Ed McBain () a fost un autor și scenarist american. Născut ca Salvatore Albert Lombino, el a adoptat legal numele Evan Hunter în 1952. Deși a avut succes și a fost bine cunoscut sub numele Evan Hunter, a fost și mai bine cunoscut ca Ed McBain, nume pe care l-a folosit pentru cea mai mare parte a ficțiunii sale polițiste, începând din 1956. De asemenea, el a folosit pseudonimele John Abbott, Curt Cannon, Hunt Collins, Ezra Hannon și Richard Marsten, printre altele. Un mare succes la public este seria sa de literatură polițistă de procedură Secția 87, care a fost tradusă și în limba română și publicată de Editura Nemira.

Viață
Salvatore Lombino s-a născut și a crescut în New York. A trăit în East Harlem până la 12 ani, când familia sa s-a mutat în Bronx. A urmat Liceul Junior Olinville, apoi liceul Evander Childs, înainte de a câștiga o bursă la Art Students League. Ulterior, a fost admis ca student la artă la Cooper Union. Lombino a servit în Marină în cel de-al Doilea Război Mondial și a scris mai multe povestiri în timp ce slujea la bordul unui distrugător din Pacific. Cu toate acestea, niciuna dintre acestea nu a fost publicată decât după ce s-a consacrat ca autor în anii 1950.

După război, Lombino s-a întors la New York și a urmat cursurile Hunter College, mai ales de limba engleză și de psihologie, cu câteva cursuri de dramaturgie și educație, și a absolvit Phi Beta Kappa. A publicat o coloană săptămânală în ziarul Hunter College sub numele de "S. A. Lombino". În 1981, Lombino a fost introdus în Sala Faimei a Hunter College, unde a fost onorat pentru realizări profesionale deosebite.

În timp ce căuta să înceapă o carieră ca scriitor, Lombino a ocupat o varietate de locuri de muncă, inclusiv 17 zile ca profesor la Liceul Vocational Bronx în septembrie 1950. Această experiență va forma ulterior baza romanului său Blackboard Jungle (1954), publicat ca Evan Hunter.

În 1951, Lombino a ocupat un post de redactor executiv pentru Agenția Literară Scott Meredith, lucrând cu autori precum Poul Anderson, Arthur C. Clarke, Lester del Rey, Richard S. Prather și PG Wodehouse. A făcut prima vânzare a unei povestiri profesioniste în același an, o poveste science-fiction intitulată "Bine ați venit, marțieni!" - "Welcome, Martians!", publicată ca S.A. Lombino.

Ca Evan Hunter, a devenit cunoscut cu romanul său Blackboard Jungle (1954) care descrie criminalitatea în rândul minorilor și sistemul școlar public din New York. Adaptarea filmului a urmat în 1955.

În această epocă, Hunter a scris numeroase lucrări de ficțiune. Agenții săi l-au sfătuiți că dacă publică prea multă ficțiune ca Evan Hunter, acest lucru ar putea să-i slăbească reputația literară. În consecință, în anii 1950 Hunter a folosit pseudonimele Curt Cannon, Hunt Collins și Richard Marsten pentru o mare parte din ficțiunile sale polițiste. Un autor prolific în mai multe genuri, Hunter a publicat, de asemenea, aproximativ două duzini de povestiri științifico-fantastice și patru romane științifico-fantastice între 1951 și 1956, sub numele de S.A. Lombino, Evan Hunter, Richard Marsten, D.A. Addams și Ted Taine.

Sub numele Hunter, romanele sale au apărut constant pe parcursul anilor 1960, 1970 și începutul anilor 1980, inclusiv Come Winter (1973) și Lizzie (1984). Hunter a avut succes și ca scenarist pentru film și televiziune. El a scris scenariul pentru filmul lui Hitchcock, The Birds (1963), adaptare liberă a unei nuvele din 1952 a scriitoarei Daphne du Maurier. În procesul de adaptare a romanului lui Winston Graham, Marnie (1961), pentru Hitchcock, Hunter și regizorul nu au fost de acord cu scena violului, iar scriitorul a fost dat la o parte. Celelalte scenarii ale lui Hunter au inclus Strangers When We Meet (1960), bazat pe propriul său roman din 1958 sau Fuzz (1972), bazat pe romanul său eponim din seria 87th Precinct din 1968, pe care îl scrisese ca Ed McBain.

Premii
 Nominalizarea la Premiul Edgar pentru cea mai bună povestire scurtă, "The Last Spin" (Manhunt, sept. 1956)
 Nominalizarea la Premiul Edgar  pentru cel mai bun film, The Birds (1964)
 Nominalizarea la Premiul Edgar pentru cea mai bună povestire scurtă, "Sardinian Incident" (Playboy, oct. 1971)
 Grand Master, Mystery Writers of America (1986)
 Diamond Dagger, British Crime Writers Assn (primul destinatar american, 1998)
 Nominalizare la Premiul Anthony  pentru cea mai bună serie a secolului (2000)
 Nominalizare la Premiul Edgar pentru cel mai bun roman, Money, Money, Money (2002)

Lucrări

Romane
 Romane fantastice sau științifico-fantastice
 Find the Feathered Serpent (1952)
 Danger: Dinosaurs! (1953)
 Rocket to Luna (1953)
 Tomorrow's World (1956)
 The Robot Lovers (1966) [ca Dean Hudson]
 Nobody Knew They Were There (1971)

 Romane polițiste
 Leagănul morții. Alte Aventuri în Secția 87
 Omoară-mă, dacă poți. Insomnie în Secția 87
 Sărutul morții. Nopți albe în Secția 87
 Cifrul, Secția 87
 Caraliii, Secția 87
 Ascultă și mori, Secția 87
 Scamatorii - Premiul GRAND MASTER pentru roman polițist
 Șansa lui Hardy
 Otrava

Scenarii scrise
 Strangers When We Meet (1960)
 Păsările (1963)
 Fuzz (1972)
 Walk Proud (1979)

Adaptări pentru film
 Blackboard Jungle (1955) de Richard Brooks, pe baza Blackboard Jungle
 High and Low (1963) de Akira Kurosawa, pe baza King's Ransom
 Mister Buddwing (1966) de Delbert Mann, pe baza Buddwing
 Last Summer (1969) de Frank Perry, pe baza Last Summer
 Sans mobil aparent (1971) de Philippe Labro, pe baza Ten Plus One
 Blood Relatives (1978) de Claude Chabrol, pe baza Blood Relatives
 Lonely Heart (1981) de Kon Ichikawa, pe baza Lady, Lady, I Did It

Referințe

Legături externe

Nașteri în 1926
Decese în 2005
Scriitori de povestiri americani
Scriitori cunoscuți sub pseudonimele folosite
Câștigători ai Premiului Edgar
Câștigători ai premiului Cartier Diamond Dagger
Memorialiști americani
Scriitori americani de literatură pentru copii
Scenariști de televiziune americani
Nuveliști americani
Americani cunoscuți sub pseudonimele folosite

Ed McBain


Malin Baryard-Johnsson (10 de abril de 1975) é uma ginete de elite sueca, campeã olímpica.

Carreira

Baryard-Johnsson conquistou a medalha de ouro nos Jogos Olímpicos de Verão de 2020 em Tóquio, na prova de saltos por equipes, ao lado do cavalo Indiana, e de seus companheiros Henrik von Eckermann e Peder Fredricson.

Ginetes olímpicos da Suécia
Campeões olímpicos da Suécia
Ginetes nos Jogos Olímpicos de Verão de 2020
Medalhistas nos Jogos Olímpicos de Verão de 2020

Malin Baryard-Johnsson


Türk edebiyatı, Türk yazını veya Türk literatürü; Türkçe olarak üretilmiş sözlü ve yazılı metinlerdir. Türk dilinin, Türkiye topraklarında gelişen ilk ürünleri 13. yüzyılın sonu ile 14. yüzyılın başlarına aittir. 19. yüzyıla kadar İran-İslâm uygarlığı çerçevesinde gelişen Türk yazınının ürünleri halk edebiyatı ve divan edebiyatı olarak birbirinden farklı yanları olan iki kolda gelişti. Osmanlı sarayı çevresinde, Fars edebiyatı'nın etkisiyle üretilen klasik edebiyat denilen divan edebiyatı ağır basarken halk arasında, sözlü gelenek uzun bir zaman devam etti.

19. yüzyılda Tanzimat Dönemiyle beraber Türk yazınında Doğu etkisi azalmaya başladı ve yerini Batı kökenli yazın unsurları almaya başladı. Bu dönemde Türk yazıncılar özellikle Fransız edebiyatından önemli ölçüde etkilendiler. Türk edebiyatı roman türü ile ilk kez 19. yüzyılda Tanzimat döneminde tanışarak telif ve çevirilerle bu yöne eğilmeye başladı. Batı etkisinde gelişen Türk edebiyatının ikinci ve toplu hareketi 1895 yılında, Servet-i Fünûn mecmuasında toplanan genç yazıncıların öncülük ettiği Edebiyat-ı Cedide devinimi oldu. Tanzimat dönemi yazarları yurt sorunlarıyla yakından ilgilenerek, yurt, ulus sevgisi gibi konuları işleyip, halkın anlayabileceği bir dille yazmaya çalışarak, halkı eğitmeyi amaçlarken, aydınlara seslenerek sanat için sanat ilkesini benimseyen Edebiyat-ı Cedide yazarları, ağır bir dil ile süslü ve sanatlı bir anlatım benimsedikleri için Tanzimat'ın başlangıcından beri sadeleşmeye doğru giden yazı dilini yeniden ağırlaştırmakla suçlandılar. 19. yüzyılın sonu 20. yüzyılın başından itibaren başlayan ulusal uyanışın etkisiyle, 1908 Devriminin ardından II. Meşrutiyet döneminde, temelini Türkçeyi yabancı dillerin etkisinden uzaklaştırma ve içerikte halkın sorunları ile yerli yaşamın oluşturduğu Millî Edebiyat akımı ortaya çıktı.

Osmanlı monarşisinin çöküşünden kısa süre öncesine kadar, sözlü ve yazılı gelenekler birbirinden ayrı kalırken 1923'ten sonra Cumhuriyet ile beraber bu iki gelenek ilk kez bir araya geldi. Türkiye'de Cumhuriyet devrinin ilk zamanında da Millî Edebiyat hâkimdir. Âşık ve tekke edebiyatı, modernleşmenin etkisiyle gücünü yitirirken, divan edebiyatından ise 1928 yılında gerçekleşen Harf Devrimi ile Latin alfabesine geçilmesi, ardından 1930'lu yıllardaki Dil Devrimi ile değişen edebiyat akımlarıyla, Osmanlı dönemine ait bir tür olarak vazgeçildi. Millî Edebiyat'ın milliyetçi görünümü sonraki devirde Anadoluculuk ve halkçılık olarak edebiyata yansıdı. Daha sonra II. Dünya Savaşı ve savaşın siyasi etkileriyle toplumculuk ve köycülük akımları güçlendi. Modern Türk edebiyatı öykü, roman, eleştiri, deneme, şiir ve tiyatro eserleri gibi hemen her türde örnekler içermektedir. Genellikle modernist bir çizgide seyretmekte olsa da postmodernizmin etkileri de yoğun olarak görülmektedir.

İslamiyet öncesi

İslamiyet öncesi döneme ait Türk dili ile yazıldığı bilinen en eski metinler, 8. yüzyıldan kalma Orhun Irmağı vadisinde bulunan Kül Tigin, Bilge Kağan ve Tonyukuk kitabeleridir. Taşa kazınan bu yazıtlar, Göktürk alfabesi olarak da bilinen runik yazı kullanılarak Göktürk Kağanlığı döneminde yazılmış yapıtlardır. İslamiyet öncesi Türk edebiyatının büyük bölümünü sözlü ürünler olan destanlar, savlar, sagular ve koşuklar oluşturur. Büyük bir kısmı yazıya oldukça geç geçirilen Türk destanlarının bir kısmı Türk ve yabancı araştırmacılar tarafından halk ağzından derlenmiştir. Bir kısmına da İran, Çin ve Arap kaynaklarından ulaşılmıştır. İlk kez 9. yüzyılda Uygur Kağanlığı döneminde Türk diliyle kitap halinde eserler ortaya çıkar  Küçük bir kitap halinde olup 104 sayfadan oluşan ve Göktürk alfabesiyle yazılmış olan Irk Bitig adlı eser Uygurların hâkim olduğu dönemlere ait olması kuvvetle muhtemeldir. 10. yüzyılın ilk yarısında, yazılan Altun Yaruk ve Sekiz Yükmek adlı eserler de ile Uygur harfleri ile yazılmış Türkçe eserlerdir.

İslamiyet sonrası Türk edebiyatı

İslamiyet'in Türklerce kabulünden sonraki bilinen ilk Türkçe yazılı eser, 11. yüzyılda Yusuf Has Hacib'in Doğu Karahanlı hükümdarı Tabgaç Uluğ Buğra Kara Han'a atfen Eski Türkçe olarak bilinen Karahanlı Türkçesi ile yazdığı ve takdim ettiği Kutadgu Bilig'dir. Edip Ahmet Yükneki'nin, Karahanlı beylerinden Muhammed Dâd Sipehsalar'a hediye ettiği Atabetü'l-Hakayık da yine bu dönemde yazılmış eserlerden biridir. Kaşgarlı Mahmud tarafından Bağdat'ta 1072-1074 arasında yazılıp 1077 yılında Abbasi Halifesi Muktedî bi-ʿEmr i'l-Lâh'ın oğlu Ebü'l-Kasım Abdullah'a takdim edilen Divânu Lügati't-Türk, Arapça-Türkçe sözlük olmasının yanı sıra Türk edebiyatının en eski yıllarına kaynaklık eden önemli bir eserdir. En eski Türk savları (atasözleri) Divânu Lügati't-Türk'te yer almaktadır. 12. yüzyılın ikinci yarısında Türkistan'da Seyhun'un ötesindeki bozkırlarda yaşayan göçebe Türkler arasında kuvvetli nüfuz sahibi olan Ahmet Yesevi, çevresinde toplananlara sade bir dille ve halk edebiyatından alınma şekillerle hece vezninde söylediği hikmet adı verilen manzumelerle sadece Orta Asya Türkleri'nin dinî-tasavvufî hayatında değil ilerleyen dönemlerde Anadolu'ya ve Balkanlara kadar uzanan sahada derin tesirler bırakmıştır.

