චෝළ රාජවංශය යනු දකුණු ඉන්දියානු ඉතිහාසයේ දීර්ඝතම කාලයක් පාලනය ගෙනගිය රාජවංශවලින් එකකි. මෙම දෙමළ රාජවංශය හා සම්බන්ධ ආදිතම වාර්තා ක්‍රි.පූ. 3වන සියවසට අයත් මෞර්ය අධිරාජ්‍යයේ අශෝක අධිරාජයාගේ ශිලා ලේඛනවලින් හමුවේ. තමිලකම්හි කිරුළු පළන් රජුන් තිදෙනාගෙන් අයකු වන මෙම රාජවංශය ක්‍රි.ව. 13වන සියවස තෙක් රාජ්‍ය පාලනය ගෙනගියේ ය.

චෝළයන්ගේ නිජබිම වූයේ සශ්‍රීක කාවේරි ගංගා නිම්නයයි. නමුත් 9වන සියවසේ පසු කාලයේ සිට 13වන සියවසේ ආරම්භය දක්වා ඔවුන් සැලකිය යුතු තරම් විශාල ප්‍රදේශයක සිය ආධිපත්‍යය පතුරුවා ඇත. තුංගභද්‍රාවට පහළින් වූ සම්පූර්ණ දේශයම එක්සත් කොට ඒකීය රාජ්‍යයක් ලෙස සියවස් දෙකකට ආසන්න කාලයක් රඳවා ගැනීමට ඔවුන් සමත් විය. Iවන රාජරාජ චෝළ සහ ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයින් වූ Iවන රාජෙන්ද්‍ර චෝළ, රාජාධිරාජ චෝළ, වීරරාජේන්ද්‍ර චෝළ සහ Iවන කුලෝතුංග චෝළ යටකේ රාජවංශය දකුණු ආසියාවේ සහ අග්නිදිග ආසියාවේ යුධ, ආර්ථික සහ සංස්කෘතික ක්ෂේත්‍රයේ බලවතා බවට පත් විය. අධිරාජ්‍යයේ නව බලය පෙරදිග වෙත ව්‍යාප්ත කළේ Iවන රාජේන්ද්‍ර චෝළගේ ගංගා ආක්‍රමණය මගිනි. එසේම ශ්‍රීවිජය අධිරාජ්‍යයේ නාවික අධිරාජ්‍යයේ නගර යටත් කරගැනීමට නාවික ආක්‍රමණ මෙන්ම චීනය වෙත නැවත නැවත යෙදුණු තානාපති මෙහෙවරවල් ද හේතු විය. චෝළ නාවික හමුදාව පුරාතන ඉන්දියානු සාගර බලයේ උච්චස්ථානය සනිටුහන් කරයි.

1010–1200 දක්වා කාලයේ, චෝළ දේශයේ සීමා දකුණින් මාලදිවයින් දූපත් තෙක් ද, උතුරින් ආන්ධ්‍රා ප්‍රදේශ්හි ගෝදාවරී ගංගා ඉවුර තෙක් ද විහිදිණි. රාජරාජ චෝළ විසින් දකුණු ඉන්දියානු අර්ධද්වීපය යටත් කරගත් අතර, වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකාවට අයත් ප්‍රදේශ ඈඳාගන්නා ලදී. එසේම මාලදිවයින් දූපත් ද ග්‍රහණයට නතු විය. රාජේන්ද්‍ර චෝළ විසින් උතුරු ඉන්දියාව වෙත සාර්ථක ආක්‍රමණ දියත් කළ අතර,  ඔවුනට ගංගා නදිය ආසන්නයට පැමිණීමට හැකි විය. එසේම පාටලීපුත්‍රයෙහි පාල පාලකයා වූ මහීපාල පරාජය කිරීමට ඔහු සමත් විය. එමෙන්ම මැලේසියාවේ සහ ඉන්දුනීසියාවේ ශ්‍රීවිජය නගර සාර්ථකව ආක්‍රමණය කිරීමට ද ඔහුට හැකි විය. 13වන සියවසේ ආරම්භයේ චෝළ රාජවංශය පරිහානියට පත්වන්නට වූයේ පාණ්ඩ්‍ය රාජවංශයේ පිබිදීමත් සමගයි. චෝළ අධිරාජ්‍යයේ අවසන් බිඳවැටීමට හේතුවූයේ ද පාණ්ඩ්‍යයන් ය

චෝළයෝ දිගුකාලීන දායාදයක් උරුම කළහ. දෙමළ සාහිත්‍යය කෙරෙහි ඔවුන් දැක්වූ අනුග්‍රහට සහ දේවාල ඉදිකිරීම කෙරෙහි ඔවුන් දැක්වූ උනන්දුව හේතුවෙන් දෙමළ සාහිත්‍යයේ සහ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයේ ශ්‍රේෂ්ඨ නිර්මාණ කිහිපයක් මෙම යුගයේ බිහි විය. චෝළ රජවරුන් ගෘහනිර්මාණය කෙරෙහි මහත් ගිජුකමක් දැක්වූ අතර, ඔවුන්ගේ රාජධානි තුළ දේවාල, වන්දනා ස්ථාන ලෙස පමණක් නොව ආර්ථික කටයුතුවල මධ්‍යස්ථානයන් ලෙස ද පැවතිණි. මධ්‍යගත රජයක ආකාරයේ රජයයක් බිහිකිරීමට මූලික වූ චෝළයෝ ශික්ෂිත නිලධාරීක්‍රමයක් ස්ථාපනය කළහ. චෝළ කලා සම්ප්‍රදාය අග්නිදිග ආසියාව කෙරෙහි ව්‍යාප්ත වූ අතර, අග්නිදිග ආසියානු ගෘහනිර්මාණය සහ කලාවන් කෙරෙහි එය බලපෑවේ ය.

සම්භවය

චෝළයන් චෝඩ ලෙස ද හැඳින්විණි. ඔවුන්ගේ සම්භවය පිළිබඳ ඇත්තේ තොරතුරු ස්වල්පයකි. ඔවුන්ගේ ඓතිහාසිකභාවය පුරාතන දෙමළ සාහිත්‍යය සහ අභිලේඛන තුළින් පැහැදිළි වේ. පසුව මධ්‍යතන චෝළවරු දීර්ඝ සහ පුරාතන පෙළපතක් තමන්ට හිමි යැයි පවසන්නට වූහ. මුල්කාලීන සංගම් සාහිත්‍යයේ (ක්‍රි.ව. 150 පමණ) තොරතුරු අනුව සාක්ෂ්‍ය ලැබෙන්නේ රාජවංශයේ ආදිතම රජවරුන් ක්‍රි.ව. 100ට පමණ පෙරදාතම් කළ හැකි බවයි.ක්‍රි.පූ. 3වන සියවසේ අශෝක අධිරාජයාගේ ආඥාවන්හි චෝළයන් දකුණෙහි පැවති අසල්වැසි රටක් ලෙස සඳහන් කොට ඇත.

වර්තමානයේ බහුලව පිළිගැනෙන මතය නම් චේර සහ පාණ්ඩ්‍ය සේම චෝළ යන්න පුරාතනයේ වූ පාලන පවුලක හෝ පෙළපතක නාමය බවයි. ව්‍යාඛ්‍යාන කර්තෘ පරිමේලගර් පවසන්නේ: "පුරාතන පෙළපතක් සහිත පුද්ගලයන්ගේ (චෝළයන්, පාණ්ඩ්‍යයන් සහ චේරයන් වැනි) දයාව ඒවායේ ඇති අව අර්ථය වඩා උදාර බවයි". චෝළයන් සඳහා පොදුවේ භාවිතයේ පැවිත වෙනත් නම් අතරට කිල්ලි (கிள்ளி), වලවන් (வளவன்) සහ සෙම්බියන් (செம்பியன்). කිල්ලි යන්න ඇතැම්විට දෙමළ වචනයක් වන හෑරීම හෝ පැලීම යන අරුතැති කිල් (கிள்) වචනයෙන් බිඳී ආවක් වන්නට ඇත. එවිට අර්ථය භූමියේ සාරන්නා හෙවත් කම්කරුවා යන ලෙස ලැබේ. මෙම වදන නිතරම මුල්කාලීන චෝළ නම් සමග සන්ධි කොට භාවිතා වී ඇත. උදාහරණ ලෙස නේඩුන්කිල්ලි, නාලන්කිල්ලි ආදිය දැක්විය හැක. නමුත් පසුකාලීන සමයයන්හි එම ප්‍රත්‍යය භාවිතයෙන් ගිලිහී ඇත. වලවන් යන්න බොහෝවිට සශ්‍රීකත්වය යන අරුතැති "වලම්" (வளம்) යන වදන හා සම්බන්ධ අතර, එහි අරුත සශ්‍රීක දේශයේ හිමිකරුවා හෝ පාලකයා ලෙස ලැබේ. සෙම්බියන් යන්න සාමාන්‍යයෙන් ශිබි යන්න ඇසුරෙන් බිඳී ආවකැයි සැලකේ. මුල්කාලීන චෝළ ජනප්‍රවාද අතරෙහි එන ජනප්‍රවාදගත වීර චරිතයක් වන ශිබි සිය දිවි දෙවෙනි කොට කොබෙයියකු කුරුලුගොයකුගෙන් බේරාගත් බව් පැවසේ. මෙම කථාපුවතම බුද්ධාගමේ ජාතක කථා අතර සිබි ජාතකයෙහි දක්නට ලැබේ. දෙමළ ශබ්දකෝෂයෙහි චෝළ යන්නෙහි අරුත සොආලි හෙවත් සේයි ලෙස පාණ්ඩ්‍ය හෙවත් පැරණි රාජධානිය මත ගොඩනැගූ නව රාජධානිය යන අරුත ලැබේ.

7වන සියවසට පෙර චෝළයන් පිළිබඳ ලිඛිත සාක්ෂි හමුවන්නේ අල්ප වශයෙනි. එතැනින් පසුව, දේවාලවල අභිලේඛන ඇතුළු ඓතිහාසික වාර්තා හමුවේ. පසුගිය වසර 150 තුළ, දෙමළ සංගම් සාහිත්‍යයේ, මුඛ්‍ය සම්ප්‍රදායයන්ගේ, ආගමික පාඨවල, දේවාල සහ තඹ සන්නස් අභිලේඛනවලින් වැදගත් තොරතුරු රාශියක් අනාවරණය කරගෙන තිබේ. මුල්කාලීන චෝළයන් පිළිබඳ තොරතුරු ලැබෙන ප්‍රධාන මූලාශ්‍රය සංගම් යුගයේ මුල්කාලීන දමිළ සාහිත්‍යයයි. චෝළ දේශය, වරායයන් සහ වානිජ්‍යය පිළිබඳ ස්වලප තොරතුරු ප්‍රමාණයක් පෙරිප්ලස් ඔෆ් ද එරිත්‍රියන් සී (පෙරිප්ලස් මාරිස් එරිත්‍රෙයි) මූලාශ්‍රයෙන් සහ එයට මඳක් පසුකාලීන භූගෝල විද්‍යාඥ ටොලමිගේ කෘතිවලින් ලැබේ. ක්‍රි.ව. 5වන සියවසේ පමණ රචිත බෞද්ධ මූලාශ්‍රයක් වන මහාවංසය තුළ ක්‍රි.පූ. 1වන සියවසේ ලංකාවාසීන් සහ චෝළයන් අතර පැවති ගැටුම් ගණනාවක තොරතුරු හෙළිකරයි. චෝළයන් පිළිබඳ අශෝක ස්තම්භ (ක්‍රි.පූ. 273 – ක්‍රි.පූ. 232 කාලයේ අභිලේඛිත) ශිලා ලිපිවල ද සඳහන් වන අතර, එහි අන්තර්ගත වන්නේ අශෝකයන්ට යටත් නොවූව ද, ඔහු සමග මිත්‍ර සබඳතා පැවැත්වූ රාජ්‍යයන්ගෙන් එකක් ලෙසයි.

ඉතිහාසය
චෝළයන්ගේ ඉතිහාසය යුග හතරක් යටතේ හැදෑරිය හැක: සංගම් සාහිත්‍යයේ මුල්කාලීන චෝළයෝ, සංගම් චෝළයන් සහ විජයලාය (ක්‍රි.ව. 848 පමණ) යටතේ අධිරාජකීය මධ්‍යතන චෝළයන්ගේ පිබිදීම අතර වූ අරාජික සමය, විජයලායගේ රාජවංශය සහ අවසාන වශයෙන් 11වන සියවසේ තෙවන කාර්තුවේ Iවන කුලෝතුංග චෝළගේ පසුකාලීන චෝළ රාජවංශයයි.

මුල්කාලීන චෝළයෝ

ආදිතම චෝළ රජවරුන් පිළිබඳ සංගම් සාහිත්‍යයේ සඳහන් වේ. විද්වතුන් සාමාන්‍යයෙන් එකඟවන්නේ මෙම සාහිත්‍යය ව්‍යවහාර වර්ෂයේ දෙවන හෝ මුල් සියවස් කිහිපයට අයත් බවයි. මෙම සාහිත්‍යයේ අභ්‍යන්තර කාලානුක්‍රමය මින් වඩාත් දුරස් අගයයකි. මේ ආශ්‍රයෙන් වර්තමානයේ මෙම යුගයේ සම්බන්ධිත ඉතිහාසයක් ගොඩනැගීම අපහසු ය. එහි වාර්තාකොට ඇත්තේ රජවරුන්ගේ සහ කුමාරවරුන්ගේ නම් සමග ඔවුන්ව වර්ණනා කළ කවියන්ගේ නම් ය.

මිත්‍යාමය චෝළ රජවරුන් පිළිබඳ පුරාවෘත්ත ද සංගම් සාහිත්‍යයේ සඳහන් වේ. මෙම මිත්‍යා මගින් අගස්ත්‍ය ඍෂිවරයාගේ සමකාලීනයකු වැවි යෝජිත කන්ටමන් නම් චෝළ රජුගේ භක්තිය නිසා කාවේරි ගඟ බිහිවූ බව පවසයි. සංගම් සාහිත්‍යයේ සඳහන් රජවරුන් අතුරින් ජීවත්ව සිටියේ යැයි විශ්වාස කෙරෙන රජවරුන් අතර ප්‍රමුඛ රජවරුන් දෙදෙනෙක් වේ: එනම් කරිකාල චෝළ සහ කෝචෙංගණාන් ය. මෙම යුගයේ අනුප්‍රාප්ති අනුපිළිවෙල හෝ සෙසු කුමාරවරුන් සමග ඔවුන්ට තිබූ සම්බන්ධතාව නිශ්චිතව ගොඩනැගීමේ හැකියාවක් නැත. උරයූර් (වර්තමානයේ තිරුචිරපල්ලිහි කොටසකි) ඔවුන්ගේ පැණිතම අගනුවර විය. කාවේරිපට්ටනම ද මුල්කාලීන චෝළ අගනුවරක් ලෙස භාවිතා විය. මහාවංසය සඳහන් කරන්නේ ක්‍රි.පූ. 235 අවට මයිසෝර් හමුදාවේ සහාය ඇතිව දමිළ ජාතික එළාර නම් චෝළ කුමරකු ශ්‍රී ලංකා දිවයින යටත් කොටගෙන තිබේ.

අරාජික සමය

සංගම් යුගයේ අවසානයේ (ක්‍රි.ව. 300 පමණ) සිට පල්ලවයන් විසින් දමිළ රටේ ආධිපත්‍යය පැතිරවූ සමය දක්වා වූ සියවස් තුනක පමණ සංක්‍රාන්ති යුගය පිළිබඳ එතරම් තොරතුරු හමු නොවේ. අප්‍රකට රාජවංශයක් වූ කාලභ්‍රයන් විසින් දමිළ දේශය ආක්‍රමණය කොට එකල පැවති රාජවංශ විස්ථාපනය කරමින් රාජ්‍ය පාලනය ගෙනගොස් ඇත. 6වන සියවසේ දී පල්ලව රාජවංශය සහ පාණ්ඩ්‍ය රාජවංශය විසින් ඔවුන්ව විස්ථාපනය කරන ලදී. අනුප්‍රාප්තික සියවස් තුනක පමණ සිට 9වන සියවසේ දෙවන කාර්තුවේ විජයලායගේ පැමිණීම තෙක් කාලසීමාවේ චෝළයන්ගේ ඉරණම පිළිබඳ තොරතුරු අල්ප ය. තන්ජවූරයෙන් සහ ඒ අවටින් හමුවන අභිලේඛන අනුව පෙනෙන්නේ සියවස් තුනක් පුරා මෙම රාජධානිය මුතරයියර්වරුන් විසින් පාලනය කොට ඇති බවයි. 848-851 අතර කාලයේ විජයලාය චෝළ විසින් ඉලංගෝ මුතරයියර්ගෙන් තන්ජවූරය අල්ලාගෙන මෙම පාලනය අවසන් කරන ලදී.

අභිලේඛන සහ සාහිත්‍යය මගින් මෙම දීර්ඝ විරාම සමයේ රජ පෙළපතෙහි සිදුවූ පරිවර්තනයන් පිළිබඳ ඇතැම් ඉඟි ලබාදෙයි. මින් නිශ්චිත කරුණ නම් චෝළයන්ගේ බලය පරිහානියට පත්වූ පමු ඔවුනට උතුරින් සහ දකුණින් පාණ්ඩ්‍යයන් සහ පල්ලවයන් නැගී ආ බවයි. මෙම රාජවංශය සිය සාර්ථක එදිරිවාදීන්‍ගේ රැකවරණය පතන්නට ඇත. චෝළයන් අසල්වැසි උරෛයූර්හි කුඩා බිම් පෙදෙසක සිය පාලනය අඛණ්ඩව ගෙනගොස් ඇත. ඔවුන්ගේ බලය හීන වුව ද, පාණ්ඩ්‍යයන් සහ පල්ලවයන් තවදුරටත් චෝළ කුමරියන් විවාහ කොටගත්තේ ඔවුන්ගේ කීර්තිය නිසා වන්නය ඇත. මෙම යුගයට අයත් පල්ලව අභිලේඛන ගණනාවකම ඔවුන් චෝළ දේශයේ පාලකයන් සමග සටන් වැදුණු බව සඳහන් වේ. බලය අතින් පරිහානියට පත්ව සිටිය ද, චෝළයන්හට සිය පැරණි අගනුවර වූ උරෛයූර්හි පාලනය සම්පූර්ණයෙන් අහිමිව නොතිබූ බැව් පෙනේ. එයට හේතුව විජයලාය නැගී ආවේ මෙම ප්‍රදේශයෙන් වීමයි.

7වන සියවස අවට, වර්තමාන ආන්ධ්‍රා ප්‍රදේශයට අයත් භූමි භාගයෙහි චෝළ රාජධානියක් පැවතී ඇත. මෙම තෙලිඟු චෝළයන් සිය සම්භවය මුල්කාලීන සංගම් චෝළයන් හා සම්බන්ධ යැයි සලකා ඇත. කෙසේනමුත්, ඔවුන් සහ මුල්කාලීන චෝළයන් අතර සම්බන්ධයක් තිබුණේ ද යන්න නිශ්චිත නොවේ. පල්ලවයන් සිය රාජධානියක් ස්ථාපනය කළ අවධියේ පාණ්ඩ්‍ය සහ පල්ලව බලපෑමෙන් මිදී උතුරට සංක්‍රමණය වූ දමිළ චෝළයන් පිරිසක් ද වන්නට හැක. 639–640 අතර කාලයේ කාංචිපුරම්හි මාස කිහිපයක් ගතකළ චීන භික්ෂුවක වූ හියුංසාං "චූලි-යා රාජධානිය" නම් රාජධානියක් පිළිබඳ සඳහන් කරයි. මෙය මෙම තෙලිඟු චෝළයනට අදාළ වන්නට ඇත.

අධිරාජකීය චෝළයෝ

ඉන්දියානු ඉතිහාසයේ මාහැඟි අධිරාජ්‍යයන්ගෙන් එකක් වූ අධිරාජකීය චෝළ රාජවංශයේ ආදිකර්තෘ වූයේ විජයලාය ය. පල්ලව රාජවංශය යටතේ ප්‍රවේණියක් භුක්ති විඳි විජයලාය ක්‍රි.ව. 850 පමණ පාණ්ඩ්‍ය රාජවංශය සහ පල්ලව රාජවංශය අතර වූ ගැටුමෙහි වාසිය හිමි කරගනිමින් මුත්තරායර්ගෙන් තන්ජාවූරය අල්ලාගෙන මධ්‍යතන චෝළ රාජවංශ අධිරාජකීය පෙළපත පිහිටුවී ය. අධිරාජකීය චෝළ රාජවංශයේ අගනුවර බවට තන්ජවූර් පත් විය.

