නව ප්‍රංශය () යනු ජැකස් කාටියර් විසින්1534 දී  සෙන්ට් ලෝරන්ස් නදිය ගවේෂණය කිරීමෙන් ඇරඹී   1763දී   ස්පාඤ්ඤයට සහ මහා බ්‍රිතාන්‍යයට නව ප්‍රංශය පවරාදීමෙන් කෙළවර වූ කාලසීමාව තුලදී  ප්‍රංශය විසින් උතුරු ඇමරිකාවේ ජනපද පිහිටුවා ගන්නා ලද ප්‍රදේශයකි.

මුල් ගවේෂණය

1523 වර්ෂයේදි පමණ ඉතාලි නාවිකයෙකු වූ ගියොවන්නි ඩා වෙරසානෝ (Giovanni da verrazzano) ආසියාවේ චීනය පෙදෙසට බටහිර පැත්තෙන් මුහුදු ගමන් මාර්ගයක් සෙවිම සඳහා ගවේශණ චාරිකාවක් සඳහා කටයුතු යෙදීම මැනැවැයි යන අදහස  ප්රංමශයේ පළමු වැනි ප්රැයන්සිස් රජුට ඒත්තු ගන්නා සිටියේය. 1523 වර්ෂයේ අග භාගයේ දි වෙරසානෝ මුහුදු ගමනක් ආරම්භ කර කුඩා මුහුදු යාත්රාදවකින් අත්ලාන්තික් සයුර තරණය කළේය. එම ගමනට ඔහු කැටුව තවත් මිනිසුන් 53 දෙනෙකු ගියහ. ඔවුන් පළමුව වර්තමාන කැරොලිනා නමින් හඳුන්වන ප්ර්දේශය ගවේෂණය කරමින් උතුර බලා වෙරළ දිගේ ඉදිරියට ගොස් නිව් යෝර්ක් බොක්කෙහි පටු සමූද්රඩ සන්ධියක නැංගුරම් ලෑවේය. වර්තමාන නිව් යෝර්ක් පෙදෙසට පැමිණි පළමු යුරෝපීයන් වශයෙන් ඔහු එයට නුවෙල් - ඇන්ගුලෙම් (Nouvell - Angoulêm) යනුවෙන් නම් තැබුවේ ඇන්ගුලෙම්හි පැරනි කවුන්ට්වරයා (Count) වූ රජුට ගෞරව කිරීමක් වශයෙනි. වෙරසානෝගේ මෙම මුහුදු ගමන හේතුවෙන් අලුතෙන් සොය‍ාගත් එම පෙදෙස ජනාවාස කිරීම සඳහා කටයුතු යෙදිය යුතුයයි රජුට ඒත්තු ගියේය.

1534 දී ජැක්වේස් කාර්ටියර් (Jacaques Cartier) ගැස්පේ (Gaspe) අර්ධ ද්වීපයේ කුරුසියක් සිටුවා එම පෙදෙස් පළමුවෙනි ප්රැ්න්සිස් රජුට අයිති බවට ප්ර්කාශයක් කළේය. ඔහු එම අවස්ථාවේ එය නම් කළේ 'කැනඩා' යනුවෙනි. එය නිව් ෆ්රාපන්ස්හි පළමු පලාතයි. කෙසේ වුවද එම ප්ර දේශය ජනාවාස කිරීමට ප්රංෙශවරුන් ගත් මුල් උත්සාහයන් සාර්ථක නොවීය. කෙසේ වෙතත් ප්රංරශ ධීවර යාත්රාර අත්ලාන්තික් වෙරළ සහ ශාන්ත ලෝරන්ස් නදියෙන් රට තුලටද නොකඩවා යාත්රාේ කළේය. ඒ සමගම එහි සිටි ස්වදේශික ඉන්දියානුන් සමග මිත්රවත්වයක්ද පවත්වා ගත්හ. යම්කිසි අවස්ථාවක එම ප්ර දේශය අල්ලා ගැනීමේදි එම සම්බන්ධතාවන් ඉතා වැදගත්යයි ඔව්හු කල්පනා කළහ. ශාන්ත ලෝරන්ස් පෙදෙස ලොම් සහ හම් සම්බන්ධයෙන් ඉතා වටිනා භූමියක් බව ප්රංඑශ වෙළඳුන් තේරුම් ගත්හ. විශේෂයෙන්ම ඒ බීවර් සතුන්ගේ ලොම් සම්බන්ධයෙනි.  ඒවා යුරෝපයේ ඉතා දුර්ලභ විය. මන්ද යුරෝපයේ බීවරයන් ඒ වන විට සම්පූර්ණයෙන්ම වාගේ වඳවී ගොස් තිබුනු බැවිනි. මේවායේ ප්රනතිඵලයක් ලෙස තමන්ගේ බලය එම ප්ර්දේශයේ පැතිරවීමට හා එය සුරක්ෂිත කරනු වස් භූමිය ජනාවාස කළ යුතු යයි ප්රංේශ රජය කල්පනා කළේය.

උතුරු ඇමෙරිකාවෙහි ජනාවාස ඇති කිරීමේ තවත් පළමු උත්සාහයක් වූයේ කැරොලිනා කොටුවයි. එය 1564 දී ෆ්ලොරිඩාවේ ජැක්සන්විල් වලට දකුණින් වර්තමානයේ ශාන්ත ඔගස්ටින් යනුවෙන් හැඳින්වෙන පෙදෙසෙහි පිහිටුවන ලද්දකි. හ්යුිගුනෝට් වරුන්ට (Huguenot) සුරලෙ‍ාවක්ය යනුවෙන් අදහස් කරන ලදුව රෙනෙ ගුලෙන් ඩි ලවුඩනියර් (Rena Goulainede Laudonnier) සහ ජින් රිබොල්ට් යන දෙපළගේ නායකත්වයෙන් කැරොලිනාව මුලින් ආරම්භ කරන ලදි. එහෙත් එය පෙද් රෝ මෙනෙන්ඩෙස් ඩි ඇවිලසේ නම් ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයාගේ අණ කිරීමකින් කොල්ල කෑමට ලක් විය. ඉන් පසු 1565 සැප්තැම්බර් 20 දින ශාන්ත ඔගස්ටින් නමින් එම ප්ර්දේශයේ ජනාවාසයක් බිහි විය.

ඇකේඩියාව සහ කැනඩාව සංචාරක ගෝත්ර යක් වූ ඇල්ගොන්ක්වින් (Algonquin) ජනතාවගෙන්ද එසේ සංචාරයෙහි නොයෙදෙන ඉරොක්වා වරුන්ගේද වාස භූමි විය. මෙම භූමි ප්ර දේශය අගනා ස්වාභාවික සම්පත් වලින් සරුසාර ප්රිදේශයක් වු හෙයින් ප්රංජශය නෙදර්ලන්තය ආදි යුරෝපීය රටවල ආකර්ශණයට බඳුන් විය. වර්ෂ 1580 පමණ වන විට ප්රං්ශ වෙළඳ ආයතන සංවිධානය වී ලොම් ගෙන ඒම සඳහා නැව් සමග කොන්තරාත්තු ඇති කර ගත්හ. මුල් පදිංචිකරුවන් සහ ඔවුන්ගේ යුරෝපීය අමුත්තන් අතර එම කාලය තුල ඇති වූ සිද්ධීන් වලින් බොහොමයක් ඓතිහාසික වර්තා නොමැති වීමෙන් අප්රඑකටව පවති.

ස්ථිර ජනාවාස පිහිටුවීම සඳහා කෙරුණු මුල් ප්ර යත්නයන් අසාර්ථක විය. 1598 වර්ෂයේදි සේබල් දිවයිනේ ඇකේඩියාහි වෙරළට ඈතින් තාවකාලික වෙළඳ මධ්ය්ස්ථානයක් පිහිටුවන ලද නමුත් එය සාර්ථක වූයේ නැත. 1600 දි ටැඩුසැක් හි ද වෙළඳ මධ්යාස්ථානයක් පිහිටුවන ලදි. එහෙත් ශීත ඍතුවෙන් පසු ඉතිරි වූයේ පදිංචි කරුවන්ගෙන් පස් දෙනෙකු පමණි. 1604 දී ෆන්ඩි බොක්කේ (Bay of Fundy) ඉල් - සෙන්ට් ක්රුවා (Ile - sent - croix) හි ජනාවාසයක් ආරම්භ කරන ලදි. එය පසුව 1605 දී පොර්ට් - රෝයල් වෙත ගෙන යාමෙන් අනතුරුව 1607 දී අතහැර දමනු ලැබුනි. 1610 දී නැවත පිහිටවූ නමුත් 1643 දී විනාශ කෙරුනි. ඉන් පසු පදිංචිකරුවෝ අසල පිහිටි වෙනත් ප්ර්දේශ වලට ගියහ.

1608 දී ප්රංඉශයේ හතරවැනි හෙන්රි රජුගේ අනුග්රවහකත්වයෙන් සැමුවෙල් ඩි චැම්ප්ලෙන් නැමැත්තා ක්විබෙක් නගරය ආරම්භ කළේය. මෙම අවස්ථාවේ එහි සිටියේ පවුල් හයකි. මුලු ජනගහණය විසි අට දෙනෙකි. එය වර්තමාන කැනඩාව නමින් හැඳින්වෙන ප්රරදේශයේ පළමු ප්රං ශ ජනාවාසය විය. ජනපදකරණය කිරීම මන්දගාමි සහ අසීරු කරුණක් විය. බොහෝ පදිංචිකරුවන් මුලදීම මිය ගියේ කටුක දේශගුණය හා ලෙඩ රෝග හේතුවෙනි. 1630 දි ජනපදිකයන් සිටියේ 103 ක් වුවද 1640 වන විට සංඛ්යාඩව 355 ක් විය.

ඉරොක්වාවරුන් සමග යුද කරමින් සිටි එම ප්රකදේශයේ ඇල්ගොන්කින් සහ මොන්ටැග්නිස් ජනතාව සමග චැම්ප්ලේන් ඉතා ඉක්මණින් මිත්ර6ත්වයක් ඇති කර ගත්තේය. ලොම් වෙළඳාම සාර්ථකව ගෙන යාම සඳහා ඔහු හ්යුඉරන්වරු සමග දැඩි සබඳතාවයක් ඇති කර ගත්තේය. එපමණක් නොව තරුණ ප්රංසශ ජාතිකයින් ස්වදේශික හා මිත්රතව ජීවත්කරවීමටද ඔහු කටයුතු යෙදුවේය. එසේ කරන ලද්දේ ස්වදේශිකයන්ගේ භාෂාව සහ සිරිත් විරිත් ඉගෙන ගැනීම උදෙසාය. ඉන් බලාපොරොත්තු වූයේ උතුරු ඇමෙරිකානු ජීවිතයට හැඩ ගැසීමයි. "කූරියර් දි බුවා" නමින් හැඳින්වූ මෙම පිරිස දකුණටද, මහා විල් දක්වා බටහිරටද එම ප්රතදේශයේ ජීවත් වූ හ්යු රන් ගොත්රත කෙරෙහිද ප්රං,ශ ආධිපත්ය් පතුරුවා හැරියේය.

නිව් ෆ්‍රාන්ස්හි සිතියම - 1612 දී සැමුවෙල් ඩි චැම්ප්ලේන් විසින් සකස් කරන ලදි.

ක්විබෙක් පිළිබඳ තොරතුරු අනුව එහි මුල්ම දශක කිහිපය තුල එහි පදිංචිකරුවන් සිටියේ දුසිම් කීපයක් පමණි. එහෙත් දකුණේ ඉංග්රිහසි ජනපද වල වැඩි ජණගහනයක් සිටි අතර ඒවා ධනවත් ප්ර්දේශ විය. 13 වැනි ලුවී රජුගේ උපදේශක රිච්ල්යු කාදිනල් තැනට නිව් ෆ්රානන්ස් ජනපදය ඉංග්රිේසි ජනපද තරමටම කැපී පෙනෙන තත්වයකට ගෙන ඒමට අවශ්යු විය. 1627 දී රිචෙලියු හවුල්කාර සියදෙනාගේ සමාගම නම් සමාගමක් ආරම්භ කළේ නිව් ෆ්රායන්ස් වෙනුවෙන් ආයෝජනය කිරීම සඳහාය. ඔහුගේ අදහස වූයේ සිව් දෙනෙකුට ඉඩම් කොටස් කර දී ක්වීබෙක් ඉතා වැදගත් ගොවිපල වලින් යුක්ත වාණිජ්ය් මධ්ය ස්ථානයක් කිරීමයි. චැම්ප්ලේන්, නිව් ෆ්රා්න්ස් හි ආණ්ඩුකාරයා ලෙස නම් කෙරිනි. රිචෙලියු එම අවස්ථාවේදි රෝමානු කතෝලික නොවන්නන්ට එහි ජීවත් වීම තහනම් කළේය. ප්රෙරතෙස්තන්තවරුන්ට නිව් ෆ්රාකන්ස්හි ස්ථාවර වීමට නම් ඔවුන්ගේ ආගම් ඇදහිලි විශ්වාසයන් අත්හල යුතු බව දැනුම් දෙන ලදි. බොහෝ දෙනෙකු ඉංග්රිවසි ජනපද වලට යනවාට වඩා එය තෝරා ගත්හ. රෝමානු කතෝලික දේවස්ථාන, රිකොලෙට්ස් වැනි මිෂනාරිවරු සහ ජේසුයිට් නිකායිකයින් එම ප්රලදේශය තුල ඉතා හොඳින් තහවුරු වුහ. රිචෙලියු සිඤ්ඤෝරියල් සිස්ටම් (නොහොත් - ඉඩම් හිමි පැළැන්ති ක්රෙමය) නැමති ක්රහමයක් හඳුන්වා දුන්නේය. එය ගොවිතැන් සම්බන්ධ අර්ධ වැඩ වසම් ක්රිමයක් විය. මෙම ක්රතමය 19 වෙනි සියවස දක්වාම ශාන්ත ලෝරන්ස් හි වැදගත් අංගයක් ලෙස පැවතුනේය.

බටහිර නිව් ෆ්රායන්ස්හි සිතියම - ඉලිනොයිස් ජනපදය ද ඇතුලත්වේ.
නිර්මාණය කළේ වින්සෙන්සෝ කොරොනෙලි 1688

මේ වකවානුවේදිම දකුණේ ඉංග්රිරසි ජනපද විසින් ශාන්ත ලෝරන්ස් නිම්නය ආක්ර මනය කිරීම ආරම්භ කරන ලදි. 1629 දී ක්වීබෙක් අල්ලා ගත් බ්රි්තාන්ය යෝ 1632 දක්වා එය තමන් යටතේ තබා ගත්හ. එම වසරේ චැම්ප්ලේන් ක්වීබෙක් වෙත ආපසු පැමිණ සියුර් ඩි ලැවිසොලෙට් හට ට්රොඑයි - රිවීරෙ (Trois – Rivieres) හි තවත් කුඩා වෙළඳ මධ්යඑස්ථානයක් ආරම්භ කරන ලෙස දන්වා සිටියේය. ඔහු 1634 දී එය ඉටු කළ අතර චැම්ප්ලේන් 1635 දී මිය ගියේය.

චැම්ප්ලේන්ගේ මරණයෙන් පසු ප්රංයශ කතෝලික පල්ලියට ජනපදය තුල උතෝපියානු ක්රිපස්තියානි ප්ර ජාවක් ඇති කිරීමට අවශ්ය  විය. 1642 දී ඔව්හු එහි පදිංචියට යාම සඳහා පිරිසක් සංවිධානය කළහ. එහි නායකත්වය දැරුවේ පෝල් කොමඩේ ඩි මේසන්යු6ව් (Paul Chomedey de Maisonneuve) නැමැත්තාය. ඔහු ශාන්ත ලෝරන්ස් නදියට ඈත ස්ථානයක විලේ - මාරි (Ville – marie) ජනාවාස ඇති කළ අතර එම ජනාවාසය වර්තමාන මොන්ට්රි යල් නගරයේ ආරම්භය විය. 1640 දශකය පුරාම ජේසුයිට් නිකායක මිෂනාරිවරු මහා විල් ප්රයදේශ වලට පැමිණ එහි සිටි හ්යුeරන් ස්වදේශිකයින් තමන්ගේ ආගමට හරවා ගත්හ. මිෂනාරිවරු ඉරොක්වා වරුන් සමග අර්බුද ඇති කර ගත්හ. ඔව්හු නිරතුරුව මොන්ට්රිගයල් වෙත පහර දුන්හ. 1649 වසර වන විට ජේසුයිට් ධර්මදූත ව්යාඔපාරය සහ හ්යුටරන් සමාජය යන දෙකම ඉරොක්වා ආක්ර මණ මගින් සම්පූර්ණයෙන්ම වාගේ විනාශයට පත් විය. (බලන්න Canadian – Martyrs)

නිව් ෆ්රාරන්ස්හි පාරවල් සහ ඇල මාර්ග කීපයක් හැරෙන්නට ප්ර්වාහන යටිතල පහසුකම් කිසිවක් නොතිබුන තරම්ය. එම නිසා ජනතාව ඇල මාර්ග ප්රටයෝජනයට ගත්හ. ප්ර ධානම ප්රිවාහන මාධ්යා ලෙස ශාන්ත ලෝරන්ස් ගංගාව ද ඔරුද යොදා ගන්නා ලදි. ශීත ඍතුවේදි විල මිදුණු විට දුප්පතුන් සහ ධනවතුන් දෙපිරිසම බල්ලන් හෝ අශ්වයින් විසින් අදිනු ලැබු ස්ලෙජ් ගමනාගමනය සඳහා යොදා ගත්හ.

රාජකීය පවරා ගැනීම සහ පදිංචි වීමට කරන ලද උත්සාහයන්

1650 දි පමණ කාලය වන විටත් මොන්ට්රියල් හි සිටියේ පදිංචි කරුවන් සුළු පිරිසකි. එමෙන්ම ඉතාම අඩු ජණගහනයක් තිබුනු "නිව් ෆ්රාන්ස්" ජනපදය සම්පූර්ණයෙන්ම වාගේ සතුරු "ඉරොකි" හමුදාවට යටත් වුනාක් මෙන් විය. 1660 දි ඇඩම් ඩොලාර්ඩ් දෙ ඔර්මෝ නම් ජනපදිකයෙකු වඩා බලසම්පන්න ඉරොකි හමුදාවන් යටත් කිරීම පිණිස කැනේඩියානු සහ හියුරන් බලකායක් යැවූ නමුදු එම පිරිසෙන් කිසිවෙකු ඉතිරි වූයේ නැත. එහෙත් එය ඉරොකිවරුන්ගේ ආක්‍රමණය ආපසු හරවා යැවීමට සමත් විය. 1663 දී දාහතර වෙනි ලුවී රජු "නිව් ෆ්රාන්ස්" රාජකීය පළාතක් ලෙස නම් කළ විට එම ප්‍රාන්තය වඩාත් ආරක්ෂාකාරි වූයේය. 1665 දී රජතුමා ක්විබෙක් වෙන හමුදා බලකායක් (Carignan - salierers regiment) පිටත් කර හැරියේය. ජනපදයේ ආණ්ඩුව ප්‍රංශ රජයේ පිළිවෙලට ප්‍රතිසංස්කරණය වූයේ ප්‍රංශ නාවික කටයුතු භාර ඇමතිට යටත් ආණ්ඩුකාරයා හෙවත් ඉන්ටන්ඩෙන්ට්වරයෙකු යටතේය.  1665 දි නාවික කටයුතු පිළිබඳ ඇමති ජින් බැප්ටිස්ට් කොල්බර්ට් විසින් ජින් ටැලොන් 'නිව් ෆ්රාන්ස්' වෙත යවන ලද්දේ පළමු ඉන්ටෙන්ඩන්ට් ලෙසිනි. චැම්ප්ලෙන්ගේ මරණයෙන් පසුව එහි අති විශාල බලයක් පතුරුවමින් සිටි ක්විබෙක්හි බිෂොප් තැනගේ බලය ඉහත කී ප්‍රතිසංස්කරණ වලින් පසුව සීමා විය.