Anadolu'da Türk edebiyatının doğuşu

13. yüzyıldaki Moğol istilasından sonra, Türk dünyasındaki etnik, siyasî ve sosyal değişim ve gelişmelere paralel olarak başta Altın Orda'nın başkenti Saray şehri olmak üzere çeşitli şehirlerde yeni kültür merkezleri oluşmaya başladı. Moğol İstilası'nın ardından Anadolu Selçuklu Devleti'nin yıkılış sürecine girmesiyle Batı Anadolu'da kurulan Türkmen Beyliklerinin, Anadolu'da oluşturdukları gelişme ortamı ve Türkçeye karşı gösterdikleri hassasiyetle Türkçenin Anadolu'da bir devlet dili, bir resmî dil hâline gelişi gerçekleşmiştir. Batı Türkçesinin ilk safhası olan Eski Anadolu Türkçesi'nin ilk ürünleri bugünkü Türkiye topraklarında 13. yüzyılın sonu ile 14. yüzyılın başlarında ortaya çıktı. 14. yüzyıldan itibaren Anadolu'da önceki sözlü geleneklere ek olarak, büyük ölçüde yazılı bir edebi geleneğin ortaya çıkmasıyla Eski Anadolu Türkçesi bir yazı dili olarak karşımıza çıkar. Farsça mesnevisi ile tanınan Mevlana Celaleddin Rumi'nin oğlu Sultan Veled'in Mevleviliği yaymak için Farsça olarak yazdığı İbtidaname, Rebapname mesnevilerinde yer alan Türkçe beyitleri 13. yüzyılın sonu 14. yüzyılın başında Anadolu'da kaleme alınmış en eski Türkçe metinler arasındadır. Anadolu'nun Moğol-İlhanlı tahakkümü altında olduğu bir devirde Kırşehir'de yaşayan Gülşehrî'nin bütün ilmi ve tasavvufi terminolojiyi Türkçede kullanmak suretiyle o güne kadar benzeri görülmemiş bir ustalık sergileyerek 1317 yılında tamamladığı Ferîdüddin Attâr'ın Farsça klasiği "Mantıku't-Tayr" çevirisi Anadolu'da kaleme alındığı bilinen en eski Türkçe mesnevidir. Kırşehirli Aşık Paşa'nın Mevlana'nın Mesnevisinden ilham alarak yazdığı, 1330 tarihli Garibnâme adlı mesnevisi Anadolu'da Türk tasavvuf edebiyatının tesir dairesi çok geniş olmuş eserlerden biridir. 13. yüzyılın sonu 14. yüzyılın başlarında Mevlevîler arasında manzumeler söyleyen bir tür gûyende(okuyucu) olduğu bilinen Şeyyad Hamza'nın Kur'an'da Ahsenü'l-Kasas olarak adlandırılan, Yûsuf suresi'nin kaynaklık ettiği Yûsuf Peygamberin hikâyesini anlattığı Yusuf ile Zeliha mesnevisi de Anadolu sahasında Türkçe olarak kaleme alınmış mesnevi formatındaki ilk eserlerden biridir. Türkistan'da Ahmed Yesevî ile başlayan tekke şiiri geleneğini özgün bir söyleyişle Anadolu'da yeniden ortaya koyan Yunus Emre olmuştur. Osmanlı döneminde birçok tarikat Yunus Emre'yi yakından benimsedi, onun şiirlerine kendi törenlerinde yer verdiler. Yunus Emre şiirleri, tekke şiirinin kaynağı oldu

Divan edebiyatı

Divan Edebiyatı her açıdan örnek aldığı İran edebiyatının etkisi altında saray ile medrese çevresinde aydın topluluğun edebiyatı olarak bir gelişim gösterdi. İslami edebiyat, yüksek zümre edebiyatı, havas edebiyatı, saray edebiyatı, enderun edebiyatı, klasik edebiyat, eski edebiyat gibi adlarla da anılan bu edebiyat en yaygın kullanımla Divan Edebiyatı adıyla anılmıştır. Bunun nedeni şairlerin manzumelerini topladıkları eserlere Divan denilmesidir. Divan şiiri kurallarını Arap ve Fars edebiyatından alan aruz vezni ile yazıldı. Ziya Paşa 19. yüzyılda, Ahmed Paşa, Necâtî ve Zâtî olmak üzere üç şairi, "Osmanlı şiirine temel koyan üç şair" olarak tarif etmiş ve Ahmed Paşa'yı Şeyhî ile Necâtî arasında yetişen şairlerden en büyüğü olarak kabul etmiştir.

Bazı edebiyat otoriteleri tarafından sadece Azerbaycan sahasının ve Alevi-Bektaşi edebiyatının değil tüm Türk edebiyatının en büyük klasik şairi olarak gösterilen Fuzûlî, Kanunî Sultan Süleyman'ın 1534'te Bağdat seferinden sonra padişaha beş kaside sunarak korunmak için girmeye çalışmıştır. Fuzûlî'nin İstanbullu birtakım şairlerin kendisinden bir Leylâ ile Mecnun hikâyesi yazmasını istemeleri üzerine kaleme almaya başladığını söylediği Leylâ ile Mecnun mesnevisi, klasik Türk edebiyatındaki en önemli lirik yapıtlardan biri olarak kabul edilmektedir. Birçok araştırmacıya göre 16. yüzyıldan itibaren Osmanlı şiiri doruğa ulaşmıştır. Şöhret ve tesiri asırlarca devam eden, klasik Osmanlı şiirine söyleyiş gücü kazandıran ve Osmanlı şiirinin 16. yüzyıldaki en önemli ismi Bâkî, Kanûnî Sultan Süleyman'ın saltanatı sırasında çağının en büyük şairi sayılarak kendisine "Sultânü'ş-şuarâ" unvanı lâyık görülmüştür. Bâkî'nin şöhreti ve eserleri Anadolu ve Rumeli'yi aşıp Azerbaycan, İran ve Irak'tan Hint saraylarına kadar yayılmış bulunmaktaydı.

17. yüzyılda Nâilî Osmanlı şiirinde bir çığır açmış, yeni bir üslupla şiirler kaleme almıştır. Dili ağır olmakla birlikte, şiirinde incelik ve nezaket vardır. Devlet adamları başta olmak üzere toplumun farklı kesimlerini hedef alan  hicivlerinden dolayı Sultan IV. Murad tarafından idam edilen Nef'i ise, kasideleri ile kendisinden sonrakiler üzerinde önemli bir tesir bıraktı. Bir kasidesinde İstanbul konuşmasının Arapçadan bile üstün olduğunu mısralarında belirten Nâbi, özellikle şiir ve kültür çevrelerince zamanın şeyhü'ş-şuarâsı olarak kabul edilmiş, büyük bir takdir ve hayranlık görmüştür.

Sultan III. Ahmed devrinin meşhur şairlerinden, neşe ve yaşam dolu şiirleri ile Lale Devri İstanbul'unu anlatan Nedim, 18. yüzyılda Divan şiirinde hem dil hem de içerik bakımından birçok yenilik getirmiştir. İstanbul'da kullanılan konuşma dili ve İstanbul halk söyleyişlerinin birçok örneğini samimi bir hava içerisinde şiirlerinde kullanarak aktarmıştır. Yine 18. yüzyılda yaşamış olan ve Hüsn ü Aşk adlı eseriyle tasavvuf ve sembolizmi bir araya getiren Şeyh Galip, şiirlerinde tamamen orijinal, kendine özgü bir ifade şeklini kullanmıştır. Eserlerinde yüksek seviyede bir İstanbul Türkçes'nin görüldüğü Şeyh Galip'in dili ağır olmakla birlikte yer yer halk ağzındaki söyleyişleri de şiirine almıştır.

Tanzimat'tan sonra Türk şiiri, batı etkisi altında değişip gelişirken yeni edebiyatın temsilcileri (Ziya Paşa, Namık Kemal vs.), divan şiiri geleneğine uygun ürünler de verdiler. Eski şiirin son temsilcileri Encümen-i Şuara adı verilen topluluğun Naili, Fehim-i Kadim gibi şairlerin yolunu izleyen üyeleri Leskofçalı Galip, Yenişehirli Avni, Hersekli Arif Hikmet oldu. Aruz vezninin yerini hece veznine daha sonra da serbest vezne bıraktığı 20. yüzyılda divan şiiri sona erdi ancak Yahya Kemal Beyatlı beyit birimine dayanan bu şiire çağdaş şiirin bütünlüğünü kazandırırken Baki, Neşati, Nedim gibi farklı şairlerin söyleyiş özelliklerinden ve işledikleri konulardan faydalanan ürünler ortaya koydu.

Halk edebiyatı

Halk hikâyeleri

Dede Korkut hikâyeleri Türk edebiyatında bu türün en eski örneği kabul edilmektedir. Türk halk hikâyelerinin kaynakları, Dede Korkut hikâyeleri, Köroğlu hikâyesi, Kerem ile Aslı, Âşık Garip gibi Azerbaycan ve Anadolu sahası kaynaklı halk hikâyeleri, Anadolu'da ortaya çıkmış Danişmendname, Saltukname ve Battal Gazi hikâyeleri gibi dini-destansı halk hikâyeleri, Ferhat ile Şirin, Kelile ve Dimne ve Şehnâme'den alınan çeşitli kıssalar gibi İran-Hint kaynaklı halk hikâyeleri ve Leyla ile Mecnun, Ebû Müslim cenkleri, Yûsuf ile Züleyhâ, Ali cenkleri gibi Arap-İslâm kaynaklı halk hikâyeleridir. Aslen Divan edebiyatına ait mesneviler olan Leyla ile Mecnun, Ferhat ile Şirin ve Camasbname'de geçen Şahmeran hikâyesi toplum tarafından sözlü kültüre aktarılıp "halk hikâyesi" hâline gelmişlerdir.

Günümüzde tamamına yakın kısmı derlenmiş olan halk hikâyelerinin sayısı 150'yi aşmış ve içlerinden bazıları üzerindeki incelemeler bitirilmiştir. Atatürk Üniversitesi'nde, Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Folklor Arşivi'nde, Selçuk Üniversitesi Halk Bilimi Araştırma Merkezi'nde ve Fırat Üniversitesi'nde derlenmiş önemli bir halk hikâyesi külliyatı mevcuttur. Bugün de bilhassa Kars, Erzurum, Artvin, Sivas, Maraş, Adana ve Antep yörelerinde eskisi kadar yaygın olmamakla birlikte halk hikâyeciliği geleneğini devam ettiren âşık hikâyecilere rastlanmaktadır. Ayrıca Azerbaycan'da da halk hikâyeciliğinin hâlâ canlılığını koruduğu görülmektedir.

Anonim edebiyatı

Sözlü edebiyatta masal, fıkra, efsane gibi ürünlerin yazanı belli değildir (Anonimdir). Türkiye Türkçesi'yle söylenmiş ve 19. yüzyıldan başlanarak yazıya geçirilmiştir. Ancak bunlarda geniş ölçekte de tarihi ve yerel özellikler kendini gösterir (Nasreddin Hoca fıkraları, Bektaşi fıkraları, Bursa, Konya, İstanbul gibi kentlerle ilgili efsaneler, gerçekçi nitelik taşıyan kimi meddah hikâyeleri vs).
{{quotation|
Bir gün Padişah, Nasreddin hocaya sormuş;
— Ben öldüğümde cennete mi gideceğim, cehenneme mi?
Hoca, Padişahtan korkmadan;
— Tabii ki, der, cehenneme gideceksiniz.
Öfkeden padişahın sakalı kabarır. Nasreddin hoca;
— Cennete gideceğinizi söylemek isterdim ama cellatlarınızın öldürdüğü insanlar yüzünden cennete sığamazsınız. O yüzden mecbur cehenneme gideceksiniz.}}

Sözlü gelenekte ezgiyle söylenen türkü, mâni, ağıt gibi türler halkın ortak yaratıcılığına dayanır. Bunlara zamanla sahipleri unutulan ürünler de eklenmiştir. Taklide ve karşılıklı konuşmaya dayanan, iki boyutlu tasvirlerle bir perdede oynatılan gölge oyununun merkezindeki iki karakter olan Karagöz ve Hacivat gölge oyunu, anonim halk edebiyatınun en önemli ürünüdür. Karagöz ve Hacivat, Orhan Gazi devrinde Bursa'da yaşamış cami yapımında çalışan iki işçidir. Kendileri çalışmadıkları gibi diğer işçilerin de çalışmasını engellemektedirler. Orhan Gazi'nin, "cami vaktinde bitmezse kelleni alırım" dediği cami mimarı, caminin vaktinde bitmemesine Karagöz ve Hacivat'ın neden olduğunu söyler. Bunun üzerine bu ikili başları kesilerek idam edilir. Karagöz ve Hacivat'ı çok seven ve ölümlerine çok üzülen Şeyh Küşteri, ölümlerinin ardından kuklalarını yaparak perde arkasından oynatmaya başlar. Karagöz ve Hacivat gölge tiyatrosu 17. yüzyılda son şeklini almıştır. Yazılı bir metne dayanmayan yani doğaçlama (tulûat) sahnelenen ve bazıları halk efsanelerinden esinlenilen Karagöz oyunlarının otuz kadarı günümüze kadar gelmiştir. Genel olarak "'Kâr-ı Kadîm'" (eski oyunlar) ve "'Nev icad'" (yeni oyunlar) olarak iki ana gruba ayrılsalar da tamamının bugüne kalan metinleri Tanzimat sonrası döneme aittir.

 Masal

Masal, anonim halk edebiyatının en yaygın türlerinin başında gelmektedir. Dinleyiciyi inandırmak gibi bir amacı olmayan masallar anlatmaya dayalı türlerin en eskilerindendir. Yapısında kalıplaşmış ifadeler bulunan masalların profesyonel anlatıcıları yoktur. Masal anası veya masal ninesi adı verilen kadınlar tarafından anlatılan hayal ürünü anlatımlardır. Türk masallarının kahramanları genel olarak insanlar, hayvanlar ve doğaüstü varlıklardır. Cadı karıları, devler, vezir vs. kötü kahramanlar iken padişah, kral, hükümdar, hızır, derviş vs. iyi kahramanlardır. Tilki, aslan, Anka kuşu, papağan gibi hayvan kahramanların olduğu masalların yanı sıra derviş, hızır, peri, cin gibi doğaüstü varlıkların yer aldığı masallar da bulunmaktadır. Türk masallarında en önemli tiplerden biri Keloğlan'dır. Türk masalları sözlü gelenekte yaşamıştır. 19. yüzyılda ise yazıya geçirilmiştir. Türkiye'de halk ağzıyla derlenmiş en eski kitap Billur Köşktür. Zümrüdüanka Kuşu Türkiye'deki en yaygın ya da başka bir ifadeyle en çok bilinen masaldır.

