භූගෝල විද්‍යාවේදී, පෘථිවි පෘෂ්ඨයේ හෝ වෙනත් ස්ථානයක කලාපයක් (ලක්ෂ්‍යය, රේඛාවක් හෝ ප්‍රදේශයක්) දැක්වීමට ස්ථානය හෝ පිහිටීම භාවිතා වේ. පිහිටීම යන පදයෙන් සාමාන්‍යයෙන් ගම්‍ය වන්නේ ස්ථානයට වඩා ඉහළ නිශ්චිතභාවයක් වන අතර, දෙවැන්න බොහෝ විට අපැහැදිලි මායිමක් සහිත වස්තුවක් පෙන්නුම් කරයි, ජ්‍යාමිතියට වඩා ස්ථාන අනන්‍යතාවය සහ ස්ථානය පිළිබඳ හැඟීම පිළිබඳ මානව හෝ සමාජීය ගුණාංග මත රඳා පවතී.

ඉතිහාසය

වර්ග

ප්‍රදේශීයත්වය
ප්‍රදේශයක්, ජනාවාසයක් හෝ ජනාකීර්ණ ස්ථානයකට හොඳින් අර්ථ දක්වා ඇති නමක් තිබිය හැකි නමුත් හොඳින් අර්ථ දක්වා නොමැති සීමාවක් සන්දර්භය අනුව වෙනස් වේ. උදාහරණයක් ලෙස ලන්ඩනයට නීතිමය සීමාවක් ඇත, නමුත් මෙය සාමාන්‍ය භාවිතය සමඟ සම්පුර්ණයෙන්ම නොගැලපේ. ලන්ඩනයේ කොවෙන්ට් උද්‍යානය වැනි නගරයක් තුළ ඇති ප්‍රදේශයක එහි ප්‍රමාණය පිළිබඳව සෑම විටම පාහේ අපැහැදිලි බවක් ඇත. භූගෝල විද්‍යාවේදී, පිහිටීම "ස්ථානය" ට වඩා නිරවද්‍ය ලෙස සැලකේ.

සාපේක්ෂ පිහිටීම
සාපේක්ෂ ස්ථානයක් හෝ තත්වයක් වෙනත් ස්ථානයක සිට විස්ථාපනයක් ලෙස විස්තර කෙරේ. උදාහරණයක් ලෙස " සියැටල් සිට සැතපුම් 3 ක් වයඹ දෙසින්".

නිරපේක්ෂ පිහිටීම
කාටිසියානු ඛණ්ඩාංක ජාලයක (උදාහරණයක් ලෙස, ගෝලාකාර ඛණ්ඩාංක පද්ධතියක් හෝ ලෝක භූගෝලීය පද්ධතිය වැනි ඉලිප්සයිඩ් පාදක පද්ධතියක්) හෝ ඒ හා සමාන ක්‍රම භාවිතා කරමින් නිරපේක්ෂ පිහිටීමක් නිශ්චිත අක්ෂාංශ සහ දේශාංශ යුගලයක් භාවිතා කළ හැක. නිදසුනක් ලෙස, වෙනිසියුලාවේමරකයිබෝ විලෙහි පිහිටීම ඛණ්ඩාංක පද්ධතිය භාවිතයෙන් 9.80°N (අක්ෂාංශ), 71.56°W (දේශාංශය) ලෙස ප්‍රකාශ කළ හැක.

නිරපේක්ෂ පිහිටීම් පවා වෙනත් දෙයකට සාපේක්ෂව ප්‍රකාශ වන බැවින් නිරපේක්ෂ පිහිටීම් ද සාපේක්ෂ ස්ථාන වේ. නිදසුනක් ලෙස, දේශාංශ යනු ප්‍රයිම් මෙරිඩියන් හි නැගෙනහිර හෝ බටහිර අංශක ගණන වන අතර, එය එංගලන්තයේ ග්‍රීන්විච් හරහා ගමන් කිරීමට අත්තනෝමතික ලෙස තෝරාගත් රේඛාවකි. ඒ හා සමානව, අක්ෂාංශ යනු සමකයට උතුරේ හෝ දකුණේ අංශක ගණනයි. මෙම රේඛා වලට සාපේක්ෂව අක්ෂාංශ සහ දේශාංශ ප්‍රකාශ වන නිසා, අක්ෂාංශ සහ දේශාංශ වලින් ප්‍රකාශිත ස්ථානයක් ද සාපේක්ෂ පිහිටීමකි.

මේවත් බලන්න

  - භූගෝලීය වස්තුවක් නියෝජනය කරන කේතය (පිහිටීම හෝ වස්තුව)
  - පෘථිවියේ ස්ථානයක පවතින විවික්ත සංසිද්ධිය
  - පෘථිවිය මත පිහිටීම් නියම කිරීමට පද්ධතිය
  - වස්තුවක සැබෑ ලෝක භූගෝලීය පිහිටීම හඳුනා ගැනීම
  - එක්සත් ජනපද චන්ද්‍රිකා නාවික පද්ධතිය
 ප්‍රදේශය (භූගෝලීය)
 Location, Location, Location (රූපවාහිනි කතා මාලාවකි)
 Location Location Location Australia (රූපවාහිනි කතා මාලාවකි)

මූලාශ්‍ර

පිහිටීම


Mårten Eskil Winge (født 21. september 1825 i Stockholm, død 22. april 1896 i Enköping) var en svensk maler og tegner, og professor ved Konstakademien i Stockholm.

Han giftede sig i 1867 med kunstnerkollegaen Hanna Mathilda Tengelin (1838–1896).

Mårten Eskil Winge tog studentereksamen i 1846 i Uppsala og begyndte i 1847 ved Konstakademien. Samtidig med studierne arbejdede han i postvæsenet, og tegnede portrætter for yderligere indtægter. Han lavede også flere tegninger og illustrationer til bøger om nordisk mytologi. I 1856 blev Winge elev hos Johan Christoffer Boklund i akademiens malerklasse, året efter fik han medalje for maleriet Karl X Gustav vid Axel Oxenstiernas dödsbädd og tog på sin første studierejse på et stipendium.

I 1864 blev Winge medlem af Konstakademien og senere også professor. I 1865 etablerede han en malerklasse i sit atelier.

Udover motiverne fra nordisk mytologi har Winge lavet en lang række altertavler.

Galleri

Eksterne henvisninger

 Mårten Eskil Winge (Anders konstorientering)
 Mårten Eskil Winge: Loke & Sigyn – bild (Från vår konstverld 1881)
 Mårten Eskil Winge: Årstiderna I – bild (Från vår konstverld 1881)
 Mårten Eskil Winge: Årstiderna II – bild (Från vår konstverld 1881)

Malere fra Sverige
Illustratorer fra Sverige
Tegnere fra Sverige
Medlemmer af Kungliga Akademien för de fria konsterna
Personer fra Stockholm

Svenskere i 1800-tallet

Mårten Eskil Winge


The Appomattox Court House National Historical Park is a preserved 19th-century village in Appomattox County, Virginia. The village is the site of the Battle of Appomattox Court House, and contains the McLean House, where the surrender of the Army of Northern Virginia under Robert E. Lee to Union commander Ulysses S. Grant took place on April 9, 1865, an event widely symbolic of the end of the American Civil War.  The village itself began as the community of Clover Hill, which was made the county seat of Appomattox County in the 1840s.  The village of Appomattox Court House entered a stage of decline after it was bypassed by a railroad in 1854.  In 1930, the United States War Department was authorized to erect a monument at the site, and in 1933 the War Department's holdings there was transferred to the National Park Service.  The site was greatly enlarged in 1935, and a restoration of the McLean House was planned but was delayed by World War II.  In 1949, the restored McLean House was reopened to the public.  Several restored buildings (including the McLean House and the courthouse), as well as a number of original 19th-century structures are situated at the site.

Antebellum history

The antebellum village started out as "Clover Hill". The village was a stop along the Richmond-Lynchburg stagecoach road. It was also the site of organizational meetings, so when Appomattox County was established by an Act on February 8, 1845, Clover Hill village became the county seat. Appomattox County was formed from parts of Buckingham, Prince Edward, Charlotte, and Campbell counties. The jurisdiction took its name from the headwaters that emanate there, the Appomattox River; the name Appomattox was believed to originate with the Apumetec tribe of Native Americans.

From about 1842, Hugh Raine owned most of the Clover Hill area. He obtained it from his brother John Raine who defaulted on his loans. Following the establishment of Appomattox County, it became the county seat and  of the hamlet were divided into town lots. The state designated  to be taken as a location for county government buildings. The courthouse was to be built across the Stage Road from the Clover Hill Tavern's stable, with the jail behind the courthouse. In late 1845, Hugh Raine and another of his brothers sold sold the Clover Hill area to Samuel D. McDearmon.  McDearmon attempted to sell the lots in Clover Hill, but with little success.  While the village did grow, in 1854, the decision to route a railroad through nearby Appomattox Depot led to many business leaving Appomattox Court House for the Appomattox Depot area.  Around the same time, the stage route into Appomattox Court House was discontinued, and the village entered a decline.

Civil War and further decline
In early April 1865, during the end of the American Civil War, Confederate States Army forces commanded by General Robert E. Lee were being pursued by Union Army troops commanded by Lieutenant General Ulysses S. Grant.  Trapped at Appomattox Court House, Lee's troops attacked on April 9 in the Battle of Appomattox Court House, but were unsuccessful.  That day, Lee met with Grant to discuss terms of surrender at the McLean House.  After discussion, Lee signed surrender terms that day, and on April 12, the Confederate Army of Northern Virginia laid down its arms and marched away.  While the war continued after the surrender of Lee's army, the surrender at Appomattox Court House has become widely symbolic of the defeat of the Confederacy.  The war's end did not stop the decline of the village, and when the county's records were destroyed in an 1892 courthouse fire, it was decided to move the county seat to the railroad community at Appomattox Depot, which became the town of Appomattox.