1759 දී නිව් ෆ්රාන්ස් හි දේශපාලන සංවිධානය

1665-1666 ශීත ඍතුවේදි ප්‍රංශයේ ඉන්නේඩන්ට් තැන වූ ජින් ටැලොන් විසින් නිව් ෆ්රාන්ස් හි 1666 ජන සංගණනය පවත්වන ලදි. එයින් පෙන්නුම් කළේ එහි වාසය කරන්නන්ගේ සංඛ්‍යාව 3215 ක් වූ බ බවය. එය ඊට දශක කීපයකට පෙර ජනගහනයට වඩා බොහෝ වැඩි විය. එහෙත් එම සංගණනයේදී පිරිමි සහ ගැහැනු ප්රතිශතය අතර විශාල වෙනසක් දැකිය හැකි විය. ඒ පිරිමි 2034 ක් සහ ගැහැනු 1181 වශයෙනි. කොලනියේ බලය ශක්තිමත් කිරීමේ සහ එය ප්‍රංශ ජනපද අධිරාජ්‍යයේ මධ්යස්ථානය කිරීමේ අදහසින් ප්‍රංශ රජු වූ දාහතර වෙනි ලුවී වයස 15 සහ 30 අතර (ලෙස් ෆිලේස් දු රොයි - les filles du roi) ස්ත්‍රීන් 700 කට වඩා පිරිසක් 'නිව් ෆ්රාන්ස්' වෙත යැවීමට තීරණය කළේය. ඒ සමගම ස්වදේශිකයන් සමග විවාහ සම්බන්ධතා වලට අනුග්‍රහය දක්වන ලද්දේය. තවද ගිවිසුම් මගින් බැඳුනු (engages යනුවෙන් හඳුන්වන ලද)සේවකයින්ද 'නිව් ෆ්රාන්ස්' වෙත යවන ලදි. එවැනි කාන්තාවක් වූයේ එතිසෙන්ට්රෑදෝ ය. ඇය අනාගත කැනඩා අගමැති කෙනෙකු වූ පියරේ එලියට්රෑඩෝ ගේ මුතුන් මිත්තෙකු වූවාය.

ටැලොන් ඉඩම් හිමි රදළ පන්තියේ සෙඤොරියන් ක්‍රමයද ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමට උත්සාහ කළේය. ඔහු ඉඩම් හිමි රදළ පන්තියට ඔවුන්ගේ ඉඩම් තුල පදිංචි වීමටද ඔවුනට අයත් බිම් සීමා කිරිමටද බල කළේ අලුතෙන් පැමිණෙන පදිංචි කරුවන්ට අවශ්ය ඉඩම් ප්‍රමාණය ඔවුනට හිමි කර දීමේ අදහසිනි. එහෙත් මෙම ක්‍රමය කල් යාමේදි ප්‍රතිඑල රහිත විය. පදිංචියට ආවේ සුලු පිරිසක් පමණී. ඔහු විසින් ආරම්භ කරන ලද විවිධ කර්මාන්ත වලට ලොම් වෙළඳාම අභිබවා යාමට නොහැකි විය.

හමුදාමය අර්බුද
හෙන්රි හඩ්සන් 'හඩ්සන් බේ' සහ අවට බිම් පෙදෙස් ඉල්ලා සිටි හෙයින්, නිව් ෆ්රාන්ස් හි ප්‍රංශය යටතේ පැවති භූමි ප්‍රදේශ වලට ඈතින් තිබුණු දැනට කැනේඩියන් නොර්ත් (Canadian north) නමින් හැඳින්වෙන පෙදෙස හරහා ඉංග්‍රිසි ජනපදිකයෝ ඔවුන්ගේ සීමාවන් පුලුල් කිරීම ආරම්භ කර තිබුනි. 1670 දී කුරේ දී බුවා (Coureurs des bios) පියරේ එස්ප්‍රි රොදිසන් (Pierre-Esprit Radisson) සහ මෙදාර්ද දෙ ග්‍රොසෙයියෙ(Médard des Groseilliers)  ආදි ප්‍රංශ ජාතිකයන්ගේ සහයෝගය ඇතිව හඩ්සන් බේ සමාගම ආරම්භ කරන ලද්දේ හඩ්සන් බොක්ක තුලට වැටෙන සියලුම බිම් වල ලොම් වෙළඳාම පාලනය කිරීම අපේක්ෂාවෙනි. මේ නිසා‍කැනේඩියානු ලොම් වෙළඳාමේ ඒකාධිකාරිය අවසාන විය. මෙයට හිලව්වක් වශයෙන් ප්‍රංශ ජාතිකයින් ඔවුන්ගේ භූමි සීමාවන් දකුණටද, ඇමෙරිකානු ජනපද වල බටහිර තෙක්ද පළල් කළහ. 1682 දී රෙනෙ රොබර්ත් කැවෙලියර්, සියුර්දෙ ලා සල්, ඔහියෝ සහ මිසිසිපි නිම්න ගවේශනය කරමින් මෙක්සිකෝ බොක්ක දක්වා දකුණට විහිදුනු එම මුලු භූමි ප්‍රදේශයම ප්‍රංශය සඳහා ඉල්ලා සිටියහ. ඔහු මෙම ප්‍රදේශය නම් කලේ 'ලුසියානා' ලෙසය. 1685 දී ලා සාල් එම නව භූමි ප්‍රදේශ‍ෙය් පළමු ජනපදය ඇති කිරීමට උත්සාහ ගත් නමුදු සිතියම් වල වැරදි සහ නාවික ගමනා ගමන ප්‍රශ්න හේතුවෙන් ඒ වෙනුවට ජනපද පිහිටුවීමේ අදහස යොමුවුනේ ෆොර්ට් සෙන්ට් ලුවී හෙවත් දැනට ටෙක්සාස් වෙතය. 1688 දී මෙම ජනපදය ඉන්දියානු ආක්‍රමණය සහ ලෙඩ රෝග හේතුවෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම  විනාශ විය.

නිව් ෆ්‍රාන්ස් හි මෙම කොටසේ ඉතා සුලු වශයෙන් ජනපද බිහි වෙමින් පැවතුනද යුද්ධ උපක්‍රමික අතින් වැදගත් බලකොටු බොහෝ ප්‍රමාණයක් ආණ්ඩුකාර ලුයී ඩි  බුආ දෙ ෆ්‍රොන්තොනොස් ගේ නියෝග යටතේ ඉදි කෙරුනි. ඒ වන විට ජනාවාස නොවී තිබුනු නිව් ෆ්‍රාන්ස් හි පැරණි කොටස් වලද බලකොටු ගොඩ නැගුනි. මෙම බලකොටු බොහොමයක ආරක්ෂක භට පිරිස් රඳවනු ලැබූහ. එම බලකාය 1682 සහ 1755 කාලය අතරතුර තිබු එකම නිත්‍ය භට හමුදාවයි.

ඉංග්‍රිසි සහ ප්‍රංශ භූමි ප්‍රදේශ පුරා පැවති සුලු සුලු සටන් වලින් පසු 1689 දී ඉංග්‍රිසින් සහ ඉරොකි වරු (Iroquois) නව ෆ්‍රාන්ස් වෙත ප්‍රධාන පෙළේ ප්‍රහාරයක් එල්ල කළහ. විලියම් රජුගේ යුද්ධය නමින් හැඳින්වූ මෙම යුද්ධය 1697 දී අවසන් වූ අතර ඈන් රැජිනගේ යුද්ධය නම් දෙවැනි  යුද්ධය 1702 දී පැන නැංගේය. මෙම යුද්ධ දෙකෙන්ම වලින් ක්විබෙක් නගරයට හානියක් නොවීය. එහෙත් පොර්ට් රෝයල් සහ ඇකේසියා යටත් වුනි. 1713 දී උට්රෙච්ට් ගිවිසුම සමග නිව් ෆ්‍රාන්ස් වෙත සාමය ළඟා විය. ගිවිසුමෙන් නිව්ෆවුන්ඩ් ලන්තය සහ ඇකේඩියාහි කොටසක් (අර්ධද්වීපික නොවාස්කොෂියා) බ්‍රිතාන්‍ය වෙත පවරා දුන්නද අද කාලයේ නිව් බ්‍රන්ස්වික් නමින් හැඳින්වෙන පෙදෙසින් කොටසක් මෙන්ම ඉල් රොසෙල් (කේප් බිරිටන් අයිලන්ඩ්) සහ ලුයීබර්ග් කොටුව ඉල්සෙන්ට් ජීන් (ප්‍රින්ස් එඩ්වඩ් දූපත) ආදි පෙදෙස් වල පාලනය ප්‍රංශ ජාතිකයින් අතරේම පැවතුනි.

ගිවිසුමෙන් පසු නිව් ෆ්‍රාන්ස් ජනපදයේ සමෘර්ධිය ආරම්භ විය. වැලොන් යටතේ අසාර්ථකව තිබූ ධීවර කර්මාන්තය සහ ගොවිපල ව්‍යපාරද දියුණු වීම ආරම්භ විය. සීග්‍ර වෙළඳ කටයුතු සඳහා මොන්ට්‍රියල් සහ ක්විබෙක් අතර කිංග්ස් හයිවේ (Kings high way) නම් වූ (ප්‍රංශ Chemin du roi) මාවතක් තනන ලදි. පැරණි වරායන් වල තත්වය උසස් කිරීමත් , නව වරායයන් තැනීමත් නිසා ධීවර කර්මාන්තයද දියුණු විය. ජනපදිකයන්ගේ සංඛ්‍යාව විශාල ලෙස වර්ධනය විය. 1720 වන විට කැනඩාව 24,594 ක ජනගහණයෙන් යුත් ස්වයං පෝෂිත ජනපදයක් විය. මුලදි දේවස්ථාන වලට තිබුණු බලතල අඩු වුවද සමාජ සුභ සාධන කටයුතු සහ අධ්‍යාපන කටයුතු ඒවා මගින් පාලනය විය. ප්‍රංශ කැනේඩියානුවන් මෙම සාමකාමි කාල පරිච්ඡේදය බොහෝ විට හඳුන්වනු ලබන්නේ නිව් ෆ්‍රාන්ස් හි ස්වර්ණමය යුගය වශයෙනි.

සාමය පැවතුනේ 1744 වර්ෂය තෙක් පමණි. එම වර්ෂ වලදි විලියම් ෂර්ලි නම් මැසචුසෙට් හි ආණ්ඩුකාරයා ලුයීබර්ග් වෙත ප්‍රහාරයක් එල්ල කළේය. ප්‍රංශය සහ නිව් ෆ්‍රාන්ස් යන දෙකම වැටලීමෙන් බේරුනේ නැත. ලුයීබර්ග් යටත් විය. බලකොටුව නැවත අල්ලා ගැනීමට 1746 දී ප්‍රංශය උත්සාහ කළ නමුත් නොහැකි විය. අයික්ස් - ලා - චැපල් (Aix - ia - chapelle) ගිවිසුම මගින් ප්‍රංශයට එය ආපසු ලැබුනු නමුත් උතුරු අමෙරිකාවේ ප්‍රංශය සහ බ්‍රිතාන්‍ය අතර තිබූනු සටන් නිමා නොවීය. පෙන්සිල් වේනියාවේ වර්තමාන පිට්ස් බර්ග් නමින් හැඳින්වෙන ප්‍රදේශයක් ඇලෙග්හෙන් සහ මොනොන්ගහෙලා ගංඟා දෙක එකතු වන ස්ථානයේ තිබුනු ඩුකුස්නේ (Duquesne) බලකොටුව හත් අවුරුදු යුද සමයේ බටහිර තිබුනු වඩාත්ම යුද උපක්‍රමික ප්‍රදේශය ආරක්ෂා කරන ලදි. ඔහිගෝ ගංගා නිම්න ප්‍රදේශය ප්‍රංශ පාලනය යටතේ තිබීම සහතික කෙරෙනු පිණිස එය තනා තිබුනි. වර්ජිනියාවේ කුඩා ජනපද හමුදාවක් මෙහි බලකොටුවක් තැනීම ආරම්භ කළ නමුත් සියුර් දී කොන්ත්‍රොසොර් (Sieur de contrecoeur) යටතේ පැමිණි ප්‍රංශ හමුදාවක් විසින් ඔවුන් පලවා හරින ලදි. ඒ 1754 වර්ෂයේදීය. නිව් ෆ්‍රාන්ස් ජනපදය ප්‍රකාශ කර සිටියේ මෙය ඔවුන්ගේ ජනපදයේ කොටසක් යනුවෙනි. ඒ අතරම ඉංග්‍රිසින් එය පැහැර ගැනීමෙන් වැලැක්වීම ප්‍රංශ ජාතිකයින්ගේ අභිලාශය විය. ප්‍රංශ ජාතිකයින් එහි "ඩුකුස්නේ" (Duquesne) නමින් බල කොටුවක් තැනවූහ. ඔවුන්ගේ අරමුන වූයේ එය වෙළඳ කටයුතු සහ ප්‍රදේශයේ ආදි වාසී ජනතාව සමග හමුදාමය බැඳිම් ශක්තිමත් කිරිමේ මූලස්ථානයක් සහ ශක්තිමත් සංග්‍රාමික බලකොටුවක් ලෙස පාවිච්චි කිරීමය. 1755 දී බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා ප්‍රධානියෙකු වූ එඩ්වඩ් බ්‍රැඩොක් එම බලකොටුව අල්ලා ගැනීමට විශාල හමුදාවක් යැවූ නමුත් ඔවුන් බලකොටුවට ඒමට පෙර කුඩා ප්‍රංශ සහ ආදිවාසි ජනතාවගෙන් යුත් කුඩා හමුදාවක් සැඟවී සිට පහර දුන්හ. බ්‍රැඩොක් මරා දමන ලදි. ඔහුගේ හමුදාව පලා ගියේ බොහෝ මළ සිරුරු යුද බිමේ අත හැර දමමිනි.

එම පරාජයේ ප්‍රථිපලයක් වශයෙන් බ්‍රිතාන්‍යයෝ ප්‍රංශ ප්‍රධාන නගරය වූ ක්විබෙක් නගරයේ ජයග්‍රහණය සඳහා සූදනම් වීමට තීරණය කළහ.

මේ අතරේ ප්‍රංශ ජාතිකයින් තමන්ගේ බටහිර දෙසට කෙරුණු ගවේෂණ දිගටම කරගෙන ගියහ. ඒ සමගම දේශීය ජනතාව සමග වෙළඳ සබඳතා පුලුල් කර ගත්හ. ලුයී ඩි ලා කොර්න් සහ ෂැවලියර් ඩි ලා කොර්න් (Louis de la corne and chevalier de la corne) විසින් ඩි ලා කොර්න් බලකොටුව ගොඩ නංවල ලදි. එය ගොඩනංවන ලද්දේ දැන් සස්කැචෙවන් (Sascatchewan) නමින් හඳුන්වන කැනේඩියානු පළාතේ එම නමින් හැඳින්වූ ග‍ෙඟ් ශාඛාවක නැගෙනහිර දෙසිනි. මෙය ප්‍රංශ අධිරාජ්‍යය බිඳ වැටීමට පළමුව උතුරු අමරිකාවේ පිහිටුවන ලද බටහිර පැත්තට වන්නට තිබුනු  ඈතම මුරපොල විය.

ඇද වැටීම සහ බ්‍රිතාන්‍ය පාලනය
නිව් ෆ්‍රාන්ස්හි දැන් ජනගහණය 70,000 කට වැඩිය. එය ශත වර්ෂයේ මුලදීට වඩා විශාල වැඩි වීමකි. එහෙත් බ්‍රිතාන්‍ය ජනපද වල ජනගහනය ඊට වඩා වැඩි විය. එය දශ ලක්ෂයකට වැඩි විය. (මෙම ප්‍රමාණයට ප්‍රංශ සහ "හ්‍යුග්නෝත්" වරුන් සෑහෙන සංඛ්‍යාවක් ඇතුලත් විය) ප්‍රංශ ජාතිකයින්ට බ්‍රිතාන්‍ය ජාතිකයින්ට පහර දෙනවාට වඩා බ්‍රිතාන්‍ය ජනපදිකයන්ට (British Colonist) නිව් ෆ්‍රාන්ස් වෙත පහර එල්ල කිරීමට සැළසුම් කිරීම වඩා පහසු කරුණක් විය. 1755 දී ජෙනරාල් එඩ්වර්ඩ් බ්‍රැඩොක්ගේ නායකත්වයෙන්, ප්‍රංශ බලකොටුවක් වූ ඩුකුස්නෝ (Duqvesne) වෙත පහර දීම සඳහා හමුදාවක් ගියහ. ප්‍රංශ හමුදාව සහ ඔවුන්ගේ මිත්‍ර ඉන්දියන් හමුදාවට ද වඩා සංඛ්‍යාත්මක වශයෙන් ඔවුන් වැඩි වුව ද ප්‍රංශ හමුදාව විසින් බ්‍රැඩොක්ගේ හමුදාව පලවා හැර බ්‍රැඩොක් ද ඝාතනය කරනු ලැබීය.

1758 දී බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා නැවත ලුයීබර්ග් අල්ලා ගන්නා ලදී. මේ නිසා ශාන්ත ලෝරන්ස් ගඟ වෙත පිවිසීමේ මාර්ගය අවහිර කිරීමට ඔවුනට හැකි විය. මෙය එම යුද්ධයේදී බොහෝ තීරණාත්මක කරුණක් විය. 1759 දී බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා ක්විබෙක් නගරය මුහුදින් වට කළහ. ජේම්ස් වුල්ෆ් විසින් මෙහෙයවන ලද හමුදාව විසින් සැප්තැම්බර් මාසයේදි "ඒබ්‍රහම් තැන්නේ යුද්ධයේදි" ලුයී ජෝෂප් ඩි මොන්ට්කාම් යටතේ වූ ප්‍රංශ හමුදාව පරාජයට පත් කරනු ලැබූහ. ක්ව්බෙක් නගරයේ වූ බල ඇණිය සැප්තැම්බර් මස 18 වෙනි දින යටත් වූහ. ඊළඟ වසරේ බ්‍රිතාන්‍යයෝ මොන්ට්‍රියල් වෙත පහර දුන්හ. එසේ කළේ ඔවුන් කැනඩාව බ්‍රිතාන්‍යයට යටත් වූ බව පිළිගැනීමට අකමැති වූ හෙයිනි. මොන්ට්‍රියල් බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් 'නිව් ෆ්‍රාන්ස්' සම්පූර්ණයෙන්ම අල්ලා ගන්නා ලදී. නිව් ෆ්‍රාන්ස් හි අන්තිම ප්‍රංශ ආණ්ඩුකාරයා වූ පියරේ ෆ්‍රාන්ස්ටා ඩි රිගෝද මාකි දි වැද්රෙයිල් - කවග්නල් බ්‍රිතාන්‍ය මේජර් ජනරාල් ජෙෆ්රි ඇම්හර්ස්ට් ට යටත් විය.  එසේ යටත් වූයේ 1760 සැප්තැම්බර් 8 වැනි දින දීය. ප්‍රංශය විසින් 1763 පෙබරවාරි 10 දින අත්සන් කරන ලද පැරිස් හි ගිවිසුමෙන් විධිමත් ලෙස කැනඩාව බ්‍රිතාන්‍යයට පවරා දෙන ලදී.

පසු කලෙක බ්‍රිතාන්‍ය පදිංචිකරුවන් පැමිණ ඉහල කැනඩාව (අද කාලයේ ඔන්ටාරියෝ) සහ නිව් බ්‍රන්ස්වික් ප්‍රදේශ ස්ථාපිත කරන තෙක් නිව් ෆ්‍රාන්ස්හි ප්‍රංශ සංස්කෘතිය සහ ආගම වැඩි පුර බල පවත්වමින් තිබුණේය. ස්පාඤ්ඤ පාලනය යටතේ තිබුණු ලුසියානා ප්‍රාන්ත ප්‍රදේශය හත් අවුරුදු යුද්ධය අවසාන වූ තැන සිට ඇමෙරිකානු ජනපද දහතුනේ ජනාවාසවලට ළඟා විය නොහැකි තරම් ඈතින් පිහිටා තිබුණේය.