 Âşık edebiyatı

Anadolu, Rumeli ve Azerbaycan'da gelişip olgunlaşan âşık edebiyatını, sade bir dil kullanarak şiirlerini daha çok hece vezniyle yazan ve saz çalarak yurdu dolaşan âşıkların eserleri oluşturur. Bu edebiyatta mûsikinin de önemli bir yeri vardır. Dinleyici üzerinde etkili olabilmesi, melodi kalıplarının iyi bilinmesine ve mûsikinin sözle birlikte başarılı bir şekilde kullanılmasına bağlıdır. Âşığın düşünde pirlerin elinde bade içerek saz çalıp, şiir söylemesi, düşte gördüğü sevgiliyi bulmaya çalışması yaygın bir efsane motifidir. Birçok âşığın şiiri zamanla türkü, ağıt gibi sahibi bilinmeyen halk şiiri örnekleri arasına karışmıştır. Âşık ya da saz şairi adı verilen gezgin şairlerin saz eşliğinde doğaçlama söyledikleri şiirlerin günümüze ulaşan en eski örnekleri XVI. yüzyıla aittir. Âşıklardan birçoğu hakkında koşmaların son dörtlüğünde anılan mahlaslardan başka bilgi yoktur. Kimi âşıkların yaşamı efsanelerle karışmıştır. Âşık edebiyatının geleneğinde âşık kahvelerinin, kahvelerde düzenlenen atışmaların, muamma, asma, çözme gibi hünerlerin önemli yeri vardır. Bu etkinliklerden dolayı âşıklara meydan şairleri adı verilir. Bazıları medreselerde okumuş olan, kültür merkezi kentlerde yaşayan âşıklara ise kalem şairi denir. Kalem şairleri üzerinde dil, anlatım, konu bakımından divan şiirinin türlü etkileri görülür. Onların şiirleri arasında koşma, varsağı, destan gibi özgün halk edebiyatı türleri yanında aruzla divan, müstezat, gazel gibi ürünler de yer alır.

17. yüzyılda Toroslar'da konar-göçer Türkmenler arasında yetişen Karacaoğlan'ın doğa güzellikleri ve sevgiyi konu edinen içtenlikli şiiri, türünün en sevilen örnekleri oldu. Kayıkçı Kul Mustafa gibi Yeniçeri Ocağı'nda yetişmiş birçok şair imparatorluğun, Bağdat, Girit, Kırım gibi birbirinden uzak yerlerindeki yaşama tanıklık eder. 17. yüzyılda Kayıkçı Kul Mustafa tarafından yazılan Genç Osman Destanı adındaki duygusal koçaklama, aşık edebiyatının en önemli epik eserlerinden biri sayılır. Otoriteler tarafından koçaklamaların en güzel örnekleri Köroğlu ve Dadaloğlu'na ait koçaklamalar olarak kabul edilir. 19. yüzyılda, Deli Boran, Beyoğlu ve Gündeşlioğlu, hiçbir yabancı etki altında kalmamış ve değişmemiş halk zevkini devam ettirirken Dadaloğlu'nun baskıya ve haksızlığa başkaldıran şiiri, konar-göçer Türkmenlerin zorunlu iskanıyla ilgili tarihi olaylara tanıklık etti. Âşık edebiyatı XVI. yüzyıldan başlayarak yakın zamana kadar Osmanlı topraklarında yaşayan Ermeniler'i de etkilemiştir. Bunun sonucu, büyük şöhrete ulaşmış pek çok Ermeni aşug, âşık edebiyatının geleneklerini benimseyip başarıyla uygulamıştır. Özellikle XVIII. yüzyılda Türkçe şiirler söylemiş bu Ermeni aşuglardan Mecnûnî, Âşık Vartan ve Civan önemli isimlerdir.

XIX. yüzyılda âşık şiirini temsil edenlerden bir kısmı doğrudan doğruya Bektaşî babalarıdır. Âgâhî, Türâbî ve Harâbî bunlardandır. Âşıkların yetişmesinde önemli bir yeri olan Yeniçeri Ocağı'nı kaldıran Sultan II. Mahmud âşıkları koruyarak saraya almıştır. Sultan II. Mahmud'dan Sultan Abdülaziz'in son zamanlarına kadar âşıkların düzenli teşkilâtı ve esnaf loncalarına benzer loncaları vardı. Âşık fasılları'ndan hoşlanan Sultan II. Mahmud, Sultan Abdülmecid ve Sultan Abdülaziz devirlerinde İstanbul, âşık edebiyatının gelişmesi bakımından çok müsait bir çevre olmuştur. Erzurumlu Emrah, Bayburtlu Zihni, Dertli, Seyrânî ve Sümmânî gibi oldukça büyük şöhretleri olan saz şairleri bu yüzyılda yetişmiştir. Bu dönemde âşık edebiyatının en tanınmış temsilcisi Aşık Dertli idi. Birkaç çırak yetiştirdiği gibi kendisinden sonra gelen âşıklar üzerinde de büyük etkisi oldu. XIX. yüzyılın sonlarında, büyük yerleşim merkezleri ve özellikle İstanbul'daki kuvvetli âşık geleneği yerini bir başka geleneğe, semâi kahvelerine bırakmıştır. Bu kahvelerde söz sahibi olan âşıklar artık bütün imparatorluğu gezen gezginci âşıklar değildir. Meydan şairleri de denen bu tarzın temsilcileri semâi kahvelerinde mâni, destan, koşma, divan, semâi, kalenderî gibi şiirler okur ve söylerlerdi. Ramazan, bayram ve cuma geceleri semâi kahvelerinde büyük toplantılar olurdu. İstanbul'daki semâi kahvelerinde genellikle tulumbacı teşkilâtlarına bağlı çoğu İstanbullu olan şairler bulunurdu. XX. yüzyılda saz şiiri geleneğini devam ettiren isimler arasında Âşık Veysel önemli bir yer teşkil etmektedir.

 Tekke ve Tasavvuf edebiyatı

Osmanlı döneminde ayrı tarikatlar, inançlar, birbirinden farklı üç edebiyat yolu oluşturdu. Bu tür edebiyatın başlıca temsilcileri;

 Alevî-Bektaşî edebiyatı: Hacı Bektaş-ı Veli'ye bağlanan Bektaşiler ile Alevilerin edebiyatı, temalarıyla öteki tarikat şairlerinin şiirlerinden ayrılır. Bu edebiyat dil ve anlatım bakımından tarikat edebiyatının öteki iki kolundan çok daha sadedir. Alevî-Bektaşî şiirlerinin önemli temalarından biri Ali'ye, ehlibeyte bağlılıktır. Oniki imam övülür, bütün adaletsizlikleri gideren bir kurtarıcı olarak Mehdi beklenir. Kaynağını Yunus Emre şiirlerinden alan Alevî-Bektaşî edebiyatı 14. yüzyılda Hacı Bektaş Veli Dergahına mensup Abdal Musa'nın müridi Kaygusuz Abdal ile kuruldu ve en önemli temsilcisi Pir Sultan Abdal ile 16. yüzyılda en iyi örneklerini verdi. Osmanlı devrinde Anadolu ve Rumeli'de özellikle Alevî ve Bektaşî çevrelerinde sevilerek okunmuş olan Azerbaycanlı şairlerden Nesîmî ve Hatâî, günümüzde de Türkiye'de Alevîler tarafından büyük saygı görmekle birlikte Azerbaycan'ın da en büyük şairleri arasında kabul edilmektedirler. Necef'te Ali'nin türbesinde onu medh etmek görevi karşılığı maaş alan kutsal yerleri ziyarete gelenler için maktel kasideler okumakta olan Fuzulî'nin, Kerbelâ Vak'ası'nı anlatan Türkçe bir maktel yazmak maksadıyla kaleme aldığı Hadikatü's-Süada, yazıldığı tarihten itibaren Bağdat, Necef ve Kerbelâ'ya uğrayan ticaret kervanları ve muharrem aylarında Hüseyin'in kabrini ziyarete gelenlerin aracılığı ile kısa zamanda Türkler'in yaşadığı bütün bölgelerde tanınmış ve ilgiyle karşılanmıştır. Hadikatü's-Süada, Anadolu'da sadece Alevi ve Bektaşiler tarafından değil  Sünnî Türkler tarafından da sevilmiş, özellikle Hüseyin'in ölüm yıl dönümlerinde okunmuş ve dinlenmiştir.Sahibi, Naşiri ve Basıldığı yer: NACİ KASIM - İSTANBUL MAARİF MATBAASI, Z. Kasım ve Ortakları Kolektif Şirketi, 1972 Yaşamının büyük bölümünü Sivas'ın Yıldızeli ilçesinin Çırçır bucağına bağlı Banaz köyünde geçiren, genellikle 16. yüzyılda Anadolu'daki yoğun Safevî propagandasının etkisiyle Osmanlı bürokrasisine karşı tutumuyla bilinen Pîr Sultan Abdal'ın birçok nefesi de Alevî ve Bektaşî âyîn-i cemlerinde okunagelmiştir. Türkiye Alevîlerinin büyük saygı duydukları Cem törenlerinde deyiş, deme ve nefeslerini çalıp söyledikleri Nesimî, Fuzûlî, Hatâî, Pîr Sultan Abdal, Kul Himmet, Yemini ve Virani en büyük yedi şair kabul edilmektedir ve Yedi Ulu Ozan olarak adlandırılmaktadır.
 Melami-Hamzavi edebiyatı: İlk temsilcisi Hacı Bayram Veli kabul edilen Melâmî-Hamzavî zümreye mensup şairlerin başlıca temsilcileri Sarban Ahmed (öl. 1545), Kaygusuz Vizeli Alaeddin (öl. 1563), Emir Osman-ı Haşimi (öL 1595), Muhyi (öl. 1611), İdrisi Muhtefi (öl. 1615), Oğlan Şeyh İbrahim (öl.1655), Sunullah Gaybi (öl. 1611), San Abdullah Efendi (öl. 1660) gibi şairlerdir. Bunlar eserlerinde vahdet-i vücûdu esas almışlar, aşk ve cezbeye büyük önem vermişlerdir. Bâtınî temayüller Alevî-Bektaşî şairlere göre daha az, Ehl-i beyt sevgisi kuvvetlidir. Zikir, esmâ, taç, hırka, sülûk mertebeleri gibi terimler şiirlerinde yer almamaktadır.
 Halveti edebiyatı: Halvetilikle Kadiriliği birleştirerek Eşrefiliği kuran Eşrefoğlu Rumi, İbrahim Gülşeni, Üftade, onun halifesi ve Celvetliğin kurucusu Aziz Mahmud Hüdayi, Bayramiliğin Himmetilik kolunu kuran Tarikatname yazarı Himmet, Niyazi-i Mısri şiirlerinde, kendi inançlarını, tarikatlarının ilkelerini, giriş törenlerini, özel zikirleri vb. konu edindiler. Halveti edebiyatındaki en ilginç menâkıp yazarlarından birisi, 17. yüzyılda belki de çoğunlukla Osmanlı İmparatorluğu'nun Balkanlardaki topraklarında yaşayan velilerin hayat hikâyelerini anlatan eserler veren Münirî-i Belgradî'dir. Eseri Halvetîlerle ilgili anekdotlar içermesinden dolayı nadir bir eserdir.

 Batı uygarlığı etkisinde gelişen Türk edebiyatı

Osmanlı İmparatorluğu'nda Tanzimat'ın ilanından (1839) sonraki siyasi yenileşme devrinden başlayarak edebiyatın dili ve anlatımıyla birlikte halk topluluğuna ulaşma biçimi, amacı, kapsadığı sorunlar da büyük ölçüde değişti. Sözlü edebiyatın yerini kesin olarak yazılı edebiyat aldı. Roman, tiyatro, eleştiri, deneme gibi batı kaynaklı türlerde ürünler verildi. Toplumsal sorunlar gerçekçi metotla ele alınmaya başlandı.

 Tanzimat edebiyatı

küçükresim|sağ|upright=0.59|Tanzimat şiirinde Namık Kemal

Batı ülkelerinden özellikle de Fransa'dan etkilenen ve geniş halk kitlesine ulaşmayı amaçlayan, toplumsal sorunlarla yakından ilgilenmeye başlayan edebiyatın ilk ürünleri Tanzimat'ın ilanından 20 yıl kadar sonra verildi. Tasvir-i Efkar gazetesini çıkaran Şinasi, biçimden çok öze önem veren bilgi ve düşünceyle temellenen, geniş bir halk topluluğuna seslenebilmeyi amaçlayan yeni düzyazının kurucusudur. Şiirleri, şiir çevirileri, makaleleriyle çağdaşlarını derinden etkileyen bu yenilikçi yazar geleneksel halk tiyatrosuyla batı örneğini bileştiren ilk tiyatro eseri olan Şair Evlenmesi'nin (1859) yazarıdır. Divan şiirini dil ve anlatım bakımından topluma sırt çevirmiş, içerik bakımından doğaya, akla yabancı, toplumsal sorunlara uzak sayan Tanzimat şiirinde Namık Kemal yurt, ulus sevgisi, erkinlik, haksızlığa başkaldırma gibi konuları coşkulu bir dille ve yeni bir anlatımla işledi. Yurtseverlik, hürriyet, millet kavramlarını Türk fikir hayatına ve edebiyatına sokan kişi kabul edilen Namık Kemal, heyecanlı, kavgacı kişiliği, akıcı, parlak üslubu nedeniyle devrinin diğer yazarlarından daha fazla tanındı. Vatan Şairi ve Hürriyet Şairi olarak anılan Namık Kemal, şiirin yanı sıra tenkit, biyografi, tiyatro, roman, tarih ve makale türlerinde eserler verdi. Özellikle Türk edebiyatının ilk edebi romanı olan "İntibah" ve batılı anlamda Türk edebiyatının sahnelenen ilk tiyatro eseri olan "Vatan yahut Silistre" eserleriyle ünlüdür. Şinasi ve Namık Kemal ile birlikte "batılılaşma" kavramını ilk defa ortaya atan Osmanlı aydınlarından Ziya Paşa ise, divan şiirinin geleneksel biçimlerinden fazla uzaklaşmadan yönetimde ve insan ilişkilerindeki adaletsizliğe, haksız davranışlara karşı çıktı, uygarlık ve hürriyet gibi temaları işledi. Padişahın mutlak egemenliğine karşı meşrutiyet yönetimini savunan, yurt içinde olduğu kadar gönüllü sürgün olarak yurt dışında da siyasal savaşım veren bu şairler savundukları yeni dil ve edebiyat anlayışını eleştiri türünde verdikleri ürünlerde dile getirdiler.Ziya Paşa, Şiir ve İnşa,1868

Roman, Türk edebiyatına Fransızca'dan yapılan çevirilerle girdi. Bu çevirilerden ilki Yusuf Kamil Paşa'nın Fenelon'dan yaptığı Terceme-i Telemak'tır. Daha sonra adı bilinmeyen bir çevirici Victor Hugo'nun ünlü romanı Sefiller'i (Les Miserables) çevirdi. 1860 - 1880 yıları arasında başta Fransız yazarlar olmak üzere birçok Batılı yazarın eseri Türkçeye çevrildi. Türk romanı asıl Tanzimat devrinde gelişti. Bu ilk dönem yazarları daha çok Fransız Romantizm akımını örnek almışlardır. Şemsettin Sami'nin roman türünde ilk örnek olan Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat 'ını izleyen ürünler (Ahmet Mithat Efendi, Felatun Bey'le Rakım Efendi, 1876; Namık Kemal, İntibah, 1876) bir yandan yaşanan çağa ters düşmüş eski toplumsal kurumları öte yandan Batı'ya körü körüne öykünmeyi eleştiriyordu. Tiyatroda Ahmet Vefik Paşa'nın Molière uyarlamaları halk geleneğini batı kaynağı ile birleştirme çabalarının bir halkasıdır. Buna karşılık Abdülhak Hamit'in oyunları batı tiyatrosu örneklerinden büyük ölçüde beslenen, sahne diline ve halkın beğenisine ise oldukça uzak ürünlerdir. Namık Kemal'in sürgüne gönderilmesine yol açan Vatan, Yahut Silistre oyunu yazarın ana temalarından olan yurt ve ulus sevgisini heyecanlı bir anlatımla sahneye aktararak konu ediniyordu. Türk edebiyatında masalı gerçek anlamda ilk defa Namık Kemal'in "Mukaddeme-i Celal" 'inde kullanıldığı görülmektedir. Yazar, masalı tamamen hayali olaylardan meydana gelen bir anlatım türü olarak görmektedir. Namık Kemal ayrıca masalların ahlâki, eğitici ve terbiye edici özellikleri olduğunu belirtmektedir.