මධ්‍යතන යුගයේ දී චෝළ රාජවංශය බලය මෙන්ම ආධිපතය අතින් ද උච්චත්වයට පත් විය. ඔවුන්ගේ නායකත්වය සහ දැක්ම ඔස්සේ චෝළ රජවරු සිය භූමිය සහ බලපෑම ව්‍යාප්ත කළහ. දෙවන චෝළ රජ Iවන ආදිත්‍ය විසින් පල්ලව රාජවංශය අවසන් කළ අතර, 885දී මදුරෛහි පාණ්ඩ්‍ය රාජවංශය පරාජයට පත්කරන ලදී. එසේම කන්නඩ දේශයේ විශාල පෙදෙසක් අල්ලාගත් ඔහු බටහිර ගංග රාජවංශය සමග විවාහ සම්බන්ධතා ඇති කරගත්තේ ය. 925දී ඔහුගේ පුත් Iවන පරන්තක ශ්‍රී ලංකාව (හෙවත් ඉලංගෛ) ආක්‍රමණය කළේ ය.

දෙමළ රාජධානියේ සම්ප්‍රදායික සීමා අතික්‍රමණය කළ Iවන රාජරාජ චෝළ සහ Iවන රාජේන්ද්‍ර චෝළ රජවරුන් චෝළ රාජවංශයේ ශ්‍රේෂ්ඨතම පාලකයින් ලෙස සැලකේ. එහි උච්ච අවධියේ දී, චෝළ අධිරාජ්‍යය දකුණුදිගින් ලංකා දිවයින දක්වාත්, උතුරින් ගෝදාවරී-ක්‍රිෂ්ණා ගංගා ද්‍රෝණි තෙක් ද, භාට්කල්හි කොන්කාන් වෙරළ තීරය දක්වාත්, සම්පූර්ණ මලබාර් වෙරළ තීරය, ලක්ෂද්වීප හෙවත් මාලදිවයින් දූපත් සහ චේර දේශයේ විශාල භූමි ප්‍රමාණයක් දක්වා විහිදිණි. Iවන රාජරාජ චෝළ දැවැන්ත හමුදා ශක්තියකින් යුත් පාලකයකු වූ අතර, රාජ්‍ය පාලනයට මෙන්ම යුධ කටයුතුවලට ද එකසේ උනන්දුවක් දැක්වී ය. රාජකීය පාලනය යටතේ සිය අධිරාජ්‍යය දැඩි පරිපාලන රාමුවකට ගෙන ආ ඔහු ප්‍රදේශීය ස්වයං-පාලන රජයයන් ද ශක්තිමත් කළේ ය. එමනිසා, සිය රාජ්‍යයේ සම්පත් සඵල අයුරින් භාවිතයට ගැනීමට ක්‍රි.ව. 100දී ඔහු විසින් ඉඩම් සමීක්ෂණයක් ද පවත්වන ලදී. ක්‍රි.ව. 1010දී ඔහු බෘහාදීශ්වර දේවාලය ඉදිකළේ ය.

Iවන රාජේන්ද්‍ර චෝළ ඕදිෂාව යටත් කරගත් අතර, සිය හමුදා උතුර කරා මෙහෙයවූ ඔහු බෙංගාලයේ පාල රාජවංශ හමුදා පරාජය කොට උතුරු ඉන්දියාවේ ගංගා නදිය වෙත ළඟා විය. උතුරු ඉන්දියාවේ සිය විජයග්‍රහණ සැමරීමට Iවන රාජේන්ද්‍ර චෝළ ගංගෛකොන්ඩ චෝළපුරම් නැමැති නව අගනුවරක් ද පිහිටුවී ය. ශ්‍රීවිජය අධිරාජ්‍යය සාර්ථකව ආක්‍රමණය කළ Iවන රාජේන්ද්‍ර චෝළ එහි පරිහානියට හේතු විය. මෙම ආක්‍රමණ මැලේ ජනයාට ඉමහත් උපස්ථිතියක් ඇතිකළ අතර, මධ්‍යතන මැලේ වංශකථාවක් වූ සේජරා මෙලායු තුළ ඔහුගේ නාමය රාජා චූලන් ලෙස සඳහන් කොට ඇත. ලංකා දිවයින යටත් කරගත් ඔහු Vවන මහින්ද නම් සිංහල රජුව සිරකරුවකු ලෙස රැගෙන ගියේ ය. මීට අමතරව ඔහු කන්නඩ දේශයේ රාට්ටපඩි (රාෂ්ට්‍රකූටයන්ගේ භූමිය, චාලුක්‍ය දේශය, තාලක්කඩ්, සහ කොලාර්, මෙහි කෝලරම්මා දේවාලයේ ඔහුගේ උඩුකය ප්‍රතිමාවක් තවමත් දක්නට ඇත) ද යටත් කරගත්තේ ය. රාජේන්ද්‍රගේ භූමියට ගංගා-හූඝ්ලි-දමෝදාර් ද්‍රෝණියට අයත් ප්‍රදේශය මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාව සහ මාලදිවයින ද අයත් විය. ඉන්දියාවේ නැගෙනිහර වෙරළතීරයේ සිට ගංගා නදිය තෙක් වූ රාජධානි චෝළ අධිපතීත්වය පිළිගත්තේ ය. 1016, 1033, සහ 1077 කාලවල චීනය වෙත රාජ්‍යතාන්ත්‍රික දූත ගමන් තුනක් සිදු විය.

 යේ කෞතුකාගාරයක ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇති පූම්බුහාර් වෙරළට සැතපුම් 19ක් දුරින් හමුවූ නටබුන් නෞකාවයි.]]

සත්‍යශ්‍රාය සහ Iවන සෝමේශ්වර යටතේ බටහිර චාලුක්‍ය අධිරාජ්‍යය චෝළ ආධිපත්‍යයෙන් මිදීමට විටින් විට උත්සාහ දැරී ය. එයට ප්‍රධාන හේතුව වෙංගි රාජධානියෙහි චෝළ බලපෑමයි. බටහිර චාලුක්‍යයන් චෝළ අධිරාජවරුන්ව යුද්ධයට පොළඹවා ගැනීමට අසාර්ථක උත්සාහයන් කිහිපයක්ම දරා ඇත. 1118–1126 අතර කෙටි කාලයක් වෙංගි දේශය යටත් කරගැනීමට ඔවුන් සමත් විය. වීරරාජේන්ද්‍ර චෝළ විසින් බටහිර චාලුක්‍ය අධිරාජ්‍යයේ IIවන සෝමේශ්වරව පරාජය කොට VIවන වික්‍රමාදිත්‍ය කුමරු සමග සන්ධානයක් ඇති කරගත්තේ ය. බටහිර ඩෙකෑනයේ චාලුක්‍යයන් සාර්ථකව පාලනය කිරීමට චෝළයන් හැමවිටම සමත් වූයේ යුද්ධවලින් ඔවුන්ව පරාජය තොට පඬුරු කප්පම් ලබා ගනිමිනි. Iවන කුලෝතුංග සහ වික්‍රම චෝළ වැනි චෝළ අධිරාජවරුන් යටතේ පවා, චාලුක්‍යයන්ට එරෙහි යුද්ධ ප්‍රධාන වශයෙන්ම සිදුවූයේ කර්ණාටකයේ චාලුක්‍ය භූමියේ හෝ වෙංගි, කාකිනාද, අනන්තපූර් හෝ ගුට්ටි වැනි තෙලිඟු දේශයේ ප්‍රදේශවල ය. අනතුරුව හොයිසාලයින්, යාදවයින් සහ කාකතීයයන් සිය බලය ශීඝ්‍රයෙන් වර්ධනය කරගනිමින් චාලුක්‍යයන් විස්ථාපනය කොට දැමූහ. විෂ්ණුවර්ධන රජු යටතේ හොයිසාලයන් විසින් උතුරුමැද කර්ණාටකයේ ධර්වාර් යටත් කරගැනීමත් සමග, 1149 අතර කාලයේ ඔහු සිය පුත්‍රයා වූ Iවන නරසිංහ, හොයිසාල අගනුවර වූ ද්වාරසමුද්‍රය භාරව පත්කළේ ය. 1150–1151 අතර කාලයේ කල්‍යාණියෙහි කලචූරීන් විසින් චාලුක්‍ය අගනුවර යටත් කරගත්තේ ය. මෙලෙසින් චාලුක්‍ය රාජධානිය හායනට වන්නට පටන්ගෙන තිබිණි.

IIIවන කුලෝතුංග චෝළ යට‍තේ චෝළයින් චාලුක්‍යයන්ගේ පරිහානිය ශීඝ්‍ර කරවී ය. මේ සඳහා ඔවුහු චෝළ රජුගේ බෑණා වූ IIවන වීර බල්ලල යටතේ වූ හොයිසාලයන්ට උපකාර කොට ඇත. 1185–1190 කාලයේ IVවන සෝමේශ්වර සමග යුද්ධ මාලාවකින් පසුව බටහිර චාලුක්‍යයන් පරාජයට කිරීමට ඔවුනට හැකි විය. අවසන් චාලුක්‍ය රජුගේ භූමියට පැරණි චාලුක්‍ය අගනුවරවල් වූ බාදාමි, මාන්‍යඛේත සහ කල්‍යාණිය පවා ඇතුළත් නොවිණි. 1135–1140 සිට චාලුක්‍යයන් නාමිකව පමණක් පැවතිය ද, මෙය චාලුක්‍ය බලයේ අවසන් පරිහානිය සනිටුහන් කළේ ය. නමුත් 1215 තෙක් ස්ථාරව සිටීමට චෝළයන් සමත් විය. අනතුරුව පාණ්ඩ්‍ය අධිරාජ්‍යය විසින් චෝළ දේශය අවශෝෂණය කරගත් අතර, 1279 වන විට එය ඉතිහාසයෙන් මැකී ගියේ ය.

අනෙක් අතින්, 1150–1280 කාල පරිච්ඡේදය පුරාම, චෝළයන්ගේ ප්‍රබල ප්‍රතිවාදීන් වූයේ සිය සම්ප්‍රදායික භූමිය නැවත දිනාගන්නට උත්සාහ දැරූ පාණ්ඩ්‍ය කුමාරවරුන් ය. මෙම යුගයේ චෝළයන් සහ පාණ්ඩ්‍යයන් අතර නිරන්තර යුද්ධ ඇති විය. එසේම චෝළයන් කාලිංගයේ නැගෙනහිර ගංගයන් සමග නිතර යුධ වැදුණු අතර, චෝළ පාලනය යටතේ ස්වාධීනව පැවති වෙංගිය ආරක්ෂා කිරීමට සිදු විය. එසේම තෙලිඟු චෝළයන්, වේලානන්ති චෝළයන්, රේනන්ඩු චෝළයන් වැනි ඔවුනගේ ප්‍රවේණි රාජ්‍ය ඔස්සේ නැගෙනහිර වෙරළ තීරයේ ආධිපත්‍යය පැතිර වීමට සමත් විය. චාලුක්‍යයන්ට එරෙහි සටනේ දී ඔවුන් චෝළයන්ට බෙහෙවින් උපකාර කොට තිබේ. එසේම කන්නඩ රාජධානිවලින් අධික ලෙස පඬුරු කප්පම් ලබාගත් චෝළයෝ ලංකාවේ චෝළ පාලනය අතුගා දැමීමට උත්සාහ දැරූ සිංහලයන් සමග ද නිරන්තරයෙන් යුධ වැදුණහ. නමුත් පසුකාලීන චෝළ රජකු වූ Iවන කුලෝත්තුංගගේ සමය තෙක්ම ලංකාවේ චෝළ පාලනය පැවතිණි. පසුකාලීන චෝළ රජකු වූ IIවන රාජාධිරාජ චෝළ පාණ්ඩ්‍ය කුමාරවරුන් පස්දෙනකුගේ සංයුක්ත රාජ්‍යය යටත්කරගැනීමට තරම් ශක්තිමත් විය. පාණ්ඩ්‍යයනට ඔවුනගේ සම්ප්‍රදායික මිතුරා වූ ලංකාවේ රජුගේ සහාය ද හිමි විය. මේ හේතුවෙන් චෝළයනට නැවත වරක් ලංකාවේ පාලනය අහිමි විය. කෙසේනමුත්, ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා වූ අවසන් ශ්‍රේෂ්ඨ දෝළ පාලක IIIවන කුලෝත්තුංග ලංකාවේ සහ මදුරෛහි චෝළයන්ට එරෙහිව ඇතිවූ කැරළි මැඬලීමට රාජ්‍යය ශක්තිමත් කළේ ය. කරුවූර්හි IIවන වීර බල්ලල යටතේ හොයිසාල සෙන්පතියන් පරාජය කළ ඔහු දමිළ දේශයේ සම්ප්‍රදායික භූමිය වූ නැගෙනහිර ගංගාවදී, ද්‍රක්ෂරාම, වෙංගි සහ කාලිංගය සිය පාලනය යටතේ තබා ගත්තේ ය. මින් පසුව ඔහු IIවන වීර බල්ලල සමග ආවාහ විවාහ සම්බන්ධතා (බල්ලලව චෝළ කුමරියකට විවාහ කොට දී) සබඳතා පවත්වාගත් අතර, හොයිසාලය්න කෙරෙහි ඔහු දැක්වූ ප්‍රතිපත්තිය තරමක් මිත්‍රශීලී වන්නට විය.

මුහුදෙන් එතෙර ආක්‍රමණ

Iවන රාජරාජ චෝළ සහ ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයන් වූ Iවන රාජේන්ද්‍ර චෝළ, වීරරාජේන්ද්‍ර චෝළ සහ Iවන කුලෝත්තුංග චෝළ යටතේ චෝළ හමුදා ශ්‍රී ලංකාව, මාලදිවයින සහ 11වන සියවසේ ශ්‍රීවිජය අධිරාජ්‍යය යටතේ පැවති මැලේසියාව, ඉන්දුනීසියාව හා දකුණු තායිලන්තය වැනි අග්නිදිග ආසියාවේ ප්‍රදේශ ආක්‍රමණය කළහ. Iවන රාජරාජ චෝළ දියත් කළ නාවික ආක්‍රමණ හේතුවෙන් ශ්‍රී ලංකාව, මාලදිවයින සහ මලබාර් වෙරළ තීරය යටත් කරගැනීමට ඔවුනට හැකි විය. 1025දී, රාජේන්ද්‍ර චෝළ විසින් ශ්‍රීවිජයෙහි තොටුපළවල් සහ පේගුහි බුරුම රාජධානියට එරෙහිව නාවික ආක්‍රමණ දියත් කළඅතර, මැලේසියාවේ හා ඉන්දුනීසියාවේ ශ්‍රීවිජය අධිරාජ්‍යයේ ඇතැම් ප්‍රදේශ යටත් කරගත් ඔහු මඳ කාලයකට දකුණු තායිලන්තයේ තාම්බ්‍රලිංග රාජධානිය යටත් කරගත්තේ ය. පසුකාලීන 11වන සියවසේ චී වීරරාජේන්ද්‍ර චෝළ විසින් දෙවන ආක්‍රමණයක් දියත් කළ අතර, එමගින් ශ්‍රීවිජයයෙහි මැලේසියාවේ කේඩා අභිබවනය කරන ලදී.

පසුකාලීන චෝළයෝ (1070–1279)

වෙංගිය ආක්‍රමණය කිරීමෙන් පසුව, රාජරාජ නැගෙනහිර චාලුක්‍යයන් අතර විවාහ සහ දේශපාලන සම්බන්ධතා ඇති විය. රාජරාජ චෝළගේ දියණියක් විමලාදිත්‍ය නම් චාලුක්‍ය කුමරු හා විවාහ විය. රාජේන්ද්‍ර චෝළගේ දියණිය වූ අම්මංගා දේවී නැගෙනහිර චාලුක්‍ය කුමරකු වූ රාජරාජ නරේන්ද්‍ර සමග විවාහ විය. වීරරාජේන්ද්‍ර චෝළගේ පුත් අතිරාජේන්ද්‍ර චෝළ 1070 සිවිල් කෝලාහලයක දී ඝාතනය වූ අතර, අම්මංගා දේවී සහ රාජරා‍ජ නරේන්ද්‍රගේ පුත් Iවන කුලෝතුංග චෝළ සිහසුනට පත් විය. මෙලෙසින් පසුකාලීන චෝළ රාජවංශය ඇරඹිණි.

පසුකාලීන චෝළ රාජවංශය Iවන කුලෝතුංග චෝළ සහ ඔහුගේ පුත් වික්‍රම චෝළ මෙන්ම සෙසු පාලකයන් වූ IIවන රාජරාජ චෝළ, IIවන රාජාධිරාජ චෝළ සහ IIIවන කුලෝතුංග චෝළ වැනි දක්ෂ පාලකයන්ගෙන් සමන්විත විය. මොවුහු කාලිංගය, ඊළම, සහ කටහ දේශය ආක්‍රමණය කළහ. කෙසේනමුත් 1218 සිට, එනම් IIවන රාජරාජ චෝළගේ සිට අවසන් අධිරාජයා වූ IIIවන රාජේන්ද්‍ර චෝළ දක්වා පාලකයින් 850–1215 කාලයේ විසූ අධිරාජවරුන් තරම් ශක්තිමත් නොවී ය. 1118 අවට කාලයේ වෙංගිහි පාලනය ඔවුන් අතින් ගිලිහී බටහිර චාලුක්‍යයන් යටතට ද, ගංගාවදිය (දකුණු මයිසෝර් දිස්ත්‍රික්ක) හොයිසාල අධිරාජ්‍යය අතටත් පත් විය. කෙසේනමුත්, නමුත් මේවා තාවකාලික පසුබෑම් විය. එයට හේතුව Iවන කුලෝතුංග චෝළගේ පුතු සහ අනුප්‍රාප්තිකයා වූ වික්‍රම චෝළ රජුගේ අනුප්‍රාප්තියෙන් වහාම පසුව චෝළයන් IIIවන චාලුක්‍ය සෝමේශ්වර පරාජය කොට වෙංගියත්, හොයිසාලයන් වෙතින් ගංගාවදියත් ලබාගැනීමට සමත් වීමයි. 850–1150 කාලය තරම් ප්‍රබල නොවූවද චෝළ අධිරාජ්‍යය IIවන රාජරාජ චෝළ (1146–1175) සමය වනවිටත් භූමිය අතින් නොඉඳුල්ව පැවතිණි. මේ බව තෙවන මහා චෝළ ගෘහනිර්මාණ ආශ්චර්යය වූ  රථ හැඩැති ධාරාසුරම්හි ඓරාතේශ්වර දේවාලය ඉදිකිරීමෙන් පෙනේ. මෙය වර්තමාන කුම්බකෝනම් අවට ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇත. IIIවන කුලෝතුංග චෝළගේ පාලන සමය වන තෙක්ම චෝළ පරිපාලනය සහ භූමි ඒකාබද්ධතාව ස්ථායීව පැවතිණි. 1215 තෙක් එය සමෘද්ධිමත්ව පැවති අතර, ඔහුගේ පාලන සමය තුළ චෝළ බලයේ පරිහානිය ආරම්භ වූයේ 1215–16 අතර කාලයේ ඔහු IIවන මාරවර්මන් සුන්දර් පාණ්ඩියන්හට පරාජය වීමත් සමගයි. අනතුරුව, චෝළයන්හට ලංකාවේ පාලනය ද අහිමිවූ අතර, සිංහල පාලකයන් විසින් ඔවුනව පලවා හරින ලදී.

චෝළ පරිහානිය හා සන්තතිකව පාණ්ඩ්‍ය රාජවංශය දකුණු ඉන්දියාවේ බලවත්ම පාලකයන් බවට පත්වීම ද සිදු විය. මධ්‍යගත පරිපාලනයක් නොපැවතීම හේතුවෙන් අතීත පාණ්ඩ්‍ය භූමියෙහි පාණ්ඩ්‍ය සිහසුනට උරුමකම් කියන්නන් ගණනාවක් අතර සිවිල් යුද්ධයක් ඇතිවූ අතර, මෙයට සිංහලයන් සහ චෝළයන් ද දායක විය. පාණ්ඩ්‍ය සිවිල් යුද්ධයේ දී සිංහලයන් සහ චෝළයන් දායක වූ අයුරු පිළිබඳ මහාවංසයේ මෙන්ම පල්ලවරායණ්පේට්ටෛ අභිලේඛනවල සවිස්තරව සඳහන් වේ.

IIIවන රාජරාජ චෝළ සහ පසුකාලීනව, ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තික IIIවන රාජේන්ද්‍ර චෝළ යටතේ චෝළයන් පෙරට වඩා දුර්වල වූ අතර, නිරන්තර ගැටලුවලට මුහුණපෑමට සිදු විය. ඔවුන්ගේ යටත් ප්‍රදේශයක් වූ කාදවහි නායක Iවන කොප්පරුන්චිංගා විසින් ඇතැම් අවස්ථාවල දී IIIවන රාජරාජ චෝළව ප්‍රාණඇපයට පවා තබාගෙන ඇත. 12වන සියවස ආසන්න වන විට, හොයිසාලයන්ගේ බලය වර්ධනය වීමත් සමග කන්නඩ දේශයේ ප්‍රධාන බලවතුන් ලෙස සිටි චාලුක්‍යයන් විස්ථාපනය විය. නමුත් ඔවුනට ද ස්‍යූනයන් සහ කලචූරියන්ගේ බාධාවන්ට මුහුනපෑමට සිදු විය. කලිචූරියන් විසින් චාලුක්‍යයන්ගේ අගනුවර අල්ලා ගන්නට ප්‍රයත්න දරන ලදී. මේ නිසා, ස්වාභාවිකව IIIවන කුලෝතුංග චෝළගේ සමයේ චෝළයන් සමග මිත්‍ර සම්බන්ධතා පැවැත්වීම සුදුසු බව හොයිසාලයෝ වටහාගත්හ. කුලෝතුංග විසින් හොයිසාල IIවන වීර බල්ලල පරාජය කොට තිබූ අතර, බල්ලලහට චෝළ පාලකයා සමග විවාහ සම්බන්ධතා ද පැවතිණි. මෙය IIIවන කුලෝතුංග චෝළගේ පුත්‍රයා සහ අනුප්‍රාප්තිකයා ද වූ IIIවන රාජරාජ චෝළගේ රාජ්‍ය සමයේ ද දක්නට ලැබිණි.

