağladı. Böylece sakınma bölgesi (İng. zone of avoidance) denilen "Samanyolu kuşağı" yüzünden iyi görülemeyen gökyüzü bölgesindeki galaksiler de keşfedilebildi.

Tipleri ve biçimleri

Galaksiler Hubble düzeni olarak adlandırılan yaygın bir biçimsel sınıflandırmaya göre dört ana sınıfta sınıflandırılırlar: Eliptik, sarmal (spiral), çubuklu sarmal ve düzensiz. Bu sınıflandırma tümüyle galaksilerin gözle görülen biçimlerine dayanır. Fakat bu sınıflandırma esas alındığında,etkin galaksilerdeki çekirdek etkinliği ya da starburst galaksilerinde önem taşıyan "yıldız doğum oranı" gibi, galaksilerin bazı önemli karakteristikleri göz ardı edilmiş olur. Bir galaksinin en yoğun kısmı çekirdeğidir. Gaz miktarı ve yıldız sayısı galaksinin merkezine doğru gittikçe artar.

Eliptik galaksiler
Eliptik galaksiler görüş açısından bağımsız olarak, gerçekten elips biçimine sahip galaksilerdir. Hubble düzenine göre eliptik galaksiler daire biçimine yakınlıktan aşırı ovalliğe kadar uzanan bir yelpaze içinde kodlanır ya da adlandırılırlar. Bu yelpaze içinde daire biçimine en yakın eliptik galaksiler E0 olarak, en basık ya da en oval olanlar ise E7 olarak adlandırılır. Genellikle küçük yapılı, nispeten yıldızlararası maddesi fazla olmayan galaksilerdir.

Bu galaksilerde yeni yıldız doğum oranı çok düşüktür, yani yıldız doğumlarının durduğu veya en aza indiği galaksiler olarak düşünülebilirler; dolayısıyla açık kümelere çok az derecede sahiptirler. Bu galaksiler, ortak kütleçekim merkezini esas alan, rastgele sayılabilecek yörüngelerde dönen evrimleşmiş yaşlı yıldızların baskın (çoğunlukta) olduğu galaksilerdir. Bu bakımdan çok daha küçük olan küresel yıldız kümeleri ile bazı benzerlikler taşırlar. Buna karşılık en büyük galaksiler "dev eliptik galaksiler"dir. Dev eliptik galaksiler genellikle büyük galaksi kümelerinin çekirdekleri yakınında bulunurlar.

Sarmal galaksiler

Evrendeki galaksilerin büyük çoğunluğu sarmal galaksilerden oluşur. Nispeten yüksek düzeyde açısal hıza sahiptirler. Sarmal galaksiler, dönen bir yıldızlar diskinden, yıldızlararası ortamdan ve genellikle daha yaşlı yıldızlardan meydana gelmiş bir şişkinlikten oluşur. Etrafı teker adlı yıldızlar topluluğu tarafından sarılı bu karın ya da çekirdek kısmından dışarı doğru nispeten parlak kollar uzanır. Hubble düzeninde sarmal galaksiler S harfiyle kodlanır; bu S harfinin yanına galaksinin bazı özelliklerini belirtmek üzere küçük harfler (a, b, c) eklenir. Bu ek harfler kolların sıkılık ya da dallanmadaki dağınıklık derecesini ve merkezî karın ya da çekirdeğin boyut durumunu gösterir. Örneğin Sa sınıfındaki galaksilerde çekirdek büyüktür, kollar ise belirsizce yayılmıştır. Sc sınıfında ise çekirdek küçüktür ve açılmış kollar ise belirgindir.

Sarmal galaksiler adlarını yıldızların oluştuğu parlak kollarına borçuludurlar. Sarmal galaksilerde kollar, merkezden dışa doğru logaritmik spiral biçimine yakın bir spirallik göstererek açılırlar. Bu, yıldızlar kitlesinin tekbiçimli dönüşüyle oluşan sapmalardan kaynaklanan bir çalkantının varlığını gösterir. Yıldızlar gibi kollar da merkez çevresinde dönmekle birlikte, kollar sabit açısal hızla dönerler. Bu şu anlama gelir: Yıldızlar hareketleri sırasında bu kollara girip çıkarlar ve galaksi merkezine yakın yıldızlar ile kollardaki yıldızların hızları aynı değildir.

Günümüzde galaksilerin sarmal kolları yoğunluk dalgası teorisi'yle maddenin geçici olarak artması veya sıkışması şeklinde yorumlanmaktadır. Yıldızlar bir kol vasıtasıyla yer değiştirirlerken her yıldız sisteminin uzay hızı daha yüksek yoğunluktaki maddelerin kütleçekim kuvvetiyle değişikliğe uğratılır. İşte, yolda art arda giden otomobillerin yavaşlamasıyla oluşan harekete veya okyanustaki dalga hareketine benzetilen bu etki, galakside yoğunluk dalgalarını oluşturmaktadır.

Sarmal galaksilerin çoğunda, çekirdeği bir uçtan diğerine kateden, yıldızlardan oluşmuş çubuk biçiminde bir oluşum bulunur. Çubuklu sarmal galaksiler denilen bu sınıftaki galaksiler Hubble düzeninde, ardından kolların durumunu belirten bir küçük harfin (a, b, c) geldiği SB kodlamasıyla gösterilir. Çekirdekteki çubuğun çekirdekten dışarı doğru hareketlenen bir yoğunluk dalgası nedeniyle, bazen de bir başka galaksinin gelgit etkisi nedeniyle meydana gelen geçici bir oluşum olduğu düşünülmektedir. İçinde bulunduğumuz Samanyolu Galaksisi ve galaksimize en yakın olan Andromeda Galaksisi de bir çubuklu sarmal galaksidir; yaklaşık 30 kiloparsek yarıçapında ve bir kiloparsek kalınlıktadır. Yaklaşık 200 milyar yıldız içermekte olup kütlesi Güneş'inkinin yaklaşık 600 milyar mislidir. Samanyolu Galaksisi 4 kısımda ele alınır: Karın, ince teker, kalın teker, hale. Disk çapı yaklaşık olarak yüz bin ışık yılıdır. İçerdiği 200 milyar yıldızın büyük çoğunluğu, diskin merkezinde toplanmıştır.