 Edebiyat-ı Cedide

II. Abdülhamit devrinde doğup gelişen Edebiyat-ı Cedide ya da başyazarlığını Tevfik Fikret yaptığı derginin adıyla Servet-i Fünûn edebiyatı yazarları, bireysel konuları ancak öğrenim görmüş seçkin kişilerin kavrayabileceği bir anlatımla işlediler. Batılı, özellikle de Fransız yazarların eserlerindeki biçim özelliklerini Türkçeye uyguladılar. Ülkenin içinde bulunduğu siyasi durum yazarları yalnız kişisel meseleler üzerinde durmaya yöneltmekte idi. 1877'den itibaren 93 Harbi ve mağlûbiyeti, Meclis-i Mebûsan'ın kapatılışı, zamanla sansüre ve jurnallere dayanan bir rejimin oluşması, yazarları da siyaset ve toplum meselelerinde susmaya zorlamıştı. Bu durum edebiyatta içe kapanma şeklinde kendini dışa vururken siyasi ve sosyal problemler yerine estetik değerlerde gelişme ve derinleşme görüldü. Bu edebiyata mensup olanların şiirde olduğu gibi nesirde de uzun vokalli, âhenkli kelimeleri, Farsça terkipleri bol bir dil benimsemeleri Tanzimat'ın başlangıcından beri sadeleşmeye doğru giden yazı dilini yeniden ağırlaştırmakla suçlandılar. Arapça ve Farsça'da bile yer almayan tebeşbüş, mükevkeb, müşemmes, mukmir, nevîn gibi kelimeleri etimoloji kurallarını zorlayarak kullanmışlardır. Şiir ve romanlarındaki kadın ve erkek kahramanların adları da Sezâ, Sühâ, Behlül, Lâmia, Bihter, Peyker, Pervîn gibi müzikal değeri olan, fakat pek kullanılmamış isimlerdir.

Hareketin temsilcilerinden Tevfik Fikret (1867 - 1912), Cenap Şahabettin (1870 - 1934) şiire geniş bir ses zenginliği kazandırdılar. Doğayı, kişisel yaşantıyı, bireysel duyguları ayrıntılarıyla yansıttılar. Tevfik Fikret zamanla toplumsal bozuklukları, siyasi yönetim baskısını, haksızlıkları konu edinmeye koyuldu. devrin romanlarında daha çok romantik aşklar ve yanlış batılılaşma ana konu olarak ön plana çıkmaktadır. Servet-i Fünûn edebiyatı devrinde ilk usta romanlar ve usta yazarlar kendilerini gösterdi. Recaizade Mahmud Ekrem'in Araba Sevdası yeni teknikler kullanılan ilk realist Türk romanıdır. Roman alanında Mehmet Rauf ile birlikte ruhsal durumları çözümlemeye önem veren Halit Ziya Uşaklıgil, farklı toplum kesimlerinden kişilerin, aydınların, sanat-edebiyat çevresinin, halkın yaşamına gerçekçi açıdan tanıklık etti. Halit Ziya Uşaklıgil'in 1897 tarihli Mai ve Siyah adlı romanı, Batılı anlamda Türk romanının başlangıcı sayılır. İlk olarak 1899-1900 yıllarında Servet-i Fünûn dergisinde tefrika edildikten sonra 1900'de kitap olarak yayımlanan Aşk-ı Memnu, tefrika edildiği dönemde büyük ilgiyle karşılanmış ve Halid Ziya Uşaklıgil'in en tanınan romanı olmuştur. Batılı anlamda ilk roman örneği olduğu bilim çevrelerince kabul görmüştür.home.ku.edu.tr/.../AŞK%20TANIMLARI%20IŞIĞINDA%20AŞK.doc Eserlerini bu devirde yayımlamaya başlayan Rahmi Gürpınar, Edebiyat-ı Cedide'den alabildiğine ayrılarak geniş okur topluluğuna seslenen, halkın yaşamından canlı kesitler veren, öğretici, eğlendirici romanlar yazdı. Türk öykücülüğünü yetkinliğe kavuşturan yazar ise Halit Ziya Uşaklıgil oldu. Edebiyat-ı Cedide devrinde yalın diliyle dikkat çeken Uşaklıgil, titiz gözlemciliğiyle gerçekçi öykü geleneğini başlatan yazardır. İlk olarak 1899-1900 yıllarında Servet-i Fünûn dergisinde tefrika edildikten sonra 1900'de kitap olarak yayımlanmıştır. II. Meşrutiyet'in ilânından sonraki dönemde Edebiyat-ı Cedide'nin bağlı olduğu sanat için sanat anlayışını kısa bir süre Fecr-i Ati hareketinin genç temsilcileri sürdürdü. Bunlar arasında yer alan Ahmet Haşim, arı şiir anlayışına bağlı ürünleriyle tanındı. Topluluğun üyelerinden hemen tümü II. Meşrutiyet'ten sonra Millî Edebiyat hareketi içinde yer aldılar. II. Abdülhamit'in uzun süren baskısı II. Meşrutiyet sonrasına kadar tiyatro edebiyatının gelişmesine engel oldu.

 Millî edebiyat

Türkçülük hareketinin etkisinde gelişen Millî edebiyatın hareket noktası millî kaynaklara yönelme düşüncesiydi. Dilde sadeleşme, şiirde aruzun yerine hece vezni, içerikte halkın sorunları ve yerli yaşam Millî Edebiyat'ın temellerini oluşturdu. Mehmet Emin Yurdakul'un 1897 Yunan Harbi sırasında Selanik'te Asır gazetesinde yayınlanan Ben bir Türküm dinim, cinsim uludur mısrası ile başlayan "Cenge Giderken" başlıklı şiiri kendisine büyük ün kazandırdı. Ertesi sene, II. Abdülhamid devri saray ressamı Fausto Zonaro'nun Yunan Harbi'ni konu alan resimlerinin de yer aldığı "Türkçe Şiirler" adlı eserini yayınladı. Bu eserle başlayan yenileşme, aydınların şiirini bir yandan halk edebiyatı ögelerine öte yandan halkın dertlerine yöneltirken edebiyatta yeni bir başlangıç yapılmış ve Türkçülük bu alana girmişti. 1908 Meşrutiyet Devrimi sonrası artan basın ve yayın hareketleri içerisinde Genç Kalemler dergisi Türkiye tarihinde Millî Edebiyat hareketinin doğuşu açısından çok önemli bir yere sahiptir. İttihat ve Terakki Cemiyetinin etkili üyelerinden Doktor Nâzım Bey'in iki yeğeni tarafından Haziran 1909'da Manastır'da Hüsn-ü Şiir adıyla çıkarılan dergi dördüncü sayıdan sonra Selanik'e taşındı ve dokuzuncu sayıdan itibaren Genç Kalemler adını aldı. Derginin kapağında Arap harfleriyle yazılan başlığın altında latin harfleriyle genç kalemler yazılmıştı. Genç Kalemler dergisi dilde milliyetçiliğin organı olarak tanınmaktadır. 1909'da İttihat ve Terakki'nin Selanik'teki merkez yönetim kuruluna üye olarak seçildikten sonra Selanik'te kalmayı sürdürerek çevresinde bir kültür hareketi yaratmaya çalışan Ziya Gökalp, Vatan ne Türkiyedir Türklere, ne Türkistan Vatan, büyük ve müebbet bir ülkedir: Turan beyti ile biten Turan şiirini Genç Kalemler'e yollamıştı. Ali Canip bu şiiri derginin 6. Sayısında yayınlamıştır. Türk edebiyatının en önemli isimlerinden Ömer Seyfettin, derginin beyni Ali Canip ile birlikte dilde sadeleştirme için bir kampanyaya girişmişti. Genç Kalemler'in II. cildiyle başlatılan Yeni Lisan Hareketi, Türkçe'nin sadeleştirilmesine yönelik sistemli ilk harekettir. Dergide Yeni Lisan adıyla ilk makaleyi imza yerine bir soru işaretiyle yazan Ömer Seyfeddin Ali Canip'e 28 Ocak 1911'de gönderdiği bir mektupta, "Geliniz Canip Bey edebiyatta, lisanda bir ihtilâl vücuda getirelim" diye çağrıda bulunur. Ali Canip'e Arapça ve Farsça terkipleri dilden atmak için ortak bir kampanya önerisi sunar. Kazım Nami'ye göre ise 30 milyon Osmanlı'nın kısa sürede bu dili öğrenmesi gerektiği için sadeleşmeye ihtiyacı vardı. Hemen hemen aynı zamanlarda derginin bir başka önemli ismi ortaya çıktı. Ali Canip, Ziya Gökalp'e Ömer Seyfettin'in mektubunu göstermiş ve kendi güçleriyle Genç Kalemi büyütmeyi teklif etmiştir. Genç Kalemler Ziya Gökalp'in aracılığıyla bir heyet oluşturdular. Heyetin başında da Enver Paşa bulunuyordu. Bu heyet önemli saydığı pek çok batı eserini sade bir dil ile Türkçeye tercüme etti. İttihat ve Terakkinin politik nüfusunu kullanarak Selanik'te 4 okuma kitabı ve 2 imla kitabı yayınladılar. Ömer Seyfettin'in tanınmış hikâyelerinden birçoğu ilk defa Genç Kalemler'de yayımlandığı gibi dünyadaki Türkleri birleştiren, güçlü bir Türk devleti kurulmasını tasarlayan Ziya Gökalp'in, Türkçülük, hatta Turancılık ideolojisini ifade ettiği Altın Destan adlı şiiri de 1911'de ilk defa burada çıkmıştır. Bakışları Orta Asya Türklüğü'ne çeviren Altın Destanda kullanılan "Turan, ogan, ulus, budun, kurultay" gibi bazı kelimeler meselenin siyasi-Türkçü boyutlarını ortaya koymaktadır. Genç Kalemler'in Türkçülük ideolojisiyle beraber savunduğu bir diğer ideoloji de Batıcılıktı. Dergide, Batı dillerinden tercüme edilen birçok yazı yayımlanmıştı. İlk Yeni Lisan makalesinde, millî edebiyatı oluşturmanın önündeki en büyük engelin İslâmiyet'in getirdiği tesettür keyfiyeti olduğu da ima edilir. Bu fikir, Ömer Seyfeddin'in yine ilk defa Genç Kalemlerde yayımlanan Aşk Dalgası adlı hikâyesinin de asıl temasını teşkil etmektedir.

Genç Kalemler, 1912 yılını Eylül ayında Balkan Savaşları'nın başlaması ile kapanmıştır. Derginin yazı kadrosunu oluşturan yazarların çoğu Selanik'in kaybedilmesi neticesinde bundan sonraki yazı faaliyetlerini İstanbul'da yayımlanmakta olan Türk Yurdu gibi dergilerde sürdürmüşlerdir. Ziya Gökalp, İstanbul'a gelir gelmez Türk Ocağı'nın kurucuları arasında yer almıştı. Derneğin yayın organı "Türk Yurdu" başta olmak üzere Halka Doğru, İslâm Mecmuası, Millî Tetebbûlar Mecmuası, İktisadiyat Mecmuası, İçtimaiyat Mecmuası, Yeni Mecmua'da yazılar yazmıştı. I. Dünya Savaşı ve Millî Mücadele yıllarında aruz vezninde yazdıkları şiirlerle adlarını duyurmuş olan Beş Hececiler'in de Türkçe ve hece vezniyle şiir yazmayı benimsemelerinde Ziya Gökalp'ın etkisi büyüktür. Fecr-i Ati topluluğuna ilk katılanlardan olmasına rağmen kısa süre içinde gruptan ayrılarak hece vezniyle şiirler yazmaya başlayan İbrahim Alaettin Gövsa'nın 1911'de yayımladığı Çocuk Şiirleri adlı kitabı, Türk edebiyatının ilk çocuk şiiri kitaplarındandır.

Genç Kalemler'in başlattığı dil ve edebiyat hareketi, dönemin özellikle İstanbul aydınları tarafından tepkiyle karşılanmış ve aydınlar arasında sert tartışmaların yaşanmasına neden olmuştur. Yeni lisana en sert tepkiler, o sıralarda Fecr-i Âtî topluluğuna mensup olan Köprülüzade Mehmet Fuat ile Yakup Kadri'den gelmiştir. Zamanla yeni lisan çizgisine gelen bu iki yazar başlangıçta bu hareketi asla ciddiye almamış, hatta yazdıkları yazılarla alay etmişlerdir. Bir yıl süren tartışmaların sonunda Hamdullah Suphi, Celâl Sahir, Yakup Kadri, Köprülüzade Mehmet Fuat, Refik Halit, Yeni Lisan hareketini kabul ettiklerini bildirmişlerdir.

Türkçede yabancı sözlerin temizlenmesi, yazımda konuşma dilinin egemen olması, taşra yaşamının gerçekçi bir üslupla edebiyata taşınması gibi özelliklerle bilinen bu devirde Ömer Seyfettin, Türk öykücülüğünde yeni bir çığır açmıştı. Onu Halide Edib, Refik Halit ve Yakup Kadri izledi. Halide Edib'in ilk kez 1912'de yayınlanan romanı Handan Türk edebiyatında kadın piskolojisinden bahseden ilk romandı. Halide Edib'in 1912 yılında yayınlanan bir diğer romanı olan ve Türk edebiyatının ilk siyasal/ideolojik romanı kabul edilen Yeni Turan adlı romanında kadınların bir ideoloji olarak Türk milliyetçiliği içinde nasıl kurgulanacağı sorunu bu romanda yankısını bulmuştur. Refik Halit'in 1919 yılında yayınlanan gerçekçi eseri Memleket Hikâyeleri ilk kez Anadolunun küçük kent ve kasabaların yaşamlarını konu edindi. Çalıkuşu adlı romanı 1921'de Vakit Gazetesi'nde tefrika edilmesiyle şöhrete kavuşan Reşat Nuri, eserinde asıl konu olarak aşkı işlemiş olmasına rağmen Anadolu'nun birçok kasaba ve köyünde geçen olay örgüsüyle Anadolu'daki sosyal hayatı başarıyla yansıtmıştı. 1922'de basılan ilk romanı Kiralık Konak ile Tanzimat tan I. Dünya Savaşı'nın sonuna kadar yetişmiş üç neslin düşünüş ve yaşayışındaki değişikliği başarıyla aktaran Yakup Kadri, İstanbul'da bir Bektaşi tekkesinin şeyhiyle, evli bir kadın arasındaki tutkulu bir aşkın öyküsünü anlatan Nur Baba adlı eserinin 1922 yılında kitap olarak basılıp çok satılmasıyla ününü yaygınlaştırdı. Halide Edib, milli mücadeleye katılmış, savaşlarda gösterilen kahramanlıklar ve direnişlerden yapıtlarında bahsetmişti. Yazarın, Türk edebiyatında Kurtuluş Savaşı üzerine yazılan ilk roman olan Ateşten Gömlek (1922) adlı romanı milli mücadeleden izler taşır.

 Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatı

 Roman ve öykü

Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yazarlar kuşağının öncüleri Reşat Nuri Güntekin, Halide Edip Adıvar, Yakup Kadri gibi romancılar Cumhuriyet devrinin eşiğinde yayınladıkları eserleriyle Osmanlı'nın yıkılış Türkiye'nin kuruluş devrine tanıklık ettiler; Anadolu gerçeğini yansıttılar. Cumhuriyet devri edebiyatı Türkiye'nin gerçeklerine gittikçe genişleyen ölçüde eğildi. Yurdun bütün bölgelerinde kentlerdeki, köylerdeki yaşamı ve insan ilişkilerini, yurt dışına göçen işçileri ele aldı. Her sınıftan, her yaşam biçiminden gelen kahramanları canlandırdı. Onları kuşatan toplumsal bozuklukların giderilmesi için öneriler getirildi. Dil devrimi, edebiyatı yakından etkiledi. Türetilen ya da canlandırılan sözler yanında bölge ağızlarından sözler ve anlatım biçimleri de edebiyata girdi. Halk söyleyişleri, anlatımı kadar dünya edebiyatlarından türlü eğilimlerden, deneylerden izlenimler görüldü. Cumhuriyet'in kuruluşunu ele alan eserler oluşturuldu. Yakup Kadri yakın tarihte oluşan, kendi tanık olduğu olaylara dayanarak toplumdaki değişmeleri, siyasal yaşamdaki çalkantıları, çatışmaları ele alan romanlar yazdı. En etkili romanı ise köylü ve aydın çelişkisini anlatan Yaban (1932) oldu. Cumhuriyet'in ilk on yılında Türk Kurtuluş Savaşı'na katılan halk ve aydınlar, yeni devre ayak uydurmaya çalışan çıkarcılar ve işbirlikçiler, Batı Uygarlığı karşısında geleneksel ahlâkın ve yerleşik değerlerin tartışılması, toplumdaki değişmelerin, batılılaşmayı yanlış anlamanın yıkıcı etkileri gibi toplumsal konulara bireysel sorunlar, ruhçözüm deneyleri eklendi. Şevket Esendal'ın Ayaşlı ve Kiracıları (1934) romanı başkent Ankara'nın, Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki yaşamını canlandırıyordu. Deniz tutkunu olan Sait Faik, kendi yaşadığı Burgaz Adası'nın Rum balıkçılarını, kentin küçük insanlarını geniş bir insan sevgisiyle canlandırdı. Öte yandan üretim biçimine, üretim biçiminde değişmenin yaşamı nasıl etkilediğine dikkati çeken ilk eser Sadri Ertem'in Çıkrıklar Durunca (1931) adlı köy romanıdır. Sabahattin Ali, Kuyucaklı Yusuf romanıyla 20 yıl kadar sonra gelişecek köy romancılığına öncülük etti. Köylüleri, düşkün kadınları, toplumsal sınıflar arasındaki çelişkileri ele alan öyküler kaleme aldı.İnce Memed romanında 1930 yıllarında Toroslar'da yaşayan, suça itilmiş bir eşkıyanın yaşamını konu edinen Yaşar Kemal bu yöreyi ve Çukurova'yı tarihi kökleri, doğası, güncel sorunlarıyla yansıtırken anlatımdaki coşku, betimlemelerindeki renklilikle dikkat çekti. Orhan Kemal, İstanbul'un yoksul kesimlerinde yaşayanları, köyden kente nüfus göçünü, ezilen çocukların, genç kızların macerasını konu edindi. Kemal Tahir'in köyü konu edinen romanları ve köydeki gelişmelerin geniş bir panoramasını verdi. Samim Kocagöz, Necati Cumalı, Fakir Baykurt gibi yazarlar roman ve öyküleriyle köy ve kasaba yaşamına tanıklık ettiler. Aynı çevreyi konu edinen Bekir Yıldız, yurt dışında çalışan göçmen işçilerin yaşamını konu edinen yazarlardan oldu. Gerçeklere ironi ile bakan öykücüler bulunduğu gibi (örn; Haldun Taner) toplumsal bozuklukları gülmece öyküleri ve romanlarıyla çok geniş bir okur toplulukları önünde tartışan yazarlar (Aziz Nesin, Rıfat Ilgaz) görüldü. Kurtuluş Savaşı'nın ve Cumhuriyet devrini, toplumcu ve gerçekçi yazarlara karşıt biçimde yorumlayan yazarlar (Tarık Buğra) da oldu.

Ruhsal çözümlemelere yönelen, bilinçaltını sergileyen yazarlar (Yusuf Atılgan, Bilge Karasu, Adnan Özyalçıner, Oğuz Atay, Tezer Özlü vs.) soyutlamalardan, kara mizahtan faydalandılar; geriye dönüşümlerle, çağrışımlarla beslenen, dilin olanaklarını araştıran denemelere giriştiler. Kadın romancılar ve öykücüler çevreyi, olayları, kişileri konu edinirken, ayrıntılara daha çok indiler. Bu yazarlar  (Nezihe Meriç, Adalet Ağaoğlu, Pınar Kür, Füruzan, Sevgi Soysal, Tomris Uyar) bireyin toplumla ilişkisi, toplumsal yapıda ve kültürdeki değişimler, cinsellik gibi konulara yönelirken yerleşik yargılara karşı çıktılar. Hızlı kentleşme, sanayileşme olguları köy edebiyatının ortadan silinmesine yol açarken, kentteki kaynaşmalar, kenar mahalle insanlarının, yoksulların, işçilerin yaşamından çok aydınların, sanatçıların, siyasi eylemlere katılanların toplumsal ve ruhsal dünyalarını, onların tanıklığıyla bireyi ve toplumu konu edinen bir edebiyat gelişti: Erhan Bener, Demir Özlü, Selim İleri, Orhan Pamuk, Latife Tekin, Nedim Gürsel gibi yazarların roman ve öyküleri.

 Şiir

Mehmet Âkif Ersoy, Yahya Kemal Beyatlı ve Ahmet Hâşim Cumhuriyet dönemi şiirinin kurucu şairleridir. Bu üç şairin şiirleri birbirinden farklı özellikler taşır. Tek ortak noktaları dönemin genel eğiliminin tersine aruz veznindeki ısrarlı tutumlarıdır. Mehmet Âkif Ersoy, büyük oylumlu, hikâyelik şiirini derleyen Safahat dizisinde aruz veznini halkın konuşma diline başarılı bir şekilde uyguladı. Yahya Kemal Beyatlı'nın vatan sevgisi ve tarih duygusuyla beslenen şiiri bir yandan lirik öte yandan destansı öğeler taşıyordu. Hece vezninin temsilcilerinden Faruk Nafiz Çamlıbel, halkın yaşantılarından çıkardığı konuları yine halkın söyleyiş ve nazım biçimleriyle dile getirdi. Yepyeni görüşler getiren ünlü "Sanat" şiiri, memleketçi şiirin ilk bilinçli bildirisi kabul edilir. Han Duvarları ise Türk şiirinin en önde gelen klasiği olarak değerlendirilir. Bu şiir, Türk edebiyatında "Memleket Edebiyatı" denen bir akım başlattığı gibi, Faruk Nafiz'in sanatının da dönüm noktasını oluşturmuştur.

Hece ve aruz ölçülerini kullanmayı reddeeden, kafiyeyi ilkel, edebi sanatları gereksiz bulduğunu açıklayan Orhan Veli Kanık, "Geçmiş edebiyatların öğrettiği her şeyi, bütün geleneği atmak" amacıyla yola çıkarak şiir dilini konuşma diline yaklaştırdı. 1941 yılında, arkadaşları Melih Cevdet ve Oktay Rifat ile birlikte çıkardıkları Garip adlı şiir kitabında bu fikirlerinin örnekleri olan şiirleri yayınlandı ve Garip akımının doğmasına sebep oldu. Bu akım özellikle 1940-1950 yılları arasında Cumhuriyet dönemi şiirinde büyük etki bıraktı. Garip şiiri hem yıkıcı hem de yapıcı özelliği ile Türk şiirinde bir mihenk taşı kabul edilir. 1946'da Cumhuriyet Halk Partisi'nin şiir yarışmasında "35 Yaş" şiiriyle birincilik kazanınca birden ünlenen Cahit Sıtkı Tarancı döneminin en çok okunan şairlerindendi. Bir yandan Garip akımından etkilenerek serbest şiiri denedi, diğer yandan Baudelaire, Verlaine gibi Fransız şairlerinin etkisinde kaldı. Ama hiçbir akıma bağlanamayan, uyum ve biçimi gözeten, duygulu, içten, kendine özgü bir şiir geliştirdi. Nâzım Hikmet Ran'ın vezni, geleneksel kalıpları kıran şiiri, biçimlik özellikleri kadar Marxçı görüşe bağlı içeriğiyle de yenilik oluşturdu. Bu yenilikçi şiir zamanla halk şiirinden, divan şiirinden hatta çağdaşı Garip şiirinden etkiler aldı, öykünün olanaklarından faydalanıldı, yerel ve evrensel değerlerle beslendi. Garipçiler karşısında Nâzım Hikmet'in şiir anlayışından etkilenen toplumcu şiir anlayışı ortaya çıktı. Bu şiir geleneğinin temsilcileri Rıfat Ilgaz, A. Kadir, Ahmed Arif, Hasan Hüseyin 'dir. Toplumsal konuları, imgeye ve duyarlığa daha geniş yer vererek işleyen eğilimin temsilcisi Attilâ İlhan oldu. Doğayı, aşkı, yaşamı, sevgiyi, barışı, özgürlüğü vs. konuları işleyen açık aydınlık şiirin (Bedri Rahmi Eyüpoğlu, Behçet Necatigil, Cahit Külebi, Necati Cumalı) karşısında insanın evrendeki yerini konu edinirken soyutlamalardan, bilinçaltı araştırmalardan faydalanan çalışmalar yer aldı. Asaf Halet Çelebi'nin şiirine eski uygarlıkların, tasavvufun, folklorun katkısı görüldü. Dönemin en üretken şairi Fazıl Hüsnü Dağlarca, insanın Tanrı, evren, tarih, zaman karşısındaki yerini yer yer karanlık imgelerle okura sezdirmeye çalıştı. Garip şiirinin açık anlatımına karşın fikirleri dolaşık bir ifadeyle ve sembollerle gizleyerek anlatan İkinci Yeni adı verilen şiirin temsilcileri; Edip Cansever, İlhan Berk, Cemal Süreya, Turgut Uyar, Sezai Karakoç ve Ece Ayhan, çağdaş dünyanın karmaşası içinde bunalan insanın tedirginliğini, yer yer kapanık bir şiir diliyle anlattılar. Sezai Karakoç ise mistisizm yönüyle II. Yeniler içerisinde farklı bir çizgiye sahip oldu. Toplumsal eylemlere (Kemal Özer, Ataol Behramoğlu) kentin yaşamında çizgi dışı kalmış kitlelerin temsilcilerine (Refik Durbaş), kültürel kaynaklara ve tarihe (Hilmi Yavuz) yönelen ürünler kendini gösterdi. İroni (Salah Birsel), toplumsal (Metin Eloğlu), siyasal (Can Yücel), yergi, duyarlığa karşı şiir kaynaklarından birini oluşturdu.

 Tiyatro
İlk oyun yazarlarının konuları arasında inkılâpları tanıtmak, Cumhuriyet devrinin getirdikleriyle Osmanlı'nın yozlaşmış yanlarını karşılaştırmak ve Atatürk'ün tarih tezini işlemek bulunmaktadır. 1960'lı yıllar tiyatronun altın çağı olarak kabul edilir. 1970-1995 yılları arasında tiyatro yazarlığı müstakil bir meslek hâline gelen Çağdaş Türk tiyatrosunun temelini atan ve geliştiren Muhsin Ertuğrul'un yanında 1955'ten sonra tiyatroya ağırlık veren Necati Cumalı da yer almıştır. Musahipzâde Celal, Turgut Özakman ve Aziz Nesin gibi yazarlar geleneksel tiyatronun güldürmeye yönelik yer yer kabalaşan, açık saçık ifadeleri ve gevşek dokusuyla yabancılaşma tekniğini özellikle sosyal ve siyasi eleştiri alanında kullanmışlardır. Geleneksel Türk Tiyatrosu'ndan, ele aldıkları konuyu zenginleştirmek amacıyla yararlananlarsa; Ahmet Kutsi Tecer, Haldun Taner, Sabahattin Kudret Aksal ve Turan Oflazoğlu'dur. Bu dönemde sahnelenme amacıyla eskimiş eserleri yeniden işleme hareketleri de görülmüştür. Köy sorunlarını dile getiren tiyatro yazarları arasında; Cahit Atay, Murathan Mungan ve Hidayet Sayın da vardır. Selahattin Batu, konusunu Yunan Mitolojisi'nden alır. İnsanın yalnızlığını ve gücünü sorgulayan felsefi oyunlar yazanların başında Ahmet Muhip Dıranas, Sabahattin Kudret Aksal, Melih Cevdet Anday ve Güngör Dilmen gelmektedir.

 Araştırma, Derleme

Türk edebiyatını uzun tarihi ve geniş coğrafyası içinde bir bütün olarak ele alan, devirlerini belirleyen, eski eserleri gün ışığına çıkaran yazar Fuad Köprülü'dür. F. Köprülü, siyasi ve toplumsal kurumlardaki değişmelerin edebiyattaki etkilerini gösterdi. Onun çizdiği çevreye bağlı kalarak geçmişteki Türk edebiyatını inceleyen araştırmacılar yetişti; İbrahim Necmi Dilmen, İsmail Habip Sevük, Agâh Sırrı Levent, Mustafa Nihat Özön, Nihat Sami Banarlı, Kenan Akyüz, Abdülbaki Gölpınarlı, Fahir İz bu alanda çalışmalar gerçekleştirenlerden kimileridir. Değerlendirmelerinde düşünce hareketlerini, yazarların psikolojisini, anlatım özelliklerini göz önünde tutanlar (Ahmet Hamdi Tanpınar, Mehmet Kaplan)'' olmuştur.

