පදාර්ථයෙහි මූලික ඒකකය වන පරමාණුව ඝන, මධ්‍යගත න්‍යෂ්ටියකින් හා එය වටකරගත් සෘණ ආරෝපිත ඉලෙක්ට්‍රෝන අඩංගු වලාවකින් සමන්විත වෙයි. පරමාණුක න්‍යෂ්ටිය සමන්විත වන්නේ ධන ආරෝපිත ප්‍රෝටෝන සහ විද්‍යුත් වශයෙන් උදාසීන නියුට්‍රෝන  (හයිඩ්‍රජන්-1 විෂයයෙහි පමණක් මෙය වෙනස් වන්නේ එය නියුට්‍රෝන විරහිත එකම ස්ථායි නියුක්ලයිඩය වන බැවිනි) වල මිශ්‍රණයකිනි. පරමාණුවක ඉලෙක්ට්‍රෝන එහි න්‍යෂ්ටියට බන්ධනය වන්නේ විද්‍යුත් චුම්බක බල අනුසාරයෙනි. එලෙසින්ම, පරමාණු සමුහයක් එකිනෙක වෙත බැඳී පැවතීමෙන් අණුවක් නිමැවිය හැක. ප්‍රෝටෝන හා ඉලෙක්ට්‍රෝන සමාන සංඛ්‍යාවක් සහිත පරමාණුවක් විද්‍යුත් වශයෙන් උදාසීන වන අතර, එසේ නොවන අවස්ථාවන්හීදී එය ධන ආරෝපණයක් (ඉලෙක්ට්‍රෝන ඌනතාව) හෝ සෘණ ආරෝපණයක් (ඉලෙක්ට්‍රෝන අතිරික්තය) හෝ සහිත අතර එය අයනයක් වෙයි. පරමාණුවක් වර්ගීකරණය කෙරෙනුයේ එහි න්‍යෂ්ටියෙහි සමන්විත ප්‍රෝටෝන සහ නියුට්‍රෝන සංඛ්‍යාව අනුවය: ප්‍රෝටෝන සංඛ්‍යාව විසින් නිශ්චය කෙරෙනුයේ රසායනික මූලද්‍රව්‍යය වන අතර,  නියුට්‍රෝන සංඛ්‍යාව විසින් නිශ්චය කෙරෙනුයේ මූලද්‍රව්‍යයෙහි සමස්ථානිකය වෙයි.

පරමාණුව සඳහා ඉංග්‍රීසියෙන් ව්‍යවහාර වන ඇටම් යන පදය බිඳී ඇත්තේ, නො-කැපියහැකි, හෝ නො-බෙදියහැකි, එනම් තවදුරටත් බෙදිය නොහැකි යමක් යන අර්ථය දෙන,  ග්‍රීක "ἄτομος"—ඇටමෝස් (α-, "නො-" + τέμνω – ටෙම්නො, "කැපිය හැකි" වෙතින්) පදයෙනි.  පදාර්ථයෙහි නොබෙදිය හැකි කොටසක් ලෙසින් පරමාණුව පිළිබඳ සංකල්පය ප්‍රථමයෙන් යෝජනා කර ඇත්තේ පුරාතන ඉන්දීය සහ ග්‍රීක දර්ශනවාදීන් විසිනි. 17වන සහ 18වන සියවස් වලදී, රසායනඥයින් විසින් මෙම අදහස සඳහා භෞතික පදනමක් සැපයූයේ සමහරක් ද්‍රව්‍යයන් රසායනික ක්‍රම අනුසාරයෙන් තවදුරටත් කොටස් වලට බිඳ දැමිය නොහැකි බව පෙන්වීමෙනි. 19වන සියවසෙහි අග භාගයේදී සහ  20වන සියවසෙහි මුල් භාගයෙහිදී, භෞතිකඥයින් විසින් අනු-පරමාණුක සංරචක සහ පරමාණු වල අභ්‍යන්තර ව්‍යුහය සොයාගත් අතර, එනයින්  'පරමාණුවක්' බෙදිය හැකි බවට ආදර්ශනය කලහ. පරමාණුව සාර්ථක ලෙසින්  නිරූපකරණය කරනු වස් ක්වොන්ටම් යාන්ත්‍ර විද්‍යාවෙහි මූල ධර්ම භාවිතා කෙරිණි.

පරමාණු අතිශයින් කුඩා වස්තූන් වන අතර සමානුපාතික ලෙසින් ක්ෂුද්‍ර ස්කන්ධයන්ට හිමිකම් කියති. පරමාණු තනි තනිව නිරීක්ෂණය කල හැක්කේ  පරිලෝකන උමං අන්වීක්ෂය වැනි විශේෂ උපකරණ භාවිතයෙන් පමණි. පරමාණුවක ස්කන්ධයෙන් 99.9% කට වඩා ඒකාග්‍රව ඇත්තේ න්‍යෂ්ටිය තුල වන අතර,  ප්‍රොටෝන හා නියුට්‍රෝන දළ වශයෙන් සමාන ස්කන්ධ සහිත වෙති. සෑම මූලද්‍රව්‍යයක්ම අවම වශයෙන් එක් සමස්ථානිකයක් හෝ සහිත වන  අතර මෙම සමස්ථානිකයන්හී අස්ථායී න්‍යෂ්ටීන් විකිරණශීලී ක්ෂයවීමට භාජනය විය හැක. මෙය නිසා, න්‍යෂ්ටියක ප්‍රෝටෝන හා නියුට්‍රෝන සංඛ්‍යාව වෙනස්වීමට ලක් වන තත්වාන්තරණයට හේතු පාදක විය හැක. පරමාණුවලට බන්ධනය වී පවතින ඉලෙක්ට්‍රෝන විසින්, ස්ථායී ශක්ති මට්ටම් හෝ, කාක්ෂික මාලාවක් සහිතව සිටින අතර, මට්ටම් අතර ශක්ති වෙනසට සමාන වූ ෆෝටෝන අවශෝෂණය හෝ විමෝචනය හෝ කිරීමෙන් එම මට්ටම් අතර සංක්‍රමණය විය හැක. ඉලෙක්ට්‍රෝන විසින් මූලද්‍රව්‍යයක රසායනික ගුණ පිළිබඳ බලපෑම් ඇති කරන අතර, පරමාණුවෙහි චුම්බක ගුණාංග කෙරෙහි දැඩි බලපෑමක් ඇති කරයි.

ඉතිහාසය
පදාර්ථය අභිමත පරිදි කුඩා කොටස්වලට වෙන් කළ නොහැකි කුඩා ඒකකවලින් සමන්විත වේය යන සංකල්පය සහස්‍රකයක් පමණ අතීතයේ පටන් පැවෙතෙන්නකි. නමුත් ආරම්භක අවදියේ දී මෙම සංකල්පයට පදනම් වූයේ පර්යේෂණ සහ ආනුභවික නිරීක්ෂණ වෙනුවට අමූර්ත දාර්ශනික හේතු දැක්වීම් වේ. කලින් කලට, සංස්කෘතියෙන් සංස්කෘතියට සහ ඉගෙනුම් සම්ප්‍රදායක් අතර පරමාණුවෙහි ස්වභාවය පිළිබඳව විවිධ දාර්ශනික මතයන් පැවති අතර බොහෝ විට මෙම මතයන් තුළ අධ්‍යාත්මික ලක්ෂණ ද අන්තර්ගත විය. කෙසේ නමුත් රසායන විද්‍යා ක්ෂේත්‍රයේ නව සොයා ගැනීම් ඉතා අලංකාර ලෙස විස්තර කිරීමට යොදා ගත හැකි වූ හෙයින් පරමාණුව පිළිබඳ සංකල්පය එය මුල්වරට ඉදිරිපත් වීමෙන් වසර දහස් ගණනකට පසු විද්‍යාඥයන් විසින් සිය ක්ෂේත්‍රයට ඈඳා ගන්නා ලදී.

පරමාණුව පිළිබඳ සංකල්පය සම්බන්ධ මුල්ම සඳහන් හමු වන්නේ ක්‍රි.පූ. 6 වැනි සියවසේ ආදි ඉන්දියාවෙනි. පරමාණු එක්වී වඩාත් සංකීර්ණ වස්තූන් නිර්මාණය වන ආකාරය පිළිබඳ (පළමුව යුගල් වශයෙන්, අනතුරුව යුගල් ත්‍රිත්ව වශයෙන්) විස්තරාත්මක මතවාද න්‍යාය සහ වෛශේෂිත සම්ප්‍රදායන් තුළ අන්තර්ගත විය. බටහිර ලෝකයේ මුල්වරට පරමාණු පිළිබඳ මත පළ වීම මින් ශතවර්ෂයක් ගත වත්ම ආරම්භ විය. මෙම මතයන් මුල්වරට ලුසිපස් විසින් ඉදිරිපත් කළ අතර ඔහුගේ ශිෂ්‍ය ඩිමොක්‍රිටස් ක්‍රමානුකූලව සකස් කළේය. ක්‍රි.පූ. 450 දී පමණ ඩිමොක්‍රීටස් විසින් "කැපිය නොහැකි"නැතහොත් "පදාර්ථය තවදුරටත් බෙදිය නොහැකි කුඩාම අංශුව" එනම් බෙදිය නොහැකි යන අරුත ඇති ඇ‍ටමෝස් (átomos) නම් පදය (ග්‍රීක බසින් ἄτομος) හඳුන්වා දෙන ලදී. මෙම ඉන්දියානු සහ ග්‍රීක සංකල්ප හුදු දර්ශනවාදී අදහස් මත පදනම් වූ ඒවා වුව ද, ඩිමොක්‍රීටස් විසින් පරමාණු සඳහා හඳුන්වාදුන් "ඇටමෝස්" යන පදය පොදුවේ විද්‍යාඥයන් විසින් භාවිතා කරති.

මුල් යුගයන්ගෙන් අනතුරුව රසායන විද්‍යාව දියුණුව ඇරඹෙන තෙක්ම පරමාණු පිළිබඳ වැඩි අවබෝධයක් නොවීය. 1661 වසරේදී ස්වභාව දාර්ශනික රොබට් බොයිල් සිය "The Sceptical Chymist" නම් ග්‍රන්ථය ඔස්සේ පදාර්ථය විවිධ සහ එකිනෙකට වෙනස් දේහාණු නැතහොත් පරමාණු මිශ්‍රණවලින් සමන්විත වේ යැයි මතයක් පළ කළේය. මෙය පදාර්ථ‍ය වාතය, පස, ගින්න සහ ජලය යන අංගවලින් සෑදී ඇති බවට තිබූ පැරණි මතයට එරෙහි විය. 1789 වසරේදී ප්‍රංශ වංශාධිපතියෙකු සහ විද්‍යාත්මක පර්යේෂකයෙකු වූ ඇන්ටොයින් ලැවෝෂියර් විසින් "මූලද්‍රව්‍යයක්" යන පදය රසායනික ක්‍රම මඟින් තවදුරටත් සරල කොටස්වලට බිඳිය නොහැකි මූලික ද්‍රව්‍යයක් ලෙස අර්ථ දැක්වීය.

1803 වසරේ දී ඉංග්‍රීසි ජාතික ගුරුවරයෙකු සහ ස්වභාව දාර්ශනිකයෙකු වූ ජෝන් ඩෝල්ටන් මූලද්‍රව්‍ය හැමවිටම කුඩා පූර්ණ සංඛ්‍යාමය අනුපාතවලින් ප්‍රතික්‍රියා කිරීම (ගුණානුපාත නියමය) සහ සමහරක් වායූන්ගේ ජල ද්‍රව්‍යතාව අනෙක් වායූන්ට වඩා ඉහළ අගයයක් ගැනීම පැහැදිලි කිරීම සඳහා පරමාණු පිළිබඳ සංකල්පය භාවිතා කළේය. එක් එක් මූලද්‍රව්‍යය අනන්‍ය එක් වර්ගයක පරමාණුවලින් සමන්විත වන බවත් රසායනික සංයෝග නිර්මාණය වන පරිදි මෙම පරමාණුවලට එකිනෙක හා සම්බන්ධ විය හැකි බවත් ඔහු යෝජනා කළේය.

1827 වසරේ දී උද්භිත විද්‍යාඥ රොබට් බ්‍රවුන් ජලයෙහි පාවෙන දූවිලි අංශ අණ්වීක්ෂයෙන් නිරීක්ෂණය කළ අතර එහි දී එම අංශු අහඹු ලෙස චලිත වන බව ඔහු නිරීක්ෂණය කළේය. මෙම සංසිද්ධිය වර්තමානයේ දී බ්‍රවුනීය චලිතය ලෙස හැඳින්වෙන අතර එමගින් අංශුවාදයේ (ඒ අනුවම පරමාණුක වාදයේ) සත්‍යභාවය තවදුරටත් පැහැදිලි විය. 1877 වසරේ දී ජේ.ඩිසෝක්ස් මෙම සංසිද්ධියට ජල අණුවල තාපජ චලිතය හේතු වේ යැයි යෝජනා කළ අතර 1905 වසරේ දී මුල්වරට ඇල්බට් අයින්ස්ටයින් මෙම චලිතය ගණිතමය වශයෙන් විශ්ලේෂණය කිරීමක් සමඟ එම කල්පිතය නිවැරදි බව තහවුරු විය.

1897 දී භෞතික විද්‍යාඥ ජේ.ජේ. තොම්සන් සිය කැතෝඩ කිරණ ආශ්‍රිත පර්යේෂණ ඔස්සේ ඉලෙක්ට්‍රෝනය සහ එහි උප පරමාණුක ගුණ සොයා ගත් අතර ඒ සමඟම පරමාණු තවදුරටත් බෙදිය නොහැකි බවට තිබූ මතය බිඳ වැටුණි. ඉලෙක්ට්‍රෝන පරමාණුව පුරා ව්‍ය‍ාප්තව ඇති බවත් ඒවායේ ආරෝපණය ඒවා මෙන්ම ඒකාකාරව පැතිරුණු ධන ආරෝපණ සමූහයක පැවැත්ම මඟින් තුල්‍ය වන බවත් (ප්ලං පුඩිං ආකෘතිය) තොම්සන්ගේ විශ්වාසය විය.

කෙසේ නමුත් 1909 වසරේදී භෞතික විද්‍යාඥ අර්නස්ට් රදර්ෆඩ් ගේ මෙහෙයවීම යටතේ පර්යේෂකයන් පිරිසක් තුනී රත්‍රන් තහඩුවක් මතට හීලියම් අයන විවර්තනය කර එහි ප්‍රතිඵල නිරීක්ෂණය කළ අතර එහි දී හීලියම් අයන කුඩා ප්‍රතිශතයක් තොම්සන්ගේ ආකෘතිය මගින් අනාවැකි පල කළ  ප්‍රමාණයට වඩා වැඩි කෝණයන්ගෙන් අපගමනය වී ඇති බැව් සොයා ගන්නා ලදී. මෙම ප්‍රතිඵල පැහැදිලි කිරීම සඳහා රදර්ෆඩ් විසින් පරමාණුවේ ව්‍යුහය සඳහා නව ආකෘතියක් (රදර්ෆඩ් ආකෘතිය) ඉදිරිපත් කරන ලදී. පරමාණුවෙහි ධන ආරෝපණ සහ එහි ස්කන්ධයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් පරමාණුව මධ්‍යයෙහි වූ න්‍යෂ්ටියක් තුළ කේන්ද්‍රගතව ඇති බවත් එම න්‍යෂ්ටිය වටා ඉලෙක්ට්‍රෝන පරිභ්‍රමණය වන බවත් ඔහු යෝජනා කළේය. එවිට න්‍යෂ්ටියට ආසන්න පෙතක ගමන් කරන හීලියම් අයන වඩා විශාල කෝණවලින් අපගමනය වනු ඇත.