Diğer biçimler

"Tuhaf galaksiler" diğer galaksilerle gelgit etkileşimlerinden kaynaklanan alışılmamış özellikler gösteren galaksilerdir. Çıplak bir çekirdek ile çekirdeği çevreleyen, yıldızlardan oluşmuş bir halka ve yıldızlararası ortamdan oluşan "halkalı galaksi" buna bir örnek olarak gösterilebilir. Halkalı galaksinin bir sarmal galaksinin çekirdeğinden küçük bir galaksinin geçmesi hâlinde oluştuğu düşünülmektedir. Andromeda Galaksisi'nın başından da böyle bir olay geçmiş olması muhtemeldir; çünkü kızılötesi ışın tekniği yardımıyla bu galaksinin çokhalkalı bir yapılanma gösterdiği saptanmıştır.

Bir "merceksi galaksi" (İng. lenticular galaxy) eliptik galaksi ile sarmal galaksi arasında kalan bir biçimde olup her iki galaksi sınıfının özelliklerine de sahiptir. Bu sınıftakiler Hubble düzeninde S0 olarak kodlanırlar. Belirsiz spiral kolları olmasının yanı sıra yıldızlardan oluşan eliptik bir halesi vardır. Çubuklu merceksi galaksiler ise Hubble düzeninde SB0 olarak kodlanır. Bütün bu sınıflardan başka, eliptik ve spiral bir biçim altında sınıflandırılması pek mümkün olmayan bazı galaksiler daha bulunmaktadır ki, bunlar düzensiz galaksi olarak adlandırılır ve Irr I ya da Irr II olarak kodlandırılırlar. Bunlardan Irr I olarak kodlananlar düşük düzeyde bir yapılanma gösterirlerse de bu yapının biçimi biçimsel galaksi sınıflarından herhangi birine uymaz. Irr II olarak kodlanan galaksiler ise biçimsel galaksi sınıflarını andıran hiçbir yapı izi göstermezler. Düzensiz galaksilerin geçmişte birer sarmal veya eliptik galaksi oldukları, fakat sonraları kütleçekimsel kuvvetlerin etkisi altında düzensiz hale geldikleri düşünülmektedir. Düzensiz cüce galaksilerin yakın örneklerine Macellan Bulutları'nda rastlanır.

Cüce galaksiler
Geniş eliptik ve sarmal galaksilerin ününe karşılık evrendeki galaksilerin çoğunun cüce galaksiler oldukları görülmektedir. Bu mini galaksiler Samanyolu Galaksisi'nın % 1'i kadar olup yalnızca birkaç milyon yıldız içerirler. Kısa zaman önce yalnızca 100 parsek genişliğindeki "aşırı yoğun galaksi"ler keşfedilmiştir. Cüce galaksilerin çoğu daha büyük bir galaksinin uydusu durumundadır. Samanyolu Galaksisi'nın bilinen böyle 12 kadar "uydu galaksi"si olup, keşfedilmeyi bekleyen 300-500 "uydu galaksi"si daha olduğu tahmin edilmektedir. Cüce galaksiler eliptik, sarmal ya da düzensiz galaksi sınıflarında sınıflandırılabilirler. Fakat "eliptik cüce galaksiler" büyük eliptik galaksilere pek fazla benzemediklerinden "cüce küresel galaksiler" (İng. dwarf spheroidal galaxy) olarak adlandırılırlar. Kısa zaman önce keşfedilen iki cüce galaksinin her birinin kütlesinin 10 milyon güneş kütlesi kadar olduğunun saptanması galaksilerin büyük kısmının karanlık maddeden oluştuğu varsayımını desteklemektedir.

Olağan dışı dinamik ve etkinlikler

Etkileşim

Bir galaksi kümesinde bulunan galaksiler arasındaki etkileşimler nispeten sıklık göstermekte olup, evrimlerinde önemli bir rol oynarlar. Etkileşime geçmiş iki galaksi çarpışmasa da gelgit etkileşiminden dolayı hem birtakım eğrilip bükülme deformasyonlarına uğrar, hem de aralarında bir miktar gaz ve toz alışverişi olur. İki galaksi arasında çarpışma, birbirlerinin tam üzerine geldikleri ve birleşmelerine imkân tanımayacak ölçüde bir momentuma sahip oldukları zaman meydana gelir. Bu denli etkileşime girmiş galaksilerdeki yıldızlar, birbirleriyle çarpışmadan, birbirlerinin arasından geçerler. Bununla birlikte gaz ve tozları etkileşime geçerler. Bu da, yıldızlararası ortamın bozulup ve parçalanıp sıkışmış hale gelmesiyle "yıldız doğumları"nın patlak vermesine neden olur. Galaksilerin çarpışması birinde ya da her ikisinde ciddi anlamda, çubuk, halka veya kuyruk benzeri eğilip bükülme bozulmalarına yol açar.

İki galaksinin momentumu yeterince düşük olduğu takdirde, yani birbirlerinin içinden geçmelerini sağlayacak derecede güçlü olmadığı takdirde, etkileşim birleşmeyle sonuçlanır. Bu durumda iki galaksi daha büyük bir galaksiyi yaratacak şekilde kaynaşırlar. Bu kaynaşma etkinlikleri yeni galakside her iki galaksinin orijinal biçimlerine kıyasla farklı bir biçimsel yapıyı meydana getirici değişiklikler yaratabilir. İki galaksiden birinin daha büyük kütleye sahip olması hâlinde, biri diğeri tarafından, deyim yerindeyse, "yutulmuş" olur. Buna galaktik kanibalizm adı verilir. Bu tür denk olmayan kaynaşmalarda küçük galaksi yırtılır veya tamamen parçalanırken büyük galaksi pek fazla bozulmaya uğramaz. İşte galaksimiz Samanyolu hâlihazırda Sagittarius (Yay Takımyıldızı) cüce eliptik galaksisini ve Canis Major (Büyük Köpek Takımyıldızı) cüce galaksisini yutmak üzere "galaktik kanibalizm" sürecinde bulunmaktadır.