Öykü

F. Celaleddin, Selahattin Enis, Sadri Ertem, Cemal Kaygılı, Sabahattin Ali, Kenan Hulusi Koray, Nahid Sırrı Örik, Bekir Sıtkı Kunt, Memduh Şevket Esendal Cumhuriyet devri öykücülüğünü hazırlan isimlerdir. Bu devirde alışılmışın dışında bir öykü dünyası kuran Sait Faik Abasıyanık, Halikarnas Balıkçısı (Cevat Şakir Kabaağaç), diyalogların usta yazarı Orhan Kemal, Mehmet Seyda, Samet Ağaoğlu, Sabahattin Kudret Aksal, Kemal Bilbaşar, Kemal Tahir ve Ahmet Hamdi Tanpınar Tarık Buğra öykü yazarları olarak ön plana çıktı. Günümüzde Türk öykücülüğü geniş bir konu ve üslup zenginliğiyle sürmektedir.

Türk edebiyatında mizah

Türk edebiyatında gerçek anlamda ilk mizah ürünleri masallar, fıkralar ve seyirlik oyunlardır. Divan edebiyatında da sık rastlanmamakla birlikte mizah yer almıştır. Tanzimat devrinde Türk mizahının çehresi geniş ölçüde değişti. Teodor Kasap ve Direktör Ali Bey'in Fransız edebiyatının etkisiyle yazdıkları tiyatro eserleri önem kazandı. Şinasi'nin Şair Evlenmesi, Ziya Paşa'nın Zafername Şerhi, Namık Kemal'in imzasız fıkra ve yergileri bu tiyatro eserlerini izledi. II. Meşrutiyet'le birlikte Türk mizah edebiyatı büyük gelişme gösterdi. Baha Tevfik, Peyami Safa, Ömer Seyfettin, Yusuf Ziya Ortaç ve Orhan Seyfi Orhon gibi birçok yazar mizah yazılarıyla ünlendi.

Cumhuriyetle birlikte Türk mizahı yeni bir kimlik kazandı. Bu devir yazarları geçmişi eleştiren, yeni devri savunan bir tutum benimsedi. Çok partili devirle birlikte mizah kapsam ve konu bakamından büyük zenginlik kazandı. Aziz Nesin, Sabahattin Ali, Rıfat Ilgaz, Orhan Kemal, Bedii Faik, Haldun Taner, Muzaffer İzgü, Çetin Altan gibi yazarlar bu devrin önemli isimleridir. 1940'larda Nesin ve Ilgaz'ın Markopaşa dergisindeki çalışmaları halk tarafından benimsenmiş ve derginin tirajını yükseltmiştir.

1990'larda özellikle Leman, Hıbır gibi karikatür dergilerinde güncel ve hiciv ağırlıklı mizah içeren köşe yazıları ön plana çıktı. Bu yazarlardan bazıları daha sonra yazılarını toplama eserlerde yayınlama imkânı buldular. Bunlara örnek olarak Atilla Atalay ve Metin Üstündağ verilebilir. Zaten Türkiye'de oldukça kuvvetli bir karikatür mizah geleneği bulunmaktadır. Akbaba ve Markopaşa'dan Gırgır, Hıbır ve Leman'a; bunlardan 2000'li yılların L-Manyak Penguen Uykusuz dergilerine, özellikle taşlama içerikli, mizahi karikatür ve köşe yazıları yaygın bir türdür. Bunlara ek olarak günümüzde Ferhan Şensoy gerek oyunları, gerekse düz yazıları ile kendine has mizah anlayışını göstermektedir.

Ayrıca bakınız

Dipnotlar

Kaynakça
Büyük Larousse Sözlük ve Ansiklopedi, Türkiye maddesi,sf.11864
 Aynı eser, Şiir maddesi,sf.11077
 Aynı eser, Roman maddesi
 Aynı eser, Hikâye maddesi
 Axis 2000, Roman maddesi
 Aynı eser, Hikâye maddesi

 Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi, Cilt 1-8, Dergâh Yayınevi, 1977
 Pertev Naili Boratav, Az Gittik Uz Gittik, Ankara, 1969
 Pertev Naili Boratav, 100 Soruda Türk Halk Edebiyatı, İstanbul, 1969
 Ziya Gökalp, Halkiyat: I Masallar, Küçük Mecmua, 18, 1922
 Yaşar Nabi Nayır, Şiir Sanatı, Varlık Yayınevi, İstanbul, 1958
 Yaşar Nabi Nayır, Edebiyatçılarımız Konuşuyor, Varlık Yayınları, İstanbul, 1976
 Cevdet Kudret, Türk Edebiyatında Hikâye ve Roman, Varlık Yayınevi, İstanbul, 1967
 Şükran Kurdakul, Çağdaş Türk Edebiyatı, Bilgi Yayınevi, Ankara, 1992
 Behçet Necatigil, Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü, Varlık Yayınevi, İstanbul, 1978
 Kemal Karpat, Türk Edebiyatında Sosyal Konular, Varlık Yayınevi, İstanbul, 1962
 Prof. Dr. Abdurrahman Güzel, Dini Tasavvufi Türk Edebiyatı, Ankara, 2004
 Şükrü Elçin, Halk Edebiyatına Giriş, Akçağ Yayınları, Ankara, 2005 ISBN 975-338-001-1
 Metin And, Türk Tiyatro Tarihi, İletişim Yayınları, 1992
 Atilla Özkırımlı, Türk Edebiyatı Ansiklopedisi, 4 Cilt, Cem Yayınevi, İstanbul, 1982
 Emin Özdemir, Türk ve Dünya Edebiyatı, Ankara Üni. Siy. Bil. Fak. Yayını, Ankara, 1980
 Abdullah Uçman, Rıza Tevfik'in Tekke ve Halk Edebiyatı İle İlgili Makaleleri, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1982
 Türk Dili Dergisi Roman Özel Sayısı, TDK Yayınları, Ankara, 1964
 Türk Dili Dergisi Tiyatro Özel Sayısı, TDK Yayınları, Ankara, 1966
 Türk Dili Dergisi Türk Halk Edebiyatı Özel Sayısı, TDK Yayınları, Ankara, 1968

Türk edebiyatı


Bornholm var nok det sted i Danmark, som fik den kolde krig tættest ind på livet. Øen blev besat af Sovjetunionen i maj 1945, og de sovjetiske betingelser for at opgive besættelsen og forlade Bornholm i april 1946 hvilede som en skygge over øen helt frem til november 2000, hvor britiske soldater deltog i en øvelse som de første udenlandske soldater på Bornholm siden 1946.

De sovjetiske betingelser i udenrigsminister Molotovs note til den danske regering den 5. marts 1946 lød: "Hvis Danmark nu er i stand til med sine egne tropper at besætte øen Bornholm og på Bornholm oprette sin egen administration uden nogen som helst deltagelse af fremmede tropper og fremmede administratorer, vil den sovjetiske regering tilbagekalde sine tropper fra Bornholm og overgive øen til den danske stat."

Den danske regering svarede bekræftende på den sovjetiske note. Spørgsmålet var, om regeringen dermed havde indgået en aftale med Sovjetunionen om kun at tillade danske styrker på Bornholm. Det mente Sovjetunionen, og i praksis administrerede den danske regering under det meste af den kolde krig som om der var indgået en sådan aftale eller forpligtelse. F.eks. fik skibe fra andre NATO-lande normalt ikke tilladelse til at benytte de bornholmske havne under NATOs øvelser i Østersøen.

Den danske ikke-provokationspolitik overfor Sovjetunionen var dog ikke uden undtagelser. F.eks. fik en britisk efterretningsenhed, der i 1950'erne gennemførte hemmelige operationer i Østersø-området under dække af at udføre fiskeriinspektion, tilladelse af det danske forsvar til at benytte de bornholmske havne. Flyvevåbnets og Søværnets radarstation i Almindingen og Forsvarets Efterretningstjenestes lyttestation på Dueodde var desuden blandt Danmarks vigtigste bidrag til NATO. Disse radar- og lyttestationer rakte langt ind i Østeuropa og transmitterede løbende værdifulde varslinger og efterretninger til det danske forsvar og resten af NATO.

Bornholms Værn blev genoprettet efter krigen i 1946 og fik hovedkvarter på Almegårds Kaserne ved Rønne som et regiment bestående af alle værn og våbentyper. En del af Søværnets og Flyvevåbnets personel holdt til på Segen Kaserne ved radarstationen i Almindingen. Desuden var Hjemmeværnet meget aktive på Bornholm for sammen med Bornholms Værn og mulige forstærkninger fra Sjælland at opretholde et lokalt kupforsvar på et højt beredskab for at forebygge en ny besættelse af øen.

Bornholm var også målet for en del flygtninge især fra Polen. Bornholms Museum har registreret 65 vellykkede flugter med i alt 202 personer over Østersøen under den kolde krig, bl.a. tre polske piloter som flygtede til Bornholm i deres MiG-15 jagerfly i 1950'erne.

Litteratur

 Jacob Bjerring-Hansen: Almegårds Kaserne og Bornholms Værn, i Morten Stenak, Thomas Tram Pedersen, Peer Henrik Hansen & Martin Jespersen (red.): Kold Krig - 33 fortællinger om den kolde krigs bygninger og anlæg i Danmark, Færøerne og Grønland, København: Kulturstyrelsen 2014.
 Jacob Hornemann: Bornholm mellem Øst og Vest – En udenrigspolitisk dokumentation af Bornholms stilling op til og under de sovjetiske befrielsestroppers ophold på Bornholm 1945-1946 og under den kolde krig, Rønne: Bornholms Tidendes Forlag 2006.
 Jens Perch Nielsen: Bornholm under den kolde krig, koldkrig-online.dk
 Øjvind Kyrø: Det hemmelige Bornholm – Bornholmere fortæller om Den Kolde Krig, København: People's Press 2017.

Danmark under den kolde krig
Den kolde krig

Bornholm i den kolde krig


Erythroxylum ulei, biljna vrsta iz roda koke, grm ili manje drvo čija je postojbina Kolumbija (doline rijeka Cauca i Magdalena), te raširena i u Ekvadoru, Peruu, Boliviji i Brazilu  (Acre).

Naraste od jednog do pet metara visine. U lokalnoj upotrebi koristi se kao lijek, a ponekad se uzgaja i u vrtovima u Ekvadoru. Dekokt zdrobljenih listova uzima se kao lijek protiv krvavih proljeva, bolova u tijelu, zubobolji i glavobolji.

Sinonimi
 Erythroxylum tessmannii O.E.Schulz
 Erythroxylum venosum Rusby

Izvori

Kokovke

Erythroxylum ulei


Eunice do Carmo Muñoz (* 30. Juli 1928 in Amareleja; † 15. April 2022 in Lissabon) war eine portugiesische Schauspielerin.

Leben
Ihre Familie betrieb ein Wandertheater im Ribatejo und Alentejo, daher stand sie bereits im Alter von fünf Jahren erstmals auf der Bühne. Mit elf Jahren zog sie mit ihren Eltern nach Lissabon und bekam dort zwei Jahre später am Teatro Nacional D. Maria II (1941 in Vendaval von Virgínia Vitorino) ihr erstes Engagement. Während sie am Nationalkonservatorium ein Theaterstudium absolvierte, spielte sie weiter Theater. Noch vor ihrem 18. Geburtstag hatte sie ihre erste nennenswerte Filmrolle in José Leitão de Barros' Film über Portugals Nationaldichter Luís de Camões. Hierfür erhielt sie die Auszeichnung als "Beste Schauspielerin" des Jahres 1946 in Portugal.

Neben einem Auftritt im populären Revuetheater der Zeit (in Ninotschka, an der Seite von Vasco Santana) spielte sie weiter Theater, u. a. in Stücken von Júlio Dantas, Molière, und Gil Vicente. 1952 zog sie sich vom Theater zurück und nahm eine Anstellung als Verkäuferin an. 1955 kehrte sie auf die Bühne zurück, im Stück Joana d'Arc (Jeanne oder Die Lerche, von Jean Anouilh) am Teatro Avenida. Ihre Darstellung der Jeanne d'Arc gilt Kritikern als ein Höhepunkt ihrer Karriere. Es folgten bis 1959 weitere Auftritte am Teatro Avenida.

In den 1960er bis 1970er Jahren stand sie neben ernsthaften Rollen auch für das Boulevardtheater auf der Bühne. Sie spielte auch in einigen Filmen mit, ohne eine zu ihren Theaterrollen vergleichbare Aufmerksamkeit zu erreichen. Am neugegründeten Teatro Villaret, von Raul Solnado, erhielt sie die damals höchste, jemals an eine Schauspielerin (in Portugal) gezahlte Gage von monatlich 30.000 Escudos. Mit José de Castro gründete sie 1970 eine eigene Theatergruppe (Companhia Somos Dois, "Compagnie Wir sind zu zweit"), mit der sie ausgedehnte Gastspielreisen in den damaligen portugiesischen Kolonien von Angola und Mosambik unternahm. Nach der Nelkenrevolution 1974 pausierte sie, bevor sie sich dem 1978 neugegründeten Ensemble des Teatro Nacional D. Maria II anschloss. Von einem Auftritt am Teatro Cornucópia (in Der Park, von Botho Strauß) abgesehen, spielte sie in den folgenden Jahren ausschließlich dort. Für ihre Rolle im Film Versunkener Morgen (1980) erhielt sie erstmals auch Anerkennung der Filmkritik.

Anfang der 90er Jahre wurde sie mehrfach geehrt, so durch die Ehrenmedaille der Stadt Lissabon in Gold, die Kultur-Verdienstmedaille des Staates und eine ihr gewidmete Ausstellung im Theatermuseum. In den folgenden Jahren erfuhr sie breite Aufmerksamkeit, sowohl für ihre Rezitationen (u. a. zwei Werke von Fernando Arrabal, 1997 im Centro Cultural de Belém), als auch für ihre zahlreichen Rollen in Stücken von Lídia Jorge, Jean-Paul Sartre, Agustina Bessa-Luís und Athol Fugard. Ihre Auftritte im Film blieben selten und ohne größere Bedeutung. Sie wandte sich nun zunehmend dem Fernsehen zu und übernahm zur Überraschung der Kritik zahlreiche Rollen in Telenovelas an.

Eunice Muñoz gilt als eine der bedeutendsten Schauspielerinnen Portugals. Die Stadt Oeiras benannte das städtische Veranstaltungszentrum nach ihr und 2008 erhielt sie den Globo de Ouro für ihr Lebenswerk. Zu ihrem 70. Bühnenjubiläum wurde sie von Staatspräsident Aníbal Cavaco Silva, anlässlich der Premiere des auch vom Fernsehen ausgestrahlten Stückes O Cerco a Leningrado ("Die Einkesselung von Leningrad", von José Sanchis Sinisterra), mit dem Großkreuz des Ordens des Infanten Dom Henrique ausgezeichnet.