විකිරණශීලී ක්ෂය වීමේ ප්‍රතිඵල පිළිබඳ අධ්‍යයනය කරන අතරතුර 1913 වසරේදී විකිරණ රසායනඥ ෆ්‍රෙඩ්රික් සොඩී විසින් ආවර්තිතා වගුවේ එක් එක් ස්ථානය සඳහා පරමාණු වර්ග එකකට වැඩි සංඛ්‍යාවක් පැවතිය හැකි බව සොයා ගන්නා ලදී. පසුව මෙම එකම මූලද්‍රව්‍යයේ වෙනස් පරමාණු සඳහා සමස්ථානික යන අරුත ඇති "isotope" යන ඉංග්‍රීසි වදන මාග්‍රට් ටොඩ් විසින් හඳුන්වාදෙන ලදී. මේ අතර ජේ.ජේ. තොම්සන් අයනීකෘත වායු පිළිබඳ සිය පර්යේෂණ ඔස්සේ විවිධ වර්ගවල පරමාණු වෙන්කර ගැනීම සඳහා ක්‍රමවේදයක් නිර්මාණය කළ අතර මේ ක්‍රමය ඇසුරින් පසු කාලීන ස්ථායී සමස්ථානික සොයා ගන්නා ලදී.

1913 ව‍සරේ දී භෞතික විද්‍යාඥයෙකු වූ නීල්ස් බෝර් රදර්ෆඩ්ගේ පරමාණුක ආකෘතිය සංශෝධනය කරන ලද අතර ඒ අනුව ඉලෙක්ට්‍රෝන නිශ්චිත කක්ෂවල පවතින බවත්, ඒවාට මෙම කක්ෂ අතර පැනීම කළ හැකි නමුත් අතරමැදි අවස්ථාවන් ඔස්සේ නිද‍හසේ න්‍යෂ්ටිය දෙසට හෝ ඉන් ඉවතට වක්‍රාකාර පථයන් ඔස්සේ චලිත විය නොහැකි බවත් ඔහු යෝජනා කළේය. ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් මෙම නිශ්චිත කක්ෂ අතර චලිත වීම සඳහා නිශ්චිත ශක්ති ප්‍රමාණයක් අවශෝෂණය හෝ විමෝචනය වන ආලෝකය ප්‍රිස්මයක් තුළින් යැවූ විට බහු වර්ණාවලියක් ලැබේ. මෙම වර්ණාවලියේ දැකිය හැකි ස්ථිර රේඛාවල පැවැත්ම කක්ෂ අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන හුවමාරුව මගින් සාර්ථකව පැහැදිලි කළ හැකි විය.

1924 ලුයිස් ඩි.බ්‍රෝග්ලි අංශු අතර යම්තාක් දුරට තරංගමය හැසිරීමත් දක්වතැයි යෝජනා කළ අතර 1926 වසරේ දී අර්වින් ශෝඩින්ගර් මෙම යෝජනාව ඇසුරින් අංශුවක් වෙනුවට ත්‍රිමාණ තරංග ආකාරයක් ලෙසට ඉලෙක්ට්‍රෝන විස්තර කෙරෙන ගණිතමය පරමාණුක ආකෘතියක් නිර්මාණය කළේය. ඉලෙක්ට්‍රෝන තරංග ආකාරයක් ලෙස විස්තර කිරීමත් සමගම එහි පිහිටුම සහ ගම්‍යතාව යන පරාමිතීන් යුගලම එකවර නිවැරදිව ලබා ගැනීම ගණිතමය වශයෙන් කළ නොහැක්කත් බවට පත් වේ. මෙය අවිනිශ්චිතතා මූලධර්මය ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත් විය. මෙම සංකල්පයට අනුව කිසියම් පිහිටුමක් සඳහා ඉලෙක්ට්‍රෝනයකට තිබිය හැකි ගම්‍යතා පරාසයක් හෝ කිසියම් ගම්‍යතාවක් තිබිය හැකි පිහිටුම් සංඛ්‍යාවක් පමණක් ලබා ගත හැකි වේ. නමුත් මෙමගින් එය පෙර භාවිතා වූ ආකෘතීන් මඟින් පැහැදිලි කළ නොහැකි වූ හයිඩ්‍රජන්ට වඩා විශාල පරමාණුවල ව්‍යුහමය වර්ණාවලි රේඛා රටා වැනි පරමාණුක හැසිරීම් සම්බන්ධ නිරීක්ෂණ පැහැදිලි කළ හැකි විය. ඒ අනුව පරමාණු පිළිබඳ වූ ග්‍රහ මණ්ඩල ආකෘතිය ඉවත හෙලූ අතර ඒ වෙනුවට න්‍යෂ්ටිය වටා ඉලෙක්ට්‍රෝන පිහිටීමට වැඩිම සම්භාවිතාවක් පවතින කාක්ෂීය කලාප විස්තර කෙරුණු ආකෘතිය භාවිතයට පැමිණියේය.

ස්කන්ධ වර්ණාවලීක්ෂය දියුණු වීමත් සමග පරමාණුවල ස්කන්ධය නිවැරදිව මැනිය හැකි විය. මෙම උපකරණයේ දී චුම්භකයක් යොදා ගෙන අයන දහරාවක ගමන් මඟ වෙනස් කෙරෙන අතර එහි දී එක් එක් අයනයේ සිදු වන අපගමනය එම අයනයේ ස්කන්ධය (පරමාණුවෙහි ස්කන්ධයම වේ) එහි ආරෝපණයට දරන අනුපාතය මත රඳා පවතී. රසායන විද්‍යාඥ ෆ්‍රැන්සිස් විලියම් ඇස්ටන් මෙම උපකරණය යොදා ගෙන සමස්ථානිකවලට එකිනෙකට වෙනස් ස්කන්ධය පූර්ණ සංඛ්‍යාමය ප්‍රමාණවලින් එකිනෙකට වෙනස් වූ අතර මෙය පූර්ණ සංඛ්‍යා නියමය ලෙස හැඳින්වේ. මෙම එකිනෙකට වෙනස් පරමාණුක සමස්ථානිකවල පැවැත්ම පැහැදිලි කළ හැකි වූයේ භෞතික විද්‍යාඥ ජේම්ස් චැඩ්වික් විසින් 1932 වසරේදී ප්‍රෝටෝනයකට ස්කන්ධයෙන් සමාන, ආරෝපණයක් රහිත, නියුට්‍රෝනය නම් අංශුව සොයා ගැනීමෙන් පසුවය. ඒ අනුව සමස්ථානික සමාන ප්‍රෝටෝන සංඛ්‍යාවක් දරන, එහෙත් වෙනස් නියුට්‍රෝන සංඛ්‍යාවක් න්‍යෂ්ටිය තුළ අඩංගු වන මූලද්‍රව්‍ය පරමාණු ලෙස පැහැදිලි කරන ලදී.

1950 වර්ෂයට ආසන්න කාලය තුළ වඩාත් වැඩි දියුණු කළ අංශු ත්වරක සහ අංශු අනාවරක භාවිතයට පැමිණීමත් සමග අධි ශක්තියකින් යුතුව චලනය වන පරමාණු අතර ගැටුම් අධ්‍යයනය කිරීමේ අවස්ථාව විද්‍යාඥයන්ට උදා විය.
මේ අනුව නියුට්‍රෝන සහ ප්‍රෝටෝන ක්වාක් නම් වඩාත් කුඩා අංශුවලින් සැදී ඇති හැඩ්‍රෝන බව සොයා ගන්නා ලදී. මෙම උප පරමාණුක අංශු සහ ඒවායේ අන්තර් ක්‍රියාවන් පාලනය කරන බල ඇසුරින් සාර්ථක ලෙස න්‍යෂ්ටියෙහි ගුණාංග පැහැදිලි කළ හැකි න්‍යෂ්ටික භෞතික විද්‍යාත්මක සම්මත ආකෘතීන් මේ සමගම වැඩි දියුණු විය.

1985  දී පමණ "Bell Labs" පර්යේෂණාගාරයේ දී ස්ටීවන් චූ සහ ඔහුගේ සහායකයින් විසින් ලේසර් භාවිතායෙන් පරමාණු සිසිල් කළ හැකි තාක්ෂණික ක්‍රමයක් ගොඩනඟන ලදී. එම වසර තුළදීම විලියම් ඩී. පිලිප්ස් විසින් මෙහෙයවූ කණ්ඩායමක් චුම්භක උගුලක් ඇසුරින් සෝඩියම් පරමාණු රඳවා ගත හැකි ක්‍රමයක් සොයා ගන්නා ලදී. ක්ලෝඩ් කෙහෙන් ටැනෝජි සහ ඔහුගේ කණ්ඩායම විසින් ඩොප්ලර් ආචරණය පදනම්ව නිර්මාණය කළ ක්‍රමවේදයක් ඉහත මුල් සොයා ගැනීම් යුගල හා එක්ව භාවිත කරමින් පරමාණු කුඩා සංඛ්‍යාවක් ඒවායේ උෂ්ණත්ව මයික්‍රො කෙල්වින් කිහිපයක් වන තෙක් සිසිල් කළ හැක. මේ මගින් පරමාණු ඉහළ නිරවද්‍යතාවයකින් අධ්‍යයනය කළ හැකි වන අතර පසු කාලීනව මේ ඔස්සේ බෝස් - අයින්ස්ටයින් සංඝණික සොයා ගන්නා ලදී.

අතීතයේ දී විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලීන් යෙදිය නොහැකි තරම් පරමාණුවෙහි ප්‍රමාණය කුඩා යැයි සැලකුණි. නමුත් මේ වන විට තනි ඉලෙක්ට්‍රෝන ට්‍රාන්සිස්ටරයක් ලැබෙන පරිදි කාබනික බන්ධ කාණ්ඩ ඔස්සේ සම්බන්ධ වූ තනි ලෝහ පරමාණුවක් අඩංගු ව්‍යුහයක් නිර්මාණය කර ඇති. මේ අතර ලේසර් සිසිලනය යොදා ගෙන කුහරයක් තුළ තනි පරමාණුවල වේගය අඩු කොට ඒවා රඳවා ගනිමින් පදාර්ථය පිළිබඳ වඩාත් නිවැරදි අදහසක් ලබා ගැනීම සඳහා ඒවා අධ්‍යයනය කිරීම ද සිදු කර තිබේ.

පරමාණු අනන්‍යකරණය

(Scanning tunneling අණ්වීක්ෂයක) , පරමාණු මට්ටමේ ඇති නොයෙකුත් තල පැහැදිලිව දැක ගැනීමට යොදා ගනී. එය ක්වොන්ටම් (tunneling සිද්ධිය) යොදා ගන්නා අතර, එමගින් අංශුවලට, පාරගම්‍ය වූ බාධකයක් හරහා වුව ද ගමන් කිරීමට ඉඩ සලසා දෙයි. පරමාණු අව‍ශෝෂණය කළ ලෝහ ඉලෙක්ට්‍රෝඩ දෙකක් අතර ඇති රික්තය තුළින් ඉලෙක්ට්‍රෝන ගමන් කරනුයේ (Scanning tunneling නලයේ) ඝනත්වය වැඩි කරමිනි. එක් පරමාණුවක් සියුම් ලෙස පරීක්ෂා කිරීමෙන් හා එහි ගමන් මාර්ගය අධීක්ෂණය කිරීමෙන්, යම් විද්‍යුත් ධාරාවක පාර්ශ්වික වියෝජනයට එරෙහිව පරමාණුවේ අස්ථානගතවීම පැහැදිලිකර දෙයි. (මෙමගින් අදාල අන්වීක්ෂයෙන් ගන්නා ලද තනි පරමාණුවක ඡායාරූපවල දෘශ්‍ය භාවය පැහැදිලි කර දෙයි. මෙමගින් අන්වීක්ෂය පරමාණුවේ අවකාශ‍මානයේ කාක්ෂිකවල ශක්ති මට්ටම් අනුව ඡායාරූපගත කිරීම අඩු නැඹුරුතාවක් දක්වන බව පෙනී යයි.) මෙය Fermi level local density of states නමින් හැඳින්වේ.

පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්‍රෝන ඉවත් කිරීමෙන් අයනීකරණය විය හැක. (විද්‍යුත් ආරෝපණය) පරමාණුවේ (පරාවක්‍රය) චුම්භක ක්ෂේත්‍රයක දී යම් නැමීමකට ලක් කරයි. චලිත අයනයක පරාවක්‍රයේ අරය තීරණය වනුයේ පරමාණුවේ ස්කන්ධය මගිනි. ස්කන්ධ වර්ණාවලිමානය මෙ‍ම මූලධර්මය යොදා ගනිමින් අයනවල ස්කන්ධය හා ආරෝපණය අතර අනුපාතය මනී. එක් සාම්පලයක සමස්ථානික බොහොමයක් තිබුණහොත්, ස්කන්ධ වර්ණාවලිමානයට අයනයේ නොයෙකුත් කිරණවල තීව්‍රතාව මැනීමෙන් එක් එක් සමස්ථානිකයේ ප්‍රතිශතය ගණනය කළ හැකිය. පරමාණු වාෂ්පීකරණයට, පහත ක්‍රමවේදයන් අඩංගු වේ.

 1)	ප්‍රේරක යුගලනය වූ පරමාණුක ප්ලාස්මා විමෝචන වර්ණාවලීක්ෂණය
 2)	ප්‍රේරක යුගලනය වූ ප්ලාස්මා ස්කන්ධ වර්ණාවලිමානය.

මෙම ක්‍රම දෙකම, වාෂ්පීකරණය වූ සාම්පල අධීක්ෂණයට ප්ලාස්මාවක් යොදා ගනී.

තව දුරටත් සුදුසු ක්‍රමවේදයක් වනුයේ "ඉලෙක්ට්‍රෝන ශක්ති - හානි වර්ණාවලීක්ෂණයයි" මෙමගින් (transmission ඉලෙක්ට්‍රෝන අන්වීක්ෂයක) ඇති ඉලෙක්ට්‍රෝන කදම්බයක ශක්ති හානිය ගණනය කරයි. මෙම පරමාණු - පරීක්ෂණ විකිරණ ක්‍රම වේදයට ත්‍රිමාණව උප නැනෝ මීටර විසඳුමක් තිබෙන අතර එයට ස්කන්ධ වර්ණාවලීක්ෂණය භාවිතයෙන් රසායනිකව තනි පරමාණු හඳුනාගැනීමට ද හැක.