Aşırı yıldız üreten galaksiler

Galaksilerdeki yıldızlar dev moleküler bulutlarda oluşan soğuk gaz rezervlerinden üretilirler. Yıldız doğumları oranının istisnai derecede yüksek olduğu galaksiler "starburst galaksi"ler adıyla bilinir. Bu galaksiler aşırı miktarda yıldız üretmeye sürekli olarak devam etselerdi gaz rezervlerini tüketerek ömürlerini iyice azaltırlardı. Fakat bu etkinlikleri genellikle yalnızca on milyon yıl kadar sürer ki, bu süre bir galaksinin ömür süresine nazaran nispeten kısa bir süredir. "Starburst galaksi"ler evren tarihinin erken dönemlerinde daha yaygındılar. Günümüzde bile bu galaksilerin, yıldız doğumları toplamına katkıları tahminen % 15 civarındadır.

Starburst galaksiler tozlu gaz yoğunlaşmalarıyla ve yeni doğmuş yıldızların çokluğuyla nitelenirler ki, bu yıldızlardan bazıları çevredeki bulutları iyonize ederek içerisinde yıldız oluşumlarının gerçekleştiği H II bölgeleri yaratan büyük yıldızlardır. Bu büyük yıldızlar süpernova patlamaları da üretirler ve bu patlamalarda saçtıkları maddeler çevredeki gazla çok güçlü bir etkileşime girerler. Bu patlamalar gaz bölgesinde yıldız oluşumunu sağlayan zincirleme reaksiyonları tetikler. Öyle ki bu etkinlik ancak söz konusu bölgedeki gaz tüketildiğinde ya da dağıldığında son bulur.

Starburst tipi galaksiler, genellikle galaksilerin birleşmesiyle ya da etkileşime geçmesiyle açıklanır. Starburst galaksilerin bu tür bir etkileşimle oluşmasına, M82 galaksisi tipik bir örnek oluşturur. M 82 kendisinden daha büyük bir galaksi olan M 81 ile yüz yüze gelecek şekilde yakınlaşmış ve normal bir galaksinin on misli oranında yıldız üreten bir starburst galaksi hâline gelmiştir. Düzensiz galaksiler genellikle belirli aralarla starburst etkinliği sergilerler.

Etkin çekirdekli galaksiler

Gözlemleyebildiğimiz galaksilerin bir kısmı "etkin" olarak sınıflandırılır. Galaksiden çıkan toplam enerjinin önemli bir kısmı yıldızlar, toz ve yıldızlararası ortamdan değil, bir başka kaynaktan yayılmaktadır. Etkin galaksi çekirdeği için standart örnek, çekirdek bölgesindeki bir dev karadeliğin (SMBH) çevresinde oluşan bir katılım diskine dayanır. Bir etkin galaksi çekirdeğinin ışınımı maddenin diskten hareketle kara deliğe doğru düşmesi sırasındaki kütleçekimsel enerjiden kaynaklanır. Bu tür kozmik cisimlerin % 10'unda, yarıçapları bakımından birbirine zıt bir enerji akışı çifti, çekirdekten ışık hızına yakın hızlarda parçacıklar fırlatır. Bu akışları üreten mekanizma, yani bu akışların işleyişi henüz anlaşılamamıştır.

X ışınları şeklinde yüksek enerji ışınımları yayan etkin galaksiler ışıklılıklarına bağlı olarak "Seyfert galaksileri" ya da kuasar'lar olarak sınıflanırlar. Kuasar'lara benzeyen bir başka etkin galaksi türü de blazarlardır. Bunların Dünya'ya doğru yönelmiş bir rölativistik akışı oldukları gözlemlenmiştir. Radyo galaksi denilen etkin galaksiler ise bu rölativistik akışlarından radyo frekansları yayılan galaksilerdir. Muhtemelen, bir galaksi çekirdeği türü olan ve LINER (İng. Low-Ionization Nuclear Emission-line Regions) kısa adıyla tanınan çekirdekler de etkin çekirdeklerdir. LINER tipindeki galaksilerin yaydıklarında düşük ölçüde iyonize öğeler baskındır. Bize yakın galaksilerin yaklaşık üçte biri LINER çekirdek türüne sahip galaksiler olarak sınıflanırlar.

Oluşma ve evrim
Galaksilerin ortaya çıkma ve evrimlerinin incelenmesi bir bakıma galaksilerin nasıl meydana geldikleri ve evren tarihinde nasıl bir evrim yolu izledikleri sorularının yanıtlanması girişimleridir. Bu alandaki bazı teoriler geniş ölçüde kabul görmekle birlikte, bu alan astrofizikte hâlen ilerlemeler bekleyen etkin (araştırmaların sürdüğü) bir alandır.

Oluşma

Evrenin hâlihazırdaki erken modelleri Big Bang kuramına dayanmaktadır. Big Bang olayının başlangıcından 300.000 yıl sonra hidrojen ve helyum atomları rekombinasyon denilen bir olayla oluşmaya başladılar. Bu dönemde hemen hemen tüm hidrojen nötrdü (iyonize olmamış), ışığı kolaylıkla soğurabilir haldeydi ve yıldızlar henüz oluşmamışlardı. Dolayısıyla bu döneme Karanlık Çağlar adı verilir. Yoğunluk kararsızlıklarının (ya da anizotropik düzensizliklerinin) olduğu bu ilk maddede büyük yapılar belirmeye başladılar. Baryonik madde kütleleri karanlık maddenin soğuk halelerinde yoğunlaşmaya başladılar. Bu ilk yapılar sonradan, günümüzde gördüğümüz galaksiler hâline geleceklerdi.

Galaksilerin bu erken durumuna ilişkin kanıt 2006'da IOK-1 galaksisinin keşfedilmesiyle elde edildi. Bu galaksi 6.96 gibi olağan-dışı yüksek bir kırmızıya kayma içerisindeydi ki, bu da Büyük Patlama başlangıcından 750 milyon yıl sonra meydana geldiğini gösteriyor ve şimdiye dek gözlemlenenler içinde en uzak ve en eski galaksi olduğunu ortaya koyuyordu. Her ne kadar bazı bilim insanları Abell 1835 IR1916 gibi başka gök cisimlerinin IOK-1'den daha yüksek bir kırmızıya kayma içerisinde olduğunu ileri sürmüşlerse de, şimdilik genel kabul, yaşı ve bileşimi bakımından IOK-1'e öncelik vermektedir. Böyle öngalaksilerin (protogalaksi) varlığı, bunların Karanlık Çağlar denilen dönemde oluşmuş olabilecekleri fikrini akla getirmektedir.