දකුණෙහි පාණ්ඩ්‍යයන් බලය අතින් විශාල ලෙස වර්ධනය වී සිටි අතර, අවසානයේ මලනාඩු හෙවත් කන්නඩ දේශයෙන් හොයිසාලයන් පලවා හැරීමට ඔවුහු සමත් වූහ. හොයිසාලයන්ගේ මිත්‍රයින් වූ චෝළයන් ද මේ අවස්ථාවේ පරිහානියේ උච්චස්ථානයේ පසුවූ අතර, අවසානයේ 1279දී පාණ්ඩවයන් විසින් චෝළ පාලනය අවසන් කරන ලදී. පාණ්ඩ්‍යයන් පළමුව IIවන මාරවර්මන් සුන්දර පාණ්ඩියන් සහ ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තික ජාතවර්මන් සුන්දර් පාණ්ඩ්‍යන් රජවරුන් යටතේ දෙමළ දේශයේ මෙන්ම චේර දේශය, තෙලිඟු දේශය වැනි ප්‍රදේශවල පාලනය ද සිය පාලනය යටතට ගැනීමට සමත් විය. මෙය සිදුවූයේ IIIවන රාජරාජ චෝළ හා ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තික IIIවන රාජේන්ද්‍ර චෝළගේ ඒකාබද්ධ චෝළ හමුදා සහ සෝමේශ්වර සහ ඔහුගේ පුත් රාමනාථ යටතේ හොයිසාලයක් අතින් පරාජයට පත්වීමට පෙර ය. IIIවන රාජේන්ද්‍ර දමිළ දේශයේ නැගී එන බලවතා වූ පාණ්ඩ්‍යයන්ට එරෙහිව කාදව පල්ලවයන් සහ හොයිසාලයන් පෙළගැස්වීමට උත්සාහ දැරී ය. පාණ්ඩ්‍යයෝ සාර්ථකව මදුරෛ-රාමේශ්වරම්-ඊලම්-චේරනාඩු සහ කන්‍යාකුමාරි තීරයෙහි සිය භූමිය ශක්තිමත් කිරීමට කටයුතු යෙදූහ. ඔවුන් දින්දිගුල්-තිරුචි-කරූර්-සත්‍යමංගලම් වැනි කාවේරි තීරයේ ප්‍රදේශ මෙන්ම කාවේරි ඩෙල්ටාවේ තන්ජවූර්-මයුරම්-චිදම්බරම්-වෘද්ධචාලම්-කාංචි වැනි ප්‍රදේශවල සිය භූමිය ශීඝ්‍රයෙන් ව්‍යාප්ත කළහ. අවසානයේ 1250දී අර්කොට් දක්වා—තිරුමලෛ-නෙල්ලෝර්-විසයවාදෛ-වෙංගි-කාලිගම් තීරය දක්වා හමුදා මෙහෙයවීමට ඔවුහු සමත් වූහ.

පාණ්ඩ්‍යයෝ ශීඝ්‍රයෙන් හොයිසාලයන් සහ චෝළයන්ව පරාජයට පත්කළහ. එසේම ඔවුන් ජාතවර්මන් සුන්දර පාණ්ඩියන්ගේ නායකත්වයෙන් කන්නනූර් කුප්පම්හි දී හොයිසාලයන් විනාශ කරන ලදී. රාජේන්ද්‍රගේ රාජ්‍ය සමයයට ආසන්න අවධියේ පාණ්ඩ්‍ය අධිරාජ්‍යය එහි සමෘද්ධිමත්භාවයේ උච්චස්ථානයේ පසුවූ අතර, විදේශයන්ගෙන් චෝළ අධිරාජ්‍යයට හිමිව තිබූ තත්ත්වය හිමි කරගැනීමට සමත් විය. IIIවන රාජේන්ද්‍රගේ අවසන් වාර්තාගත දිනය 1279 වේ. රාජේන්ද්‍රගෙන් පසුව වෙන්ත චෝළ කුමරකු අනුප්‍රාප්තියට පත්වූයේ දැයි වාර්තා හමු නොවේ. 1279දී කුලසේකර පාණ්ඩියන් විසින් කන්නනූර් කූප්පම්වලින් හොයිසාලයන් පලවා හැරීමට සමත් විය. එම යුද්ධයේ දීම අවසන් චෝළ අධිරාජයා වූ IIIවන රාජේන්ද්‍රව ද පලවා හැරිණි. ඉන් අනතුරුව චෝළ අධිරාජ්‍යය පැවති බවට සාක්ෂි හමු නොවේ. මෙලෙසින් 13වන සියවසේ අවසානය වන විට, පාණ්ඩ්‍ය අධිරාජ්‍යය විසින් සම්පූර්ණයෙන්ම චෝළ අධිරාජ්‍යය ගිලගන්නා ලදී.

පරිපාලනය සහ සමාජය

චෝළ දේශය

දෙමළ සම්ප්‍රදාය අනුව, චෝළ රටට වර්තමාන තමිල් නාඩුවේ තිරුචිරපල්ලි දිස්ත්‍රික්කය, තිරුවරූර් දිස්ත්‍රික්කය, නාගපට්ටිනම් දිස්ත්‍රික්කය, අරියලූර් දිස්ත්‍රික්කය, පේරම්බලූර් දිස්ත්‍රික්කය, පුදුකෝට්ටෛ දිස්ත්‍රික්කය, තන්ජවූර් දිස්ත්‍රික්කය සහ කරෛකාල් දිස්ත්‍රික්කය අයත් වී ඇත. කාවේරි ගඟ සහ එහි අතු ගංගා මෙම දේශය පුරා ව්‍යාප්තව පැවතිණි. සාමාන්‍යයෙන් පැතලි භූමියක් වූ මෙය සාගරය දෙසට ක්‍රමික බෑවුමක් සහිත වූවකි. මෙහි ප්‍රධාන කඳු හෝ නිම්න දක්නට නොලැබිණි. පොන්නි (රන්) ගංගාව ලෙස ද හැඳින්වුණු ගංගාවට චෝළ සංස්කෘතියේ විශේෂ ස්ථානයක් හිමි විය. කාවේරි ගංගාවේ වාර්ෂික ජලගැලීම් සමස්ත ජාතියම සහභාගී වූ ආදිපේරුක්කු වැනි උත්සව අවස්ථා සනිටුහන් කළේ ය.

කාවේරි ඩෙල්ටාව අසල වෙර තීරයේ කාවේරිපූම්පට්ටිනම ප්‍රධාන වරාය නගරයක් ලෙස පැවතිණි. මේ පිළිබඳ දැන සිටි ටොලමි එය ඛාබේරිස් ලෙස හඳුන්වා ඇති අතර, අනෙක් වරාය නගරය වූ නාගපට්ටිනම් චෝළයන‍්ගේ වඩාත් වැදගත් මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස සැලකේ.<ref>Proceedings, American Philosophical Society (1978), vol. 122, No. 6, p 414</ref> මෙම නගර ද්විත්වය වෙළඳ සහ වානිජ මධ්‍යස්ථාන බවට පත්වූ අතර, බුද්ධාගම ඇතුළු ආගම් ජනප්‍රියත්වයට පත් විය. රෝම නැව් මෙම වරායයන් වෙත පැමිණ ඇත. ව්‍යවහාර වර්ෂයේ මුල්කාලීන සියවස්වලට අයත් රෝම කාසි කාවේරි ඩෙල්ටාව අසලින් හමුව ඇත.

සෙසු ප්‍රධාන නගර වූයේ තන්ජවූර්, උරෛයූර් සහ වර්තමානයේ කුම්බකෝනම් ලෙස හැඳින්වෙන කුඩන්තායි නගරයන් ය. රාජේන්ද්‍ර චෝළ විසින් සිය අගනුවර ගංගෛකොන්ඩ චෝළපුරම් වෙත ගෙනයාමත් සමග, තන්ජවූර් පෙදෙසට එහි වැදගත්කම අහිමි විය.

රජය

චෝළ යුගයේ දී, සමස්ත දුකණු ඉන්දියාවම පළමු වරට තනි රජයක් යටතට පත් විය.

සංගම් යුගයේ සේම චෝළ ආණ්ඩු ක්‍රමය රාජාණ්ඩුවක් විය. කෙසේනමුත්, මුල්කාලීන යුගයේ බල ප්‍රදේශ සහ රාජරාජ චෝළ සහ ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයන්ගේ අධිරාජ්‍ය-ගණයේ රාජ්‍යවල ස්වල්ප සමානත්වයක් ඇත. මුල්කාලීන අගුනවර වූ තන්ජවූර් සහ පසුකාලීන ගංගෛකොන්ඩ චෝළපුරම් හැරුණුවිට, කාංචිපුරම් සහ මදුරෛ ද ප්‍රාදේශීය අගනුවරවල් ලෙස සැලකුණු අතර, ඇතැම් අවස්ථාවල රාජසභාවන් ද පැවැත්විණි. රජු පරම නායකයා සහ හිතකාමී අධිකාරිකයා විය. ඔහුගේ පරිපාලන කර්තව්‍යය වූයේ ගැටලු ඉදිරිපත් වූ විට අදාළ නිලධාරීනට මුඛ්‍ය ආඥා නිකුත් කිරීමයි. නූතන අවබෝධය අනුව බැලීමේ දී, ව්‍යවස්ථාදායකයක් හෝ ව්‍යවස්ථාදායක පද්ධතියක් නොතිබීම හේතුවෙන් රජුගේ ආඥාවල ඇති සාධාරණභාවය ඔහුගේ කුසලතාවය සහ ධර්මය පිළිබඳ ඔහුගේ විශ්වාසය මත පදනම් විය. චෝළ රජවරුන් දේවාල ඉදිකළ අතර ඒවාට මහත් ධනයක් පරිත්‍යාග කොට ඇත. මෙම දේවාල වන්දනා ස්ථාන ලෙස පමණක් නොව, ආර්ථික කටයුතුවල මධ්‍යස්ථාන ලෙස ද වැදගත් විය. රාජධානිය පුරා පිහිටි ඇතැම් ගම්මාන දේවාලවලට භාරකෙරුණු අතර, මෙම දේවාල සතු ධනය එම ගම්මානවල ජනයාට ණයට ලෙස ලබාදීම ද සිදු විය. චෝළ රාජවංශය මණ්ඩලම් යනුවෙන් හැඳින්වුණු පළාත් කිහිපයකට බෙදිණි. මේවා නැවත වලනාඩු ලෙසත්, වලනාඩු නැවත කෝට්ටම් හෙවත් කූට්‍රම් ලෙස හැඳින්වුණු උප-ඒකකවලටත් බෙදිණි. කැත්ලීන් ගෆ් අනුව චෝළ යුගයේ දී, වෙල්ලාලර් යනු "රාජ්‍ය සේවකයින්, බොහෝ හමුදා නිලධාරීන්, රාජධානියේ පහළ නිලධාරීන් සහ ගොවීන්ගේ ඉහළ පන්තියෙන් සැදුම්ලත් ප්‍රමුඛ වංශවත් කුලයක්" විය.

Iවන රාජරාජ චෝළගේ පාලන සමයයට පෙර, චෝළ භූමියේ බොහෝ ප්‍රදේශ පාලනය කරන ලද්දේ චෝළ පාලකයන් සමග ලිහිල් සන්ධාන ඇති කරගත් ප්‍රවේණික අධිපතීන් සහ ප්‍රාදේශික කුමාරවරුන් විසිනි. එතැන්සිට ක්‍රි.ව. 1133 වික්‍රම චෝළගේ රාජ්‍ය සමය තෙක් චෝළ බලය එහි උච්චස්ථානයේ පැවති යුගයේ මෙම අධිපතීන් සහ ප්‍රාදේශික කුමාරවරුන් චෝළ වාර්තාවලින් කෙමෙන් වියැකී ගොස් ඇත. ඔවුන් විස්ථාපනය කෙරුණේ ද නැතහොත් පරාධීන නිලධාරීන් බවට පත්වූයේ ද යන්න පැහැදිළි නැත. මෙම පරාධීන නිලධාරීන් මාර්ගයෙන් පරිපාලනය දියුණු වූ අතර, අධිරාජ්‍යයේ වෙනස් ප්‍රදේශවල සමීප පාලනයක් රඳවා ගැනීමට චෝළ රජවරුන් සමත් විය. Iවන රාජරාජ චෝළගේ සමයේ සිට පරිපාලන ව්‍යූහයේ කිසියම් ප්‍රසාරණයක් පේනවයි. මෙකල රජයේ ස්තර කිහිපයකින් යුත් ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවක් පැවතී ඇත. මෙහි දී ප්‍රධාන වශයෙන්ම ගිණුම් තැබීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කෙ‍රිණි. ආදායම් ඇගයීම සහ රැස් කිරීම ඌර්, නාඩු, සභා, නගරම් වැනි අනුරූප ව්‍යූහයන් වෙත පැවරිණි. අධිරාජ්‍යය වලනාඩු නම් ඒකකවලට ප්‍රතිසංවිධානය කොට තිබිණි.

රජුගේ ආඥාව පළමුව විධායක නිලධාරියකු විසින් ප්‍රාදේශික බලධාරීනට දැනුම් දෙන ලදී. අනතුරුව කාර්යයේ වාර්තා තැබීම සහ සනාථ කිරීම සිදුකරන ලද්දේ දේශීය ප්‍රධානීන් සහ රාජ්‍ය නිලධාරීන් වැනි සාක්ෂිකරුවන් විසිනි.

ප්‍රාදේශික රජය මට්ටමේ දී, සෑම ගම්මානයක්ම ස්වයං-පාලන ඒකකයක් විය. ගම්මාන ගණනාවක් එක්ව භූමි ප්‍රමාණය අනුව කූට්‍රම්, නාඩු හෝ කෝට්ටම් නම් ඒකක සෑදිණි. කූට්‍රම් ගණනාවක් එක්ව වලනාඩුවක් සෑදිණි. මෙම ව්‍යූහයන් චෝළ යුගය පුරාම මෙම ව්‍යූහයන්ගේ එතරම් වෙනසක් සිදුනොවිණි.

අධිකරණ කටයුතු බොහෝදුරට චෝළ අධිරාජ්‍යයේ ප්‍රාදේශික කටයුත්තක් සේ සැලකිණි. කුඩා මතභේද ගම් මට්ටමින් විසඳීම සිදු විය. සුළු අපරාධ සඳහා දඬුවම් දඩ ගෙවීම් හෝ පුණ්‍යාධාර කටයුතු සඳහා පරිත්‍යාග කිරීම් වැනි ක්‍රමවලින් ක්‍රියාත්මක විය. රාජද්‍රෝහී වීම වැනි රාජ්‍ය අපරාධවල දී, රජු විසින්ම නඩු අසා තීන්දු ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී. මෙවැනි වැරදි සඳහා සුලබ දණ්ඩනයන් වූයේ මරණ දණ්ඩනයන් සහ දේපළ රාජසන්තක කිරීමයි.

යුධ
චෝළ රාජවංශය සතුව වෘත්තීයමය හමුදාවක් පැවති අතර, එහි ඉහළම සේනාධිපතියා වූයේ රජු ය. මෙහි අංග සතරක් වූ අතර, අශ්වාරෝහක, හස්ති සේනා, පාබල සේනා සහ නාවික හමුදා වැනි කොට්ඨාසවලින් එය සමන්විත විය. දුනුවායන් සහ අසිපත්ධාරීන් රැගත් රෙජිමේන්තු පැවති අතර, මේවා වඩාත් ස්ථිර සහ විශ්වාසනීය සේනාවන් විය. චෝළ හමුදාව දේශය පුරාම ව්‍යාප්තව සිටි අතර, කෝඩගම් නැමැති ප්‍රාදේශීය බලඇණි හෝ කඳවුරු ලෙස ඒවා ස්ථානගතව පැවතිණි. හස්තීන්ට හමුදාවේ වැදගත් ස්ථානයක් හිමිවූ අතර, රාජවංශය සතුව යුධ හස්තීන් ගණනාවක් විය. හස්තීන්ගේ පිටෙහි සෙබලුන් පිරි කුඩා ගෘහයන් වූ අතර, සෙබලුන් විසින් දිගු දුරක් වෙත ඊතල හෝ හෙලි විදීම සිදුකරන ලදී.

සිය නගර අරාක්ෂා කරගැනීමට චෝළ පාලකයින් විසින් මාලිගා සහ බලකොටු කිහිපයක්ම ඉදිකොට ඇත. මෙම බලකොටු බොහෝමයක් ගඩොල්වලින් තැනි අතර, මීට අමතරව ගල්, දැව හෝ මඩ ද භාවිතා විය. පුරාතන දමිළ ග්‍රන්ථයක් වන සිලප්පදිකාරම් අනුව, දෙමළ රජවරුන් සිය බලකොටු ආරක්ෂා කිරීමේ දී ගල් විසිකළ හැකි කැටපෝල, දැවැන්ත උණු ජලය හෝ ද්‍රව ඊයම් සහිත කල්දේරම්, කොකු, දම්වැල් සහ උගුල් භාවිතාකොට තිබේ.

චෝළ රාජවංශයේ සෙබලුන් වානේවලින් තැනූ අසිපත්, දුනු, හෙලි සහ පලිහවල් වැනි ආයුධ භාවිතාකොට තිබේ. විශේෂයෙන්ම ක්‍රිස්තු යුගයට පෙර යුගයේ දකුණු ඉන්දියාව තුළ දීර්ඝ ඉතිහාසයකට හිමිකම් කියන සුප්‍රකට වූට්ස් වානේ මෙම ආයුධ තැනීමට භාවිතාකොට ඇති බැව් පෙනේ. මෙම හමුදාව තුළ විවිධ කුලවල ජනයා අන්තර්ගත වුව ද, කෛකෝලර් සහ වෙල්ලාලර් කුලවල සෙබලු මෙහිදී ප්‍රමුඛ කාර්යභාරයක් ඉටුකළහ.

චෝළ නාවික හමුදාව පුරාතන ඉන්දියාවේ නාවික බලයේ උච්චස්ථානය සනිටුහන් කරයි. මෙය අධිරාජ්‍යය ව්‍යාප්ත කිරීමේ දී, විශේෂයෙන්ම ලංකා දිවයින යටත් කරගැනීමට සහ ශ්‍රීවිජයෙහි නාවික ආක්‍රමණ සඳහා බෙහෙවින් වැදගත් විය. මධ්‍යතන චෝළ යුගයේ දී නාවික හමුදාව ප්‍රමාණය මෙන්ම තත්ත්වය අතින් ද වර්ධනය විය. චෝළ නාවික සෙන්පතීන් මහත් ගෞරවයට පාත්‍ර විය. ඇතැම් අවස්ථාවල දී නාවික සෙන්පතීන් රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයන් ලෙස ද කටයුතු කොට තිබේ. 900 සිට 1100 දක්වා, නාවික හමුදාව සුළු වශයෙන් වර්ධනය වූ අතර, චෝළයන් දකුණු ඉන්දියාවේ චාලුක්‍යයන් සහ ආන්ධ්‍ර-කන්නඩ ප්‍රදේශ යටත් කරගැනීමට යුධ වැදීමත් සමග එහි වැදගත්කම ක්‍රමයේන අඩු විය.

චෝළ පාලකයන් විසින් සිලම්බම් නම් සටන් කලාවට අනුග්‍රහ දක්වා ඇත. පුරාතන සහ මධ්‍යකාලීන දමිළ ග්‍රන්ථවල විවිධ සටන් කලා සම්ප්‍රදායයන් සඳහන් වන නමුත්, සිය සෙන්පතියා සඳහා සෙබලකුට දැක්විය හැකි අවසන් විශ්වාසවන්තභාවය නවකණ්ඩම් නම් සියදිවි හානිකරගැනීමේ සටන් ක්‍රමවේදයයි. Iවන කුලෝතුංග චෝළ සහ ඔහුගේ සෙන්පතියාගේ කාලිංග සටන විස්තර කෙරෙන මධ්‍යකාලීන කාලිංගාතු පරණි මූලාශ්‍රයේ මෙම චාරිත්‍රය ඉටුකළ අයුරු විස්තරාත්මකව දක්වා ඇත.