Filmografie
 1943: O Costa do Castelo; R: Arthur Duarte (nicht im Abspann)
 1946: Camões; R: José Leitão de Barros
 1946: Um Homem do Ribatejo; R: Henrique Campos
 1947: Os Vizinhos do Rés-do-Chão; R: Alejandro Perla
 1949: A Morgadinha dos Canaviais; R: Caetano Bonucci, Amadeu Ferrari
 1949: Ribatejo; R: Henrique Campos
 1950: Cantiga da Rua; R: Henrique Campos
 1957: A Continuação da Comédia (TV); R: Artur Ramos
 1959: O Grande Teatro do Mundo (TV, Sprechrolle); R: Artur Ramos
 1960: O Cão do Jardineiro (TV); R: Artur Ramos
 1962: Cenas da Vida de Uma Actriz (TV-Serie)
 1962: A Dama das Camélias (TV); R: Nuno Fradique
 1963: O Adorável Mentiroso (TV), R: Luís Sttau Monteiro
 1964: Os Anjos Não Dormem (TV)
 1964: A Recompensa (TV); R: Ruy Ferrão
 1965: O Trigo e o Joio; R: Manuel Guimarães
 1976: O Ser Sepulto (TV); R: Adriano Nazareth Jr.
 1980: Versunkener Morgen (Manhã Submersa), R: Lauro António
 1981: Xarope de Orgiata (TV); R: Correia Alves
 1985: Arroz Doce (TV-Serie)
 1987: Mãe Coragem e os Seus Filhos (TV); R: João Lourenço (geb.1944)
 1987: Repórter X; R: José Nascimento
 1988: Matar Saudades; R: Fernando Lopes
 1988: Baton (TV); R: Artur Ramos
 1988: Harte Zeiten für unsere Zeiten (Tempos Dificeis); R: João Botelho
 1989: Luísa e os Outros (TV); R: Alfredo Tropa
 1990: A Morgadinha dos Canaviais (TV-Mehrteiler)
 1992: Passa Por Mim no Rossio (TV); R: Fernando Ávila
 1993: A Banqueira do Povo (TV-Serie)
 1993–1996: Nico d'Obra (TV-Serie)
 1994: O Tempo e o Quarto (TV); R: João Lourenço (geb.1944), Vera San Payo de Lemos
 1995: Tordesilhas – O Sonho do Rei (TV); R: Walter Avancini
 1996: A Fachada; R: Júlio Alves
 1998: Rei Lear (TV)
 1999–2000: Todo o Tempo do Mundo (TV-Serie)
 2000: Almeida Garrett (TV-Mehrteiler)
 2001: Porto dos Milagres (TV-Serie)
 2001: Olhos de Água (TV-Serie)
 2002: Sonhos Traídos (TV-Serie)
 2003: Coração Malandro (TV-Serie)
 2004–2005: Mistura Fina (TV-Serie)
 2005: Dei-te Quase Tudo (TV-Serie)
 2007: Ilha dos Amores (TV-Serie)
 2008: Entre os Dedos; R: Tiago Guedes, Frederico Serra
 2008–2009: Olhos nos Olhos (TV-Serie)
 2009: Equador (TV-Serie)
 2010–2011: Mar de Paixão (TV-Serie)
 2012: O Cerco a Leningrado (TV); R: Celso Cleto
 2012: A Casa das Mulheres (TV); R: João Cayatte

Literatur
 A.Murtinheira/I.Metzeltin: Geschichte des Portugiesischen Kinos Praesens Verlag, Wien 2010, ISBN 978-3-7069-0590-9
 Jorge Leitão Ramos: Dicionário do Cinema Português 1962–1988 Editorial Caminho, Lissabon 1989, ISBN 972-21-0446-2
 Jorge Leitão Ramos: Dicionário do Cinema Português 1989–2003 Editorial Caminho, Lissabon 2005, ISBN 972-21-1763-7

Weblinks

Siehe auch
 Portugiesischer Film

Einzelnachweise

Filmschauspieler
Künstler (Portugal)
Träger des Ordens des Infanten Dom Henrique (Großkreuz)
Träger des Ordens des heiligen Jakob vom Schwert (Großoffizier)
Portugiese
Geboren 1928
Gestorben 2022
Frau

Eunice Muñoz


Die Schwedische Badmintonmeisterschaft 2005 fand vom 4. bis zum 7. Februar 2005 in Malmö in der Aurahallen statt.

Finalergebnisse

Weblinks
http://www.merabadminton.com/tavling/0405/aura/Senior_SM_2005_slutres.pdf

2005
Badminton 2005
Badmintonwettbewerb in Malmö

Schwedische Badmintonmeisterschaft 2005


La Ruta Estatal de Arizona 266, y abreviada SR 266 (en inglés: Arizona State Route 266) es una carretera estatal estadounidense ubicada en el estado de Arizona. La carretera inicia en el oeste desde la Fort Grant Road en Bonita hacia el este en la . La carretera tiene una longitud de 30,9 km (19.18 mi).

Mantenimiento
Al igual que las autopistas interestatales, y las rutas federales y el resto de carreteras estatales, la Ruta Estatal de Arizona 266 es administrada y mantenida por el Departamento de Transporte de Arizona por sus siglas en inglés ADOT.

Cruces
La Ruta Estatal de Arizona 266 es atravesada principalmente por la .

Véase también

Referencias

Enlaces externos

 Página oficial de ADOT

 Lista de Autopistas por estado
 Lista de sitios web de carreteras para cada estado

Carreteras estatales de Arizona

Ruta Estatal de Arizona 266


Biserica "Intrarea în Biserică", "Precista Mică" din Roman este un monument istoric aflat pe teritoriul municipiului Roman.

Peste pridvorul bisericii se ridicp turnul clopotniță, de o parte și de alta construindu-se un nou pridvor și un veșmântar. În naos și pronaos există calote pe pandantivi, în altar existând o semicalotă. La exterior brâu și cornișă profilată, turnul clopotniță având o friză de ocnițe sub cornișă. Acoperișul în formă de bulb. Inscripții: se găsesc deasupra ușii la intrarea în pridvor- " acest pridvor s-a făcut cu ajutorul lui Dumnezeu". Jumătate cu cheltuiala domnului Gh. Ifrim și cu soția sa Elena. Jumătate cheltuială răpostaului Pavel Zaharai, la această biserică cu hramul " Adormirea Precistei" să îi fie spre pomenire. Anul 1855 mai 20. Biserica de lemn a fost construită la începutul sec. XVIII, de către preotul Ioniță. Preotul Constantin, fiul preotului Ioniță, începe construirea bisericii din zid cu ajutorul enoriașilor în anul 1791. Este terminată la 1826, de către preotul ioan Sofrănescu. La început avea același hram cu biserica Precista Mare, fapt pentru care i s-a schimbat numele în " Intrarea în biserică a Maicii Domnului" hram rămas până în prezent. În 1855 s-a adăugat pridvorul de la intrare, iar la o altă dată necunoscută s-a adăugat un veșmântar. În 1955 s-a construit trotuar în jurul bisericii,

Note

Monumente istorice din județul Neamț
Biserici ortodoxe din județul Neamț

Biserica „Intrarea în Biserică”, „Precista Mică” din Roman


União Paulista es un municipio brasileño del estado de São Paulo. La ciudad tiene una población de 1.599 habitantes (IBGE/2010). União Paulista pertenece a la Microrregión de Nhandeara.

Geografía
Se localiza a una latitud 20º53'14" sur y a una longitud 49º53'50" oeste, estando a una altitud de 480 metros.

Posee un área de 79,1 km².

Demografía
Datos del Censo - 2010

Población total: 1.599
 Urbana: 1.224
 Rural: 375
 Hombres: 829
 Mujeres: 770
Densidad demográfica (hab./km²): 20,21

Carreteras
 SP-377

Administración
 Prefecto: Marli Padovezi Teixeira (2009/2012)
 Viceprefecto: Walter Antonio Martins Biagioni (2009/2012)
 Presidente de la cámara: Juán Rodrigues (2009/2010)

Referencias

Enlaces externos

Localidades de São Paulo

União Paulista


Catalonien Rundt 2017 var den 97. udgave af cykelløbet Catalonien Rundt. Det spanske etapeløb var det niende arrangement på UCI's World Tour-kalender i 2017 og blev arrangeret mellem 20. og 26. marts 2017. Den samlede vinder af løbet blev spanske Alejandro Valverde fra .

Hold og ryttere

Danske ryttere
 Jakob Fuglsang kørte for
 Jesper Hansen kørte for

Etaperne

1. etape

2. etape

3. etape

4. etape

5. etape

6. etape

7. etape

Trøjernes fordeling gennem løbet

Resultater

Eksterne henvisninger
 Officielle hjemmeside

2017
UCI World Tour 2017

Catalonien Rundt 2017


Michele De Pietro (* 26. Februar 1884 in Cursi, Provinz Lecce; † 7. Oktober 1967 in Lecce, Provinz Lecce) war ein italienischer Rechtsanwalt und Politiker der Democrazia Cristiana (DC), der unter anderem mehrere Jahre Mitglied des Senats (Senato della Repubblica) sowie Justizminister Italiens war.

Leben
Nach dem Schulbesuch studierte De Pietro Rechtswissenschaften an der Universität La Sapienza in Rom. Nach Abschluss des Studiums nahm er 1906 eine Tätigkeit als Rechtsanwalt auf. 1915 trat er in die Armee ein und leistete während des Ersten Weltkrieges seinen Militärdienst als Hauptmann der Infanterie. 1920 trat er als Mitglied der Partito Liberale Italiano (PLI) bei und wurde wegen seines politischen Engagements während der faschistischen Diktatur von Benito Mussolini 1942 verhaftet.

Nach dem Ende des Zweiten Weltkrieges wurde De Pietro, der mittlerweile Mitglied der DC war, am 5. April 1945 zunächst Mitglied des Nationalrates (Consulta Nazionale) und war danach vom 25. Juni 1946 bis zum 26. April 1948 Mitglied der Verfassunggebenden Versammlung (Assemblea Costituente della Repubblica Italiana).

Bei den Wahlen vom 18. April 1948 wurde er zum Mitglied des Senato della Repubblica gewählt und gehörte diesem bis zum 11. Juni 1958 an. Während der zweiten Legislaturperiode war er von Juni 1953 bis Januar 1954 einer der Vizepräsidenten des Senats.

Im Anschluss wurde er am 18. Januar 1954 von Ministerpräsident Amintore Fanfani zum Minister für Begnadigungen und Justiz (Ministro di Grazia e Giustizia) ernannt und hatte dieses Amt auch in der nachfolgenden Regierung von Mario Scelba bis zum 5. Juli 1955 inne. Zuletzt war De Pietro von Juli 1957 bis Juni 1958 wieder Vizepräsident des Senats. Er setzte sich 1958 für das Gesetz über den Consiglio Superiore della Magistratura ein, das Selbstverwaltungsorgan der italienischen Richter und Staatsanwälte, die in der ordentlichen Gerichtsbarkeit tätig sind.

Im Anschluss nahm er seine Tätigkeit als Rechtsanwalt wieder auf und war außerdem zeitweilig Präsident der Vereinigung der Rechts- und Staatsanwälte (Ordine degli Avvocati e dei Procuratori), die beim Appellationsgericht und dem Tribunal von Lecce zugelassen sind. 1959 gehörte er zu den ersten Mitgliedern des CSM und wurde später dessen Vizepräsident.

Zwischen 1958 und seinem Tod war De Pietro außerdem Präsident des in Mailand ansässigen Zentrums für soziale Prävention und Verteidigung (Centro Nazionale di Prevenzione e di Difesa Sociale).

Weblinks
 Eintrag (I. Legislaturperiode) auf der Homepage des Senato della Repubblica
 Eintrag (II. Legislaturperiode) auf der Homepage des Senato della Repubblica

Justizminister (Italien)
Mitglied der Democrazia Cristiana
Senator (Italien)
Rechtsanwalt (Italien)
Italiener
Geboren 1884
Gestorben 1967
Mann
Mitglied der Assemblea Costituente

Michele De Pietro


A WACO Classic Aircraft Corporation é uma fabricante de aeronaves americana localizada em Battle Creek, Michigan. Foi fundada em 1983 como Classic Aircraft Corporation e agora é chamada de WACO Aircraft Corporation.

Visão geral
A WACO Classic Aircraft constrói, em números relativamente pequenos, um biplano de três lugares, o WACO Classic YMF, com base nos planos de fabricação originais que foram arquivados pela Waco Aircraft Company na Biblioteca do Congresso e, portanto, disponíveis. As aeronaves são construídas no Aeroporto W. K. Kellogg em Battle Creek, Michigan. A empresa também repara WACOs "clássicos" originais e aeronaves vintage.

Embora a aeronave que constrói tenha um design antigo, a WACO Classic Aircraft atualizou muitos sistemas, como os freios, para uma tecnologia mais nova e segura. Eles são construídos com muitos dos métodos originais de construção manual e são procurados como uma aeronave clássica de cabine aberta, mas com eletrônica digital moderna. Em 2021, a Waco Classic oferece apenas dois dos vários modelos "WACO" que foram construídos originalmente, o "WACO YMF-5" e o "Great Lakes 2T-1A-2". Mais de 100 novas aeronaves "YMF-5C" foram concluídas em 2007.

Em junho de 2009, a empresa anunciou a versão aprimorada "YMF-5D", movida por um motor Jacobs R-755-A2 de 300 cv (224 kW). O tipo deveria ser certificado em outubro de 2009 e apresenta uma hélice da MT-Propeller, um interior luxuoso de couro, novas carenagens leves de fibra de carbono para as rodas e o motor, um pacote de aviônicos atualizado e um porta-copos.

Em janeiro de 2011, a empresa anunciou que colocaria o biplano Great Lakes Model 2T-1A-1/2 de volta em produção. A aeronave não estava disponível desde 1980. A aeronave incorpora várias mudanças, incluindo um cockpit maior e aviônicos avançados. É equipado com o motor Lycoming AEIO-360-B1F6. Em maio de 2012, a empresa anunciou que a primeira produção do modelo "Great Lakes" estava sendo construída e foi concluída em junho de 2013.

Em novembro de 2018, a empresa foi adquirida pelo Dimor Group Inc., com sede em Fort Lauderdale na Flórida.

Produtos
 WACO Classic YMF
 Great Lakes Model 2T-1A-1/2

Ligações externas

Empresas dos Estados Unidos

WACO Classic Aircraft


Azizler ve Alimler, Edebiyat ve kültür kuramcısı Terry Eagleton'ın yazdığı tek romanıdır. Roman sıra dışı bir hikâyeyi anlatmanın yanı sıra içerimleri itibarıyla de felsefi bir nitelik taşımaktadır.İrlanda'nın batı kıyısında bir kulübede Ludwig Wittgenstein, Nikolai Bakhtin, İrlanda Kurtuluş Ordusu'nun lideri James Connolly ve bir roman kahramanı olan Leopold Bloom bir araya gelmişlerdir. Hikâye bu kişilerin ilişkileri ve devrim, iktidar, felsefe, yaşam üzerine konuşmalarıyla devam eder. Oldukça ironik ve bol küfürlü olan roman hem okur hem de eleştirmenlerce ilgiyle karşılanmıştır. Bir yanda teorik kavramlar, bir yanda farklı kültürler, ve bir yandan da farklı şehirlerin üzerinden dolanır romanın atmosferi. Bu kitap bir "oyuncul fikir romanı" olarak addedilmiştir.