Bu tür erken galaksi oluşumlarının ortaya çıkış süreci astronomide henüz tartışmaya açık temel meselelerden birini oluşturmaktadır. Bu konuya ilişkin teoriler iki kategoride ele alınabilir:

 "Yukarıdan aşağı teorileri"ne göre, öngalaksiler yaklaşık yüz milyon yıl süren büyükölçekli ve eşzamanlı bir çökmeyle oluşmuşlardır. Bu teorilere ilişkin modellerden biri kısa adıyla ELS (Eggen–Lynden-Bell–Sandage) modeli olarak bilinir.
 "Aşağıdan yukarı teorileri"ne göre, önce küresel yıldız kümesi gibi küçük yapılar oluşmuş, bu küçük yapılar da birleşerek galaksileri meydana getirmişlerdir.. Bu teorilere ilişkin modellerden biri kısa adıyla SZ (Searle-Zinn) modeli olarak bilinir.

Bu teoriler artık büyük karanlık madde halelerinin muhtemel varlığını da hesaba katarak yeniden düzenlenmek durumundadır. Öngalaksiler oluşmaya ve büzülmeye başladıktan sonra, bunlarda ilk hale yıldızları (Popülasyon III yıldızları, III. kuşak yıldızlar) ortaya çıkmışlardır. Bu yıldızlar tümüyle hidrojen ve helyumdan meydana gelmiş büyük yıldızlardı. Bu iri yıldızlar yakıt rezervlerini hızla tüketip süpernovalar hâline geldiler ve yıldızlararası ortama ağır elementler saldılar. Bu "ilk kuşak yıldızları" çevredeki nötr hidrojeni iyonize ederek, uzayda ışığın yolculuk etmesine olanak veren oluşumlar yarattılar.

Evrim

Bir galaksinin oluşmasını sağlayıcı anahtar yapılar, Big Bang'ın başlangıcına kıyasla, bir milyar yıl içinde ortaya çıkmışlardır. Bunlar küresel yıldız kümeleri, dev kara delikler ve II. kuşak (yaşlı) yıldızlarından oluşan galaktik "karın"dır. Öyle görünüyor ki, dev kara delikler, galaksilerin büyümelerinin düzenlenmesinde anahtar bir rol oynamışlardır. Bu erken dönemde galaksiler büyük ölçüde yıldız doğumları yaşamışlardır.

Sonraki iki milyar yıl sırasında, biriken madde galaktik disk içine yerleşmiştir. Bir galaksi, yaşamı boyunca, kendine yüksek hız bulutları ve cüce galaksilerden çektiği maddeleri katar. Bu maddeler çoğunlukla hidrojen ve helyumdur. Yıldızların doğum-ölüm çevrimi, yavaş yavaş ağır elementlerin salınmasını artırır ki, bu, sonradan gezegenlerin oluşmasına imkân sağlayacaktır.

Çarpışmalarının ve kütleçekimsel etkileşimlerinin galaksilerin evrimi üzerinde hatırı sayılır bir etkisi vardır. Erken dönemde galaksi birleşmeleri daha yaygındı ve galaksilerin çoğu, biçimleri bakımından "tuhaf galaksiler" (İng. peculiar galaxy) sınıfındaydılar. Yıldızlar arasındaki uzaklık yeterince büyük olduğundan, çarpışan galaksilerdeki yıldızlar bu çarpışmadan etkilenmezler, yani galaksilerin kendileri gibi değişikliğe uğramazlar. Bununla birlikte, spiral kolları oluşturan gaz ve tozun kütleçekim etkisiyle sıyrılması, "gelgit kuyruğu" denilen bir yıldız zincirinin meydana gelmesine neden olur. Bu tür oluşumların örnekleri NGC 4676 ve Antenler Galaksisi adıyla bilinen çarpışan galaksilerde görülebilir.

Bu tür bir etkileşimin bir örneği de Samanyolu Galaksisi ile komşusu Andromeda Galaksisi'dır. Her iki galaksi birbirlerine 130 km/s hızla yaklaşmaktadır ve hızlarını etkileyen yan hareketler göz ardı edilirse, yaklaşık 5-6 milyar yıl sonra çarpışacaklardır.. Samanyolu Galaksisi daha önce hiç bu kadar büyük bir galaksi ile çarpışmamış olsa da, daha önce cüce galaksiler ile çarpışmış olduğuna ilişkin kanıtlar artmaktadır. Böyle büyük ölçekli çarpışmalar nadirdir ve zaman geçtikçe böyle iki denk galaksinin birleşmesi daha nadir hale gelmektedir. Parlak galaksilerin çoğu ömürlerinin son milyar yıllarında böyle kökten bir değişikliğe uğramazlar.

Gelecek
İlkel yıldızın çökmesiyle meydana gelen yıldızlar, evrimleri boyunca kütlelerinin büyük bir kısmını yıldızlararası ortama atarak beyaz cüce, nötron yıldızı veya bir kara delik olarak evrimlerine son verirler. Günümüzde yıldız doğumlarının çoğu serin gazın pek tükenmemiş olduğu küçük galaksilerde meydana gelmektedir. Samanyolu Galaksisi gibi sarmal galaksiler, spiral kollarındaki yıldızlararası yoğun hidrojen moleküler bulutlarına sahip oldukları sürece yalnızca yeni kuşak yıldızlar üretirler. Bu gazdan artık yoksun olduklarından eliptik galaksiler ise yeni yıldızlar üretemezler. Mevcut hidrojen rezervleri yıldızlarca tüketilip ağır elementlere dönüştürüldüğünde yeni yıldız doğumları meydana gelemez. Yıldızları yaşlandıkça galaksinin parlaklığı da giderek azalır.

