Suppression of Enemy Air Defenses (forkortet og normalt omtalt som SEAD, dansk: Undertrykkelse af fjendtlige luftforsvar), også kaldet "Wild Weasel"- eller "Iron Hand"-operationer i USA. Konceptet er at undertrykke et fjendtligt jordbaseret luftforsvarssystem såsom jord til luft-missiler (SAM: Surface to Air Missiles) og luftværnsartilleri (AAA: Anti Aircraft Artillery), radarsystemer, kommandostruktur (C3-funktioner), således at egne eller allierede fly kan operere frit uden truslen fra et jordbaseret luftforsvar i operationsområdet. Denne undertrykkelse kan udføres ved fysisk at angribe og nedkæmpe systemerne eller ved at hæmme/forhindre systemernes funktionalitet ved hjælp af elektronisk krigsførelse. I moderne krigsførelse kan SEAD-missioner udgøre op til 30 procent af alle flymissioner i den første uge af krigshandlingerne og derefter i et mere beskedent omfang. En fjerdedel af amerikanske kampmissioner i nyere konflikter har været SEAD-missioner.

Historie

Før vietnamkrigen
Før Vietnamkrigen fandtes begrebet SEAD ikke – selvom man udførte missioner for at nedkæmpe enkelte fjendtlige luftforsvarsstillinger, var det ikke en fast strategi, men derimod kun hvis man havde et prioriteret mål i nærheden. Dermed var det ikke en decideret mission at nedkæmpe et lands evne til at forsvare sig overfor flystyrker og forsøge at vinde luftherredømmet. Selvom taktikken var grovkornet, var det relativt effektivt for dens tid.

2. Verdenskrig
Under 2. verdenskrig forsøgte det tyske Luftwaffe at ødelægge de britiske Chain Home radarstationer som et led i Slaget om Storbritannien i et forsøg på at forringe det britiske luftforsvarssystem. Den tyske Oberkommando der Wehrmacht undervurderede dog ikke kun effektiviteten af selve radarstationerne, men også Dowding føringssystemet, som styrede det britiske luftforsvar. Efter den indledende optimisme vedrørende nedkæmpelsen af radarstationerne besluttede man dog at stoppe med at angribe dem undtaget under særlige omstændigheder. Efterhånden som overtaget i luftkrigen i Europa skiftede til de Allieredes favør begyndte Aksemagterne at fokusere deres luftforsvar på luftværnsartilleri til at forsvare deres territorier mod allierede bombeangreb. Dette blev et fokusområde for Aksemagterne efter at der var sket en halvering af nedskydningen af allierede bombefly i luftkamp i perioden 1943-1944, hvorimod nedskydningen af fjendtlige fly ved flak var steget tifold.

De Allierede var bekymrede over denne udvikling og man valgte en række forskellige måder at imødekomme problemet. De Allierede havde forstået vigtigheden af Kammhuberlinjen og man valgte at angribe området direkte og udviklede nye teknologier der kunne fungere som modforanstaltninger mod det radarstyrede antiluftskyts såsom primitiv chaff og jamming. Samtidig ændrede man taktik og lod bombeflyene flyve højere og mere spredt så man ikke var så sårbar overfor flak. Man udførte bombetogter mod luftforsvarsstillinger ved hjælp af IMINT. Jagerbomberen P-47 Thunderbolt blev valgt til at angribe fjendtlige luftforsvarsstillinger på tæt hold på grund af flyets evne til at overleve en stor mængde træffere. Resultatet af disse angreb var forskellige, men tabsraterne for jagerbomberne der angreb disse stillinger kunne være op til 40 procent på grund af deres nærgående angreb.Artilleri spillede en stor rolle i at undertrykke fjendens luftforsvar, og British Army var de første der udviklede "counterflak" ("Apple Pie"-missioner). Disse missioner blev først brugt under Slaget om Frankrig, men blev raffineret efterhånden som krigen udviklede sig. Den største counterflak-mission i historien blev udført den 24. marts 1945 hvor artilleriet fra det britiske XII korps forsøgte at slå det lokale tyske luftforsvar ud i forbindelse med Operation Varsity. Selvom man affyrede over 24.000 artillerigranater i løbet af 22 minutter på omkring 100 mål var missionen en fiasko på grund af en kombination af dårlige efterretninger om målenes placering og en utilstrækkelig ildmængde.
I Stillehavskrigen havde Japan kun gjort begrænsede fremskridt i udviklingen af radar til brug i luftforsvaret og de systemer de havde i brug var nemme at omgå. På trods af disse forhold var amerikanerne bekymrede over det store antal radarstationer på det japanske fastland og øer hvorfor en række B-24 Liberators og B-29 Superfortress blev udstyret med et radarpejleapparat der skulle identificere radarsignaler og stedbestemme deres oprindelsespunkt. Informationerne som disse fly bragte hjem blev benyttet til at udstyre andre B-29ere med radarjammere and chaff i et forsøg på at forvirre og blinde det japanske luftforsvar mens de øvrige fly udførte deres bombetogter. Et antal B-25 Mitchells blev også udstyret med en radarpejler og anførte en gruppe af andre B-25'ere i at identificere og nedkæmpe japanske luftvarslingsradarstationer

Koreakrigen
Selvom der var sket nogle teknologiske udviklinger i Koreakrigen, var mange af taktikkerne for at nedkæmpe et fjendtligt luftforsvar ikke ændret nævneværdigt i forhold til 2. verdenskrig. For fly der opererede i lav højde var luftværnsartilleri en konstant fare, det var faktisk mindre farligt for en FN-pilot at udkæmpe en luftduel end det var at tage kampen op mod et mål på landjorden. Terrænet og vejret på den koreanske halvø var også en del af farerne ved at engagere et landmål. Fremkomsten af jetfly betød mange ændringer. Sammenlignet med propelfly er jetfly meget hurtigere, kan stige hurtigere og stejlere, var mere modstandsdygtige overfor skader og er mindre støjende. De var derfor i stand til at engagere landmål mere effektivt og slippe væk. Både propel- og jetfly deltog i Koreakrigen, men førstnævnte havde forholdsvis større tab og var efterhånden helt udfaset i slutningen af konflikten.

Som krigen udviklede sig, udviklede kommunisterne et højt centraliseret luftforsvarsnetværk der integrerede luftvarslingsradarer, jagerkontrolcentre og antiluftskyts. Et sådan system er benævnt "integreret luftforsvarssystem". Integrationen af disse systemer viste sig at være en potent cocktail og FN's bombefly blev tvunget til at flyve højere for at komme udenfor våbenenes rækkevidde, hvilket betød at flybombernes præcision var meget dårligere end ved lavere højder. FN og Sydkorea havde et effektivt luftforsvar, men Nordkoreas luftvåben var stort set blevet nedkæmpet i starten af krigen og Folkets Befrielseshærs luftvåben fokuserede alle sine kræfter i et forsøg på at skabe luftoverlegenhed overfor FN's flystyrker frem for at angribe FN-tropperne på landjorden.

Vietnamkrigen

Under vietnamkrigen udvikledes et koncept som sidenhen blev benævnt SEAD. I begyndelsen af krigen indledte de amerikanske styrker Operation Rolling Thunder, hvor man ustruktureret angreb Nordvietnams luftforsvar, industrikapacitet og transportinfrastruktur, på trods af efterretninger der antydede at det nordvietnamesiske militær var ved at opbygge et integreret luftforsvarssystem der kunne være så effektivt, at det kunne lukke luftrummet i området for amerikanske og dets allierede fly. Systemet bestod blandt andet af 60 SA-2 Guideline-stillinger i slutningen af 1965. Selvom SA-2 i gennemsnit kun traf sit mål ved hvert 13. forsøg stod systemet alligevel for 15 procent af alle nedskydninger det år. Tidlige forsøg på at nedkæmpe SA-2-systemet bestod blandt andet af F-100 Super Sabres der benyttede primitive radarpejlere til at lokalisere og efterfølgende bombe missilbatterierne. De amerikanske styrker led svære tab under disse missioner, men alligevel fortsatte antallet og intensiteten i missionerne med at stige.  I 1966 sammensatte man en task force for at analysere de udfordringer der lå i det nordvietnamesiske luftforsvar og komme med anbefalinger til måder at omgå det. En af de anbefalede måder var for fly at operere ved lav højde (under 500 meters højde) hvor missilerne er mindre effektive. Desværre betød dette at flyene også var indenfor rækkevidde af luftværnsartilleriet som stod for næsten 85 procent af de amerikanske flytab under Operation Rolling Thunder.

Efterhånden blev der dog udviklet deciderede SEAD-fly, United States Air Force benyttede EF-105F/F-105G Thunderchief, imens US Navy valgte at benytte A-6B Intruder, som benyttede et mere sofistikeret EK-system og kunne medbringe antiradarmissiler (ARM) såsom AGM-45 Shrike og AGM-78. Piloterne i disse jagerbombere blev meget dygtige til at spore og nedkæmpe det jordbaserede luftforsvar, endda til sådan en grad at de nordvietnamesiske missiloperatører ville lukke deres radarsystemer ned så snart man havde erkendt et amerikansk SEAD-fly. Selvom denne nordvietnamesiske modforanstaltning forhindrede missilbatteriernes fysiske ødelæggelse var missionen stadig en succes da man på denne måde forhindrede luftforsvaret i at fungere og dermed tillod andre amerikanske flystyrker at operere mere frit. Elektroniske krigsførelsesfly blev også benyttet til at undertrykke luftforsvaret ved at jamme nordvietnamesiske radarsystemer, først med EB-66 Destroyere, senere også af EA-6B Prowler. Ved afslutningen af Rolling Thunder havde disse ændringer en betydelig effekt på det nordvietnamesiske luftforsvar hvor kun ét ud af 48 SA-2-missiler ramte deres mål. På trods af disse flotte resultater i Operation Rolling Thunder fortsatte SEAD med at være en primært taktisk funktion da den amerikanske ledelse var uvidende eller ikke forstod betydningen af den rolle SEAD havde spillet.

De tab som de amerikanske F-105 Wild Weasel led førte til udviklingen af en ny flytype i Wild Weasel-serien baseret på F-4C Phantom II, benævnt EF-4C Phantom Wild Weasel IV. De første seksogtredive fly blev leveret til de amerikanske styrker i Sydøstasien i 1969 og ankom derfor for sent til at tage del i Operation Rolling Thunder. Flyet var udstyret med den samme EK-pakke som F-105G, men flyets kompakte opbygning begrænsede hvor meget af udstyret der kunne placeres inde i skroget og måtte installeres udvendigt. Der var derfor ikke plads til at medbringe det effektive AGM-78 ARM.  I starten af Operation Linebacker var Wild Weasel-missionerne både mere og mindre effektive end tidligere. Taktik og teknologi var blevet modnet og udviklet og selve undertrykkelsen af de individuelle missilbatterier var forbedret, men man havde stadigvæk ikke taget højde for at det nordvietnamesiske luftforsvar var fuldt integreret og bestod af tusinder af radar- og optiske styrede antiluftskytsstillinger, langtrækkende luftvarslingsradarer, efterretningstjenester og jordbaserede jagerkontrolcentre der kunne guide kampfly frem til deres mål. Af denne grund blev færre amerikanske fly skudt ned af luftværnsmissiler, mens en større andel blev skudt ned i forbindelse med luftkamp under Operation Linebacker.

Operation Linebacker II startede på samme måde som Linebacker I med hensyn til SEAD-taktik, men med den forskel at man som et forsøg også benyttede B-52 Stratofortress bombefly. En dårlig implementering og overdrevet selvsikkerhed hos Strategic Air Command resulterede i nedskydningen af et antal B-52'ere ved hjælp af SA-2-missiler. Disse tab tvang amerikanerne til at revurdere deres tilgang til fjendens luftforsvar. I den sidste del af Operation Linebacker II forekom det første forsøg på at undertrykke et helt integreret luftforsvar og operationen betød faktisk en betydelig nedgang i de amerikanske flytab.  Kun ét ud af 68 affyrede luftværnsmissiler ramte deres mål hvilket var det laveste niveau i hele krigen. De SEAD-taktikker man benyttede ved udgangen af Operation Linebacker II involverede traditionel SEAD og samtidig elektronisk krigsførelse i forsøg på at undertrykke den nordvietnamesiske kontrol- og kommandostruktur (C3), og blev grundlaget for den fremtidige SEAD-strategi.

Efter Vietnamkrigen
Med udfasningen af F-105G stod US Air Force med et behov for et nyt dedikeret SEAD-fly. Behovet for SEAD blev understreget i 1973 under Yom Kippur-krigen hvor Egypten benyttede et sovjetisk integreret luftforsvarssystem som holdt det israelske Heyl Ha'Avir fra at udføre dets missioner i krigen. US Air Force introducerede i midten af 1970'erne det nye F-4G 'Wild Weasel V', som indgik i aktiv tjeneste i 1978. Flyet var baseret på F-4E-flystellet hvor man fjernede M61 Vulcan gatling-kanonen og installerede specialiseret EK-udstyr. Flyet var i stand til at medbringe den nyeste generation af antiradarmissiler, AGM-88 HARM. F-4G Wild Weasel blev efterfulgt af EF-111A Raven og EC-130H Compass Call og de tre dannede tilsammen USAF's "triade" af EK-fly. Flytyperne udførte hver sin opgave af den overordnede SEAD-opgave; F-4G skulle finde og neutralisere fjendtligt luftforsvar, EC-130 skulle undertrykke fjendens C3-kapaciteter, og EF-111A skulle jamme fjendens langtrækkende luftvarslingsradarer. Andre fly der ofte deltog i støtte for SEAD-missioner var blandt andet E-3 Sentry, EC-130E Commando Solo og RC/EC-135 Rivet Joint.

På den anden side af jerntæppet betragtede Sovjetunionens luftvåben ikke SEAD som en strategisk kapacitet, men nærmere som en taktisk rolle i forbindelse med en større operation, især under et luftangreb på NATO. Sovjetunionen rådede ikke over deciderede SEAD-fly, men normale bombefly og jagerbombere såsom Tupolev Tu-16 og Tupolev Tu-22M som kunne bære antiradarmissiler. Disse fly ville være organiseret i forskellige kampgrupper som ville lægge 40-50 kilometer dybe "chaffkorridorer" på tværs af 10 kilometer samt direkte over NATOs luftværnsmissiler. En mindre gruppe af fly i disse grupper ville være bevæbnede med antiradarmissiler til at nedkæmpe batterierne. Disse missioner skulle foretages mod forud planlagte mål som var blevet identificeret ved hjælp af elektronisk efterretning (ELINT) og andre efterretningsmæssige kapaciteter. Det var derfor ikke på tale at engagere andre mål end de planlagte. Det tætteste Sovjetunionen kom på et decideret SEAD-fly var modificerede versioner af kampfly såsom MiG-25BM og jagerbombere såsom Sukhoj Su-24M.