උත්තේජිත තත්වවලදී වර්ණාවලියෙන් තාරකාවල පරමාණුක සංයෝජනය නිර්ණය කළ හැක. විශිෂ්ට ආලෝක තරංග ආයාමයන් (තාරකාවල ආලෝකයෙන්) වෙන් කරගත හැකි අතර, නිදහස් වායු පරමාණුවල ක්වොන්ටිනීකරණ සංක්‍රාමණයට එය දක්වන සම්බන්ධය ද සොයා ගත හැක. මෙම වර්ණ, එකම මූලද්‍රව්‍ය අඩංගුව ඇති වායු - මුදාහරින ලාම්පුව මගින් ද සාදා ගත හැක. මේ අයුරින් හිරුගේ වර්ණාවලිය භාවි‍තයෙන්, පෘථිවියේ සොයාගැනීමට වසර 23ට පෙර, හිරු මත හීලියම් සොයා ගැණුනි.

න්‍යෂ්ටිය

නියුක්ලියෝන ලෙස හදුන්වන නියුට්‍රෝන හා ප්‍රෝ‍ටෝන එකතු වී කුඩා පරමාණුක න්‍යෂ්ටි නිර්මාණය වේ. න්‍යෂ්ටියක අරය දල වශයෙන්  fm   පමණ වන අතර මෙහි A  මගින් මුළු නියුක්ලියෝන සංඛ්‍යාව දැක්වේ. මෙය 105 fm ගණයේ ඇති පරමාණුක අරයක් සමග සැසදීමේදී ඉතා කුඩාය. කුඩා පරාසයක පැතිරී ඇති 'අවශේෂ ප්‍රභල බලය' නමින් හඳුන්වන ආකර්ශන විභවයක් මගින් නියුක්ලියෝන එකට බන්ධනය වී ඇත.  2.5 fm  ට වඩා කුඩා දුරවල දී ධන ආරෝපිත ප්‍රොටෝන වලට එකිනෙක විකර්ශනය කිරිමට හේතුවන විද්‍යුත් චුම්භක බලයට වඩා මෙම බලය බල සම්පන්නය.

එකම මුලද්‍රව්‍යයේ ප්‍රෝටෝන ගණන සමානවන අතර එය පරමාණුක ක්‍රමාංකය ලෙස හඳුන්වයි. එකම මුලද්‍රව්‍යයේ නියුට්‍රෝන  වෙනස් විය හැකි අතර එමගින් මුලද්‍රව්‍යයේ සමස්ථානික ඇතිවේ. න්‍යෂ්ටියේ ස්ථායීතාව තීරණය කරන්නේ එහි නියුට්‍රෝන ගණනට සාපේක්ෂව ඇති ප්‍රෝටෝන ගණනයි. අස්ථායී සමස්ථානික වෙතොත් ඒවා විකිරණශීලී ක්ෂය වීම් වලට භාජනය වේ.

නියුට්‍රෝන හා ප්‍රෝටෝන වෙනස් වර්ගවල  ෆමියෝන වේ. පව්ලිගේ බහිෂ්කාර නියමය යන ක්වොන්ටම් යාන්ත්‍රණයට අනුව සර්වසම ෆමියෝන 2ක් එකවර එකම ක්වොන්‍ටම් භෞතික මට්ටමට එළඹිය නොහැක. එනම් න්‍යෂ්ටියේ ඇති සියලු ප්‍රෝටෝන ඒවාට අනන්‍ය ශක්ති මට්ටම සමගින් වෙනස් තත්ව පවත්වා ගත යුතු අතර සියලුම නියුට්‍රෝන සඳහා ද මෙම නියමය වලංගු වේ. (මෙය එකට ක්වොන්ටම් තත්වයක අයත් කර ගෙන සිටින නියුට්‍රෝනකය හා ප්‍රෝටෝනයකට වලංගු නොවේ.)

නියුට්‍රෝන සංඛ්‍යාවට අසමාන ප්‍රෝටෝන සංඛ්‍යාවක් ඇති න්‍යෂ්ටි , නියුට්‍රෝන සංඛ්‍යාව හා ප්‍රෝටෝන සංඛ්‍යාවට තවත් ලං වන සේ විකිරණශීලී ක්ෂය වීම්වලට භාජනය වී පහළ ශක්ති මට්ටම් කරා එළඹේ. නියුට්‍රෝන හා ප්‍රෝටෝන ගණන සමාන න්‍යෂ්ටි විකිරණශීලී ක්ෂය වීම කෙරෙහි ස්ථායී වේ. නමුත් පරමාණුක ක්‍රමාංකය වැඩිවන  විට ප්‍රෝටෝන අතර ඇතිවන අන්‍යෝන්‍ය විකර්ෂණය නිසා  න්‍යෂ්ටියේ ස්ථායීතාවය පත්වා ගැනීමට නියුට්‍රෝන සංඛ්‍යාවට සමානුපාතිකව ඉහළ හා යුතුය. මෙහිදී නියුට්‍රෝන ගණනය හා ප්‍රෝටෝන ගණන සමාන විමේ ප්‍රවණතාව යම්තාක් දුරකට නවීකරණය වෙයි.

දුර්ලභ හා සිද්ධාන්තමය ආකාර
පරමාණුක ක්‍රමාංකය 82ට වැඩි (ඊයම්වල) මූලද්‍රව්‍ය හා ඒවායේ සමස්ථානිකයන් විකිරණශීලී මූලද්‍රව්‍යය වේ. නමුත් 'සමතුලිත දූපත්' වශයෙන් හදුන්වන පරමාණුක ක්‍රමාංකය 103 ට වැඩි මූලද්‍රව්‍ය ද පවතී. ඒවා අධි ස්කන්ධ මූලද්‍රව්‍ය (Superheavy –elements) ලෙස හැදින්වේ. මේවායේ න්‍යෂ්ටි බොහෝ විකිරණශීලී මූලද්‍රව්‍ය න්‍යෂ්ටිවලට සාපේක්ෂව ස්ථායී වේ. ස්ථායී අධි ස්කන්ධ මූලද්‍රව්‍යයක් වන උන්බිහෙක්සියම් (unbihexium) එයට හොදම උදාහරණය වන අතර එය සතුව ප්‍රෝටෝන 126 ක් හා නියුට්‍රෝන 184 ක් පවතී.

පදාර්ථ‍ෙය් සෑම අංශුවකටම සමරූපී ප්‍රතිපදාර්ථ අංශුවක් ඇති අතර එය විද්‍යුත් වශයෙන් ප්‍රතිවිරුද්ධ ආරෝපණයක් ගනී. එනම් පොසිට්‍රෝනයක් යනු ධන ආරෝපිත ප්‍රති ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් වන අතර එමෙන්ම ප්‍රතිප්‍රෝටෝනයක් යනු සෘණව ආරෝපිත වූ ප්‍රෝටෝනයක් වේ. කෙසේ හෝ අප නොදන්නා හේතුවකට ප්‍රතිපදාර්ථමය අංශූන් විශ්වයේ දුර්ලභ වේ. එසේම තවමත් ප්‍රතිපදාර්ථ න්‍යෂ්ටියේ සොයාගෙන නැත . ප්‍රතිහයිඩ්‍රජන් යනු හයිඩ්‍රජන්හි ප්‍රතිපදාර්ථය වන අතර එය ජිනීවාහි CERN විද්‍යාගාරයේදී නිපදවන ලදී.(1996)

එමෙන්ම තවත් විශ්මය ජනක පරමාණු නිපදවා ඇත. එහිදී ප්‍රෝටෝන නියුට්‍රෝන හා ඉලෙක්ට්‍රෝන වෙනුවට තවත් එම ආරෝපණයම දරණ වෙනත් අංශු ඇතුළු කිරීමෙන් අදාල පරමාණුව නිපදවා ඇත. උදාහරණ වශයෙන් ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් වෙනුවට මියුඕන් (muon) එක් කිරීමෙන් මියුඕන න්‍යෂ්ටියක් සෑදේ. (muonic atom) මෙවැනි න්‍යෂ්ටි භාවිතා කරමින් භෞතික විද්‍යාවේ මූලධර්ම පිළිබද අනාවැකි කීමට යොදා ගන්නා පරීක්ෂණවලට යොදාගනී.

ඉලෙක්ට්‍රෝන වලාව

න්‍යෂ්ටියේ  ඇති ප්‍රෝටෝන මගින් ඉලෙක්ට්‍රෝන විද්‍යුත් චුම්භකබල මගින් ආකර්ෂණය කර ගනු ලබයි. මෙම බලය නිසා ඉලෙක්ට්‍රෝන, ස්ථිති විද්‍යුත් විභව කූපය පවතිමින්  කුඩා න්‍යෂ්ටිය වටා පිහිටයි. එනම් මෙම ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් න්‍යෂ්ටියෙන් ඉවත් කිරීම‍ට  නම් බාහිර බලයක් දිය යුතුය යන්නය. න්‍යෂ්ටියට ආසන්නව පිහිටි ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් ඉතා තදින් න්‍යෂ්ටියට ඇදී බැදී පවතී. මේ නිසා විභව විභව කූපයෙහි මධ්‍යයට ආසන්නව පිහිටි ඉලෙක්ට්‍රෝන මුදා ගැනීමට විභව කූපයේ බාහිරව පිහිටි ඉලෙක්ට්‍රෝනවලට සැපයිය යුතු ශක්තිය‍ට වඩා වැඩි ශක්තියක් සැපයිය යුතු වේ.

ආනෙක් අංශුවල‍ට මෙන් ඉලෙක්ට්‍රෝනවලට අංශුමය හා තරංගමය ගුණ ඇත. ඉලෙක්ට්‍රෝන වලාව යනු විභව කූපයේ ඉලෙක්ට්‍රෝන ත්‍රිමානව ස්ථාවර තරංගයක ආකාරයෙන්, න්‍යෂ්ටියට සාපේක්ෂව චලනය නොවී පවතින ප්‍රදේශයකි. මෙම හැසිරීම පරමාණුක කක්ෂික මගින් පැහැදිලි කළ හැක. මෙය ගණිතමය ශ්‍රීතයක් වන අතර  එමගින් ඉලෙක්ට්‍රෝනයක යම් ගණනය කරන ලද පිහිටීමක පැවතීමේ සම්භාවිතාවය ගණනය කරයි. අනෙකුත් විය හැකි තරංග රටා ස්ථායි ආකාරයට වෙනස් විය හැකි නිසා න්‍යෂ්ටිය වටා පවතින්නේ ව්‍යුක්තව පවතින්නේ කාක්ෂික කාණ්ඩයක් පමණි. කාක්ෂික සදහා එක වලයකට නිෂ්පාදනයකට වඩා තිබිය හැකි අතර ඒවා හැඩයෙන්, ප්‍රමාණයෙන් හා ස්ථානගත වීමෙන් එකිනෙකට වෙනස් වේ.

ඉහත එක් පරමාණුක කාක්ෂිකයක් ඉලෙක්ට්‍රෝනයේ විශේෂිත ශක්ති මට්ටමකට අනුරූප වේ. ඉලෙක්ට්‍රෝනය, නව ක්වෝනටම් මට්ටමකට යාමට තරම් අවශ්‍ය ශක්තියක් ඇති ප්‍රෝටෝනයක් අවශෝෂණය කර වැඩි ශක්ති මට්ටමකට යා හැකිය. එමෙන්ම නිසඟ විමෝචනය කිරීම් වලින් වැඩි ශක්තිය ප්‍රෝටෝනයක් ලෙස විකිරණය කිරීමෙන් වැඩි ශක්ති මට්ටමක සිටින ඉලෙක්ට්‍රෝනයකට ද අඩු ශක්ති මට්ටමකට පත් විය හැක. කෝන්ටම් තත්ත්ව වල ශක්ති වල වෙනස් වීම් මගින් අර්ථ දක්වා ඇති මෙම ලක්ෂණික ශක්ති අගයන්, පරමාණුක වර්ණාවලි රේඛා සදහා හේතු පාදක වේ.

ඉලෙක්ට්‍රෝන ඇතුළු කිරීම හෝ ඉවත් කිරීමට අවශ්‍ය ශක්තිය, නියුක්ලියෝන බන්ධන ශක්තියට වඩා බොහෝ සෙයින් අඩුය. උදා- හයිඩ්‍රජන් පරමාණුවේ භූමි අවස්ථාවේ පවතින ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් ඉවත් කිරීමට අවශ්‍ය වනුයේ 13.6eV කි. පරමාණුව විද්‍යුත් වශයෙන් උදාසීන වන්නේ පරමාණු තුළ පවතින ප්‍රෝටෝන ගණනට සමාන  ඉලෙක්ට්‍රෝන ගණනක් අන්තර් ගත වන්නේ නම් පමණි. පරමාණුවක ඉලෙක්ට්‍රෝන අතිරික්තයක් හෝ ඌණතාවයක් ඇත්නම් ඒවා අයන ලෙස හදුන්වයි. න්‍යෂ්ටියට ඉතා ඈතින් පිහිටි ඉලෙක්ට්‍රෝන අනෙක් පරමාණුවලට ලබාදීම හෝ අනෙක් පරමාණු සමග හවුලේ තබාගැනීම සිදු විය හැකිය. මෙම ක්‍රියාමාර්ග මගින් අනුවලට හා අයනික හා සහ සංයුජ දැලිස් ස්ඵටික වැනි වෙනත් වර්ග වල රසායනික සංයෝග වලට බැදීමට ඉලෙක්ට්‍රෝන වලට අවශ්‍ය අවකාශය ලබාදෙයි.

උප පරමාණුක අංශු

මූලික භාවිතයේදී "පරමාණුව" (Atom) යනුවෙන් අදහස් වන්නේ බෙදා වෙන්කළ නොහැකි අංශුව යන්නයි. නමුත් වර්තමානයේ විද්‍යාඥයෝ පරමාණුවක අඩංගු උප පරමාණුක අංශු ලෙස ප්‍රෝටෝන හා ඉලෙක්ට්‍රෝන  සලකයි. හයිඩ්‍රජන් -1 (IH) හැරුණු විට අන් සියලු පරමාණු තවත් උප පරමාණුක අංශුවක් වන නියුට්‍රෝනද දරති.

මේ අතරින් කුඩාතම වන්නේ ඉලෙක්ට්‍රෝනයයි. එහි ස්කන්ධය 9.11 x 10-28g වන අතර එහි ප්‍රමාණය දැනට පවතින ස්කන්ධ මනින ක්‍රම මගින් මැනිය නොහැකි තරම් කුඩා වේ. ඉලෙක්ට්‍රෝන සෘණ ආරෝපිත වේ. ප්‍රෝටෝනයක ස්කන්ධය 1.6726 x 10-24 g වන අතර එය ආසන්න වශයෙන් ඉලෙක්ට්‍රෝනයෙහි ස්කන්ධය මෙන් 1836 ගුණයක් පමණ වේ. එහෙත් ප්‍රෝටෝනයක ස්කන්ධය ඒම ප්‍රෝටෝන බැඳී ඇති න්‍යෂ්ටික බන්ධන ශක්තිය අනුව විචල්‍ය වේ. ප්‍රෝටෝන ධන අරෝපිත වේ. නියුට්‍රෝනවලට විද්‍යුත් ආරෝපණයක් නැති අතර දළ වශයෙන් ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් මෙන් 1839 ගුණයක් පමණ, එනම් 1.6929 x 10-24g ක ස්කන්ධයක් සහිත වන අතර ප්‍රෝටෝන හා නියුට්‍රෝන යන අංශු දෙවර්ගයම ආසන්න වශයෙන් 2.5 x 10-15 m ගණයේ විශාලත්වයකින් යුක්ත වේ. එහෙත් ප්‍රෝටෝන හෝ නියුට්‍රෝනවල මතු පිට ස්වභාවය මේ වන තෙක් පැහැදිලිව අධ්‍යයනය කිරීමට නොහැකි වී තිබේ.