İçinde bulunduğumuz yıldız oluşum çağının yüz milyar yıl süreceği tahmin edilmektedir. Kızıl cüceler gibi çok daha küçük ve giderek soluklaşan yaşlı yıldızların olacağı sonraki yıldız çağının 10-100 trilyon yıl süreceği düşünülmektedir. Bu "yıldız çağı"nın sonunda galaksiler şu sıkışık cisimlerden ibaret olacaklardır: Kahverengi cüceler, beyaz cüceler (soğumuş kara cüceler), nötron yıldızları ve kara delikler. Ardından kütleçekimsel gevşemenin sonucu olarak tüm yıldızlar kara deliklere düşecekler ya da çarpışmalar sonucunda galaksilerarası uzaya fırlatılacaklardır.

Büyük ölçekli yapılar

Evrendeki galaksiler tek biçimli bir şekilde dağılmadıkları gibi tümüyle düzensiz bir şekilde de dağılmıştır. Gökyüzüne ilişkin "derin alan" araştırmaları galaksilerin genellikle birbirlerine bağlı bir şekilde topluluklar oluşturduğunu ortaya koymuştur. Milyarlarca yıl boyunca bir başka galaksiyle etkileşime geçmemiş galaksiler çok nadirdir. Şimdiye dek araştırılan galaksilerden yalıtılmış halde oldukları gözlemlenenlerin oranı yalnızca % 5'tir. Kaldı ki bunların geçmişlerinde bir başka galaksiyle etkileşime geçmiş olmaları, çarpışmış olmaları, hatta, hâlen küçük galaksilerden oluşmuş uydulara sahip olmaları mümkündür. Yalıtılmış durumda bulunan galaksilerde yıldız doğumları, sahip oldukları gazlar diğer galaksilerdeki gibi etkileşimlerle sıyrılmamış olduklarından, yüksek bir oran gösterir.

Büyük ölçekte evren sürekli bir genişleme hâlindedir ki, bu da bireysel galaksiler arasındaki ortalama uzaklığın artmasına neden olmaktadır. Buna karşılık galaksi toplulukları karşılıklı kütleçekimsel etkileri sayesinde lokal anlamda bu genişlemeyi aşabilmektedirler. Bunlar evrenin erken döneminde karanlık maddenin sürüklemesi sayesinde kümelenmiş topluluklardır. Daha sonra bunlardan birbirine yakın gruplar bir araya gelerek galaksi kümelerini meydana getirmişlerdir. Bu bir araya gelme süreci bir kümedeki galaksilerarası gazın çok yüksek sıcaklıklara gelme derecesinde ısınmasına (30 milyon-100 milyon K) neden olur. Bir kümedeki kütlenin yaklaşık % 70-80'i karanlık madde türündedir, %10-30'u bu ısınmış gazdan oluşur ve geri kalan az kısım da galaksiler olarak görünen maddedir.

Evrendeki galaksilerin çoğu kütleçekimsel olarak birbirlerine bağlıdır; her galaksi, kütleçekimsel olarak, belirli bir sayıdaki diğer galaksilere bağlıdır. Böylece küçükten büyüğe doğru kümelenmeli bir yapı hiyerarşisi bulunur. Bunların en küçüğü galaksi gruplarıdır. (Galaksi sayısı 100'ün altında olduğu zaman bu topluluklara, gruplar ve kümeler arasındaki sınırlar belirgin olmasa da, galaksi grubu denir.) Kütleçekim kuvvetiyle bir arada tutulan bu toplulukların en yaygın tipi galaksi kümeleri olup, evrendeki galaksilerin çoğunu içerirler.

Genellikle birkaç megaparseklik bir bölgede bir araya gelmiş binlerce galaksiyi içeren yapılar "küme" olarak adlandırılır. Galaksi kümesi ya da galaksi kümesi kütleçekimi sayesinde birbirlerine bağlı yüzden fazla galaksinin oluşturduğu kümedir. Galaksi kümeleri biçimleriyle (özel, küresel, simetrik vs.), dağılımlarıyla veya galaksi sayılarıyla (sayı birkaç bine çıkabilir) nitelenirler. Böyle bir grup ya da kümeye bağlı kalabilmek için her üyenin, yani her galaksinin hızının topluluktan kaçıp gidecek derecede yüksek olmaması, bir başka deyişle bunu önleyecek derecede düşük bir hızı olması gerekir. Buna karşılık yetersiz bir kinetik enerji söz konusu olduğunda da, topluluk galaksi birleşmelerinin olacağı bir evrim geçirir; evrim sonucunda topluluğun dönüştüğü yeni hâli, daha az sayıda galaksiden oluşuyor olacaktır. Galaksi kümelerinde genellikle tek bir "dev eliptik galaksi" baskın olur. "En parlak küme galaksisi" adı verilen bu dev, zamanla, uydu hâline getirdiği diğer galaksileri gelgit etkisiyle tahrip eder ve yutup kendi kütlesine katar.

Süperkümeler galaksi kümeleri, galaksi grupları ve bazen de bireysel galaksiler hâlinde onbinlerce galaksi içerirler. Bir milyar ışık yılı uzunlukta olabilen bu muazzam büyüklükteki yapılarda, aralarında büyük boşluklar olan galaksiler, rastgele değil, bir yapıdaki teller gibi dizilmişlerdir. Süperküme skalasının daha üzerinde evrenin izotropik ve homojen olduğu düşünülür. Galaksilerin yaklaşık % 90'ı bir kümeye ya da bir süperkümeye dahildir.

Samanyolu Galaksisi Yerel Grup (İng. Local Group) adı verilen 30 civarında galaksi içeren bir galaksi grubunun üyesidir. Bu, yarıçapı yaklaşık bir megaparsek olan bir gruptur. Bu grupta Samanyolu ve Andromeda en parlak iki galaksidir. Grubun diğer üyelerinin birçoğu bu iki galaksinin uyduları ya da yoldaşları olan cüce galaksilerdir. Yerel Grup'un kendisi de Başak Süperkümesi'nin içindeki bir bulutumsu yapının bir parçasıdır.

Çoklu dalgaboyu gözlemleri

Samanyolu Galaksisi'nin dışındaki galaksilerin varlığının keşfedilmesinden sonra, bunların ilk gözlemleri genellikle, gözle görülür ışığın kullanıldığı gözlemlerdi. Yıldızların çoğu ışık yaydıklarından, galaksileri oluşturan yıldızların gözlemi optik astronominin temel etkinliklerinden biridir. Optik astronomiden iyonize H II bölgelerinin ve tozlu kolların dağılımının incelenmesinde de yararlanılabilmektedir. Fakat yıldızlararası ortamda mevcut toz, gözle görülür ışıkla gözlemlendiğinde soluk görülmektedir. Buna karşılık uzak-kızılötesi ışınlarla daha saydam görülebilmektedir.