Det første eksempel på en SEAD-operation efter Vietnamkrigen var Operation Mole Cricket 19, iværksat af Israel i forbindelse med Israels invasion af Libanon i 1982. Syriske styrker havde befæstet Bekaa-dalen kraftigt med et moderne sovjetisk luftforsvarssystem bestående af adskillige radarstationer, jagerkontrolcentre, antiluftskytsstillinger og et redundant C3-netværk. Før angrebet foretog israelske styrker en omfattende efterretningsindsats med blandt andet rekognosceringsfly, fjernstyrede UAV'er og fly med elektronisk efterretningskapacitet, hvorved man fik et detaljeret billede af det syriske luftforsvar og dets operationsmønster. Det viste sig også at være en fordel for israelerne at de syriske styrker i mange tilfælde havde placeret deres stillinger i ugunstige positioner uden selv at have erkendt det, de benyttede heller ikke attrapper af deres systemer eller holdt et større antal kampfly i højt beredskab. Da operationen begyndte, benyttede man en effektiv koordination af jamming og vildledning. Angrebene mod luftforsvarsstillingerne var så effektive at man havde neutraliseret det landbaserede luftforsvar i Bekaa-dalen næsten totalt. Som et modsvar til det israelske angreb sendte Syrien et stort antal kampfly i luften, men uden hjælp fra undertrykte jordbaserede jagerkontrolcentre og luftovervågningsradarer havde piloterne intet overblik og mange blev skudt ned i de efterfølgende luftkampe. Vicechefen for de sovjetiske luftforsvarsstyrker rejste til området for at undersøge hvordan et system, som også hans eget land benyttede, kunne svigte i så omfattende et omfang. Det viste sig dog at en stor del af slagets udfald var betinget af israelernes omfattende forberedelser såvel som syrernes inkompetence og de lokale forhold.

Operation El Dorado Canyon var USAs svar på diskoteksbombningen i Vestberlin i 1986. Operationsmønstret var baseret på de erfaringer som Israel havde gjort sig i Bekaa-dalen, hvor man især havde taget ved lære af de omfattende forberedelser og øvelser. I modsætning til den israelske mission var det amerikanske formål for El Dorado Canyon ikke at nedkæmpe selve Libyens integrerede luftforsvarssystem, men derimod at foretage en straffeekspedition mod Muammar Gaddafis regime. At undertrykke luftforsvarssystemet uden at benytte våbenmagt ville betyde potentielt færre civile tab og at undgå angreb på flere mål end nødvendigt for at gennemføre missionen. Af disse grunde spillede elektronisk jamming en mere prominent rolle i operationen end den gjorde i Bekaa-dalen og det blev udført af både EF-111A Ravens fra US Air Force og EA-6B Prowlere fra US Navy i den første værnsfælles SEAD-operation mellem flåden og luftvåbnet. Af forskellige årsager deltog F-4G Wild Weasels ikke i El Dorado Canyon, hvorfor man benyttede flådens A-7E Corsair II og F/A-18 Hornet fra hangarskibe til at nedkæmpe de libyske jord til luft-missiler. Manglen på Wild Weasel-flyenes specielle EK-udstyr betød at de amerikanske fly måtte affyre deres antiradarmissiler uden at vide om målet faktisk sendte med sit radarudstyr - det var en dyr og ødsel metode der dog viste sig effektiv på grund af operationens begrænsede natur. På den modsatte side havde libyerne og deres sovjetiske rådgivere også taget ved lære fra kampene i Bekaa-dalen og man havde her bygget sit luftforsvar med mere redundans (inklusiv overlappende radardækning og bombesikrede forbindelser mellem systemets elementer) og et større udvalg af både sovjetiske og vestlige radarsystemer der var i stand til at fungere på flere frekvenser for at modvirke jamming. I sidste ende lykkedes det dog de amerikanske styrker at undertrykke det libyske luftforsvar og foretage deres straffeekspedition med minimale skader på andet end de tilsigtede mål.

Golfkrigen
Den amerikanskledede koalition benyttede SEAD-teknikker i vidt omfang under Golfkrigen mod de irakiske styrker for at undertrykke landets, på papiret, veludbyggede luftforsvarssystem. I 1990 var Irak beskyttet af cirka 3.700 jord til luft-missiler fordelt på 105 missilbatterier og omkring 7.000 luftværnsartilleristillinger støttet af hundredvis af overlappende luftvarslings- og måludpegningsradarer. I luften var det irakiske luftvåben verdens sjettestørste og rådede over hundredvis af kampfly som var beskyttet af bombesikrede hangarer ("Hardened Aircraft Shelter"). Hjørnestenen i det irakiske luftforsvarssystem var Kari, et automatiseret C2-system udviklet af Irak og bygget af franske virksomheder efter Operation Opera (Kari er Irak på fransk stavet baglæns). Kari bandt hele luftforsvaret sammen i en enkelt knudepunkt, det nationale luftforsvarsoperationscenter i en bunker i Bagdad. Landet var delt op i fire sektorer styret fra fire lokale luftforsvarscentre placeret ved H-3, Kirkuk, Taji og Talil. Et femte luftforsvarscenter blev senere hen oprettet i Al Jahra for at styre luftforsvaret af det nyligt erobrede Kuwait. De lokale luftforsvarscentre overvågede hver deres sektor. Hver sektor bestod af 2-5 radarovervågningscentre som rapporterede deres mål til luftforsvarscentrene som efterfølgende rapporterede videre til det nationale luftforsvarsoperationscenter i Bagdad som dermed havde et samlet overvågningsbillede af hele landet hvorfra landets ledere kunne træffe beslutninger. Hvert af de lokale luftforsvarscentre kunne spore op til 120 samtidige mål og hvis nødvendigt vælge et våbensystem til at engagere målet eller dirigere et kampfly frem til det. Systemet betød også at landets mange luftværnsstillinger ikke behøvede at benytte deres egne søgeradarer til at finde et mål men kunne få en måludpegning fra systemet og kun benytte deres radarer til selve engagementet og dermed holde sig "skjult" elektronisk indtil man åbnede ild. Bagdad var på dette tidspunkt et af de kraftigst befæstede byer i verden luftforsvarsmæssigt og var beskyttet af over 65 procent af landets jord til luft-missiler og over 50 procent af luftværnsartilleriet.

Det integrerede irakiske luftforsvarssystem havde imidlertid flere alvorlige fejl og svagheder som koalitionen udnyttede. Systemet var hovedsageligt udviklet til at håndtere mindre angreb fra landets traditionelle fjender, Iran, Syrien og Israel — og fokuserede på nærforsvar af vigtige installationer frem for områdeforsvar. Dette betød der var flere huller i radardækningen omkring Saudi Arabien og hele vejen til Bagdad og angribende fly ville være i stand til at nærme sig sit mål fra flere forskellige retninger. En stor del af det irakiske luftforsvarsudstyr var også forældet, de irakiske SA-2 og SA-3-systemer nærmede sig slutningen på deres operative levetid og systemernes styrker og svagheder var velkendte af koalitionen. Landets SA-6, SA-8 og Roland-systemer var også aldrende. En stor del af Iraks kampfly var de mindre kapable MiG-21'ere og man rådede kun over få moderne kampfly såsom eksportversionerne af MiG-29 og Mirage F1E. Desuden var det integrerede luftforsvarssystem så centraliseret at det var problematisk. Selvom alle radarovervågningscentrene var udstyret med et datalink til deres lokale overvågningscenter var der ingen forbindelse mellem sektorerne, hvorfor overblikket og koordinationen af hele landets forsvar udelukkende kunne ske fra det nationale center og de lokale centre kunne ikke koordinere indbyrdes. Træningsstandarden for de irakiske piloter var også lav og i luften var de dybt afhængige af jordbaseret jagerkontrol til sådan en grad at hvis de jordbaserede overvågningsradarer blev slået ud, ville flyene miste det taktiske overblik og være nemme mål.
Undertrykkelsen af det irakiske luftforsvar var en vigtig del af Operation Instant Thunder, som var de indledende luftangreb i Irak - operationen gik senere over i luftdelen af Operation Desert Storm. I den indledende begrænsede del var der et behov for tre dedikerede SEAD-eskadriller som skulle være i stand til at undertrykke det irakiske luftforsvar nok til at andre fly kunne foretage nålestiksangreb mod den irakiske politiske og militære ledelse samt andre strategiske mål. SEAD-missionen blev yderligere udvidet efterhånden som krigen tiltog i omfang hvorved et større antal fly blev benyttet til at nedkæmpe luftforsvaret totalt i det sydlige Irak og Kuwait. Planlægningen af denne mission blev støttet af CIA, som kontaktede den franske ingeniør som havde designet kommando- og kontrolsystemet Kari og fortalte om systemets begrænsninger og sårbarheder. I fase to af luftkrigen i Desert Storm havde man en forventning om at kunne nedkæmpe det irakiske luftforsvarssystem i det sydlige Irak højst to dage efter starten på kamphandlingerne. Missionerne blev udført af F-4G Wild Weasels og andre fly der kunne medbringe antiradarmissiler og dermed kunne engagere antiluftskytsstillinger selv, jamme luftvarslingssystemerne og slå til mod andre installationer der fungerede som støtte til forsvaret af landet såsom landets elektriske infrastruktur. I forhold til traditionel SEAD-strategi benyttede man i Golfkrigen også hidtidigt uprøvede metoder til at slå det irakiske luftforsvar ud - især krydsermissiler og F-117A Nighthawks og andre præcisionsvåben blev benyttet mod mål hvor der var stor risiko for civile tab.

De første missiler i krigen blev affyret den 17. januar klokken 02:20 hvor en gruppe på 12 amerikanske helikoptere fløj ind i irakisk luftrum med det ene formål at nedkæmpe to langtrækkende luftvarslingsradarstationer. Tre MH-53J Pave Low styrede ni AH-64 Apaches frem til deres mål hvorefter kamphelikopterne nedkæmpede dem og dermed skabte et hul i det irakiske luftforsvar som den første større bølge af koalitionens fly kunne udnytte. To F-117A slog radarovervågningscentret ud i Nukhayb og udvidede derfor hullet selvom et forsøg på at angribe radarovervågningscenteret i Al Taqaddum og det lokale luftforsvarscenter i Talil slog fejl. Kort efter fulgte Tomahawk-angreb på landets elektricitetsforsyningsnet, hvorved man begrænsede brugen af Kari. I løbet af de næste par timer fløj et stort antal fly fra koalitionen ind i Irak. De fly der ikke havde en SEAD-opgave blev tæt fulgt af en SEAD-eskorte, og man benyttede også BQM-74-droner og ADM-141 TALD-lokkeduer som kunne tiltrække sig fjendtlige missiler og luftværnsartilleriild hvorved man kunne afsløre deres positioner. Den mest omfattende mission i løbet af den første nat var en fælles operation mellem US Navy og Air Force og bestod af halvtreds fly der fløj på en måde der antydede et bombeangreb på Bagdad. Flyene var dog i stedet udrustet med lokkeduer, droner og antiradarmissiler og havde til opgave at nedkæmpe det omfattende luftforsvar af Bagdad. Missionen var en stor succes blandt andet på grund af manglen på elektricitet der førte til manglende funktionalitet hos Kari og dermed også manglende situation awareness hos irakerne. Den manglende situation awareness betød at de lokale missilbatterier var overladt til sig selv og måtte benytte deres egne radarsystemer til at finde de fjendtlige fly, hvorved de afslørede deres egne positioner. I alt blev 67 antiradarmissiler affyret i løbet af 22 minutter. Efterfølgende flyvninger i området viste at angrebet havde reduceret det irakiske luftforsvar af Bagdad betragteligt.

Igennem resten af den første nat blev mange flere luftsvarssystemer angrebet af koalitionens fly med forskelligartet succes. Missionerne over Irak blev stadig fulgt tæt af SEAD og andre eskortefly. Det høje operationstempo forsatte i løbet af morgenen og dagen og involverede en bred vifte af forskellige fly og mål, blandt andet også i Kuwait. Man benyttede på denne måde A-10 Thunderbolt II til at angribe luftvarslingsradarer og lignende stillinger langs landets grænser.

Våben
De våben der oftest bliver associeret med SEAD er antiradarmissiler (ARM), som virker ved at søge mod kilden for en elektromagnetisk udsendelse såsom en radarantenne. Disse missiler er udstyret med et relativt lille sprænghoved så man begrænser skader på omkringliggende ting, men der skal ikke meget til at slå en relativt skrøbelig radarantenne ud og dermed lamme systemet. Tidlige ARM-versioner kunne blive snydt ved at slukke for radarsystemet og dermed transmissionerne som missilet brugte til at søge imod. Nyere missiler er derimod er udstyret med et system som kan huske pejlingen til kilden og dermed ikke af afhængig af kontinuerlige radarudsendelser fra målet. Antiradarmissiler viste sig yderst effektive, især under vietnamkrigen hvor missilerne stod for 46 procent af alle SA-2-batterier der blev nedkæmpet, dette på trods af et relativt lille antal platforme der bar ARM. Et våben behøver ikke nødvendigvis at være udviklet til SEAD for at kunne fungere i et SEAD-miljø. Eksempelvis er Paveway LGB ikke et SEAD-specifikt våben, men det kan sagtens benyttes til at ødelægge affyringsramper og radaranlæg. Det relativt nye amerikanskudviklede AGM-154 Joint Standoff Weapon er et vigtigt nyt SEAD-våben på grund af våbnets rækkevidde som tillader den våbenafleverende platform at affyre missilet på lang afstand og således ikke blive truet af antiluftskyts. Missilet har desuden et stort sprænghoved som sikrer et stort område og let pansrede mål bliver berørt af sprængningen.

Den nok mest effektive af de ustyrede (dumme) bomber benyttet under SEAD-missioner er klyngebomber. De forskellige komponenter i et missilbatteri er ofte placeret et stykke fra hinanden da en enkelt sprængladning ellers ville kunne ødelægge flere komponenter på en gang. Klyngebomben kan derimod sprede mange små bomber over et stort område og dermed ramme flere af komponenterne i batteriet. De relativt små sprængladninger er ofte nok til at beskadige de upansrede komponenter af et luftforsvarssystem og gøre dem ubrugelige (upansrede missilkanistre, radarantenner osv.). Mk-20 Rockeye II kampvognsklyngebomber og CBU-87-multirolleklyngebomber er typiske eksempler på denne slags våben.

Artilleri er også en måde at foretage SEAD-missioner. Efter 2. verdenskrig betød den kombinerede krigsførelse at man udviklede en ny doktrin hvor de landbaserede styrker fik en øget støtterolle i SEAD i forhold til flyoperationer. Under den kolde krig udviklede det amerikanske militær en værnsfælles rollefordeling for SEAD, hvor US Army var ansvarlig for alle SEAD-missioner hvor luftværnsstillingen var visuelt observeret og US Air Force havde ansvaret for mål længere væk. Sovjetunionen lagde på sin side mindre betydning på artilleri i SEAD-sammenhæng, selvom man dog havde planlagt at kunne bane vejen på slagmarken for kamphelikoptere ved hjælp af massive artillerioverfald. På grund af dets længere rækkevidde er raketkastere såsom MLRS det ideelle våben til SEAD-operationer.

Unmanned Aerial Vehicles (UAVs) spiller efterhånden en vital rolle i de fleste SEAD-missioner. På grund af den åbenlyse fare ved at flyve tæt på en antiluftskytsstilling er det naturligvis en billigere og mere sikker løsning at sende en drone der har næsten samme kapaciteter som det bemandede fly i farezonen. Første gang man benyttede en UAV i SEAD-sammenhæng var i Vietnamkrigen hvor en version af Lightning Bug blev modificeret til at bære chaff og andre elektroniske modforholdsmidler. Et moderne eksempel på en decideret SEAD-UAV er den israelskudviklede IAI Harpy.