භෞතික විද්‍යාවේදී දැනට පිළිගත් සම්මතයන්ට අනුව නියුට්‍රෝන හා ප්‍රෝටෝන සෑදී ඇත්තේ "ක්වාක්" යනුවෙන් හැඳින්වෙන වඩාත් කුඩා අංශුවලිනි. ක්වාක් නම් උප පරමාණුක අංශුව "ෆර්මියෝන්" යනුවෙන් හැදින්වෙන උප පරමාණුක අංශු වර්ගයට අයත් වන අතර මෙම ෆර්මියෝනු සහ ලෙප්ටෝන ලෙස හැඳින්වෙන තවත් උප පරමාණුක අංශු වර්ගයක් සියලුම පදාර්ථයේ මූලික තැනුම් ඒකකය බව පිළිගැනේ. ඉලෙක්ට්‍රෝන ලෙප්ටෝන සඳහා එක් උදාහරණයකි. ක්වාක් වර්ග 6 ක් පවතින අතර ඒවා සියල්ලම +2/3 ක හෝ -1/3 ක ආරෝපණයක් දරණ අංශු වේ. ප්‍රෝටෝනයක් සමන්විත වන්නේ "ඉහළ ක්වාක්" (up quark) අංශු දෙකක් හා එක් "පහළ ක්වාක්" (down quark) අංශුවකිනි. "ඉහළ ක්වාක්" අංශුවක් හා "පහළ ක්වාක්" අංශු දෙකකින් නියුට්‍රෝනයක් සමන්විත වේ. මෙම මූලික සැකසුම අනුව නියුට්‍රෝනයක් හා ප්‍රෝටෝනයක් අතර පවතින ස්කන්ධයේ හා ආරෝපණයේ වෙනස පැහැදිලි කළ හැකිය. ක්වාක් එකිනෙක බැඳ තබාගැනීම සඳහා ඉතා ශක්තිමත් න්‍යෂ්ටික බන්ධන ආධාර වේ. බන්ධන හටගැනීම හා පවත්වා ගැනීමට මාධ්‍ය  ලෙස ග්ලූවොන් නමින් හැඳින්වෙන ද්‍රව්‍යය ක්‍රියාකරයි. එනම් එම අංශු ඔස්සේ මෙම බන්ධන ශක්ති සම්ප්‍රේෂණය සිදු වේ. ග්ලූවෝන් අංශු, බොසෝන් යන අංශු වර්ගයට අයත් වන අතර බොසෝන භෞතික ශක්තීන් සම්ප්‍රේෂක ලෙස ක්‍රියාකළ මූලික අංශු වර්ගයයි.

චුම්භක ඝූර්ණය
පරමාණුවක අංශු 'බැමුම' ලෙස හඳුන්වන නිසග ක්වොන්ටම් යාන්ත්‍රික ගුණයක් දරයි. මෙය වස්තුවක ස්කන්ධ කේන්ද්‍රය වටා භ්‍රමණයවන වස්තුවක කෝණික ගම්‍යතාවට සමාකාරවන නමුත් මෙම අංශු ලක්ෂාකාර නිසා භ්‍රමණය වේ යැයි පැවසිය නොහැක. 'බමන' මනිනු ලබන්නේ ප්ලාන්ක් නියතයේ ඒකක වලින් වන අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන, ප්‍රෝටෝන හා නියුට්‍රෝන සියල්ලටම ඇත්තේ 'ස්පින් ½' හෝ 'ස්පින් -1/2' ය. පරමාණුවක බමනවලට අමතරව න්‍යෂ්ටිය වටා ඉලෙක්ට්‍රෝනවල චලිතය ඇති කරන කාක්ෂීය කෝණික ගම්‍යතාව ද ඇත. ඒ අතරම න්‍යෂ්ටිය එහි න්‍යෂ්ටික බමනය නිසා කෝණික ගම්‍යතාවක් ඇති කර ගනී.

පරමාණුවක් මගින් ඇති කරනු ලබන චුම්භක ක්ෂේත්‍රය - එහි චුම්භක ඝුර්ණය කෝණික ගම්‍යතාවේ සියළුම ස්වරූප මගින් තීරණය කරනු ලබයි. සරළ ලෙස භ්‍රමණයවන ආරෝපිත වස්තුවක් චුම්භක ක්ෂේත්‍රයක් ඇති කරනු ලබයි. කෙසේ මුත් වඩාත් වැදගත් දායකත්වයක් ලැබෙන්නේ බමනය මගිනි. පව්ලිගේ බහිෂ්කාර මුලධර්මයට අනුකූලව , ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකක් එකම ක්වොන්ටම් මට්ටමේ නොතිබිය යුතුයි නිසා බන්ධන ඉලෙක්ට්‍රෝන එකිනෙකට යුගලනය වන්නේ සෑම යුගලයකට එක් සාමාජිකයෙක් ඉහළ බමන අවස්ථ‍ාවේ ද අනික, ප්‍රතිවිරුද්ධ එනම්, පහළ බමන අවස්ථාවේ ද ඇති පරිදිය. මෙම බමන එකිනෙක නිශේදනය කරන නිසා ඉලෙක්ට්‍රෝන ඇති පරමාණුවල පවා මුල් චුම්භක ද්වි ධ්‍රැව ඝුර්ණය බින්දුවක් වේ.

යකඩ වැනි අයශ්චුම්භක මුලද්‍රව්‍යවල දී ඉලෙක්ට්‍රෝන ගණන යුගලනය නොවූ ඉලෙක්ට්‍රෝනයකට මග පාදන අතර එමගින් ශුද්ධ චුම්භක ඝූර්ණයකට මග පාදයි.යාබද පරමාණු වල කාක්ෂික අතිඡඡාදනය වන අතර අඩු ශක්ති මට්ටමක් ලඟාකර ගනී.මෙලෙස යුගලනය නොවු ඉලෙක්ට්‍රෝන එකිනෙක පෙල ගසී පවතින විට මෙම ක්‍රියාවලිය හුවමාරු අන්තර් ක්‍රියාව ලෙස හදුන්වනු ලබයි. අයශ්චුම්භක පරමාණුවල චුම්භක ඝූර්ණය පෙළ ගැස්වූවිට එම ද්‍රව්‍යයට මැනිය හැකි මහේක්ෂීය ක්ෂේත්‍රයක් ගොඩ නැංවිය හැකිය. අනු ක්ෂේත්‍ර චුම්භක ද්‍රව්‍ය , චුම්භක ක්ෂේත්‍ර තුළ නොමැති වීම විවිධ දිශාවලට හැරුණු චුම්භක ඝූර්ණ සහිත පරමාණුවලින් යුක්ත වේ. නමුත් ක්ෂේත්‍රයක් ඇති විට සියළු මාණුවල චුම්භක ඝූර්ණ එකිනෙක පෙළ ගැසේ.

පරමාණුවක න්‍යෂ්ටියට ශුද්ධ බමනයක් පැවතිය හැක. සාමාන්‍යයෙන් මෙම න්‍යෂ්ටි තාපජ සමතුලිතය නිසා විවිධ දිශා ඔස්සේ හැරී ඇත. කෙසේ නමුත් සමහර මුලද්‍රව්‍ය (සෙනන් 129 – Xenon) වලට න්‍යෂ්ටිවල න්‍යෂ්ටික බමන තත්වය සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් ධ්‍රැවීකරණය කර එක් දිශාවකට යොමු කිරීමේ හැකියාව ඇත. මෙම තත්වය අධි ධ්‍රැවීකරණය ලෙස හඳුන්වනු ලබයි. චුම්භක සම්ප්‍රයුක්ති මුර්තකයෙහි මෙහි වැදගත් යෙදීමක් ඇත.

පදාර්ථයේ අවස්ථා

පරමාණු විශාල සංඛ්‍යාවක් බැගින් පවතින භෞතික තත්ව, එනම් උෂ්ණත්වය හා පීඩනය මත පදනම්ව පදාර්ථයේ විවිධ අවස්ථාවල පැවතීම නිරීක්ෂණය කළ හැක. මෙම භෞතික තත්ව විචල්‍යය මගින් පදාර්ථයේ එහි විවිධ අවස්ථා වන ඝන, ද්‍රව, වායු හා ප්ලස්මා තත්වයන්ට පරිවර්තනය කළ හැක. තවද එකම මූලද්‍රව්‍යයේ එකම භෞතික කාලයක් තුළ වෙනස් ක්‍රම වලින් පැවතිය හැක. (උදා - දියමන්ති හා මිනිරන් )

කෙල්වින් 0  ට ආසන්න උෂ්ණත්වයේදී "බෝස් - අයින්ස්ටයින් සංසතික" තත්වයට පරමාණු සමූහ පත්වේ. එවිට සාමාන්‍ය තත්ව යටතේ පරමාණුක පරාසයේ පමණක් නිරීක්ෂණය කළ හැකි ක්වන්ටම් යාන්ත්‍රික බලපෑම් අන්වීක්ෂීය මට්ටමින් නිරීක්ෂණය කළ හැකි තත්වයට පත් වේ. එවිට මෙම අධිකව ශිතල කළ පරමාණු ගොණුව තනි පරමාණුවක් සේ හැසිරීමට පත් වේ. මෙම සංසිද්ධිය මූලික ක්වන්ටම් යාන්ත්‍රික හැසිරීම් පරීක්ෂා කිරීමට යොදාගත හැක.

පරමාණුක ස්කන්ධය

පරමාණුක ස්කන්ධය (m0) යනු එක් පරමාණුවක මුළු ස්කන්ධය වන අතර, එය බොහෝ විට පරමාණුක ස්කන්ධ ඒකක මගින් ප්‍රකාශ කරනු ලැබේ. පරමාණුක ස්කන්ධය යනු උදාසීන පරමාණුවක ප්‍රෝටෝන , නියුට්‍රෝන හා ඉලෙක්ට්‍රෝනවල ස්කන්ධයේ එකතුවය. ඇතැම් අවස්ථාවලදී පරමාණුක ස්කන්ධය යන්න සාපේක්ෂ පරමාණුක ස්කන්ධය , සාමාන්‍ය පරමාණුක ස්කන්ධය , පරමාණුක බර ආදී  වචන සදහා සමාන පදයක් ලෙස භාවිතා වූවද , එය වැරදි සහගත වේ. මෙහිදී එක් අවස්ථාවක දී පරමාණුවක තිබිය හැක්කේ එක් සමස්ථානිකයක් පමණක් වන අතර, එය බහුතරයකගේ සාමාන්‍යය අගය නොවේ. බොහෝ මූලද්‍රව්‍යවල එක් ප්‍රධාන සමස්ථානිකයක් පවතින අතර, එවිට එම සමස්ථානිකයේ ස්කන්ධය හා සාපේක්ෂ පරමාණුක ස්කන්ධය අතර ඇත්තේ ඉතා සුළු වෙනසකි. එවිට එය නොගිණිය හැකි වුවත් , ඒක පරමාණුක වශයෙන් ගත් කළ එහි සැලකිය යුතු වෙනසක් සිදුවේ. එක් ප්‍රධාන සමස්ථානිකයකට වඩා පවතින මූලද්‍රව්‍යවල මෙම වෙනස පැහැදිලිව දැකගත හැකිය. (උදා : ක්ලෝරීන්) දුර්ලභ සමස්ථානිකවල මෙම වෙනස ඒකක කීපයක් විය හැකිය. සාපේක්ෂ පරමාණුක ස්කන්ධය (Ar) (පරමාණුක භාරය/ සාමාන්‍ය පරමාණුක ස්කන්ධය) සියලුම මූලද්‍රව්‍ය සමස්ථානිකයන්ගේ ස්කන්ධයේ සාමාන්‍ය අගය වන අතර, ඒ සදහා සාපේක්ෂ සමස්ථානික සුලභතාව ද බලපා ඇත. මෙය බොහෝ විට සම්මත පරමාණුක භාරයට සමාන අර්ථය ලබා දේ. සාපේක්ෂ පරමාණුක ස්කන්ධය භෞමික හා අභෞමික පරිසරයටද එකසේ යොදාගත හැකිය.

IUPAC කමිටුවේ පරමාණුක භාර හා සමස්ථානික සුලභත්වය පිළිබද පනතෙන්  සම්මත පරමාණුක භාරය , පෘථිවි පෘෂ්ඨය මත ඕනෑම පරිසරයක ඇති මූලද්‍රව්‍යයක සාපේක්ෂ පරමාණුක ස්කන්ධයට සමාන බව සදහන්ව ඇත. මෙය ආවර්තිතා වගුවේ මූලද්‍රව්‍යවල සම්පූර්ණ බර ගණනයට යොදාගෙන ඇත. මෙහිදී නිවැරදිව ගණනය කිරීමට අපහසු බර, සාමාන්‍යය අගයක් වශයෙන් වරහන් තුළ අන්තර්ගතව ඇත. කෘත්‍රීම මූලද්‍රව්‍යවල වඩාත්ම ස්ථායී සමස්ථානිකයේ (එනම් දීර්ඝතම අර්ධ ආයු කාලය ඇති සමස්ථානිකයේ) මුළු නියුක්ලියෝන ගණන වරහන් තුළ යොදා සම්මත පරමාණුක ස්කන්ධය සදහන් විය යුතු ස්ථානයේ සදහන් කරයි. ලිතියම් මූලද්‍රව්‍යය මෙහිදී අද්විතීය කාර්යක් ඉටු කරයි. එයට හේතුව එහි සම්මත පරමාණුක භාරයේ අවිනිෂ්චිතභාවය පිරික්සීම උදෙසා ලිතියම්හි ස්වාභාවික සමස්ථානිකවල සුලභත්වය මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් මගින් කැළඹීමකට ලක්වීමයි.

සාපේක්ෂ සමස්ථානික ස්කන්ධය මනිනු ලැබ ඇත්තේ කාබන් - 12 පරමාණුවේ ස්කන්ධය 12 ලෙස ගැනීමෙනි. බන්ධන ශක්තියේ වෙනස් වීම් හා නියුට්‍රෝන , ප්‍රෝටෝන වෙනස්වීම හේතුවෙන් අනෙකුත් කිසිදු මුලද්‍රව්‍ය සමස්ථානිකයක එසේ පූර්ණ සංඛ්‍යාවක් නොපවතී. කෙසේ වුවත් බන්ධන ශක්තිය හේතුවෙන් ඇති වන ස්කන්ධ හානිය, නියුක්ලියෝනයක ස්කන්ධයට සාපේක්ෂව අවම වන නිසා, සමස්ථානිකයක පරමාණුක ස්කන්ධය ඔබට පවසනුයේ මුළු නියුක්ලියෝන ගණනයි. එවිට නියුට්‍රෝන ගණන, මුළු නියුක්ලියෝන ගණනින් පරමාණුක ක්‍රමාංකය අඩු කිරීමෙන් සොයාගත හැකිය.