Felsefi romanlar
1987 romanları

Azizler ve Alimler (roman)


عبد الحميد السراج (1925 - 22 سبتمبر2013)، سياسي وضابط سوري. تخرج من الكلية الحربية في حمص وواصل دراسته في كلية أركان الحرب في باريس وتخرج منها عام 1947.

تطوع للقتال في فلسطين عام 1948. كان ملازما وقريبا من أديب الشيشكلي في أوائل الخمسينات. عين عام 1955 رئيساً للمخابرات وترأس التحقيقات ضد الحزب القومي السوري. أثناء الوحدة شغل منصب وزير الداخلية ورئيس المكتب التنفيذي للإقليم الشمالي. نظم جهاز الشرطة والأمن في سوريا وفرض عليها حكمًا بوليسيًا. وكانت هذه أحد الأمور التي أدت إلى انهيار الوحدة لاحقًا. كما عرف بعدائه المتبادل لعبد الحكيم عامر. عينه جمال عبد الناصر نائبًا له بهدف تقليص نفوذه، فاستقال من هذا المنصب في 26 سبتمبر 1961.

عند الانفصال ألقي القبض عليه وأودع سجن المزة في دمشق، إلا أن جهاز المخابرات العامة المصرية تمكن من تهريبه من السجن من دمشق إلى بيروت ثم إلى القاهرة. لجأ إلى مصر بعد الانفصال، وعين هناك في عدد من المناصب الإدارية. وبقيت علاقته بالرئيس الراحل جمال عبد الناصر متميزة حتى وفاته.

توفي يوم 23 سبتمبر 2013 في القاهرة.

حياته
ولد عبد الحميد في حماة من عائلة مسلمة محافظة، انضم إلى أكاديمية حماه الحربية وكان من أوائل الضباط المتخرجين بعد استقلال سوريا عن فرنسا، شارك السراج في حرب 1948، وتطوع في جيش الإنقاذ، قام بقيادة 6 مصفحات لتطويق صفد.

السيرة السياسية
كان له دور في الانقلاب الذي أطاح بالرئيس حسني الزعيم في عام 1949. واستولى على قسم موظفي الحكومة أديب الشيشكلي في عام 1952. عندما أطيح الشيشكلي، وجه السراج مؤقتا إلى باريس باعتباره مساعد للملحق العسكري. ولكن في مارس 1955 تم تعيينه رئيسا للاستخبارات العسكرية السورية. ومن هذا المنصب كان قادرا على لعب دور حاسم في منع المؤامرات ضد النظام. لم ينضم السراج إلى أي حزب سياسي، ولكن تعاون مع السلطة، وكان دائما متحيزا ضد حزب البعث. وفي سبتمبر عام 1957 ساعد في التفاوض على الهبوط من 4,000 جندي مصري إلى اللاذقية كجزء من الاتفاق الذي تم بين الدفاع البلدين.

دوره في الجمهورية العربية المتحدة

عندما أعلنت الوحدة بين مصر وسوريا، كان السراج مؤيدًا قويًّا للرئيس المصري جمال عبد الناصر، وسُلم منصبًا رئيسيًّا في مجلس الوزراء وهي وزارة الداخلية. رقي منصبه عندما تم نقل الدرك السورية ودورية الصحراء وقسم الأمن العام لاختصاصه في 13 آذار 1958. وبعد استقالة وزراء من حزب البعث من الحكومة، أعطيت للسراج تعيينات إضافية منها وزارة الشؤون الاجتماعية ووزارة الأوقاف في 1 كانون الثاني 1960.

في يوم 20 سبتمبر 1960 تم تعيينه رئيسا للمجلس التنفيذي في الإقليم الشمال (سوريا), وفي عمر الخامسة والثلاثين السراج كان من أعلى الضباط مرتبة في الجمهورية العربية المتحدة. إضافة إلى كونه وزير الداخلية ورئيس المجلس الأعلى للتعليم كان رئيسا على الفرع السوري من حزب ناصر الوحدوي الوطني، وكان رئيس مجلس إدارة المؤسسة الاقتصادية السورية التي تأسست في مارس 1960. وقد زار دمشق ضابط بريطاني ووصفه ب«نائب الملك في سوريا».

ومع استخدامه للشرطة السرية ونظرة الناس له على أنه لا يرحم، كان يعرف بالقومي العربي بلا أي تشويه وينظر على أنه يمكنه «إنجاز الأمور». فقد كان هناك ضغط كبير على ناصر لإزالة السراج من السلطة لكنه رفض، لأنه كان يشعر أنه لا يوجد أحد يمكنه ملائمة مكانه في سوريا.
في آب عام 1961 قرر ناصر بتعيينه نائب للرئيس ونقله إلى القاهرة.

أواخر حياته

في 28 سبتمبر حدث انقلاب قام به ضباط ساخطون في سوريا، وبهذا الانقلاب انتهت الوحدة مع مصر (مع احتفاظ مصر بالاسم إلى عام 1971). اعتقل وسجن السراج في سجن المزة بدمشق. هرب من السجن وغادر سوريا إلى بيروت. في عام 1964 حاول الحزب القومي الاشتراكي السوري (الحزب السوري القومي الاجتماعي) اغتيال السراج، مما سرّع برحلته إلى مصر حيث التقى بعبد الناصر. عاش السراج في القاهرة كمواطن خاص، وعلى الضمان الاجتماعي. في عام 2004 ورد أنه ما زال يعيش في القاهرة. وحاول وزير الدفاع السابق مصطفى طلاس أن يضغط على الحكومة السورية لعودة السراج إلى سوريا. وفقا لصحيفة الأهرام كان من المتوقع أن يعود في أواخر عام 2005.

لم يعد السراج إلى سوريا وتوفي في القاهرة يوم 23 سبتمبر 2013. وكان قد طلب أن يدفن في سوريا، ولكن نظرًا إلى الحالة الأمنية غير المستقرة بسبب الحرب الأهلية السورية، دُفن في القاهرة.

انظر أيضًا
 تفكك الجمهورية العربية المتحدة

مراجع

أشخاص حاربوا من أجل عروبة فلسطين
أشخاص من حماة
رؤساء وزراء سوريا
سوريون شاركوا في حرب 1948
سوريون مناهضون للشيوعية
سياسيو الاتحاد الاشتراكي العربي (مصر)
عقداء سوريون
قتلة جماعيون مصريون
قوميون عرب سوريون
مهاجرون سوريون إلى مصر
مواليد 1925
مواليد في حماة
نواب رؤساء مصر
وزراء داخلية سوريون
وفيات 1434 هـ
وفيات 2013
وفيات في القاهرة

عبد الحميد السراج


Vuk Vukčić Hrvatinić (? – ?, prije 27. studenog 1399.), bosanski vojvoda i hrvatski ban iz velikaške obitelji Hrvatinića. Sin je kneza Vukca Hrvatinića i brat Hrvoja Vukčića. Bio je pristaša bana i kralja u Bosni Stjepana Dabiše i napuljskog dvora. Kralj Dabiša postavio ga je za namjesnika Hrvatske i Dalmacije, a kralj Ladislav Napuljski imenovao ga je, zajedno s bratom Hrvojem, 17. srpnja 1391. godine za hrvatskog bana.

Dana 12. veljače 1393. godine zauzeo je gradove Vranu i Ostrovicu te zarobio braću Ivana i Nikolu Paližnu. Nakon što je ban i kralj u Bosni s velikašima prešao na stranu kralja Žigmunda, Žigmund je poslao bana Nikolu II. Gorjanskog koji je porazio Vuka Vukčića u bitci kod Knina, nakon čega je Vuk Vukčić prešao na Žigmundovu stranu. Godine 1395. kralj mu je dao na upravu grad Ostrožac na Uni u blizini Bihaća.

Bilješke

Vanjske poveznice

 Hrvatinići - Hrvatski biografski leksikon
 Vuk Vukčić Hrvatinić - Hrvatka enciklopedija

Bosanska i humska vlastela
Hrvatski banovi
Hrvatinići

Vuk Vukčić Hrvatinić


Le Grand Brion est un sommet du massif du Vercors situé dans le département français de l'Isère, sur la commune de Vif.

S'étendant du nord au sud sous la forme d'une crête boisée longue d'environ 4 kilomètres, il sépare la vallée du Drac du reste du massif du Vercors et de la vallée de la Gresse, dont il constitue la délimitation orientale avec son homologue, le Petit Brion.

Toponymie
Le Grand Brion et le Petit Brion possèdent la même étymologie : le nom « Brion » pourrait venir du patois local « brion » qui désigne le nombril d'un être vivant (plutôt que le mot « brivone » qui signifie « grand pont »). Brion peut aussi être rapporté au mot « briga », qui signifie « la citadelle » et qui rappelle la possible présence d'un oppidum Tricorii sur le Petit Brion.

L'adjectif « grand » est tout simplement présent pour différencier ces deux sommets de l'est de la vallée de la Gresse.

Géographie

Le Grand Brion occupe toute la partie sud-est de la commune de Vif, séparant la ville de la vallée du Drac, Saint-Georges-de-Commiers, Notre-Dame-de-Commiers et Saint-Martin-de-la-Cluze. Sur son flanc oriental se trouve le hameau de Chabottes, et sur son versant sud le hameau de la Merlière. Les versants occidentaux sont occupés par le hameau du Crozet, et le versant nord par celui de La Rivoire.

Le Grand Brion fait partie d'un chaînon montagneux formant les limites orientales de la vallée de la Gresse, avec au sud les sommets de la Rochette et de la Lassière (situés sur la commune de Saint-Martin-de-la-Cluze) et au nord le Petit Brion, dont il est séparé par la gorge de La Rivoire (enjambée par le viaduc éponyme permettant le passage de l'autoroute A51).

Faune et flore

La flore du Grand Brion est principalement composée de tilleuls, de chênes, de châtaigniers, de houx sauvage mais aussi de quelques cerisiers sauvages et sapins (chose rare dans cette région du Vercors, où les pins sylvestres sont les conifères les plus répandus).

Parmi les fleurs que l'on peut communément retrouver sur ce sommet, il y a l'orchidée sauvage, l'asphodèle blanc, l'ancolie commune ou encore l'ail des ours.

Histoire

Moyen Âge

Église Notre-Dame de Bréga

Une donation, faite par Léotgarde à ses fils à l'abbaye de Saint-Chaffre en Velay le 4 août 1030, atteste l'existence d'une petite église située non-loin du centre-bourg de Vif, Notre-Dame de Bréga. Du fait de l'analogie entre les mots Bréga et Brion, il est supposé que cette chapelle se situait sur les versants nord-est du Grand Brion, en bord de l'actuelle route de Roussière où se tiennent aujourd'hui quelques vestiges d'un ancien site culturel de petite dimension. Cette église était certainement encore un lieu de culte important du temps de saint Hugues de Grenoble.

Époque contemporaine

Développement ferroviaire

Le tunnel hélicoïdal du Grand Brion, creusé à la fin du  dans le cadre de la création de la ligne des Alpes par la PLM, permit la traversée de la montagne d'est en ouest en une courbe en S longue de . Servant de nos jours au passage de la ligne de Lyon-Perrache à Marseille-Saint-Charles (via Grenoble), le tunnel donne son nom à un repli naturel situé sur les flancs occidentaux du Grand Brion, appelé la gorge du Tunnel.

Industrie de la poterie
De même que le Petit Brion, le Grand Brion fut longtemps exploité aux  et  par les potiers et tuiliers de la vallée (Genet, Incelet, Petasson, Bocquet, Paucher et Doriol) pour son argile. Les carrières d'extraction étaient surtout recentrées au niveau de la gorge de La Rivoire, au nord de la montagne, ainsi que vers les hameaux de la Merlatière et du Crozet.

Articles connexes
 Massif du Vercors
 Vallée de la Gresse

Notes et références

Sommet des Alpes françaises
Sommet en Isère
Massif du Vercors
Vif

Grand Brion


Mugurel este un prenume masculin românesc care se poate referi la:

Mugurel Buga
Dumitru Mugurel Cerăceanu
Mugurel Cornățeanu
Corneliu-Mugurel Cozmanciuc
Mugurel Dedu
Mugurel Drăgănescu
Cătălin-Mugurel Flutur
Mugurel Sârbu
Mugurel Surupăceanu
Mugurel Dumitru Vintilă

Vezi și
 Mugur (dezambiguizare)

Prenume masculine românești

Mugurel


Olaylar
 13 Ekim - İmparator Claudius'un ölümünün ardından Neron Roma İmparatoru oldu

Doğumlar

Ölümler
 13 Ekim - Claudius, Roma İmparatoru (d. MÖ 10)
 tarihi bilinmeyen
 Ban Biao, Çinli tarihçi (d. 3)
 Domitia Lepida, Konsül Lucius Domitius Ahenobarbus'un kızı (d. MÖ 10)

als:50er#54

54


La Ronda de Clasificación para el Campeonato Europeo de Fútbol Sala de la UEFA de 2012 tuvo lugar entre el 24 y el 27 de febrero de 2011. Los países anfitriones fueron Azerbaiyán, Eslovenia, Países Bajos, Polonia, Rumanía y Ucrania.

Equipos participantes

43 equipos de las 53 federaciones miembros de la UEFA se inscribieron para participar en el torneo. De ellos, 12 se clasificaron para participar en la Fase Final. Las clasificatorias para la Eurocopa se realizaron entre el 20 de enero y el 27 de febrero de 2011.

La selección de España que defendía el título también tuvo que tomar parte en el proceso de clasificación. La selección de Croacia como representante del país anfitrión quedó clasificada directamente para la Fase Final.

En la Ronda de Clasificación los 24 equipos se distribuyeron en 6 grupos de 4 equipos y de ellos los vencedores de cada grupo y los cinco mejores clasificados pasaron a jugar la Fase Final.   La Ronda de Clasificación se disputó entre el 24 y el 27 de febrero de 2011.

Finalmente, los países participantes en la Ronda de Clasificación fueron:

Organización

Sedes
El torneo se disputó en las ciudades de:

Resultados

Ronda de Clasificación
(24 de febrero - 27 de febrero)

Grupo 1
{|
|-
| width="65%" |

Resultados

Grupo 2
{|
|-
| width="65%" |

Resultados

Grupo 3
{|
|-
| width="65%" |

Resultados

Grupo 4
{|
|-
| width="65%" |

Resultados

Grupo 5
{|
|-
| width="65%" |

Resultados

Grupo 6
{|
|-
| width="65%" |

Resultados

 (¹) -  Hora Central Europea (UTC+1)

Estadísticas
(En negrita equipos clasificados)

Mejores segundos

Resumen

Referencias
 2012 UEFA Futsal Championship

Enlaces externos
 Página de la UEFA

2011
Fútbol sala en 2012

Clasificación para la Eurocopa de fútbol sala de 2012