Lande

I 2014 var United States Air Force (USAF) primære SEAD-platform F-16CJ Fighting Falcon efter pensioneringen af EF-111A Raven. US Navy har udskiftet den aldrende EA-6B Prowler med EA-18G Growler. Begge værn har i de sidste årtier foretrukket multirollefly såsom F/A-18E/F Super Hornet og F-15E Strike Eagle frem for fly der kun opfylder et enkelt formål. Begge disse fly er i stand til at medbringe AGM-88 HARM og kan derfor deltage i en stor del af SEAD-opgaverne. Brugen af et såkaldt "dumt fly" der ikke er udstyret med avanceret EK-udstyr som et dedikeret SEAD-fly er udstyret med, er efter sigende ikke så dårlig et kompromis på grund af de effektive missiler såvel som muligheden for at udføre andre opgaver end SEAD. Der er dog bekymringer for at en ikke dedikeret platform er mindre effektiv i rollen netop på grund af manglen på det specielle EK-udstyr hvorved man må benytte antiradarmissiler uden nødvendigvis at have erkendt målet, hvilket giver en mindre nøjagtighed og er knap så økonomisk. Med fremkomsten af 5.-generationskampflyene har man set en delvis tilbagevenden til dedikerede fly. Mens F-22 Raptor er i stand til at medbringe flybomber, er flyets primære opgave luftkamp i modsætning til den mere balancerede profil man ser hos F-16 og F/A-18. F-35 Lightning II skal efter planen primært bære rollen som jagerbomber.

I de europæiske NATO-luftvåben, er der tre brugere af dedikerede SEAD-fly; Royal Air Forces Tornado GR4s samt Luftwaffes og Aeronautica Militares Tornado Electronic Combat and Reconnaissance variant (ECR). De britiske Tornadoer benytter højhastighedsantiradarmissilet (ALARM), hvorimod de italienske og tyske Tornado ECRs benytter AGM-88 HARM-missiler. Tornado ECR blev designet som en SEAD-platform og er unik i de samlede europæiske flystyrker. Selvom flere europæiske NATO-fly kan medbringe SEAD-våben er kun få designet til og har faktisk SEAD som primær opgave. Alle moderne SEAD-fly er modificeret til at kunne medbringe en form for elektronisk jammingudstyr der gør opgaven mere sikker for piloten.

Flytyper

Nuværende typer
 EA-18G Growler
 F-16CJ Fighting Falcon
 EA-6B Prowler
 Panavia Tornado ECR
 Shenyang J-8G
 Sukhoi Su-24MP
 Sukhoi Su-34
 Xian JH-7A
 IAI Harpy
 IAI Harop

Historiske typer
 A-6B Intruder
 F-4G Phantom II
 F-100F Super Sabre
 EF-105F/F-105G Thunderchief
 Sukhoj Su-17M3P

Referencer

Eksterne henvisninger
 U.S. Department of Defense definition
 Description of SEAD environment over Kosovo
 A 1976 discussion of differing opinions on (then) future threats to western aircraft

Fly til elektronisk krigsførelse
Militærtaktik
Militære udtryk

Suppression of Enemy Air Defenses


Kazan (Tatarca: Казан, Qazan, قزان; Rusça: Каза́нь), Rusya'ya bağlı Tataristan'ın en büyük şehri ve başkentidir. Volga ve Kazanka Nehirlerinin birleştiği noktada yer alan şehir, 425,3 kilometrekarelik (164,2 mil kare) bir alanı kaplamakta olup, nüfusu 1,3 milyonun üzerinde ve büyük metropol bölgesinde yaklaşık 2 milyona ulaşmaktadır. Kazan, Volga Federal Bölgesi'nin yanı sıra Volga üzerindeki en kalabalık şehir olarak Rusya'nın beşinci büyük şehridir.

Tarihsel olarak Kazan, Kazan Hanlığı'nın başkentiydi ve 16. yüzyılda Korkunç İvan tarafından fethedildi ve bu noktada şehir Rusya Çarlığı'nın bir parçası oldu. Şehir, Pugachev İsyanı (1773-1775) sırasında ele geçirildi ve büyük ölçüde tahrip edildi, ancak daha sonra Büyük Katerina döneminde yeniden inşa edildi. Sonraki yüzyıllarda Kazan büyüyerek Rusya'nın önemli bir sanayi, kültür ve dini merkezi haline geldi. 1920 yılında Rusya SFSC'nin Sovyetler Birliği'nin bir parçası haline gelmesinin ardından Kazan, Tatar Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin (Tatar ASSR) başkenti oldu. Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından Kazan, Tataristan Cumhuriyeti'nin başkenti olarak kaldı.

Kazan, Tatar ve Rus kültürlerinin canlı karışımıyla ünlüdür. 2015 yılında Kazan'ı 2,1 milyon turist ziyaret etmiş ve 1,5 milyon turist Dünya Mirası Listesi'nde yer alan Kazan Kremlini ziyaret etmiştir. Nisan 2009'da Rusya Patent Ofisi, Kazan'a "Rusya'nın Üçüncü Başkenti" olarak anılma hakkını vermiştir. 2009 yılında Kazan "Rusya'nın spor başkenti" olarak seçilmiştir, bu unvan halen bu şekilde anılmaktadır. Kazan, 2013 Dünya Üniversite Yaz Oyunları'na ev sahipliği yapmış ve 2018 FIFA Dünya Kupası'nın ev sahibi şehirlerinden biri olmuştur.

Tarih
Şehre adını veren Kazan (Kazanka) nehrinin İdil (Volga) nehriyle birleştiği ve İdil'in bir dirsek şeklini aldığı noktada kurulmuştur. Bölgede bulunan taş devrine ait iskân izleri ve şehrin 7 km. civarında bulunan tunç devri eserleri ile demir devri başlangıcına ait mezarlar bölgenin eski çağlardan beri yerleşim alanı olarak seçildiğini ispatlamaktadır. Kazan şehrinin içinde bulunduğu bu coğrafî bölge, III. yüzyıldan itibaren de çeşitli Türk devletlerinin hakimiyet sahası içine girmeye başlamıştır.

Kazan, 1437-1552 yılları arasında Kazan Hanlığı'nın başkenti, 1708-1920 yılları arasında Kazan Vilayetinin (guberniya) merkezi, 27 Mayıs 1920'de Tataristan Muhtar Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin, 30 Ağustos 1990'da Tataristan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin, 7 Şubat 1992'den itibaren de Rusya Federasyonu'na bağlı Tataristan Cumhuriyeti'nin başkenti oldu.

İdil Bulgar Devleti'nin Abdullah Han zamanında inkıraza uğraması ile hanın iki oğlu Alimbek ve Altınbek, Kazan nehri boyuna gelerek Eski Kazan olarak adlandırılan şehri kurdular. Bu şehir bugünkü Kazan şehrinin 45 km daha yukarısında yer alıyordu. Şehir daha sonraki tarihlerde İdil ırmağının ağzına taşındı ve bugün Kazan olarak isimlendirilen şehir kurulmuş oldu. Şehrin adının Kazan nehrinden geldiği bilinmekle beraber Kazan nehrine bu ismin neden verildiği bilinmiyor. V. Radloff, M. Hudyakov, A. N. Sergeev, P. İ. Riçkov, A. B. Taymas, N. Bajenov, M. Penigen, M. S. Şpilevskiy ve E. G. Buşkanets, Kazan isminin Kazan nehrinden geldiğini, Kazan nehrine de bu ismin dibindeki derin çukurlardan dolayı verildiğini yazmaktadırlar. K. Fuks, A. S. Dubrovin, Ş. Mercanî ve N. P. Zagoskin, Kazan şehrini Kazan Han ya da Kazan isimli bir şahsın kurduğunu ve şehre bu nedenle Kazan isminin verildiğini iddia etmektedirler.

Altın Ordu devletinin dağılmasından sonra 1437 yılında kurulan Kazan Hanlığı'nın başkenti olan Kazan, bu tarihten itibaren önemli bir ticaret merkezi oldu. Sibirya ve Orta Asya'ya ulaşım yolları üzerinde bulunması, bölgede yaz aylarında kurulan panayırlar, şehrin ticarî ve siyasî önemini arttırdı. Şehir kısa bir sürede cami, saray, medrese gibi çeşitli İslamî eserlerle tezyin edildi ve İdil-Ural bölgesinin en önemli şehirlerinden biri haline geldi. Ancak hanlıktaki iç çekişmeler ve yoğun Rus baskısı neticesinde şehir 1552 yılında Rusların eline geçti. Şehirde bulunan Han Sarayı, Nur Ali ve Kul Şerif camileri, Han Mezarlığı gibi pek çok İslamî eser ortadan kaldırıldı. Sadece bugün de sağlam durmakta olan Süyüm Bike minaresine dokunulmadı. Kırmızı tuğladan yapılmış 53 metre yüksekliğindeki bu minare, Kazan kalesinin de içinde bulunduğu şehrin en yüksek noktasına inşa edilmiştir. Bugün Kremlin olarak adlandırılan bu bölge, 2001 yılında UNESCO tarafından "tarihi miras" olarak kabul edildi. 1998 yılında buraya Kul Şerif adında dört minareli bir cami inşasına başlanıldı.

Kazan 1552 yılından sonra İslamî şehir kimliğini kaybederek bir Hristiyan şehri kimliğine büründü ve 19. yüzyılın ikinci yarısına kadar bu özelliğini korudu. Kazan'ın Rus hakimiyetine geçmesinden sonra Çarlık Rusyası ilk defa Müslüman tebaa ile karşılaştı. İdareciler imparatorluğun bu yeni tebaasını Hristiyan yapmak suretiyle daha iyi bir Rus tebaasına dönüştürmek için 1555 yılında Kazan'da bir piskoposlukla kurdular. Piskopos Guriy 1555-1576 yılları arasında büyük bir Hristiyanlaştırma başlattı. Kazan piskoposluğu devletin de yardımıyla kısa sürede İdil-Ural bölgesinin en önemli misyoner merkezlerinden biri haline getirildi. Müslüman tebaa zorla ve çeşitli vaatlerle Hristiyan olmaya zorlandı. Kazan ve bölgesine Rus nüfusun yerleştirilmesi, dinlerini değiştirmeleri için yapılan baskılar Tatarları 1556'da isyana sürükledi. Ancak isyan kısa sürede bastırıldı ve din değiştirmeyenlerin şehir surları içinde yaşamaları yasaklandı. Müslümanlar şehrin dışına çıktı ve bugün de Eski Tatar Mahallesi olarak bilinen yeni bir mahalle kurdular. 19. yüzyılın sonuna kadar Kazan'daki Hristiyan ve Müslümanlar ayrı mahallelerde ve köylerde yaşıyorlardı. Kazan 1552-1829 tarihleri arasında 9 büyük yangın geçirdi. 24 Ağustos 1829 tarihindeki yangında 9 kilise ve 1309 ev yandı. 1714 yılında Zuye, Viyatka, Kongor, Simbir ve Penza şehirlerini içine alan Kazan eyaleti teşkil edildi. 1722 yılında Çar I Petro Kazan'ı ziyaret etti, bu ziyaretten sonra şehrin ticarî ve sosyal önemi artmaya başladı. Çarın emriyle şehirde askerler için kundura ve nehir gemileri yapan fabrikalar kuruldu. 1726'da Duhovni Seminariya açıldı. 1758 yılında ilk erkek lisesi (gimnazyum) açıldı. Çariçe II. Katerina 1767 yılında Kazan'ı ziyaret etti. Bu ziyaret sırasında Müslümanlar kendisine müracaat ederek cami yapımı için izin istediler. II. Katerina'nın verdiği izinle Müslümanlar Kazan'ın Ruslar tarafından fethinden sonra ilk camiyi 1766 yılında inşa ettiler. Bu cami bugün Mercanî camisi olarak bilinmektedir. Şehirdeki ikinci cami 1768 yılında Apanayev ailesi tarafından yaptırıldı. 1771 yılında Ahundov ve Apanay medreseleri açıldı. 1774 yılında İdil-Ural bölgesinde çarlığa karşı büyük bir isyan girişimi başlatan Pugaçev, Kazan'ı ele geçirdi. İsyan sırasında şehirde çıkan yangın üç gün devam etti. Tarihi yapıların çoğu bu yangın sırasında yok oldu, sadece şehrin kalesi sağlam kaldı. Bu isyan girişiminin bastırılmasından sonra yeniden Kazan'ın imarına başlandı. 1791'de ilk Rus tiyatrosu, 1786'da barut fabrikası ve 1797'de Duhovni Akademi açıldı. 1785 yılında yeni arazi düzenlemesi sırasında İdil ve Kama nehirleri arasındaki yerler Kazan eyaletine bağlandı. 1804 yılında Kazan Üniversitesi açıldı. Bugün halâ hizmet vermekte olan üniversitenin ana binası 1805-1814 yılları arasında inşa edildi. 1800 yılında şehirde ilk matbaa, 1809 yılında üniversite matbaası, 1811 yılında da ilk kitap mağazası açıldı. Kazan'da Şark Matbaası (Azyatiski Tipografiya) isimli ilk Arap harfli matbaa da yine 1800 yılında açıldı. Bu matbaada 1802-1810 tarihleri arasında 50 bine yakın çeşitli dini kitaplar ve Kur'an basıldı. İkinci Arap harfli matbaa 1802 yılında Kaan Üniversitesi'nde açıldı. Bu iki matbaa 1829 yılında birleştirildi. Haritanov Matbaası, Kazan'daki Arap harfli matbaaların en iyilerinden biri idi. Bu matbaada 1909 yılına kadar 2 milyon civarında İslamî eser basıldı. Sibirya'nın yerleşime açılmasından sonra şehrin ticari önemi daha da arttı. XX. yüzyılda Kazan, Rusya İmparatorluğu'nun en önemli ticaret ve kültür merkezlerinden biri durumuna geldi. 2 Ocak 1848'de ilk banka, 24 Mayıs 1850'de ilk kız lisesi, 1860'ta ilk deri fabrikası (Alafuzov), 1865'te şehir kütüphanesi, 1876'da Tatar Öğretmen Okulu, 1881 ilk müzik okulu açıldı. Şehrin en büyük kütüphanesi olan Kazan Devlet Üniversitesi Kütüphanesi (Nauçnaya Biblioteka İmeni N. İ. Lobaçevskogo) 1814 yılından itibaren kitap toplamaya başladı. 1907 yılında 18.508 kişinin istifade ettiği kütüphanede 160 bin cilt kitap bulunuyordu. 1997 sayımına göre kütüphanede 4.700 bin cilt kitap bulunmaktadır. Bu kitapların 153 bin cildi Tatarca, 23 bin cildi de Arap harfli matbu ve el yazmasıdır. Şehirdeki diğer bir önemli kütüphane de Tataristan Millî Kütüphanesi'dir. Bu kütüphanede de 3.700 bin cilt kitap bulunmaktadır ve bunların 80 bin cildi Tatarcadır.