පරමාණුක ක්‍රමාංකය
රසායන විද්‍යාවේ දී හා භෞතික විද්‍යාවේ දී පරමාණුක ක්‍රමාංකය ලෙසින් හඳුන්වනුයේ පරමාණුක න්‍යෂ්ටියේ අඩංගු ප්‍රෝටෝන සංඛ්‍යාවයි. මෙය ප්‍රෝටෝන අංකය ලෙසද හඳුන්වනු ලැබේ. එය සාම්ප්‍රදායිකව  නිරූපණය කරනුයේ Z නම් සංකේතයෙනි. රසායනික මුලද්‍රව්‍යයක මෙම පරමාණුක ක්‍රමාංකය එහි පවතින ඉලෙක්ට්‍රෝන සංඛ්‍යාවට සමානය.

පරමාණුක ක්‍රමාංකය සහ ස්කන්ධ ක්‍රමාංකය අතර ආසන්න සම්බන්ධතාවයක් ඇත. ස්කන්ධ ක්‍රමාංකය ලෙසින් හදුන්වනුයේ පරමාණුක න්‍යෂ්ටියේ ඇති ප්‍රෝටෝන සහ නියුට්‍රෝනවල එකතුවයි.

ආරම්භයේ දී පරමාණුක ක්‍රමාංකය භාවිතා කරන ලද්දේ ආවර්තිතා වගුවේ යම් මුලද්‍රව්‍යයක් පිහිටිය යුතු ස්ථානය ඇගවීම සදහාය. දිමිත්‍රි මෙන්ඩලීෆ් විසින් දන්නා මුලද්‍රව්‍ය ඒවායේ පරමාණුක භාරය වැඩිවන අනුපිළිවෙලට සකසා සමාන රසායනික ගුණ සහිත මුලද්‍රව්‍ය කණ්ඩායම් වලට බෙදන ලදී. කෙසේ වුවත් මුලද්‍රව්‍ය ඒවායේ පරමාණුක  භාරයන් පදනම් කර ගෙන පමණක් පෙළ ගැස්වීමෙන් නොගැලපීම් කිහිපයක්ම පැන නැගිණි.  අයඩීන් හා ටෙලියුලුරියම් ඒවායේ පරමාණුක භාරයන් අනුව පෙළ ගැස් වූ විට යම් නොගැලපීමක් පෙන්නුම් කළ අතර ඒවායේ ස්ථානයන් හුවමාරු කළ විට  රසායනික ගුණ අතින් වඩා සුදුසු පිළිවෙලකට පවතින බව පෙන්නුම් කෙරිණි. එබැවින් මුලද්‍රව්‍ය ඒවායේ රසායනික ගුණ අතින් ඉතා හොදින් ගැළපෙන අනුපිළිවෙලට සකස් කොට ඒවා ස්ථාන ගත කළ විට වගුව තුළ ඒවා දරන අංකය ඒවායේ පරමාණුක ක්‍රමාංකය විය. මෙම අංකය පරමාණුවේ ස්කන්ධය සමග බන්ධුතාවයක් පෙන්නුම් කළේය. එහෙත් 1913 දී හෙන්රි ග්වයින්, ජෙෆ්රි මොස්ලි විසින් සිදුකරන ලද පරීක්ෂණවලින් පසුව මෙම මුලද්‍රව්‍යයන්ගේ අනුපිළිවෙල පිළිබදව පැන නැගී තිබු විෂමතාවයන්ට අවසානයේ දී පැහැදිලි කිරීමක් සිදුකෙරීය. මුලද්‍රව්‍යයන්ගේ X කිරණ විවර්තන වර්ණාවලි අතර දැඩි සම්බන්ධතාවයක් ඇති බව සොයා ගත් මොස්ලි ආවර්තිතා වගුවේ නිවැරදි ස්ථානයන්හි මුලද්‍රව්‍ය ස්ථාන ගත කරන ලදී. මුලද්‍රව්‍යයක න්‍යෂ්ටියේ විද්‍යුත් ආරෝපණය හෙවත් ප්‍රෝටෝනවල ආරෝපණය එම මුලද්‍රව්‍යයන්ගේ පරමාණුක ක්‍රමාංකයන්ට අනුරූප වන බව මෙයින් නිර්ණය කරන ලදි. පරමාණුක ක්‍රමාංකය පරමාණුවේ අඩංගු ප්‍රෝටෝන හෝ ඉලෙක්ට්‍රෝන සංඛ්‍යාවට සමාන වේ. තවද ප්‍රෝටෝන ධන ආරෝපිත වන අතර ඉලෙක්ට්‍රෝනය සෘණ ආරෝපිතය.

රසායනික ගුණ

එක් එක් මුලද්‍රව්‍යවල න්‍යෂ්ටියේ අඩංගු ප්‍රෝටෝන ගණන සැලකිල්ලට ගත් කල ඒවාට විශේෂිත වු රසායනික ගුණ රාශියක් ඇත. ක්වොන්ටම් යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේ නියමයන් පදනම් කරගනිමින් පරමාණුවක න්‍යෂ්ටියේ ආරෝපණයෙන් එහි ඉලෙක්ටෝන වින්‍යාසය පැහැදිලි කළ හැකිය. එක් එක් මුලද්‍රව්‍ය ඉලෙක්ට්‍රෝන කාක්ෂිකවල ආකෘතිය ඒවායේ රසායනික බන්ධන ස්වභාවය තීරණය කරන ප්‍රධාන සාධක වේ.

නව මුලද්‍රව්‍ය

නව මුලද්‍රව්‍ය පිළිබද ගවේෂණය සෑමවිටම විස්තර කරනුයේ ඒවායේ පරමාණුක ක්‍රමාංකය භාවිතයෙනි. 2007 වසර මුල් කාලය වන විට මෙසේ පරමාණුක ක්‍රමාංකය 118 (117 බැහැරව) වන තෙක් මුලද්‍රව්‍ය සොයා ගෙන ඇත. බැර මුලද්‍රව්‍ය පරමාණුක ඉලක්ක කොට ගෙන අයන මගින් ඒවා විචර්ෂණය කිරීමෙන් නව මුලද්‍රව්‍ය සංස්ලේෂණය කර ගනී. මෙහිදී ඉලක්ක මුලද්‍රව්‍යයෙත් අයන ලෙස භාවිතා කළ මුලද්‍රව්‍යයේත් පරමාණුක ක්‍රමාංකවල ඓක්‍යය නව සංශ්ලේෂිත මුලද්‍රව්‍යයේ පරමාණුක ක්‍රමාංකයට සමාන වේ. පරමාණුක ක්‍රමාංකය වැඩිවත්ම පරමාණුවේ අර්ධ ආයු කාලය අඩුවේ.

විකිරණශීලී ක්ෂය වීම

ඕනෑම මූලද්‍රව්‍යයක් අස්ථායි තත්ත්වයකින් යුත් සමස්ථානික එකක් හෝ වැඩි ගණනක් දරණ අතර එම අස්ථායී න්‍යෂ්ටි සහිත සමස්ථානික අංශු හෝ විද්‍යුත් චුම්භක තරංග විමෝනය කරමින් විකිරණශීලි ක්ෂය වීමකට භාජනය වේ. න්‍යෂ්ටියක අතර එහි අඩංගු අංශූන් බැඳ තබා ගන්නේ න්‍යෂ්ටික ශක්තියෙහි ක්‍රියාකාරී සීමාව ඉක්මවා ඇත්නම් එවැනි න්‍යෂ්ටියක් විකිරණශීලි තත්වයට පත් වේ. න්‍යෂ්ටික බන්ධන ශක්තියේ ක්‍රියාකාරී පරාසය 1fm ගණය වේ.

විකිරණශීලි සිදුවීම් ප්‍රධාන ආකාර තුනකට සිදුවිය හැක

ඇල්ෆා ක්ෂයවීම්

ඇල්ෆා අංශුවක් පිළියම් න්‍යෂ්ටියක් සේ සැලකිය හැකි අතර එය නියුට්‍රෝන යුගලයකින් හා ප්‍රෝටෝන යුගලයකින් සමන්විත වේ. කිසියම් පරමාණුක න්‍යෂ්ටියක් ඇල්ෆා (x) අංශුවක විමෝචනය කරමින් විකිරණශීලි ක්ෂය වීමට ලක්වන විට ප්‍රතිඵලය ලෙස ආරම්භක මූලද්‍රව්‍යයට වඩා අඩු පරමාණුක ක්‍රමාංකයක් ඇති මූලද්‍රව්‍යයක් ලැබේ.

බීටා ක්ෂය වීම

බීටා ක්ෂය වීමකදී පිටවන අංශුව බීටා අංශුවක් (β) ලෙස හැදින්වේ. මේවා වර්ග දෙකකි. එනම් ඉලෙක්ට්‍රෝන හා ප්‍රෝටෝනයයි. බීටා ක්ෂය වීමකදී සත්‍ය වශයෙන් අංශු දෙකක් විමෝචන අතර න්‍යෂ්ටිවල පවතින නියුට්‍රෝනයක් ප්‍රෝටෝනයක් බවට හෝ ප්‍රෝටෝනයක් නියුට්‍රෝනයක් බවට පත්වීම සිදු වේ. මෙ‍හිදී ප්‍රෝටෝනයක් නියුට්‍රෝනයක් බවට පත්වීමේදී පොසිටෝනයක් හා නියුමිනෝවක් න්‍යෂ්ටියෙන් විමෝචනය වන අතර එවිට ලැබෙන න්‍යෂ්ටියේ පරමාණුක ක්‍රමාංකය එකකින් අඩුවේ. නියුට්‍රෝනයෙන් ප්‍රෝටෝනයක් බවට පත් වන විට නව න්‍යෂ්ටියේ පරමාණුක ක්‍රමාංකය එකකින් අඩුවේ. නියුට්‍රෝනයේ ප්‍රෝටෝනයක් බවට පත් වන විට නව න්‍යෂ්ටියේ පරමාණු ක්‍රමාංකය එකකින් වැඩි වන අතර එවිට න්‍යෂ්ටියෙන් ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් හා (ඇන්විනියුට්‍රිතෝ හෙවත්) ප්‍රතිනියුටිතෝවක් විමෝචනය වීම සිදුවේ.

ගැමා ක්ෂය වීම්
පරමාණුක න්‍යෂ්ටියක් ඉහළ ශක්ති  මට්ටමක සිට පහළ ශක්ති මට්ටමකට පැමිණීමේදී සිදුවන අතර එවිට න්‍යෂ්ටියෙන් විද්‍යුත් චුම්භක විකිරණ විමෝචනය වේ. ගැමා ක්ෂය වීම සිදුවන්නේ ඇල්ෆා හෝ බීටා ක්ෂය වීමක් නිසා න්‍යෂ්ටිය උත්තේජන තත්වයට පත්වීමෙනි.

එක් එක් විකිරණශීලි සමස්ථානිකය ක්ෂය වීම කිසියම් නියත රටාවකට සිදුවන අතර එහිදී දෙන ලද සාම්පලයකින් අර්ධයක් ක්ෂය වීමට ගන්නා කාලය දෙන ලද සමස්ථානිකයක් සඳහා නියත අගයක් ගනී. මෙම අගය එම සමස්ථානිකය සදහා අර්ධ ආයු කාලය වේ. මෙම ක්ෂය වීම ඝාතීය ආකාරයක් ගන්නා අතර සෑම අර්ධ ආයු කාලය තුළම එම අර්ධ ආයු කාලය ආරම්භයේ සාම්පලයක් වූ සමස්ථානිකයන් අර්ධයක් බැගින් ක්ෂය වීම සිදු වේ. උදාහරණයක් ලෙස අර්ධ ආයු කාල දෙකකින් අනතුරුව කිසියම් විකිරණශීලි සමස්ථානික සාම්පල අඩංගු එම සමස්ථානික න්‍යෂ්ටි සංඛ්‍යාව මුල් අගයේ 25%  කි. (1/4)

න්‍යෂ්ටි සංස්ලේෂණය

මහා පිපිරුමක් සිදුවීමත් සමගම ස්ථායි ප්‍රෝටෝන හා ඉලෙක්ට්‍රෝන ඇති විය. පිපිරුමෙන් පසු ඊළග විනාඩි තුන ඇතුළත විශ්වයේ ඇති හයිඩ්‍රජන් ලිතියම් හා ඩියුටීරියම් පරමාණු බොහෝමයක් සංස්ලේෂණය විය. මහා පිපුරුමෙන් අවුරුදු 380000 කට පසු ප්‍රතිසම්බන්ධනය නමින් හැදින් වූ යුගයක දී මුල්ම පරමාණු (බැඳුණු ඉලෙක්ට්‍රෝන සහිත) සෛද්ධාන්තිකව නිර්මාණය ප්‍රසාරණය වෙමින් පැවති විශ්වය ඉලෙක්ට්‍රෝන න්‍යෂ්ටිවලට බැදීමට හැකිවන තරමට සිසිල් වූයේ මෙම යුගයේදී ය. එතැන් සිට තාරකා තුළ දී පරමාණුක න්‍යෂ්ටි එකතු වී න්‍යෂ්ටික විලයනය තුළින් යකඩ දක්වා වූ මුලද්‍රව්‍ය නිර්මාණය විය.

ලිතියම් 6 වැනි සමස්ථානික අභ්‍යවකාශයේ දී කොස්මික් කිරණ පැතිර වීසම මඟින් නිර්මාණය විය. මෙය සිදුවන්නේ අධි ශක්ති ප්‍රෝටෝනයක් පරමාණුක න්‍යෂ්ටියකට පහර දී නියුක්ලියෝන විශාල සංඛ්‍යාවක් මුදා හැරීමෙනි. යකඩ වලට වඩා බර මුලද්‍රව්‍ය සුපර් නෝවා තරු තුළ r - ක්‍රමය මගින් නිෂ්පාදනය වී ඇති අතර AGB තරු තුළ  s - ක්‍රමයෙන් ද නිර්මාණය වී ඇත. මෙම ක්‍රම දෙකේදීම සිදුවන්නේ පරමාණුක න්‍යෂ්ටි මගින් නියුට්‍රෝන ග්‍රහණය කිරීමයි. ඊයම් වැනි මුලද්‍රව්‍ය විශාල ක්ෂයවීම්වලට භාජනය වීමෙනි.

සටහන්

ආශ්‍රිත

ග්‍රන්ථ  ආශ්‍රිත

බාහිර සබැඳි

—a guide to the atom for teens.

පරමාණුව
විද්‍යාව
රසායන විද්‍යාව

පරමාණු


හිත හොඳ පුතෙක් 1990දී තිරගත වූ චිත්‍රපටියක් වන අතර මෙහි අධ්‍යක්ෂණය රෝයි ද සිල්වාගේයි. ජීවන් කුමාරතුංග ප්‍රථම වරට ප්‍රධාන චරිතයක් නිරූපණය කළ චිත්‍රපටිය වීම මෙහි ඇති විශේෂත්වයකි.