බ්‍රිතාන්‍ය විසින් ප්‍රංශය පරාජය කර අවුරුදු දොළහකට පසුව පහල බ්‍රිතාන්‍යය ජනපද දහතුනේ ඇමෙරිකන් විප්ලවය පැන නැගුනේය. අද්මිරාල් ලුයී පිල්ප්ගේ ඩි වඋද්රෙයිල් සහ මේජර් ක්ලෙමන්ට් ගොසෙලින් ද ඇතුළත් බොහෝ ක්විබෙක් වරු සටනේ කොටස් කරුවෝ වූහ. 1781 දී බ්‍රිතාන්‍ය යෝර්ක්ටවුන් හිදි පරාජය විය. ඉන්පසු 1784 දී වර්සේල් ගිවිසුමෙන් මහාවිල් වලට පහළින් බ්‍රිතාන්‍යයන් සතු සියලු හිමිකම් නැගී ගෙන එන එක්සත් ජනපදයට හිමිකර දෙන ලදී. ප්‍රංශ ස්පාඤ්ඤ සන්ධාන ගිවිසුමක් මගින් 1801 දී ලුසියානා ප්‍රාන්ත ප්‍රංශයට පවරා දෙන ලදී. මේ නිසා නැපෝලියන්ට 1803 දී එය ඇමෙරිකාවට විකිණිමට හැකි විය. මෙම විකිණිමෙන් ශාන්ත පියරේ සහ මිකුලොන් (St.prerre and miquelon) නම් දූපත් හැර උතුරු ඇමෙරිකාවේ ප්‍රංශ යටත් ප්‍රදේශ සියල්ලෙහි අවසානය සනිටුහන් විය. ඉහත දූපත් දෙක පමණක් අද ද ප්‍රංශ ප‍ාලනය යටතේ පවතී.

1791 සිට 1841 දක්වා ඉහළ කැනඩාව සහ පහළ කැනඩාව ලෙසින්ද අනතුරුව 1841 සිට 1867 දක්වා කැනඩා ප්‍රදේශය ලෙස ද (Province of Canada) පැරණි නිව් ෆ්‍රාන්ස් හි කොටස් බ්‍රිතාන්‍යය යටතේ පාලනය විය. අනතුරුව 1867 දී බ්‍රිතාන්‍ය උතුරු ඇමෙරිකා පනතින් බ්‍රිතාන්‍ය උතුරු ඇමෙරිකාවේ බොහෝ ප්‍රදේශයකට ස්වයං පාලනයක අයිතිය ලබා දුන් අතර ඒ සමගම ප්‍රංශ භාෂාව කථා කරන ක්ව්බෙක් (පැරණි පහළ කැනඩාව) ප්‍රදේශය කැනඩා සන්ධානයේ (Confederation of Canada) මුල්ම පළාත් වලින් එකක් ලෙස ද ව්‍යවස්ථාපිත කරන ලදී. අද වන විට ප්‍රංශය සතුව පැරණි නිව් ෆ්‍රාන්ස් ප්‍රදේශයෙන් ඉතිරිව තිබෙන්නේ කැනඩාවේ නිව් ෆවුන්ඩ්ලන්නයේ වෙරළින් කි.මි.25 ක් දුරින් පිහිටි සෙන්ට් පියරේ සහ මිකුලොන් නමින් හැඳින්වෙන කුඩා දූපත් කීපයක ප්‍රදේශයයි.

නව ප්‍රංශය


Biserica "Sfântul Nicolae" - Vechi din Focșani este un monument istoric aflat pe teritoriul municipiului Focșani. În Repertoriul Arheologic Național, monumentul apare cu codul 174753.05.01.

Detalii
Biserica "Sfântul Nicolae – Vechi" din Focșani, este ctitoria unui căpitan de cazaci numit Stefu, construită după unele afirmații, mai înainte cu mulți ani, față de datele recunoscute oficial (1713-1716) și anume între anii 1696-1700. În urma incendiului din anul 1854, biserica s-a degradat până în temelii. Între anii 1865-1870 la biserică s-au făcut reparații capitale construindu-se cupola centrală de pe naos si s-a adăugat nartexul cu turlă pentru clopotele de la intrare.

Note

Monumente istorice din județul Vrancea
Biserici cu hramul Sfântul Nicolae
Biserici din secolul al XVIII-lea din România
Biserica Nicolae Vechi

Biserica „Sfântul Nicolae” - Vechi din Focșani


لوسيو فونتانا (19 فبراير 1899—7 سبتمبر 1968) هو رسام ونحات ولد في روساريو، مقاطعة سانتا في الأرجنتين، وهو ابن لأب إيطالي وأم أرجنتينية. مؤسس حركة سباتياليزم Spatialism التي لها علاقه بالفن الفقير.

مراجع

وصلات خارجية

 صورة للوحة فونتانا الشهيرة

أرجنتينيون من أصل إيطالي
خريجو أكاديمية بريرا
رسامون أرجنتينيون في القرن 20
رسامون إيطاليون
رسامون إيطاليون في القرن 20
رسامون ذكور أرجنتينيون
فنانون أرجنتينيون
فنانون إيطاليون معاصرون
فنانون ذكور أرجنتينيون في القرن 20
فنانون ذكور إيطاليون في القرن 20
فنانون ذكور في القرن 20
فنانون من روساريو
مغتربون أرجنتينيون في إيطاليا
مواليد 1899
مواليد في روساريو
نحاتون
نحاتون أرجنتينيون في القرن 20
وفيات 1968

لوسيو فونتانا


Groß Offenseth-Aspern er en by og en kommune i det nordlige Tyskland, beliggende i Amt Rantzau under Kreis Pinneberg. Kreis Pinneberg ligger i den sydlige del af delstaten Slesvig-Holsten.

Geografi
Groß Offenseth-Aspern ligger nordvest for Barmstedt. Vandløbet Offenau løber gennem kommunen og dele af statsskoven Rantzau ligger i kommunens område. Mod vest går motorvejen A 23 fra Hamborg mod Heide.

Eksterne kilder/henvisninger

 Kommunens websted
 Kommunens side på amtets websted
 Statistikamt Nord – Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein 4. Quartal 2014 (XLSX-Data) (Fortschreibung auf Basis des Zensus 2011)

Byer i Slesvig-Holsten
Kommuner i Slesvig-Holsten
Byer i Kreis Pinneberg

Groß Offenseth-Aspern


පුරාතන ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග කටයුතු, ක්‍රි.පූ. 300 පමණ සිට පණ්ඩුකාභය රජුගේ පාලන සමයේදී සහ තවත් වසර දහස් ගණනක් අඛණ්ඩව සංවර්ධනය වෙමින් පැවති, පැරණි ලෝකයේ වඩාත් සංකීර්ණ වාරි පද්ධතියකි. පොළව යටින් ඇළ මාර්ග ඉදිකිරීමට අමතරව ජලය ගබඩා කිරීම සඳහා සම්පූර්ණයෙන්ම කෘත්‍රිම ජලාශ පළමුව ඉදිකළේ සිංහලයන්ය.

පුරාණ වාරි කර්මාන්තය

පණ්ඩුකාභය රජතුමා අනුරාධගාමයෙහි අගනගරයට අවශ්‍ය ජල පහසුකම් ඇතිකරනු වස් ජය වාපි, අභයවාපි සහ ගාමිණි වාපි නමින් වැව් තුනක් ද නිර්මාණය කල බව සදහන්වේ. ඔහු විසින් සාදන ලද අඩි 3900 ක් දිගැති වේල්ලකින් වටවි ඇති අභයවාපී වැව අක්කර අඩි 1900ක ක ජල කඳක් රදවා තැබිය හැක. තිසා වැවෙන්ද මේ වැවට ජලය ලැබේ.

ප්‍රාග් බෞද්ධ සමයේදි වාරි කර්මාන්තය මත සකස්වු ශිෂ්ටාචාරය අංග සම්පුර්ණත්වයට පත්වන්නේ (ක්‍රි.පූ. 3 වන සියවසේදි) රජ කල දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ රාජ්‍ය කාලයේදීය. {ක්‍රි.පූ. 3 වන සියවසේදි} දේවානම් පියතිස්ස රජතුමා විසින් තනන ලද තිසා වැව 1889 දි ප්‍රතිසංස්කරණය කොට තිබේ.  තිසා වැවේ දැනට දක්නට ලැඛෙන වේල්ලේ දිග සැතපුම් 1 3/4 කි. වැව පිරුණු විට අක්කර අඩි [2900 ක ජලය රදාපවති. අක්කර 2000 ක පමණ ප්‍රමාණයක වී වගාව සඳහා මේ වැවෙන් ජලය ඛෙදා හරියි.

අනුරාධපුර නගරයේ පිහිටා ඇති ප්‍රධාන වැවක් වනුයේ නුවර වැවයි. මෙහි නිර්මාණයද ක්‍රි.පු. යුගය දක්වා දිවේ.  මෙය පළමුවන ගජබාහු රජුගේ (ක්‍රි.ව. 1114-1136) කාලයේදි තනවන ලදැයි සැලකේ. මේ වැව නකරවඩි, පත්තපාසානවාපී නමින්ද හඳුන්වනු ලැබේ.

ක්‍රි.පු. 3 වන සියවසේදි මහා නාග උප රාජ වරයෙක් කරච්ච නම් (වලස් වැව) කුඩා වැවක් තැනවීම ගැන මහා වංශයේ සඳහන් වේ. දුටු ගැමුණු රජුගේ යෝධයෙක් වශයෙන් සැලකෙන ලභිය වසභ වැව් තැනිම ගැන ප්‍රසිද්ධියක් ඉසිලූ කෙනෙකි.

වාරි ශිෂ්ටාචාරය පිළිබඳව ඛෙහෙවින් වැදගත් යුගය වශයෙන් දැක්විය හැක්කේ ක්‍රි.පු.  2 වන සියවසේදි රජ කල දුටු ගැමුණු රජුගේ අවධියයි.  ක්‍රි.පු. 3 වන සියවසේ සිට දිවයින පුරා පැතිරි පිහිටා ඇති ලෙන්වල කටාරම් යටින් කොටා ඇති බ්‍රාග්මී ලිපිවල වැව් ගැනත් ඇල මාර්ග ගැනත් සදහන් වීමෙන් මේ බව පැහැදිලි වේ.

වැව් තැනිම ගැන ප්‍රවීනත්වයක් දැරූ පුද්ගලයෙක් ගැන දඹුල්ලෙන් හමුවු ලිපියකින් අනාවරණය වේ. පරණවිතාන සදහන් කරන අන්දමට එහි සදහන් වන ධනුද්ධර සුමනගේ සොහොයුරු අණනිකතිස නම් තැනැත්තා වාරිමාර්ග ඉංජිනේරුවෙක් වශයෙන් සදහන් කොට තිබේ.

ක්‍රි.පූ.2 වන සියවසට අයත් යැයි සැලකෙන සෙල්ලිපි දෙකක වාරිමාර්ග ගැන සදහන්වේ. ඉන් පළමු වැන්න දුටුගැමුණු රජුගේ කාලයට (ක්‍රි.පු. 161-137) අයත් යැයි සැලකෙන පුත්තලම් දිස්ත්‍රික්කයේ නෝනිගලින් හමුවු ලිපියකි. එහි පරමානන්ද විහාරයට පුජාකල වැවක් ගැන දැක්වේ. දෙවැන්න ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කයේ නාච්චේරිමලෙයි නම් ස්ථානයකින් හමුවු ලිපියක අඩගමිය නම් ස්ථානයෙහි පිහිටි වාරිමාර්ගයක් ගැන සදහන්වේ.

සද්ධාතිස්ස රජතුමා (ක්‍රි.පු. 137-119) වැව් 12ක් ඉදිකල බව පුජාවලියේ සදහන් වන අතර රාජාවලිය වැව් 18ක් තනවන ලද බව දැක්වේ. පදී වැව (පදවිය වැව) සද්ධාතිස්ස රජු විසින් කරවන ලදැයි පූජාවලිය පෙන්වයි.

වසභ රජතුමා විසින් වැව් 11ක් තනවන ලදැයි වංශ කතාවල සදහන් වන අතර වෙනත් කෘති වල වැව් 12ක් තනවන ලදැයි කියෙ‍වේ. වැව් වලට අමතරව ඇල මාර්ග 12ක් තනා තිඛෙන බව පවසතත් ඉන් නම් කොට ඇත්තේ ඇළහැර යෝධ ඇල පමණි.

පළමු වන ජෙට්ඨතිස්ස රජු ( ක්‍රි.ව. 266-276) විසින් හෙළුග්ගමු, මහටඹු, දෙමැටැ, පිසත්තා, වඩුගමු හා බමුණුගමු වැව් හය කරවන ලදි.

මහසෙන් රජතුමා (ක්‍රි.ව. 274-304) විශාල පරිමාණයේ වැව් තැනිමේ පුරෝගාමියා වශයෙන් සැලකිය හැකිය. ඔහු විසින් තනවන ලදැයි දැක්වෙන වැව් 16ක් ගැනද මහ විශාල ඇළ මාර්ගයක් ගැනද මහාවංශයේ සඳහන්වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ වාරි කර්මාන්තයේ නව යුගයක් උදා කෙරෙන වාරි ව්‍යාපාරයක් වශයෙන් ඇළහැර-මින්නේරිය, කවුඩුල්ල වාරි ව්‍යාපෘතිය හැදින්විය හැක.

මහසෙන් රජු මෙන්ම ධාතුසේන රජුද කලා වැව නමින් තැනු විශාල වැව නිසා වාරිමාර්ග ඉතිහාසයේ අද්විතීය ස්ථානයක් ලබා ගෙන ඇත. කලා වැව වැව් දෙකක් සම්බන්ද කොට නිර්මාණය කල විශාල වැව් සංකීර්ණයකි. මෙය කලා වැවත් බළලූ වැවත් එකට සම්බන්ධ කොට තනන ලද බව පුජාවලියේ සදහන්වේ. කලා වැවේ සිට අනුරාධපුරයේ තිසා වැව දක්වා ජලය ගෙනගිය සැතපුම් 54ක් දිගැති ජය ගඟ නැමැති මහා විශාල ඇළ මාර්ගය තනවන්නට ඇත්තේද මේ යුගයේදිම යැයි සිතාගත හැකිය.

දෙවන මුගලන් රජු (ක්‍රි.ව. 531-551) මල්වතු ඔය හරහා වානක් බැඳ ජලය ලබා ගෙන පත්තපාෂාණ වාපි, ධන වාපි හා ගරිතර වාපි යනුවෙන් වැව් තුනක් නිර්මාණය කළ බව මහා වංශයේ සඳහන්වේ. පත්තපාෂාණ වාපිය ශිලා ලේඛන මගින් අනුරාධපුරයට සැතපුම් 7ක් නිරිත දිගින් පිහිටි නාච්චිදූව වැව වශයෙන් හඳුනාගෙන ඇත. මෙහි වේල්ල සැතපුමකට මදක් වැඩි ප්‍රමාණයක් දික්වූ අතර උස අඩි 35කි. අක්කර 4408ක භූමි භාගයක පැතිර ඇති වැවේ ජල ධාරිතාව අක්කර අඩි 45148ක් වන අතර අක්කර 4200ක  වපසරියකට ජල පහසුකම් ලබා දෙයි.

ක්‍රි.ව. 6වන සියවසේ විසු පළමු වන අග්ගබෝධී රජතුමා (ක්‍රි.ව. 571-604) වාරි කර්මාන්තයට තවත් උසස් සේවාවක් කළ නරපතියෙකි. මහා වංශය සදහන් කරන අන්දමට මෙතුමා දක්ෂිණ දේශයෙහි සිරිමඩ්ඪමාතක වාපි වැවද, කුරුන්ද වාපි, මහින්දම වාපි යන වැව් හා මණිමේඛලා අමුණ තැනවු බව සඳහන්වේ. මේ හැර පුජාවලියට හා රාජාවලියට අනුව කුරුඳු වැව යනුවෙන් වැවක්ද තනවා ඇත.

දෙවෙනි අග්ගබෝධි රජතුමා (ක්‍රි.ව. 604-614) විසින් තනවන ලද වැව් වල නාමලේඛනයක් මහා වංශයේ සහ පුජාවලියේ දැක්වේ. ගංඟානම, වලාහස්ස, තිරිතම යන වැව් වල නම් මහා වංශයේ සඳහන් වන අතර පුජාවලියේ ගංඟාතලා, සිරවලස් කැටිය, ගිරිතලා, හෝවටු, නෙරළු, මාටොම්බු, එඩේරගල, කළුන්තරු, මහවිදලූ, කැන්ගමු, මා දෑත හා කලමි යනුවෙන් වැව් 12ක් සඳහන්වේ.

පළමුවන විජයබාහු රජතුමා විසින් අලූතෙන් තනවන ලද්දේ එක වැවක් පමනි. එනම් ඌව පළාතේ ගිනිකොන දිගින් පිහිටි දැනට ජරාපත්වී තිඛෙන බුදුගුණ වැවයි.

මහා පරාක්‍රමබාහු රජතුමා (ක්‍රි.ව. 1153-1186) මෙතුමා විසින් කරවන ලද ඓශ්චර්යමත් වාරිමාර්ග සංකීර්ණය වුයේ පරාක්‍රම සමුද්‍රයයි. මේ වාරිමාර්ග සංකීර්ණය තනනු ලැබුවේ කර ගඟ හරහා අමුණක් බැද ආකාස ගංඟා නම් ඇළ මාර්ගය ඔස්සේ ජලය ඒකරාශි කරවීමටයි. පරාක්‍රම සමුද්‍රය නිර්මාණයවී තිඛෙන්නේ තෝපා වැව, දුඹුටු වැව හා එරමුදු වැව යන වැව් තුනත් පරාක්‍රම සමුද්‍රයත් එකට යාකිරිමෙනි. වැව් බැම්මේ දිග 12.38 ක් වන අතර වැව් කණ්ඩියේ උපරිම උස 9.45 කි. ජලාශය වැසි ඇති බිම් ප්‍රමාණය හෙක්ටයාර් 2539.50 කි. ජල ධාරිතාව වැව පිරිගිය විට අක්කර අඩි 109000 වන අතර වගාකල හැකි බිම් ප්‍රමාණය අක්කර 19632 කි. චූල වංශයට අනුව පරාක්‍රම සමුද්‍රයට සොරොව් 7ක්ද ඇල මාර්ගයන් 11ක්ද තිබු බව දැක්වේ.

පළමුවන මහාපරාක්‍රමබාහු රජු පොළොන්නරුවේ රජ වීමෙන් අනතුරුව අලූතින් තනවන ලද හෝ ප්‍රකෘතිමත් කරන ලද විශාල වැව් 163 ක්ද කුඩා වැව් 2375 ක්ද අමුණු 165 ක්ද ඇළ මාර්ග 3910 ක්ද ඉදි කර, බිසෝ කොටු 341 ක්ද කැඩි බිඳි ගිය ඇළෙවිලි 1753 ක්ද කකරවන ලදි. අලූතෙන් තනවන ලද ඇළමාර්ග 29 ක් ගැන චූල වංශයේ සඳහන් වුවත් පුජාවලියේ අචිරවති නම් ඇළමාර්ගය ගැන පමණක් සඳහන් වේ.

වාරි ජල කළමනාකරණය සම්බන්ධ නිර්වචන
ලෝකයේ ඉතාම පැරණි ශාස්ත්‍රයක් ලෙස ජල සම්පාදනය හැදින්විය හැකිය. එය ක්‍රමයෙන් නවීන විද්‍යාවක් ලෙස දියුණු වී ඇත. නුතනයේදි ජල කළමනාකරණය යන්න විවිධ ආකාරයෙන් අර්ථකතනය කර ඇත. එම අර්ථකතන වලින් කිහිපයක් පහත දැක්වේ.