ආර්ථිකය
ඉඩම් අය සහ වෙළඳ බඳු ප්‍රධාන ආදායම් මාර්ග විය. චෝළ පාලකයින් රන්, රිදී සහ තඹ කාසි නිකුත් කොට ඇත. චෝළ ආර්ථිකය ප්‍රධාන ස්තර තුනක් මත පදනම්ව විය—ප්‍රාදේශීය මට්ටමින් කෘෂිකාර්මික ජනාවාස එක්වී වෙළඳ නගරවලට පදනම සැකසිණි. මෙම නගරම් දේශීය පරිභෝජනයට අවශ්‍ය බාහිරව නිෂ්පාදිත භාණ්ඩ සඳහා ප්‍රතිබෙදාහැරීමේ මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස වැදගත් විය. එසේම නගරම්හි කලා ශිල්පීන්ගේ නිර්මාණ අන්තර්ජාතික වෙළඳපොලට නිරාවරණය කිරීම ද මෙහි දී සිදු විය. මෙම ආර්ථික පිරමිඩය මුදුනේ අන්තර්ජාතික සාගර වෙළඳාම සංවිධානය කළ සහ ප්‍රමුඛත්වය හිමි කරගත් ප්‍රභූ වෙළඳ කණ්ඩායම් (සමයම්) විය.

විදේශ රටවලට අපනයනය කෙරුණු ප්‍රධාන වෙළඳ භාණ්ඩයක් වූයේ කපු පිළි ය. මුල්කාලීණ චෝළ පාලකයින්ගේ අගනුවර වූ උරෛයූර් කපු පෙහෙකම් සඳහා ප්‍රකට මධ්‍යස්ථානයක් වූ අතර, මෙය දෙමළ කවීන් විසින් වර්ණනා කොට තිබේ. චෝළ පාලකයෝ විවීමේ කර්මාන්තය දිරි ගැන්වූහ. මෙම යුගයේ, වියන්නන් ශිල්ප ශ්‍රේණි ලෙස සංවිධානය වීම ආරම්භ විය. සෑම නගරයකම වියන්නන්හට ඔවුන්ගේ නේවාසික අංශයක් පැවතිණි. මුල්කාලීන මධ්‍යතන යුගයේ වඩාත් වැදගත් විවීමේ ප්‍රජාවන් ලෙස සාලියර් සහ කෛකෝලර්වරුන් සැලකේ. චෝළ යුගයේ දී සේද විවීමේ කර්මාන්තයට ද ප්‍රධාන ස්ථානයක් හිමිවූ අතර, කාංචිපුරම් ප්‍රධාන සේද මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත් විය.Kanchipuram: Land of Legends, Saints and Temples by P. V. L. Narasimha Rao p.134

10වන සිට 11වන සියවස දක්වා ලෝහ කර්මාන්තය ද උච්චස්ථානයට පත්වූයේ චෙම්බියන් මාදේවි වැනි චෝළ පාලකයින් ලෝහ කර්මාන්තකරුවන්ට සිය අනුග්‍රහය දැක්වීම හේතුවෙනි. වූට්ස් වානේ ප්‍රධාන අපනයන අංගයක් ද විය.

ගොවීන්හට සමාජයේ වැදගත්ම ස්ථානයක් හිමි විය. මෙම ප්‍රජාවට වංශවතුන් හෙවත් රටේ ඉඩම්හිමි රදළ පෙළැන්තිය වූ වෙල්ලාලර් ප්‍රජාව අයත් විය. ඔවුහු ආර්ථික අතින් බලවත් කණ්ඩායමක් වූහ. කෘෂිකර්මාන්තය බොහෝ ජනයාගේ ප්‍රධාන ජීවනෝපාය විය. ඉඩම්හිමියන් හැරුණුවිට කෘෂිකර්මාන්තය මත රඳා පැවුතණු වෙනත් පුද්ගලයින් ද විය. චෝළ පාලකයන් යටතේ වඩාත් ප්‍රමුඛ වංශවත් කුලය වූ වෙල්ලාලර් ප්‍රජාවයි. ඔවුන්ගෙන් මාලිග නිලධාරීන්, බොහෝ හමුදා නිලධාරීන්, වංශවතුන්ගේ පහළ ශ්‍රේණි සහ ගොවීන්ගේ ඉහළ ස්තරය සෑදිණි.

සියලුම ගම්මානවල පාහේ ඉඩම් බදු (ඉරෛකුඩිගල්) ගෙවූ සහ නොගෙවූ තැනැත්තන් අතර වෙනස මෙතෙක් පැහැදිළිව වටහාගෙන නැත. දෛනික කුලී කම්කරු පන්තියක් ද වූ අතර, ඔවුහු වෙනත් ජනයාගේ කෘෂිකර්මික කටයුතු සඳහා ආධාර වූ අතර, දෛනික වැටුපකට හිමිකම් කීහ. සියලුම වගාකළ හැකි ඉඩම්, භූක්තිය අතින් පුළුල් පන්ති තුනෙන් එකක් යටතට අයත් වූ අතර, මෙය ගොවි භුක්තිය හෙවත් වෙල්ලන්-වගෛ, සේවා භුක්තිය හෝ දාක්ෂිණ්‍ය භුක්තියෙන් වෙනස් ය. වෙල්ලන්-වගෛ යනු වර්තමාන සාමාන්‍ය ඉන්දියානු ගොවි ගම්මානයන් ය. රජය සමග ඍජු සම්බන්ධතා පවත්වන ඔවුහු කාලයෙන් කාලයට ප්‍රතිශෝධනය වන ඉඩම්-බද්දක් ගෙවූහ. වෙල්ලන්-වගෛ ගම්මාන පුළුල් කාණ්ඩ දෙකකට අයත් වූ අතර, ඉන් එක් කොටසක් ඍජුවම රජයට වාර්ෂිකව වෙනස්වනසුලු අයභාරයක් ගෙවූ අතර, අනෙක් පිරිස ඔවුන් අයත්ව සිටි දේවාල වැනි මහජන ආයතනවලට බොහෝදුරට ස්ථාවර අයභාරයක් ගෙවා ඇත. කෘෂිකාර්මික රටක සශ්‍රීකත්වය ප්‍රබල වහයෙන් වාරි කර්මාන්තයට සලසා ඇති පහසුනම් මත රඳා පවතියි. ළිං සෑරීම සහ වැව් තැනීම හැරුණු විට, චෝළ පාලකයින් විසින් කාවේරි සහ සෙසු ගංගා හරස් කොට දැවැන්ත ශෛලමය වේලි තනා ඇළ මාර්ග ඔස්සේ ජලය වගාබිම් වෙත රැගෙන ගොස් ඇත. Iවන රාජේන්ද්‍ර චෝළ සිය අගනුවර අසල කෘත්‍රිම ජලාශයක් කරවූ අතර, එය කොලෙරුන් සහ වෙල්ලර් ගංගාවල ජලයෙන් පුරවන ලදී.

රටේ විවිධ ප්‍රදේශවල විසූ සංවිධානිත වෙළඳ සංස්ථා යුහුසුලුව අභ්‍යන්තර වෙළඳාමෙහි නියුතු විය. ලෝහ කර්මාන්ත සහ ආභරණ කර්මාන්තය අතිශයින් දියුණු විය. ලුණු නිෂ්පාදනය රජයේ අධීක්ෂණය යටතේ පාලනය විය. වෙළඳාම ශ්‍රේණි ලෙස සංවිධානය වූ වෙළඳුන් විසින් පවත්වාගෙන යන ලදී. මෙම ශ්‍රේණි ඇතැම් අවස්ථාවල දී නානාදේසීවරුන් ලෙස හඳුන්වා ඇත. ඔවුනට සිය වෙළඳ භාණ්ඩවල ආරක්ෂාවට තමන්ගේම කුලී හමුදා ද විය.  කාංචිපුරම් සහ මාමල්ලපුරම් වැනි විශාල වෙළඳ මධ්‍යස්ථානවල "නගරම්" නැමැති දේශීය වෙළඳ සංවිධාන පැවතිණි.

රෝහල්
චෝළ රජවරුන් විසින් රෝහල් පවත්වාගෙන ගිය අතර, ඒ වෙනුවෙන් ඉඩම් පවා ලබා දී ඇත. තිරුමුක්කුඩල් අභිලේඛනයෙහි සඳහන් වන්නේ වීර චෝළගේ නමින් නම්කෙරුණු රෝහලක් වූ බවයි. රෝහලේ වෛද්‍යවරුන් විසින් විවිධ රෝග සුවපත් කරන ලදී. මෙය ප්‍රධාන වෛද්‍යාචාර්යවරයකු යටතේ පැවතිණි. ඔහුට වාර්ෂිකව වී කලං 80ක් ද, කාසු 8ක් වේතන ලෙස ලබාදුන් අතර සහ ඉඩම් ද ප්‍රදානය කෙරිණි. වෛදයවරුන් හැරුණු විට මේවායේ සෙසු කාර්ය මණ්ඩලයට හෙදියක, කරනවෑමියකු (කුඩා සැත්කම් සඳහා) සහ තොටියකු ඇතුළත් විය.

චෝළ රැජිනක වූ කුණ්ඩවෛ විසින් තන්ජවූර්හි රෝහල් ස්ථාපිත කළ අතර, එය දීර්ඝකාලීනව පවත්වාගෙන යාමට ඉඩම් ද ප්‍රදානය කළා ය.Temple Art Under the Chola Queens by Balasubrahmanyam Venkataraman p.72

සමාජය
චෝළ යුගයේ දී, විවිධ ශ්‍රේණි, ප්‍රජා සහ කුල දක්නට ලැබිණි. ශ්‍රේණි දකුණු ඉන්දියාවේ වඩාත් වැදගත් සංස්ථාපිතයක් වූ අතර, වෙළඳුන් ශ්‍රේණි වශයෙන් සංවිධානය වී පැවතිණි. මේ අතුරින් වඩාත් ප්‍රකට ශ්‍රේණි වන්නේ මණිග්‍රාමම් සහ අයියාවෝලේ ය. මීට අමතරව අංජුවන්නම් සහ වලන්ජියාර් වැනි වෙළඳ ශ්‍රේණි ද පැවතිණි. ගොවීනට සමාජයේ ඉහළම ස්ථානයක් හිමිවිණි. මෙම වෙල්ලාලර් ප්‍රජාව වංශවතුන් හෙවත් ඉඩම්හිමි රදළයන්ගෙන් සමන්විත වූ අතර, ආර්ථික වශයෙන් ශක්තිමත් කණ්ඩායමක් විය. වෙල්ලාලර් ප්‍රජාව චෝළ පාලකයන් යටතේ ප්‍රමුඛ වංශවත් කුලය වූ අතර, මාලිග නිලධාරීන්, බොහෝ හමුදා නිලධාරීන්, වංශවතුන්ගේ පහළ ශ්‍රේණි සහ ගොවීන්ගේ ඉහළ ස්තරය මෙයට අයත් විය. චොළ පාලකයන් විසින් මෙම වෙල්ලාලර්වරුන් ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරුදිග පෙදෙසේ ද පදිංචි කරවා ඇත. උලවර් ප්‍රජාව ගොවි බිම්වල කාර්යයේ නියුතු පුද්ගලයන් වූ අතර, ගොවීන් කලමර් ලෙස හැඳින්විණි.

කෛකෝලර් ප්‍රජාවට වියන්නන් සහ වෙළඳුන් අයත් වුවද, ඔවුන් හමුදා ද පවත්වාගෙන ගොස් ඇත. චෝළ යුගයේ දී මොවුන් වෙළඳ සහ යුධ කටයුතුවල දී ප්‍රමුඛත්වයක් ගෙන ඇත. අධිරාජකීය චෝළ පාලකයින්ගේ (10-13වන සියවස්) යුගයේ දී දේවාල පරිපාලනයේ සහ ඉඩම් හිමිකාරීත්වයේ ප්‍රධාන වෙනස්කම් සිදු විය. දේවාල පරිපාලනයේ දී බ්‍රාහ්මණ-නොවන පුද්ගලයින්ගේ වැඩිපුර දායකත්වයක් දක්නට ලැබිණි. මෙයට හේතුව මුදල් බලය යැයි සිතිය හැක. වියන්නන් සහ වෙළඳ පන්තියේ පුහුණු ජනයා සමෘද්ධිමත්භාවයට පත්ව සිටියහ. ඉඩම් හිමිකාරීත්වය තවදුරටත් බ්‍රාහ්මණ කුලයේ සහ වෙල්ලාලර් ඉඩම් හිමියන්ගේ වරප්‍රසාදයක් නොවිණි.

චෝළ රාජ්‍ය සමයේ ජනගහනයේ ප්‍රමාණය සහ ඝනත්වය පිළිබඳ ඇත්තේ තොරතුරු ස්වල්පයකි. හර චෝළ ප්‍රදේශයේ ස්ථායීතාව හේතුවෙන් ජනයාට සශ්‍රීක සහ ප්‍රීතිමත් දිවියක් ගතකළ හැකි වන්නට ඇත. කෙසේනමුත්, ස්වාභාවික උවදුරු හේතුවෙන් ඇතිවූ පුළුල් සාගත පිළිබඳ වාර්තා ඇත.

රාජ්‍ය සමයේ අභිලේඛනවල ඇති ගුණාත්මය මගින් ඉහළ සාක්ෂරතාවක් සහ අධ්‍යාපනයක් පිළිබඳ හැඟවේ. මෙම අභිලේඛනවල ඇති ලේඛන ලියන ලද්දේ මාලිග කවියන් විසින් වන අතර, කැටයම් කරන ලද්දේ ප්‍රවීණ කලාකරුවන් විසිනි. අධ්‍යාපනය සමකාලීනව වැදග්ත යැයි සැලකුණේ නැත. ඇතැම් ගම් සභා මගින් දරුවන්ට කියවීම සහ ලිවීමේ මූලික කරුණු ඉගැන්වීමට පාඨශාලා පැවැත්වූ බවට පරිවේෂණීය සාක්ෂ්‍ය ඇතත්, පොදු ජනයා සඳහා ක්‍රමවත් අධ්‍යාපන පද්ධතියක් පැවති බවට සාක්ෂි හමු නොවේ. වෘත්තීමය අධ්‍යාපනය පියාගෙන් සිය පුත්‍රයාට නිපුණතාව ලබාදුන් ප්‍ර‍වේණික පුහුණු ක්‍රමයක් ලෙස පැවතී ඇත. පොදු ජනයා සඳහා මාධ්‍ය වූයේ දෙමළ භාෂාවයි. ආගමික ආශ්‍රම (මාත හෝ ගටික) රජයේ සහාය ලද අධ්‍යාපන මධ්‍යස්ථාන විය.

විදේශ වෙළඳාම

චෝළයෝ විදේශ වෙළඳාමෙහි සහ වෙරළාසන්න කටයුතුවල ප්‍රවීණයෝ වූහ. ඔවුන් සිය බලපෑම චීනය සහ අග්නිදිග ආසියාව කෙරෙහි ව්‍යාප්ත කොට ඇත. 9වන සියවසේ අවසානය තෙක්, දකුණු ඉන්දියාව පුළුල් සමුද්‍රාසන්න සහ වානිජ කටයුතු ගොඩනගාගෙන තිබිණි. අන්තර්කලාපික සහ විදේශ වෙළොමේ දී දකුණු ඉන්දීය වෙළඳ වෙළඳ ගණයා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකළහ. මේ අතරින් වඩාත් ප්‍රකට වෙළඳ ශ්‍රේණි වන්නේ ආක්‍රමණික චෝළ හමුදාවලින් පසුව පැමිණි මණිග්‍රාමම් සහ අයියාවෝලේ ශ්‍රේණි ය. චෝළ රාජ මාලිගයෙන් ලද දිරි ගැන්වීම හේතුවෙන් අයියවෝලේ සහ මණිග්‍රාමම් වැනි දමිළ වෙළඳ ශ්‍රේණි සංවිධාන අග්නිදිග ආසියාව සහ චීනය වෙත ව්‍යාප්ත විය. ඉන්දියානු අර්ධද්වීපයේ බටහිර මෙන්ම නැගෙනිහර වෙරළ තීරයන්ගේ ද හිමිකාරීත්වය ලද චෝළයෝ මෙම ව්‍යාපාරයන්හි ප්‍රමුඛස්ථානය හිමි කරගත්හ. චීනයේ ටෑං රාජවංශය, ශෛලේන්ද්‍රවරුන් යටතේ ශ්‍රීවිජය අධිරාජ්‍යය සහ බැග්ඩෑඩයේ අබ්බාසිද් කාලිෆේටය ප්‍රධාන වෙළඳ සහකරුවන් විය.

මෙම රාජවංශය චීනයේ වෙළඳපොල ලෝකයේ සෙසු කොටස් සමග සම්බන්ධ කිරීමට ඉවහල් විය. චෝළ රාජවංශයේ වෙළඳපොල ව්‍යූහය සහ ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති චීන සොං රාජවංශයේ ප්‍රතිපත්තිවලට වඩා පුළුල්-පරිමාණයේ, හරස් කලාපික වෙළඳපොලක් බිහිවීමට උපකාරී විය. චෝළ වාර්තාවක ඔවුන් විදේශ වෙළඳාම හා සම්බන්ධ වීමට හේතුවූ කාරණා දක්වා ඇත: "හස්තීන් සහ හොඳ අශ්වයින් ආනයනය කරන දුරබැහැර විදේශ රටවල වෙළඳුන්ට නගරයේ නවාතැන් සපයමින්, ඔවුනට එදිනෙදා අවශ්‍ය දෑ, තයාග සහ වාසි සලසමින් ඔබ හා සම්බන්ධ කරගන්න. එවිට එම දෑ කිසිදින ඔබගේ සතුරන් යටතට පත් නොවේවි."

සොං රාජවංශයේ වාර්තාවක චුලියන් (චෝළ) සිට පැමිණි තානාපති පිරිසක් 1077දී චීන මාලිගයට ළඟා වූ බැව් දක්වා ඇත. එකල චුලියන්හි රජ වූ Iවන කුලෝතුංග මෙහි ති-හුවා-කියා-ලෝ ලෙස දක්වා ඇත. මෙම තානාපති මෙහෙයුම වෙළඳ කටයුත්තක් වූ අතර, අමුත්තනට බෙහෙවින් වාසි සහගත විය. ඔවුනට තමන් ලබාදුන් වීදුරු සහ කුළුබඩු ඇතුළු ත්‍යාග වෙනු‍වෙන් තඹ කාසි හිමි විය. ඇතැම්විට, ශ්‍රීවිජය වෙත රාජේන්ද්‍ර සිදුකළ ආක්‍රමණයේ අරමුණ වෙළඳුන්ගේ අපේක්ෂා රැකගැනීම වන්නට ඇත.

ඇළ මාර්ග සහ ජලාශ
අධිරාජකීය චෝළ රාජවංශ (ක්‍රි.ව. 900-1270) සමයේ තමිල් නාඩුව පුරාම, විශේෂයෙන් කාවේරි ගංගා ද්‍රෝණියේ කෘෂිකර්මාන්තයේ දැවැන්ත ව්‍යාප්තියක් සිදු විය. කාවේරි ගංගාවේ බොහෝ ඇළ මාර්ග මෙම යුගයට අයත් ය. මෙයට නිදසුන් ලෙස උයියකොන්ඩන් ඇළ, රාජේන්ද්‍රන් වයික්කාල්, සෙම්බියන් මහාදේවී වයික්කාල් දැක්විය හැක. ගම් මට්ටමේ සිට ඉහළට මනාව සංවිධානය වූ, සංවර්ධිත ජල කළමනාකරණ පද්ධතියක් පැවතිණි. රාජකීය අනුග්‍රහය සහ දේවදාන හා බ්‍රාමදේය භූමි සංඛ්‍යාව ද ඉහළ යාම හේතුවෙන් වගාබිම්වල දේවාල සහ ගම්මානවල පැවැත්වූ රැස්වීම් ද ඉහළ ගියේ ය. ඒරි-වරියම් (වැව් සභාව) සහ තෝට්ට-වරියම් (ගෙවතු සභාව) වැනි සභා ක්‍රියාකාරීව පැවති අතර, භූමිය, මිනිසුන් සහ ධනය අතින් පිරි දේවාල ද මේ සඳහා දායක විය. චෝළ යුගයේ ඉදිවූ ජලාශ සංඛ්‍යාව අතිමහත් ය. මින් වැදගත් නිර්මාණ කිහිපයක් මෙසේ සඳහන් කළ හැක: රාජේන්ද්‍ර චෝළ විසින් සිය අගනුවර වූ ගංගෛකොන්ඩ චෝළපුරම්හි සෝළගංගම් නැමැති දැවැන්ත ජලාශයක් කරවූ අතර, එය විජයග්‍රහණයේ දිය ටැඹ ලෙස දක්වා ඇත. සැතපුම් 16ක් දිගැති මෙය අසල්වැසි ප්‍රදේශවල බිම් සඳහා සොරොව් සහ ඇළ මාර්ග ආධාරයෙන් ජලය බෙදාහරින ලදී. මෙම යුගයට අයත් තවත් දැවැන්ත ජලාශයක් ලෙස දකුණු අර්කොට් දිස්ත්‍රික්කයේ කට්ටුමන්නර්කෝයිල් අසල පිහිටි වීරනමේරි සැලකේ. පරන්තක චෝළ යුගයේ ඉදිවූ මෙය වර්තමානයේ පවා ජලසම්පාදන කටයුතු සඳහා වැදගත් වේ. මෙම යුගයට අයත් තවත් සුප්‍රකට වැව් ලෙස මදුරන්තාකම්, සුන්දර-චෝළපෙරේරි, කුන්ඩවෛ-පෙරේරි (චෝළ රැජිනකගේ නම අනුසාරයෙන් යෙදූවකි) දැක්විය හැක.