Kazan 27 Mayıs 1920'de kurulan Tataristan Muhtar Cumhuriyeti'nin başkenti olduktan sonra hızla gelişmeye başladı. 1926'da yolcu otobüsleri çalışmaya başladı. 1928'de kanalizasyon inşasına ve yeni konut yapımına başlandı. 1932 yılında havacılık enstitüsü ve sinema filmi üreten bir fabrika açıldı. 13 Nisan 1945'te Rusya İlimler Akademisi'nin Kazan şubesi açıldı. 1954 yılında şehre doğal gaz boru hatları döşenmeye başladı.
Kazan Üniversitesi, Pedagoji Üniversitesi, Teknik Üniversite, Konservatuvar ve çeşitli yüksek okullar, şehirdeki en önemli öğretim kurumlardır. İlimler Akademisi'ne bağlı çeşitli enstitüler de üniversite sonrası eğitim verilmektedir.
Galiasker Kemal, Kerim Tinçurin, Musa Celil, Kaçalov drama tiyatrosu şehirdeki en büyük tiyatrolardır. Tukay, Lenin, Musa Celil, Gorki ve Devlet Müzesi (700 bin parça koleksiyonu bulunmaktadır) şehirdeki önemli müzelerdir. Komünist dönemde inşa edilen yeni üniversite binaları, parlamento binası, sirk ve Tataristan oteli şehirdeki görkemli yapılardan bazılarıdır. 1990'dan sonra Türkler tarafından inşa edilen spor sarayı, pramit (eğlence merkezi), Safar oteli ve filarmoni salonu şehirdeki modern yapılardan bazılarıdır. Ayrıca 1990'dan sonra Kazan'ın hemen hemen her mahallesinde inşa edilmeye başlayan değişik mimarideki küçük camiler ve kiliseler de şehre çok dinli bir kimlik vermiştir.
Devlet müzesi, Tukay müzesi, Millî Kütüphane binası, opera binası, Mercanî, Apanay, Burnay, Ecim (Azimov), Peçen Pazarı ve Sultan camileri ile St. Pavel ve St Pyotr kiliseleri, Kazan'daki önemli tarihi eserlerdir.

Nüfusu
2010 nüfus sayımına göre şehirde 1.161.308 kişi yaşamaktadır. Şehirde 1897'de 130.000, 1923'te 158.000, 1939'da 406.000, 1959'da 667.000, 1970'te 869.000 kişi yaşıyordu. Etnik Gruplar ise şöyledir:
 Tatarlar: %47,6
 Ruslar: %48,6
 Çuvaşlar: %0,8
 Ukraynalılar: %0,4
 Mariler: %0,3
 diğer etnik gruplar: %2,3 (Başkurt, Mordvin ve Udmurt)

İklim

Ekonomi
Ana madde: Kazan Ekonomisi

Kazan'da uçak, helikopter, optik aletler, tıbbi cihazlar, petro-kimya, kompresör, doğal gaz aletleri, ayakkabı, deri, sabun, kürk ve kimyasal madde üreten çok sayıda fabrika bulunmaktadır. Ayrıca pamuklu dokuma, çikolata ve gıda üretimi de yapılmaktadır. Eski SSCB'nin bütün şehirlerinde olduğu gibi Kazan'da da konutlar şehrin dışında, paralel ve dikey olarak planlanmış geniş ve uzun caddelerin kenarlarına inşa edilmiştir. Şehirdeki bütün konutlar merkezi sitemle ısıtılmakta ve sıcak su verilmektedir. Ulaşım tramvay, troleybüs ve otobüslerle sağlanmakta olup 1998 yılında metro inşasına başlanmıştır.

Medya
Kazan'da Şark Matbaası (Azyatiski Tipografiya) isimli ilk Arap harfli matbaa 1800 (Rusya'da ilk matbaa 1563 yılında Moskova'da açıldı) yılında açıldı ve 1802 yılından itibaren bu matbaa Abdülaziz Burnaşof isimli bir Tatar tarafından işletilmeye başlandı. Kısa bir süre sonra matbaa Kazan zenginlerinden Apanayof isimli şahsa satıldı. 1802-1810 tarihleri arasında bu matbaada 50 bine yakın çeşitli dini kitaplar ve Kur'an basıldı. İkinci Arap harfli matbaa 1802 yılında Kaan Üniversitesi'nde açıldı. Bu iki matbaa 1829 yılında birleştirildi. Haritanov Matbaası Kazan'daki Arap harfli matbaaların en iyilerinden biri idi. Bu matbaada 1909 yılına kadar 2 milyon civarında İslamî eser basılmıştır. Kazan'daki bu üç 1892-1899 yılları arasında 276 bin Kur'an basılmıştır.
1917 İhtilali'nden önce şehirde "Yıldız", "Ahbar", "el-Islah", "ed-Din ve'l Edeb", "Biraderan Kerimoflar", "Şark (908'den itibaren Örnek)", "Beyanü'l Hak", "Millet" gibi müslüman matbaalarının yanı sıra Hüseyinov ve Varisleri Kitabevi (1880), Biraderan Kerimoflar, Ali Kadirof, Millet, Maarif, Sabah, Ahmed Giray Hüseyinof Şürekası gibi çok sayıda İslamî eser satan kitap mağazaları da bulunuyordu.
1871 yılında Kazan'da ilk Tatarca salname (kalendar) Kayyum Nasiri tarafından çıkarılmaya başlandı. 1905 I. Rus İhtilali'nden sonra başlayan yumuşama döneminden 1917 İhtlilali'ne kadar Kazan'da çıkarılan Arap harfli süreli yayınlar şunlar idi:
Gazeteler:
 Kazan Muhbiri (1905-1911)
 Azat (1906)
 Azat Halık (1906)
 Beyanü'l Hak (1906-1914)
 Tanğ Yıldızı (1906)
 Tanğ Mecmuası (1906)
 Yulduz (1906-1918)
 Ahbar (1907-1908)
 el-Islah (1907-1917)
 Tavış (1907)
 Kuyaş (1912-1914)
 Kurultay (1917-1918)
 Altay (1918)
Dergiler:
 Terbiyet (1908)
 ed-Din ve'l Edeb (1906-1917)
 Terbiye (1908)
 Yeşin (1908-1909)
 Maarif (1909-1918)
 Akmulla (1911-1918)
 Anğ (1912-1917)
 Rusiye Sevdesi (1912-1917)
 Ak Yul (1913-1917)
 Yalt-Yult (1910-1918)
 Mekteb (1913-1917)
 Süyüm Bike (1913-1917)
 Balalar Dünyası (1917)
Şehirde Ruslar tarafından çıkarılan bazı önemli gazete ve dergiler ise şunlardı:
 Kazanskiy Birjevoy Listok (1868-1892)
 Kazanskiy Vestnik (1821-1833)
 Kazanskie İzvestiya (1811-1820)
 Kazanskie Gubernskie Vedomosti (1838-1917)
 Kazanskiy Telegraf (1893-1917)
 Voljkiy Vestnik (1883-1906)

Kazan'da 200'e yakın Tatarca, Rusça, Çuvaşça gazete ve dergi çıkmaktadır. Şehri Kazan, Vatanım Tatarstan, Respublika Tatarstan, Veçernaya Kazan, Kazan Utları, Süyünbike, Maarif, Miras ve  İdil bunların en önemlileridir. Ayrıca şehirde Tatarca ve Rusça yayın yapan televizyon stüdyoları ve radyo istasyonları da bulunmaktadır.

Kaynakça
 Drevniyaya Kazan, Glazami Sovremennikov i İstorikov, Kazan 1996, 444 s.;
 İstoriya Kazani, cilt I, Kazan 1988, 336 s.;
 İstoriya Kazani, cilt II, Kazan 1991, 382 s.;
 Reşid Rahmet Arat, "Kazan", İA, VI, s. 519-522;
 a.mlf., "Matbuat/Kazan Türkleri", İA, VII, s. 380-384;
 Nadir Devlet, Çağdaş Türkiler, Doğuştan Günümüze Büyük İslam Tarihi (ek cilt), İstanbul 1993, s. 226-245;
 a.mlf., Rusya Türklerinin Milli Mücadele Tarihi, 2 bsk. Ankara 1999, s. 4-8, 279-282;
 A. Battal Taymas, Kazan Türkleri, 3. bsk., Ankara 1988, 238 s.;
 "Kazan", Tatarskiy Entsiklopediçeskiy Slovar, Kazan 1999, s. 253-254;
 Şerafeddin Şehidullin (haz.), İdil Nehrinde Yoldaş, Kazan 1908, s. 49-65;
 M. Fehner, Velikie Bulgarı Kazan Sviyajck, Moskova 1978, s. 53-212;
 Ş. Ahmer, Matbacılık Tarihi, Kazan 1909, 54-70;
 Karl Fuks, Kazan Tarihi (terc. Necip Halfin), Kazan 1908, 30 s.;
 İsmail Türkoğlu, "Kazan", Skylife, sayı 8, 1998, s. 20-28;
 İsmail Türkoğlu, "Kazan", Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi,cilt XXV, s. 134-136.
 Ravil Fahretdinov, Mondadır Beznen Babaylar, Kazan 1992, s. 96-103;
 Gomer Sattarov, Ni Öçen Şulay Atalgan, Kazan 1971, s. 3-47;

Kardeş Şehirler

Resimler

Ayrıca bakınız
 Zilant
Kazan İstasyonu

Dış bağlantılar
 Şehrin resmi sitesi
 Şehirdeki şirketlerin rehberi

Kaynakça

Kazan, Tataristan


Seychellernes fodboldlandshold repræsenterer Seychellerne i fodboldturneringer og kontrolleres af Seychellernes fodboldforbund.

Referencer

Fodboldlandshold i Afrika

Seychellernes fodboldlandshold


El gorgojo del maíz (Sitophilus zeamais) es un insecto del orden Coleoptera, familia Curculionidae. Es una importante plaga en el cultivo y almacenamiento del maíz y otros granos.

Mide alrededor de 4 mm. Se desconoce su lugar de origen. Está muy difundido por el mundo. Muy similar a  S. oryzae.

Referencias

Bugguide.net. Species Sitophilus zeamais - Maize weevil

Dryophthorinae
Insectos plaga en agricultura

Sitophilus zeamais


Biserica evanghelică fortificată din Dobârca este un ansamblu de monumente istorice aflat pe teritoriul satului Dobârca al orașului Miercurea Sibiului.

Ansamblul este format din două monumente:
 Biserica evanghelică fortificată ()
 Incintă fortificată, cu turnuri și acces fortificat ()

Localitatea
Dobârca mai demult Dobărca (în dialectul săsesc Dobrenk, în , în ) este un sat ce aparține orașului Miercurea Sibiului din județul Sibiu, Transilvania, România. Prima mențiune documentară a localității datează din anul 1309.

Biserica
Cetatea bisericească a fost construită pe o pantă din partea de nord-vest a localității, fiind precedată de o bazilică romanică, cu un turn zvelt în partea de vest. În anul 1481 au fost executate lucrări de fortificare în cursul cărora au fost dublate zidurile turnului, realizându-se un donjon, prevăzut cu guri de tragere. Bazilica a fost demolată în cea mai mare parte, construindu-se în locul ei o biserică sală, acoperirea interioară realizându-se printr-o boltă cilindrică cu penetrații. Peste cor s-a mai ridicat un nivel fortificat, iar incinta fortificată, de plan aproximativ circular, a fost înălțată. Incinta a fost întărită cu turnuri de flancare în nord, vest și sud și cu un turn de poartă. Altarul baroc se află în prezent la Sibiu.

Din bazilica ridicată în secolul al Xlll-lea s-au păstrat fațada vestică cu clopotnița, două arcade ale navei centrale, arcul de triumf și părțile laterale. În anul 1481 biserica veche a fost transformată și fortificată ca biserică sală în stil gotic, acțiune finalizată în 1515.
Vechea clopotniță cu tribună nu a fost înglobată în nava centrală a bazilicii, ci a format un corp adăugat fațadei. În jurul anului 1500, vechiul turn romanic a fost înglobat într-un turn masiv de apărare, astfel încât între paramentul exterior al turnului clopotniță și paramentul interior al turnului defensiv se creează un spațiu de aproximativ 2 metri, în care sunt amenajate galeriile de luptă. Vechiul altar, care era datat 1629, se păstrează în ferula bisericii parohiale luterane din Sibiu.

În 1599 a fost ridicat în jurul clopotniței romanice un bastion cu ziduri masive, cu patru etaje din care primul are o boltă cilindrică. În peretele nordic al corului este fixat epitaful reprezentând pe fostul preot paroh A. Czeck, decedat in 1685. În aceeași perioadă au fost construite fortificațiile, zidul de apărare în formă hexagonală și trei bastioane. După 1599 incinta a fost lărgită în partea de vest și a fost ridicat un al patrulea bastion înspre vest.

Orga bisericii a fost construită în 1898 de frații Rieger și renovată în 1917 de Karl Einaschenk. În iunie 2009 instrumentul era complet devastat. Mai exista doar burduful și acesta era în stare de funcționare.

Situația actuală

În ultimii ani biserica fortificată din satul Dobârca a fost vandalizată. Zidurile sunt acum sparte, clopotul a fost furat, tuburile de la orgă au fost topite pentru metal iar localnicii și-au adus vacile să se adăpostească în altar.

În 2015 cinci volume bisericești de patrimoniu datând din anii 1945, 1885, 1870 și 1893, care au aparținut Bisericii Evanghelice din Dobârca, au fost confiscate de la un tânăr care încerca să le vândă în Târgul Obor din Sibiu.

În octombrie 2017 acoperișul și drumul de strajă de deasupra corului bisericii fortificate din Dobârca s-au prăbușit complet și, în cădere, a fost dislocat și acoperișul sacristiei. Cauzele au fost probabil furtul grinzilor de susținere ale drumului.

În ianuarie 2018 a demarat un proiect de conservare a bisericii.

Note

Bibliografie
Asociația Mioritics cu suportul financiar al Deutsche Welterbe Stiftung:
După texte elaborate de: Vladimir Agrigoroaei, Valentin Sălăgeanu, Luiza Zamora, Laura Jiga Iliescu, Ana Maria Gruia.
După ilustrații executate de: Radu Oltean, Laurențiu Raicu, Florin Jude.
Anghel Gheorghe, Fortificații medievale din piatră, secolele XII-XVI, Cluj Napoca, 1986.
Avram Alexandru, Câteva considerații cu privire la bazilicile scurte din bazinul Hârtibaciului și zona Sibiului, în Revista monumentelor și muzeelor de istorie, 1981, numărul 2.
Crîngaci Maria-Emilia, Bazilici romanice din regiunea Sibiului în Analele Asociației a Tinerilor Istorici din Moldova, Ed. Pontas, Chișinău, 2001.
Juliana Fabritius-Dancu, Cetăți țărănești săsești din Transilvania, în Revista Transilvania, Sibiu, 19.
 Hermann Fabini. Universul cetăților bisericești din Transilvania. Sibiu: Editura Monumenta, 2009, 279 p.
Iambor Petre, Așezări fortificate din Transilvania (sec. IX-XIII), Cluj-Napoca, 2005.
Luca Sabin Adrian, PINTER Zeno Karl, GEROGESCU Adrian, Repertoriul arheologic al județului Sibiu (Situri, monumente arheologice și istorice), Sibiu, 2003.
Thomas Nägler, Așezarea sașilor în Transilvania, Editura Kriterion, București, 1992.
Adrian Andrei Rusu, Castelarea carpatica, Editura MEGA, Cluj-Napoca, 2005.
George Oprescu, Bisericile, cetăți ale sașilor din Ardeal, Editura Academiei, București, 1956.
Țiplic Ioan-Marian, Organizarea defensivă a Transilvaniei în evul mediu (secolele X-XIV), Editura Militară, București, 2006.