ඉංජිනේරු විද්‍යාවේදි
"ජල කළමනාකරණය යනු ජලය නිකුත් කිරිම,ගබඩා කිරිම හා නිර්මිත වාරි මාර්ග ඔස්සේ ජලය ඛෙදා හැරිමයි."

මිනින්දෝරු විද්‍යාත්මක අධ්‍යන වලදි
"ජලය ගලා යාමට අවශ්‍ය බිම් ප්‍රමාණය සංඛ්‍යාත්මක ලෙස තක්සේරු කර මතුපිට ජලය ගලා යාමට සැලසුම් නිර්මාණය කිරිම".

කෘෂිකාර්මික විද්‍යාවේදි
'අතීතයේ පවති ගම් වැව් කිහිපයක් ඇළ මාර්ග ඔස්සේ සම්බන්ද කිරීම වැව් ප්‍රපතනය නොහොත් එල්ලංගාව නමින් හදින්වේ.මෙහි ප්‍රදාන අරමුන වී ඇත්තේ ජල සං‍රක්ෂණයයි. දෙවැන්න වනුයේ එල්ලංගාව සදහා යොදා ගත් ඇළ මාර්ග දෙපස තෙතමනය රදවා ඇල මාර්ග දෙපසද කෘශිකර්මාන්තය ආරම්භ කිරීමයි.

"පැළැටි වර්ධනයට අවශ්‍ය තෙතමනය ලබා දීම ජල කළමනාකරණයයි".

ආචාර්ය රොබට් චෙම්බර්ස් විසින් ජල කළමනාකරණය යන්න අර්ථ දක්වා ඇත්තේ "ජලය ඛෙදා හැරිම සහ ආරම්භක ස්ථානයේ සිට කෙත් ඇලවල් දක්වා ගැටිමකින් තොරව ජලය සපයාදීම".

අයි.වී. විජේසිංහ විසින් හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කයේ ජල කළමනාකරණ කටයුතු යනුවෙන් පලකරන ලද පර්යේෂණ වාර්ථාවේ සදහන් පරිදි ජල කළමනාකරණය යනු "ජලය නිසි අයුරින් ප්‍රයෝජනයට ගෙන අපතේ නොයවා උපරිම බිම් ප්‍රමාණයක් වගා කිරීම සදහා ප්‍රයෝජන ගැනිමට කටයුතු සැලැස්ස වීම".

"වාරි ජල කළමනාකරණය යනු අධික ජල භාවිතය හා ජල වහනයේදි සිදුවන අධික ජල නාස්තිය වලකා ජල ඒකකයකින් උපරිම අස්වැන්නක් ලැබිය හැකි පරිදි අරපරෙස්සම ප්‍රධාන කොට ගත් ක්‍රමානුකූල ජල භාවිතයයි".
(ආර්ථීක විමසුම 1994 ජනවාරි/පෙබරවාරි)

ලංකාවේ ඓතිහාසික වාරි තාක්ෂණය හා ජල කළමනාකරණය

ශ්‍රී ලංකා‍වේ වාරි ඉතිහාසය ක්‍රි.පූ. 6 වෙනි සියවස තරම් ඈතට දිවයයි. ක්‍රි.පූ. 6 වෙනි සියවසේදි උතුරු ඉන්දියාවෙන් පැමිණි ආර්ය ජන කොටස් ලංකා‍වෙ ජනාවාසකරණය කළ බව මහා වංශ තොරතුරු වලින් අනාවරණය‍වේ. විජය රජ සමඟ පැමිණි පිරිස් විසින් දිවයිනේ ගංඟා ඇසුරු කරගෙන ග්‍රාමයන් නිර්මාණය කරන ලදි. මේ ආකාරයට ශ්‍රී ලංකාවේ ජලය ඇසුරු කරගෙන ජලාශ්‍රිත ශිෂ්ටාචාරය ගොඩ නැගීම ආරම්භ විය.

ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය පුළුල් වශයෙන් පුරාතන, මධ්‍යතන හා නූතන වශයෙන් යුග තුනක් ලෙස ඉතිහාසඥයින් විසින් හදුන්වා දී ඇත. ලාංකික ඉතිහාසයේ ශ්‍රේෂ්ඨතම යුගය ලෙස හඳුන්වන්නේ ක්‍රි.පු. 2 වන සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. 13 වන සියවස දක්වා වු මධ්‍යතන යුගයේ වාරිකාර්මික සමාජයක් ලෙස සමාජ විද්‍යාඥයින් හඳුන්වාදි ඇත. (ගෙවි ජන සේවා දෙපාර්තෙමින්තු වාර්තා 1985) වාරි කර්මාන්තය මූලික කරගෙන උතුරු හා නැගෙනහිර කලාපවල ජනාවාස බිහිකිරිම සිංහල ශිෂ්ටාචාරය හා සංස්කෘතිය ඒ මත දියුණුවීමක් දක්නට ලැඛෙන්නේ මේ යුගයේදීය.

ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපය ලෙස නිර්වචනය කළ හැක්කේ වර්ග සැතපුම් 19000 ක ප්‍රමාණය විහිදුවන වාර්ෂික වර්ෂාපතනය  අඟල් 50-75 දක්වා වූ උන්නතාංශය මුහුදු මට්ටෙමි සිට අඩි 1000 දක්වා වු ප්‍රදේශය යි. වියළි කලාපයේ ප්‍රමාණවත් වර්ෂාපතනයක් නොවු නිසා පුරාණ සිංහල ජනතාවට ස්ථාවර කෘෂිකර්මාන්තයක් කිරිමට නොහැකි විය. ස්වාභාවිකව ජලය සැපයිමට නිසි කාලයට අපහසු නිසා අහස් දිය එකතු කර ගැනිමට වියළි කලාපය පුරාම වැව් පද්ධති නිර්මාණය කර ඇත.

එදා රජරට හා රුහුණු රට පුරා පැතිර පැවතියේ හුදෙක් හුදකලා වැව් සමුහයක් නොවේ. එකිනෙකට ඇළ මාර්ග මගින් සම්බන්ඳ වු විශාල වැවක් එම වැව් ජලයෙන් හා වර්ෂා ජලයෙන් පෝෂණය වු කුඩා වැව් රාශියකුත් එදා රජරට හා රුහුණු රට පුරා පැතිර තිබුණි. එකල තිබුණා යයි සැලකෙන කුඩා වැව් සංඛ්‍යාව තිස් දහසක් පමණ වෙතැයි ගණන් බලා ඇත. මෙම වැව්වලට යටවුණු බිම් ප්‍රමාණය වර්ග සැතපුම් 15000 ක් පමණ වෙතැයි සැලකේ. (විදුසර 1993 නොවැම්බර්)

ශ්‍රී ලංකාවේ ඉපැරණි වාරිමාර්ග පද්ධතින්හි පරිණාමය හා වර්ධනය පිළිබඳ කතාකරන විට මෑතක් වනතුරු පිළිගෙන තිබු මතය වුයේ ආර්.එල්.බ්‍රොහියර් මහතා 1956 දි ඉදිරිපත් කළ අදහසයි. එවකට ශ්‍රී ලංකා  ඉංජිනේරු සංගමයේ සභාපතිව සිටි ඒ මහතා රම වසරේ පැවති සංගමයේ 50 වැනි සැසි වාරයේ දි සභාපති දෙසුමින් මෙම අදහස ඉදිරිපත් කර ඇත. ඔහුගේ මතයට අනුව ශ්‍රී ලංකාෙවි පැරණි වාරිමාර්ග පද්ධතින්හි පරිණාමය ප්‍රධාන අදියර 4 කින් දැක්විය හැක. එනම්,

නිදහසේ ජලය ලබාදුන් වැස්සෙන් පෝෂණය වු වැව්
කුඩා ග්‍රාමිය වැව්
කුඩා ග්‍රාමිය වැව් ගණනාවක් ජලට යට කරමින් ඇති කළ ජලය ගබඩා කර ගන්නා විශාල ජලාශ
ගලා බසින ගංඟාවක් හරහා ඉදිකළ අමුණක් මගින් ඇළ මාර්ගයකට ජලය හරවා එවන    විටත් ගොඩනගා තිබු විශාල ජලාශයක් පෝෂණය කිරිමට යොදා ගැනිම.

ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාරිග සංවර්ධනය ක්‍රි.පූ. 3 වන සියවසේ සිට දක්නට තිබුණ ද වාරිමාර්ග පද්ධති වර්ධනය දක්නට ලැඛෙන්නේ පස්වන සියවසෙන් පසුවයි. ශ්‍රී ලංකාව තුළ ගංඟා හැරවුම් පද්ධති වල ඉතිහාසය, එහි ලිඛිත ඉතිහාසය ඇරඹෙන ක්‍රි.පූ. 3-2 වන ශතවර්ෂවලින් ද ඔබ්බට දිවෙයි. සොරොව්ව සොයා ගැනිම සිදුවන්නට ඇත්තේද ක්‍රි.පූ. 3-2 ශතවර්ෂ අතර කාලය තුළ දී යැයි විශ්වාස කෙරෙයි. ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි වාරි මාර්ග ක්‍රම පිළිබඳ බොහෝ ඇසු පිරු තැන් ඇත්තකු වූ ආර්.එල්.බ්‍රොහියර් මහතා මෙබඳු සාවද්‍ය නිගමනයකට එළඹීමට හේතුව එවකට සිටි ජල ඉංජිනේරුවන්ගෙ සංකල්පවල බලපැම නිසා බව දැන් පැහැදිලි වී ඇත.

ශ්‍රී ලංකාවේ මුල් කාලීන ආර්ය ජනාවාස පිහිටුවා ගන්නා ලද්දේ ගංඟා නිම්න ප්‍රදේශවලයි. ශ්‍රී ලංකාව කෘෂිකාර්මික රටක් ලෙසට වැවට මුල්තැන දෙමින් ආර්ථීක සංවර්ධනය ඇති කිරිමට සෑම රාජ්‍ය පාලකයකුම යුහුසුළු වී තිබේ. විශාල වාරිමාර්ග, වැව් නිර්මාණය කරමින් මනා ජල පාලනයක් ඇති කිරිමට සෑම රාජ්‍ය පාලකයෙක්ම උත්සාහ දරා තිබේ.

පැරණි සිංහලයන්ගේ වාරි කර්මාන්තයේ මූලික ලක්ෂණ හදුනා ගැනීම ජල පාලනය පිළිබඳ ඔවුන් ලඟ තිබු දර්ශනය වටහා ගැනිමෙහිලා උපකාරිවේ. ගම් මට්ටෙමි වැව් තැනිමේ දී ඔවුන්ගේ අභිප්‍රාය වුයේ දෛනික ජීවිතයට අවශ්‍ය වූ ජලය ලබා ගැනිමයි. වියළි කාලයේදි ගොවිතැනට අවශ්‍ය වැඩිපුර ජලය ලබා ගැනිමට කදුකරයේ ඇති ස්වාභාවික ජල සම්පත ප්‍රයෝජනයට ගැනිමට ඇළ වේලි කපා ගංඟා ඇළ දොළ ජලය ගොවිපලට ගෙන ගියේය. වැසි කාලයේ ලැඛෙන අමතර ජලය වියළි කාලයේ දී ප්‍රයෝජනයට ගැනිම සඳහා ගබඩා කිරිමට මහා පරිමාණයේ වැව් තැනිම ඇරඹීය.

මහා ජලාශවල රැස්කරන ජලමෙන් උපරිම ප්‍රයෝජන ලබාගෙන ඒ ජලයෙන් පෝෂණය වු කුඩා ග්‍රාමීය වැව් පද්ධතියක් තනන ලදි. 'එකකින් පිටවි යන ජලය ඊලඟ වැවට ගොස් එතනින් තවත් එකකට යමින් ගම්වැව් එම ජලය ප්‍රයෝජනයට යොදා ගැනිමෙන් පමණක් මුහුදට ගලායාමට සැලැස්විම අරමුණ විය.(ආර්.එල්.බ්‍රොහියර් 1934)

මහා පරිමාණය් වැව් උස් භූමි භාගවල තනා, කුඩා වැව් පද්ධතින් ඊට පහළින් සිටින ලෙස තැනිම නිසා ජලය හැසිර වීම පහසු විය. තැනිතලා බිම් වල ඇළ වේළි මගින් ජලය ගමන් කරවිම දුෂ්කර කාර්යයක් ලෙස නොසලකන ලදි. කලා වැෙවි සිට අනුරාධපුරය දක්වා සැතපුම් 54 ක් දිග යෝධ ඇළේ පළමු සැතපුම් 17 ට බැස්ම ඇත්තේ සැතපුමට අඟල් 6 බැගිනි. මෙය පැරැණ්නන්ගේ ඉංජිනේරු ශිල්පයේ විශිෂ්ට කුශලතාවයක් ලෙස අසත් සලකයි.

වසභ රාජ්‍ය සමයේදි (ක්‍රි.ව. 67-111) අඹන් ගඟ හරහා ෙවිල්ලක් බැඳ එහි ජලය උතුරු දිශාවට යොමු කරවන ලද ඇළහැර ඇළ වාරිමාර්ග තාක්ෂණ වර්ධනයේ ඉතා වැදගත් අදියරකි. දියලූ වැව් වල බැම්මේ ඇතුල් පැත්ත මෙන්ම පිට පැත්තද බෑවුම් වන ලෙද ඉදිකර ඇත. මෙසේ ඉදිකිරිම් කටයුතු කර ඇත්තේ ජල ධාරිතාව නිසා වැව් බැම්මට වන හානිය වලක්වා ගැනිම සඳහාය. (ඉන්ද්‍රකීර්ති සිරිවිර 1993) වර්තමාන ඉංජිනේරුවන් මවිතයට පත්කරවන ශිල්පීය ඥානයක් එකල භාවිතාකර ඇති බව ඇළවල් හා වැව් දෙස බැලිමෙන් මොනවට පැහැදිලි වෙයි.

ඇළක් දොළක් හරස් කර වැවක් තැනිමට ඉදිකරන වෑ කන්ද වැව් ජලය රදවා ගැනිමට හැකිවන ලෙස පස් හා ගලින් නිර්මාණය කර ඇත. හෙන්රි පාකර් පවසන පරිදි ටොන් දහසක බර ගල් පවා පරාක්‍රමබාහු රජුගේ ඇතැම් වාරිමාර්ග ඉදිකිරිම් වලට භාවිතා කර ඇත.

වැව් බැමි ආරක්ෂා කිරිමට වැවේ ප්‍රමාණය අනුව ගල් ඇතිරිමෙන් ඉදිරිපත් කල ඉදිරිපත් කල 'රලපනාව වැව් වල ඇති තවත් විශේෂ ලක්ෂණයකි. ස්වාභාවික ජල බැස්ම සැලකිල්ලට ගෙන වැවේ වැඩි ජලය පිට කිරිමට තනා ඇති වාන පිටවාන නම් වේ.

ජල පාලනයේ වැදගත්ම අංගය වුයේ සොරොව්වයි. සාමාන්‍ය ප්‍රමාණයේ වැවක සොරොව් දෙකක් තිබේ. වැවේ ජල මට්ටම ඉහළ ගිය විට සාපේක්ෂව උස්බිම් ප්‍රදේශ සඳහා ජලය සපයන අයුරින් ඉහළ මට්ටමකින් ගොඩ සොරොව්ව පිහිටුවා ඇත. වැවේ මඩ ඉන් ඉවත් කිරිමට බැම්මේ පතුලින්ම පිහිටි මඩ සොරොව්ව නමින් හැදින්වෙන සොරොව්වක්ද දක්නට ලැබේ. පුරාණ වාරි මාර්ග ඉංජිනේරු තාක්ෂණයේ සුවිශේෂතම නිර්මාණය ලෙස සැලකෙන්නේ බිසෝකොටුවයි.

විශාල හතරැස් ළිදක ආකාරයෙන් තනා ඇති බිසෝකොටුව කානුවක් මගින් වැවේ ජලය ගලා එන්නට සලස්වන ලදි. බිසෝකොටුවේ සිට ඇළ මාර්ග වවලට ජලය පිට කරන ලද්දේ එබදුම කානුවනකිනි. මේ ආකාරයෙන් බිසෝකොටුව මගින් පිටවන ජල ධාරිතාව පාලනය කරගත හැකි විය. අක්කර දහස් ගනනකට කොපමණ ජලය මුදාහැරිය යුතුද යන්න තීරණය කොට ඒ අනුව ජලය මුදාහැරිමට බිසෝකොටුව උපකාරිවේ. (ඉන්ද්‍රකීර්ති සිරිවීර 1993) මෙම කරුණු විමර්ශනය කර බලන විට පුරාණයේ වාරි කර්මාන්ත නිර්මාණයෙහිලා මනා වු ජල කළමනාකරණ පද්ධතියක් තිබු බව පිළිගත යුතුව ඇත.

ශ්‍රී ලංකාවේ තරම් දියුණු වුත් පුළුල් වුත් වාරිකර්ම ලෝකයේ වෙනත්  කිසිම රටක නොවු බව ඛෙල් නැමති ඉංග්‍රීසි ලේඛකයා පවසා ඇත. පෙර කරන ලද අති විශාල වැව් කර්මාන්ත සමහර විට ලක්සිව තරම් අන් කිසිම රටක දක්නට නොලැබේය යනු මාගේ විශ්වාසයයි.  තවද ඒ ඒ සිමාව ඇතුලත දක්නට ලැඛෙන තරම් වැව් අමුණු කර්මාන්ත අන්රටක දැකීම දුෂ්කර ය. (බදුල්ලේ සභාපති ඛෙලි මහතා විසින් 1981 ඉංග්‍රීසි ආණ්ඩුව වෙත ඉදිරි පත් කල වාර්තාව)

ශ්‍රී ලංකාවේ වාරි තාක්ෂණයෙන් ඇතැම් විට ඉන්දියාව පවා ආභාෂය ලැබු බවට සාක්ෂි ඇත. කාශ්මීරයේ රජු අටවන ශත වර්ෂයේ දි එහි ජලාශ ඉදිකිරිම සඳහා ශ්‍රී ලාංකේය වාරි ශිල්පීන්ට  ආරාධනා කළ බවට දොලොස්වන ශත වර්ෂයේදි රචිත කාශ්මීර වංශ කතාවේ වනරාජ තරංගනියේ ඉඟියක් කර ඇත.

වාරිමාර්ග තාක්ෂණය පිළිබඳව හෙන්රි පාකර්, ආර්.එල්.බ්‍රොහියර්, සී.ඩබ්.නිකොලස්, ආර්.ඒ.එල්.එච්.ගුණවර්ධන යන විද්වතුන් විසින් පුළුල් ලෙස පර්යේෂණ කොට ඇත. ඒ අනුව ශ්‍රී ලංකාව තරම් සංකීර්ණ හා ශිල්පිය දැනුම අතින් විශිෂ්ට දියුණුවක් පෙන්වන ලද වාරිමාර්ග පද්ධතියක් දක්ෂිණ ආසියාවේම නොවීය. ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග පද්ධතිය එකිනෙකට සම්බන්ඳ වීම සුවිශේෂ ලක්ෂණයකි. මේවා සම්බන්ඳ කරන කෘතීම ඇළ මාර්ගයන්හි බැස්ම සැතපුමකට අඟල් 6 ක් පමණ වීමෙන් පෙන්නුම් කරන්නේ මිණුම් හා ඉදිකිරිම් තාක්ෂණයේ පැවති දියුණුවයි.