Park development history
In 1892, after the courthouse had burned and the McLean House had been dismantled, George B. Davis learned of the deteriorating state of the village and received permission to have metal tablets placed at the locations of important historic sites at the village.  In 1930, the United States Congress passed legislation to have the United States War Department acquire a site at the village for a monument relating to the 1865 surrender, and three years later, the War Department's holdings at Appomattox Court House were transferred to the National Park Service.  The site's name was changed from the "Appomattox Battlefield Site" to "Appomattox Court House National Historical Monument" in 1935 as part of legislation that authorized the park to be increased in size and for the McLean House to be reconstructed; the name change to "Appomattox Court House National Historical Park" occurred in 1954.  In 1940, the park was increased to , and a plan to rebuild both the courthouse and the McLean House was formalized.  World War II delayed reconstruction at the site, but in 1949, the restored McLean House was opened to the public.  On October 15, 1966, the park was listed on the National Register of Historic Places. The village itself has since been restored by the National Park Service, with a number of original 19th-century structures remaining, including the Clover Hill Tavern.

Besides the surviving original structures, the roughly park contains reconstructed historic buildings as well, including the McLean House.  Both a driving tour path and hiking trails are present in the park.  Points of interest along the trails include interpretive signage, the location of Lee's headquarters, and an artillery park including cannons.  The park's visitor's center is located in the rebuilt courthouse.

See also

 Conclusion of the American Civil War

Notes

References
 Davis, William C. "Appomattox Court House, Virginia". In Kennedy, Frances E. (ed.). The Civil War Battlefield Guide (2nd ed.). Boston/New York: Houghton Mifflin. pp. 429–432. ISBN 978-0-395-74012-5.
 Marvel, William, A Place Called Appomattox, UNC Press, 2000,
 Montgomery, Jon B. National Register of Historic Places Registration Form: Appomattox Court House National Historical Park, 1989.

Further reading
 Burnham, Bill, The Virginia Handbook, Hunter Publishing, Inc, 2005,
 Davis, Burke, To Appomattox - Nine April Days, 1865, Eastern Acorn Press, 1992,
 Gutek, Patricia, Plantations and Outdoor Museums in America's Historic South, University of South Carolina Press, 1996,
 Kaiser, Harvey H., The National Park Architecture Sourcebook, Princeton Architectural Press, 2008,
 National Park Service, Appomattox Court House: Appomattox Court House National Historical Park, Virginia, U.S. Dept. of the Interior, 2002,
Winik, Jay, April 1865 / The Month That Saved America, HarperCollins, 2006,

External links

 National Park Service, Appomattox Court House - official site
 Appomattox Court House buildings photos
 A Brief History of Appomattox County
 Surrender at Appomattox, C-SPAN, January 28, 2015

Military facilities on the National Register of Historic Places in Virginia
Parks in Appomattox County, Virginia
Battlefields of the Eastern Theater of the American Civil War
Historic districts on the National Register of Historic Places in Virginia
National Register of Historic Places in Appomattox County, Virginia
Historic American Buildings Survey in Virginia
1935 establishments in Virginia
American Civil War on the National Register of Historic Places
Open-air museums in Virginia
National Historical Parks of the United States


بلدية قاوس هي إحدى بلديات دائرة تاكسنة ولاية جيجل .

يحيط بها عدة أحياء منها شادية وقرية بني أحمد

المصادر

بلديات ولاية جيجل

قاوس (جيجل)


Bucco  es un género de aves galbuliformes perteneciente a la familia Bucconidae que agrupa a especies nativas de América del Sur, y que se distribuyen desde el centro de Colombia y Venezuela hasta el centro del Perú, norte de Bolivia y centro oeste de Brasil. A sus miembros se les conoce por el nombre popular de bucos, bobos o chacurus.

Lista de especies
Según la clasificación del Congreso Ornitológico Internacional (IOC) (versión 4.3, 2014) y Clements Checklist 6.9 este género agrupa a 4  especies:

Bucco macrodactylus Spix, 1824 - buco cabecirrojo;
Bucco tamatia (Gmelin), 1788 - buco moteado;
Bucco noanamae (Hellmayr), 1909 - buco de Noanamá;
Bucco capensis Linnaeus, 1766 - buco musuí.

Taxonomía
Algunos autores, como Zoonomen y Birdlife International sitúan a la especie B. macrodactylus en el género monotípico Cyphos con el sinónimo Cyphos macrodactylus y a las especies B. tamatia y B. noanamae en el género Nystactes con los sinónimos Nystactes tamatia y Nystactes noanamae.

Referencias

Enlaces externos

Géneros de aves
Taxones descritos por Mathurin Jacques Brisson

Bucco


Michelangelo Jurlaro (auch Michelangelo Iurlaro, * 1950 in Neapel) ist ein italienischer Filmschaffender.

Jurlaro arbeitete nach Erfahrungen als Schauspieler bei einigen Projekten von Sergio Pastore und Giovanna Lenzi als Produzent und Produktionsleiter zwischen 1982 und 1986. Drei Jahre später übernahm er die Regie bei Viaggio di nozze in giallo, der nur im Süden Italiens in die Kinos kam. Im selben Jahr entstand Un mistero etrusco. Er gehört zu den Gründern des "Radio Gruppo 15".

Filmografie (Auswahl)
 1977: Highway Racer (Poliziotto sprint) (Darsteller)
 1982: Apocalisse di un terremoto (Aufnahmeleitung)
 1989: Viaggio di nozze in giallo (Regie)
 1989: Un mistero etrusco (Regie)

Weblinks

 Jurlaro bei mymovies (italienisch)

Einzelnachweise

Filmregisseur
Filmproduzent
Italiener
Geboren 1950
Mann

Michelangelo Jurlaro


Al Francis "Billy" Fayard Jr. (* 25. Februar 1941  in Gretna, Jefferson Parish, Louisiana; † 8. Februar 2012 ebenda) war ein US-amerikanischer Rhythm-&-Blues-Musiker (Gesang, Schlagzeug) und Clubbesitzer.

Leben und Wirken
Billy Fayard, der aus dem Raum New Orleans stammte, gründete um 1955 die Formation The Belmonts; danach diente er 4½ Jahre bei der US-Armee. Nach seiner Entlassung war er ab Anfang der 1960er Jahre Mitglied der Formation The Stokes, die in der Zusammenarbeit mit Allen Toussaint mit dem Titel Whipped Cream (1965) regionalen Erfolg hatte; die Nummer wurde später durch Herb Alpert and the Tijuana Brass populär. Mit Allen Toussaint nahm er auch ein Album auf (Whipped Cream & Other Delights); mit The Stokes spielte er insgesamt für das kleine Label Alon sieben Singles ein, die jedoch wenig erfolgreich waren. Die Band wirkte auch bei Tossaints Nummer Go Back Home / Poor Boy, Got To Move bei Alon mit. Unter seinem wirklichen Namen Al Fayard nahm er den von Toussaint arrangierten Titel Doin' Sumpin auf. Als Al D. F. Fayard komponierte er den Titel Hot Tamales, der 1968 von Allen Toussaint und Art Neville unter der Bandbezeichnung The Prime Mates eingespielt wurde.

Fayard arbeitete auch einige Zeit in Killeen, Texas in Ike & Tina Turners Begleitband. Unter dem Pseudonym K.C. Russell nahm er Yuka Chuka Tee Ta Ta für das Label Tower auf. Anfang 1971 spielte er im Cellar Club in seinem Heimatort Gretna. 1973–75 war er einer der Manager des örtlichen semiprofessionellen Football-Teams Gretna Bengals. 1976 eröffnete er den Fat Cat Club, 1988 war er Miteigentümer des Celebrity Club; 1991 führte er auf der Bourbon Street in New Orleans den Club Jelly Rom's, in dem er mit eigener Big Band spielte. Ab 1995 führte er den Nachtclub Caddy Shack. Fayard starb mit 70 Jahren an den Folgen einer Schussverletzung.

Diskographische Hinweise
 Stokes – Whipped Cream / Piecrust – 1965
 Al Rayard (sic) – Doin' Sumpin – Part 1 / Doin' Sumpin – Part 2 – 1965
 Allen Toussaint – Go Back Home / Poor Boy, Got to Move – 1965
 Stokes – Banana Split / The Fat Cat – 1965
 The Stokes – Bump Bump / We Did It Again – 1965
 Bill Fayard – I Don't Know / I Get Mad So Mad – 1965
 Stokes – One Mint Julep / Young Man Old Man – 1966
 Stokes – Lock Stock And Barrel / Crystal Ball – 1966

Weblinks
 Porträt bei West Bank Musicians Hall of Fame
 Alon Diskographie

Einzelnachweise

R&B-Schlagzeuger
R&B-Sänger
Musiker (Vereinigte Staaten)
US-Amerikaner
Geboren 1941
Gestorben 2012
Mann

Billy Fayard


شركة تومسون رويترز  هي وكالة أنباء عالمية وشركة مُتعددة الجنسيات يقع مقرها الرئيسي في كندا، وبالضبط في 333 باي ستريت () في مدينة تورونتو في مُقاطعة أونتاريو الكندية. أدرجت أسهم الشركة في كل من مًؤشر فوتسي 100 البريطاني وبورصة تورونتو الكندية.