Vezi și
 Dobârca, Sibiu

Galerie de imagini

Legături externe
Vedere aeriană a bisericii
Die versunkene Kirchenburg (cu imagini din interiorul bisericii)

Monumente istorice din județul Sibiu
Biserici evanghelice de confesiune augustană din România
Biserici din județul Sibiu
Biserici din secolul al XIII-lea din România
Biserici fortificate din Transilvania

Biserica fortificată din Dobârca


XNOR / NXOR Kapısı, XOR kapısının sonucunun tersini üretir. Sadece bir girişi 1 olduğunda 0 cevabı verir; diğer tüm durumlarda ise 1 cevabını verir.

XNOR Kapısının doğruluk tablosu:

Doğruluk tablosundan da görüleceği üzere , 2-girişli XNOR fonksiyonu (kapısı) basit bir eşitlik karşılaştırıcıdır.

Mantıksal kapılar

XNOR kapısı


Banecyklingens holdsprint for herrer under sommer-OL 2016 foregik i Rio Olympic Velodrome 11. august. Storbritannien med Philip Hindes, Jason Kenny og Callum Skinner vandt og satte ny olympisk rekord.

Resultater

Kvalifikation

Første runde

Finaler

Samlede resultat

Holdsprint (herrer)

Cykling under sommer-OL 2016 – Holdsprint (herrer)


Featuring...Eazy-E es un álbum recopilatorio del rapero estadounidense Eazy-E, que fue lanzado como descarga digital con una portada y una lista de pistas similares, por Priority Records, el 4 de diciembre de 2007, con el título de Starring... Eazy-E. Este álbum ofrece temas del grupo N.W.A, canciones en solitario, así como canciones de raperos fuera del grupo.

El nombre es una referencia al álbum de 1997, Featuring...Ice Cube lanzado por Priority Records, y de la misma manera este álbum pretende ser una colección de temas en los que Eazy-E figura como invitado. Las pistas 7, 9, 11 y 12 no están en la versión digital.

Listado de canciones
 Luv 4 Dem Gangsta'z (4:34)
 2 Hard Muthas (MC Ren featuring Eazy-E) (4:25)
 Trust No Bitch (Penthouse Players Clique featuring Eazy-E, DJ Quik, and AMG) (5:02)
 L.A. Is the Place (Ron-De-Vu featuring Eazy-E) (4:34)
 Findum, Fuckum & Flee (N.W.A.) (3:56)
 Get Yo Ride On (Mack 10 featuring Eazy-E and MC Eiht) (3:30)
 Black Nigga Killa (Eazy-E) (4:48)
 We Want Eazy (12" Remix)" (6:39)
 Foe tha Love of $ (Bone Thugs-n-Harmony featuring Eazy-E) (4:11)
 I'd Rather Fuck You (N.W.A.) (3:58)
 24 Hours to Live (4:43)
 Boyz-n-the-Hood (G-Mix)" (5:39)
 Fat Girl (N.W.A.) (2:49)
 Automobile (N.W.A.) (3:16)
 P.S. Phuk U 2 (Penthouse Players Clique feat. Eazy-E and DJ Quik) (3:24)
 Ruthless Villain (MC Ren feat. Eazy-E) (2:57)

Referencias

Álbumes recopilatorios de 2007
Álbumes de hip hop
Álbumes en inglés

Featuring...Eazy-E


مذكرات نوع من أنواع الكتابة التاريخية وثيق الصلة بالسيرة الذاتية. والفرق بين السيرة الذاتية والمذكرات هو أن الأولى تروي قصة حياة الكاتب وتسجل خبراته ومنجزاته في المقام الأول، على حين تعنى الأخرى (أي المذكرات)، قبل كل شيء، بوصف الأحداث وتعليلها، وبخاصة تلك التي لعب فيها كاتب المذكرات دورا أو تلك التي عايشها أو شهدها من قريب أو بعيد، ومن هنا وقوعها في منزلة متوسطة بين (موضوعية) التاريخ و(ذاتية) السيرة الذاتية.

مراجع

مذكرات
أعمال عن التاريخ
أنواع غير الروائي

مذكرات


Ali Kemal Sunal (11 Kasım 1944, İstanbul – 3 Temmuz 2000, İstanbul), Türk oyuncu, yapımcı, senarist ve komedyendir. Türk sinemasının en başarılı ve unutulmaz oyuncularından biri olarak kabul edilmektedir.

Tiyatro ile sanat hayatına başlayan Kemal Sunal'ın ilk amatör tiyatro oyunu, Vefa Lisesi'ndeyken rol aldığı Zoraki Tabip'tir. Kenterler, Ulvi Araz, Ayfer Feray ve son olarak Devekuşu Kabare tiyatrolarında profesyonel olarak rol aldıktan sonra, ünlü yönetmen Ertem Eğilmez'in kendisini fark etmesiyle birlikte 1972 yılında Tatlı Dillim filminde rol alarak sinemaya ilk adımını attı. 1974'teki Salako filmiyle ilk başrol deneyimini edindi. Aynı yıl çekilen Hababam Sınıfı filmindeki "İnek Şaban" karakteriyle büyük bir popülerlik elde etti ve bu rolü, daha sonraki yıllarda adının "Şaban" olarak akıllarda kalmasına neden oldu. Filmlerinde oynadığı iyi, saf ve komik adam rolleriyle beğeni kazandı. Sanatçı, komedi filmleri ağırlıkta olsa da dram türündeki filmlerde de yer aldı.

Toplam 82 filmde rol almış olan sanatçının son filmi, 1999'da vizyona giren Propaganda'dır. Bu film aynı zamanda Kemal Sunal'ın, oğlu Ali Sunal ile birlikte rol aldığı ilk ve tek filmidir. Kemal Sunal, 3 Temmuz 2000 tarihinde Balalayka isimli filmin Trabzon'daki çekimlerine gitmek için bindiği uçakta kalp krizi geçirerek 55 yaşında hayatını kaybetti. Mezarı Zincirlikuyu Mezarlığı'nda bulunmaktadır.

Ali Kemal SUNAL
Ali Kemal Sunal, 11 Kasım 1944 tarihinde İstanbul'un Fatih ilçesindeki Küçükpazar semtinde Malatyalı bir ailenin çocuğu olarak doğdu. Babası Migros'tan emekli Mustafa Sunal, annesi Saime Sunal'dır. Ailenin büyük çocuğu olan Kemal Sunal'ın, Cemil ve Cengiz isminde iki de kardeşi vardır. İlkokulu Mimar Sinan İlkokulu'nda okudu, ardından Vefa Lisesi'nden mezun oldu. Liseyi 11 yılda tamamlayan sanatçı, bunu şu sözleriyle açıklamıştı:

Yüksek tahsiline Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi'nde (o zamanki adıyla "İstanbul Gazetecilik Yüksekokulu") başlasa da, eğitimini tamamlayamadı. Eğitim hayatı boyunca çeşitli işlerde çalışan sanatçı, önceleri Emayetaş Fabrikası'nda çalıştı, ayrıca elektrikçide çıraklık yaptı. Bu günleri ise şöyle açıklıyordu:

1981 yılında, 35–37 yaşında askere giden sanatçı, diğer askerlerin kendisini görünce gülmeye başlaması nedeniyle, birliğin düzenini bozduğu gerekçesiyle geri hizmete verildi. Ankara, Etimesgut'ta askerliğini yapan Sunal, usta birliğinde "Armoni Mızıkası" isimli moral grubuna dağıtımı oldu, bu vesileyle Türkiye'nin birçok bölgesinde askerlik yaptı.

Yarım bıraktığı üniversite eğitimini Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi'nin radyo, televizyon ve sinema bölümünden mezun olarak 1995 yılında tamamladı ve ardından yüksek lisans yaptı. Yüksek lisanstan "TV ve Sinemada Kemal Sunal Güldürüsü" başlıklı teziyle 1999'da mezun oldu.

Tiyatro kariyeri
Sunal'ın sanat kariyeri, Vefa Lisesi'ndeyken amatör olarak oynadığı Zoraki Tabip adlı tiyatro oyunuyla başladı. Lise öğrenimi sırasında oynadığı bir oyunla "Akşam Gazetesi Liseler Arası Tiyatro Yarışması"nda "En İyi Karakter Oyuncusu" seçildi. Bu sıralarda Kemal Sunal'ın yeteneğini keşfeden kişi, lisedeki felsefe öğretmeni ve tiyatro hocası Belkıs Balkır oldu. Belkıs Balkır, kendisini Müşfik Kenter ile tanıştırmasının ardından Sunal, Kenterler Tiyatrosu'nda profesyonel oyuncu olarak çalışmaya başladı. Bu tiyatrodaki ilk rolü "Fadik Kız" idi. Burada 150 lira maaş alan sanatçı, daha sonra aynı tiyatroda "Deli İbrahim" rolünü oynadı ve maaşı yükselip 300 lira oldu. Buradan ayrılıp Ulvi Uraz Tiyatrosu'na geçen sanatçı, bu tiyatroda da dört yıl sahneye çıktı. Bu tiyatroda Orhan Kemal'in İspinozlar eserindeki "Taşkasaplı" karakterini canlandırdı. Daha sonra "Bekçi Murtaza" adlı oyunda bir bekçiyi, oyunun ikinci perdesinde ise bir kahveciyi oynadı.

Ulvi Araz'dan ayrılıp Ayfer Feray Tiyatrosu'na geçen sanatçı, burada bir yıl çalıştı. Son tiyatro deneyimi olan Devekuşu Kabare'de ise 1500 lira maaşı olan sanatçı, artık daha büyük rollerde oynamaya başladı. "Dün Bugün" isimli bir oyunu oynadıkları sırada, kendisinden önce sinemaya geçmiş olan oyuncu Zeki Alasya, ünlü yönetmen Ertem Eğilmez'i yeni filmi için aradığı oyuncuları seçmesi için bu tiyatroya davet etti. Bu oyun sırasında Kemal Sunal'ı çok beğenen Ertem Eğilmez, sanatçının ilk sinema deneyimi olacak olan Tatlı Dillim'de rol almasına karar verdi. Sunal, sinema kariyerine 1972 yılında bu filmle başladı.

Kemal Sunal kendi ağzından, ilk yıllarını ve komediye yönelişini şu sözlerle dile getirmektedir:

Tiyatroya neden devam etmediniz sorusuna ise Sunal, "Film, tiyatro provalarına engel oluyordu. Aksatmaya başlayınca, bırakmamın daha iyi olacağını düşündüm." diyerek cevap vermiştir.

Sinema kariyeri

İlk yılları (1972–1974)
Yönetmen Ertem Eğilmez'in kendisini keşfedip 1972 yapımı Tatlı Dillim filminde Tarık Akan'ın basketbolcu arkadaşı rolünü vermesiyle birlikte, Kemal Sunal'ın kariyerinde bir dönüm noktası yaşanmıştır. Sunal, ilk filmiyle ilgili şu yorumu yapmıştır:

Yönetmen Ertem Eğilmez bu filmden bir yıl sonra, 1973 yapımı Canım Kardeşim filminde kendisine Kayseri şiveli bir yolcu rolü verdi. Yine aynı yıl Oh Olsun, Güllü Geliyor Güllü ve Yalancı Yarim filmlerinde rol aldı. Türkan Şoray ve Ediz Hun'un başrolü paylaştığı Güllü Geliyor Güllü filminde Sunal, kiralık bir katil rolünü canlandırdı. Kemal Sunal, bu filmle ilk kez dışarıdan seslendirme ile rol yaptı. Bu film 1980'de Tabancamın Sapını Gülle Donatacağım ismiyle tekrar gösterime sokulacaktı. Başrolünde Kemal Sunal yer almamasına, figüran olmasına rağmen filmin afişine, o dönem yıldızı parlayan Kemal Sunal'ın resmi, Türkan Şoray ile başrollerindeymiş gibi konacaktı.

Kayseri şivesinin halk tarafından benimsendiğini gören Ertem Eğilmez, 1974 yılında Salak Milyoner filmini çekmeye karar verdi. Bu film büyük ilgi görünce, aynı yıl devam filmi niteliğinde olan Köyden İndim Şehire çekildi. Bu filmde "Saffet" rolünü canlandıran Sunal, dört ana karakterden biriydi. Bu her iki filmin senaryosu da Sadık Şendil'e aittir ve Kemal Sunal'ın büyük rollerde oynadığı ilk iki filmdir. Yine aynı yıl çekilen Mavi Boncuk filminde "Kaymakam Cafer" isimli saf ve komik bir rolü canlandıran Sunal, yönetmen Ertem Eğilmez'in filmdeki herkese eşit rol vermesiyle birlikte perdede daha çok görünmeye başladı. Mavi Boncuk filmi, başrollerde o dönemin ve Türk sinemasının gelmiş geçmiş en ünlü oyuncuları olarak kabul edilen kişilerin oynadığı nadir filmlerden bir tanesi olma özelliğini taşımaktadır. Kemal Sunal bu filmde Emel Sayın, Tarık Akan, Zeki Alasya, Metin Akpınar, Halit Akçatepe, Münir Özkul ve Adile Naşit gibi oyuncularla bir arada çalıştı. 1974 yılının bir diğer gözden kaçırılmaması gereken noktası ise, Kemal Sunal'a oyuncu Meral Zeren'in eşlik etmesidir. Aynı yıl çekilen Hasret filminde yönetmen Zeki Ökten ile çalışan sanatçı, bu filmden sonra ilk başrolünü alacaktı.

Yine 1974 yılında sanatçıya bu defa başrol verilir ve filmin adı Salako'dur. Bu kez yönetmen koltuğunda Atıf Yılmaz oturmaktadır. Senaryosunu Sadık Şendil'in yazdığı, Meral Zeren'in Kemal Sunal'a eşlik ettiği ve Sunal'ın bir eşkıyayı oynadığı Salako, Kemal Sunal'ın başrol oynadığı ilk filmdir. Bu dönemde yönetmen Ertem Eğilmez, daha sonra halk tarafından pek beğenilecek olan, yazar Rıfat Ilgaz'ın kaleminden çıkmış "Hababam Sınıfı" romanını sinemaya uyarlamaya karar verdi. Bu filmdeki ana karakterlerin hepsinin rolü yine eşit olduğundan, Kemal Sunal perdede daha fazla görünmekteydi. Sunal bu 1974 yapımı filmde Münir Özkul, Tarık Akan, Halit Akçatepe, Adile Naşit ve Sıtkı Akçatepe gibi isimlerle oynadı. Sanatçının Hababam Sınıfı'nda oynadığı "İnek Şaban" rolü, sonraki yıllarda adının "Şaban" olarak akıllarda kalmasına neden olacaktı. Takvimler 1975 yılını gösterdiğinde Kemal Sunal, Zeki Ökten'in Şaşkın Damat ve Hanzo isimli iki filminde rol aldı. Bu filmlerde tekrar Meral Zeren ile beraber olan sanatçı, artık başrollerde oynamaktaydı; ancak Ertem Eğilmez filmlerindeki başarısından çok uzaktaydı.