රංගනය
සොමී රත්නායක (සිංහසේන)
සුමනා අමරසිංහ (මැණිකේ)
ජීවන් කුමාරතුංග (සේන)
අනෝජා වීරසිංහ (ශමී)
රෙක්ස් කොඩිප්පිලි (දන්තනාරායන)
ෆ්‍රෙඩී සිල්වා
නිහාල් සිල්වා
ටෙනිසන් කුරේ (සිරි සෝම)
බන්දු සමරසිංහ (බන්දු)
ක්ලිටස් මෙන්ඩිස්
විල්සන් කරුණාරත්න
ටෙඩී විද්‍යාලංකාර
ජයලත් ප්‍රනාන්දු
ටිරෝන් මයිකල්
ඩිලානි අබේවර්ධන
සුනිල් බමුණුආරච්චි
සිසිර කුමාරතුංග
ප්‍රියලාල් මෙන්ඩිස්
ලාල් පීරිස්
මධු මිහිරි කුරේ
ලක්ෂ්මන් ආරච්චි
නිර්මාණ ජයතුංග
මල්කා දමයන්ති
චිත්‍රානි
සුසිලා කූරගම
මර්සි එදිරිසිංහ
මාක් සැම්සන්

ගීතයන්
සංගීත අධ්‍යක්ෂණය - සෝමපාල රත්නායක
ගීත ප්‍රබන්ධය - සෝමපාල ලීලානන්ද, ප්‍රේමකීර්ති ද අල්විස්

ගෝනි බිල්ලෝ කෝ - ෆ්‍රෙඩී සිල්වා, ආනන්ද පෙරේරා, බන්දු සමරසිංහ
මල් විමනේ මධු ඉතිරේ – ආනන්ද පෙරේරා, ලතා වල්පොල
ගොජිරි – බජිරි – ඉලුක්ක – ආනන්ද පෙරේරා, ෆ්‍රෙඩී සිල්වා
මායා මවාලා පාලා - ෆ්‍රෙඩී සිල්වා
ලෝකයේ ළඳුනගේ හිත් තලා - ලතා වල්පොල, ග්‍රේෂන් ආනන්ද

නිෂ්පාදනය
සහාය අධ්‍යක්ෂණය - නිශාන්ත ප්‍රදීප් කැමරා
නාමාවලිය - මොහාන් ඇඩෑම්ස්
නිෂ්පාදන කළමනාකරණය - සෙනරත් ගුණසේකර
කාර්මික සේවා - ටී. කේ. අලස්
කොණ්ඩා සැකසුම – ලලිත් ධර්මවර්ධන
අංග රචනය – ඩබ්ලිව්. සෙල්වරාජ්
කලා අධ්‍යක්ෂණය - මොහාන් ඇඩෑම්ස්
සටන් අධ්‍යක්ෂණය - ටෙඩී විද්‍යාලංකාර
නැටුම් අධ්‍යක්ෂණය - රොනල්ඩ් ප්‍රනාන්දු
ශබ්ද පරිපාලනය - ජෝර්ජ් මනතුංග
ශබ්ද සහාය – එම්. ඒ. ඒ. අල්විස්, උපාලි අරම්පොල, ඩී. එච්. ජයමාන්න, පාලිත සිල්වා, රංජිත් පෙරේරා
රසායනාගාර කටයුතු – ඒ. අයි. ජොහාර්
සහාය – එස්. ගමගේ
නිශ්චල ඡායාරූප – පාලිත සිල්වා

ප්‍රදර්ශනය
ප්‍රදර්ශනය – පළවෙනි ප්‍රදර්ශන මණ්ඩලයේ සිනමා ශාලා
මංගල දර්ශනය – චිත්‍රපට නළු ජීවන් කුමාරතුංගගේ ප්‍රධානත්වයෙන් බොරැල්ල රිට්ස් සිනමා ශාලාවේදී.
ආරම්භක සිනමා ශාලා - රිට්ස් බොරැල්ල, සෙයින්ස්තාන් – ග්‍රෑන්ඩ්පස්, විජිත – රත්මලාන, අනූෂා - මහරගම, හිමාලි - කිරිබත්ගොඩ, ජයන්ත – ගම්පහ, සම්පත් – පානදුර, ජයලත් – කටුනායක, නිව් සිනමා - මාතර, ඕඩියන් – මහනුවර, ජුපිටර් – කුරුණෑගල, ඡායා - කෑගල්ල

හිත හොඳ පුතෙක්


Martin Morgenstern (* 15. Dezember 1953 in Niederkirchen) ist ein deutscher Philosoph und Sachbuchautor.

Leben und Werk
Morgenstern studierte Philosophie und Germanistik in Heidelberg und Saarbrücken. Nach dem Referendariat arbeitete er als Lehrer beim Diakonischen Werk an der Saar. 1984 wurde er mit einer Studie über "Schopenhauers Philosophie der Naturwissenschaft" promoviert, in der er die Bedeutung Schopenhauers für die moderne Wissenschaftstheorie untersuchte. Von 1992 bis 1998 war er Lehrbeauftragter an der Universität des Saarlandes. Seit 2002 arbeitet er im Schuldienst des Landes Rheinland-Pfalz.

Seit den 1990er Jahren veröffentlichte Morgenstern mit Robert Zimmer Einführungen und Lehrwerke zur Philosophie und ihrer Geschichte sowie biographische Arbeiten zu Karl Popper und Hans Albert, den beiden Hauptvertretern des Kritischen Rationalismus. Er widmete Nicolai Hartmann zwei einführende Bücher und gab die nachgelassenen Hartmann-Manuskripte des in der DDR verfolgten Marxisten Wolfgang Harich heraus. Einen Überblick über die wichtigsten Strömungen der Metaphysik im 19. und 20. Jahrhundert legte Morgenstern 2008 in seinem Buch Metaphysik in der Moderne vor. Morgenstern ist Mitherausgeber der philosophischen Zeitschrift Aufklärung und Kritik.

Ausgewählte Publikationen
 Mit Robert Zimmer: Die Großen Fragen. Eine Geschichte philosophischer Probleme im Überblick, Reclam, Philipp, jun. GmbH, Verlag (1. Juni 2011), ISBN 3-1502-0216-7.
 Mit Robert Zimmer (Hrsg.): Gespräche mit Hans Albert, LIT-Verlag, Münster 2011, ISBN 978-3-643-10957-6.
 Metaphysik in der Moderne. Von Schopenhauer bis zur Gegenwart, Franz Steiner, Stuttgart 2008, ISBN 978-3-515-09228-9.
 Mit Robert Zimmer: Karl Popper, dtv, München 2002, ISBN 3-423-31060-X.
 Nicolai Hartmann zur Einführung, Junius, Hamburg 1997, ISBN 3-88506-942-3.
 Schopenhauers Philosophie der Naturwissenschaft, Bouvier, Bonn 1985, ISBN 3-416-01882-6.

Weblinks

 Homepage

Philosoph (21. Jahrhundert)
Sachbuchautor
Deutscher
Geboren 1953
Mann
Kritischer Rationalist

Martin Morgenstern (Philosoph)


Banca Națională a Republicii Belarus (, ) este banca centrală din Belarus, situată în capitală, la Minsk. Banca a fost creată în 1922 sub numele de "Banca Republicană Bielorusă" de către Sovietul Comisarilor Poporului din Bielorusia, dar în curând a trecut sub controlul Băncii de Stat a URSS. Trecând prin reorganizări în 1959 și 1987, banca a apărut în forma sa actuală în anul 1990, după votarea normelor bancare după declararea independenței față de Uniunea Sovietică.

Cadrul Legal
Activitățile băncii sunt reglementate în codul Bancar adoptat în data de 25 octombrie 2000. Articolul 25 din Codul Bancar, prevede că una dintre principalele funcții ale băncii este de a asigura eficient, de încredere și în condiții de siguranță funcționarea sistemului interbancare și prescrierea procedurilor pentru numerar și non-numerar în Republica Belarus.

Incluziunea Financiară
Banca Națională a Republicii Belarus este angajată în dezvoltarea de politici pentru a promova incluziunea financiară și este membru al Alianței pentru Incluziunea Financiară.

Instituția a făcut o Declarație de Angajament Maya pe 3 mai 2013, prin care a prezentat un angajament de a crește numărul de adulți cu conturi bancare de la nivelul de 70 la sută la 85 la sută până în 2015. În plus, banca urma să încerce să consolideze educația financiară prin activități specifice stabilite a fi implementate în cadrul Planului Comun de Acțiune, de agenții guvernamentale și participanții la piețele financiare privind îmbunătățirea culturii financiare a populației Republicii Belarus pentru 2013-2018.

Președinții Băncii Naționale
 Nikolai Omelyanovich (în bielorusă: Mikolai Amelyanovich; 1986, ca Belkontora de Gosbank — 1991)
 Stanislav Bogdankevich (în bielorusă: Stanislau Bahdankevich; din 1991-1995)
 Tamara Vinnikova (în bielorusă: Tamara Vinnikava; 1996-1997)
 Ghenadie Aleinikov (în bielorusă: Hyenadz' Aleynikau; 1997-1998)
 Piotr Prokopovich (în bielorusă: Piotr Prakapovich; 1998 și 2011 menționează)
 Nadejda Yermakova (în bielorusă: Nadzeya Yermakova; 2011-2014)
 Pavel Kallaur (în bielorusă: Pavel Kalaur; din 2014)

Note

Legături externe
 Site web oficial
 Site web oficial
 Declarația de Angajament a Belarusului

Bănci centrale
Belarus
Fondări în 1992

Banca Națională a Republicii Belarus


In mathematics, a spline is a special function defined piecewise by polynomials.
In interpolating problems, spline interpolation is often preferred to polynomial interpolation because it yields similar results, even when using low degree polynomials, while avoiding Runge's phenomenon for higher degrees.

In the computer science subfields of computer-aided design and computer graphics, the term spline more frequently refers to a piecewise polynomial (parametric) curve. Splines are popular curves in these subfields because of the simplicity of their construction, their ease and accuracy of evaluation, and their capacity to approximate complex shapes through curve fitting and interactive curve design.

The term spline comes from the flexible spline devices used by shipbuilders and draftsmen to draw smooth shapes.

Introduction

The term "spline" is used to refer to a wide class of functions that are used in applications requiring data interpolation and/or smoothing. The data may be either one-dimensional or multi-dimensional. Spline functions for interpolation are normally determined as the minimizers of suitable measures of roughness (for example integral squared curvature) subject to the interpolation constraints. Smoothing splines may be viewed as generalizations of interpolation splines where the functions are determined to minimize a weighted combination of the average squared approximation error over observed data and the roughness measure. For a number of meaningful definitions of the roughness measure, the spline functions are found to be finite dimensional in nature, which is the primary reason for their utility in computations and representation. For the rest of this section, we focus entirely on one-dimensional, polynomial splines and use the term "spline" in this restricted sense.

Definition

We begin by limiting our discussion to polynomials in one variable.  In this case, a spline is a piecewise polynomial function.
This function, call it S, takes values from an interval [a,b] and maps them to , the set of real numbers,

We want S to be piecewise defined.  To accomplish this, let the interval [a,b] be covered by k ordered, disjoint subintervals,

On each of these k "pieces" of [a,b], we want to define a polynomial, call it Pi.
.
On the ith subinterval of [a,b], S is defined by Pi,

The given k+1 points ti are called knots. The vector
 is called a knot vector for the spline.
If the knots are equidistantly distributed in the interval [a,b] we say the spline is uniform, otherwise we say it is non-uniform.

If the polynomial pieces Pi each have degree at most n, then the spline is said to be of degree  (or of
order n+1).

If  in a neighborhood of ti, then the spline is said to be
of smoothness (at least)  at ti. That is,
at ti the two polynomial pieces Pi-1 and Pi share common
derivative values from the derivative of order 0 (the function value)
up through the derivative of order ri (in other words, the two adjacent polynomial pieces connect with loss of smoothness of at most n - ri)

.

A vector
 such that the spline has smoothness  at ti for  is called a smoothness vector for the spline.

Given a knot vector , a degree n, and a smoothness vector  for , one can consider the set of all splines of degree  having knot vector
 and smoothness vector . Equipped with the operation of adding two functions (pointwise addition) and taking real multiples of functions, this set becomes a real vector space. This spline space is commonly denoted by .

In the mathematical study of polynomial splines the question of what happens when two knots,
say ti and ti+1,
are taken to approach one another and become coincident has an easy answer. The polynomial piece
Pi(t)
disappears, and the pieces
Pi−1(t) and Pi+1(t)
join with the sum of the smoothness losses for
ti and ti+1.
That is,
 where
This leads to a more general understanding of a knot vector.
The continuity loss at any point can be considered to be the result of
multiple knots located at that point, and a spline type can be completely
characterized by its degree n and its extended knot vector

where ti is repeated ji times
for .

A parametric curve on the interval [a,b]

is a spline curve if both X and Y are spline functions
of the same degree with the same extended knot vectors on that interval.

Examples
Suppose the interval [a,b] is [0,3] and the subintervals
are [0,1], [1,2], and [2,3]. Suppose the polynomial pieces are
to be of degree 2, and the pieces on [0,1] and [1,2] must join in value and first derivative
(at t=1)
while the pieces on [1,2] and [2,3] join simply in value (at t = 2).
This would define a type of spline S(t) for which

would be a member of that type, and also

would be a member of that type.
(Note: while the polynomial piece 2t is not quadratic, the result is still called a quadratic spline. This demonstrates that the degree of a spline is the maximum degree of its polynomial parts.)
The extended knot vector for this type of spline would be (0, 1, 2, 2, 3).

The simplest spline has degree 0. It is also called a step function.
The next most simple spline has degree 1. It is also called a linear spline. A closed linear spline (i.e, the first knot and the last are the same) in the plane is just a polygon.

A common spline is the natural cubic spline.  A cubic spline has degree 3 with continuity C2, i.e. the values and first and second derivatives are continuous.  Natural means that the second derivatives of the spline polynomials are zero at the endpoints of the interval of interpolation.

Thus, the graph of the spline is a straight line outside of the interval, but still smooth.

Algorithm for computing natural cubic splines

Cubic splines are of the form .
Given set of coordinates  we wish to find set of  splines  for

These must satisfy:

.

Let us define one cubic spline  as a 5-tuple  where  and  correspond to coefficients in the form shown earlier and  is equal to

Algorithm for computing Natural Cubic Splines:
Input: set of coordinates , with
Output: set splines which is composed of n 5-tuples.
 Create new array a of size n + 1 and for  set
 Create new arrays b and d each of size n.
 Create new array h of size n and for  set
 Create new array α of size n and for  set .
 Create new arrays c, l, μ, and z each of size .
 Set
 For
 Set  .
 Set .
 Set .
 Set
 For
 Set
 Set
 Set
 Create new set Splines and call it output_set.  Populate it with n splines S.
 For
 Set Si,a = ai
 Set Si,b = bi
 Set Si,c = ci
 Set Si,d = di
 Set Si,x = xi
 Output output_set

Notes
It might be asked what meaning more than n multiple knots in a knot vector have, since this would lead to continuities like

at the location of this high multiplicity. By convention, any such situation indicates a simple discontinuity between the two adjacent polynomial pieces. This means that if a knot ti appears more than n + 1 times in an extended knot vector, all instances of it in excess of the (n + 1)th can be removed without changing the character of the spline, since all multiplicities n + 1, n + 2, n + 3, etc. have the same meaning. It is commonly assumed that any knot vector defining any type of spline has been culled in this fashion.