සංස්කෘතික දායකත්වයන්

චෝළයන් යටතේ, දමිළ දේශය කලාව, ආගම, සංගීතය සහ සාහිත්‍යය යන අංගවල නව මානයන් කරා ළඟා විය. මෙම සියලු අංශවලින් චෝළ යුගය අතීතයේ පල්ලවයන් ලබාගෙන සිටි උච්චස්ථානය නැවත සනිටුහන් කරයි. විශිෂ්ට දේවාල, ශෛලමය සහ ලෝකඩ ප්‍රතිමා ඉන්දියාවේ එතෙක් බිහිවූ අගනාම නිර්මාණ විය.

කාඩරම් (කේඩා) හා ශ්‍රීවිජයෙහි චෝළ ආක්‍රමණ සහ චීන අධිරාජ්‍යය සමග පැවති වෙළඳ සබඳතා හේතුවෙන් ඔවුනට දේශීය සංස්කෘතීන් කෙරෙහි සිය බලපෑම පැතිරවීමට හැකි විය. අග්නිදිග ආසියාව පුරා හින්දු සංස්කෘතික බලපෑම සඳහා වන නිදසුන් බොහෝමයක් චෝළයන්ගෙන් උරුමවූ ඒවා වේ. උදාහරණයක් වහයෙන්, ඉන්දුනීසියාවේ ප්‍රාම්බනන්හි මහා දේවාල සංකීර්ණය දකුණු ඉන්දියානු ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයට බොහෝ සමානකම් දක්වයි.

මලය වංශකථාවක් වන සේජරා මෙලායු අනුව මලක්කා සුල්තානේටයේ පාලකයින් චෝළ අධිරාජ්‍යයෙන් පැවතෙන්නන් යැයි කියනු ලැබේ. වර්තමාන මැලේසියාවේ පවා චෝළ පාලනය අදටත් සිහිගැන්වෙන් අතර, චෝළන් හෝ චූලන් ලෙස නාමය අවසන් වන බොහෝ කුමාරවරුන් එහි ඇත. මෙයට උදාහරණයක් ලෙස පෙරාක්හි රජු වූ රාජා චූලන් දැක්විය හැක.India and Malaya Through the Ages: by S. Durai Raja Singam

කලාව

පල්ලව රාජවංශයේ දේවාල-ඉදිකිරීම් සම්ප්‍රදායයන් ඉදිරියට පවත්වාගෙන යාමට චෝළයන් කටයුතු කළ අතර, ද්‍රවිඩියානු දේවාල සැලැස්මේ ප්‍රගතියට ඔවුන්ගේ දායකත්වය වැදගත් විය. කාවේරි ගංගාවේ ඉවුරු මත ඔවුහු ශිව දේවාල ගණනාවක් ඉදිකළහ. මෙම සහ අනාගත දේවාල සඳහා සැකිල්ල Iවන ආදිත්‍ය සහ පරන්තක විසින් ඉදිරිපත් කරන ලදී. චෝළ දේවාල ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය එහි ඇති ශ්‍රීවිභූතිය මෙන්ම සියුම් කැටයම්කරණය හේතුවෙන් පැසසුමට ලක්ව ඇත. ඔවුන් මෙහි දී පල්ලව රාජවංශයේ අනර්ඝ සම්ප්‍රදායයන් අනුගමනය කොට ඇත. ෆර්ගසන් පවසන්නේ "චෝළ කලාකරුවන් යෝධයන් ලෙස සිතමින් ආභරණකරුවන් මෙන් නිමකොට ඇති බවයි". පසුකාලීන යුගයේ චෝළ කලාවේ සහ ද්‍රවිඩියානු ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයේ නව සංවර්ධනයක් දක්නට ලැබිණි. මෙහි දී දේවාල සීමාවේ ගෝපුරම් නැමැති දැවැන්ත ද්වාර මාලකයක් ඉදි විය.මෙය ක්‍රමයෙන් සංවර්ධනය වී පාණ්ඩ්‍ය රාජවංශ සමයේ උච්චත්වයට පත් විය. චෝළ කලා සම්ප්‍රදාය අග්නිදිග ආසියාව කෙරෙහි ද ව්‍යාප්ත වූ අතර, අග්නිදිග ආසියානු කලාව සහ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය හැඩගැස්වීමට බලපෑවේ ය.

රාජරාජ චෝළ සහ ඔහුගේ පුත් Iවන රාජේන්ද්‍ර චෝළගේ ආක්‍රමණ සමග දේවාල ඉදිකිරීම ශ්‍රීඝ්‍ර ප්‍රගතියක් අත්කරගත්තේ ය. චෝළ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය හිමි කරගත් පරිණතභාවය සහ ශ්‍රීවිභූතිය තන්ජවූර් සහ ගංගෛකොන්ඩචෝළපුරම්හි දේවාල ද්විත්වයෙන් පෙනේ. සුප්‍රකට තන්ජවූර්හි ශිව දේවාලය 1009 අවට කාලයේ නිමකෙරුණු අතර, මෙය රාජරාජගේ ජයග්‍රහණ අනුස්මරණය සඳහා ගැලපේ. එකල ඉන්දියානු දේවාල අතුරින් විශාලතම සහ උසැතිම දේවාලය වූ මෙය දකුණු ඉන්දියානු ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයේ කූටප්‍රාප්තිය පෙන්නුම් කරයි. රාජේන්ද්‍ර චෝළගේ නිර්මාණයක් වන ගංගෛකොන්ඩ‍චෝළපුරම්හි ගංගෛකොන්ඩචෝළීශ්වරම් දේවාලය ඉදිකෙරුණු සිය අනුප්‍රාප්තිකයාගේ නිර්මාණ අභිබවා යාමට බැ‍ව් පෙනේ. 1030 අවට සම්පූර්ණ කෙරුණු මෙය, එම ශෙලියෙන්ම යුත් තන්ජවූර් දේවාලය ඉදිවී දශක දෙකකට පසුව ඉදිවූවකි. මෙහි බාහිර පෙනුමේ ඇති අලංකෘතභාවය තුළින් රාජේන්ද්‍ර යටතේ චෝළ අධිරාජ්‍යය අත්කරගත් සමෘද්ධිමත්භාවය පෙනේ. බෘහාදීශ්වර දේවාලය, ගංගෛකොන්ඩචෝලීශ්වරම් දේවාලය සහ දාරාසුරම්හි ඓරාවතේශ්වර දේවාලය යන සියල්ල යුනෙස්කෝව විසින් ලෝක උරුම අඩවි ලෙස නම් කොට ඇත්තේ ඒ සියල්ල එක්ව සමූහයක් ලෙස මහා ජීවමාන චෝළ දේවාල යන නාමය යටතේ ය.

චෝළ යුගය එහි ප්‍රතිමා සහ ලෝකඩ ප්‍රතිමා හේතුවෙන් ප්‍රකට වී ඇත. ලොව පුරා කෞතුකාගාරවල තබා ඇති සහ දකුණු ඉන්දියාවේ දේවාලවල ශේෂව ඇති නිදර්ශක අතර ශිවගේ විවිධ ස්වරූපවලින් යුත් අනර්ඝ ප්‍රතිමා හමුවේ. මීට අමතරව විෂ්ණු සහ ඔහුගේ බිසව ලක්ෂ්මී සහ ශෛව සාන්තුවරුන්ගේ ප්‍රතිමා හමුවේ. දීර්ඝ සම්ප්‍රදායයක් ඔස්සේ ස්ථාපිත කෙරුණු ප්‍රතිමා විද්‍යාත්මක සම්මුතීන් අනුව 11වන සහ 12වන සියවස්වල දී මෙවන් සම්භාව්‍ය ශ්‍රීවිභූතියක් සහ අනර්ඝභාවයක් ලබාගැනීමට ප්‍රතිමා ශිල්පීනට ඉමහත් නිදහසක් හිමිවන්නට ඇතැයි සිතිය හැක. මෙයට හොඳම නිදසුන වන්නේ නටරාජා දිව්‍යමය නර්තන ප්‍රතිමාවයි.

සාහිත්‍යය

අධිරාජකීය චෝළ යුගය දෙමළ සංස්කෘතියේ ස්වර්ණමය යුගය ලෙස සැලකේ. මෙහි දී සාහිත්‍යයට වැදගත් ස්ථානයක් හිමි විය. චෝළ වාර්තාවල රාජරාජේශ්වර නාටකම්, වීරනුක්කවියම් සහ කන්නිවාන පුරාණම් වැනි නොයෙකුත් කෘති පිළිබඳ සඳහන් වේ.

කාලභ්‍රයන්ගේ සමයේ පරිහානියට පත්ව තිබූ හින්දු ආගම පුනර්ජීවනය ලැබීමත් සමග, දේවාල ගණනාවක් ඉදිවූ අතර මේවා ශෛව සහ වෛෂ්ණව ආගමික සාහිත්‍යය සඳහා ඉවහල් විය. ජෛන සහ බෞද්ධ කතුවරුන් ද ප්‍රකට වූ නමුත්, පෙර සියවස්වලට සාපේක්ෂව කතුවරුන් සංඛ්‍යාව තරමක් ප්‍රමාණයෙන් අඩු විය. තිරුතක්කතේවර්ගේ ජීවක-චින්තාමණි සහ තෝලමෝලිගේ සූලමණි ග්‍රන්ථ හින්දු-නොවන කතුවරුන්ගේ සුප්‍රකට නිර්මාණ වේ. ව්‍යාකරණවේදී බුද්ධමිත්‍ර විසින් දෙමළ ව්‍යාකරණ පිළිබඳ වීරසෝලියම් නම් ග්‍රන්ථයක් රචනාකොට ඇත. තොල්කාප්පියම් නම් මහා ග්‍රන්ථය පිළිබඳ ව්‍යාඛ්‍යාන ද ලියැවුණු අතර එහි ව්‍යාකරණ පමණක් නොව යුධ ශිල්පය සහ ආචාරධර්ම පිළිබඳව ද සඳහන් වේ. මෙම යුගයේ තවත් වැදගත් සාහිත්‍ය නිර්මාණයක් ලෙස පෙරියපුරාණම් සැලකේ. මෙම කෘතිය දෙමළ ජනයාගේ ජාතික වීරකාව්‍ය ශෛලියෙන් යුතු වන්නේ, එමගින් තමිල් නාඩුවේ සමාජයේ සියලු පන්තිවලට අයත්, ස්ත්‍රී පුරුෂ, උසස් පහත්, උගත් නූගත් ශාන්තුවරුන්ගේ දිවිය පිළිබඳ විස්තර කෙරෙන හෙයිනි.

IIIවන කුලෝතුංග චෝළ රාජ්‍ය සමයේ විසූ කතුවරයෙකි, කම්බන්. ඔහුගේ රාමාවතාරම් (ඇතැම් අවස්ථාවල කම්බරාමායණම් ලෙස ද හැඳින්වේ) යනු දෙමළ සාහිත්‍යයේ වීර කාව්‍යයකි. එසේම කතුවරයා තමන් වාල්මිකීගේ රාමායණය ආදර්ශයට ගත් බව සඳහන් කොට ඇත. සාමාන්‍යයෙන් සැලකෙන්නේ ඔහුගේ කෘතිය සංස්කෘත වීර කාව්‍යයේ සරල පරිවර්තනයක් නොවන බවයි. ඔහු මෙම කථාපුවත සිය කාලයේ වර්ණ සහ භූමිදර්ශනය මුසු කොට ඇත. කෝසලය පිළිබඳ ඔහුගේ විස්තරය, චෝළ දේශය පිළිබඳ නිරූපණයකි.

ජයම්කොන්ඩර්ගේ අග්‍රකෘතියක් වන කාලිංගාට්ටුපරණි අඛ්‍යාන පද්‍ය සඳහා නිදසුනක් වන අතර, එහි ඓතිහාසික සහ ප්‍රබන්ධ මතයන් අතර පැහැදිළි සීමාවක් පෙන්වයි. මෙමගින් Iවන කුලෝතුංග චෝළ කාලිංගයෙහි සිදුකළ යුද්ධය පමණක් නොව, යුද්ධයේ ශ්‍රීවිභූතිය සහ බිහිසුණු බව විස්තර කෙරෙයි. දෙමළ කවියකු වන ඔට්ටකූට්ටන් Iවන කුලෝතුංග චෝළගේ සමකාලිනයකු වූ අතර, කුලෝතුංගගේ අනුප්‍රාප්තිකයන්ගේ සමයේ රාජ සභාවේ සේවය කොට ඇත. ඔ‍ට්ටකූට්ටන් රචිත කුලෝතුංග චෝළන් ඌල පද්‍යය මගින් චෝළ රජුගේ යහපත් බව වර්ණනා කෙරේ.නන්නූල් යනු දෙමළ ව්‍යාකරණ පිළිබඳ චෝළ යුගයේ කෘතියකි. මෙමගින් ව්‍යාකරණ ශාඛා පහම විස්තර කෙරෙන අතර, බර්තෝල්ඩ් ස්පියුලර් අනුව වර්තමානයේ පවා එය දෙමළ සාහිත්‍ය‍යේ වඩාත් ප්‍රාමාණික කෘතිය්ක ලෙස පිළිගැනේ.

ආගමික සාහිත්‍යය සැලකූ විට, ශෛවීය ධර්ම ග්‍රන්ථ මාලාව ග්‍රන්ථ එකොළහකට පිළියෙල කිරීම සිදුකළේ 10වන සියවසේ අවසාන කාලයේ විසූ නම්බි අන්දර් නම්බි විසිනි. කෙසේනමුත්, පසුකාලීන චෝළ යුගයේ දී සාපේක්ෂව අල්ප වෛෂ්ණව කෘති සංඛ්‍යාවක් බිහිවූයේ වෛෂ්ණවවාදය කෙරෙහි පාලකයන් තුළ වූ ද්වේශය නිසා වන්නට ඇත.

සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථාන
චෝළ පාලකයන් දේවාල මධ්‍යස්ථාන සංවර්ධනය කෙරෙහි උනන්දු වූ අතර, ඒවා සිය රාජකීය අධිකාරීය පුළුල් කිරීමට උපයෝගී කොට ගෙන ඇත. ඔවුහු දේවාල වටා අධ්‍යාපන මධ්‍යස්ථාන සහ රෝහල් ඉදිකළහ. වීරරාජේන්ද්‍ර චෝළගේ රාජ්‍ය සමයයට අයත් වාර්තාවක් දේවාලය තුළවූ ජනනමණ්ඩපයේ පාඨශාලාවක් නඩත්තු කිරීම පිළිබඳ සඳහන් කරයි. එහි වේද, ශාස්ත්‍ර, ව්‍යාකරණ සහ රූපාවතාර ඉගැන්වුණු අතර, ශිෂ්‍යයින් සඳහා නේවාසිකාගාර ද සැපයිණි. ශිෂ්‍යයන්හට ආහාර, සෙනසුරාදා දිනවල ස්නාන තෙල් ද සැපයිණි. වීරසෝලන් නැමැති රෝහලක රෝගීන් සඳහා සයන පහළොවක් අන්තර්ගත වූ බැව් සඳහන් වේ. මීට අමතරව සහල්, වෛද්‍යවරයකු, ශල්‍යවේදියකු, හෙදියන් දෙදෙනකු සහ රෝහල් සඳහා සාමාන්‍ය සේවකයකු ද ඇතුළත් විය.

ආගම

සාමාන්‍යයෙන් චෝළයෝ හින්දු ආගමේ අනුගාමිකයෝ වූහ. නමුත් පල්ලව සහ පාණ්ඩ්‍ය රාජවංශවල රජවරුන් සේම ඔවුන් ද ජෛන ආගමේ සහ බුද්ධාගමේ පිබිදීම නවතාලූයේ නැත. මුල්කාලීන චෝළයකු වූ කෝචෙන්ගන්නන් සංගම් සාහිත්‍යයේ මෙන්ම ශෛවීය ග්‍රන්ථවල ද හින්දු ශාන්තුවරයකු ලෙස දක්වා ඇත.

චෝළයන් සිය දැවැන්තම සහ වැදගත්ම දේවාලය ශිව වෙනුවෙන් ඉදිකළ ද, එමගින් ඔවුන් ශෛව ආගමෙහි අනුග්‍රාමිකයන් වූ බව හෝ ඔවුන් අනෙක් ආගම් අතුගා දැමූ බව හෝ හැඟවෙන්නේ නැත. මේ බව දෙවන චෝළ රජු වූ Iවන ආදිත්‍ය (ක්‍රි.ව. 871–903) විසින් ශිව මෙන්ම විෂ්ණු වෙනුවෙන් ද දේවාල ඉදි කිරීමෙන් පෙනී යයි. 890ට අයත් අභිලේඛනවල ඔහු බටහිර ගංග දේශයේ ශ්‍රීරංගපට්නම්හි රංගනාථ දේවාලයේ ඉදිකිරීම් සඳහා ඔහු ලබාදුන් දායකත්වය සඳහන් වේ. මෙකල බටහිර ගංග දේශය ඔහුගේ යටත් රාජ්‍යයක් වූ අතර, ඒ සමග ඔහුගේ විවාහ සම්බන්ධතා ද පැවතිණි. එසේම ඔහු ප්‍රඥාපනය කොට තිබුණේ මහා ශිව දේවාල සහ රංගනාථ දේවාලය චෝළ අධිරාජවරුන්ගේ කුලදානම් විය යුතු බවයි.

IIවන පරන්තක තිරුචි ආසන්නයේ කාවේරි ගංගා ඉවුරෙහි අන්බිල්හි වැතිරගත් විෂ්ණුගේ (වඩිවු අලගිය නම්බි) බැතිමතකු විය. ඔහු මෙම ප්‍රතිමාව සඳහා විවිධ පරිත්‍යාග සහ අලංකරණයන් සිදුකොට ඇත. එසේම ඔහු සිය භූමිය නැවත ලබාගැනීමට නැව් නැගීමේ දී මෙම ප්‍රතිමාව ඉදිරියේ වන්දනා කොට ඇති අතර, කාංචි සහ අර්කොට් රාෂ්ට්‍රකූටයන්ගෙන් ලබාගැනීමටත්, මදුරෛ සහ ඊලම් (ශ්‍රී ලංකාව) වෙත ආක්‍රමණ දියත් කිරීම ද සිදුව ඇත. Iවන පරන්තක සහ IIවන පරන්තක චෝළ ශිව සහ විෂ්ණු වෙනුවෙන් දේවාල ඉදිකොට ඇත. Iවන රාජරාජ චෝළ බෞද්ධයන්හට අනුග්‍රහ දැක්වූ අතර ශ්‍රීවිජය ශෛලේන්ද්‍ර රජු වූ ශ්‍රී චූලමණිවර්මන්ගේ ඉල්ලීම පරිදි නාගපට්ටිනම්හි චූඩාමණි විහාරයේ ඉදිකිරීම් කටයුතු ද සිදුකළේ ය.

පසුකාලීන චෝළ අවධියේ, වෛෂ්ණවවාදීන් කෙරෙහි, විශේෂයෙන්ම ඔවුන්ගේ ආචාර්ය රාමනුජ කෙරෙහි ප්‍රතිවිරෝධයක් පැවති බැව් පෙනේ. දැඩි ශෛවවාදියකු වූ IIවන කුලෝතුංග චෝළ විසින් චිදම්බරම්හි ශිව දේවාලයේ වූ විෂ්ණු ප්‍රතිමාවක් ඉවත් කළ බැව් පැවසේ. නමුත් මෙම මතයට ආධාර වන අභිලේඛනමය සාධක හමු නොවේ. 1160ට අයත් අභිලේඛනයක සඳහන් වන්නේ වෛෂ්ණවාගමිකයන් සමග සමාජ ආශ්‍රයන් පවත්වන ශිව දේවාල භාරකරුවන්ගේ දේපළ රාජසන්තක කෙරෙන බවයි. කෙසේනමුත් මෙය කිසිදු චෝළ අධිරාජජයකු විසින් ශෛවීය ප්‍රජාව උදෙසා කළ යුතු කාර්යයට එහා ගිය දෙයක් බැව් පෙනේ. චෝළ රජවරුන් සිය දැවැන්තම දේවාල ශිව වෙනුවෙන් කැප කළ ද, Iවන රාජරාජ චෝළ වැනි අධිරාජවරුන් සිවපාදසේඛරන් වැනි විරුද දරා තිබුණ ද, ඔවුන්ගේ කිසිදු අභිලේඛනයක චෝළ අධිරාජවරුන් සිය වංශය ශෛවාගම පමණක් ඇදහිය යුතු ය හෝ සිය පාලන සමයේ ඇදහිය යුතු එකම ආගම ශෛවාගම ය යනුවෙන් පවසා නැත.