تأسست شركة تومسون رويترز بعد اكتمال صفقة شراء شركة تومسون  البريطانية في أبريل 2008. أسهُم الشركة مملوكة في الغالب لشركة ، وهي شركة قابضة تملكها .

التاريخ

شركة تومسون
أسس  شركة تومسون سنة 1934 في أونتاريو، وقد كانت الشركة في البداية تملك صحيفة . في سنة 1953، استحوذ تومسون على صحيفة ، ثُم نقل عمليات الشركة إلى اسكتلندا في العام التالي. في سنة 1959، اشترى تومسون مجموعة «كيمسلي» ، وهي عملية شراء مكنته من السيطرة على صحيفة الصنداي تايمز البريطانية. أما في سنة 1967، فقد استحوذ تومسون على مُنظمة التايمز في عملية مُنفصلة. قبل ذلك في سنة 1965، انتقل تومسون للعمل في مجال الطيران، حيث اشترى في تلك السنة شركة . في سنة 1971، ولج تومسون مجال استكشاف النفط والغاز، حيث شارك في ائتلاف تجاري لاستغلال الاحتياطيات النفطية في بحر الشمال. في سبعينيات القرن العشرين، وبعد وفاة تومسون، انسحبت الشركة من الصحف الوطنية ومن وسائل الإعلام الإذاعية التي تمتلكها، حيث باعت حصصها في كُل من التايمز والصنداي تايمز والتلفزيون الإسكتلندي. بدلاً من ذلك، انتقلت شركة تومسون إلى النشر، حيث اشترت سنة 1988 دار نشر تُدعى . كانت شركة تومسون في ذلك الوقت تُعرف باسم «مُنظمة تومسون الدولية المحدودة»  وتُعرف اختصارا باسم «إيتول» .

مجموعة رويترز
في سنة 1851، أسس بول يوليوس رويتر شركة رويترز في لندن، باعتبارها شركة تنقُل عروض أسعار أسواق الأوراق المالية والبورصات. أنشأ رويتر مكتبه «سابمارين تلغراف»  في أكتوبر 1851، وتفاوض على عقد مع بورصة لندن لتوفير أسعار الأسهُم من البورصات القارية مُقابل الوصول إلى أسعار لندن، والتي قدمها بعد ذلك إلى سماسرة البورصة في باريس في فرنسا. في سنة 1865، كانت رويترز في لندن أول مُنظمة تُبلغ عن اغتيال أبراهام لنكولن. شاركت الشركة في تطوير استخدام الراديو عام 1923. في سنة 1941، استحوذت المطبعة الوطنية والمحلية البريطانية على شركة رويترز، وأُدرجت لأول مرة في بورصة لندن سنة 1984. نمت رويترز بسرعة في عقد الثمانينيات من القرن العشرين، مما ساهم في توسع نطاق مُنتجاتها، وأيضا توسيع شبكة التقارير العالمية لوسائل الإعلام والخدمات المالية والاقتصادية التي تُغطيها الشركة. أطلقت شركة رويترز العديد من الخدمات والمُنتجات الرئيسية، والتي من بينها «إيكويتيز 2000»  سنة 1987، و«ديلين 2000-2»  سنة 1992، و«بيزنس بريفينغ»  سنة 1994، وخدمة تلفزيون رويترز للأسواق المالية في نفس السنة، و«3000 سيريز»  سنة 1996، وخدمة  سنة 1999.

استحواذ تومسون على رويترز
في 17 أبريل 2008، استحوذت شركة تومسون على مجموعة رويترز، لتُغير الشركة بعدها اسمها إلى شركة تومسون رويترز. سابقا، كانت شركة تومسون رويترز تعمل بموجب نظام  ("DLC")، حيث كانت لديها شركتان أم كلاهُما مُدرج في البورصة، وهُما شركتا «تومسون رويترز»  و«تومسون رويترز بي إل سي» . في سنة 2009، وحدت تومسون رويترز هيكل شركتها المُدرجة في البورصة مرتين، وأوقفت إدراجها في بورصتي لندن ونازداك. حاليا، شركة تومسون رويترز مُدرجة فقط باسم «شركة تومسون رويترز»  في كُل من بورصة نيويورك للأوراق المالية وبورصة تورونتو (تحت رمز: TRI).

في سنة 2010، احتلت تومسون رويترز المرتبة الأولى في تصنيف إنتر براند للعلامات التجارية الكندية.

في فبراير 2013، أعلنت تومسون رويترز أنها ستُلغي 2500 وظيفة في أقسام الشركة القانونية والمالية والمخاطر، بغرض خفض التكاليف والمصاريف. في أكتوبر 2013، أعلنت تومسون رويترز أنها ستُلغي 3000 وظيفة أخرى، مُعظمها في نفس الأقسام الثلاثة.

صفقة الاندماج بين الشركتين
راجعت وزارة العدل الأمريكية والمُفوضية الأوروبية صفقة اندماج تومسون رويترز، ثُم في 19 فبراير 2008، وافقت كُل من وزارة العدل والمُفوضية على هذه الصفقة، لكن مع بعض طلبات التسوية. طلبت وزارة العدل من شركة تومسون رويترز بيع نُسخ من البيانات الواردة في المُنتجات والخدمات التالية: «تومسونز وورلد سكوب» ، و«تقديرات رويترز» ، و«قاعدة بيانات أبحاث ما بعد البيع لرويترز» . تتطلب هذه التسوية المُقترحة أيضًا ترخيص الملكية الفكرية ذات الصلة، والوصول إلى المُوظفين، والدعم الانتقالي، وذلك بغرض ضمان أن المُشتري لكل مجموعة من هذه البيانات يمكنه الاستمرار في تحديث قاعدة البيانات الخاصة به، من أجل الاستمرار في تقديم مُنتج تنافُسي للمُستخدمين. فرضت المُفوضية الأوروبية طلبات مُماثلة على شركة تومسون رويترز، حيث وفقًا للبيان الصحفي الصادر عن المُفوضية، «التزمت الأطراف بتصفية قواعد البيانات التي تحتوي على مُحتويات منتجات المعلومات المالية هذه، جنبًا إلى جنب مع الأصول ذات الصلة والمُوظفين وقاعدة العملاء حسب الاقتضاء، وذلك للسماح لمُشتري قواعد البيانات والأصول هذه بإعادة تأسيس هذه الخدمات والمُنتجات بسرعة كقوة تنافسية ذات مصداقية في السوق في منافسة مع الكيان المندمج، وإعادة هذه الخدمات أيضا إلى تنافسيتها التي كانت عليها في فترة ما قبل الاندماج في المجالات المعنية».

اعتبر العديد من المُحللين طلبات التسوية هذه طفيفة جدًا، بالمُقارنة مع حجم ونطاق الصفقة. وفقًا لصحيفة فاينانشيال تايمز، فإن «الطلبات التي اقترحتها سلطات المنافسة لن يتجاوز تأثيرها مبلغ 25 مليون دولار من عائدات مجموعة تومسون رويترز الجديدة، حيث أن هذه العائدات تفوق 13 مليار دولار».

وافق مكتب المُنافسة الكندي من جانبه على هذه الصفقة.

مراجع

بائعو بيانات مالية
تأسيسات سنة 2008 في أونتاريو
شركات إعلامية أسست في 2008
شركات إعلامية في المملكة المتحدة
شركات إعلامية كندية
شركات تداول عام مقرها في مدينة نيويورك
شركات خدمات مالية أسست في 2008
شركات كندية أسست في 2008
شركات متعددة الجنسيات مقرها الرئيسي في كندا
شركات متعددة الجنسيات مقرها في مدينة نيويورك
شركات مدرجة في بورصة تورونتو
شركات مدرجة في بورصة لندن
شركات مدرجة في بورصة نيويورك
شركات مقرها في تورونتو
شركات مقرها في مانهاتن
شركات مقرها في ولاية نيويورك
شركة إعلامية مقرها في مدينة نيويورك
طومسون رويترز
وكالات أنباء

تومسون رويترز


Der Storavan ist ein See im Norrbottens län im Norden Schwedens, dessen Abfluss reguliert wird.
Er wird vom Skellefte älv durchflossen.
Er ist der kleinste der drei großen Seen im Flusssystem des Skellefte älv.
Die beiden anderen sind die westlich gelegenen Seen Uddjaure und Hornavan.
Die Wasserfläche beträgt 172 km² bei einer normalen Wasserspiegelhöhe von 419 m.
Die tiefste Stelle im See beträgt 21 m.

Vor der letzten Eiszeit hatte der Storavan seinen Abfluss an seinem südöstlichen Ende bei Avaviken und wurde über den Byskeälven zum Bottnischen Meerbusen entwässert.
Heute fließt das Wasser des Storavan vom südlichen Ufer über den Bergnäsälven zum benachbarten See Naustajaure ab.
Die Stromschnellen am Bergnäsälven sind ein beliebter Platz für Freizeitangler.