The classical spline type of degree n used in numerical analysis has continuity

which means that every two adjacent polynomial pieces meet in their value and first n - 1 derivatives at each knot. The mathematical spline that most closely models the flat spline is a cubic (n = 3), twice continuously differentiable (C2), natural spline, which is a spline of this classical type with additional conditions imposed at endpoints a and b.

Another type of spline that is much used in graphics, for example in drawing programs such as Adobe Illustrator from Adobe Systems, has pieces that are cubic but has continuity only at most

This spline type is also used in PostScript as well as in the definition of some computer typographic fonts.

Many computer-aided design systems that are designed for high-end graphics and animation use extended knot vectors,
for example Autodesk Maya.
Computer-aided design systems often use an extended concept of a spline known as a Nonuniform rational B-spline (NURBS).

If sampled data from a function or a physical object is available, spline interpolation is an approach to creating a spline that approximates that data.

General expression for a C2 interpolating cubic spline

The general expression for the ith C2 interpolating cubic spline at a point x with the natural condition can be found using the formula

where
  are the values of the second derivative at the ith knot.

  are the values of the function at the ith knot.

Representations and names
For a given interval [a,b] and a given extended knot vector on that interval, the splines of degree n form a vector space. Briefly this means that adding any two splines of a given type produces spline of that given type, and multiplying a spline of a given type by any constant produces a spline of that given type. The dimension of
the space containing all splines of a certain type can be counted from the extended knot vector:

The dimension is equal to the sum of the degree plus the multiplicities

If a type of spline has additional linear conditions imposed upon it, then the resulting spline will lie in a subspace. The space of all natural cubic splines, for instance, is a subspace of the space of all cubic C2 splines.

The literature of splines is replete with names for special types of splines.
These names have been associated with:
 The choices made for representing the spline, for example:
 using basis functions for the entire spline (giving us the name B-splines)
 using Bernstein polynomials as employed by Pierre Bézier to represent each polynomial piece (giving us the name Bézier splines)
 The choices made in forming the extended knot vector, for example:
 using single knots for Cn-1 continuity and spacing these knots evenly on [a,b] (giving us uniform splines)
 using knots with no restriction on spacing (giving us nonuniform splines)
 Any special conditions imposed on the spline, for example:
 enforcing zero second derivatives at a and b (giving us natural splines)
 requiring that given data values be on the spline (giving us interpolating splines)
Often a special name was chosen for a type of spline satisfying two or more of the main items above. For example, the Hermite spline is a spline that is expressed using Hermite polynomials to represent each of the individual polynomial pieces. These are most often used with n = 3; that is, as Cubic Hermite splines. In this degree they may additionally be chosen to be only tangent-continuous (C1); which implies that all interior knots are double. Several methods have been invented to fit such splines to given data points; that is, to make them into interpolating splines, and to do so by estimating plausible tangent values where each two polynomial pieces meet (giving us Cardinal splines, Catmull-Rom splines, and Kochanek-Bartels splines, depending on the method used).

For each of the representations, some means of evaluation must be found so that values of the spline can be produced on demand. For those representations that express each individual polynomial piece Pi(t) in terms of
some basis for the degree n polynomials, this is conceptually straightforward:
 For a given value of the argument t, find the interval in which it lies
 Look up the polynomial basis chosen for that interval
 Find the value of each basis polynomial at t:
 Look up the coefficients of the linear combination of those basis polynomials that give the spline on that interval c0, ..., ck-2
 Add up that linear combination of basis polynomial values to get the value of the spline at t:

However, the evaluation and summation steps are often combined in clever ways. For example, Bernstein polynomials are a basis for polynomials that can be evaluated in linear combinations efficiently using special recurrence relations. This is the essence of De Casteljau's algorithm, which features in Bézier curves and  Bézier splines).

For a representation that defines a spline as a linear combination of basis splines, however, something more sophisticated is needed. The de Boor algorithm is an efficient method for evaluating B-splines.

History
Before computers were used, numerical calculations were done by hand. Although piecewise-defined functions like the sign function or step function were used, polynomials were generally preferred because they were easier to work with. Through the advent of computers, splines have gained importance. They were first used as a replacement for polynomials in interpolation, then as a tool to construct smooth and flexible shapes in computer graphics.

It is commonly accepted that the first mathematical reference to splines is the 1946 paper by Schoenberg, which is probably the first place that the word "spline" is used in connection with smooth, piecewise polynomial approximation. However, the ideas have their roots in the aircraft and shipbuilding industries. In the foreword to (Bartels et al., 1987), Robin Forrest describes "lofting", a technique used in the British aircraft industry during World War II to construct templates for airplanes by passing thin wooden strips (called "splines") through points laid out on the floor of a large design loft, a technique borrowed from ship-hull design. For years the practice of ship design had employed models to design in the small. The successful design was then plotted on graph paper and the key points of the plot were re-plotted on larger graph paper to full size. The thin wooden strips provided an interpolation of the key points into smooth curves. The strips would be held in place at discrete points (called "ducks" by Forrest; Schoenberg used "dogs" or "rats") and between these points would assume shapes of minimum strain energy. According to Forrest, one possible impetus for a mathematical model for this process was the potential loss of the critical design components for an entire aircraft should the loft be hit by an enemy bomb. This gave rise to "conic lofting", which used conic sections to model the position of the curve between the ducks. Conic lofting was replaced by what we would call splines in the early 1960s based on work by J. C. Ferguson at Boeing and (somewhat later) by M.A. Sabin at British Aircraft Corporation.

The word "spline" was originally an East Anglian dialect word.

The use of splines for modeling automobile bodies seems to have several independent beginnings. Credit is claimed on behalf of de Casteljau at Citroën, Pierre Bézier at Renault, and Birkhoff, Garabedian, and de Boor at General Motors (see Birkhoff and de Boor, 1965), all for work occurring in the very early 1960s or late 1950s. At least one of de Casteljau's papers was published, but not widely, in 1959. De Boor's work at General Motors resulted in a number of papers being published in the early 1960s, including some of the fundamental work on B-splines.

Work was also being done at Pratt & Whitney Aircraft, where two of the authors of (Ahlberg et al., 1967) — the first book-length treatment of splines — were employed, and the David Taylor Model Basin, by Feodor Theilheimer. The work at General Motors is detailed nicely in (Birkhoff, 1990) and (Young, 1997). Davis (1997) summarizes some of this material.

References
 Ferguson, James C, Multi-variable curve interpolation,  J. ACM, vol. 11, no. 2, pp. 221-228, Apr. 1964.
 Ahlberg, Nielson, and Walsh, The Theory of Splines and Their Applications, 1967.
 Birkhoff, Fluid dynamics, reactor computations, and surface representation, in: Steve Nash (ed.), A History of Scientific Computation, 1990.
 Bartels, Beatty, and Barsky, An Introduction to Splines for Use in Computer Graphics and Geometric Modeling, 1987.
 Birkhoff and de Boor, Piecewise polynomial interpolation and approximation, in: H. L. Garabedian (ed.), Proc. General Motors Symposium of 1964, pp. 164–190. Elsevier, New York and Amsterdam, 1965.
 Davis, B-splines and Geometric design, SIAM News, vol. 29, no. 5, 1997.
 Epperson, History of Splines, NA Digest, vol. 98, no. 26, 1998.
 Stoer & Bulirsch, Introduction to Numerical Analysis. Springer-Verlag. p. 93-106. ISBN 0387904204
 Schoenberg, Contributions to the problem of approximation of equidistant data by analytic functions, Quart. Appl. Math., vol. 4, pp. 45–99 and 112–141, 1946.
 Young, Garrett Birkhoff and applied mathematics, Notices of the AMS, vol. 44, no. 11, pp. 1446–1449, 1997.
 Chapra, Canale, "Numerical Methods for Engineers" 5th edition.
 Larry, Schumaker, "Spline Functions: Computational Methods", SIAM, ISBN 978-1-611973-89-1, (2015).

External links

Theory
 An Interactive Introduction to Splines, ibiblio.org

Excel Function
 XLL Excel Addin Function Implementation of cubic spline

Online utilities
 Online Cubic Spline Interpolation Utility
 Learning by Simulations Interactive simulation of various cubic splines
 Symmetrical Spline Curves, an animation by Theodore Gray, The Wolfram Demonstrations Project, 2007.

Computer Code
 Notes, PPT, Mathcad, Maple, Mathematica, Matlab, Holistic Numerical Methods Institute
 various routines, NTCC
 Sisl: Opensource C-library for NURBS, SINTEF
 VBA Spline Interpolation, vbnumericalmethods.com

Interpolation

Spline (mathematics)


Alaquàs er en by og kommune i Spanien, med omtrent 30.000 indbyggere. Byen er beliggende i provinsen Valencia.

Venskabsbyer
Alaquàs er venskabsby med:

  Cremona, Italien
  Lanjarón, Spanien

Eksterne henvisninger

 Alaquàs Kommune

Byer i Valencia-regionen

Alaquàs


Marlborough puede referirse a:
Lo vinculado al Ducado de Marlborough
John Churchill, I duque de Marlborough (1650 - 1722), cuyo nombre se deformó en Mambrú (en la canción infantil Mambrú se fue a la guerra)
Sarah Churchill, duquesa de Marlborough (1660 – 1744)
Marlborough House, mansión de Westminster

Otros personajes:
Edward Marlborough FitzGerald (1809-1883)

Topónimos
Marlborough (Wiltshire)
Estados Unidos:
Marlborough (Nueva York)
Municipio de Marlborough (condado de Montgomery, Pensilvania)
Marlborough (Misuri)
Marlborough (Connecticut)
Marlborough (Massachusetts)
New Marlborough (Massachusetts)
Marlborough (Nuevo Hampshire)
Marlborough (condado de Cheshire, Nuevo Hampshire)
Municipio de East Marlborough (condado de Chester, Pensilvania)
Municipio de West Marlborough (condado de Chester, Pensilvania)

Otros países:
 Marlborough (Nueva Zelanda)

Nombres de barcos
HMS Marlborough, seis navíos de guerra de la Royal Navy

Marlborough


Uloboroidea es una superfamilia de arañas araneomorfas, constituida por dos familias de arañas cribeladas que tenen vuit ulls:
 Deinopidae: 4 géneros, 57 especies
 Uloboridae: 18 géneros, 262 especies

Véase también
 Anexo:Especies de Deinopidae
 Anexo:Especies de Uloboridae
 Taxonomía de las arañas

Referencias

Bibliografía
 Platnick, Norman I. (2012): The world spider catalog, version 12.5. American Museum of Natural History.
 Texas A&M University, Department of Entomology - Synopsis of the described Araneae of the World.

Enlaces externos

Uloboroidea

Uloboroidea


El Campeonato de Primera División 1927 fue el séptimo campeonato organizado de fútbol que se disputó en Caracas.

Venzóleo fue el campeón y consiguió su primer título luego de ganar dos subcampeonatos en 1925 y 1926. Este fue el primer equipo en la historia del fútbol venezolano con nombre de un producto comercial. El segundo lugar del torneo fue para Centro Atlético Sport Club. Nueva Esparta y Deportivo Venezuela también disputaron el torneo. Además el barco Heliotrope (Inglaterra) visitó el puerto de La Guaira y disputó un partido frente a la Selección Caracas.

En Mérida el Colegio San José de Mérida fundó el equipo San José Fútbol Club, que jugó con Deportivo Fénix y Deportivo Única, ambos de la ciudad de Ejido, en el torneo estadal, siendo este el primer paso en la ciudad de Mérida para la práctica del fútbol.

Venzóleo
Campeón título

Referencias
 Eliézer Pérez / www.futboldevenezuela.com.ve 1927: Venzóleo
 Libro Caracas y su fútbol de antaño, Napoleón Arráiz "El Hermanito", 1952.
 Revista El Desafío de la Historia, número 19, 2010.
 Revista Élite

1927
Fútbol en Venezuela en 1927

Campeonato de Primera División 1927 (Venezuela)


Hydrotrupes es un género de coleópteros adéfagos de la familia Dytiscidae.

Especies
Hydrotrupes chinensis	Nilsson 2003
Hydrotrupes palpalis	Sharp
 ✝Hydrotrupes prometheus R.A. Gómez & A.L. Damgaard, 2013

Referencias

 ; ;  1998: Study of the larvae of Hydrotrupes palpalis Sharp (Coleoptera: Adephaga, Dytiscidae) with implications for the phylogeny of the Colymbetinae. Coleopterists bulletin, 52(4): 313-332. JSTOR
  2005: 7.6. Dytiscidae Leach, 1915[sic!] Pp. 90-116 in ;  (volume eds.) Coleoptera, beetles. Volume 1: Morphology and systematics (Archostemata, Adephaga, Myxophaga, Polyphaga partim). In:  &  (eds.) Handbook of zoology. A natural history of the phyla of the animal kingdom. Volume IV. Arthropoda: Insecta. Part 38. Berlin, New York: Walter de Gruyter. ISBN 3110171309  limited preview
  1994: On the systematic position of Hydrotrupes palpalis Sharp (Coleoptera: Dytiscidae). Aquatic insects, 16(3): 157-164.
 ; ;  2000: Predaceous diving beetles (Coleoptera: Dytiscidae) of the Nearctic Region, with emphasis on the fauna of Canada and Alaska. NRC Research Press, Ottawa. ISBN 0660179679 [not seen]
  2003: Dytiscidae: XII. A new species of Hydrotrupes Sharp from China, an example of Pacific intercontinental disjunction (Coleoptera). Pp. 279-284 in ;  (eds.) Water beetles of China. Volume 3. Zoologisch - Botanische Gesellschaft, Vienna. [not seen]
  1882: On aquatic carnivorous Coleoptera or Dytiscidae. Scientific transactions of the Royal Dublin Society (2), 2: 179-1003, plates VII-XVIII. Internet Archive BHL

Enlaces externos

 Nomenclator Zoologicus

Agabinae

Hydrotrupes


الوهج أو الشُّواظ  هو شكل مشع غازي ضخم يمتد خارجاً من سطح الشمس، غالباً على شكل حلقي. يكون الوهج متصلاً إلى سطح الشمس في طبقة الميزوسفير، ويمتد إلى طبقة التروبوسفير. وعلى اعتبار أن التروبوسفير يتكون من غازات متأينة شديدة الحرارة تعرف باسم البلازما والتي لاتشع الكثير من الطيف المرئي، الوهج الشمسي يحتوي الكثير من البلازما الأبرد من التروبوسفير والتي تركيبها مشابه لتركيب طبقة الكروموسفير. يستغرق الوهج الشمسي فترة يوم ليتشكل وحلقات الوهج المستقرة من الممكن أن تبقى بارزة لعدة أشهر.
الوهج العادي عادة ما يرتفع لمسافة عدة آلاف الكيلومترات، وكان ارتفاع أعلاها التي تم رصدها هو الوهج الذي سجله المسبار سوهو في عام 1997 والذي بلغ علوه حوالي 350.000 كيلو متر والذي يقارب 28 ضعف قطر الكرة الأرضية. الكتلة المحتواة في الوهج العادي تكون من مرتبة 100 مليار طن من المواد.
إذا ما حصل البلازما على سطح قرص الشمس (من زاوية الرؤية من الأرض) فتظهر الشمس بلون داكن في تلك البقع (بسبب انخفاض حرارة البلازما) وتسمى هذه الخيوط الشمسية.