ජනප්‍රිය සංස්කෘතිය තුළ

චෝළ රාජවංශය විවිධ දමිළ කතුවරුන්ගේ කෘති සඳහා තේමා වී ඇත. මෙම ගණයේ වඩාත් වැදගත්ම කෘතිය වනුයේ ජනප්‍රිය පොන්නියින් සෙල්වන් (පොන්නිගේ පුත්‍රයා) නම් ඓතිහාසික දෙමළ නවකථාවයි. මෙය රචනා කොට ඇත්තේ කල්කි ක්‍රිෂ්ණමූර්ති විසිනි. වෙළුම් පහකින් රචිත මෙමගින් රාජරාජ චෝළගේ කථා පුවත නිරූපණය කොට ඇති අතර, උත්ත‍ම චෝළ සිහසුනට පත්වූ අවධිය තෙක් සිදුවීම් එහි අන්තර්ගත ය. කල්කි විසින් IIවන පරන්තක චෝළගේ මරණින් පසු සෝළ සිහසුනේ අනුප්‍රාප්තියට ඇතිවූ මතභේදය උපයෝගී කොටගෙන ඇත. මෙම ග්‍රන්ථය 1950 දශකයේ මැද කාලයේ දෙමළ වාර සඟරාවක් වූ කල්කිහි කොටස් වශයෙන් පල විය. මෙම ලිපි මාලාව ආසන්න වශයෙන් වසර පහක් පමණ පල වූ අතර, සෑම සතියකම එය ප්‍රකාශයට පත්වන තෙක් රසිකයින් තුළ ඉමහත් උනන්දුවක් පැවතිණි. කල්කිගේ මින් පෙර ප්‍රේම වෘත්තාන්ත ඓතිහාසික නවකථාවක් වූ පාර්තිබන් කනවු තුළින් 7වන සියවසේ Iවන නරසිංහවර්මන් පල්ලව රජුගේ යටත් වැසියකු ලෙස දිවි ගෙවූ වික්‍රමන් නැමැති මනඃකල්පිත චෝළ කුමරකු පිළිබඳ කියැ‍වේ. මෙම කථාපුවත දිවෙන්නේ විජයලාය චෝළගේ නැගීමට පෙර චෝළයන් පරිහානියට පත්ව සිටි අරාජික සමය තුළිනි. පාර්තිබන් කනවු නවකථාව ද මුල්කාලීන 1960 දශකයේ කල්කි තුළ සතිපතා කොටස් වශයෙන් පල විය.

තවත් ප්‍රකට දමිළ නවකථා රචකයකු වන සන්දිල්‍යන් විසින් 1960 දශකයේ කඩල් පුරා නම් නවකථාවක් රචනා කළේ ය. මෙය සතිපතා දමිළ පුවත්පතක් වූ කුමුදම්හි මාලාවක් වශයෙන් පල විය. කඩල් පුරා සඳහා පසුබිම් වී ඇත්තේ සිහසුන ප්‍රතික්ෂේප කිරීමෙන් පසු Iවන කුලෝතුංග චෝළ වෙංගි රාජධානියේ පිටුවහල් වී සිටි කාලයයි. මෙමගින් මෙම යුගයේ කුලෝතුංග පිළිබඳ විවිධ උපකල්පන සිදුකොට ඇත. සන්දිල්‍යන්ගේ මීට පෙර කෘතියයක් වූ 1960 දශකයේ රචිත යවන රාණි නවකථාව සඳහා පාදක වී ඇත්තේ කරිකාල චෝළගේ දිවියයි. වඩාත් මෑතක දී, බාලකුමාරන් විසින් රචිත උදෛයර් නවකථාව සඳහා පාදක වී ඇත්තේ රාජරාජ චෝළ විසින් තන්ජවූරයේ බෘහාදීශ්වර දේවාලය ඉදිකළ අවධියේ සිදුවූ සිදුවීම් ය.

1950 දශකයේ රාජරාජ චෝළගේ ජීවිත කථාව අලලා වේදිකා නාට්‍ය නිර්මාණය විය. 1973දී රාජරාජ චෝළන් නම් වේදිකා අනුවර්තනයේ සිවාජි ගනේෂන් රංගනයෙන් දායක විය. ඇවලන් හිල් වෙතින් නිෂ්පාදිත History of the World නම් පුවරු කීඩාවේ ද චෝළයන් නිරූපණය කොට ඇත.

2010 දෙමළ-භාෂා චිත්‍රපටයක් වන ආයිරතිල් ඔරුවන්'' සඳහා ද තේමා වී ඇත්තේ චෝළයන් ය.

මේවාත් බලන්න
තමිල් නාඩුවේ ඉතිහාසය
මැලේසියාවේ දෙමළ සහ සංස්කෘත අභිලේඛන

ආශ්‍රේයයන්
සටහන්

උද්ධෘත

ග්‍රන්ථාවලිය

බාහිර සබැඳි

යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි – චෝළ දේවාල
චෝළයන්ගේ කලාව
ශ්‍රී ලංකාවේ චෝළ කාසි

ඉන්දියාවේ රාජවංශ
හින්දු රාජවංශ
ඉන්දියාවේ අධිරාජ්‍ය සහ රාජධානි
තන්ජවූර්හි ඉතිහාසය
ක්‍රි.පූ. 4වන සියවසේ ස්ථාපිත කළ රාජ්‍ය සහ දේශ
ආසියාවේ ක්‍රි.පූ. 4වන සියවස
1279 ආසියාවේ අහෝසි කිරීම්
1270 දශකයේ අහෝසි කළ රාජ්‍ය සහ දේශ
ආසියාවේ 13වන සියවස
කොරමැන්ඩල් වෙරළ තීරය
දෙමළ රජවරුන්

චෝළ රාජවංශය


La Liga 2020./21. (iz sponzorskih razloga poznata kao LaLiga Santander) 90. je sezona španjolskog nogometnog prvenstva od njegova utemeljenja.

Sezona započinje 12. rujna 2020. godine, a završit će 23. svibnja 2021. godine. Branitelj naslova je madridski Real.

Momčadi

Trenerske promjene

Stadioni i lokacije

Tablica
ažurirano 23. svibnja 2021.

 Rezultati ažurirano 23. svibnja 2021.
Domaćini su u redcima, a gosti u stupcima.

Pozicije po kolima

Statistike
''ažurirano 13. rujna 2020.

Najbolji strijelci

Najbolji asistenti

Izvori

Španjolska nogometna natjecanja

La Liga 2020./21.


O Diário Federal (, BBl; , FF; , FF) publica vários textos oficiais do governo federal suíço, incluindo:

 relatórios do Conselho Federal Suíço à Assembleia Federal Suíça, principalmente os projetos de leis propostas com explicações geralmente extensas,
 leis promulgadas pelo Parlamento que estão sujeitas a referendo popular obrigatório ou facultativo,
 relatórios e notificações do Conselho Federal, comissões parlamentares e diversos órgãos governamentais.

É emitido nas três línguas oficiais da Suíça: alemão, francês e italiano. Todas as três edições de idioma são igualmente válidas. É publicado pela Chancelaria Federal da Suíça na forma de suplementos semanais para aglutinantes de folhas soltas.

Desde 1999, também são disponibilizados na internet em formato PDF. Desde 1º de janeiro de 2016, faz fé a versão eletrônica (e não mais a impressa) da Compilação Oficial e do Diário da República.

Referências

Ligações externas

 (em Alemão) Bundesblatt
 (em Francês) Feuille fédérale
 (em Italiano) Foglio federale
Diários oficiais
Direito da Suíça
!CS1 alemão-fontes em língua (de)

Diário Federal (Suíça)


Denis Lemi Zakaria Lako Lado (født d. 20. november 1996) er en schweizisk professionel fodboldspiller som spiller som for Premier League-klubben Chelsea, hvor han er lånt til fra Juventus, og Schweiz' landshold.

Baggrund
Zakaria er født i Schweiz til en far fra Sydsudan og en mor fra DR Congo.

Klubkarriere

Servette
Zakaria begyndte sin karriere hos hans lokale klub Servette FC, hvor han gjorde sin professionelle debut i 2014.

Young Boys
Zakaria skiftede i juni 2015 til Young Boys.

Borussia Mönchengladbach
Zakaria skiftede i juni 2017 til Borussia Mönchengladbach. Zakaria spillede over de næste 4,5 sæsoner en vigtig rolle for Mönchengladbach mandskabet.

Juventus
Zakaria skiftede i januar 2022 til Juventus.

Leje til Chelsea
Zakaria blev i september 2022 udlejet til Chelsea for 2022-23 sæsonen. Som del af aftalen er der en mulighed for at gøre skiftet permanent.

Landshold

Ungdomslandshold
Zakaria har repræsenteret Schweiz på flere ungdomsniveauer.

Seniorlandshold
Zakaria gjorde sin debut for Schweiz' landshold den 28. maj 2016. Han var del af Schweiz' trupper til EM i 2016 og 2020, samt til VM i 2018.

Kilder

Eksterne henvisninger

Personer fra Genève
Fodboldspillere fra Schweiz
Fodboldlandsholdsspillere fra Schweiz
Fodboldspillere fra Servette FC
Fodboldspillere fra BSC Young Boys
Fodboldspillere fra Borussia Mönchengladbach
Fodboldspillere fra Juventus F.C.
Fodboldspillere fra Chelsea F.C.
Deltagere ved det europæiske mesterskab i fodbold 2016
Deltagere ved verdensmesterskabet i fodbold 2018
Deltagere ved det europæiske mesterskab i fodbold 2020
Deltagere ved verdensmesterskabet i fodbold 2022

Denis Zakaria


Glamourpuss' er det fjerde studiealbum af den danske punkrockgruppe Sort Sol, der udkom den 11. november 1993 på Columbia Records. Albummet indeholdt singlerne "Popcorn", "Shaheeba Bay", og "Let Your Fingers Do the Walking", der alle var med i filmen Nattevagten, og var medvirkende til at albummet blev Sort Sols mest solgte med 100.000 eksemplarer.

Albummet modtog priserne for Årets danske album, Årets danske gruppe, Årets danske rock udgivelse, samt Grøn Prisen, ligesom Flemming Rasmussen blev Årets danske producer ved Dansk Grammy 1994.

Alex Nyborg Madsen og Wili Jønsson synger kor på flere af albummets sange.Glamourpuss'' var det sidste album med guitarist Peter Peter, der forlod bandet i 1995.

Spor

Hitliste

Kilder

Album fra 1993
Sort Sol-album

Glamourpuss


التوريق هو عملية مالية يتم فيها إصدار صكوك تحمل قيمة أصول تدر عائد وتباع بعد ذلك إلى المستثمرين.
التوريق هو ممارسة المالية تقوم على تجميع أنواع مختلفة من الديون التعاقدية، مثل الرهون العقارية السكنية، والرهون العقارية التجارية، وقروض السيارات، أو التزامات ديون بطاقات الائتمان، وبيع الديون الموحدة كأوراق مالية تمريرية، أو التزام الرهن العقاري المضمونة (المكمل ) لمختلف المستثمرين . يتم دفع النقدية التي تم جمعها من الأدوات المالية التي يقوم عليها الأمن إلى مختلف المستثمرين الذين لديهم المال مقدما ل هذا الحق . وتسمى الأوراق المالية المدعومة من الرهن العقاري السكني المستحقات الأوراق المالية المدعومة بالرهن العقاري السكني ( RMBS ) ، في حين أن تلك المدعومة من قبل أنواع أخرى من المستحقات هي الأوراق المالية المدعومة بالأصول ( ABS ) . [1 ]
يمكن التوريق توفر العديد من المزايا، مثل انخفاض تكلفة رأس المال، وتنويع بالنسبة للمستثمرين، وتعزيز السيولة وغيرها. [2 ] ومع ذلك، فقد اقترح النقاد أن التعقيد الكامن في التوريق يمكن أن تحد من قدرة المستثمرين على رصد المخاطر، وأن الأسواق التوريق تنافسية مع securitizers متعددة قد تكون عرضة لانخفاضات حادة في معايير الاكتتاب بشكل خاص. ويعتقد الخاص، تنافسية التوريق العقاري قد لعبت دورا هاما في أزمة الرهن العقاري في الولايات المتحدة. [ 3 ]
وبالإضافة إلى ذلك، يمكن لل علاج خارج الميزانية العمومية لل توريق جنبا إلى جنب مع ضمانات من المصدر لتجنب إخفاء مدى النفوذ شركة التوريق، وبالتالي تيسير هياكل رأس المال محفوفة بالمخاطر وتؤدي إلى التفريط في تقدير حجم مخاطر الائتمان. ويعتقد أن التوريق خارج الميزانية العمومية لعبت دورا كبيرا في مستوى ضغط عال من المؤسسات المالية في الولايات المتحدة قبل الأزمة المالية والحاجة إلى عمليات الإنقاذ . [ 4 ]
وتحبذ مجموعات من الأصول إلى أوراق مالية تخفف من مخاطر الائتمان للمقترضين من الأفراد . خلافا ل ديون الشركات العامة، ومن المقرر غير ثابتة للتغيرات في التقلبات التي هي الوقت والتي تعتمد على بنية نوعية الائتمان الديون إلى أوراق مالية . إذا تم هيكلة الصفقة بشكل صحيح وتجمع ينفذ كما هو متوقع، ومخاطر الائتمان من جميع الشرائح من الديون المهيكلة يحسن، وإذا كان منظم بشكل غير صحيح، قد تواجه الشرائح المتضررة تدهور الائتمان درامية وفقدان [ 5 ] .
وقد تطور التوريق من بدايات تجريبية في أواخر 1970s إلى ما يقدر بنحو المعلقة 10240000000000 دولار في الولايات المتحدة و 2.25 تريليون دولار في أوروبا اعتبارا من الربع 2 من عام 2008 . في عام 2007 ، بلغت إصدار ABS ل 3455000000000 دولار في الولايات المتحدة و 652 مليار دولار في أوروبا . [ 6 ] ترتيبات التوريق الجامع الأعمال ( WBS )، الذي الدائنين كبار من الأعمال التجارية المعسر كسب الفعالة للحق في السيطرة على الشركة، ظهرت للمرة الأولى في المملكة المتحدة في 1990s، وأصبحت شائعة في مختلف النظم القانونية الكومنولث . [7 ]

طالع أيضا
 الصكوك
 المضاربة

مراجع

اختراعات هولندية

أمن
دين (اقتصاد)
سندات ضمان
فقاعة الإسكان في الولايات المتحدة

توريق


منطقة إمبابة، جزء حي شمال الجيزة في مدينة القاهرة الكبرى
 مركز إمبابة، محافظة الجيزة

إمبابة (توضيح)


සමහරවිට වායුපීඩමානීය පීඩනය ලෙසින්ද හැඳින්වෙන, වායුගෝලීය පීඩනය යනු, පෘථිවියෙහි වායුගෝලය (හෝ වෙනත් ග්‍රහලෝකයක එවැන්නක් තුල) පවතින පීඩනය වෙයි.

වායුගෝලීය පීඩනය


Polyeucte (título original en francés; en español, Poliucto) es una ópera en cinco actos con música de Charles Gounod y libreto en francés de Jules Barbier y Michel Carré, basada en la obra sobre san Polieucto de Pierre Corneille. El libreto es más fiel a su fuente que Les Martyrs, la adaptación de Scribe para Donizetti, y Gounod confiaba en expresar "los poderes desconocidos e irresistibles que el Cristianismo ha divulgado entre la Humanidad". El tema había ocupado a Gounod durante diez años. Un retraso inicial fue causado por un incendio que destruyó el teatro de la Ópera de París, la Salle Le Peletier, en octubre de 1873. Otro ulterior retraso se debió a que el primer borrador permaneció en manos de una celosa Georgina Weldon cuando él se marchó a Inglaterra en 1874, y él tuvo que recurrir a una demanda antes de resignarse a recomponer la obra de memoria. Finalmente se estrenó en el nuevo teatro de la Ópera, el Palais Garnier el 7 de octubre de 1878 pero fue un fracaso, "la pena de mi vida" y cerró después de 29 representaciones. El aria de Polyeucte "Source délicieuse" a veces se oye en concierto.

En las estadísticas de Operabase aparece con sólo una representación en el período 2005-2010.

Notas y referencias

Fuentes citadas
 HARDING, James: Gounod. Stein & Day. 1973.
 HUEBENER, Steven: The Operas of Gounod. Oxford. 1990.
 James Harding (1929 - 2007): divulgador inglés de música y de teatro.

Enlaces externos

 Amplia sinopsis, en el sitio Charles-Gounod.com

 Pronunciación del título, en el sitio Forvo.

Óperas basadas en piezas de teatro
Óperas de 1878
Óperas de Charles Gounod
Óperas en francés
Óperas estrenadas en París
Obras de ficción ambientadas en la Antigua Roma
Pierre Corneille

Polyeucte (ópera)


An Eriochloa australiensis in uska species han Liliopsida nga ginhulagway ni Otto Stapf ngan Albert Thellung. An Eriochloa australiensis in nahilalakip ha genus nga Eriochloa, ngan familia nga Poaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Mga sumpay ha gawas

Eriochloa

Eriochloa australiensis


Yusuf Aslan (d. 1947, Kuşsaray, Aydıncık, Yozgat - ö. 6 Mayıs 1972, Ulucanlar, Altındağ, Ankara), Türkiye Halk Kurtuluş Ordusu kurucularından Türk Marksist-Leninist öğrenci lideri. Deniz Gezmiş ve Hüseyin İnan'la birlikte idam edilmiştir.

Yaşam öyküsü
Yusuf Aslan 1947 yılında Yozgat'ın Kuşsaray köyünde doğdu. 1966'da ODTÜ'ye girdi ve ODTÜ Sosyalist Fikir Kulübünün üyesi oldu, Dev-Genç içinde çalışmaya başladı. Bu dönemden itibaren önce hazırlık okulunda, sonra da mühendislik fakültesinde patlak veren boykotların ve hemen ardından ODTÜ işgalinin önde gelen örgütçülerinden oldu. 6 Ocak 1969'da ABD'nin Ankara Büyükelçisi Robert Komer'in arabasının yakılması eylemine katıldı. 1969 yılında arkadaşlarıyla birlikte Filistin'e gitti. Burada silah eğitimi aldı, helikopter ve uçak pilotluğunu öğrendi. Yusuf Aslan 16 Mart 1971 Salı günü, Deniz Gezmiş'le birlikte Nurhak'taki gerilla grubuna katılmaya giderken Sivas Şarkışla'da kolluk kuvvetleriyle girdiği çatışmada mesanesinden vuruldu ve Sivas Numune Hastanesine kaldırıldı. Kendisini vuran kişi Hamit Orhan adlı bir uzman çavuştur. Yusuf Aslan Bir hafta tedavi gördü. Tedavisi sonrasında Sıkıyönetim Mahkemeleri'nde yargılandı. İdam cezasına mahkûm edildi. İdamların önlenmesi için gerek Mecliste gerek kamuoyunda ve gerekse örgüt arkadaşları tarafından çeşitli girişimlerde bulunulmasına rağmen 6 Mayıs 1972'de Deniz Gezmiş ve Hüseyin İnan'la birlikte asılarak idam edildi. Son sözleri, "Ben ülkemin bağımsızlığı ve halkımın mutluluğu için bir defa ölüyorum. Sizler, bizi asanlar, şerefsizliğinizle her gün öleceksiniz. Biz halkımızın hizmetindeyiz. Sizler Amerika'nın hizmetindesiniz. Yaşasın devrimciler! Kahrolsun faşizm!" olmuştur.

Mezarı Ankara'daki Karşıyaka Mezarlığı'nda bulunmaktadır.

Hakkında

Kitaplar
 Acılara Yenilmeyen Gülümseyişler, Atilla Keskin, Gendaş Kültür, İstanbul, Mayıs 1999, ISBN 978-975-308-680-6
 Darağacında Üç Fidan, Nihat Behram, Everest Yayınları, İstanbul, Kasım 2007, 39. Basım, ISBN 978-975-316-817-5
 Emirle Gelen İdam Kararı, Veli Yılmaz, ISBN 975-7350-07-9
 Gülünün Solduğu Akşam, Erdal Öz, Can Yayınları, İstanbul, 1997, 27. Basım, ISBN 978-975-510-086-9
 İdam Tarih Oldu, Utancı Kaldı (Ölüme Oy Vermek...), Türey Köse, Ümit Yayıncılık, Adana, Mayıs 2004, 1. Basım, ISBN 979-975-8572-54-9
 İdam Gecesi Anıları, Halit Çelenk, Tekin Yayınevi, İstanbul, 1996, 13. Basım, ISBN 978-975-478-104-5

Filmler
 Hoşçakal Yarın (Yusuf Aslan rolünü Mazlum Çimen üstlenmiştir.)

Diziler
 Hatırla Sevgili (Yusuf Aslan rolünü Murat Zubi üstlenmiştir.)

Şarkılar
 Şarkışla (ağıt), Zülfü Livaneli (Şarkıda Deniz Gezmiş ve Yusuf Aslan'ın adları birkaç geçmektedir.)