Stausee in Schweden
Stausee in Europa
See in Norrbottens län
Bauwerk in der Gemeinde Arjeplog
SStoravan
Geographie (Gemeinde Arjeplog)

Storavan


Ayasofya (anlamı: "Kutsal Bilgelik"; ), eski adıyla Kutsal Bilgelik Kilisesi ve Ayasofya Müzesi veya günümüzdeki resmî adıyla Ayasofya-i Kebîr Câmi-i Şerîfi (Kutsal Büyük Ayasofya Camii), İstanbul'da yer alan bir cami ve eski bazilika, katedral ve müzedir. Bizans İmparatoru I. Justinianus tarafından, 532-537 yılları arasında İstanbul'un tarihî yarımadasındaki eski şehir merkezine inşa ettirilmiş bazilika planlı bir patrik katedrali olmuştur. 1453 yılında İstanbul'un Osmanlılar tarafından fethedilmesinden sonra II. Mehmed tarafından camiye dönüştürülmüştür. Mustafa Kemal Atatürk tarafından 1934 yılında yayımlanan Bakanlar Kurulu Kararnamesi ile müzeye dönüştürülmüş, kazı ve tadilat çalışmaları başlatılmış ve 1935'ten 2020'ye kadar müze olarak hizmet vermiştir. 2020 yılında ise müze statüsü iptal edilerek cami statüsü verilmiştir.

Ayasofya, mimari bakımdan merkezî planı birleştiren kubbeli bazilika tipinde bir yapı olup, kubbe geçişi ve taşıyıcı sistem özellikleriyle mimarlık tarihinde önemli bir dönüm noktası olarak ele alınır. Hristiyanlar için hem sembolik hem de eksen olma anlamının yanında, turistik ve ruhsal bir çekim merkezidir.

Ayasofya adındaki "Aya" sözcüğü "kutsal" anlamına gelir. "Sofya" sözcüğü ise Grekçede "bilgelik" anlamındaki sophos sözcüğünden gelir. Dolayısıyla "Aya Sofya" adı, Nasıralı İsa'ya atfen "Kutsal Bilgelik" ya da "İlahî Bilgelik" anlamına gelmekte olup Hristiyan ilahiyatında Tanrı'nın üç niteliğinden biri sayılır. Miletli İsidoros ve Trallesli Antemius'un yönettiği Ayasofya'nın inşaatında yaklaşık 10.000 işçinin çalıştığı ve İmparator I. Jüstinyen'in bu iş için büyük bir servet harcadığı belirtilir. Bu çok eski binanın bir özelliği, yapımında kullanılan bazı sütun, kapı ve taşların binadan daha eski yapı ve tapınaklardan getirilmiş olmasıdır.

Bizans İmparatorluğu döneminde Ayasofya, büyük bir "kutsal emanetler" zenginliğine sahipti. Bu emanetlerden biri de 15 metre yüksekliğindeki gümüş ikonostasis idi. Konstantinopolis Patriği'nin kilisesi ve Doğu Ortodoks Kilisesi'nin 1000 yıl boyunca merkezi olan Ayasofya, 1054 yılında Patrik I. Mihail'in Papa IX. Leo tarafından aforoz edilmesine şahitlik etmiş olup, bu olay, genel olarak "Schisma"nın, yani Hristiyanlık tarihindeki en önemli olaylardan biri olan Doğu ve Batı kiliselerinin ayrılmasının başlangıcı sayılır.

1453 yılında kilise, Osmanlı padişahı II. Mehmed tarafından camiye dönüştürüldükten sonra mozaiklerinden insan figürleri içerenler tahrip edilmemiş (içermeyenlerse olduğu gibi bırakılmıştır), yalnızca ince bir sıvayla kaplanmış ve yüzyıllarca sıva altında kalan mozaikler, bu sayede doğal ve yapay tahribattan kurtulabilmiştir. Cami, müzeye dönüştürülürken sıvaların bir kısmı çıkarılmış ve mozaikler yine gün ışığına çıkarılmıştır. Günümüzde görülen Ayasofya binası, aslında aynı yere üçüncü kez inşa edilen kilise olduğundan "Üçüncü Ayasofya" olarak da bilinir. İlk iki kilise isyanlar sırasında yıkılmıştır. Döneminin en geniş kubbesi olan Ayasofya'nın merkezî kubbesi, Bizans döneminde bir kez (7 Mayıs 558 tarihinde) çökmüş, Osmanlı başmimarı Mimar Sinan'ın binaya payandaları eklemesinden itibaren de hiç çökmemiştir.

Tarihçe

Birinci Ayasofya

Ayasofya Kilisesi'nin inşaatı Hristiyanlığı imparatorluğun resmî dini ilan eden Roma imparatoru I. Konstantin tarafından başlattırılmıştır. 337 ile 361 yılları arasında tahtta olan Büyük Konstantin'in oğlu II. Constantius tarafından tamamlanmış ve Ayasofya Kilisesi'nin açılışı 15 Şubat 360'ta II. Constantius tarafından gerçekleştirilmiştir. Socrates Scholasticus'un kayıtlarından gümüş kaplı perdelerle süslü ilk Ayasofya'nın Artemis Tapınağı üzerine inşa edilmiş olduğu öğrenilmektedir.

Adı "Büyük Kilise" anlamına gelen ilk Ayasofya Kilisesi'nin adı Latincede Magna Ecclesia ve Grekçede Megálē Ekklēsíā (Μεγάλη Ἐκκλησία) idi. Eski bir tapınak üzerine inşa edildiği belirtilen bu yapıdan günümüze ulaşan bir kalıntı bulunmamaktadır.

Birinci Ayasofya, binanın inşası tamamlanana dek bir katedral niteliğinde işlev gören Aya İrini Kilisesi'nin vaktiyle yakınında yer alan imparatorluk sarayının yakınına (geçmişte müze alanının kuzey kısmındaki, yeni tuvaletlere yakın olan, ziyarete kapalı kısım) inşa edilmişti. Her iki kilise de Bizans İmparatorluğu'nun iki ana kilisesi olarak faaliyet göstermişlerdir.

Birinci Ayasofya, geleneksel Latin mimarisi stilindeki bir sütunlu bazilika olup çatısı ahşaptı ve önünde bir atrium yer almaktaydı. Bu ilk Ayasofya bile olağanüstü bir yapıydı. 20 Haziran 404'te Konstantinopolis Patriği Aziz İoannis Hrisostomos'un İmparator Arcadius'un eşi İmparatoriçe Aelia Eudoksia ile çatışmasından dolayı sürgüne gönderilmesinin ardından çıkan isyanlar sırasında bu ilk kilise yakılarak büyük ölçüde tahrip olmuştur.

İkinci Ayasofya

İlk kilisenin isyanlar sırasında yakılıp yıkılmasından sonra, imparator II. Theodosius bugünkü Ayasofya'nın bulunduğu yere ikinci bir kilisenin inşa edilmesi emrini vermiş ve İkinci Ayasofya'nın açılışı onun zamanında, 10 Ekim 415'te gerçekleşmiştir. Mimar Rufinos tarafından inşa edilen bu İkinci Ayasofya da yine bazilika planlı, ahşap çatılı ve beş nefliydi. İkinci Ayasofya'nın 381'de İkinci Ekümenik konsil olan Birinci İstanbul Konsili'ne Aya İrini ile birlikte ev sahipliği yaptığı sanılmaktadır. Bu yapı 13-14 Ocak 532'de Nika Ayaklanması sırasında yakılıp yıkılmıştır.

1935'te binanın batı avlusunda (bugünkü giriş kısmında) Alman Arkeoloji Enstitüsü'nden A. M. Schneider tarafından yürütülen kazılarda bu İkinci Ayasofya'ya ait birçok buluntu ele geçirilmiştir. Günümüzde Ayasofya'nın ana girişinin yanında ve bahçede görülebilen bu buluntular, portik kalıntıları, sütunlar, başlıklar, bazıları kabartmalarla işlenmiş mermer bloklardır. Bunların vaktiyle binanın cephe kısmını süsleyen üçgen alınlığın parçaları olduğu saptanmıştır. Binanın cephesini süsleyen bir bloktaki kuzu kabartmaları 12 havariyi temsilen yapılmıştır. Ayrıca kazılar, İkinci Ayasofya'nın zemininin Üçüncü Ayasofya'nın zemininden iki metre daha aşağı bir düzeyde bulunduğunu ortaya koymuştur. İkinci Ayasofya'nın uzunluğu bilinmemekteyse de genişliğinin 60 m olduğu sanılmaktadır.(Günümüzde, Üçüncü Ayasofya'nın ana girişinin yanında yer alan İkinci Ayasofya'ya ait cephe merdiveni basamaklarının yaslandığı zemin, kazılar sayesinde görülebilir durumdadır. Kazılara şimdiki binada çökmelere sebep olabileceğinden devam edilmemiştir.)

Üçüncü Ayasofya

Yapımı

İkinci Ayasofya'nın 23 Şubat 532'de yıkımından birkaç gün sonra imparator I. Justinianus öncekinden tümüyle farklı, daha büyük ve kendisinden önce gelen imparatorların yaptırdıkları kiliselerden çok daha muhteşem bir kilise inşa ettirmeye karar verdi. Justinianus bu işi yapacak mimarlar olarak fizikçi Miletli İsidoros ile matematikçi Trallesli Anthemius'u görevlendirdi. Bir efsaneye göre, Justinianus inşa ettireceği kiliseye ilişkin hazırlanan taslakların hiçbirini beğenmez. Bir gece İsidoros taslak hazırlamaya çalışırken uyuyakalır. Sabah uyandığında Ayasofya'nın hazırlanmış bir planını önünde bulur. Justinianus bu planı mükemmel bulur ve Ayasofya'nın buna göre inşa edilmesini emreder. Bir başka efsaneye göre de İsodoros bu planı rüyasında görmüş ve planı rüyasında gördüğü şekilde çizmiştir. (Anthemius daha inşaatın ilk yılında öldüğünden işi İsidoros sürdürmüştür). İnşa, Bizanslı tarihçi Prokopius'un Justinian'ın binaları (, , "Binalar Üzerine"), adlı eserinde betimlenmektedir.