එකල වාරිමාර්ග පද්ධතියේ නඩත්තුව, වැව් ජලය භාවිතය හා ඛෙදාහැරිම ආදියකරනු ලැබුවේ ගොවින් අතරින්ම තෝරාගත් වෙල්විදානේ හෙවත් ගමරාළ යන අරුත් ඇති ගැම් නායකයා විසිනි. වෙල් විදානේගේ අනසකට ඒ වැවේ වතුර ගන්නා සියලූ ගොවීන් යටත් වෙයි. එසේ නොවුන විට දඩ ගහන්නට ඔහුට අයිතියක් තිබුණි. ගමරාළ හා ගොවින් රැස්වි ජලය ලැඛෙන ආකාරය අනුව වගාකල යුතු බිම් ප්‍රමාණය අනුව වී වගා කාල සටහන ආදිය කන්න රැස්වීමේදි තීරණය කරයි. වැවෙහි ජලය ප්‍රමාණය වාරිමාර්ග අවශ්‍යතා සදහා ප්‍රමානවත් නොවු විට ඛෙත්ම ක්‍රමය උපයෝගි කරගත්හ. මෙහිදි වඩා ජල පහසුව ඇති වැවට ආසන්න කොටස වගා කළ අතර ඉතිරි කොටස අත් හරින ලදි. මෙම තෝරා ගත් කොටස ගොවින් අතර සමාන කොටස් වලට ඛෙදනු ලැබේ. පැරණි ලංකාවේ තිබු විධිමත් ජල කළමනාකරණය නිසා සාර්ථක ලෙස කෘෂිකාර්මික කටයුතු කරගෙන ගිය බව අපට නිගමනය කළ හැකිය.

වැව් රාජකාරියේදි ගමරාළ විසින් ඇණබෝල් බැඳීම කරනුයේ වැවේ සොරොව්වේ, ඇළේ, වානේ, වේල්ලේ, අමුණේ ආදි කොටස් වලය. ඇණබෝල් බැඳීමේ පරමාර්ථය වශයෙන් දක්වා ඇත්තේද කුඹුරු වැඩ වලදි සිරිතෙන් පිට ජලය ගැනිම ආදිය නීති විරෝධි ක්‍රීයා තහනම් කිරිමටය. පුරාණ ගම්වල තිබු වැව්වල ඉතා වැදගත් අංගයකි අමුණු. වෙල්යාය දෙපසට ජලය ඛෙදා හැරිම පහසු කිරිමට මෙම අමුණ නිර්මාණය කර ඇත. වර්ෂාව පවතින කාලවල දී වැඩි වතුර ප්‍රමාණයක් රදවා තබා ගැනිමට වැව් වාන උස් කර බැදීම ගම්මුන්ගේ සිරිත විය.

කෘෂිකාර්මික කටයුතු සඳහා අවශ්‍ය ජලය නිසිකලට ලබා දුන් අතර වැසියාගේ වගකීම වුයේ පනවා ඇති සමිමත නීති අනුව ජලය පරිහරණය කරමින් වගා කටයුතු ගෙන යාමයි. හතර වන දප්පුල (ක්‍රි.ව. 924-935) රජු විසින් කරවන ලදැයි සැලකෙන කොන්ඩුවටුවාන ටැම් ලිපියේ ජල පාලනය පිළිබඳ එදා පැවති නිති රීති ගැන කියවෙයි. හතර වැනි දප්පුල රජු සමයේ දිගාමඩුල්ලේ ඇරගම නම් වු ග්‍රාම සම්බන්ඳයෙන් පනවන්නට යෙදුනු නියෝග මාලාවක් කොන්ඩුවටුවාන ජලාශය ඉස්මත්තේ ගල් තලාවේ තිබි සොයාගන්නා ලද ටැම් ලිපියේ අඩංගුවේ. "කුඹුරු ගැලීමේ නොහොත් නියර ඉස්සවා වතුර යාමට ඉඩ හැරීමි වරදට අක දෙකක් දඩ නියම කළ යුතුය. සී සෑම සම්බන්ධ වරදට කලං දෙකක දඩයක් නියම කළ යුතුය. පමාවී හාපු  වරදට කලං පහක දඩයක් නියම කළ යුතුය."

ජල කළමනාකරණයේ ඇති වැදගත්කම ක්‍රි.ව. 1153-1186 දක්වා පොළොන්නරුවේ රජ කළ මහා පරාක්‍රමබාහු රජුගේ  "අහසින් වැටෙන එක වැහි බිදකුදු මානව වර්ගයාගේ ප්‍රයෝජනයට නොගෙන මුහුදට ගලා යාමට ඉඩ නොදිය යුතුය." යන ප්‍රකාශය තුළ ගැබ්ව තිබේ.

නිසි පරිදි ජලය ඛෙදිම සිදුවේදැයි පරික්ෂා කිරීම සඳහා රජු විසින් නිළධාරිහු පත් කරන ලදහ. ක්‍රි.ව. 9 සහ 10 වන ශත වර්ෂයන්හි ශිලා ලිපි වල සදහන් පියොවදාරනන් නම් පදයෙන් හැඳින්වෙන්නේ වාරි මාර්ග පරීක්ෂකයන් හෝ ජලය ඛෙදිම පරික්ෂා කළ නිළධාරින් හෝ බව විශ්වාස කරනු ලැබේ.

ආදි බ්‍රාග්මී ශිලා ලිපි සදහන් වන අනනිත හා අඩිකය යන පද දෙකෙන් හඳුන්වන්නේ වාරිමාර්ග ඉංජිනේරුවකු හා ඇළවල් කටයුතු භාර නිළධාරියෙකු බව එස්.පරණවිතාන මහතා දක්වා ඇත.

මෙලෙස ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික ජල කළමනාකරණ දෙස බලන විට නුතන ඉංජිනේරුවන් මවිතයට පත් කරවන වාරි තාක්ෂණයක් තිබු බවට පැහැදිළිය.

ශ්‍රී ලංකාවේ ග්‍රාමීය වැව් වල ජල කළමනාකරණය

ශ්‍රී ලංකාවේ වාරි කර්මාන්තයේ මුලින්ම ඉදිවී ඇත්තේ කුඩා වැව් බව ඉතිහාසය මගින් හෙළිවී ඇති තොරතුරු අනුව පෙනි යයි. ශ්‍රී ලංකාවේ තුනෙන් දෙකොටසකට පමණ ඇතුලත් කර ගන්නා වියළි කලාපීය ප්‍රදේශවල ග්‍රාමිය වැසියනට ආහාර හා රැකියා සපයන ප්‍රධාන මධ්‍යයක් ලෙස තවමත් සාම්ප්‍රධායික වාරිමාර්ග අංශයට වැදගත් තැනක් හිමි වෙයි.

1975 වාරිමාර්ග දෙපාර්තෙමින්තුවේ වාරිමාර්ග ව්‍යාපෘති ලේඛනයට අනුව ග්‍රාමිය වැව් 3119 ක් වියළි කලාපයේ විසිරි තිබුණි. ලෝක ආහාර හා කෘෂිකර්ම සංවිධානයේ 1980 ඇස්තෙමින්තු අනුව ඒ සංඛ්‍යාව 7758 ක් විය. ජාතික සාගිනි නිවීමේ ව්‍යාපාරයේ 1979 ගණනය කිරීම් අනුව ශ්‍රී ලංකාවේ ග්‍රාමීය වැව් 18000 ක් විය. නමුත් මෙම සංඛ්‍යාව 30000 ක් විය යුතු බව ඇස්තෙමින්තු කර ඇත. මින් විශාල ප්‍රමාණයක් පැරණි ආරම්භක ලක්ෂණ සමග වියළි කලාපයේ පිහිටා ඇත. කෙසේ වෙතත් ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයේ ඇත්තවශයෙන්ම ක්‍රියාත්මක කරන ග්‍රාමීය වැව් සංඛ්‍යාව 8000 ක් ඉක්මවයි. ග්‍රාමීය වැව් සංඛ්‍යාවෙන් 63 ක් කුරුණෑගල හා අනුරාධපුර පරිපාලන දිස්ත්‍රික්ක දෙක තුළ ව්‍යාප්තව ඇත. තෙත් කලාපයේද මෙවන් ග්‍රාමීය වැව් 3000 ක් පමණ ඇත. (ආර්ථීක විමසුම 1986)

එවකට වාරිමාර්ග දෙපාර්තෙමින්තුෙවි නියෝජ්‍ය අධ්‍යක්ෂව සිටි ජේ.එෆ්.කෙනඩි මහතා "ශ්‍රී ලංකාවේ ග්‍රාමීය වාරි මාර්ග ක්‍රමයන්හි විද්‍යාත්මක සංවර්ධනයේ පදනම"  නම් නිබන්ධනය නිකුත් තර ඇත. එහි ගමිවල පිහිටි කුඩා වැව් ගම්වල හමුවන ගව රංචු වැනිය. ඒවා කෙතරම් විශාල සංඛ්‍යාවක් හමුවන්නේදැයි  කිවහොත් කිවහොත් ඉන් කාර්යක්ෂමතාවකින් වැඩ ගැනිමට නොහැක්කේය. යන්න සඳහන් කර ඇත. (විදුසර 1994 නොවැම්බර්)

ක්‍රි.පු. 3 වන සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. 12 වන සියවස දක්වා පමණ වූ කාලයක් තිස්සේ සංවර්ධනය වූ අන්තර් සම්බන්ධිත සුවිශාල ජලාශ හා ඇළ මර්ගවලින් සමන්විත සංකීර්ණ පද්ධතියක් පුරාණ රජරට වාරිමාර්ග පද්ධතියට අයත්වේ. රජරට සුවිශාල ජලාශ සමුහයේ හා ඇළ මාර්ගවල අන්තර්.(ආර්ථීක විමසුම 1990) මෙම කුඩා ගම් වැව් ද ඉතා විශාල ප්‍රමාණයක් ඉදිකර ඇත.

පුරාණ රෝහණයේ ප්‍රමුඛතම අංග ලක්ෂණය වුයේ කුඩා ගම් වැව් ක්‍රමයයි.  මේ එක් එක් වැව ඊට අයත් කුඹුරු යායට දිය සපයා අනෙක් වැවට සම්බන්ධ වී එය පෝෂණය කරන ලදි. රුහුණේදි පුරාණ රජ රටදි තරම් මහා පරිමාණීය ආකාරයේ විශාල ජලාශ හා ඇළ මාර්ග සංවර්ධනයක් සිදු නොවීය. කුඩා වැව් පද්ධතියකින් පෝෂණය වු වාරිමාර්ග තිබු. රජරට වාරිමාර්ග ජාලයෙන් රුහුණේ වාරි කර්මාන්ත වෙනස් වන ප්‍රධාන ලක්ෂණයනම් රජරට මෙන් මෙහි යෝධ ජලාශ සම්බන්ධ කරන ඇළ මාර්ග පද්ධතියක් නොවීමයි.

ශ්‍රී ලංකා ඉංජිනේරු සංගමය රාජකීය ආඥා පණතින් ශ්‍රී ලංකාවේ ඉංජිනේරු ආයතනය බවට 1956 වසරේදි පත් විය. එහිදි තිබු සභාපති දේශනයේදි බ්‍රොහියර් මහතා පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ වාරි මාර්ග කටයුතු අදියර හතරක් යටතේ තිබු බව පැවසීය.

කුඩා වාරි ක්‍රම මගින් ජලය ලබාදෙන භූමි ප්‍රමාණය අස්වද්දන ලද භූමියෙන් 1/3 ක් පමණ වේ. මේ වාරි ක්‍රම ග්‍රාමීය වැව් අමුණු සහ කුඩා ඇළ මාර්ග වශයෙන් සකස් වී ඇත. වාරිමාර්ග දෙපාර්තෙමින්තුව වෙනුවෙන් සඳහන් කරන එස්.ආරුමුගම් මහතාට අනුව මේ ප්‍රමාණය අක්කර 60500 ක් පමණ විය හැකි බව 1957 දී ගණන් බලා ඇත. මින් 12500 ක් පමණ ක්‍රියාත්මක තත්වයේ ග්‍රාමීය වැව්ය.

වැවක ප්‍රමාණය මනිනු ලබන්නේ එහි ගැඹුර හා ජලය පැතිරුනප්‍රදේශය අනුවයි. ඉංජිනේරු දෘෂ්ඨිය අනුව එසේ මනිනු ලැබුවත් ගොවින්ගේ දෘෂ්ඨිය අනුව මනිනු ලබන්නේ වැව් මගින් අස්වද්දන භූමි ප්‍රමාණය අනුවයි. වාරිමාර්ග යෝජනා ක්‍රම මහා පරිමාණ, සුළු පරිමාණ ලෙස වර්ග කරයි.

ග්‍රාමිය වැව් ප්‍රධාන වශයෙන් කොටස් තුනකි.

කුඩා වැව් - අක්කර 20 ට අඩු ප්‍රදේශයට ජලය සපයයි.
මධ්‍යම වැව් - අක්කර 20-40 අතර ප්‍රදේශයකට ජලය සපයයි.
විශාල වැව් - අක්කර 40 ට වැඩි ප්‍රදේශයකට ජලය සපයයි.
මෙය වැවේ පෝෂක ප්‍රදේශය අනුව වර්ග කර ඇත.

මේ ආකාරයෙන් ක්‍රියාත්මක වු ග්‍රාමීය වැව්වල අතීතයේ සිට මනා ජල කළමනාකරණයක් තිබුණි. ජලයේ හා භූමියේ සංවර්ධනයත් ග්‍රාමීය වැව්වල නඩත්තුව හා වර්ධනයත් සමස්ත සිංහල ශිෂ්ටාචාරය හා ආර්ථීක වර්ධනයත් හැඩගැස්වුයේය.

බෞද්ධ විහාරය වැව ආශ්‍රීතව පිහිට වු බව කියෙ‍වේ. ගෙමි විහාරයේ බෞද්ධ භික්ෂුව කන්න රැස්වීමට පසුව නිශ්චිත දිනකදි ගොවිතැන් කිරිමට ජලය පළමුව නිකුත් කිරිමටත්, යාය ගොවිතැන් කිරිමට කාලය නියම කරමින් නායකත්වය දුන්නේය. වල් පැළැටි නැසීමට කුඹුර ජලයෙන් පිරවීමට, වතුර නිකුත් කිරිමේ දිනය, කුඹුරුවල ඇල ශුද්ධ කිරිම, වැව් බැම්ම මත වැඩුන කැළෑ සහ හුඹස් පවිත්‍ර කිරීම, ගොයම් කැපීමේ කාලය, යායේ ගොවීන් පොදු කමතක වී පෑගිම ග්‍රාමිය ලංකාවේ පොදු ලක්ෂණයකි. කන්න රැස්විම් ගොවීන්ගේසමාජීය රැස්වීමකි. ඔවුන් රැස්වුයේ පන්සලේය. වරක් තීරණ ගත් පසුව ඒවා අතුරටම ක්‍රියාත්මක කළේය. ජලය නිතුත් කිරිම සිදු වුයේ ආරාවෙන් (අග කොටස) පටන් ගෙන ඛෙත්ම ක්‍රමය යටතේ වැවට ආසන්න ඉඩම දක්වා ක්‍රමානුකූලව නිකුත් කිරිමේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදි ක්‍රමයකටය. පළමුව පෘතුගීසින් ද, ඊළගට ඕලන්දයන්ද අවසානයේ කන්ද උඩරට අල්ලාගත් බ්‍රිතාන්‍යයන් ද විදේශ ආධිපත්‍ය ගෙන ඒම නිසා ක්‍රමයෙන් මෙම වැව් ගම් සබඳතාව බිද වැටිණි. ජලය විධිමත් ලෙස පාලනය කර නිකුත් කිරීම, කළමනාකරණය සිදු කිරිමට ගොවීන් විසින් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදිව තෝරාගෙන ද්‍රව්‍ය වලින් ගෙවීම කළ වෙල්විදානේ වෙනුවට මුදලින් ගෙවිම කළ නිලධාරින් පත් කරන ලදි.

වැව්වල ඇළෙවිලි වැව ඉහත්තාව, වේල්ල ආරක්ෂා කිරිමට එකල සියල්ලෝම බැදි සිටියෝය. බර අදින සතුන් පුද්ගලික අයිතිය යටතේ ඇති කළ ද රාත්‍රී කාලයේ ගෙවත්තේම තබාගත් අතර ඇළෙවිලි  වැව් බැමි හා අස්වැන්න විනාශ කරමින් ඉබාගාතේ යාම ඉඩ නොතබන ලදි. වැව් බැම්මට හානි කිරිම අපරාධයක් ලෙස සලකන ලදි. වැව් බැම්මේ ගවයන් දැක්කීමෙන් හා වැවට ගවයන් දැක්කවීමෙන් ද වැව් බැමිවල ගස් කැපිමෙන්ද වැවට වන හානිය වලක්වා ගැනිමට නිසියාකාරව මිනිසුන් බැඳී සිටින ලදි.

මේ ආකාරයට ග්‍රාමීය මට්ටෙමි කුඩා වැව්වල මනා ජල කළමනාකරණයක් ඈත අතීතයේ තිබූ බව පැහැදිලිය.

වැඩිදුර කියවීම සදහා
බාලසුරිය,  ජයසිංහ,  2004,  පොළොන්නරුවේ පුරාණ වාරිමාර්ග,  සුරිය ප්‍රින්ටස් පොළොන්නරුව.
බස්නායක එච්.ටී.  2005,  පුරාණ ශ්‍රි ලංකාවේ ජල ශිෂ්ටාචාරය,  සමන්ති ප්‍රකාශකයෝ,  ජා ඇල.
සෙනෙවිරත්න අනුරාධ, 2001, පුරාණ සිංහල වාරි සංස්කෘතිය, ඇස් ගොඩගේ සහ සහෝදරයෝ, කොළඹ.

ලංකාවේ වාරි කර්මාන්තය


Julius Kühn (Duisburg, Njemačka, 1. travnja 1993.) je njemački rukometaš i nacionalni reprezentativac. Kühn igra na poziciji lijevog vanjskog te je trenutno član bundesligaša MT Melsungena.

Kao senior je debitirao 2011. u dresu HSG Düsseldorfa s kojim je godinu dana ranije bio juniorski prvak države. Nakon godine dana igranja, preselio je u TUSEM Essen gdje je bio u prvoj momčadi. Uoči sezone 2014./15. potpisuje za VfL Gummersbach ugovor do 2016. (koji je kasnije produljen). Za klub je nastupao tri sezone da bi u ljeto 2017. postao član MT Melsungena.

Na reprezentativnoj razini, Kühn je prošao sve mlade selekcije da bi za A momčad debitirao 20. rujna 2014. u susretu protiv Švicarske (zajedno s Druxom, Schmidtom i Müllerom). S Njemačkom je u Poljskoj 2016. osvojio europski naslov a u ljeto iste godine i olimpijsku broncu.

Izvori

Vanjske poveznice
Julius Kuhn to miss WCh 2019!

Njemački rukometaši

Julius Kühn


An Schoenus latelaminatus in uska species han Liliopsida nga ginhulagway ni Georg Kükenthal. An Schoenus latelaminatus in nahilalakip ha genus nga Schoenus, ngan familia nga Cyperaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Schoenus

Schoenus latelaminatus


Lavendon Castle var en middelalderborg nord for landsbyen Lavendon i Buckinghamshire i England.

Den blev opført som en motte-and-baileyfæstning og nævnes i pipe roll fra 1192–3. Motten blev ødelagt i 1944 og meget keramik fra 1100-tallet blev frilagt. En gårdbygning og terrasse-haver blev bygget i 1600-tallet. Det har udjævnet bakken, så kun jordvoldene er tilbage.

Litteratur
Fry, Plantagenet Somerset, The David & Charles Book of Castles, David & Charles, 1980, p. 252.
Lavendon Castle
Photograph of earthworks

Slotte i Buckinghamshire

Lavendon Castle


Mabel Esmonde Cahill (født 1. april 1865 i Ballyragget, County Kilkenny, Irland, død 1. januar 1905 i Irland) var en irsk tennisspiller, der var aktiv i slutningen af 1800-tallet. Hun var den første udenlandske vinder af damesingletitlen ved US National Championships i tennis, da hun vandt titlen i 1891. I sin karriere vandt hun i alt fem titler ved US National Championships.