Günümüzde optik astronominin yetersiz kaldığı alanlarda artık çeşitli dalgaboylarından da yararlanılmakta ve bu alanda çeşitli aygıtlar kullanılmaktadır. Modern yöntemlerden bazıları şunlardır:

 Kızılötesi: Uzak-kızılötesi ışınlar gerek dev moleküler bulut bölgelerinin içinin, gerekse galaksi çekirdeklerinin içinin ayrıntılı olarak gözlemlenebilmesinde kullanılabilmektedir. Kızılötesi aynı zamanda evren tarihinin çok erken döneminde ortaya çıkmış uzak, kırmızıya kaymadaki galaksilerin gözlemlenmesinde de kullanılabilmektedir. Su buharı ve karbondioksit kızılötesi tayfın işe yarar kısımlarının belirli bir miktarını soğurduklarından kızılötesi astronomisinde artık yüksek irtifalardaki, yani uzaydaki teleskoplar kullanılmaktadır.
 radyo frekansları: Galaksilerin gözle görülen ışık dışındaki araçlar kullanılarak yapılan ilk incelemesi radyo frekansları kulllanılarak yapılmıştır. Atmosfer 5 MHz ile 30 GHz. arası frekanslar için geçirgendir (daha aşağı sinyaller iyonosferce bloke edilmektedir) Etkin çekirdeklerden yayılan akışlar büyük radyo interferometre aygıtlarıyla saptanabilmektedir. Radyoteleskoplar ise nötr hidrojeni, erken dönemdeki, galaksileri oluşturmak üzere sonradan çöken iyonize olmamış maddeyi gözlemleyebilmektedir.
 Morötesi ve X ışını: Morötesi ve X ışını teleskopları galaksilere ilişkin yüksek enerji etkinliklerini gözlemleyebilmektedir. Örneğin X ışınları sayesinde galaksi kümelerindeki sıcak gazın dağılım haritası çıkarılmıştır. Yine galaksilerin çekirdeklerinde dev kara deliklerin varlığı X ışını astronomisi sayesinde doğrulanmıştır.

Notlar

Kaynakça

Literatür

Ayrıca bakınız
 Ara sarmal galaksi
 Biçimsel Galaksi Sınıfları
 Çubuklu sarmal galaksi
 Çubuksuz sarmal galaksi
 Düzensiz galaksi
 Eliptik galaksi
 Galaksi halesi
 Galaksi kümeleri listesi
 Galaksi kümesi
 Galaksiler dizini
 Girdap galaksisi
 Messier Kataloğu
 NGC
 Samanyolu
 Sarmal galaksi
 Süperküme
 Teker (galaksi)
 Yerel Grup

Dış bağlantılar

 Astronomik Terimler Sözlüğü
 Kâinat'ın haritası
 Galaksiler, SEDS Messier sayfaları
 Kâinat atlası
 galaksiler- Genel bilgi ve amatör gözlemler
 Keşfedilen en eski galaksi
 Galaksiler-BBC Radio 4'ün bir programı
 Galaksi sınıflandırma projesi
 Messier cisimleri

Galaksiler

Galaksi


أمال سعد الدين  (15 تموز 1968-)، ممثلة ومخرجة سورية.

عن حياتها
غابت عن التلفزيون لمدة طويلة لكنها عادت بعدها من خلال مسلسل ضيعة ضايعة. بدأت في مجال الدوبلاج عام 1994 في دور سونيك، ومن بعدها توالت عليها أدوار الدبلجة.
تتمتع آمال بنبرة مميزة في صوتها. من أشهر أدوار آمال، هو دور «كونان» في المحقق كونان، والممرضة جوي من بوكيمون، وعبقور من المسلسل الشهير عبقور، وهي زوجة الفنان قاسم ملحو عملت في المسلسلات التلفزيونية مثل: يوميات جميل وهناء وعيلة 7 نجوم وضيعة ضايعة. عملت كمذيعة بدور كونان في البرنامج الشهير «كونان على الهواء» والذي كان الأول من نوعه في عام 2001. وقد اظهرت براعة في التقديم باللغة الفصحى.

أعمالها

المسلسلات

 كونتاك
 النو
 الدوار
 ليل الخائفين
 تل الرماد
 العوسج
 رمح النار
 يوميات فهمان
 بطل من هذا الزمان
 الفندق
 جميل وهناء
 إخوة التراب
 عيلة 7-8 نجوم
 الخريف
 الأرواح المهاجرة
 أنت عمري
 البحث عن صلاح الدين
 رمح النار
 ضيعة ضايعة
 السراب
 ببساطة
 وهم
 بقعة ضوء
 جدي بحر
 حارس القدس

الإذاعة
 حكم العدالة

السينما
 نسيم الروح

الدوبلاج
تتميز آمال سعد الدين بصوت رخيم متعدد الطبقات، إذ أنها تملك موهبة تغيير الأصوات بحسب حالات الشخصية. يُعتبر أدائها بشخصية كونان إيدوجاوا في مسلسل الأنمي الياباني المحقق كونان هو أشهر أدوارها على الإطلاق، وتُعتبر إحدى رواد العمل في الدبلجة الكرتونية في العالم العربي. إضافةً إلى أعمالها قامت بتقديم برنامج كونان على الهواء بصوت شخصية كونان إيدوجاوا على الهواء مُباشرةً في العام 2000 على قناة سبيستون.