İnşaatta kullanılacak malzemeleri üretmek yerine imparatorluk topraklarında yer alan yapı ve tapınaklardaki yontulmuş hazır malzemelerden yararlanmak yoluna gidilmiştir. Bu yöntem, Ayasofya'nın inşa süresinin çok kısa olmasını sağlayan etkenlerden biri olarak kabul edilebilir. Böylece binanın yapımında Efes'teki Artemis Tapınağı'ndan, Mısır'daki Güneş Tapınağı'ndan (Heliopolis), Lübnan'daki Baalbek Tapınağı'ndan ve daha birçok tapınaktan getirtilen sütunlar kullanılmıştır. Bu sütunların altıncı yüzyıl imkânlarıyla nasıl taşındığı bilinmemektedir. Kaplama ve sütunlarda kullanılan renkli taşlardan kırmızı porfir Mısır, yeşil porfir Yunanistan, beyaz mermer Marmara Adası, sarı taş Suriye ve kara taş İstanbul kökenlidir. Ayrıca Anadolu'nun çeşitli yörelerinden gelen taşlar kullanılmıştır. İnşaatta on binden fazla kişinin çalıştığı belirtilir. İnşaat sonunda Ayasofya Kilisesi günümüzdeki hâlini almıştır.

Mimaride yeni bir anlayışı gösteren bu kilise yapılır yapılmaz derhal mimarinin baş eserlerinden biri olarak kabul edildi. Mimarın böylesine büyük bir açık mekânı sağlayabilecek devasa bir kubbeyi inşa edebilmede İskenderiyeli Heron'un teorilerinden yararlanmış olması mümkündür.

23 Aralık 532'de başlanan yapım çalışması 27 Aralık 537'de tamamlandı. Kilisenin açılışını İmparator Justinianus ve Patrik Eutychius büyük bir törenle birlikte yaptılar. Ayasofya, o zamana kadar en büyük yapı olarak kabul edilen Süleyman'ın Tapınağı'ndan daha büyük olduğundan İmparator I. Justinianus (Jüstinyen) halka yaptığı açılış konuşmasında "Ey Süleyman! Seni yendim" demiştir. Kilisenin ilk mozaiklerinin yapımı 565 ile 578 yılları arasında tahtta olan II. Jüstinyen döneminde tamamlanabilmiştir. Kubbe, pencerelerinden sızan ışıkların duvarlardaki mozaiklerde oluşturdukları ışık oyunları dahiyane mimariyle birleşerek izleyicilere büyüleyici bir atmosfer vermektedir. Ayasofya, İstanbul'a gelen yabancılar üzerinde öylesine büyüleyici, derin bir etki bırakmıştır ki Bizans döneminde yaşayanlar, Ayasofya'yı "dünyada tek" ("singulariter in mundo") olarak nitelemişlerdir.

Yapım sonrası

Fakat yapılışından kısa bir süre sonra, 553 Gölcük ve 557 İstanbul depremlerinde ana kubbe ile doğu yarım kubbesinde çatlaklar belirdi. 7 Mayıs 558 depreminde ise ana kubbe tümüyle çöktü ve ilk ambon, siboryum ve sunak da ezilerek yok oldu. İmparator derhal restorasyon çalışmasını başlattı ve bu çalışmanın başına Miletli İsidoros'un yeğeni genç İsidorus'u getirdi. Depremden ders alınarak bu kez yeniden çökmemesi için kubbenin yapımında hafif malzeme kullanıldı ve kubbe eskisine kıyasla 6,25 m daha yükseğe yapıldı. Restorasyon çalışması 562 yılında tamamlandı.

Yüzyıllarca Konstantinopolis Doğu Ortodoks patriğinin merkezi olan Ayasofya aynı zamanda Bizans'ın taç giyme törenleri gibi imparatorluk törenlerine ev sahipliği yapmıştır. İmparator VII. Konstantinos "Törenler Kitabı" (De caerimoniis aulae Byzantinae) adlı kitabında Ayasofya'da yapılan imparator ve patrik tarafından düzenlenen törenleri tüm ayrıntılarıyla anlatmaktadır. Ayasofya, ayrıca günahkarlar için de bir sığınma yeri olmuştur.

Ayasofya'nın daha sonra uğradığı tahribatlar arasında 859 yangını, bir yarım kubbesinin düşmesine neden olan 869 depremi ve ana kubbesinde hasara yol açan 989 depremi sayılabilir. 989 depreminden sonra imparator II. Basil, kubbeyi Agine ve Ani'deki büyük kiliseleri inşa eden Ermeni mimar Trdat'a tamir ettirmiştir. Trdat kubbenin bir kısmını ve batı kemerini onarmış ve kilise 6 yıl süren onarım çalışmasından sonra 994'te yeniden halka açılmıştır.

Latin istilası dönemi

Dördüncü Haçlı Seferi sırasında, Venedik Cumhuriyeti'nin âmâ Doçu Enrico Dandolo komutasındaki Haçlılar İstanbul'u ele geçirip Ayasofya'yı yağmalamışlardır. Bu olay Bizanslı tarihçi Nikitas Honiatis'in kaleminden ayrıntılı olarak öğrenilmektedir.

Kiliseden aralarında Yeşua'nın mezar taşından bir parça, Yeşua'nın sarıldığı bez olan torino kefeni, Meryem'in sütü ve azizlerin kemikleri gibi birçok kutsal emanet ile altın ve gümüşten yapılma değerli eşyalar çalındı, kapılardaki altınlar bile sökülerek batı kiliselerine götürüldü şeklinde anlatılmaktadır. Latin İstilası (1204-1261) olarak anılan bu dönemde Ayasofya, Roma Katolik Kilisesi'ne bağlı bir katedrale dönüştürülmüştür. 16 Mayıs 1204 tarihinde Latin imparatoru I. Baudouin imparatorluk tacını Ayasofya'da giymiştir.

Enrico Dandolo adına konan mezar taşı Ayasofya'nın üst galerisindedir. Gaspare ve Giuseppe Fossati tarafından gerçekleştirilen 1847-1849 restorasyonu sırasında mezarın gerçek bir mezar olmadığı Enrico Dandolo anısına bir sembolik plaket olarak konulduğu ortaya çıkmıştır.

Son Bizans dönemi
Ayasofya 1261'de tekrar Bizanslıların kontrolüne geçtiğinde harap, virane ve yıkılmaya yüz tutmuş bir durumdaydı. 1317'de imparator II. Andronikos finansmanını ölen eşi İrini'nin mirasından karşılayarak binanın kuzey ve doğu kısımlarına 4 adet istinat duvarı (Orta Çağ Yunancası: Πυραμὶδας Piramídas) ekletti. 1344 depreminde kubbede yeni çatlaklar belirdi ve 19 Mayıs 1346'da binanın çeşitli kısımları çöktü. Bu olaydan sonra kilise, 1354'te Astras ve Peralta adlı mimarların restorasyon çalışmasının başlamasına kadar kapalı kaldı.

Cami dönemi

İstanbul'un 1453'te Osmanlı Türkleri tarafından fethinden sonra, fethin sembolü olarak, derhal Ayasofya Kilisesi camiye dönüştürülmüştür. O sıralarda Ayasofya harap bir haldeydi. Bu durumu Kordoba soylusu Pero Tafur ve Florentine Cristoforo Buondelmonti gibi Batılı ziyaretçilerce betimlenmektedir. Ayasofya'ya özel bir önem veren Fatih Sultan Mehmed kilisenin derhal temizlenip camiye çevrilmesini emretti, fakat adını değiştirmedi. İlk minaresi onun döneminde inşa edilmiştir. Osmanlılar bu tür yapılarda taş kullanmayı tercih etmekle birlikte minarenin hızla inşa edilebilmesi amacıyla bu minare tuğladan yapılmıştır. Minarelerden biri de sultan II. Bayezid tarafından eklenmiştir. 16. yüzyılda Kanuni Sultan Süleyman fethettiği Macaristan'daki bir kiliseden Ayasofya'ya iki dev kandil getirtmiştir ki, günümüzde bu kandiller mihrabın iki yanında yer alırlar.

II. Selim döneminde (1566-1574) yorgunluk ya da dayanıksızlık belirtileri gösterdiğinde, bina, dünyanın ilk deprem mühendislerinden biri sayılan Osmanlı baş mimarı Mimar Sinan tarafından eklenen dış istinat yapılarıyla (payanda) takviye edilerek son derece sağlamlaştırılmıştır. Günümüzde binanın dört tarafındaki toplam 24 payandanın bir kısmı Osmanlı dönemine, bir kısmı Doğu Roma İmparatorluğu dönemine aittir. Bu istinat yapılarıyla birlikte, Sinan ayrıca, kubbeyi taşıyan payeler ile yan duvarlar arasındaki boşlukları kemerler ile besleyerek kubbeyi iyice sağlamlaştırmış ve binaya iki geniş minare (batı kısmına), hünkar mahfili ve II. Selim'in türbesini (güneydoğu kısmına) eklemiştir (1577). III. Murad'ın ve III. Mehmed'in türbeleri ise 1600'lerde eklenmiştir.

Ayasofya binasının içine Osmanlı döneminde eklenen diğer yapılar arasında mermerden minber, hünkar mahfiline açılan galeri, müezzin mahfili (mevlid balkonu), vaaz kürsüsü sayılabilir. III. Murad Bergama'da bulunmuş, Helenistik Dönemden kalma (MÖ IV. yüzyıl), "bektaşi taşı"ndan (İng. alabaster) yapılma iki küpü Ayasofya'nın ana nefine (ana salon) yerleştirmiştir. I. Mahmud 1739'da binanın restore edilmesini emretti ve bir kütüphane ile binanın yanına (bahçesine) bir medrese, bir imarethane ve bir şadırvan ekletti. Böylece Ayasofya binası, civarındaki yapılarla birlikte bir külliyeye dönüştü. Bu dönemde ayrıca yeni bir sultan galerisi ve yeni bir mihrap yapıldı.