Cahill vandt Orange Clubs åbne damesinglemesterskab i 1890 og 1891.

Hun blev den første udenlandske vinder af en damesingletitel i de mesterskaber, der senere udviklede sig til grand slam-turneringer, da hun besejrede Ellen Roosevelt i udfordringsrunden i US National Championships 1891 med 6-4, 6-1, 4-6, 6-3,, og hun fik dermed revanche for nederlaget til netop Ellen Roosevelt i all comers-semifinalen ved mesterskabet et år tidligere. Hun forsvarede med held sin titel i 1892, hvor hun vandt med 5-7, 6-3, 6-4, 4-6, 6-2 over Elisabeth Moore i udfordringsrunden. De samme to år vandt hun også damedoubletitlen – med to forskellige makkere. I 1891 spillede hun sammen med Emma Leavitt Morgan, og de vandt i finalen over Ellen og Grace Roosevelt med 2-6, 8-6, 6-4. Året efter dannede hun par med Adeline McKinlay, og parret besejrede Helen Day Harris og Amy Williams i finalen med 6-1, 6-3. I 1892 vandt hun endvidere mixed double-titlen sammen med Clarence Hobart. I finalen besejrede den irsk-amerikanske konstellation Elisabeth Moore og Rodmond Beach med 6-1, 6-3. Hun forsvarede imidlertid ikke sine tre titler ved US National Championships 1893.

Cahill blev optaget i International Tennis Hall of Fame i 1976.

Kilder / eksterne henvisninger
 International Tennis Hall of Fame - Mabel Cahill

Noter

Tennisspillere fra Storbritannien
Tennisspillere fra Irland
International Tennis Hall of Fame

Mabel Cahill


بولت  هو فيلم أمركي كوميدي متحرك حاسوبياً أنتج في 2008 من إنتاج إستوديوهات والت ديزني لفن التحريك وإطلاق أفلام والت ديزني، وهو الفيلم المتحرك التاسع والأربعون للعنونين الإتباعية لأفلام ديزني المتحركة. صدر في 21 نوفمبر، 2008. عرض الفيلم بنسخة مدبلجة باللغة العربية الفصحى على تلفزيون ج بتاريخ 31 مايو 2013.

ملخص الفيلم

بولت نجم تلفزيوني، ويعيش داخل استوديو في التلفاز، حيث يعتقد أنه يمتلك حقا القوى التي يمثلها في القصص التي تحمل اسمه، وذات يوم، وعلى حين غفلة قام بولت الكلب بالهرب من الأستوديو، ليجد نفسه مرميا في إحدى شوارع نيويورك (مدينة).

وهنا تتضح المشاهد المحركة للقصة.

حيث يلتقي بميتانز (Mittens)، وهي قطة مجاري المياه، وصدفة يجد أحد أكثر المعجبين به وهو الهامستر راينو (Rhino)، وبعدها يحاول بولت اجتياز أمريكا من شرقها إلى غربها حيث تقع هوليود، ويصاد ف أثناء اجتيازه لأمريكا الحياة الواقعية الصعبة، ويكتشف أن قواه الخارقة لا وجود لها.
ينتهي الفيلم بإنقاذه لحياة صديقته بيني من حريق ضخم حصل في الاستديو بعد أن يعثر عليها في هوليوود.

أسماء مؤدي اصوات الشخصيات

أسماء مؤدي اصوات الشخصيات في اللهجة المصرية والأنجليزية

أصوات النسخة العربية الفصحى

 حسان حمدان - بولت
 نور عباس
 يارا أبو الحسن
 سعد حمدان - راينو
 خالد السيد - دكتور كاليكو
 حسن المصري
 جمانة الزنجي - ميندي
 إيمان بيطار - والدة بيني
 حسني بدر الدين
 ندى نصر
 ماريا أسود
 بيان أبو شقرا
 نسرين مسعود
 عمر الشماع - بوبي
 عبدو حكيم
 عماد فغالي
 فؤاد شمص - الموظف
 رودي قليعاني
 أسمهان بيطار - ميتنز
 رنا الرفاعي
 توفيق شهاب
 سامي ضاهر

مراجع

وصلات خارجية

مصدر أسماء مؤدي اصوات الدبلجة المصرية من arabic disney ::::ديزني بالعربي::::

أفلام باللغة الإنجليزية في عقد 2000
أفلام عن حيوانات منزلية
أفلام أخرجها بايرون هوارد
أفلام أخرجها كريس وليامز
أفلام أطفال كوميدية في عقد 2000
أفلام أمريكية
أفلام استديوهات والت ديزني للرسوم المتحركة (كاليفورنيا)
أفلام الطريق الأمريكية
أفلام إنتاج 2008
أفلام باللغة الإنجليزية
أفلام تضم شخصيات مؤنسة
أفلام تقع أحداثها في أوهايو
أفلام تقع أحداثها في لوس أنجلوس
أفلام تقع أحداثها في وادي لاس فيغاس
أفلام تقع أحداثها في ولاية نيويورك
أفلام ثلاثية الأبعاد 2008
أفلام ثلاثية الأبعاد عقد 2000
أفلام حركة حاسوبية أمريكية
أفلام حركة حاسوبية في 2008
أفلام رسوم متحركة أطفال كوميدية أمريكية
أفلام رسوم متحركة أطفال مغامرات أمريكية
أفلام رسوم متحركة أمريكية في عقد 2000
أفلام رسوم متحركة تقع أحداثها في لوس أنجلوس
أفلام رسوم متحركة تقع أحداثها في ولاية نيويورك
أفلام رسوم متحركة عن القطط
أفلام رسوم متحركة عن الكلاب
أفلام رسوم متحركة كوميدية
أفلام رسوم متحركة للأطفال في عقد 2000
أفلام رسوم متحركة مغامرة
أفلام سجلها جون باول
أفلام طريق إنتاج عقد 2000
أفلام كتب نصها السينمائي كريس وليامز
أفلام كوميدية في 2008
أفلام مغامرات كوميدية أمريكية
أفلام مغامرات كوميدية إنتاج عقد 2000
أفلام والت ديزني

بولت (فيلم 2008)


Propofolul este un medicament sedativ-hipnotic utilizat pentru inducerea anesteziei generale. Calea de administrare disponibilă este cea intravenoasă.

Molecula a fost patentată în 1977 și a fost aprobată pentru uz medical în Statele Unite ale Americii în anul 1989. Se află pe lista medicamentelor esențiale ale Organizației Mondiale a Sănătății. Este disponibil sub formă de medicament generic.

Utilizări medicale
Propofolul este folosit pe larg și a înlocuit tiopentalul, fiind agent de elecție pentru sedare, producând o senzație de euforie iar după anestezie nu induce stări de greață și vărsături. Nu are efecte analgezice, așadar poate fi utilizat în asociere cu opioide, precum morfina.

Reacții adverse
Propofolul poate induce aritmii cardiace, hipotensiune arterială și apnee tranzitorie.

Farmacologie
Se pare că propofolul prezintă mai multe mecanisme de acțiune farmacologică, majoritatea prin potențarea activității inhibitoare mediate de acidul gama-aminobutiric, fiind un modulator alosteric pozitiv al receptorului GABAA. Încetinește timpul de închidere al canalelor de clor și poate să activeze receptorii chiar și în lipsa GABA, prezentând și un efect agonist pe receptorul GABAA. S-a demonstrat că unii analogi de propofol funcționează ca blocante ale canalelor de calciu.

Note

Vezi și
 Etomidat
 Ketamină
 Fospropofol
 Tiopental sodic

Anestezice generale
Fenoli
Medicamente esențiale listate de OMS

Propofol


An Triglochin in uska genus han Liliopsida. An Triglochin in nahilalakip ha familia nga Juncaginaceae.

An kladograma hini sumala ha Catalogue of Life:

Mga kasarigan

Mga sumpay ha gawas

Triglochin

Triglochin


Tolmin (; , German Tolmein) is a small town in northwestern Slovenia. It is the administrative centre of the Municipality of Tolmin.

Geography
Tolmin stands on the southern rim of the Julian Alps and is the largest settlement in the Upper Soča Valley (), close to the border with Italy. It is located on a terrace above the confluence of the Soča and Tolminka rivers, positioned beneath steep mountainous valleys. The old town gave its name to the entire Tolmin area () as its economic, cultural and administrative centre.

The area is located in the historic Goriška region, itself part of the larger Slovene Littoral, about  north of Nova Gorica and  west of the Slovene capital Ljubljana. In the north, the road leads further up the Soča River to Bovec, with an eastern branch-off to Škofja Loka and Idrija.

History

Early inhabitants were Illyrians in Tolmin area. It was ruled successively by the Roman Empire, Odoacer, the Ostrogoths, the Eastern Roman Empire and part of the Lombard Duchy of Friuli until it was conquered by the Frankish king Charlemagne in 774 and replaced by the Carolingian March of Friuli.

Ancestors of Slovenes had come to this area during the Slavic settlement of the Eastern Alps from about 600 onwards, embattled by Avar raids. It was passed to Middle Francia in 843 after the Treaty of Verdun and in 952 passed to the vast March of Verona, which was initially ruled by the Dukes of Bavaria, from 976 by the Carinthian dukes. King Henry IV of Germany ceded it to the newly established Patria del Friuli in 1077, before it was occupied by the Republic of Venice in 1420. Finally the Tolmin area was conquered by the Habsburg Emperor Maximilian I during the War of the League of Cambrai in 1509.

Tolmin was then ruled with the possessions of the extinct Counts of Gorizia as part of the Inner Austrian territories of the Habsburg monarchy. In 1713 it was the centre of a peasant revolt against increased taxation and the local Count Coronini. It was part of the Illyrian Provinces, which were part of Napoleonic French Empire between 1809 and 1814 before returning to Austrian rule. Until 1918, the town (under bilingual names Tolmein - Tolmin) was part of the Austro-Hungarian monarchy (Austrian side after the compromise of 1867) and head of the district of the same name, one of the 11 Bezirkshauptmannschaften in the Austrian Littoral province. A post-office was opened in October 1850 under the German name (only).

After World War I it was ruled by the Kingdom of Italy between 1918 and 1943 (nominally to 1947). It was a county (comune) center in Province of Gorizia between 1918 and 1923 and again between 1927 and 1943 (nominally to 1947) and in Province of Friuli between 1923 and 1927 during Italian rule as Tolmino. After the Italian caputilation, it was occupied by Nazi Germany in 1943 and was part of Operational Zone of the Adriatic Littoral before liberation by Yugoslav partisans. After temporary division of Julian March by Morgan Line, Tolmin was part of Zone-B, which was under Yugoslav administrators. It was officially passed from Italy to Yugoslavia in 1947 after the Treaty of Paris. Finally Tolmin was passed to Slovenia after breakup of Yugoslavia in 1991.

Main sights

Tolmin's main sights are its old town centre, a modern sports park, and thousand-year-old castle ruins at the hill known as Kozlov rob.

The area is home to a multitude of vestiges from World War I. The most significant relic of the time is the Javorca Church, dedicated to the Holy Spirit built above the Polog shepherds outpost in the Tolminka Valley by Austro-Hungarian soldiers to commemorate their deceased comrades.

The museum, library, schools, and the town's open spaces provide venues for a variety of events, exhibitions, and presentations all year round. The Tolmin region is also a popular destination for artists from Slovenia and abroad.

The parish church in the town is dedicated to the Assumption of Mary and belongs to the Diocese of Koper.

Tolmin is known for the "Metalcamp" festival since 2004, which since 2013 is called Metaldays, which every year attracts about 10,000 people from whole Europe and other parts of world. Other festivals held in Tolmin are Punk Rock Holiday and the Overjam reggae festival.

The Tolmin Gorges () are located north of Tolmin, in Zatolmin and Žabče, on the Tolminka River.

Notable natives and residents
Notable natives and residents of Tolmin include:
Andrea Bresciani (1923–2006), illustrator
Pino Bosi (1933–2017), writer and historian
Ivan Čargo (1898–1958), painter
Jan Cvitkovič (born 1966), film director
Anton Haus (1851–1917), grand admiral of the Austro-Hungarian Navy
Ciril Kosmač (1910–1980), writer
Karel Lavrič (1818–1876), politician
Giancarlo Movia (born 1937), philosopher
Ivan Pregelj (1883–1960), writer
Albert Rejec (1899–1976), founder and head of TIGR
Jožko Šavli (1943–2011), writer and historian
Saša Vuga (1930–2016), writer

International relations

Twin towns — Sister cities

Tolmin is twinned with:
 Vicchio, Italy, since 1981

References

External links

Tolmin on Geopedia

Cities and towns in the Slovene Littoral
Populated places in the Municipality of Tolmin
Populated places in the Soča Valley

Tolmin


What, No Men! ist ein US-amerikanischer komödiantischer Farb-Kurzfilm mit musikalischen Einlagen aus dem Jahr 1934, der unter der Regie von Ralph Staub für das Studio Warner Bros. entstand und 1935 uraufgeführt wurde.

Handlung
Der Vertreter eines Gaswerkes und ein Polizist werden von verrückten Wissenschaftlern entführt und an einen Ort gebracht, an dem ein Indianerstamm lebt, der nur aus weiblichen Mitgliedern besteht. Die Wissenschaftler wollen dort Reaktionen und Verhalten der Männer erforschen.

Bemerkungen
What, No Men! war 1935 für den Oscar für den besten humoristischen Kurzfilm nominiert, unterlag bei der Wahl jedoch Kenneth Macgowans Film La Cucaracha. Die Musik der Lieder schrieb Sammy Fain, die Texte verfasste Irving Kahal. Als Choreograf fungierte Bobby Connolly. Der Film wurde am 20. Mai 1935, also erst nach der Oscarverleihung, uraufgeführt. Der Film wurde in Technicolor gefilmt, der Ton ist wie für die Zeit üblich Mono. Es werden drei Musicalnummern aufgeführt:
 Scientific Gentlemen präsentiert von den verrückten Wissenschaftlern
 My Journey's End präsentiert vom Polizist (Phil Regan)
 It Was a Dark and Stormy Night präsentiert von der Saloon-Besitzerin (Wini Shaw) und einem Chor

Im Vitaphone-Archive haben die beiden Filmrollen auf die der Film kopiert wurde die Inventarnummern 1704 und 1705. 2010 wurde der Film von Warner Home Video auf der DVD Vitaphone Cavalcade of Musical Comedy Shorts Collection wiederveröffentlicht. Eine Tanznummer aus dem Film wurde 1944 im Film Musical Movieland zweitverwertet.

Der Artikel spielt mit einer klischeehaften Wild-West-Romantik – ein Saloon mit Bardame, Pokerspiel, ein Cowgirl und hölzerner Wildweststadt – und verzichtet auch nicht auf ethnische Klischees von unterentwickelten Ureinwohnern, denen klassische Attribute wie das Tipi oder das typische Indianer-Kanu zugeschrieben werden. Dennoch geht der Film mit einer Romanze zwischen weißem Amerikaner und indianischer Ureinwohnerin über eigentlich noch herrschende Schranken hinweg. Neben den Wildwest-Grundelementen des Films spielt er des Weiteren mit Science-Fiction- und vor allem Retro-Futuristischen Elementen.

Weblinks

Filmtitel 1935
US-amerikanischer Film
Kurzfilm
Filmkomödie
Musicalfilm

What, No Men!


Die Österreichischen Alpinen Skimeisterschaften 2012 fanden vom 19. bis 25. März in Kärnten statt. Austragungsorte waren Innerkrems und die Gerlitzen. Die Damenabfahrt musste wegen Gewitters um einen Tag verschoben werden, die für 26. März geplanten Super-Kombinationen wurden ersatzlos gestrichen. Die Rennen waren international besetzt, um die Österreichische Meisterschaft fuhren jedoch nur die österreichischen Teilnehmer.

Herren

Abfahrt

Datum: 24. März 2012
Ort: Innerkrems

Super-G

Datum: 21. März 2012
Ort: Innerkrems

Riesenslalom

Datum: 19. März 2012
Ort: Innerkrems

Slalom

Datum: 20. März 2012
Ort: Innerkrems

Super-Kombination
Abgesagt.

Damen

Abfahrt

Datum: 25. März 2012
Ort: Innerkrems

Die Abfahrt wurde um einen Tag verschoben, nachdem sie am ursprünglichen Termin, dem 24. März, wegen Gewitters nach zehn Läuferinnen abgebrochen werden musste.

Super-G

Datum: 21. März 2012
Ort: Gerlitzen
Piste: Klösterle I, Nordabfahrt
Start: 1424 m, Ziel: 1010 m
Höhendifferenz: 414 m

Riesenslalom

Datum: 19. März 2012
Ort: Gerlitzen
Piste: Klösterle I, Nordabfahrt
Start: 1326 m, Ziel: 1004 m
Höhendifferenz: 322 m

Slalom

Datum: 20. März 2012
Ort: Gerlitzen
Piste: Klösterle I, Nordabfahrt
Start: 1155 m, Ziel: 1004 m
Höhendifferenz: 151 m

Super-Kombination
Abgesagt.

Weblinks

  (PDF; 119 kB)
 Ausschreibung Gerlitzen (PDF; 385 kB)

Einzelnachweise

Österreichische Alpine Skimeisterschaften
Sportveranstaltung 2012
Sportveranstaltung in Kärnten
Sportveranstaltung in Krems in Kärnten

Österreichische Alpine Skimeisterschaften 2012


Eremosphaeraceae, porodica zelenih algi iz reda Chlorellales, razred Trebouxiophyceae. Sastoji se od dva roda s ukupno sedam vrsta slatkovodnih alga.

Rod Eremosphaera ne pripada ovoj porodici, nego u Oocystaceae.

Rodovi i broj vrsta
 Excentrosphaera G.T.Moore 1
 Neglectella Vodenicarov & Benderliev 6

Izvori

Chlorellales

Eremosphaeraceae


Cylindrella (les cylindrelles en français) est un genre de mollusques gastéropodes, de la famille des Urocoptidae, dans le sous-ordre des Helicina.

Liste des espèces
Selon WoRMS (site visité le 21 mars 2022), le genre compte 318 espèces. Selon le MNHN (site visité le 21 mars 2022), le genre compte les 5 espèces suivantes :
 Cylindrella aequatoria Morelet, 1873
 Cylindrella apiostoma L. Pfeiffer, 1857
 Cylindrella boucardi L. Pfeiffer, 1857
 Cylindrella concisa Morelet, 1849
 Cylindrella dautzenbergiana Crosse, 1891

autres noms :
 Cylindrella cretacea
 Cylindrella elegans Pfeiffer
 Cylindrella leucopleura

Références

 Pfeiffer L., 1840. XXVI. Observations on the family Helicidæ, and description of a new genus. pp. 238-242 in Taylor R. and J.E., 1840. Annals of Natural History, Volume 5, Numéros 28 à 33, .

Liens externes

Genre de gastéropodes (nom scientifique)
Stylommatophora

Cylindrella


David Hillel Gelernter (born March 5, 1955) is an American computer scientist, artist, and writer. He is a professor of computer science at Yale University.

Gelernter is known for contributions to parallel computation in the 1980s, and for books on topics such as computed worlds (Mirror Worlds). Gelernter is also known for his belief, expressed in his book America-Lite: How Imperial Academia Dismantled Our Culture (and Ushered in the Obamacrats), that liberal academia has a destructive influence on American society. He is in addition known for his views against women in the workforce, and his rejection of the scientific consensus regarding anthropogenic climate change and evolution.

In 1993 Gelernter was sent a mail bomb by Ted Kaczynski, known as the Unabomber. He opened it and the resulting explosion almost killed him, leaving him with permanent loss of use of his right hand as it destroyed 4 fingers, and permanent damage to his right eye.

Early life and education
Gelernter grew up on Long Island, New York. His father Herbert Gelernter was a physicist who, in the late 1950s and 1960s, became a pioneer in artificial intelligence and taught computer science at State University of New York at Stony Brook. Gelernter's grandfather was a rabbi, and Gelernter grew up as a Reform Jew; he later became a follower of Orthodox Judaism.