Ayrıca bakınız
 Türkiye'de ölüm cezası
 Türkiye'de idam edilenler listesi

Dış bağlantılar
 Deniz Gezmiş Ağıdı'nı Kim Yazdı?  ve Şarkışla'ya Düşürmesin Allah - O Gece Yaşananlar  (Metehan Akbulut, Yayın Tarihi: 26 Şubat 2022)
Bizim Savaşımız , Tacettin Yıldırım (Yusuf Aslan vurularak yakalandığında birlikte Şarkışla'dan Sivas'a aynı araçta yolculuk yapan astsubayın anısı)

Kaynakça

1947 doğumlular
1972 yılında ölenler
Türk devrimciler
Türk komünistler
Türkiye Halk Kurtuluş Ordusu
Ankara'da ölenler
Türkiye tarafından idam edilmiş kişiler
İdam edilmiş Türkler
Asılarak idam edilmiş kişiler
Karşıyaka Mezarlığı'na defnedilenler
Yozgat doğumlu siyasetçiler
68 kuşağı
Çerkes asıllı Türkler
İdam edilmiş devrimciler

Yusuf Aslan


Muhalnica je zaštićeno područje u zapadnoj Bugarskoj, smješteno kilometar južno od grada Botevgrada i 63 km sjeveroistočno od glavnog grada Sofije. Nalazi se u dolini Botevgrada u zapadnom dijelu Balkanskoga gorja. Muhalnica je zaštićena 1992. godine kako bi se sačuvala jedinstvena migracija smeđe livadne žabe (lat. Rana temporaria).

Dana, 14. veljače 1968. godine zoolog Vladimir Beškov otkrio je nekoliko stotina smeđih livadnih žaba (lat. Rana temporaria) u maloj močvari na nadmorskoj visini od 360 m u blizini grada Botevgrada, što je vrlo neobično za ovu vrstu na tako niskoj nadmorskoj visini. Dana 1. ožujka i 4. ožujka 1971. obilježio je nekoliko stotina primjeraka i oslobodio ih natrag u močvaru. Dana 4. lipnja 1971. godine jedna od obilježenih žaba pronađena je na obroncima planine Bilo na udaljenosti od 4925 metara ravne linije od močvare i na 875 m nadmorske visine. Nakon nekoliko godina, Beškov je obnovio svoja istraživanja 1979. godine, kada je između 31. siječnja i 3. ožujka u močvari obilježeno 457 žaba. Žabe su opet primjećene, kako se kreću čak 5,5 i 6 km daleko iznad močvare, visoko na planini Bilo. Beškov je objavio svoja istraživanja u nizu znanstvenih i popularnih znanstvenih radova koji su poslužili kao osnova za uspostavljanje područja od močvare do Stare (Zelin) rijeke kao zaštićeno područje 1992. godine.

Masovno dolazak tisuća žaba u močvaru na području Muhalnice vjerojatno je započeo na kraju posljednjeg glacijalnog razdoblja, tj. prije oko 8000 godina. Svake godine, za vrijeme migracije iz njihovih hibernacijskih staništa (rijeka i potoka na visokim dijelovima planine) do močvare Muhalnice, smeđe livadne žabe prelaze udaljenosti do 6 km, a neke od njih vjerojatno više od 10 km. Sezona parenja traje samo oko dva tjedna, obično krajem veljače ili početkom ožujka, ovisno o temperaturi okoline. Česti su prizori taloženja jaja među ledom koji se još uvijek topi. Žabe krenu niz rijeku Zelin i instinktivno znaju kada je napustiti da bi stigli do močvare. Nakon završetka sezone parenja, odrasle žabe vraćaju se na visoke dijelove planine kopnom, pokrivajući otprilike iste udaljenosti. Ova migracija jedinstvena je za ovu vrstu i jedna je od najdužih poznatih migracija u svijetu vodozemaca.

Izvori

Zaštićena područja u Bugarskoj
Botevgrad

Muhalnica


An Pachyphyllum falcifolium in uska species han Liliopsida nga ginhulagway ni Heinrich Gustav Reichenbach. An Pachyphyllum falcifolium in nahilalakip ha genus nga Pachyphyllum, ngan familia nga Orchidaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Pachyphyllum

Pachyphyllum falcifolium


A transverse mode of electromagnetic radiation is a particular electromagnetic field pattern of the radiation in the plane perpendicular (i.e., transverse) to the radiation's propagation direction. Transverse modes occur in radio waves and microwaves confined to a waveguide, and also in light waves in an optical fiber and in a laser's optical resonator.

Transverse modes occur because of boundary conditions imposed on the wave by the waveguide. For example, a radio wave in a hollow metal waveguide must have zero tangential electric field amplitude at the walls of the waveguide, so the transverse pattern of the electric field of waves is restricted to those that fit between the walls. For this reason, the modes supported by a waveguide are quantized. The allowed modes can be found by solving Maxwell's equations for the boundary conditions of a given waveguide.

Types of modes
Unguided electromagnetic waves in free space, or in a bulk isotropic dielectric, can be described as a superposition of plane waves; these can be described as TEM modes as defined below.

However in any sort of waveguide where boundary conditions are imposed by a physical structure, a wave of a particular frequency can be described in terms of a transverse mode (or superposition of such modes). These modes generally follow different propagation constants. When two or more modes have an identical propagation constant along the waveguide, then there is more than one modal decomposition possible in order to describe a wave with that propagation constant (for instance, a non-central Gaussian laser mode can be equivalently described as a superposition of Hermite-Gaussian modes or Laguerre-Gaussian modes which are described below).

Waveguides

Modes in waveguides can be classified as follows:
 Transverse electromagnetic (TEM) modes Neither electric nor magnetic field in the direction of propagation.
 Transverse electric (TE) modes No electric field in the direction of propagation. These are sometimes called H modes because there is only a magnetic field along the direction of propagation (H is the conventional symbol for magnetic field).
 Transverse magnetic (TM) modes No magnetic field in the direction of propagation. These are sometimes called E modes because there is only an electric field along the direction of propagation.
 Hybrid modes Non-zero electric and magnetic fields in the direction of propagation. See also .

Hollow metallic waveguides filled with a homogeneous, isotropic material (usually air) support TE and TM modes but not the TEM mode. In coaxial cable energy is normally transported in the fundamental TEM mode. The TEM mode is also usually assumed for most other electrical conductor line formats as well.  This is mostly an accurate assumption, but a major exception is microstrip which has a significant longitudinal component to the propagated wave due to the inhomogeneity at the boundary of the dielectric substrate below the conductor and the air above it. In an optical fiber or other dielectric waveguide, modes are generally of the hybrid type.

In rectangular waveguides, rectangular mode numbers are designated by two suffix numbers attached to the mode type, such as TEmn or TMmn, where m is the number of half-wave patterns across the width of the waveguide and n is the number of half-wave patterns across the height of the waveguide.  In circular waveguides, circular modes exist and here m is the number of full-wave patterns along the circumference and n is the number of half-wave patterns along the diameter.

Optical fibers

The number of modes in an optical fiber distinguishes multi-mode optical fiber from single-mode optical fiber.  To determine the number of modes in a step-index fiber, the V number needs to be determined:  where  is the wavenumber,  is the fiber's core radius, and  and  are the refractive indices of the core and cladding, respectively.  Fiber with a V-parameter of less than 2.405 only supports the fundamental mode (a hybrid mode), and is therefore a single-mode fiber whereas fiber with a higher V-parameter has multiple modes.

Decomposition of field distributions into modes is useful because a large number of field amplitudes readings can be simplified into a much smaller number of mode amplitudes.  Because these modes change over time according to a simple set of rules, it is also possible to anticipate future behavior of the field distribution.  These simplifications of complex field distributions ease the signal processing requirements of fiber-optic communication systems.

The modes in typical low refractive index contrast fibers are usually referred to as LP (linear polarization) modes, which refers to a scalar approximation for the field solution, treating it as if it contains only one transverse field component.

Lasers

In a laser with cylindrical symmetry, the transverse mode patterns are described by a combination of a Gaussian beam profile with a Laguerre polynomial. The modes are denoted  where  and  are integers labeling the radial and angular mode orders, respectively. The intensity at a point  (in polar coordinates) from the centre of the mode is given by:

where ,  is the associated Laguerre polynomial of order  and index , and  is the spot size of the mode corresponding to the Gaussian beam radius.

With , the TEM00 mode is the lowest order. It is the fundamental transverse mode of the laser resonator and has the same form as a Gaussian beam. The pattern has a single lobe, and has a constant phase across the mode. Modes with increasing  show concentric rings of intensity, and modes with increasing  show angularly distributed lobes. In general there are  spots in the mode pattern (except for ). The  mode, the so-called doughnut mode, is a special case consisting of a superposition of two  modes (), rotated  with respect to one another.

The overall size of the mode is determined by the Gaussian beam radius , and this may increase or decrease with the propagation of the beam, however the modes preserve their general shape during propagation. Higher order modes are relatively larger compared to the  mode, and thus the fundamental Gaussian mode of a laser may be selected by placing an appropriately sized aperture in the laser cavity.

In many lasers, the symmetry of the optical resonator is restricted by polarizing elements such as Brewster's angle windows. In these lasers, transverse modes with rectangular symmetry are formed. These modes are designated  with  and  being the horizontal and vertical orders of the pattern. The electric field pattern at a point  for a beam propagating along the z-axis is given by

where , , , and  are the waist, spot size, radius of curvature, and Gouy phase shift as given for a Gaussian beam;  is a normalization constant; and  is the -th physicist's Hermite polynomial. The corresponding intensity pattern is

The TEM00 mode corresponds to exactly the same fundamental mode as in the cylindrical geometry. Modes with increasing  and  show lobes appearing in the horizontal and vertical directions, with in general  lobes present in the pattern. As before, higher-order modes have a larger spatial extent than the 00 mode.

The phase of each lobe of a  is offset by  radians with respect to its horizontal or vertical neighbours. This is equivalent to the polarization of each lobe being flipped in direction.

The overall intensity profile of a laser's output may be made up from the superposition of any of the allowed transverse modes of the laser's cavity, though often it is desirable to operate only on the fundamental mode.

See also
Normal mode
Longitudinal mode
Laser beam profiler
Spatial filter
Transverse wave

References

External links
Detailed descriptions of laser modes

Wave mechanics
Electromagnetic radiation
Laser science

Transverse mode


Der Große Preis von Belgien 1950 fand am 18. Juni auf dem Kurs von Spa Francorchamps in Spa (Belgien) statt und war das fünfte Rennen der Automobil-Weltmeisterschaft 1950.

Hintergrund
Der Kurs von Spa-Francorchamps wurde für den Grand Prix umgebaut. Der Kurs hatte nur noch eine langsame Kurve – die auch heute noch gefahrene La Sorce – alle anderen Kurven wurden begradigt und die Fahrbahn verbreitert.

Training
Auf dem extrem schnellen Kurs waren die drei Alfa Romeo noch stärker favorisiert als bei den übrigen Rennen. So verwunderte es niemanden, dass sie die erste Startreihe bildeten, wobei Farina auf der Pole-Position stand – dank einer gegenüber Fangio gleich schnellen, aber zu einem früheren Zeitpunkt gefahrenen Zeit von 4:37,0 min. Alberto Ascari tauchte erstmals mit dem nicht aufgeladenen 4,5l-Ferrari auf, konnte sich aber nur die siebte Zeit sichern. Teamkollege Villoresi im 1,5l-Ferrari mit Kompressor war 2 Sekunden schneller und sicherte sich einen Platz in der zweiten Reihe.

Rennen
Am Start gingen Fangio und Farina erwartungsgemäß sofort in Führung. Villoresi gelang es jedoch, Fagioli für eine Runde vom dritten Platz zu verdrängen. Raymond Sommer war der beste Nicht-Alfa Romeo und verdrängte zunächst Villoresi von vierten Platz und übernahm sogar für 5 Runden die Führung, als die Alfa Romeo nacheinander an die Box mussten, um nachzutanken. Der hohe Treibstoffverbrauch war die Achillesferse der ansonsten haushoch überlegenen Fahrzeuge, sie mussten während eines Grand Prix im Gegensatz zu den Mitbewerbern zwei Mal tanken. So kam es, dass Sommer immer noch vor dem dritten Alfa Romeo lag, als sein Motor in der 20. Runde kaputt ging. Den sicher geglaubten Dreifacherfolg verloren die Mailänder jedoch in den letzten Runden als Farina mit fallendem Öldruck die Boxen anlaufen musste und so noch von Rosier abgefangen wurde.

Meldeliste

Klassifikation

Startaufstellung

Rennen

WM-Stand nach dem Rennen
Die ersten fünf bekamen 8, 6, 4, 3 bzw. 2 Punkte; einen Punkt gab es für die schnellste Runde. Es zählen nur die vier besten Ergebnisse aus sieben Rennen. *) beinhaltet den Punkt für die schnellste Runde, gleichfarbig markierte Felder repräsentieren Fahrzeugübernahme (geteilte Punkte) und Werte in Klammern sind Streichresultate.

Literatur
 Mike Lang: Grand Prix! Band 1: 1950–1965. Haynes Publishing Group, Sparkford Sommerset 1981, ISBN 0-85429-276-4 (englisch).

Weblinks
 http://www.motorsportarchiv.de/f1/saison/1950/5/

1950
Belgien
Sportveranstaltung in Stavelot

Großer Preis von Belgien 1950


An Lagarosiphon major in uska species han Liliopsida nga syahan ginhulagway ni Henry Nicholas Ridley, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Charles Edward Moss. An Lagarosiphon major in nahilalakip ha genus nga Lagarosiphon, ngan familia nga Hydrocharitaceae. Ginklasipika han IUCN an species komo diri gud kababarak-an. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Mga sumpay ha gawas

Lagarosiphon

Lagarosiphon major


Kamerabevægelse er en central del af filmsproget. I en spillefilm kan kameraet bevæge sig på forskellige måder.
Det er tre grundlæggende måder:
 Med fast udgangspunkt
 Panorering – Kameraet drejes fra side til side på stativ. Det skaber overblik, men bruges også ved bevægelse eller præsentation. En hurtig panorering, hvor man ikke kan se motivet ordentligt, er en sweep-panorering.
 Tiltning – Kameraet drejes op og ned. Dette bruges gerne til at afsløre noget uhyggeligt uden for billedrammen gradvist. Det kan også bruges til at vise bevægelse.
 Kameraføring på skinner
 Dolly – Et stativ med hjul
 Traveling – Kameraet følger noget i bevægelse eller går langs med noget. Det bruges til personer i bevægelse.
 Krantur – Når kameraet bevæger sig vertikalt. Fx når man går fra normalperspektiv til fugleperspektiv.
 Håndholdt kamera
 Subjektiv kameraføring – Det giver en beskueren indtryk af et se det med egne øjne.
 Steady cam – Et kamerastiv er kombineret med en kameramand, så kamerabevægelser i hånden og kamerabevægelser på stativ kan kombineres.

Litteratur
Lise Brix Pape og Liselotte Michelsen (2013) "Kamerabevægelser" i Filmleksikon

Video essays
Nielsen, Jakob Isak (2009) "Camera Movement in Narrative Cinema" i 16:9, 2. februar 2015, hentet 30. august 2016.

Referencer

Film- og videoteknologi
Filmæstetik

Kamerabevægelse


est une station de la ligne Seishin-Yamate du métro municipal de Kobe. Elle est située dans l'arrondissement Chūō-ku de Kobe, dans la préfecture de Hyōgo au Japon.

Mise en service en 1985, elle est desservie par les rames de la ligne Seishin-Yamate. Elle est incluse dans le centre multimodal intitulé Gare de Kobe-Sannomiya, ce qui permet de nombreuses correspondances.

Situation sur le réseau

Établie en souterrain, Sannomiya est une station de passage de la ligne Seishin-Yamate (verte) du métro municipal de Kobe. Elle est située entre la station Shin-Kōbe, terminus nord, et la station Kenchomae, en direction du terminus sud Seishin-chūō.

Elle dispose de deux quais latéraux situés l'un au dessus de l'autre.

Histoire
La station Sannomiya est mise en service le , lorsque le Bureau des transports municipaux de Kobe ouvre à l'exploitation le prolongement nord de la ligne Seishin-Yamate, de Ōkurayama à Shin-Kobe.

Services aux voyageurs

Accès et accueil
La station dispose de sept accès dont un équipé également d'escaliers mécaniques qui permettent d'accéder au niveau -1, ou des escaliers mécaniques permettent de rejoindre le quai du niveau -2 ou des escaliers mécaniques permettent de rejoindre le quai du niveau -3. Pour l'accessibilité des personnes à la mobilité réduite quatre accès par ascenseur rejoigne le niveau -1 ou des circuits sans marches permettent d'accéder à deux ascenseurs qui permettent de rejoindre le quai -2 et le quai -3.

Desserte
Sannomiya est desservie par les rames de la ligne Seishin-Yamate.

Intermodalité

Intégré dans le concept multimodale gare de Kobe-Sannomiya, qui facilite les correspondances, notamment par des circulations piétonnes et des billets en continuité avec : la  gare Kobe-Sannomiya Hankyu, la gare Kobe-Sannomiya Hanshin, la gare de Sannomiya de la JR West la station terminus Sannomiya du métro automatique Port Liner.

Elle est également en correspondance avec la station Sannomiya-Hanadokeimae de la ligne Kaigan du métro municipal de Kobe qui ne fait pas partie de l'ensemble multimodale du fait qu'elle est à environ  au sud.

À proximité

Notes et références

Voir aussi

Articles connexes
 Bureau des transports municipaux de Kobe
 Métro municipal de Kobe
 Ligne Seishin-Yamate

Liens externes
 .
 .

Station de métro mise en service en 1985
Ligne Seishin-Yamate
Station du métro municipal de Kobe

Sannomiya (métro municipal de Kobe)


Pjetlići (lat. Tripterygiidae), porodica morskih riba u redu grgečki. Postoje četiri priznate vrste u rodu Tripterygion koje žive po kamenitim plićacima, a prisutne su dužu cijele Jadranske obale.

Porodica je podijeljena na dvije potporodice, Notoclininae s dva roda i Tripterygiinae s dosta brojnijim rodovima

Potporodice i rodovi

Subfamilia Notoclininae Fricke, 2009
Genus Brachynectes Scott, 1957
Genus Notoclinus Gill, 1893
Subfamilia Tripterygiinae Whitley, 1931
Genus Acanthanectes Holleman & Buxton, 1993
Genus Apopterygion Kuiter, 1986
Genus Axoclinus Fowler, 1944
Genus Bellapiscis Hardy, 1987
Genus Blennodon Hardy, 1987
Genus Ceratobregma Holleman, 1987
Genus Cremnochorites Holleman, 1982
Genus Crocodilichthys Allen & Robertson, 1991
Genus Cryptichthys Hardy, 1987
Genus Enneanectes Jordan & Evermann, 1895
Genus Enneapterygius Rüppell, 1835
Genus Forsterygion Whitley & Phillipps, 1939
Genus Gilloblennius Whitley & Phillipps, 1939
Genus Helcogramma McCulloch & Waite, 1918
Genus Helcogrammoides Rosenblatt, 1990
Genus Karalepis Hardy, 1984
Genus Lepidoblennius Steindachner, 1867
Genus Lepidonectes Bussing, 1991
Genus Matanui Jawad & Clements, 2004
Genus Norfolkia Fowler, 1953
Genus Notoclinops Whitley, 1930
Genus Ruanoho Hardy, 1986
Genus Springerichthys Shen, 1994
Genus Trianectes McCulloch & Waite, 1918
Genus Trinorfolkia Fricke, 1994
Genus Tripterygion Risso, 1827
Genus Ucla Holleman, 1993

Izvori

Grgečke

Pjetlići


مرسى البريقة أو البريقة هو ميناء ومنطقة صناعية نفطية ليبية تقع في خليج سرت في أقصى نقطة جنوبي البحر المتوسط وتبعد نحو 600 كم شرق العاصمة طرابلس وهي تتبع شعبية إجدابيا.

الصناعة
كانت البريقة عبارة عن سوق صغير للمواشي يتجمع فيه سكان الأرياف المجاورة الذين يعملون في رعي الإبل والاغنام وبعد الاحتلال الإيطالي ليبيا حاولت القوات الإيطالية احتلال منطقة البريقة إلا أنها تعرضت لهزيمة نكراء في معركة بئر بلال يوم 10/6/1923 ومعركة البريقة يوم 11/6/1923 ولم تستطع القوات الإيطالية احتلال البريقة الاعام 1928 حيث حولتها بعد ذلك الي معتقل زجت فيه بسكان منطقة الجبل الأخضر وطبرق والمناطق المجاورة للبريقة ولا تزال قبور الضحايا شاهدة على تلك الايام الصعبة التي تعرض لها السكان الابرياء ومن ثم دمرت أثناء الحرب العالمية الثانية، ولم تكن تحوي شيئا حتى تم اختيارها كمحطة وصول للأنبوب النفط الواصل من حقل زلطن النفطي في شرق ليبيا والذي يبعد عنها 169 كم نحو الجنوب لتؤسس المنطقة بعد 1960 تقع البريقة على الطريق السريع المار بين بنغازي وطرابلس وعلى شاطئ خليج السدرة، وفي العام 1972 بلغ عدد سكانها 5108 نسمة.