أنواعه
يفرق بين نوعين من وهج الشمس:

 وهج شمسي مستقر: وهي تشكيلات تظل ربما أشهر عديدة لا تتغير تغير يذكر. وهذه تظهر غالباً بالقرب من البقع الشمسية وتنشأ من مجالات مغناطيسية وتبقيها على شكلها. في تلك التشكيلات تنتقل المادة عبر خطوط المجالات المغناطيسية فوق سطح الشمس . وهي تبرد وتظهر مظلمة . وعندما تختل المجالات المغناطيسية تسقط تلك المادة على سطح الشمس ثانياً، ويشتد الضوء الصادر منها فيما يسمى «توهجات هيدر» Hyder Flares.
 وهج انفجاري: أو وهج نشيط، وهو يعني بصف عامة انفجار شمسي . تلك هي مظاهر تستغرق عدة دقائق أو ربما عدة ساعات . في تلك الانفجارات تـُدفع مادة بسرعات قد تبلغ 1000 كيلومتر في الثانية إلى خارج الشمس. وهي تنشأ أحيانا من وهج مستقر، وبعد انتهاء الانفجار تعود إلى شكلها الأصلي.

يظهر التوهج الشمسي الشديد في دورة تستغرق حوالي 11 سنة . وخلال تلك الفترات لنشاط الشمس تظهر على الأرض ناحية القطبين الشفق القطبي.

نشأته

تنتج التوهجات الشمسية بسبب إثارات مغناطيسية تحدث في الغلاف اللوني للشمس . تلك الإثارات المغناطيسية تكون حلقية الشكل تقريبا، تخرج من نقطة من سطح الشمس إلى الفضاء وتعود ثانيا إلى السطح قي نقطة أخرى قريبة . خطوط تلك المجالات المغناطيسية الثائرة تسحب معها الجسيمات المشحونة المكونة لمادة الشمس، فتنطلق معها في الفضاء ويعود جزء كبير منها إلى الشمس ثانيا . تتتكون تلك الجسيمات من بروتونات وأنوية الهيليوم ، كما أنها تحتوي على القليل من الصوديوم والكالسيوم المتأينين. ويمكن للمراصد الأرضية والمسبارات الفضائية تسجيل أطيافها وتحليلها.

مثلما يتبع ظهور البقع الشمسية على سطح الشمس دورة تستغرق كل 11 إلى 14 سنة، فيبدو أن التوهجات الشمسية تتغير دورياً هي الأخرى كل عدة سنوات. ويرتبط النشاط الشمسي ارتباطاُ وثيقاُ بحدوث التوهجات الشمسية.

يكون التوهج الشمسي في شكل غازات لامعة كبيرة تنطلق من سطح الشمس، وتبدو أحياناً كحلقات في هالة الشمس. وتبدأ الحلقات من نقاط في الغلاف الضوئي للشمس، تصعد إلى الهالة وتعود معظم المواد المكونة لتلك الحلقات إلى السطح تحت تاثير جاذبية الشمس وتحت تأثير الحقول المغناطيسية الناشئة هناك.

وبينما تتكون الهالة الشمسية من أيونات الغازات الساخنة جداً التي تعرف بالبلازما فهي لا تصدر قدراً كبيراً من الضوء المرئي، تحتوي التوهجات الشمسية على بلازما تقل حرارتها كثيراً عن حرارة الهالة، وهي تماثل في تكوينها المادي تكوين الغلاف اللوني للشمس. وتكون درجة حرارة بلازما التوهج الشمسي أقل عدة مئات المرات من درجة حرارة الهالة، وأكثر كثافة بعدة مئات المرات من كثافة بلازما الهالة. ويستغرق تكوّن توهج شمسي نحو يوم، وقد يبقى على سطح الشمس لعدة أسابيع أو أشهر. بعض تلك التوهجات ينقسم، وقد يتسبب بعضها في انطلاق مادة إلى الفضاء. ويبحث العلماء حالياً في دراسة تكوّن التهيجات الشمسية وما يتبعها من دورات زمنية وأسبابها.

أحياناً يصل ارتفاع التوهج الشمسي لآلاف الكيلومترات فوق سطح الشمس، وقد جرى تقدير طول أضخم تلك التوهجات إلى نحو 800,000 كيلومتراً (500,000 ميل)، – أي ما يقرب من طول نصف قطر الشمس.

المشاهدة

احسن وقت لمشاهدة التوهجات الشمسية خلال الكسوف الكلي للشمس حيث تظهر التوهجات كأقواس لامعة تخرج من الشمس وتعود إليها . ويصل طولها أحيانا مئات الآلاف كيلومتر، ويصل ارتفاعها إلى ربما 40.000 كيلومتر، ويصل سمكها نحو 5000 كيلومتر. وقد يصل ارتفاع انفجار شديد نحو مليون كيلومتر عن سطح الشمس، وفيها يرتفع قوس الوهج إلى الفضاء ويلقي بمادته في الفضاء . تلك المادة أغلبها جسيمات مشحونة تشكل البروتونات وأنوية الهيليوم غالبيتها، كما يوجد بها قليل من الصوديوم والكالسيوم. وقد يصل بعضها إلى الأرض ويتسبب في ظهور الشفق القطبي. ذلك لأن المجال المغناطيسي للأرض يعمل على «هبوط» تلك الجسيمات المشحونة في المنطقتين القطبيتين .

كانت مشاهدة الوهج الشمسي في الماضي قاصرة على أوقات الكسوف الكلي للشمس حيث يكون لمعان الوهج أقل كثيرا عن لمعان الكرة الضوئية. ولكن ابكرت أجهزة للرصد بها قرص أسود يقوم بحجب قرص الشمس تماما من دون أن يحجب أطرافها فيستطيع المرء مراقبة الشمس أو تصويرها . بذلك يمكن للمختصين رصد الشمس والتوهجات الشمسية في أي وقت . من تلك الأجهزة :

 كورونوغراف
 مطياف التوهج
 مطياف شمسي لقياس مختلف طبقات الشمس
 تلسكوب قياس التوهج
 تلسكوب إتش-ألفا ، وهو تلسكوب يقيس خط إتش-ألفا في طيف الهيدروجين، وهو يعمل مع مرشح تداخل يسمح بمرور ضوء الصادر من الهيدروجين المتأين .

تدل طرق القياس المختلفة على أن درجة الحرارة في بلازما التوهجات الشمسية تصل إلى نحو 10.000 درجة كلفن ،وهي درجة حرارة تعادل تقريبا درجة حرارة الغلاف اللوني للشمس وكلاهما أقل كثيرا جدا من درجة حرارة البلازما في الهالة الشمسية التي تمتد إلى ارتفاع يبلغ قطر الشمس أو أكثر، وتصل درجة حرارتها إلى عدة ملايين درجة .

صور

انظر أيضاً
 انفجار شمسي
 هالة (فضاء)
 لفظ كتلي إكليلي
 رياح شمسية
 نشاط شمسي
 رذاذ متوهج
 نجم مضيئ
 سوهو (مسبار شمسي)

مراجع

وصلات خارجية
 Informationen zur Sonnenbeobachtung mit Bildergalerie

ظواهر شمسية
فيزياء البلازما
قوالب علم الفلك

وهج الشمس


Mario Tavares (født 18. april 1928 i Natal - død 2003 i Rio de Janeiro, Brasilien) var en brasiliansk komponist, dirigent og cellist.

Tavares studerede cello fra han var 17 år hos private lærere. Han studerede senere komposition hos Claudio Santoro og direktion hos Victor Tevah.
Han var første cellist i Brazilian Symphony Orchestra, og blev chefdirigent for Municipal Theatre Symphony Orchestra of Rio.

Tavares har skrevet 2 symfonier, orkesterværker, kammermusik, cellokoncert, korværker, balletmusik, kantater, symfoniske digtninge etc.

Udvalgte værker

 Symfoni nr. 1 "Guararapes" (1981) - for orkester
 Symfoni nr. 2 (1991) - for orkester
 "Strandlig" (1963) - ballet
 "Folkloristisk åbning" (1955) (overture) - for kor og orkester
 "Ganguzama" (1959) - (Symfonisk digtning) for solister, kor og orkester

Kilde
 Om Mário Tavares på musicweb-international.com

Komponister fra Brasilien
Cellister
Dirigenter

Mário Tavares


Olaylar

 4 Ocak - Hindistan'da Mahatma Gandhi tutuklandı.
 28 Ocak - Japonya Şanghay'ı işgal etti.
 19 Şubat - Halkevleri kuruldu.
 6 Temmuz - Türkiye, Milletler Cemiyeti'ne katıldı.
 12 Temmuz - Türk Dil Kurumu kuruldu.
 31 Temmuz - Almanya'da seçimlerde 230 milletvekilliği alan Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisi (Naziler) birinci parti oldu.
 12 Kasım - Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti kuruldu.

Tarihi bilinmeyenler
 Salvador Dali'nin tablosu Belleğin Azmi, 250 Amerikan dolarına satıldı

Doğumlar

Ocak
 5 Ocak - Umberto Eco, İtalyan yazar (ö. 2016)
 14 Ocak - Carlos Borges, Uruguaylı futbolcu (ö. 2014)
 16 Ocak - Dian Fossey, Amerikalı etolojist (ö. 1985)
 26 Ocak - Alain David, Fransız atlet

Şubat
 12 Şubat - Rami Garipov, Başkurt ulusal şair, yazar ve oyun yazar (ö. 1977)
18 Şubat - Miloš Forman, Çekoslovak göçmeni Amerikalı film yönetmeni, senarist, oyuncu ve akademisyen (ö. 2018)

Mart
 28 Mart - Turan Oflazoğlu, Türk denemeci ve hikâye yazarı

Nisan
 1 Nisan - Debbie Reynolds, Amerikalı oyuncu, dansçı ve şarkıcı (ö. 2016)
 4 Nisan - Andrei Arsenyevich Tarkovsky, Rus sinema yönetmeni
 15 Nisan - Anatoliy Gromıko, Sovyet-Rus bilim insanı ve diplomat (ö. 2017)

Haziran
 5 Haziran - Christy Brown, İrlandalı yazar (ö. 1981)
 22 Haziran - Soraya Esfandiary Bakhtiary, eski İran İmparatoriçesi (ö. 2001)

Temmuz
 15 Temmuz - Arjan Adarov, Altay yazar (ö. 2005)

Eylül
 7 Eylül
Bilge Zobu, Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu
Malcolm Bradbury, İngiliz yazar ve akademisyen (ö. 2015)
 8 Eylül
Herbert Leuninger, Alman katolik rahip ve ilahiyatçı (ö. 2020)
Müşfik Kenter, Türk tiyatro oyuncusu ve seslendirme sanatçısı (ö. 2012)
Patsy Cline, Amerikalı şarkıcı (ö. 1963)
 9 Eylül - Müşfik Kenter, Türk tiyatro ve sinema sanatçısı (ö. 2012)
 26 Eylül - Manmohan Singh, Hindistan'ın 17. başbakanı
 23 Eylül - Víctor Jara, Şilili sanatçı (ö. 1973)
 27 Eylül - Delores Taylor, Amerikalı oyuncu, film yapımcısı ve senarist (ö. 2018)
 29 Eylül
 Robert Benton, Amerikalı senarist ve yönetmen
 Rainer Weiss, Amerikalı fizikçi ve akademisyen

Ekim
10 Ekim - Tomris Oğuzalp, Türk seslendirme sanatçısı ve oyuncu

Kasım
 4 Kasım - Ali Alatas, Endonezyalı siyasetçi (ö. 2008)
 8 Kasım - Simo Salminen, Fin televizyon sanatçısı ve aktör
 10 Kasım - Necmettin Hacıeminoğlu, Türk dilbilimci, yazar (ö. 1996)

Aralık
 31 Aralık - Muhterem Nur, Türk oyuncu (ö. 2020)

Tarihi bilinmeyenler
 Hamid İnayet, İranlı siyaset bilimci (ö. 1982)
 Yalçın Kayışçı, Türk ressam ve iş insanı (ö. 2013)
 Ziya Ramoğlu, Türk karikatürist, ressam ve fotoğrafçı (ö. 2007)

Ölümler
 1 Mart - Dino Campana, İtalyan şair
 8 Temmuz - Aleksandr Grin, Rus yazar (d. 1880)
 29 Kasım - Abdullah Cevdet, Jön Türk hareketinin önderlerinden, düşünür

1932


One for Sorrow es el quinto álbum de estudio de la banda finlandesa de Death metal melódico Insomnium, fue publicado el 12 de octubre de 2011.

Lista de canciones
 "Inertia" - 3:43
 "Through the Shadows" - 4:31
 "Song of the Blackest Bird" - 7:29
 "Only One Who Waits" - 5:17
 "Unsung" - 5:04
 "Every Hour Wounds" - 5:25
 "Decoherence" - 3:18
 "Lay The Ghost To Rest" - 7:46
 "Regain the Fire" - 4:27
 "One for Sorrow" - 6:07

Créditos
 Niilo Sevänen - Voz y Bajo
 Ville Friman - Guitarra
 Ville Vänni - Guitarra
 Marcus Hirvonen - Batería

Álbumes de 2011

One for Sorrow


21. længdegrad kan henvise til:

 21. vestlige længdekreds
 21. østlige længdekreds

21. længdegrad


قطع لويس الشطرنجية (الإنجليزية: Lewis chessmen) مجموعة من القطع الشطرنجية المكونة من 93 قطعة والتي يرجع أصلها إلى القرن الثاني عشر الميلادي مصنوعة من عاج أنياب الحيتان والفظ، اكتشفت عام 1831م في منطقة هيبريدر الخارجية، اسكتلندا. وهي مكونة من قطع غير كاملة شطونجية قروسطوية دامت حتى الآن، تستقر القطع الآن في المتحف الملكي في إدنبرة، التي تمتلك 11 قطعة منها، أما البقية فهي المتحف البريطاني في لندن.

مصادر خارجية
 The British Museum's page on the chessmen
 Chez.com's page on the chessmen
 Further reading on the Isle of Lewis chessmen
 Not Chess pieces, Not from Lewis

مراجع

إسكتلندا الإسكندنافية
اكتشافات أثرية في 1831
الشطرنج في إسكتلندا
الشطرنج في النرويج
إسكتلندا في القرن 12
تاريخ الشطرنج
علم الآثار الإسكتلندية
فن رومانسكي
قطع أثرية
لويس
مجموعة قطع شطرنج
تاريخ هبرديس الخارجي

قطع لويس الشطرنجية