He received his Bachelor of Arts and Master of Arts degrees in Classical Hebrew literature from Yale University in 1976. He earned his Ph.D. from State University of New York at Stony Brook in 1982.

Career

Computer science
In the 1980s, Gelernter made seminal contributions to the field of parallel computation, specifically the tuple space coordination model, as embodied by the Linda programming system he and Nicholas Carriero designed (which he named for Linda Lovelace, the lead actress in the porn movie Deep Throat, mocking the naming of the programming language Ada in tribute to the scientist and first attributed computer programmer, Ada Lovelace). Bill Joy cited the Linda system as the inspiration for many elements of JavaSpaces and Jini.

In January 1993 in his book Mirror Worlds: or the Day Software Puts the Universe in a Shoebox...How It Will Happen and What It Will Mean, Gelernter wrote: "...people and software work hand-in-glove – and sometimes hand-in-hand."

On June 24, 1993, Gelernter was severely injured opening a mail bomb sent to him by the Unabomber. He recovered from his injuries, but his right hand (which he covers with a glove) and eye were permanently damaged. Some in the press suggested that there were parallels between his thoughts on the need for a human element to computers and those of the Unabomber. He chronicled the ordeal in his 1997 book Drawing Life: Surviving the Unabomber. Two years after the bombing, the Unabomber sent Gelernter a letter, writing: "People with advanced degrees aren't as smart as they think they are."

Gelernter helped found the company Mirror Worlds Technologies, which in 2001 released Scopeware software using ideas from his 1992 book Mirror Worlds. Gelernter believed that computers can free users from being filing clerks, by organizing their data. The product never took off, however, and the company ceased operations in 2004.  In 2013, Mirror Worlds Technologies, LLC, a related company that had purchased its patents, filed a complaint of patent infringement against Apple, Best Buy, Dell, Hewlett Packard, Lenovo (United States), Lenovo Group, Microsoft, Samsung Electronic, and Samsung TeleCommunications in the United States District Court for the Eastern District of Texas. Ultimately, the company lost at the trial level and on appeal.  A petition for writ of certiorari to have the case considered by the Supreme Court of the United States was denied in 2013. In 2016, the case was dismissed with prejudice.

In July 2019, Gelernter, along with 3 other co-founders, started Revolution Populi: A blockchain-powered crypto clearing house and social network. The team also includes Rob Rosenthal, a 19-year veteran of Goldman Sachs.

Writing and art
Gelernter's paintings have been exhibited, sold, stolen and recovered in New Haven and Manhattan.

Gelernter has critiqued what he perceives as cultural illiteracy among students. In 2015, he commented, "They [students] know nothing about art. They know nothing about history. They know nothing about philosophy. And because they have been raised as not even atheists, they don't rise to the level of atheists, insofar as they've never thought about the existence or nonexistence of God. It has never occurred to them. They know nothing about the Bible." In 2016 he said: "The [Yale] faculty and the students don't have a clue what's going on in the world."

Politics
He is a former national fellow at the American Enterprise Institute and senior fellow in Jewish thought at the Shalem Center. In 2003, he became a member of the National Council on the Arts. Time magazine profiled Gelernter in 2016, describing him as a "stubbornly independent thinker. A conservative among mostly liberal Ivy League professors, a religious believer among the often disbelieving ranks of computer scientists..."

Endorsing Donald Trump for president, in October 2016, Gelernter wrote an op-ed in The Wall Street Journal calling Hillary Clinton "as phony as a three-dollar bill", and saying that Barack Obama "has governed like a third-rate tyrant". In his capacity as a member of the Trump transition team, Peter Thiel nominated Gelernter for the Science Advisor to the President position; Gelernter did meet with Trump in January 2017 but did not get the job.

In 2018, he said that the idea that Trump is a racist "is absurd." In October 2020 he joined in signing a letter stating: "Given his astonishing success in his first term, we believe that Donald Trump is the candidate most likely to foster the promise and prosperity of America."

Gelernter has spoken out against women in the workforce, saying working mothers were harming their children and should stay at home. Gelernter has also argued for the U.S. voting age to be raised, on the basis that 18-year-olds are not sufficiently mature.

Positions on science

The Washington Post, profiling him in early 2017 as a potential science advisor to Donald Trump, called Gelernter "a vehement critic of modern academia" who has "condemned 'belligerent leftists' and blamed intellectualism for the disintegration of patriotism and traditional family values." Shortly thereafter, The Atlantic published a rebuttal of The Washington Post profile, saying it was "hard to imagine a more misleading treatment" of the "pioneering polymath" Gelernter.

Gelernter has "expressed skepticism about the reality" of anthropogenic climate change," rejecting the overwhelming scientific consensus in the field.

In July 2019, in a review of Stephen Meyer's book Darwin's Doubt: The Explosive Origin of Animal Life and the Case for Intelligent Design, which Gelernter wrote for the Claremont Review of Books, he also rejected the scientific consensus of evolutionary biology. On the other hand, Gelernter stipulates he "cannot accept" intelligent design either, saying that "as a theory, it would seem to have a long way to go." In "A Response to David Gelernter's Attack on Evolution", Patheos, August 26, 2019, Bob Seidensticker writes: "Let's subtitle this story, 'Guy who made his career in not-biology is convinced by other not-biologists that Biology's core theory is wrong. Computer scientist and mathematician Jeffrey Shallit wrote: "Gelernter's review was not published in a science journal, but in a politics journal run by a far-right think tank. His review cites no scientific publications at all, and makes claims like 'Many biologists agree' and 'Most biologists think' without giving any supporting citations. So, not surprisingly ... Gelernter makes a fool of himself in his review, which resembles a 'greatest hits' of creationist misconceptions and lies."

Books and book reviews

Gelernter's book Mirror Worlds (1991) "prophesied the rise of the World Wide Web." Bill Joy, founder and chief scientist of Sun Microsystems, said Gelernter was "one of the most brilliant and visionary computer scientists of our time." The New York Times called him a computer science "rock star".

In The Muse in the Machine (1994), Gelernter theorized that creativity is based on the degree to which people focus their attention, arguing that "low focus", when attention is wandering or emotions interfere with rationality, is when people are creative. His book was harshly criticized. Psychologist Stuart Sutherland, writing in Nature, called the theory wrong. Cognitive psychologist Steven Pinker, director of the MIT Department of Brain and Cognitive Sciences, wrote: "It makes a great story, but if you look at the contemporary records and autobiographies, it doesn't work that way."

In his 2009 book Judaism: A Way of Being, Gelernter wrote that God has withdrawn from the modern world, that Reform and Conservative Judaism do not work, that the purpose of life is to marry and rear a family, and that the feminist effort for male and female equality "is an act of aggression against both sanctity and humanity."

In his 2012 book America-Lite: How Imperial Academia Dismantled Our Culture (and Ushered in the Obamacrats), Gelernter argued that American higher education no longer cares about producing well-rounded and cultured students; academics instead believe that their role is to dictate how other Americans live and think. Scottish columnist Stephen Daisley wrote in Commentary magazine that Gelernter portrayed Obama's presidency as a symbol of the failure of American education and the success of its replacement with a liberal indoctrination system. As a solution, Gelernter proposed moving all of human knowledge to online servers so that the in-person college experience can be replaced by user-driven self-education. Daisley wrote, "America-Lite is lean, incisive, convincing, delightfully indelicate, and, in a break from the conventions of the literature on education, honest. It is a fine dissection—de-construction, if you must—of the corruption of higher education and the resulting debasement of political culture. If it makes its way on to a single college reading list, Hell will have frozen over."

Historian Russell Jacoby was critical in his review of Gelernter's book America-Lite, saying it contained insufficient arguments. Jacoby wrote that Gelernter blamed Jews for causing the breakdown of patriotism and the traditional family, writing, "Gelernter is Jewish, and it is not likely that a non-Jew would airily argue that obnoxious leftist Jews have taken over elite higher education."

Selected works

Books
 With David Padua & Alexandru Nicolau. Languages and Compilers for Parallel Computing. Mass. Instit. of Tech. Pr., 1990.
 With Suresh Jagannathan. Programming Linguistics. Mass. Instit. of Tech., 1990.
 With Nicholas Carriero. How to Write Parallel Programs: A first course. Mass. Instit. of Tech. Pr., 1990.
 Mirror Worlds: or the Day Software Puts the Universe in a Shoebox...How It Will Happen and What It Will Mean. Oxford Univ. Pr., 1992.
 The Muse in the Machine: Computerizing the Poetry of Human Thought. MacMillan, Inc., 1994.
 1939: the Lost World of the Fair. HarperCollins Pub., 1996.
 Drawing Life: Surviving the Unabomber. Simon & Schuster Adult Pub. Group, 1997.
 The Aesthetics of Computing. Phoenix (Orion Books Ltd, UK), 1998.
 Machine Beauty: Elegance and the Heart of Technology. Perseus Pub., 1998.
 Americanism: The Fourth Great Western Religion. Doubleday., 2007.
 Judaism: A Way of Being. Yale University Press, 2009.
 America-Lite: How Imperial Academia Dismantled Our Culture (and Ushered in the Obamacrats). Encounter Books, 2012,
 The Tides of Mind: Uncovering the Spectrum of Consciousness. Liveright, 2016. W.W. Norton.

Articles

Gelernter has contributed to magazines such as City Journal, The Weekly Standard, and Commentary that are generally considered neoconservative. For seven months, he contributed a weekly op-ed column to the Los Angeles Times. He has published in The Wall Street Journal, the New York Post, the Los Angeles Times, and the Frankfurter Allgemeine Zeitung.

 "Three programming systems and a computational 'model of everything'". in Peter J. Denning, ed., ACM's new Visions-of-computing Anthology, 2001.
 "Twentieth Century Machines". in R. Stolley, ed., Life Century of Change (2000).
 "Computers and the pursuit of happiness". Commentary, Dec. 2000.
 "Now that the PC is dead...,". The Wall Street Journal millennium issue, 2000.
 "Americanism – & Its Enemies", July–August 2004.
 "The Inside-Out Web". Forbes, April 2007.
 "Machines That Will Think and Feel: Artificial intelligence is still in its infancy—and that should scare us", The Wall Street Journal, March 18, 2016.
 "Giving up Darwin". in Claremont Review of Books, Volume XIX, Number 2, Spring 2019

See also
 America-Lite
 Linda (coordination language)
 Mirror Worlds

References

External links
 David Gelernter: Faculty – Computer Science at Yale
 David Gelernter profile on Edge.org

Living people
20th-century American painters
20th-century American scientists
20th-century American non-fiction writers
21st-century American painters
21st-century American scientists
21st-century American non-fiction writers
American amputees
American computer scientists
American Enterprise Institute
Jewish American artists
Jewish American scientists
Jewish American writers
Los Angeles Times people
Stony Brook University alumni
The Weekly Standard people
Unabomber targets
Yale University alumni
Yale University faculty
1955 births
21st-century American Jews
American scientists with disabilities

David Gelernter


Keynesismi, einnig þekkt sem keynesísk hagfræði, er hagfræðikenning sem sett var fram af hagfræðingnum John Maynard Keynes en þaðan kemur nafn hennar. Keynes setur fram þessar kenningar í bók sem hann skrifaði árið 1936 sem ber nafnið General Theory of Employment, Interest and Money. Eftir útgáfu bókarinnar réðu Keynesískar hagfræðikenningar ríkjum þegar það kemur að þjóðhagfræði um miðja 20. öld á eftirstríðsárum seinni heimsstyrjaldarinnar og var ríkjandi nálgun vestrænna ríkisstjórna fram á áttunda áratuginn.

Megin atriði kenninganna og líkananna snertir á hlutverki ríkisvalds í efnahagsstjórnun. Kenningin sýnir fram á að hvernig hægt er að hafa áhrif á efnahagsstefnu til að endurvekja eftirspurn og stuðla að neyslu. Samkvæmt Keynes hefur heildarneysla í hagkerfinu þau mestu áhrif á framleiðslu, atvinnu og verðbólgu. Keynesismi er eftirspurnarkenning sem einbeitir sér á breytingar í hagkerfinu til skamms tíma og sýnir að inngrip ríkisvalda kemur hagkerfinu í jafnvægi. Keynisian hagfræðingar trúa því að þegar eftirspurn er lág verður efnahagsleg lægð en þegar eftirspurn er mikil verður verðbólga. Þeir halda því fram að hægt sé að draga úr slíkum hagsveiflum með inngripi stjórnvalda og seðlabanka.

Helstu einkenni keynesísku hagfræðinnar er mikilvægi þess að örva eftirspurn en gera það með því að fjárfesta þá peninga í fjármagn fyrir fyrirtæki sem síðan fjárfesta peningum í aðra og búa þannig óbeint til atvinnu og eftirspurn. Fyrir Keynes er helsta hætta í landi atvinnuleysi, það dregur úr framleiðslu og peningaflæði til skamms tíma hægist og kemur í veg fyrir að hagkerfið hreyfist. Mikilvægt er að ríkisfjármálastefnan sem framkvæmd er kemur hagkerfinu á jafnvægi og stjórnar því á sama tíma.

Þó að flestir hagfræðingar halda því fram að hægt sé að endurheimta fullt atvinnustig ef launastig lækkar, halda Keynesian hagfræðingar að fyrirtæki ráða ekki starfsmenn til að framleiða vöru sem ekki er hægt að selja en þeir telja að atvinnuleysi stafi að lágri eftirspurn eftir vöru og þjónustu. Keynesismi er talin vera "eftirspurnar kenning" í hagfræði og einbeitir sér að skammtíma hagsveiflur.

Saga keynesískar hagfræði
Keynesísk hagfræði þróaðist á tíma Kreppunar miklu sem varð eftir að hlutabréfaverð féll harkalega í Bandaríkjunum árið 1929. Frá hugmyndum Keynes setti hann fram keynesísku kenninguna í bók hans General Theory (1936) til þess að reyna skilja Kreppuna miklu. Kenning Kyenes var sú fyrsta sem sýndi almennilega fram á áhrifum inngripi stjórnvalda á hagkerfið og að útgöld stjórnvalda og lægri skattar geta örvað eftirspurn og togað heiminn úr Krepunni miklu.

Nýklassísk keynesísk hagfræði naut mikillar vinsældar og réð yfir þjóðhagfræði kenningum á eftirstríðsárunum. Lengi var talið þetta tímabil kenyesískrar hagfræðar talin vera byltingkennt í hagfræði. Keynesian kerfið var vægast sagt áhrifamikið og var talið vera stefna flest allra vestræna ríkja á eftirstríðsárunum. Hagfræðingar urðu flest allir "keynesískir" eftir útgáfu General Theory (1936) og eru þeir helstu ásamt Keynes, Michal Kalecki (1899 - 1970), Roy Harrod (1900 - 1978), Joan Robinson (1903 - 1983) og Nicholas Kaldor (1908 - 1986) en eru þetta helstu brautryðjendur Keynesískrar hagfræðar eftir seinni heimsstyrjaldarinnar (1945).

Hagfræðilíkön
Nýklassísk keynesísk hagfræðilíkön voru samsett af hópi keynesíska hagfræðinga á eftirstríðsárunum.  Það umfangsmesta af þeim líkönum var IS-LM líkanið, fyrst sýnt fram af hagfræðingnum John Hicks. Líkanið sýndi fram á og ýtti undir hugmyndir Keynes í bók hans, General Theory.  Seinna á eftirstríðsárunum bættu nýklassískir keynesískir hagfræðingar við alræmdu Philips kúrvunni í hóp líkanna þeirra en þeir töldu að líkanið gæti útskyrt verðbólgu í nýmyndun þeirra af keynesískri hagfræði.

Markmið hagfræðinganna var að setja fram og útskýra nýklassísk keynesísk hagfræðisambönd. Til að mynda var neyslufallið gert formlegt af vanda nytjahámörkunar af Franco Modigliani og Richard Brumberg, fjárfestingarfallið á rætur að rekja til hagnaðarhámörkun, sett fram af Dale W. Jorgensen og peningaeftirspurnarfallið var sett fram frá nytjahámörkun af William Baumol og James Tobin.

Gullöld eftirstríðsáranna
Keynesian hagfræðingar halda því fram að efnahagslega gullöldin á eftirstríðsárunum stafaði af upptöku keynesískrar stefnu í efnahagskerfinu beint eftir seinni heimsstyrjöldina árið 1945. Hagvöxturinn sem Evrópa og Bandaríkin nutu var þá af beinum áhrifum keynískra hagfræðakenninga. Með meiri fjárfestingu ríkisins til að örva eftirspurn og stuðla að neyslu hækkar atvinnustigið.

Vestræn ríki fjárfestu mikið í efla aðfanga ríkjanna beint eftir seinni heimsstyrjöldina (1945) og þá sérstaklega í endurbyggingu borga eftir tortímingu seinni heimsstyrjaldarinnar. Einnig er merkt að minnast á byggingu vegakerfisins í Bandaríkjunum árið 1956 sem ber nafnið "Interstate Highway System". Þetta var eitt af mestu afrekum þáverandi forseta, Dwight D. Eisenhower sem var forseti Bandaríkjanna á árunum 1953 - 1961. Bandaríska vegakerfið er eitt af þeirra stærstu aðföngum. Á tímanum var þó tilgangur vegakerfisins sá að gera íbúum kleift að getað flúið stórborga auðveldlega ef það skyldi koma árás en á þessum tíma var kalda stríðið yfirvofandi.

Það sem einnig er talið hafa ýtt undir hagvöxt eftirstríðsáranna er kenningin um að eftir seinni heimsstyrjöldina varð svokallað varanlegt stríðs hagkerfi. Vestræn ríki myndu enn eyða miklum pening í fjármuni sem renna til hernaðarmála. Þessi kenning gefur til kynna að þessi mikla fjárnotkun myndi koma hagkerfinu í jafnvægi. Þetta hefur einnig verið kallað "Hernaðar keynesismi". Kenningin hélt því fram að Bandaríkin myndu halda áfram eðli stríðshagkerfis og þrátt fyrir að friður ríkti og að hernaðarútgjöld myndu ekki lækka mikið. Þetta myndi leiða til lægra hlutfall atvinnulausra í samanburði við fjórða áratug 20. Aldar. Það sem einnig ýtir undir þessa kenningu er að þeir sem gegnuðu herþjónustu fengu eftirlaun frá ríkinu til þess að eyða í neyslu.

Áhrif keynesiskrar hagfræði
Eins og nefnt var hér áður fyrr voru áhrif keynesískrar hagfræðar afar mikil. Þessar kenningar Keynes náðu að koma jafnvægi á hagkerfið eftir seinni heimsstyrjöldina. Það sem fráskilur Keynes frá öðrum hagfræðingum er trú hans á aðgerðarstefnu til að draga úr umfangi hagsveifla sem keynesískir hagfræðingar telja vera meðal þeirra mikilvægustu efnahagsvandamála. Keynes hélt því fram að hið opinbera ætti að leysa vandamál hagkerfisins til skemmri tíma litið í stað þess að að leyfa markaðnum að ná sér til lengri tíma en hann segir í bók sinni A Tract on Monetary Reform (1923), "Til lengri tíma, erum við öll dauð".

Af því að heildareftirspurn er aðalatriði keynesískrar hagfræði eru jákvæð áhrif hennar bættir innviðir og aukið atvinnustig. Þessir tveir þættir eru lækka verðbólgu, hækka kaupmátt og skapa meiri skatttekjur fyrir hið opinbera. Annað jákvætt er að neytendur geta séð árangurinn út frá fjárfestingu ríkis í innviðum sem skapar aukið sjálfstraust neytenda.

Hvort hagvöxtur gullaldar eftirstríðsáranna sem ríkti yfir um miðja 20. öld sé að beinum áhrifum keynesískar hagfræðar er þó deilt mál. Frjálshyggjuhagfræðingar vilja meina að það hafi verið frelsi einstaklingsins og frjáls verslun sem kom markaðinum á jafnvægi og leggja þeir áherslu á takmörkuðu afskipti ríkisins.