Yükseldiği yıllar (1975–1979)
1975 yılında Kemal Sunal, kendisiyle beraber ileride birçok filmde rol alacağı Şener Şen ile tanıştı. İkilinin birbirini tamamlamasıyla, birlikte rol aldıkları filmler ardı ardına gelmeye başladı. Bu sırada Ertem Eğilmez, Hababam Sınıfı filmine gelen yoğun rağbet üzerine filmi bir seri hâline getirmeye karar verdi ve serinin ikinci filmini çekmeye başladı. Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı adı verilen bu filmin senaryosunu, ilk filminde olduğu gibi Sadık Şendil yazdı. Filmde oyuncu kadrosuna ilk filmdeki oyunculardan farklı olarak "Semra Hoca" rolünü canlandıran Semra Özdamar ve "Badi Ekrem" rolünü canlandıran Şener Şen katıldı. Film, Şener Şen ile Kemal Sunal'ın birlikte rol aldıkları ilk film iken, Tarık Akan'ın oynadığı ikinci ve son Hababam Sınıfı filmidir. Film 1976'da yayımlandı ve Sunal popülerliğini iyice artırdı. Bu Hababam Sınıfı filminin afişinde Kemal Sunal'ın ve karakteri İnek Şaban'ın adı en üstte kocaman harflerle yer aldı. Müzikleri Melih Kibar tarafından bestelenen bu film, ayrıca 1976'da Altın Portakal En İyi Müzik Ödülü'ne değer görüldü.

1976 yılı, Kemal Sunal'ın kariyerindeki en yoğun yıllardan birisiydi. Sunal bu yıl tam altı film çekti. İlk olarak yönetmenliğini Kartal Tibet'in yaptığı ve senaryosunu Yavuz Turgul'un kaleme aldığı Tosun Paşa çekildi. Tosun Paşa filmi, 19. yüzyılda Osmanlı hâkimiyetindeki Mısır eyaletinde iki düşman aile arasındaki bir toprak anlaşmazlığı sorununu güldürü çerçevesinde anlatmaktadır. Tarihî komedi türünde diyebileceğimiz bu filmin başrollerinde Kemal Sunal haricinde Şener Şen, Müjde Ar, Adile Naşit, Ayşen Gruda, Sıtkı Akçatepe ve Mete Sezer yer aldı. Sonrasında, Süt Kardeşler filmi için Ertem Eğilmez yeniden yönetmen koltuğuna geçti ve Şener Şen ile Kemal Sunal'ı yeniden bir araya getirdi. Senaryosunu Sadık Şendil'in kaleme aldığı bu filmde Sunal, Şener Şen'in yanı sıra Adile Naşit, Halit Akçatepe, Hale Soygazi, Ayşen Gruda ve Ergin Orbey ile oynadı. Bu her iki filmde de "Şaban" karakterini oynadı. Yine aynı yıl, Ergin Orbey'in yönetmenliğinde Meraklı Köfteci filmi çekildi. Kemal Sunal, seyyar köftecilik yapan iyi niyetli ama çok meraklı "Zühtü" karakterini canlandırdığı bu filmde Gölgen Bengü, Ali Şen, Hulusi Kentmen, Şevket Altuğ, İhsan Yüce, Sümer Tilmaç gibi oyuncularla çalışma imkânı buldu. Ardından, Natuk Baytan'ın yönettiği ve "Kemal" karakterini canlandırdığı Sahte Kabadayı filminde rol aldı. Bu filmde Natuk Baytan'ın farklı mizahi anlayışıyla birlikte "Kemal" karakterine "kahraman" özelliği eklendi. Sunal, "saf ve halkın kahramanı" rolünü canlandırdığı yapımlarda kötülerle mücadele etti ve mizahi bir sunuşla haksızlıklara karşı durdu. Suavi Süalp'in kaleminden olan Sahte Kabadayı filminde bu durum daha belirgindir.

Sanatçının 1976'daki bir sonraki projesi, yeniden yönetmen koltuğunda Ertem Eğilmez'in olduğu Hababam Sınıfı Uyanıyor filmidir. Bu Hababam Sınıfı filminin afişinde Kemal Sunal'ın adı yine en üstte yer alır. Tarık Akan'ın bu kez yer almadığı bu filmde kadroya, serinin önceki filmlerinden farklı olarak kimya öğretmeni rolünde Şevket Altuğ ve Mahmut Hoca'nın uzak akrabası "Ahmet" rolünde Ahmet Sezerel katıldı. Serinin önceki filmleri gibi bu film de İstanbul'un Üsküdar ilçesindeki tarihî bir yapı olan Adile Sultan Kasrı'nda çekildi. 1976 yılının son filmi, daha sonra kendisine "Altın Portakal En İyi Erkek Oyuncu Ödülü"nü getirecek olan Kapıcılar Kralı filmi oldu. Saf ve komik Şaban karakterinden tamamen bağımsız olan bu filmdeki "Seyit" rolü; zeki, kurnaz, paragöz, işgüzar ve komikliği yanında asabi bir karakterdir ve bambaşka bir Kemal Sunal'ın gözüktüğü ilk filmdir. Senaryosunu Umur Bugay'ın yazdığı, yönetmenliğini Zeki Ökten'in yaptığı Kapıcılar Kralı, apartman metaforu üzerinden ülkenin sınıfsal yapısını işleyen bir filmdir. Film, İstanbul'un Cihangir semtindeki Güneşli Sokak'ta yer alan bir apartmanda çekildi ve bu sokak, daha sonraki birkaç Kemal Sunal filmine de ev sahipliği yaptı. Sunal bu filmde Sevda Ferdağ, Bilge Zobu ve Sevil Üstekin ile başrol oynadı. Kapıcılar Kralı, adam yerine bile konmayan ve sürekli aşağılanan Kapıcı Seyit'in toplum yüzünden maddi değerlere oldukça önem vermesini ve toplum içinde ekonomik ve mevkisel bir güç kazanıp sosyal bir statü elde etme yolunu seçmesini anlatmaktadır.

1977 yılı, Kemal Sunal için yine yoğun bir yıl oldu ve sanatçı bu yıl toplam beş film çekti. İlk olarak yönetmenliğini Natuk Baytan'ın yaptığı Sakar Şakir filmi çekildi. Bu filmde Sunal, sakarlıklarıyla çevresindekileri sinirlendiren ve bıktıran saf akıllı "Şakir" adlı karakteri canlandırdı. Sunal bu filmde Adile Naşit ve Ali Şen'in yanı sıra "Gardırop Fuat" rolündeki Ünal Gürel ile başrol oynadı. Daha sonra, yine Ertem Eğilmez tarafından Kemal Sunal'ın canlandırdığı "Şaban" karakteri üzerine olan Şaban Oğlu Şaban filmi çekildi. Senaristliğini Sadık Şendil'in yaptığı bu film ile Kemal Sunal, Halit Akçatepe, Adile Naşit, Şener Şen, Ayşen Gruda, Şevket Altuğ, Sıtkı Akçatepe ve Ergin Orbey gibi sanatçılar tekrar bir araya geldi. Arzu Film'e ait bu film, askerde kumandanı Hüsamettin'i sürekli yaralayan ve türlü sakarlıklar yapan Şaban ile askerlikten sonra bir eğlence yerinde birlikte çalgıcılık yaptığı asker arkadaşı Ramazan'ı konu almıştır. Şaban Oğlu Şaban filmi, Arzu Film'in resmî YouTube kanalında en çok izlenen film olma özelliğini taşımaktadır. Aynı yıl, yönetmenliğini Atıf Yılmaz'ın üstlendiği İbo ile Güllüşah filminde Sunal, o sıralar henüz sekiz yaşında olan Gülşah Soydan ile başrolü paylaştı. Film, başlık parası olmadığı için sevdiği kızla evlenemeyen İbo'nun onun peşinden İstanbul'a gelmesini ve bu sırada tesadüfen tanıştığı Güllüşah ismindeki küçük bir kızla olan dostluğunu konu almıştır. Bu sıralarda Ertem Eğilmez, bir Hababam Sınıfı filmi daha çekmeye karar verdi. Hababam Sınıfı Tatilde adı verilen bu filmde Tarık Akan'ın yanı sıra, bu sefer serinin başından beri oynayan Halit Akçatepe de yer almadı, ancak Münir Özkul, Adile Naşit ve Şener Şen oynamaya devam etti. Bu filmin senaryosunda ise okul müdürü, daha fazla para kazanabileceğini düşünerek okula yeni gelen dört kız öğrenciyi kabul eder; kız öğrenci tayfasının başını da Ayşen Gruda oynar. Hababam Sınıfı Tatilde, Kemal Sunal'ın Hababam Sınıfı serisinde oynadığı son film olur ve böylece sanatçı, toplam dört Hababam Sınıfı filminde oynamış olur.

1977 yılının son filmi, Sunal ile daha önce Kapıcılar Kralı filminde de çalışmış olan ünlü yönetmen Zeki Ökten'in Çöpçüler Kralı filmi oldu. Başrollerinde Kemal Sunal'ın yanı sıra Şener Şen ve Ayşen Gruda'nın yer aldığı, Ertem Eğilmez'in yapımcısı olduğu ve senaristliğini Umur Bugay'ın üstlendiği bu film, Kapıcılar Kralı filmine de ev sahipliği yapan İstanbul, Cihangir'deki Güneşli Sokak ve çevresinde çekildi. Sunal bu filmde bir temizlikçi kadına âşık olan mahalle çöpçüsü "Apti" karakterini oynadı. Bu film daha sonra, 1978'deki Antalya Altın Portakal Film Festivali'nde Umur Bugay'a "En İyi Senaryo", Şener Şen'e ise "En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu" ödülünü kazandırdı.

1977 yılının Kemal Sunal için ayrı bir önemi vardı. Kemal Sunal bu yıl, 14. Antalya Altın Portakal Film Festivali'nde "En İyi Erkek Oyuncu Ödülü"nü Kapıcılar Kralı filmindeki "Seyit" rolüyle kazandı. Bu ödül Kemal Sunal'ın aldığı ilk büyük ödül olmasının yanı sıra, kariyerinde aldığı tek Altın Portakal En İyi Erkek Oyuncu Ödülü'dür. Kapıcılar Kralı filmi ayrıca bu festivalde "En İyi İkinci Film" seçildi ve filmin yönetmeni Zeki Ökten'e "En İyi Yönetmen Ödülü"nü kazandırdı. Sunal, yine aynı filmle aynı yıl Sinema Yazarları Derneği tarafından "En İyi Erkek Oyuncu" seçildi. Sanatçı bu ödülleri şöyle yorumlamıştır:

Yıl 1978… Kemal Sunal iki yoğun sene geçirdikten sonra, o yıl Fatma Girik ile ortak olup bir film şirketi olan Can Film'i kurdu. Bu film şirketi, yapımcılığını Fatma Girik ve Kemal Sunal'ın yaptığı Yüz Numaralı Adam filmiyle ilk filmini o yıl çekti. Bu filmin senaryosu ve yönetmenliği Osman Fahir Seden'e aittir. Reklamların yanıltıcı yönünü ele alan bu film, Kemal Sunal'ın sinema yaşamı için önemli bir noktadır; zira Meral Zeren'den sonra bu filmde Sunal'a bu kez Oya Aydoğan eşlik etti. Aynı yıl Atıf Yılmaz ile Müjdat Gezen eseri olan, Sunal'ın bir şekerleme firmasında odacı olarak çalışan ve kurtuluşunu gazetelerin verdiği lotarya kuponlarına bağlayan "Adem" karakterini oynadığı Köşeyi Dönen Adam ve senaristi ve yönetmeni Osman Fahir Seden olan İyi Aile Çocuğu çekildi. İyi Aile Çocuğu filminde Sunal'a bu kez Harika Avcı eşlik etti. Sonrasında yine Can Film yapımı olan İnek Şaban filmi çekildi. Sunal bu filmde manav çırağı olan, ancak bir yanlış anlaşılma sonucu kaleci olarak maçlara çıkartılan "Şaban" rolünü oynadı. Akabinde Natuk Baytan'ın yönetmenliğini yaptığı, Kemal Sunal'ın Ayşen Gruda ile başrolü paylaştığı Avanak Apti çekildi. Bu filmde de afiş asmakta olan birisini canlandırdı.

1978'in son filmi, aynı zamanda dönemin büyük ses getiren filmi olan Kibar Feyzo idi. Kibar Feyzo, yapımcılığını Ertem Eğilmez'in yaptığı, yönetmen koltuğunda Atıf Yılmaz'ın oturduğu, senaryosunu da İhsan Yüce'nin yazdığı politik ve alegorik bir filmdir. Film, köyde sevdiği kadınla evlenmek isteyen, Kemal Sunal'ın canlandırdığı Feyzo'nun başlık parası toplamak isterken yaşadıklarını ve ağalık düzenine karşı olan duruşunu anlatmaktadır. Arzu Film'e ait olan bu film, politik duruşu sebebiyle birçok sahnesinde sansüre uğramış ve Türkiye'de 10 yıl boyunca yasaklı kalmış olsa da, Türk sinema tarihinde önemli bir yeri vardır. Bu filmde Kemal Sunal'a Şener Şen'in yanı sıra Müjde Ar, İlyas Salman, Adile Naşit, İhsan Yüce, Erdal Özyağcılar gibi birçok isim eşlik etti. Çekimleri ise Hatay'ın Reyhanlı ilçesinin Harran Mahallesi'nde gerçekleştirildi. Türkiye'deki ağalık düzenine kara mizah çerçevesinde yaklaşarak toplumcu gerçekçi bir nitelik taşıyan film, sınıfsal çatışmayı merkeze alması ve komünizm karşıtı önlemleri ve faşizmi yermesiyle kült filmler arasında yer aldı. Töre, geçim derdi, ağalık gibi kavramlar filmde sıkça işlenmiştir.

1979 yılında Sunal beş filmde rol aldı. Önce bir Kartal Tibet filmi olan Umudumuz Şaban, ardından yine Kartal Tibet yönetmenliğinde, ancak bu sefer İhsan Yüce'nin kaleminden çıkma Şark Bülbülü filmleri çekildi. Umudumuz Şaban filminde, yer eden toplumsal yaralar, güldürü unsuru içerisinde izleyiciye aktarıldı. Şark Bülbülü'nde ise Sunal, köyünden İstanbul'a başlık parası kazanma amacıyla gidip şans eseri çok ünlü bir şarkıcı olan "Şaban" karakterini canlandırdı. Filmde kısa sürede şöhret olan ünlülere ve sahte din adamlarına göndermeler vardır. Sonra, bir Natuk Baytan filmi olan Korkusuz Korkak ve Osman Fahir Seden'in yönetmenliğini ve senaristliğini yaptığı Dokunmayın Şabanıma ve Bekçiler Kralı filmleri çekildi. Sunal, Dokunmayın Şabanıma ve Bekçiler Kralı filmlerinin yapımcılığını Fatma Girik ile birlikte üstlendi. İki yapımcı bu filmleri kendi film şirketleri olan Can Film'e değil, başka bir şirket olan Uğur Film'e yaptırdılar. Dokunmayın Şabanıma filminde kendisine Ahu Tuğba, Bekçiler Kralı filminde ise Semra Türel eşlik etti.