Ayasofya'nın Osmanlı dönemindeki en ünlü restorasyonlarından biri sultan Abdülmecid'in emriyle İsviçre İtalyanı olan Gaspare Fossati ve kardeşi Giuseppe Fossati'nin nezaretinde 1847 ile 1849 yılları arasında yapılmıştır. Fossati kardeşler, kubbe, tonoz ve sütunları sağlamlaştırdı ve binanın iç ve dış dekorasyonunu yeniden elden geçirdi. Üst kattaki galeri mozaiklerinin bir kısmı temizlendi, çok tahrip olanları ise sıvayla kaplandı ve altta kalan mozaik motifleri bu sıva üzerine resmedildi. Işıklandırma sistemini sağlayan yağ lambası avizeleri yenilendi. Kazasker Mustafa İzzed Efendi'nin (1801-1877) eseri olan, önemli isimlerin hat sanatıyla yazılı olduğu yuvarlak dev tablolar yenilenip sütunlara asıldı. Ayasofya'nın dışına yeni bir medrese ve muvakkithane inşa edildi. Minareler aynı boya getirildi. Bu restorasyon çalışması bittiğinde Ayasofya Camii 13 Temmuz 1849'da gerçekleştirilen bir törenle yeniden halka açıldı. Ayasofya külliyesinin Osmanlı dönemindeki diğer yapıları arasında sıbyan mektebi, şehzadeler türbesi, sebil, sultan Mustafa ve sultan İbrahim türbesi (önceden vaftizhane) ve hazine dairesi sayılabilir.

Müze dönemi

1930 ile 1935 yılları arasında restorasyon çalışmaları nedeniyle halka kapatılan Ayasofya'da Mustafa Kemal Atatürk'ün emriyle bir dizi çalışmalar yapıldı. Bu çalışmalar arasında çeşitli restorasyonlar, kubbenin demir kuşak ile çevrilmesi ve mozaiklerin ortaya çıkarılıp temizlenmesi sayılabilir. Restorasyon sırasında Ayasofya'nın, "yeni Türkiye Cumhuriyeti'nin laiklik ilkesi doğrultusunda yapılış amacı olan kiliseye tekrar çevrilmesi konusunda fikirler ortaya atılmışsa da bölgede yaşayan Hristiyan sayısının çok az olmasından dolayı oluşan talep yetersizliği, bölgede bu denli muhteşem bir kiliseye karşı yapılabilecek muhtemel provokasyonlar ve mimarinin tarihî önemi göz önüne alınarak" Bakanlar Kurulu'nun 24 Kasım 1934 tarih ve 7/1589 sayılı kararıyla müzeye çevrilmiştir. 1 Şubat 1935'te ziyarete açılan müzeyi Atatürk, 6 Şubat 1935 tarihinde ziyaret etmiştir. Yüzyıllar sonra mermer zemindeki halıların kaldırılmasıyla zemin döşemesi, insan figürlü mozaikleri örten sıvanın kaldırılmasıyla da mozaikler tekrar gün ışığına çıkarılmıştır. Yapı 19 Kasım 1936'da tapuya resmen "Ayasofyayı Kebir Camii Şerifi" adıyla kaydedilmiştir.

Ayasofya'nın sistemli olarak incelenmesi, restorasyonu ve temizlenmesi ABD'deki Bizans Enstitüsü (the Byzantine Institute of America) adlı kurumun 1931'deki ve Dumbarton Oaks Alan Komitesi'nin 1940'lı yıllardaki girişimiyle sağlanmıştır. Bu kapsamda yapılan arkeolojik çalışmalar K. J. Conant, W. Emerson, R. L. van Nice, P. A. Underwood, T. Whittemore, E. Hawkins, R. J. Mainstone ve C. Mango tarafından sürdürülmüş ve Ayasofya'nın tarihine, yapısına ve dekorasyonuna ilişkin başarılı sonuçlar elde edilmiştir. Ayasofya'daki çalışmalarda bulunmuş diğer isimlerden bazıları A. M. Schneider, F. Dirimtekin ve Prof. A. Çakmak'tır. Bizans Enstitüsü ekibi mozaik arama ve temizleme işleriyle uğraşırken, R. van Nice yönetimindeki bir ekip de binanın, taş taş ölçülerek rölövelerini çıkarma çalışmasına girişmiştir. Çalışmalar hâlen çeşitli uluslardan bilim insanlarınca sürdürülmektedir.

Tekrar cami olması

1991 yılında Cumhurbaşkanı Turgut Özal döneminde Ayasofya Müzesi'nin bir bölümü cami olarak Müslümanların ibadetine açılmıştır.
Ayasofya'nın tekrar cami olma süreci ilk olarak 2005 yılında başladı, 2005 yılında yargıya taşınan olay Danıştay 10. Dairesi tarafından reddedildi. 2016'da tekrar açılan dava da Haziran 2018'de açıklanan karar ile aynı şekilde sonuçsuz kaldı. Temmuz 2016'da Ayasofya Müzesi'nde düzenlenen Kadir Gecesi programında, 85 yıl aradan sonra sabah namazında ezan okundu. Diyanet TV'nin Ramazan ayı boyunca Ayasofya'dan "Bereket Vakti Ayasofya" adlı sahur programını ekranlara getirmesine Yunanistan'dan tepki geldi. Ekim 2016'da müzenin Müslüman ibadetine açık olan bölümü Hünkar Kasrı'na, Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından uzun yıllardan sonra ilk kez asaleten imam atandı. 2016 itibarıyla Hünkar Kasrı bölümünde vakit namazlar kılınmaya ve minarelerinden Sultanahmet Camii ile 5 vakit çifte ezan okunmaya başlandı. 29 Mayıs 2020 tarihinde İstanbul'un Fethinin 567. yıl dönümünde Fetih Suresi okundu. Bu gelişmelerin ardından Ayasofya'nın cami olma süreci tekrar gündeme geldi. Sürekli Vakıflar Tarihi Eserlere ve Çevreye Hizmet Derneği'nin "Ayasofya'nın camiden müzeye dönüştürülmesine yönelik Bakanlar Kurulu kararının iptali" istemiyle Danıştay'da dava açması üzerine 2 Temmuz 2020 tarihinde duruşma gerçekleştirildi ve 10 Temmuz 2020 tarihinde Danıştay 10. Dairesi, Ayasofya'nın camiden müzeye dönüştürülmesine dair 24 Kasım 1934 tarihli Bakanlar Kurulu kararını "Ayasofya'nın vakıf senedindeki cami vasfı dışında kullanımının ve başka bir amaca özgülenmesinin hukuken mümkün olmadığını" belirterek iptal etti. Bunun üzerine 2729 numaralı cumhurbaşkanı kararı ile Ayasofya, Diyanet İşleri Başkanlığına devredilerek tekrar cami statüsüne dönmüş oldu. Bu gelişme sonrası UNESCO, Dünya Mirasları listesi'nde yer alan Ayasofya'nın korunma statüsünün gözden geçirileceğini açıkladı. 2022 yılında 13 milyon 635 bin 229 kişinin Ayasofya'yı ziyaret ettiği açıklanmıştır.

Aldığı hasarlar ve tamiri

İmparatorluk Kapısı
Ayasofya'nın tekrar cami olmasından sonra 2022 yılının Nisan ayında Ayasofya İmparatorluk Kapısı kimliği belirsiz kişilerce tahrip edildi. 18 Nisan 2022 tarihinde Sanat Tarihi Derneği, İmparatorluk Kapısı'nın hasar gördüğünü Ayasofya nöbetçi güvenlik müdürüne raporladı. Derneğe göre görevlinin bu konu hakkında bilgisi olmadığını belirtmesi üzerine, Ayasofya Sorumlu Müdürü olduğunu belirten Talip isimli şahıs, Sanat Tarihi Derneği'ne "kamera kayıtlarının olmadığını ve zaten büyütülecek bir şey olmadığını, kendilerinin orayı tamir edeceklerini" söyledi.

Sanat Tarihi Derneği Başkanı Şerif Yaşar, olayla ilgili bir güvenlik görevlisinin kendisine şunları söylediğini belirtti:İnsanlar burayı kutsal sayıyor; turistler, yerli insanlar… Oradan geçerken ellerini sürtüyorlar. Bazıları hatta oradan parça koparıp ağızlarına atıyorlar.Tarihçi İlber Ortaylı, olayla ilgili aşağıdaki açıklamalarda bulundu:Ayasofya'nın kameraları 24 saat işliyor ancak hiçbir şey çıkmıyor. Ben bunu anlamadım. Ayrıca doğrudan doğruya kilisenin emperyal bölümüne giriliyor. Bu kapı tunç ve çok ağır. Bu anlık bir şey değil çok zor bir şey. Bu insanların bir an evvel tespit edilip kanuna teslim edilmesi gerekiyor. Bu bir namus meselesi biz burayı fethettik. Bunu korumamız gerekiyor. Dünyanın gözü burada. Bu nedenle bir an evvel tespit etmemiz gerekiyor. Vakıflar Genel Müdürlüğü, sosyal medyada tepki uyandıran olay üzerine bir basın açıklaması yaptı ve kapının tamir edildiğini belirtti.