الرسوم المتحركة
{| class="wikitable"
|-
! الشخصية !! المسلسل
|-
| كونان||المحقق كونان
|-
| سونيك||مغامرات سونيك القنفذ
|-
| أصفر|| بيدا بول
|-
| جراني|| مغامرات سلفستر وتويتي
|-
| بيبي|| بيبي الشقية
|-
| ناستينا|| بوكيمون
|-
| توكي (أخ باتو)|| سيف النار
|-
| ريم|| ينبوع الأحلام
|-
| عبقور|| عبقور
|-
|رانكا|| موكا موكا
|-
|باندا|| همتارو
|-
|دكستر|| همتارو
|-
|بونزو|| القناص
|-
|فيفي || فيفي والزهرات الصغيرات
|-
| شهد || شهد والأبطال
|-
|علّام || مدينة الصفصاف
|-
| أولونغ|| دراغون بول
|-
| لونا || داي الشجاع
|-
| روزي || روزي الصغيرة
|-
| أم دبدوب || دبدوب المحبوب
|-
| نهاد || أنا وأخواتي
|-
|ليون|| بلاك كات
|-
|ترين الصغير|| بلاك كات
|}

مراجع

وصلات خارجية

أشخاص على قيد الحياة
أشخاص من اللاذقية
المحقق كونان
فلسطينيو سوريا
كوميديون سوريون
مذيعات تلفاز سوريات
مذيعو تلفاز سوريون
ممثلات أداء صوتي سوريات
ممثلات أفلام سوريات
ممثلات تلفزيون سوريات
ممثلات راديو سوريات
ممثلات سوريات في القرن 20
ممثلات سوريات في القرن 21
ممثلات مسرح سوريات
ممثلو مركز الزهرة
مواليد 1388 هـ
مواليد 1392 هـ
مواليد في اللاذقية

آمال سعد الدين


Trélévern (bretonisch Trelêvern) ist eine französische Gemeinde mit  Einwohnern (Stand ) im Département Côtes-d'Armor in der Region Bretagne. Sie gehört zum Arrondissement Lannion und zum Kanton Perros-Guirec.

Geographie
Die Gemeinde liegt an der Atlantikküste, die in diesem Abschnitt Côte de Granit Rose genannt wird, rund zehn Kilometer nordöstlich von Lannion. Die Gemeinde ist im Norden und Westen von Meer umgeben, der Ort selbst liegt teilweise direkt an der Küstenlinie. Nachbargemeinden von Trélévern sind Trévou-Tréguignec im Osten, Camlez im Südosten, Kermaria-Sulard im Süden und Louannec im Südwesten.

An der westlichen Gemeindegrenze mündet der Bach Ruisseau de Dourdou, an der östlichen Gemeindegrenze der Ruisseau de Kergouanton in den Atlantik.

Verkehrsanbindung
Die Gemeinde liegt abseits überregionaler Verkehrswege. Die lokale Verkehrsanbindung erfolgt durch die Départementsstraßen D30 (von Lannion nach Trévou-Tréguignec) und D73 (von Kermaria-Sulard über Trélévern zum Küstenort Port l'Épine).

Bevölkerungsentwicklung

Literatur
 Le Patrimoine des Communes des Côtes-d'Armor. Flohic Editions, Band 2, Paris 1998, ISBN 2-84234-017-5, S. 838–839.

Weblinks

 Offizielle Webpräsenz der Gemeinde

Ort in der Bretagne
Ersterwähnung 1330

Trélévern


Bellinis Bikini er det tredje PC spil i Bellini serien, og er en fortsættelse af Skeletter med Kasketter og blev lavet firmaet Savannah i 1999.

Historien handler om at familien er taget på ferie i Slapafnien. Onkel Belini er taget med, da han skal finde en trylleformular, som vil gør ham til verdens største troldmand. Han skal bruge noget lilla stof, det eneste som han kan få fat i er Dennis mors bikini, som man sammen med Dennis musen Don, fluen Sue og hunden Herman må prøve at få tilbage.

Dette bliver heller ikke lettere da øen er en zombie ø. Hvor man bl.a. møder den døve varulv (Hvaulven) og en edderkopper med araknofobi, samt er der en restauranten, hvor man kan få en hund på menuen, og et hotel der bestyres af en vampyr.

Kilder

Computerspil fra 1999

Bellinis Bikini


Trifid නිහාරිකාව, ධනු රාශියේ පිහිටා ඇති තාරකා බිහිවන ප්‍රදේශයකි. Charles Messier විසින් පළමු වරට සොයාගනු ලැබූ අතර මෙහි වර්ග 3කට අයත් නිහාරිකා 3ක් හා විවෘත තරු පොකුරක්(open cluster)දක්නට ලැබේ. තරු පොකුර අදුරු නිහාරිකාවක්, හයිඩ්‍රජන් බහුල විමෝචන නිහාරිකාවක් හා පරාවර්තක නිහාරිකාවකින් වටවී ඇත. කුඩා ප්‍රමාණයේ දුරේක්ෂයක් මගින් හො දෙනෙතියකින් ද නිරීක්ෂණය කල හැකි බැවින් ආධුනික නිරීක්ෂකයන් අතර ප්‍රසිද්ද නිහරිකාවකි

Trifid Nebula (M20)


أياسه  هي مدينة يابانية تقع في محافظة كاناغاوا.
تم تأسيس المدينة في 1 نوفمبر، 1978.

يقع في أياسه قاعدة أتسوغي الجوية البحرية أحد أهم قواعد القوات المسلحة الأمريكية في منطقة كانتو.

اقتصاد
 شركة هيتاتشي
 مكتب شركة كانون في أياسه
 شركة توسو للصناعات الكيميائية.

أعلام

 إيجي تاكادا
 ريو إييدا
 ميراي شيدا
 ياسوماسا كاواساكي
 تاكاشي إيشي

مراجع

وصلات خارجية
 الموقع الرسمي باللغة اليابانية

أياسه (كاناغاوا)
مدن محافظة كاناغاوا

أياسه (كاناغاوا)


Gottlieb a fost o companie mare din America de Nord focalizată pe fabricarea de jocuri arcade, precum Ace High (1956) sau Genie (1977), inițiată în Chicago, Illinois. Compania a fost înainte cunoscută ca D. Gottlieb & Co. Compania s-a închis în anul 1996. Compania a devenit activă ca companie de divertisment în San Francisco, California, Statele Unite în 1980, dar Compania a fost restructurată în 1997.

Joc video
Un joc video, Pinball Hall Of Fame:The Gottlieb Collection a fost creat în 2004 de către Crave Entertainment și Farsight Studios pe PS2 și PSP, conținând majoritatea dintre mașinile pinball Gottlieb cu flippere.