1980'li yıllar
1980 yılında Kemal Sunal'ın oynadığı dört filmin üçü bir romandan uyarlanmıştı. Bunlar; Zübük, Gol Kralı ve Devlet Kuşu idi. Sunal bu filmlerde Kartal Tibet (Zübük, Gol Kralı) ve Memduh Ün (Devlet Kuşu) ile çalıştı. Zübük filmi politik eleştirilere sahiptir ve Sunal, "İbrahim Zübükzade" karakteriyle akıllarda yer etmiştir. 1980 askerî darbesiyle birlikte o dönem çekilen filmlerin büyük çoğunluğu sansüre uğramış, önemli oyuncuların bazıları da yurt dışına çıkmıştır. Sunal, zaman zaman politik filmlerde rol alsa da, kutuplaşmalardan her zaman uzak kalmıştır. O yıl ayrıca yönetmenliğini Natuk Baytan'ın yaptığı Gerzek Şaban çekildi. Kemal Sunal bu filmde, birbirine benzeyen iki kişiyi –ünlü bir mafya babası olan Seyfi'yi ve filmlerde figüranlık yapan, saf bir delikanlı olan Osman'ı– canlandırdı.

1981–1985 yılları arasında birçok "Şaban" filmi çekildi. Bu filmler Sunal sineması adına kaliteden yoksun olsalar da, izleyiciyi güldürmeyi başarmış yapımlar olarak tarihe geçmişlerdir. 1981 yılında Üç Kağıtçı filminde Natuk Baytan, Kanlı Nigâr filminde Memduh Ün ve Davaro filminde yeniden Kartal Tibet ile çalışan sanatçı, üç filmde rol aldı. Davaro filminde Sunal'a Pembe Mutlu, Şener Şen ve Adile Naşit eşlik etti. Ayrıca bu film, Kemal Sunal ve Şener Şen'in birlikte oynadıkları son filmdir. Davaro, töre ve kan davası üzerine kurgulanmış, Kemal Sunal'ın "Memo" rolünü oynadığı bir yapıttır. 1982 yılında iki filmde rol alan Sunal'ın bu filmleri, Natuk Baytan yönetmenliğindeki Yedi Bela Hüsnü ve Kartal Tibet yönetmenliğindeki Doktor Civanım'dır. Yedi Bela Hüsnü filminde Sunal ile birlikte Oya Aydoğan, Şevket Altuğ, Ali Şen gibi oyuncular rol aldı. Doktor Civanım filminde ise Sunal'a Bahar Öztan eşlik etti. Bu film, yıllardır bir hastanede hademelik yapmış ve doktorlardan birkaç ilaç öğrenmiş olan "Kemal" karakterinin hem annesini üzmemek hem de köyün cahil halkının sağlığını korumak için annesine doktor olduğunu söylemesini ve köyde sahte doktorluk yapmasını anlatmaktadır.

1983 yılında Tokatçı (Natuk Baytan), Kılıbık (Uğur İnan), En Büyük Şaban (Kartal Tibet) ve Çarıklı Milyoner (Kartal Tibet) filmlerinde rol aldı. Kılıbık filminde kendisine Nevra Serezli, Çarıklı Milyoner filminde ise Necla Nazır eşlik etti. Ayrıca Çarıklı Milyoner filminin senaryosunu İhsan Yüce ile birlikte yazdı. 1983'te olduğu gibi, 1984 ve 1985'te de ağırlıklı olarak Kartal Tibet ile çalışan sanatçı, bu dönemde birçok "Şaban" filminde rol aldı. 1984'te Şabaniye (Kartal Tibet), Postacı (Memduh Ün), Ortadirek Şaban (Kartal Tibet) ve Atla Gel Şaban (Natuk Baytan) filmlerini çekti. Postacı filminde Sunal'a Fatma Girik eşlik etti. Şabaniye filminde, beceriksizliği ve saf hâliyle dikkatleri çekse de kan davası yüzünden kadın rolüne girmek zorunda kalan bir rolü oynadı. Nevra Serezli ve Dinçer Çekmez ile başrolü paylaştığı ve senaryosunu Aydemir Akbaş'ın kaleme aldığı Atla Gel Şaban filminde ise, filmin adında geçen "Şaban" ismi aslında karakterler arasında yoktur. Kemal Sunal bu filmde "Niyazi" adlı karakteri oynamıştır. Sanatçı bu durumu şöyle anlatmaktadır:

1985 yılında sanatçı toplam altı filmde rol aldı. Bunlar; Sosyete Şaban, Şendul Şaban, Şaban Pabucu Yarım, Keriz, Katma Değer Şaban ve Gurbetçi Şaban idi. Bu filmlerin tamamında rejisör Kartal Tibet'ti. Sunal, Sosyete Şaban filminin senaryosunu Kartal Tibet ve İhsan Yüce ile birlikte yazdı. Bu dönem Kemal Sunal; Perihan Savaş, Nevra Serezli ve Müge Akyamaç gibi sanatçılarla birlikte çalıştı. 1985 ayrıca "Şaban" filmlerinin sonuncusu olan Gurbetçi Şaban filminin çekildiği yıldı. Gurbetçi Şaban filminde, Almanya yolcusu iken otobüste tanıştığı bir kıza âşık olan bir Şaban'ı canlandırdı. Bu filmden ve tarihten sonra Kemal Sunal sinemasında artık "Şaban" rolü olmayacaktı. Böylece Kemal Sunal'ın sinema hayatı adına bundan böyle bambaşka bir sayfa açılmış oldu.

1986 yılında Sunal, Yoksul ve Davacı filmlerinde Zeki Ökten ile, Tarzan Rıfkı filminde Natuk Baytan ile, Garip filminde Memduh Ün ile, Deli Deli Küpeli filminde ise Kartal Tibet ile çalıştı. Yoksul filmi duru anlatımıyla öne çıkarken; Davacı ve Deli Deli Küpeli filmleri "siyasi taşlama" olarak, Garip filmi ise dram yönüyle ön plana çıkmaktadır. Kemal Sunal bu dönem, halkın içinden hikâyelerle izleyici karşısına çıktı. 1987 yılında üç filmde rol alan sanatçının bu filmleri Yakışıklı, Kiracı (Orhan Aksoy) ve Japon İşi (Kartal Tibet) idi. Yakışıklı filminde Sunal'a Ayşegül Uygurer, Kiracı filminde Füsun Demirel, Japon İşi filminde ise Fatma Girik ile Sümer Tilmaç eşlik etti. Kiracı filminde, o dönemin konut sorununa göndermeler bulunmaktadır.

1988 senesi, Kemal Sunal'ın sinema kariyeri için önemli filmlerin çekildiği bir yıl oldu ve Sunal'a yeni bir ödül getirdi. Uyanık Gazeteci, Sevimli Hırsız, İnatçı, Öğretmen (Kartal Tibet), Polizei (Şerif Gören), Düttürü Dünya (Zeki Ökten) ve Bıçkın (Orhan Aksoy), bu dönemde rol aldığı filmlerdi. Polizei, Öğretmen ve Düttürü Dünya filmleri diğer filmlerden ayrılmaktadır. Polizei filminde gurbetçi halkın yaşadığı sıkıntılara, Öğretmen filminde ise geçim sıkıntısı, ulaşım ve konut problemleri gibi sorunlara değinilmiş ve Düttürü Dünya filminde küçük insanların büyük hayallerine yer verilmiştir. Düttürü Dünya filminde Sunal, Ankara'da geceleri pavyonda klarnet çalarak hayatını kazanan "Mehmet" rolünü canlandırdı ve bu filmde kendisine Jale Aylanç ve Cezmi Baskın eşlik etti. Umur Bugay'ın kaleminden çıkan, Zeki Ökten'in yönetmenliğini yaptığı bu film, 1989 Ankara Uluslararası Film Festivali'nde Kemal Sunal'a "En İyi Erkek Oyuncu Ödülü"nü kazandırdı. Sunal, bir önceki büyük ödülü olan Altın Portakal Ödülü'nü de yine senaryosunu Umur Bugay'ın yazdığı ve yine Zeki Ökten'in yönettiği Kapıcılar Kralı ile almıştı. 1989 yılında Kemal Sunal, üç filmde yer aldı. Bunlar; Zehir Hafiye (Orhan Aksoy), Talih Kuşu ve Gülen Adam (Kartal Tibet) idi.

Son yılları (1990–2000)
1990 yılında Sunal üç filmde rol aldı. Bunlar; Koltuk Belası (Kartal Tibet), Abuk Sabuk 1 Film (Şerif Gören) ve Boynu Bükük Küheylan (Erdoğan Tokatlı) idi. 1991 yılında Varyemez isimli tek bir filmde rol aldı ve filmin yönetmeni Orhan Aksoy'du. Bu tarihten itibaren Sunal, tam sekiz yıl boyunca sinemadan uzak kaldı ve bu sırada televizyon dizilerine yöneldi. 1992–1997 yılları arasında bazı dizilerde rol aldı. Bu diziler düşük bütçeli olup dönemin çeşitli kanallarında gösterildi. Bu diziler; 1992'de Saygılar Bizden, 1993'te Şaban Askerde, 1994'te Bay Kamber ve son olarak 1997'de Şaban ile Şirin dizileridir. Sanatçı sık sık, dizilerin çok çabuk çekildiğinden ve senaryoların çabucak oluşturulduğundan, dizilerin sanatçıların yeteneklerini körelttiğini söylemiştir.

Takvimler 1999 senesini gösterdiğinde Kemal Sunal artık 55 yaşına girmiş ve saçları, bıyıkları ve sakalları iyice ağarmıştı. Bu yıl Sunal, Propaganda isimli tek bir filmde oynadı. Bu film aynı zamanda sanatçının sinema hayatında rol aldığı son filmdi. Bu filmde Metin Akpınar'ın yanında Meltem Cumbul, Rafet El Roman, Meral Orhonsay ve oğlu Ali Sunal ile birlikte oynadı. Propaganda, Kemal Sunal'ın oğlu Ali Sunal ile birlikte oynadığı ilk ve tek film olarak anılara kazındı. Filmin çekimleri Aksaray'ın Yalman köyünde yapıldı. Yönetmenliğini ve senaristliğini Sinan Çetin'in üstlendiği Propaganda, Kemal Sunal'ın sinema kariyerinde yeri bambaşka olan bir yapımdır. Zira sanatçı, "Gümrük Memuru Mehdi" rolünü tıpkı diğer tüm mesleki rollerinde olduğu gibi benimsemiş ve izleyici karşısına dram yönü ağır basan bir Kemal Sunal koymuştu.

2000 yılında Kemal Sunal, yönetmenliğini Ali Özgentürk'ün yapacağı Balalayka filminde "Necati" karakterini oynamayı kabul etti. Bunun için de Sunal'ın, filmin çekimlerine katılması için Trabzon'a gitmesi gerekiyordu. Ancak 3 Temmuz 2000 tarihinde, film çekimlerine başlamak için Trabzon'a gitmek üzere bindiği uçakta kalkıştan hemen önce geçirdiği kalp krizi sonucu hayatını kaybetti. Kemal Sunal'ın ölümünün ardından Balalayka filminin başrolünü Uğur Yücel oynadı.

Ölümü

Sunal, kişisel yaşamı ve kariyeri boyunca yaptığı yolculuklarda daima kara taşıtlarını tercih etmiş, uçak ve deniz taşıtlarından korktuğunu dile getirmiştir. Çeşitli festivallerde, ödül törenlerine kara taşıtıyla yetişemeyen sanatçının uçak fobisi, yaşamı boyunca yenemediği bir korkusu olarak kalmıştır. 3 Temmuz 2000 tarihinde, Balalayka isimli filmin çekimleri için bindiği Trabzon uçağında geçirdiği kalp krizi sonucu 55 yaşında öldü. Ölümüne bir dizi ihmaller zincirinin neden olduğu düşünülmektedir. Zeki Alasya, Sunal'ın ölümüyle ilgili görüşünü şöyle dile getirmiştir:

"Kimseleri filmin çekileceği yere otobüsle gitmek sıkıntısında bırakmamak için kendini zorlayarak bindi o uçağa, imkânı yok binmez."

Milliyet ve Hürriyet gazetelerinin haberine göre, uçaktaki personel ilk yardım konusunda bilgisizdi ve çağrılan ambulansta doktor yoktu. "International Hospital" hastanesine kaldırılan sanatçının doktoru, Sunal'ın kalp rahatsızlığı olduğunu dile getirmiş ve kalp ilaçları kullandığını açıklamıştır. NTV'nin haberine göre, Kemal Sunal'la aynı uçakta bulunan DSP İstanbul milletvekili Erol Al, sanatçının ölümünde ağır ihmal ve tedbirsizlik olduğunu belirtmiştir. Uçağın kabin ekibi, sanatçıya tıbbi müdahalede bulunamadıklarını belirterek, "bunun için eğitimimiz yok, yalnızca rahatlatmaya çalıştık" açıklamasını yapmıştır. Sağlık ekiplerinin uçağa 12 dakikada ulaşması ve sanatçının 35 dakika sonra uçaktan indirilip hastaneye götürülmesi gibi konularda DHMİ ve Medline çeşitli açıklamalarda bulunmuştur. Bu açıklamaların ve havalimanındaki sağlık tedbirlerinin yetersiz olduğu düşünülmektedir.

Sanatçı için ilk tören, Atatürk Kültür Merkezi'nde düzenlenmiştir. Bu tören, sanatçının naaşının 08.30'da sahneye getirilmesiyle başlamış, ailenin yerini almasıyla birlikte 09.45'te büyük salonda büyük ekranda sanatçının filmlerinden bölümler gösterilmiş, sanatçı dostları ve sevenleri naaşının başında saygı duruşunda bulunmuştur.

AKM'den polis bandosuyla Teşvikiye Camii'ne götürülmek için çıkarılan Sunal'ın naaşına, gümrük muhafaza memurları da eşlik etmiştir. 1999'da çekilen Propaganda filminde "Gümrük Muhafaza Memuru Mehdi" karakterini canlandıran Sunal'ın oğlu ile filmde çekilmiş bir fotoğrafını İstanbul Gümrük Muhafaza Başmüdürlüğünden altı memur taşımıştır. Taksim'den Teşvikiye Camii'ne kadar kortej oluşturan sevenleri, yoğun ilgi sebebiyle Cami'ye ulaşmakta zorlanmıştır. Öğle namazının akabinde kılınan cenaze namazında, yoğun ilgi sebebiyle polis güvenlik önlemi almış, gümrük muhafaza memurları tabutun başında saygı nöbeti tutmuştur. Cenaze namazının ardından eller üzerinde Rumeli caddesine kadar taşınan sanatçının naaşı, buradan sonra araca konulmuş ve Zincirlikuyu Mezarlığı'na doğru yola çıkmıştır.