Su haznesi
2022'nin Mayıs ayında Ayasofya'nın su haznelerinden biri kimliği belirsiz kişi veya kişilerce tahrip edildi. Tahrip sonucu su haznesinin kapağı kırıldı. Kırılan su haznesinin içinde ve etrafında Ayasofya'ya namaz kılmak için gelenlerin ayakkabıları bulunmaktaydı.

Su haznesinin onarılmış halini görüntüleyen Sanat Tarihi Derneği Başkanı Şerif Yaşar, bir restorasyonun gerçekleştirildiğini ancak düzgün yapılmadığını şu sözlerle belirtti:Sosyal medyada paylaşılan görüntüden sonra kendim gidip durumu gördüm. Bir restorasyon gerçekleştirilmiş. Bir kaynak yapılmış. Ancak maalesef olmamış. Bir skandalı başka bir skandal ile örtmeye çalışmışlar durum bu. Kapı ile ilgili suç duyurusunda bulunmuştum onun sonucunu bekliyorum. Soruşturma devam ediyor. Son olay ile ilgili bilgi sahibi olmak istedim. Ancak konuştuğum görevliler bilgi sahibi olmadıklarını söylediler.

Aynı gün İstanbul İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü yaptığı açıklamada mevzubahis hasarın camiye dönüşmeden önce meydana geldiğini, yıpranan kapağın orijinal parçalardan olmayıp zaman içerisinde değiştirildiğini açıkladı. Tarihçi yazar Talha Uğurluel ise konuyla ilgi yayınladığı videoda, kendisinin daha önce çektiği video ve görselleri kullanarak hasarın daha önceden de var olduğunu fakat kapağın yerleşimi yüzünden kolayca fark edilemediğini iddia etti.

Mimari

Ayasofya, mimari bakımdan bazilika plânı ile merkezî plânı birleştiren, kubbeli bazilika tipinde bir yapı olup kubbe geçişi ve taşıyıcı sistem özellikleriyle mimarlık tarihinde önemli bir dönüm noktası olarak ele alınır.

Ayasofya, her şeyden önce boyutu ve mimari yapısıyla önem taşır. Yapıldığı dönemin dünyasında hiçbir bazilika planlı yapı Ayasofya'nın kubbesinin boyutundaki bir kubbe ile örtülebilmiş ve böylesine büyük bir iç mekâna sahip değildi. Ayasofya'nın kubbesi Roma'daki Pantheon'un kubbesinden küçük olmakla birlikte Ayasofya'da uygulanan yarım kubbe, kemer ve tonozlardan oluşan karmaşık ve sofistike sistem, kubbenin çok daha geniş bir mekânı örtebilmesini sağlayarak kubbeyi daha etkileyici kılmaktadır. Taşıyıcı olarak beden duvarlarına oturtulmuş önceki yapıların kubbeleriyle kıyaslandığında sadece dört payeye oturtulmuş bu denli büyük bir kubbe, mimarlık tarihinde gerek teknik, gerek estetik bakımdan bir devrim sayılmaktadır.

Orta nefin yarısını örten ana (merkezî) kubbe, doğu ve batısına eklenen yarım kubbelerle çok geniş bir dikdörtgen biçimli iç mekân yaratacak şekilde öylesine genişletilmiştir ki, zeminden bakıldığında gökyüzüne asılı gibi duran, tüm iç mekâna hâkim bir kubbe olarak algılanır.

Doğu ve batı açıklıklarını kapatan yarım kubbelerden de daha küçük yarım kubbeli eksedralara geçiş yapılarak sistem tamamlanmıştır. Küçük kubbelerden başlayarak ana kubbe tacıyla tamamlanan bu kubbeler hiyerarşisi Antik Çağ'da örneği görülmemiş bir mimari sistemdir. Yapının bazilika planı dâhice tümüyle "gizlenmiş" durumdadır.

İnşa sırasında duvarlarda tuğladan ziyade harç kullanılmış ve kubbe yapı üzerine kondurulduğunda kubbenin ağırlığı alt kısmı nemli kalmış harçla oluşturulan duvarların dışa doğru bükülmesine yol açmıştı. 558 depremi sonrasında yıkıldıktan sonra yeniden yapılan ana kubbenin yapımı sırasında genç İsidorus, kubbeyi taşıyabilmeleri için önce duvarları yeniden dikleştirmiştir. Bütün bu hassas çalışmalara rağmen kubbenin ağırlığı yüzyıllarca bir problem olmaya devam etti. Kubbenin ağırlık baskısı binayı bir çiçeğin açılması gibi dört yanından dışa doğru açılmaya zorluyordu. Bu problem de binaya dışarıdan istinat unsurlarının eklenmesiyle çözüldü.

Osmanlı döneminde mimarlar, bir binada kayma olup olmadığını anlamak için ya yapımı sırasında elle döndürülebilecek küçük bir dikey sütun ekler, ya da duvardaki 20-30 santimetrelik iki sabit nokta arasına cam yerleştirirlerdi. Sütun, artık döndürülemediğinde veya söz konusu cam çatladığında binada kaymanın belli bir dereceye geldiği anlaşılmış olurdu. Ayasofya'nın üst kat duvarlarında ikinci yöntemin izleri hâlen görülebilir. Döndürülen sütun ise Topkapı Sarayı'nın harem bölümünde mevcuttur.

İç yüzeyler tuğla üzerine çok renkli mermer, kırmızı ya da mor porfirler ve yapımında altın kullanılmış mozaiklerle kaplıdır. Bu, geniş pâyelerin daha ışıklı ve kamufle olmasını da sağlayan bir yöntemdir. 19. yüzyılda restorasyon çalışmaları sırasında bina dıştan Fossati tarafından sarı ve kırmızı renklere boyanmıştır. Ayasofya, Bizans mimarisinin baş eseri olmakla birlikte, pagan, Doğu Ortodoks, Roma Katolik ve Sünni etkilerinin sentezi olan bir yapıdır.

15 yüzyıl boyunca ayakta duran bu yapı sanat tarihi ve mimarlık dünyasının baş yapıtları arasında yer alır ve büyük kubbesiyle Bizans mimarisinin bir simgesi olmuştur. Ayasofya diğer katedrallere kıyasla şu özellikleriyle ayırt edilir:
 Dünyanın en eski katedralidir.
 Yapıldığı dönemden itibaren yaklaşık bin yıl boyunca (1520'de İspanya'daki Sevilla Katedrali'nin inşaatı tamamlanana dek) dünyanın en büyük katedrali unvanına sahip olmuştur. Günümüzde yüzölçümü bakımından dördüncü sırada gelmektedir.
 Dünyanın en hızlı (5 yılda) inşa edilmiş katedralidir.
 Dünyanın en uzun süreyle (15 yüzyıl) ibadet yeri olmuş yapılarından biridir.
 Kubbesi "eski katedral" kubbeleri arasında çapı bakımından dördüncü büyük kubbe sayılmaktadır.

Bölümleri
Ayasofya mimari yönden incelendiğinde orta nef denilen büyük bir orta mekân, kuzey ve güneyde yer alan iki yan nef, doğu ucunda yer alan absit ve batı kısmında kapıların yer aldığı iç ve dış nartekslerden meydana gelmiştir. 7.500 lik bir yüzölçümüne sahip Ayasofya iki katlı bir yapıdır.

Alt kat

Narteksler

Binaya batı kısmındaki, Bizans döneminde atrium denilen avlunun bulunduğu kapılardan girilir. Buradaki, dış nartekse açılan ana kapıdan girmeden önce, solda görülen kalıntılar A. M. Schneider tarafından sürdürülen kazılarda ortaya çıkarılmış İkinci Ayasofya'ya ait kalıntılardır.

Ana kapıdan girilen ilk galeri "dış narteks" olarak adlandırılır, "çapraz tonoz" örtülü dokuz birimli bir galeridir. Buradan da iç narteks denilen ikinci galeriye 5 kapı açılır.

İç nartekste tavan mozaiklerle kaplıdır. Mozaiklerden sarı renkte parlayanların yapımında altın kullanılmıştır. Duvarlar çeşitli ülkelerden ve Anadolu'nun çeşitli kentlerinden getirilme dalgalı mermer levhalarla kaplıdır. Bu dalgalı mermer levhalar duvarlara sabitlenmeden önce ikiye kesilmiş ve duvarlara yan yan öyle sabitlenmiştir ki, katlanıp mürekkeplenen bir kağıdın açıldığında gösterdiği gibi, ilginç bir simetri gösterirler. Günümüzde içinde elektrik ampulleri olan yağ lambası avizeleri cami dönemine aittir.

İç narteksten ana nefe (ana salona) 9 kapı açılır. Ana salona açılan ortadaki ana kapıya, yalnızca imparatora mahsus olduğundan (yalnızca imparator tarafından kullanıldığından) "imparator kapısı" adı verilir. Bu kapının üst kısmındaki duvarda (tympanum) 9. yüzyıldan kalma bir mozaik bulunur. Bu mozaikte ortada Yeşua, sağ madalyonda Cebrâil, sol madalyonda Meryem görülür. Sol alt kısımda görülen sakallı kişi Bizans imparatorlarından VI. Leon'dur. Doğu Ortodoksluk geleneğinde en fazla üç kez evlenilebilmesine karşın erkek çocuğunun olabilmesi için dört kez evlenmiştir. Bu yüzden Yeşua'dan özür diler vaziyette, secde eder şekilde tasvir edilmiştir. Yeşua'nın elindeki Kitâb-ı Mukaddes'te Yeşua'nın Yuhanna İncili'ndeki bir sözü yazılıdır: "Size selamet olsun! Ben evrenin nuruyum." İlk kez W. Salzenberg tarafından yayımlanmış olan bu mozaik 18. yüzyıla dek kapatılmamıştır.