Sagnfræðingurinn Burton Folsom, fæddur árið 1947, taldi að Keyneísk plön fyrir eftirstríðsárin í Bandaríkjunum voru afnumin strax eftir dauða þáverandi forseta Bandaríkjanna, Franklins D. Roosevelt, árið 1945 fyrir stríðslok seinna á árinu. Þetta setur Folsom fram í bók hans FDR goes to war (2011). Eftir dauða Roosevelt vildi Folsom meina að Bandaríska ríkið hafi hætt við flest allar keynesískar aðgerðir og fariðí að stöðva verðlagseftirlit og lækkað skatta. Folsom færði rök fyrir því að út frá þessum frjálshyggjustefnum hafi hagkerfið náð jafnvægi og búið til nánast fullt atvinnustig.

Tenglar

Þjóðhagfræði
Kapítalismi

Keynesísk hagfræði


معركة البويب هي معركة حاسمة دارت رحاها في رمضان 13 هـ الموافق 9 نوفمبر 634م، بين القوات الإسلامية وعلى رأسها المثنى بن حارثة، والقوات الفارسية الساسانية وعلى رأسها مهران بن باذان قائد الجيش الإمبراطوريّ الفارسي، وذلك في الحيرة، وقد كانت الغلبة في هذه المعركة للمسلمين.

تمهيد تاريخي
بعد أن خمدت نار حروب الردة، استأذن المثنى بن حارثة الخليفة أبا بكر في أن يغزو العراق. وكان الخليفة قد بعث المسالح تجوب بأطراف الشام والعراق، فأمر خالد بن الوليد أن يتوجه إلى الأُبُلَّة، ويبدأ من جنوبي العراق وألحق به المثنّى، وأمر عياض بن غنم أن يبدأ بالمصيخ من أعلى العراق وذلك في مستهل سنة 12 هـ/633م. سار خالد إلى العراق في عشرة آلاف مقاتل، وانضم إليه المثنى في ثمانية آلاف؛ فبدأ بالحيرة، ثم التقى بقوّات الفرس عند كاظمة وقد اقترنوا بالسلاسل، وانتهت أول معارك الفتح بهزيمة ساحقة للفرس. وانساح خالد وصحبه بعدها في العراق، يخوضون معارك مظفرة؛ حتى بلغوا الفراض على تخوم الشام وقاتلوا الروم بها، ومضى عام ونيف دان لهم إبانها معظم العراق صلحاً وحرباً.

غير أن الأمور أخذت تتطوّر تطوراً خطيراً في الشام، حيث حشد الروم لرد المسلمين، فكتب أبو بكر إلى خالد بن الوليد يأمره بالمسير إلى الشام، وأن يصحب معه نصف ما عنده من المقاتلة، ويستخلف على النصف الباقي المثنى بن حارثة (آخر المحرم سنة 13هـ)، فأقام المثنى في الحيرة، وبعث المسالح والعيون تحسباً من غدر. وفي الوقت نفسه أدرك الفرس خطورة الموقف، وأنّ الأمر لم يعد مجرد غارات قصيرة أو تحركات لجماعات تمتار أيام الجدب، أو تتجر في أيام التجارة، وإنما هي جماعات من نوع جديد تدعو إلى الإسلام أو الجزية أو الحرب، وإذا حاربت لاتستهدف غير النصر أو الشهادة، ورغب شهربراز الذي كان قد استقام له الحكم بعد وفاة أبيه أزدشير، في أن يستفيد من تقليص عدد القوات المسلحة في العراق، فوجه إلى المثنى جيشاً في عشرة آلاف مقاتل، وحض الدهاقين على نقض عهودهم، فاضطر المثنى إلى خوض معارك جديدة غير متكافئة، وصادم جيش الفرس ببابل وهزمه، وتتبع فلوله إلى المدائن، واستبطأ النجدات، فاستخلف بشير بن الخصاصية على رأس قواته، وتوجه إلى المدينة المنورة، وكان أبو بكر مريضاً على فراش الموت، فأوصى عمر بن الخطاب ألا يبيت ليله إلا وقد ندب الناس لنجدة المثنى، وأن يردّ عليه أصحاب خالد. ومات أبو بكر في الثاني والعشرين من جمادى الآخرة سنة 13 هـ.

ونفذ عمر وصية الخليفة الراحل أبو بكر، وعين لقيادة النجدات أبا عبيد بن مسعود الثقفي، وألحق به المثنى. وخاض المسلمون وقائع جديدة لاسترداد ما فقدوا، غير أن الفرس جمعوا لهم قوات كبيرة وفيلة بقيادة بهمن جاذويه، ونشبت معركة طاحنة عند جسر قس الناطف سنة 13 هـ/ 634م، هُزِم فيها المسلمون، وقتل أبو عبيد، وحمى المثنى الناس حتى عبروا النهر، وقد جرح جراحاً بالغة، وخسر المسلمون أربعة آلاف بين قتيل وغريق، وقد ترتب على موقعة الجسر أن مناطق إقليم الحيرة التي كان قد تم فتحها ومصالحة أهلها على يد خالد بن الوليد في خلافة أبي بكر عادت إلى الخضوع لسلطة الفرس بعد موقعة الجسر.

التعبئة والالتحام
تلقَّى عُمر بن الخطَّاب نبأ هزيمة المُسلمين في موقعة الجسر بِهُدوءٍ لافت، ولم يؤنِّب الفارّين من ساحة القتال، بل نعى من قضى نحبه وراح يواسي النَّاس. وأدرك عُمر أنَّ المُثنّى بحاجةٍ إلى مدد يُرسل إليه على وجه السُرعة كي يُواجه هذا الموقف الدقيق، فقام بتكثيف حملاته التعبويَّة، وأرسل رُسُله إليها يدعوها للسير نحو فارس لِغزوها، فاستجابت لِندائه، وتوافدت على المدينة الحُشود العظيمة من مُختلف أنحاء شبه الجزيرة العربيَّة، فدفع عمر بن الخطاب هذا المدد إلى أرض العراق مددًا للمُثنّى، وكان على رأسها جُرير بن عبدُ الله البجلي وعرفجة بن هرثمة البارقي وغالب بن عبد الله الكناني وغيرهم من الأمراء، وانضمّوا إلى المُثنّى في البُويب على غرب الفُرات. ومن ناحيةٍ أُخرى أرسل المُثنّى النُقباء إلى جميع المناطق الحُدوديَّة يستفزُّ العرب، وكان من ضمنهم جُموعٌ من المسيحيين من بني النمر، على رأسهم أنس بن هلال النمريّ، وقد آثر هؤلاء الانضمام إلى المُسلمين والقِتال تحت رايةٍ واحدة ضدَّ العجم، بعد أن جمعتهم الرَّابطة اللُغويَّة والقوميَّة.

تناهت إلى أسماع الفُرس أنباء الإمدادات الإسلاميَّة التي كانت تُرسل تِباعًا إلى العراق، فهالهم أمرها، وأدركوا أنَّ انتصارهم في معركة الجسر لم يكن حاسمًا، وأنَّهُ لا بُدَّ من التغاضي عن الخِلافات الداخليَّة وتوحيد الجُهود لدفع الخطر الإسلامي عن البلاد. وهكذا أنهى رُستم خِلافه مع فيروز، الطَّامع باعتلاء العرش الفارسيّ، وتمَّ إعداد جيش قوامه اثنا عشر ألف مُقاتل بِقيادة مهران بن باذان الهمذانيّ، ودُفع إلى ساحة القتال. وعندما علِم المُثنّى بأنباء خُروج الفُرس للقِتال، سار بعساكره إلى البُويب وأرسل إلى جُرير بن عبدُ الله البجلي أن يُوافيه هُناك ففعل، وعسكر المُسلمون على شاطئ الفُرات الشرقي، وعسكر الفُرس مُقابلهم لا يفصلُ بينهما سوى النهر. اشتبك الجمعان في رحى معركةٍ طاحنة أدارها المُثنّى بِحكمةٍ بالغة ممَّا كفل لهُ النصر. وقُتل مهران في المعركة وتشتَّت جيشهُ وفرَّ أفراده في فوضى واضطراب، فقُتل منهم الكثير، وغرق الكثير، حتى قدر عدد قتلاهم بنحو (100) ألف قتيل، وهو رقم مبالغ فيه، ولكنه يدل على كثرة من قتل في المعركة. وكانت هذه المعركة مقدمة لانتصار المسلمين الحاسم على الفرس في معركة القادسية.

ما بعد المعركة
بعد انهيار القوات الفارسية وتشرذمها يأمر «المثنى» بملاحقة فلول الفارين والسيطرة على المزيد من الأراضي الفارسية التي كانت أبرمت مع المسلمين عقوداً ثم نقضتها. بلغ عدد الهالكين قتلاً وغرقاً من الفرس حوالي مائة ألف أي ثلثي الجيش تقريباً. أما المسلمون فاستشهد منهم 4000 مسلم. الجدير بالذكر أن «المثنى» قام أمام جيشه واعترف بخطئه في التفافه خلف الفرس حيث يرى أنه أرغمهم على التهلكة وهذا ليس من أخلاق المسلمين.

تولية يزدجرد الثالث السُلطة
جعلت هزيمة البُويب أشراف الفُرس يجتمعون حول تولية ملك عليهم من سُلالة كسرى، فأدركوا خُطورة الموقف، وأنَّ ما بعد سُقوط الحيرة وتكريت وساباط سوى سُقوط المدائن. وتشاور أركانُ الحُكم ونصبوا يزدجرد ابن شهريار بن كسرى، وهو يزدجرد الثالث، وكان عُمره إحدى وعشرين سنة وقيل خمس عشرة سنة، وعزلوا بوراندخت. وعيَّن يزدجرد رُستم فرُّخزاد قائدًا للجيش وكلَّفهُ بأمر المُسلمين في الجنوب، وجدَّد المسالح والثُغور وعيَّن عليها حامياتٍ عسكريَّة، فسمَّى جُند الحيرة والأنبار والمسالح وجُند الأبلة.

المراجع

وصلات خارجية
 البويب - قصة الإسلام
 البويب الطاحنة - مفكرة الإسلام

13 هـ
634
الفتح الإسلامي لفارس
بكر بن وائل
تاريخ العراق العسكري
عرب في القرن 7
معارك الإمبراطورية الساسانية
معارك الخلفاء الراشدين
بويب
نزاعات في 634

معركة البويب


Deliria este al patrulea album de studio al cântăreței române Delia Matache. Albumul a fost lansat pe 2 aprilie 2016 de Cat Music și conține atât melodii lansate anterior, începând cu mai 2015, cât și șase piese noi. Din cele 12 cântece, trei sunt colaborări, cu Carla's Dreams, Taxi și Deepcentral.

Fond

Dezvoltare și versuri

Ambalaj și lansare
Direcția artistică a albumului a fost concepută de Dimitri Caceaune și David Gal, acesta având 80 de fotografii realizate tot de cei doi. Ambalajul a fost realizat de David Gal.

Ediția limitată
Varianta specială a albumului, cu copertă lenticulară, o premieră pentru un artist român, a fost disponibilă spre vânzare doar la concertele Welcome to Deliria.

Promovare

Welcome to Deliria
Albumul a fost lansat în cadrul a două concerte organizate la Sala Palatului pe 2 și 3 aprilie 2016. Evenimentul intitulat Welcome to Deliria a fost regizat de Adrian Tapciuc. În primul show au fost folosite peste 130 de costume personalizate, toate create la Cluj-Napoca de către o echipă de designeri coordonată de stilistul show-ului, Cătălin de la Berlin. În total, Delia a schimbat 12 outfituri. Conceptul grafic al show-ului a fost dezvoltat pe parcursul a două luni. Grafica a cuprins desene originale făcute de către Delia Mihai. Producția a fost asigurată de Arena Events și Prolyte, un producător important de scene și elemente de scenotehnică. Aparatura pentru sunet a venit din Franța de la L-Acoustics, iar luminile din Olanda și Cehia. Coregrafii show-ului au fost Bogdan Boantă și Andra "Cocuța" Gheorghe. Concertul a fost urmărit de peste 8.000 de spectatori.

Single-uri

Turneu

În urma celor două concerte, Delia a pornit într-un turneu național cu The Essence of Deliria, varianta concentrată a show-ului de la Sala Palatului.

Păreri critice

Premii
În cadrul premiilor muzicale Radio România din aprilie 2017, Deliria a câștigat premiul pentru albumul anului.

Performanță comercială

Tracklist

Personal

Topuri muzicale

Certificări și vânzări

Note

Albume pop
Albume din 2016

Deliria


Hilpertsweiler ist ein Gemeindeteil der Gemeinde Schnelldorf im Landkreis Ansbach (Mittelfranken, Bayern).

Geografie
Durch den Weiler fließt der Holderbach, der ein rechter Zufluss der Ampfrach, die wiederum ein rechter Zufluss der Wörnitz ist. Im Süden befindet sich ein Gewerbegebiet. Die Staatsstraße 1066 führt an Haundorf nach Leukershausen (4 km westlich) bzw. zur Anschlussstelle 111 der Bundesautobahn 7 (0,4 km östlich). Die Kreisstraße AN 40 führt nach Seiderzell (1,2 km südlich). Eine Gemeindeverbindungsstraße führt nach Unterampfrach (1,8 km nordwestlich).

Geschichte
Der Ort wird noch im Dreißigjährigen Krieg als "Hilprandsweyler" (Hildebrandsweiler) genannt.
Hilpertsweiler lag im Fraischbezirk des ansbachischen Oberamtes Feuchtwangen. Im Jahre 1732 bestand der Ort aus drei Anwesen mit 4 Mannschaften und 1 Gemeindehirtenhaus. Grundherren waren Ämter von Feuchtwangen (Kastenamt Feuchtwangen: 1 Halbhöflein; Verwalteramt Ampfrach: 1 Hof) und das Rittergut Wiesethbruck der Schenk von Geyern zu Syburg (1 Hof mit doppelter Mannschaft). An diesen Verhältnissen änderte sich bis zum Ende des Alten Reiches nichts. Von 1797 bis 1808 unterstand der Ort dem Justiz- und Kammeramt Feuchtwangen.

Mit dem Gemeindeedikt (frühes 19. Jahrhundert) wurde Hilpertsweiler dem Steuerdistrikt Mosbach und der Ruralgemeinde Unterampfrach zugeordnet. Im Zuge der Gebietsreform wurde diese am 1. Januar 1972 nach Schnelldorf eingemeindet.

Baudenkmäler
 Haundorfer Straße 4: ehemalige Sölde, erdgeschossiger Einfirsthof mit Satteldach, Fachwerk, spätes 18. Jahrhundert
 Seinsheimerstraße 6: evangelisch-lutherische Kirche, ehemals St. Sebastian, frühneuzeitliche Chorturmkirche mit achtwinkeligem Turm und Langhaus mit abgewalmtem Satteldach, von Hans Wolspanger, 1578, 1722 erweitert; mit Ausstattung
 Seinsheimerstraße 9: ehemaliges Austragshaus, eineinhalbgeschossiger Kleinbau mit Satteldach, Zwerchhaus und Fachwerk-Halbgeschoss, um 1900
 Seinsheimerstraße 11: ehemaliges Gasthaus, dann Schmiede, zweigeschossiges Wohnstallhaus mit Krüppelwalmdach, korbbogigem Mitteltor und Querhaus, dendrologisch datiert um 1450, 1773 und 1827; Scheune, massiver Satteldachbau, 18. Jahrhundert

Einwohnerentwicklung

Religion
Der Ort ist seit der Reformation evangelisch-lutherisch geprägt und nach St. Sebastian und St. Veit (Unterampfrach) gepfarrt. Die Einwohner römisch-katholischer Konfession sind nach St. Ulrich und Afra (Feuchtwangen) gepfarrt.

Literatur

Weblinks

Fußnoten

Geographie (Schnelldorf)
Ort im Landkreis Ansbach
Weiler in Mittelfranken

Hilpertsweiler


Place-des-Arts ist eine U-Bahn-Station in Montreal. Sie befindet sich im Arrondissement Ville-Marie an der Kreuzung von Boulevard De Maisonneuve und Rue Jeanne-Mance. Hier verkehren Züge der grünen Linie 1. Im Jahr 2019 nutzten 8.145.797 Fahrgäste die Station; dies entspricht dem 8. Rang unter den insgesamt 68 Stationen der Metro Montreal.

Bauwerk

Die vom Architekturbüro David, Boulva et Clève entworfene Station entstand in offener Bauweise unter dem Boulevard De Maisonneuve. Sie besitzt zwei brückenartig konstruierte Verteilerebenen an beiden Enden, die entlang der Seitenwände durch zwei Fußgängerstege miteinander verbunden sind. Die Wände sind zickzackförmig angeordnet und mit hellblauen Ziegeln verkleidet. Während die kleinere Verteilerebene im Südwesten zu zwei Ausgängen an der Rue De Bleury führt, stellt die größere nordöstliche Verteilerebene die Verbindung zu Gebäuden der Université du Québec à Montréal (UQAM) und zum Kulturzentrum Place des Arts her. Die Bahnsteigebene in 11,6 Metern Tiefe besitzt zwei Seitenbahnsteigen. Die Entfernungen zu den benachbarten Stationen, jeweils von Stationsende zu Stationsanfang gemessen, betragen 345,69 Meter bis McGill und 354,38 Meter bis Saint-Laurent.

Es bestehen Anschlüsse zu zwei Buslinien und drei Nachtbuslinien der Société de transport de Montréal. Die Station Place-des-Arts ist in die weitläufige Montrealer Untergrundstadt integriert. Unterirdisch zugänglich sind neben dem Kulturzentrum Place des Arts auch mehrere Gebäude der UQAM, der Wolkenkratzer Complexe Desjardins und das Édifice Hydro-Québec (Hauptsitz des Energieversorgungsunternehmens Hydro-Québec). Ebenfalls unterirdisch zu Fuß erreichbar ist die Metrostation Place-d'Armes. Weitere Sehenswürdigkeiten in der Nähe sind das Théâtre du Nouveau Monde und das Gesù-Theater sowie weitere Veranstaltungsorte im so genannten Quartier des Spectacles.

Kunst
In der Station Place-des-Arts wurde am 20. Dezember 1967 das erste Kunstwerk im Streckennetz der Metro Montreal enthüllt. Es geht auf eine Sponsoringaktion der Supermarktkette Steinberg's zurück. Das über 13 Meter lange Wandbild L'Histoire de la musique à Montréal von Frédéric Back besteht aus Hunderten von beschichteten Glasteilen, die von 105 Leuchtröhren beleuchtet und von einer Tonne Stahl getragen werden. Dargestellt wird die Geschichte der Musik in Montreal, vom ersten Konzert, das Jacques Cartier im Jahr 1535 für die Ureinwohner organisierte, bis hin zur zeitgenössischen experimentellen Musik. Erkennbar sind die Komponisten Calixa Lavallée, Guillaume Couture und Alexis Contant sowie die Sopranistin Emma Albani. Der Schweizer Lichtkünstler Axel Morgenthaler nahm 2008 eine komplette Erneuerung der Beleuchtung vor.

2005 installierte Saskia Siebrand ein Wandmosaik aus handgefertigter glasierter Keramik. Das ornamentale Werk enthält Ziegel in über 300 verschiedenen Farben und verdeckt einen Technikraum über den Gleisen.

Geschichte
Die Eröffnung der Station erfolgte am 14. Februar 1966, zusammen mit dem Teilstück zwischen Atwater und Papineau. Place-des-Arts gehört somit zum Grundnetz der Montrealer Metro. Namensgeber der Station ist das 1963 eröffnete Kulturzentrum Place des Arts, das sechs Veranstaltungshallen und ein Kunstmuseum umfasst.

Weblinks

 Seite der STM über die Station Place-des-Arts (französisch)
 Detaillierte Informationen zur Station Place-des-Arts (französisch)

Einzelnachweise

Station der Metro Montreal
Erbaut in den 1960er Jahren

Place-des-Arts (Metro Montreal)