Companii din industria de divertisment
Companii din Statele Unite ale Americii
Fondări în 1927
Desființări în 1996
Chicago, Illinois
Fondări în 1997

Gottlieb


Verseg é um município da Hungria, situado no condado de Peste. Tem  de área e sua população em 2015 foi estimada em 1.321 habitantes.

Localidades de Peste (condado)

Verseg


Carl Johan Adlercreutz (27 de abril de 1757 - 21 de agosto de 1815) foi um general e estadista sueco (finlandês), nascido em Borgå, Finlândia em propriedades familiares. Entrando no exército sueco aos 13 anos na Brigada de Cavalaria Ligeira Finlandesa, ele estava presente quando Gustavo III lançou seu golpe de estado. Ele estudou teoria militar em Estocolmo.

Em 1777 juntou-se à Brigada Savolax protegendo a fronteira finlandesa contra a agressão russa. Adlercreutz entrou em ação pela primeira vez na Guerra Russo-Sueca de 1788-1790, onde se destacou. Foi promovido a Major em 1791 e a Comandante de Esquadrão em 1792. Durante o motim de Anjala manteve-se fiel ao Rei, resistindo à guerra com a Rússia, depois participou nos julgamentos contra os conspiradores. Ele foi posteriormente nomeado o comandante dos Dragões de Nyland, mantendo este cargo até 1804, quando foi feito Ofverste (Coronel-em-Chefe) do recém-criado Regimento Adlercreutz.

Referências
Suecos

Carl Johan Adlercreutz


المعهد العالي لعلوم التمريض بقابس هي إحدى المؤسسات العليا التي تخضع للإشراف المزدوج من قبل وزارتي الصحة العمومية ، والتعليم العالي والبحث العلمي والتكنولوجيا وتتبع جامعة قابس.

أرقام
طبقا لأرقام السنة الدراسية 2007-2008 يدرس بها 152 طالبا من بينهم 82 طالبة.

مراجع

التعليم في تونس
جامعة قابس

المعهد العالي لعلوم التمريض بقابس


Vandana Katariya (en ) née le 15 avril 1992, est une joueuse professionnelle indienne de hockey sur gazon évoluant au poste d'attaquant.

Carrière
Elle s'est qualifiée avec l'Inde pour les Jeux olympiques d'été de 2016 à Rio via les demi-finales de la ligue mondiale à Anvers.

Aux Jeux olympiques d'été de 2020 à Tokyo, Vandana est devenue la première femme indienne à réussir un triplé olympique au hockey.

Références

Liens externes

Joueuse indienne de hockey sur gazon
Naissance en avril 1992
Joueuse de hockey sur gazon aux Jeux olympiques d'été de 2016
Joueuse de hockey sur gazon aux Jeux olympiques d'été de 2020
Naissance dans l'Uttar Pradesh

Vandana Katariya


Steaua fără nume este o piesă de teatru de Mihail Sebastian.

Prezentare

Într-un oraș de provincie de pe Valea Prahovei, o necunoscută este coborâtă din tren în gară pentru că nu are bilet. Aceasta vine de la cazinou și are asupra ei doar fisele câștigate. Profesorul Miroiu, care se afla în gară în așteptarea unei cărți foarte scumpe de la București, se oferă să o găzduiască peste noapte, perioadă în care între cei doi apare o relație afectivă.  Profesorul Miroiu a găsit o stea fixă, invizibilă, în spatele altei stele din Ursa Mare, necunoscută pe bolta cerească și nu știe ce nume să îi dea, când află că pe necunoscută o cheamă Mona o numește astfel. Dimineața apare Grig, cel cu care Mona are o relație  de 3 ani. Cum acesta este bogat, Mona se reîntoarce în cele din urmă în lumea lui, părăsindu-l pe astronomul visător.

Personaje
 Necunoscuta (Mona), steaua fără nume și fără seamăn pentru Profesorul Miroiu
 Profesorul Marin Miroiu (profesor de matematică și astronomie)
 Radu Udrea, profesor de muzică, prieten cu Miroiu
 Domnișoara Cucu
 Ispas, șeful gării
 Grig, iubitul Monei
 Eleva Zamfirescu
 Un țăran
 Pascu
 Ichim
 Conductorul de tren
  Elevi

Reprezentații
Premiera piesei a avut loc la 1 martie 1944 la Teatrul de revistă "Alhambra". Distribuția a fost următoarea (în ordinea intrării în scenă):  Marcel Anghelescu ca șeful gării, I. Șerbănescu ca un țăran, Radu Beligan ca profesorul Miroiu, C. Iordănescu ca Ichim, Nora Piacentini ca domnișoara Cucu, Nineta Gusti ca o elevă, Nicolae Tomazoglu ca Pascu,  G. Basmagian - conductorul de tren, Maria Mohor ca Necunoscuta (Mona), V. Brezianu ca Udrea, Mircea Șeptilici ca Grig.

Teatru radiofonic
 1954 - Steaua fără nume, regia Mihai Zirra, cu Radu Beligan, Alexandru Giugaru, Maria Wauvrina, Horia Șerbănescu, Nineta Gusti, Nae Roman, Tanti Cocea, Nae Roman, Jules Cazaban, Constantin Brezeanu

Ecranizări
 1966 - Steaua fără nume, regia Henri Colpi, scenariu François Billetdoux, cu Marina Vlady ca Mona, Claude Rich ca profesorul  Marin Miroiu, Grigore Vasiliu-Birlic ca profesorul Udrea, Cristea Avram ca Grig, amantul Monei, Mișu Fotino - controlorul, Anca Pandrea, Marcel Anghelescu ca șeful de gară
 1979 - Bezymyannaya zvezda, regia Mikhail Kozakov, scenariu  Aleksandr Khmelik, cu Igor Kostolevskiy, în rolul Marin Miroiu, Anastasiya Vertinskaya, în rolul Mona, Mikhail Kozakov, în rolul Grig, Svetlana Kryuchkova, în rolul Domnișoara Cucu, Grigoriy Lyampe, în rolul Udrea, Mikhail Svetin, în rolul Ispas, și Aleksandr Pyatkov, în rolul Ichim.

Referințe și note

Legături externe

 Steaua fără nume, TVR.ro

Vezi și
 Listă de piese de teatru românești

Piese de teatru de Mihail Sebastian
Piese de teatru adaptate în filme

Steaua fără nume