منشآت
توجد المنطقة السكنية النموذجية في البريقة والمسماة بالبريقة الجديدة أو (المنطقة 3) ويبلغ عدد المساكن بها 2600 منزل وتبعد عدة أميال نحو الشمال الشرقي من المصفاة الرئيسية لتكرير النفط بالمنطقة والتي تملكها شركة سرت للنفط والتي تتخذ من البريقة مقرا رئيسيا لها والتي تعتبر شركة تابعة للمؤسسة الوطنية للنفط المملوكة للدولة الليبية.
خلال عقدي الستينات والسبعينيات كانت المصفاة تدار بشراكة رئيسية مع شركة النفط الأمريكية العملاقة إيسو. في أوائل الثمانينيات غادرت إيسو لتتولى شركة سرت للنفط كامل المسؤولية عن المصفاة.
و توجد بمرسى البريقة اليوم عدة مصانع هي مصنع الغاز مصنع الامونيا الأول والثاني مصنع الميثانول الأول والثاني مصنع سماد اليوريا الأول والثاني بالإضافة الي محطة كبس الغاز المتوجه الي بنغازي وطرابلس بالإضافة الي عدة منشأت أخرى مثل مطار البريقة والذي يسير رحلات يومية الي طرابلس والحقول التابعة لشركة سرت بالإضافة الي الميناء التجاري والميناء النفطي
وتوجد وحدات سكنية خاصة بالعمال في قطاع النفط موجودة في المنطقة الأولى والثانية يزيد عددها عن الف وحدة سكنية اما المدارس بالبريقة فهي مدرسة شهداء البريقة الثانوية بالمنطقة الأولى مدرسة شهداء البريقة الإعدادية بالمنطقة الأولى مدرسة الامل الأخضر الثانوية بالمنطقة الثانية مدرسة عمرو بن العاص بالبريقة الجديدة مدرسة المجد الإعدادية بالبريقة الجديدة مدرسة الشهيد امحمد المقريف ومدرسة خالد بن الوليد ومدرسة صقور أفريقيا بالبريقة الجديدة ومدرسة الوحدة العربية بالبريقة القديمة ومركز التدريب المهني بالبريقة القديمة ومدرسة أبوالقاسم الزهراوي بمنطقة خور اوقيدا بالإضافة المركز المتقدم البناء القدرات الفنية والذي اقيم بمبنى جامعة النجم الساطع سابقا وهو يعتبر معهد عالي يدرس به طلبة من مختلف أنحاء ليبيا
كما يوجد بمدينة البريقة عدد اربع عيادات طبية ومستشفى قروي سعة 65 سرير ومستشفى خاص بموظفي قطاع النفط بالمنطقة الأولى وتمتاز البريقة بالبنية التحتية الجيدة فيها من طرق وكهرباء وصرف صحي وخدمات نظافة

مواصلات

يوجد بالبريقة مطار تنطلق منه رحلات يومية نحو طرابلس.

في يناير 2000 تحطمت طائرة سويسرية خاصة من طراز «فوكر 23» مؤجرة من قبل شركة سرت للنفط كانت تقل 38 شخصا من العاملين في مجال النفط من جنسيات متعددة بينهم كندية وهندية وكرواتية، قادمة من طرابلس بسبب تعطل كلا المحركين في الجو أثناء طقس شتوي عاصف لتسقط في البحر مباشرة وعلى بعد 4 أميال من مطار البريقة. تسبب الحادث في مقتل 21 شخصا فيما أصيب 17 آخرين.
في سبتمبر 2007 وبعد سنوات من المداولات في محاكم البريقة وإجدابيا حكم بمسؤولية قائدي الطائرة عن الحادث وحكم عليهما بالحبس 6 أشهر بثلاث تهم بينها التسبب عن طريق الخطأ وبدون تعمد في الحادث.

التاريخ والسياحة
الاسم القديم للمستوطنة الرومانية أي البريقة الحالية هو بوريوم تقع على بعد 80كم غرب كورنيكلايم أي اجدابياتدل الآثار البسيطة الموجودة بمنطقة البريقة على وجود بعض المستوطنات البشرية التي تواجدت بالمنطقة في فترات مختلفة فعلى ساحل البحر يوجد ميناء صغير يحبط به سور هو عبارة عن عدة غرف محفورة في الصخر وحسب الدراسات التي اجريت عليه فان البناء يرجع الي العصر الروماني والاغريقي ويسمى بقصر بوقرادة أو بوريوم حسب التسمية العلمية كما يوجد بالمنطقة عدة اثار المباني صغيرة يبدو أنها كانت عبارة عن مزارع ترتبط بالميناء ويوجد جنوب مدينة البريقة الجديدة بحاولي 6 كم بناء حجري مربع الشكل يسمى قسر العطالات وتم بناءه في العصر الفاطمي ابان انتقال الخلافة الفاطمية من تونس الي مصر زمن المعز لدين الله الفاطمي
و تمتلك البريقة ساحل جميل على البحر الأبيض المتوسط يرتاده سكان المنطقة في فصل الصيف ام في فصل الربيع فان الأرض تكتسي اللون الأخضر حيث تكثر الرحلات في الاودية والتلال المحيطة بالمنطقة
و يمارس أبناء هذه المنطقة هواية صيد الصقور والصيد بالصقور خصوصا طائر الحباري وصيد الارانب والغزلان

رياضة
يوجد بمدينة البريقة ثلاث فرق رياضية هم نادي البراق الذي تم تاسيسه سنة 1977 ونادي القلعة الذي تم تاسيسه سنة 2003 ونادي المجدالذي تم تاسيسه سنة 2011 وجميع الفرق تلعب في الدرجة الثالثة لكرة القدم ونادي البراق صعد الموسم قبل الماضي الي دوري الدرجة الثانية إلا أنه لم يستطيع الصمود وعاد الي الدرجة الثالثة هذا الموسم وتحصل على الترتيب الثاني على مستوى ليبيا في بطولة اندية الدرجة الثالثة خلال سنة 2008 ويشارك نادي البراق في دوري الدرجة الثالثة لكرة الطائرة والتي استضاف تصفياتها خلال عام 2010 كما يشارك بالعاب القوى على مستوى الشعبية اما فريق القلعة الذي تأسس سنة 2004 فقد استطاع ناشئوه في كرة القدم الوصول الي المباراة قبل النهائية لكاس الجماهيرية إلا أنه فقد اللقاء امام الاهلي بنغازي الذي تحصل بدوره على كاس البطولة بعد فوزه على الاهلي طرابلس. وفئة الاواسط التي تحصلت على الكأس والدوري لموسمين متتالين 2005-2006 و 2006 -2007. واما فريق المجد جديد التئاسيس
شخصيات رياضية من مدينة البريقة
 اللاعب خالد المرغني لاعب فريق الاتحاد وهداف المنتخب الليبي سنة 1998
 اللاعب أحمد القطعاني لاعب فريق الاتحاد والنجمة والأخضر
واللاعب ادريس القطعاني لاعب فريق الاهلي بنغازي ومنتخب ليبيا سنة 2010 اللاعب زيدان ابشينة لاعب فريق التحدي

انظر أيضا
 جامعة النجم الساطع التقنية
 مطار مرسى البريقة

مراجع

أماكن مأهولة في شعبية الواحات
اقتصاد ليبيا
بريقة
مدن وبلدات ساحلية في ليبيا
موانئ ومرافئ ليبيا

مرسى البريقة


Earl of Shaftesbury is a title in the Peerage of England. It was created in 1672 for Anthony Ashley-Cooper, 1st Baron Ashley, a prominent politician in the Cabal then dominating the policies of King Charles II. He had already succeeded his father as second Baronet of Rockbourne in 1631 and been created Baron Ashley, of Wimborne St Giles in the County of Dorset, in 1661, and he was made Baron Cooper, of Paulett in the County of Somerset, at the same time he was given the earldom.

These titles are also in the Peerage of England. Baron Ashley is used as a courtesy title by the Earl's eldest son and heir apparent. The Cooper baronetcy, of Rockbourne in the County of Southampton, was created in the Baronetage of England in 1622 for the Earl's father, John Cooper. He sat as Member of Parliament for Poole.

History

The first Earl was succeeded by his son, Anthony Ashley-Cooper, 2nd Earl of Shaftesbury. He represented Melcombe Regis and Weymouth in the House of Commons. His son, Anthony Ashley-Cooper, succeeded as the 3rd Earl upon his death. The 3rd Earl sat as a Member of Parliament, but is chiefly remembered as a writer and philosopher. On his death, the titles passed to his son, Anthony Ashley-Cooper, who became the 4th Earl. The 4th Earl notably served as Lord Lieutenant of Dorset and Councillor of the Colony of Georgia. He died in 1771, at which time, his son inherited the title of 5th Earl.

Anthony Ashley-Cooper, 5th Earl of Shaftesbury, was educated at Winchester and served as Deputy Lieutenant of Dorset. Cropley Ashley-Cooper, younger brother of the 5th Earl, inherited the title of 6th Earl upon the death of his older brother in 1811. The 6th Earl represented Dorchester in Parliament. He served as member of the Privy Council and Deputy Speaker of the House of Lords. Upon his death, the title was passed to his son. The 7th Earl was a prominent politician, social reformer and philanthropist. He was known as the reforming Lord Shaftesbury in the 19th century, who fought for the abolition of slavery. His eldest son, the 8th Earl, sat as Member of Parliament for Kingston upon Hull and Cricklade. He was succeeded by his son, the 9th Earl, who was the Lord Mayor of Belfast, Lord Lieutenant of Belfast, County Antrim and Dorset and Lord Steward of the Household. The 9th Earl was predeceased by his elder son Anthony Ashley-Cooper, Lord Ashley, in 1947; on the 9th Earl's death in 1961, the titles passed to his grandson, the 10th Earl, son of Lord Ashley.

In 2004, Anthony Ashley-Cooper, 10th Earl of Shaftesbury, was murdered by his third wife, Jamila M'Barek, and her brother. They were convicted of the crime in 2007, two years after the 10th Earl's body was found dismembered in the French Alps. The 10th Earl was succeeded by his elder son Anthony Ashley Cooper, 11th Earl of Shaftesbury. In May 2005, six months after succeeding to the earldom, the 11th Earl died of a heart attack in New York City, while visiting his younger brother Nicholas Ashley-Cooper, who succeeded him as 12th Earl.

Other family members
Other prominent members of the family include Liberal politician Evelyn Ashley, second son of the 7th Earl; his son, noted politician Wilfrid Ashley, 1st Baron Mount Temple, was a member of the Conservative Party, and his daughter Edwina married Louis Mountbatten and was to be last Vicereine of India.

Upon that marriage the Earls of Shaftesbury began close social links to the royal family. Lady Mountbatten was a leading member of London society. Edwina's mother was Amalia Mary Maud Cassel (1879–1911), daughter of the international magnate Sir Ernest Cassel, a friend and private financier to the future King Edward VII and one of the richest men in Europe.

When her grandfather died in 1921, Edwina inherited his vast fortune, which included £2 million, the  country seat of Broadlands, Romsey, Hampshire; Brook House in London; Moulton Paddocks estate in Newmarket, Suffolk;  Classiebawn Castle, Mullaghmore, County Sligo, Ireland; and a seaside house at Branksome Dene in Bournemouth. They married on 18 July 1922 at St Margaret's, Westminster. The monarch's immediate family attended; the then-Prince of Wales (the future King Edward VIII) was the best man. The relationship between the families continues, as descendants have often been royal godchildren.

It was at Broadlands that Queen Elizabeth II and her husband, Prince Philip, spent their honeymoon night in 1947. In turn, Prince Charles and his first wife, Lady Diana Spencer, spent their honeymoon night there in 1981.

St Giles House

The family seat is St Giles House (sometimes referred to as Ashley House) near Wimborne St Giles in Dorset. The estate at Wimborne St Giles came into the ownership of the Ashley family around the year 1460, through the marriage of Egidia Hamelyn and Robert Ashley, the 5th great grandfather of the 1st Earl of Shaftesbury.

Early owners of the estate included the Malmayne family. Matilda Malmayne, heiress of the estate, married Edmund Plecy. The Plecy male line became extinct towards the end of the fourteenth century, and the estate was transferred to Edmund and Matilda's descendant Joan Plecy, as heiress. Lady Joan Plecy was soon married to Sir John Hamelyn (d. 1399), but with no male heirs, the estate went to Sir John's daughter Egidia, by his second wife, who married Robert Ashley. The estate has belonged to the Ashleys and Ashley-Coopers ever since.

Construction on St Giles House began in 1651, by Sir Anthony Ashley-Cooper, later to become 1st Earl of Shaftesbury. The manor house is built on top of the ruins of the previous estate home. This large house and surrounding grounds include , along with a seven-acre lake and a  avenue of trees. The family also owns Lough Neagh, the largest freshwater lake in the British Isles.

As noted by Christopher Hussey in his article on St Giles' House, "The whole, so little changed in two centuries, is a splendid example of the Kent manner changing into the rococo of the mid-century." However, following World War II, the contents of these rooms have been gradually dispersed in a number of sales. The record of these and a number of published articles indicate that the design of the furniture shows a highly accomplished progression from the architectural Palladian style to the full fanciful rococo style. The accomplished design, together with the high level of craftsmanship, clearly indicate a metropolitan origin for the majority of these pieces, but unfortunately the surviving Shaftesbury Account Books contain few references to London cabinet-makers other than William Hallett, his name appearing a number of times between 1745 and 1757 with references to 'carved chairs,' 'the Blew Bed,' and 'Mahogany Cisterns.' The payments to other cabinet-makers mentioned in accounts are small in nature and probably indicate their local origins.

The Shaftesburys are known to have had connections with London cabinet makers. The 4th Earl's wife, Lady Susannah Noel, daughter of Baptist Noel, 3rd Earl of Gainsborough, was one of the 26 aristocratic subscribers to the first edition of Thomas Chippendale's Director (1754). His second wife, Lady Mary Bouverie, was the daughter of the 1st Viscount Folkestone who was a major patron of William Hallett and Benjamin Goodison, her brother the 2nd Viscount acquiring pieces from the Royal cabinetmakers William Vile and John Cobb.

South Carolina
The Ashley and Cooper rivers in South Carolina were named for the 1st Earl of Shaftesbury, who was the Chief Lord Proprietor of the Carolina Colony. Charleston was founded on the western bank of the Ashley in 1670 (at Charles Towne Landing), before moving across to its current peninsular location ten years later.

Cooper baronets, of Rockbourne (1622)
Sir John Cooper, 1st Baronet (died 1631)
Sir Anthony Ashley-Cooper, 2nd Baronet (1621–1683) (created Baron Ashley in 1661)

Barons Ashley (1661)
Sir Anthony Ashley-Cooper, 1st Baron Ashley (1621–1683) (created Earl of Shaftesbury in 1672)

Earls of Shaftesbury (1672)

Anthony Ashley Cooper, 1st Earl of Shaftesbury (1621–1683)
Anthony Ashley-Cooper, 2nd Earl of Shaftesbury (1652–1699), only adult son of the 1st Earl
Anthony Ashley-Cooper, 3rd Earl of Shaftesbury (1671–1713), eldest son of the 2nd Earl
Anthony Ashley Cooper, 4th Earl of Shaftesbury (1711–1771), only child of the 3rd Earl
Anthony Ashley-Cooper, 5th Earl of Shaftesbury (1761–1811), elder son of the 4th Earl
Cropley Ashley-Cooper, 6th Earl of Shaftesbury (1768–1851), younger son of the 4th Earl
Anthony Ashley-Cooper, 7th Earl of Shaftesbury (1801–1885), eldest son of the 6th Earl
Anthony Ashley-Cooper, 8th Earl of Shaftesbury (1831–1886), eldest son of the 7th Earl
Anthony Ashley-Cooper, 9th Earl of Shaftesbury (1869–1961), only son of the 8th Earl
Anthony Ashley-Cooper, Lord Ashley (1900–1947), elder son of the 9th Earl
Anthony Ashley-Cooper, 10th Earl of Shaftesbury (1938–2004), only son of Lord Ashley
Anthony Nils Christian Ashley-Cooper, 11th Earl of Shaftesbury (1977–2005), elder son of the 10th Earl
Nicholas Edmond Anthony Ashley-Cooper, 12th Earl of Shaftesbury (born 1979), younger son of the 10th Earl

The heir apparent and the only person in line of succession to the titles is the present holder's only son, Anthony Francis Wolfgang Ashley-Cooper, Lord Ashley (born 2011).

Male-line family tree

References

External links
 Shaftesbury Estates – official website
 The Grand Shaftesbury Run

Earldoms in the Peerage of England
Noble titles created in 1672
Earl

Earl of Shaftesbury


ون ريبوبليك هي فرقة روك أمريكية من كولورادو سبرينغس، كولورادو. شكلت في عام 2002 من قبل «تيدر ريان» و«فيلكنز زاك»، والفرقة حققت نجاحا هائلا على ماي سبيس، وأصبحت الفرقة الأبرز الغير متوقعه بعد.

في أواخر عام 2003، بعد ان أدت «ون ريبوبليك» العديد من العروض في جميع أنحاء منطقة لوس انجلوس، اقتربت عدد من شركات الإنتاج الفني للفرقه مع العروض، ولكن ون ريبوبليك وقعت في نهاية المطاف مع "Velvet Hammer"، جزء من تسجيلات كولومبيا «كولومبيا للتسجيلات» وكان من المقرر اطلاق الألبوم في 6 يونيو 2006، ولكن تم إسقاط الفرقة من تسجيلات كولومبيا قبل شهرين من صدورالألبوم.

تم طرح الاغنيه الرئيسيه "Apologize" في 2005 ونشرت على ماي سبيس في 2006، أصدرت ون ريبوبليك في عام 2007 ألبومها الأول .

ون ريبوبليك صنعت التاريخ عندما تلقت "Apologize" أكبر قدر من البث على الراديو، السجل الوحيد الذي كسر مرة أخرى من قبل "Bleeding Love" من قبل ليونا لويس، أغنية شارك تيدر فيها أيضا وكتبها. وقد كانت هذه الاغنية الأكثر تحميلا عام صدورها.

كما كانت أغنية "Timbaland" أحد ابرز اغانيهم وحققت نجاحاً عالمياً كبيراً، وظهرت للاغنيه عدد كبير من الـ ريمكس، حيث بلغت رقم واحد في 16 بلدا ووصلت التنزيلات الي 10,000,000، وتم ترشيح الاغنية لجائزة غرامي. كما حققت الفرقة النجاح الوطني مع أغنية اخري للمرة الثانية "Stop and Stare". وحصل الالبوم في وقت لاحق علي شهادة البلاتينيه من الـ (RIAA)

صدر ألبوم الفرقة الثاني "Waking Up"، في عام 2009، والالبوم الثالث في عام 2013 تحت اسم "Native" وكانت الاغنية الثالثه في الالبوم "Counting Stars" أحد أكثر الاغاني نجاحاً في السنوات الاخيره، وفي 31 مايو 2013 صدر للأغنيه فيديو موسيقي علي يوتيوب وتخطت عدد مشاهداته الـ 2 مليارو200 مليون .

في 7 أكتوبر 2016 اصدرت الفرقة البوم بعنوان "Oh My My".

ألبومات استوديو

 (2007) Dreaming Out Loud
 (2009) Waking Up
 (2013) Native
 (2016) Oh My My

أعضاء الفرقة
 رايان تيدير
 زاك فيلكينز
 إيدي فيشير
 درو براون
 برينت كوتزل

جوائز وترشيحات
فازت فرقة "OneRepublic" بعدة جوائز موسيقية، وحصلت على العديد من الترشيحات، بما في ذلك جوائز American Music Awards، و Billboard Music Awards ، و World Music Awards ، وGrammy Awards. وبشكل منفصل فاز المغني ريان تيدر بثلاث جوائز جرامي بسبب كتابتة بعض الأغاني لـ "أديل" و«تايلور سويفت».

مراجع

وصلات خارجية

 الموقع الرسمي
 OneRepublic Online
 OneRepublic Sessions at AOL Music

تأسيسات سنة 2002 في كولورادو
فرق روك أمريكية
فرق روك بديل من كولورادو
فرق موسيقى روك بديل
فرق موسيقية أسست في 2002
فنانو تسجيلات كولومبيا

ون ريبوبليك


Johnny Whiteley, né le  à Kingston upon Hull et mort le , est un joueur et entraîneur de rugby à XIII international anglais et britannique évoluant au poste de troisième ligne ou de deuxième ligne.

Il effectue toute sa carrière de joueur au sein d'Hull FC avec lequel il remporte le Championnat d'Angleterre en 1956 et 1958. Parallèlement, il devient un des éléments incontournables de la sélection de la Grande-Bretagne, remportant deux titres de Coupe du monde en 1954 (en tant que remplaçant de Dave Valentine) et 1960. Après sa carrière, il devient entraîneur d'Hull FC et d'Hull KR ainsi que les destinées de la Grande-Bretagne à deux reprises en 1970 puis entre 1980 et 1982.

Biographie

Palmarès

En tant que joueur

 Collectif :
 Vainqueur de la Coupe du monde : 1954 et 1960 (Grande-Bretagne).
 Vainqueur du Championnat d'Angleterre : 1956 et 1958 (Hull FC).

 Individuel :
 Membre de l'Ordre de l'Empire britannique (MBE), 2005.
 Membre du temple de la renommée du rugby à XIII britannique : 2018.

Références

Liens externes

Naissance en novembre 1930
Joueur anglais de rugby à XIII
Entraîneur anglais de rugby à XIII
Décès en février 2022
Membre de l'ordre de l'Empire britannique
Naissance à Kingston upon Hull
Décès à 91 ans

Johnny Whiteley