Ölümünden sonra
Ölümünün ardından anısını yaşatmak için çeşitli kurum ve yerleşkelere adı verilmiştir. 11 Kasım 2014 tarihinde Google, Türkçe arama motorunda Kemal Sunal'ın doğum günü sebebi ile özel doodle hazırlayarak yayınlamıştır. 3 Temmuz 2015 tarihinde İETT, vefa durakları kapsamında Kemal Sunal ismini taşıyan durağı düzenlemiştir.

Kişisel yaşamı
Kemal Sunal, Devekuşu Kabare'nin 1972-1973 mevsiminde Ankara turnesi sırasında tanıştığı Gül Sunal ile 1975 yılı Nisan ayında Beyoğlu Evlendirme Dairesi'nde evlendi. Bu evlilikten Ali ve Ezo isimlerini verdikleri iki çocukları oldu.

Sanatçı kendi profilinin, oynadığı karakterlere göre farklı olduğunu şu sözlerle belirtmektedir: "Ben özel hayatımda çok az konuşan, çok soğuk bir adamım" "aynı zamanda iş ve ev yaşamında titizim" sözleriyle dile getirmiştir. Eşi tarafından yazılan anı kitabında, ev halkına sanatçı olduğunun ağırlığını hiç hissettirmemiş, eşinin tanımına göre "aile babası" profilini hiçbir zaman bozmamıştır. Akşam yemeklerine daima vaktinde yetişen, aile ilişkilerine önem veren ve bu düsturda çocukları ile çok iyi arkadaş olan, iş, aile ve komşuluk ilişkilerinde daima sohbeti aranan, herkes tarafından sevilen sanatçı; filmlerinin aksine, çok fazla gülmeyen ve sululuktan hoşlanmayan bir yapıya sahiptir. Dinlemeyi anlatmaya tercih eden sanatçı, kendi iç dünyasında da duygusal bir yapıya sahiptir. Aynı zamanda çok da iyi bir arşivci olan sanatçı, kendisi ve ailesiyle ilgili belge, fotoğraf, anı yazısı, kendisine gelen mektuplar gibi manevi değeri olan eşyaları, büyük bir titizlikle ve düzenle saklamış, çocuklarının çizdiği resimlere kadar her şeyi titizlikle ve özenle saklamıştır. Renkli kıyafetler giymeyi seven sanatçının, kıyafet alışverişlerini çoğu zaman eşi yapmıştır. Kendisine gelen mektupların hepsini okuyan sanatçı, yine aynı özenle bu mektuplara cevaplar vermiş ve bizzat postaneye götürüp gönderimlerini yapmıştır. Kemal Sunal, hem yüzünün fizik yapısı hem de mimik ve jestleriyle Fransız komedyen ve şarkıcı Fernandel'e benzetilmektedir. Fernandel 1930'lu yıllardan 1960'lı yıllara kadar tıpkı onun gibi sayısız komedi filmi çevirmiştir. Kendisiyle yapılan bir röportajda Sunal, kendisi için 'at suratlı' gibi benzetmeler bile yapıldığını, ama en çok Zeki Müren'in kendisini 'Fernandel'le Jean-Paul Belmondo karışımı' diye tanımlamasının hoşuna gittiğini belirtmiştir.

Vefa Lisesindeki felsefe hocası Belkıs Balkır'ın sanatçıyı Müşfik Kenter ile tanıştırmasının, Kemal Sunal'ın kariyerinde önemli yeri vardır.

Ekran kişiliği ve mirası
Sunal'ın oynadığı filmlerdeki karakterlerinin genel özelliği haksızlıkların karşısında duran, iyiliği ve saflığı yüzünden başına sürekli iş açılan, zekâsıyla kötülerle mücadele eden ve insanlara doğru yolu gösterip daima "gülen" adamdır. Kendisini "çok az konuşan, çok soğuk bir adamım" diyerek tanımlayan Sunal'ın sinema izleyicileri tarafından benimsenmesi ve sevilmesinin en büyük sebeplerinden birisi, filmlerin çekildiği dönemlerde yaşanan sosyolojik-sosyoekonomik ve siyasi gelişmelerin filmlerinde yer almasıdır. Zamlar, insanları dolandıran kişiler, geçim sıkıntısı, işsizlik, göç ve töre gibi konuların sinemasında işlenmiş olması, filmlerine birçok anlam daha kazandırmaktadır. Bunlar, güldürü içerisinde sosyal mesajlar vermek ve bazı konuları mizahi dille eleştirmektir. Sunal, güldürü filmlerinin yanı sıra dram filmlerinde yer almış, ancak oynadığı tüm filmlerde "halkın içinden", "içimizden biri" imajını korudu. Aynı zamanda öğretmenden bekçiye, kapıcılıktan çöpçüye kadar birçok karakteri oynayarak beğeni kazandı.

İETT Durağı
Sanatçının ölümünün 15. yılı sebebiyle İETT, aynı ismi taşıyan durağı "vefa durakları" kapsamında düzenlemiştir. Durak, Sunal'ın rol aldığı filmler ve sanatçının fotoğraflarıyla kaplanmıştır.

Kitapları

Hakkındaki kitaplar
Gül Sunal, Kemal Hadi Gel, Bi Kahve İçelim, Doğan Kitap, ISBN 9786050923216
Feriha Karasu Gürses, Kemal Sunal Film Başka Yaşam Başka, Sel Yayınları, İstanbul 2002, ISBN 9755701524
Nuran Turan, Kemal Sunal Çocukken, Önel Yayınevi, ISBN 9757248924
Vadullah Taş, Kemal Sunal Filmlerini Anlatıyor, Esen Kitap ISBN 9786056224508

Vakıfbank Kemal Sunal Sanat Merkezi

İstanbul ilinin Beyoğlu ilçesinde kurulmuş Özel Sektöre Bağlı Kültür Merkezi olan Vakıfbank Sanat Merkezi Kemal Sunal'ın ismini taşımaktadır.

Kemal Sunal Kültür ve Sanat Ödülü

Mezun olduğu Vefa Lisesinde Kemal Sunal anısına bir anket düzenlenmiş ve anket sonucunda başarılı ve sevilen sanatçılara "Kemal Sunal Kültür ve Sanat Ödülü" verilmesi kararlaştırılmıştır.

Filmografi

Konuk olduğu programlar

Ödülleri ve adaylıkları

Ayrıca bakınız
 Türk komedyenler
 Türk oyuncu film listeleri
 Türkiye'deki film festivalleri
 Yeşilçam oyuncuları

Notlar

Kaynakça

Genel
 Kemal Sunal Biyografisi, (2000)  Hürriyet Gazetesi (İstanbul)
 Ses Dergisi Kemal Sunal Röportajı  Cnn Türk

Dış bağlantılar

1944 doğumlular
Fatih doğumlu oyuncular
İstanbul doğumlu erkek oyuncular
Türk erkek sinema oyuncuları
Türk erkek dizi oyuncuları
Türk erkek tiyatro oyuncuları
Türk komedyenler
Vefa Lisesinde öğrenim görenler
Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesinde öğrenim görenler
Altın Portakal Ödülü sahibi oyuncular
20. yüzyılda Türk erkek oyuncular
20. yüzyıl Türk yazarları
2000 yılında ölenler
İstanbul'da kalp krizinden ölenler
Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedilenler
Türk senaristler
Türk film yapımcıları

Kemal Sunal


Langen (Molva molva), også kaldet almindelig lange, men i folkemunde kendt som "Havets Ål", er en stor art af torskekvabbefamilien. Det er en saltvandsfisk, der lever i Atlanterhavet omkring Island, Færøerne, de Britiske Øer, langs hele den vesteuropæiske kyst, heriblandt ind i Kattegat, samt ind imellem langs Newfoundlands kyst, foruden i det vestlige af Middelhavet. Som navnet antyder er det en lang, slank fisk, som kan blive op til to meter lang. De udvoksede eksemplarer lever typisk på ret dybt vand, fra 100 meter og dybere, mens de yngre eksemplarer lever på mere lavvandede områder.

Langen er en spisefisk, der kan bruges på samme måde som torsken, både i fersk, saltet og tørret form (bl.a. som ludfisk). Saltet rogn fra langen anses for at være en delikatesse i Spanien, hvor den kendes som huevas de maruca.

Noter

Eksterne henvisninger

 Molva molva på itis.gov
 Molva molva på fishbase.org

Torskefisk

Lange


Davy Klaassen (født 21. februar 1993) er en hollandsk fodboldspiller, der spiller som midtbanespiller for Ajax og for det hollandske lanshold. Han har tidligere spillet for Everton og Werder Bremen.

Eksterne henvisninger

Fodboldspillere fra Holland
Fodboldspillere fra AFC Ajax
Fodboldspillere fra Everton F.C.
Deltagere ved det europæiske mesterskab i fodbold 2020
Deltagere ved verdensmesterskabet i fodbold 2022

Davy Klaassen


Bonner Lee Stiller (born May 10, 1956) is an attorney from Oak Island, North Carolina. He was born in Southport, North Carolina. He was a Republican member of the North Carolina General Assembly representing the state's seventeenth House district, including constituents in Brunswick and New Hanover counties.
In 2002, Stiller surprisingly unseated long-serving Representative David Redwine, a 10-term member of the General Assembly and co-chairman of the House Appropriations Committee. Stiller defeated Redwine for a second time to gain re-election to a second term and defeated Democratic Real Estate Commission chairperson Allan Dameron to win a subsequent term. In 2009, while serving his fourth term, Stiller resigned to spend more time with his family and on his law practice.   He was replaced by Oak Island resident Frank Iler.

References

External links
legislative site

Republican Party members of the North Carolina House of Representatives
Living people
21st-century American politicians
1956 births
People from Southport, North Carolina
People from Brunswick County, North Carolina

Bonner L. Stiller


La  édition du CIC - Mont Ventoux Dénivelé Challenges fait partie du calendrier UCI Europe Tour 2022 en catégorie 1.1.

Équipes
Classée en catégorie 1.1 de l'UCI Europe Tour, le CIC - Mont Ventoux Dénivelé Challenges est par conséquent ouverte aux WorldTeams dans la limite de 50 % des équipes participantes, aux équipes continentales professionnelles, aux équipes continentales et aux équipes nationales.

Dix-huit équipes participent à cette course : six WorldTeams, sept équipes continentales professionnelles et cinq équipes continentales.

Parcours de la course
Le parcours de l'édition masculine emprunte celui de l'édition féminine, courue le matin même, mais dans une distance plus longue, avec un passage supplémentaire au sommet du Géant de Provence. Au départ de Vaison-la-Romaine, le trajet prend la direction de Malaucène, puis du col de la Madeleine et de Bédoin, pour rejoindre Flassan. Les coureurs vont rejoindre le chalet Reynard, via la route de Sault, qu'ils retrouveront en passant par le col de la Gabelle, Monieux, et le rocher du cire. Après un passage au sommet du Mont Ventoux, la course continue vers Malaucène, pour un second passage à Bédoin, ou les coureurs vont grimper l'accès mythique vers le sommet, souvent utilisé par le Tour de France. L'arrivée se jugera au sommet du Mont Ventoux, après  de route.

Récit de la course

Classement final

Classements UCI
La course attribue le même nombre de points pour l'UCI Europe Tour 2021 et le Classement mondial UCI (pour tous les coureurs), avec le barème suivant :

Prix versés
La course attribue un total de , répartie comme suit :

Le meilleur jeune, vainqueur du " trophée Lapierre ", a  d'attribué, le prix du meilleur combatif " Prix du public " a  d'attribué.

Liste des participants

Droits de diffusion
Les deux courses, masculine et féminine, sont diffusées en directe par la chaîne l'équipe, à partir de , le .

Notes et références

Voir aussi
 Mont Ventoux Dénivelé Challenges féminin 2022

Liens externes
 Site officiel

2022
Cyclisme en France en 2022
Cyclisme sur route en 2022
Cyclisme en juin 2022
Sport en France en juin 2022

Mont Ventoux Dénivelé Challenges 2022


Olaylar

Doğumlar

Ölümler
 8 Nisan - Caracalla (Lucius Septimius Bassianus), Roma imparatoru (d. 186)
 tarihi bilinmeyen
 Julia Domna, Roma İmparatoru Lucius Septimius Severus'un karısı ve Roma İmparatoriçesi (d. 170)
 Papa Aziz Zephyrinus, yaklaşık 199-217 arasında papa

217


Donaumast er en højspændingsmast der bærer en 400 kV-luftledning.

Masten er en gittermast af zinkgalvaniseret konstruktionsstål, der står på et fundamentet af jernbeton, og har en højde på ca. 42-44 meter.

Masten er udstyret med flere jordtråde, der beskytter den mod lynnedslag. I jordtrådene er der integreret lyslederkabeler, der kan anvendes til overvågning og kommunikation.

Masten er placeret i Jylland ved Aalborg, hvor masterne står langs Nordjyske Motorvej E45, hvor den fører højspændingsledningerne ned mod Aarhus. Masterne anvendes til højspændingsledningerne mellem Nordjyllandsværket i Aalborg og Trige nord for Aarhus, samt ved Østjyske Motorvej E45 ved Kolding.

Kilder

Ledningsmaster

Donaumast


Anionul bicarbonat sau carbonat acid (cu denumirea IUPAC recomandată de hidrogenocarbonat) este forma intermediară a deprotonării acidului carbonic, în care compusul a pierdut doar un proton. Este un anion poliatomic cu formula chimică HCO3-.

Nomenclatură și etimologie
Termenul de "bicarbonat" a fost introdus în 1814 în limba engleză de chimistul englez William Hyde Wollaston. Prefixul bi- provine de la un sistem mai vechi de numire care se baza pe observația că există cantitativ de două ori mai mulți ioni carbonat (CO32-) pentru un ion de sodiu, decât în cazul bicarbonatului de sodiu (NaHCO3) și respectiv a altor bicarbonați. Termenul a rămas în vorbirea comună, însă numele corect al bicarbonaților este de hidrogenocarbonați.

Obținere

Proprietăți chimice
Ionul hidrogenocarbonat este un anion cu formula empirică  și cu o masă moleculară de 61,01 daltoni. Este constituit dintr-un atom central de carbon, înconjurat de trei atomi de oxigen, având o geometrie trigonal-planară, iar un atom de hidrogen este legat de unul dintre atomii de oxigen. Este izoelectronic cu acidul azotic . Ionul bicarbonat are o sarcină negativă și este baza conjugată a acidului carbonic ; de asemenea, este acidul conjugat al  ionului carbonat , după cum se poate observa în reacțiile de echilibru de mai jos:

 + 2 H2O   + H2O + OH−  H2CO3 + 2  OH−

H2CO3 + 2 H2O   + H3O+ + H2O   + 2 H3O+.

Roluri
Rolul biochimic este realizat de forma ionică a bicarbonatui de sodiu sau de potasiu, sub care se realizează predominant transportul sanguin de dioxid de carbon. De asemenea, ionul bicarbonat deservește un alt rol crucial fiziologic, fiind un sistem tampon ce menține nivelurile normale ale pH-ului.

Vezi și
 Carbonat
 Bicromat
 Apă minerală
 Apă dură

Referințe

Legături externe

  Bicarbonații de la Medical Subject Headings (MeSH)

Anioni

Bicarbonat