Güney nef

Ayasofyanın ana mekânı paye ve sütunlarla üç nefe ayrılmış durumdadır: Orta nef (naos, ana salon) güney nef (ana nefin sağında) ve kuzey nef (ana nefin solunda). Sağdaki güney nefinde de tavan mozaiklerle kaplıdır. Bu mozaiklerde ikonaklazma dönemine özgü semboller göze çarpar. Bunlardan ikisi dört balık ve küçük karelerde yer alan svastika sembolleridir.

Bu güney nefinde I. Mahmud Kütüphanesi bulunur. Kütüphanenin görülebilen odası Osmanlı sultanının namaz kılmadan önce Kur'an okuduğu odadır. Odadaki rahleler sedef işlemeli olup duvarlar İznik fayanslarıyla kaplıdır. Odanın tavan ve zemini orijinal değildir. Odada ayrıca Kur'an'ın saklandığı tahta mahfaza bulunur.

Nefin doğu ucuna doğru soldaki duvarda üzerinde iki yunusu ve Poseidon'un trident olarak bilinen yabasını içeren bir taş işlemesi görülür. Bu, Bizans rahiplerinin, Hristiyan olmalarına rağmen, bir pagan ilaha ait unsuru kiliseye sokabilecek derecede eski Yunan kültürü etkisi altında kalmış olmalarını gösteren bir örnek olarak değerlendirilebilir.

Nefin doğu ucunda üç çeşit sütun görülür. Bunlardan kırmızı porfir taşından yapılma olanları Mısır'dan getirilmiştir. Yeşil olanları ise Yunanistan'dan getirilmiştir. Binada kullanılan beyaz mermerlerin kökeni genellikle Marmara Adası'ndaki mermer ocaklarıdır. Batı dillerindeki mermer sözcüğünün kökeni "Marmara"dır. Ayasofya'da toplam 107 sütun bulunmaktadır, bunlardan 40'ı alt katta, 67'si üst kattadır. Bu sütunların hemen hemen hepsi yekpare (monolit) olup Ayasofya'dan da eskidirler, çünkü imparatorluk topraklarındaki eski tapınaklardan getirilmişlerdir. Ayasofya'nın en büyük sütunlarının uzunlukları 20 m civarında, kalınlıklarının yarıçapı ise 1,5 m'dir. En ağırları 70 ton ağırlığındadır. Sütun başlıkları Bizans stili gösterirler; sütun başlıklarından bazılarında küçük bir daire ve harflerden oluşan I. Justinianus'un arması görülür. Bu nefin doğu ucundaki yeşil sütunun yanındaki duvarda bir el izi bulunur, kime ait olduğu bilinmeyen bu el izi hakkında çeşitli rivayetler bulunmaktadır.

Omphalion ve müezzin mahfili
Güney neften mihraba geçilirken, zeminden yaklaşık 3 m kadar yükselen, balkonu andıran mermerden yapılma bir yapı göze çarpar. Bu, Osmanlı döneminde yapılmış, Ayasofya cami iken her yıl İslam peygamberi Muhammed'in doğum gününde (Mevlid Kandilinde) mevlid okunan müezzin mahfilidir.

Mahfilin hemen yanında zeminde, girilmemesi için kenarları çitle çevrilmiş kare biçimli bir alan göze çarpar. Burası bilinmeyen bir nedenle Bizanslılarca dünyanın merkezi olarak kabul edilirdi. Yunancada "Yer'in Göbeği" anlamında, omphalion (Delf'te omphalos) olarak adlandırılan ve Bizanslılarca kutsal sayılan bu yerde kimilerine göre Ayasofya'nın inşa edilmesinden önce bir tapınak bulunmaktaydı. Kimilerine göre bu yer "ley hatları"nın bir kavşak noktasıydı.

Kutsallığından ötürü Bizans imparatorlarının taç giyme törenleri de burada yapılmaktaydı. Tören sırasında siyasi ve dinî otoriteleri temsil eden kişilerin her birinin durması gereken konumlar bu kare biçimli alan içine daireler oluşturacak biçimde döşenmiş renkli taşlarla belirlenmiştir. Daireleri oluşturan taşlarda kırmızı, sarı, yeşil, turuncu ve gri renkler göze çarpmaktadır. Toplam sayıları 16 olan bu dairelerden en büyüğü ortadaki olup muhtemelen imparatorun duracağı yeri gösteren dairedir.

Apsit ve mihrap

Binanın doğu kısmının ucu dışarı taşkın durumda olup üstü yarım kubbeyle örtülü bir apsitle son bulur. Üçüncü Ayasofya, diğer eski Doğu Ortodoks kiliseleri gibi geleneksel olarak Kudüs'e yönelik olarak inşa edilmiştir ve diğer eski Doğu Ortodoks kiliselerinde olduğu gibi absidinin ekseni inşa edildiğinde tam olarak Kudüs yönünü göstermekteydi.

İstanbul'a nazaran Kudüs yönü ile Mekke yönü arasında pek büyük olmayan (birkaç derecelik) bir fark bulunmaktadır. Bu yüzden İstanbul'da camiye çevrilen kiliselerde kıble yönünü göstermek üzere kilisenin absidi içine yapılan mihrap absidin iyice sağına inşa edilirdi. Fakat Ayasofya'da mihrap apsitin çok sağına değil, hafifçe sağına inşa edilmiştir. Çünkü Ayasofya binası tam olarak olması gereken yönde değildir, yani hafifçe Mekke yönüne doğru bir kayma göstermektedir. Bu bir yapım hatası olamayacağına göre, binanın zaman içerisinde, tektonik hareketlerden dolayı hafifçe bir kayma geçirmiş olması düşünülebilir. Cebrâil'in parmağıyla Ayasofya'yı çevirdiğine ilişkin olarak çıkarılmış söylentiler bu husustan kaynaklanmıştır.

Apsitin en üst kısmında, 9. yüzyıla tarihlenen, kucağında çocuğu Yeşua'yı taşıyan, taht üzerinde tasvir edilmiş bir Meryem mozaiği yer alır. Bunun sağında aynı yüzyılda yapılmış, Cebrâil'i tasvir eden bir mozaik bulunur. Meryem mozaiğinin solunda ise, bir deprem sırasında düşmüş bir başka melek mozaiği, muhtemelen Mikâil'i tasvir eden bulunmaktaydı.

Mihrabın her iki yanında 16. yüzyılda I. Süleyman'ın fethettiği Macaristan'daki bir kiliseden getirttiği iki dev kandil bulunmaktadır. Apsitte Bizans döneminde yıkılan pencerelerin yerini Osmanlı döneminde renkli camdan yapılma (vitray), ayetlerle süslü pencereler almıştır. Apsit çevresinde Osmanlı döneminde eklenen yapılar yoğunluk kazanmaktadır. Örneğin apsitin sağında mermerden yapılma minber, solunda Osmanlı sultanının namaz kıldığı hünkar mahfili yer alır. Osmanlı sultanı mahfile özel olarak yapılmış bir galeriden ulaşmaktaydı.

Apsit duvarlarında Kur'an ayetlerini içeren çerçeveler ve içine Allah, Muhammed, Dört Halife ve Halife Ali'nin oğulları Hasan ve Hüseyin'in isimleri yazılı olan sekiz yeşil daire bulunur. Bu dairelerin tahtadan yapılma çok daha büyükleri de ana nefin (ana salonun) iç mekânını kuşatacak şekilde asılmışlardır. İsimler her biri 7,5 m yarıçapında olan bu 8 dev panoya hat sanatı tarzında yazılmıştır. Bunlar Kazasker Mustafa İzzet Efendi'nin (1801-1877) eserleridir. 1930'lu yıllarda restorasyon çalışmaları sırasında yerlerinden indirilen bu panolar 1951'de A. Menderes tarafından yeniden yerlerine koydurulmuştur.

Orta nef

Orta nef ya da iç mekân karmaşık bir yapıya sahiptir. 100 x 70 m ölçüsündeki binanın 74.67 x 69.80 m ölçüsündeki orta nefinin (ana salonun) ortasında ağırlığı dört paye (ayak) üzerine oturtulmuş, payelere geçişin pandantiflerle sağlandığı bir ana kubbe yer alır. Ayasofya'nın devrim niteliği taşıyan kubbesi birçok sanat tarihçisinin, mimarın mühendisin özel ilgisini çekmiştir. Daireden dikdörtgene geçiş içbükey üçgen pandantiflerle sağlanır. Bu tür yapılarda daha önce kullanılmamış bu pandantifler estetik bakımdan şık bir şekilde, daireden, yani kubbeden payelerce oluşturulan kare biçimine, hatta yarım kubbeler de sisteme dahil sayılırsa, dikdörtgen biçimine geçişi sağlarlar. Böylece, kubbe pandantifler vasıtasıyla dört büyük kemer üzerine oturur. Bu kemerler de Osmanlı döneminde Mimar Sinan'ın talimatlarıyla istinat duvarlarıyla desteklenmiştir.

Tarih boyunca tamirat gördüğünden kubbe dairesel düzgünlüğünü kaybetmiş ve elips biçimine yaklaşmıştır. Bu yüzden farklı uzunlukta iki yarıçapı vardır. 55,60 m yüksekliğinde ve içten 30,80-32,6 m çaplarındaki ana kubbenin ağırlığı doğu ve batısındaki iki yarım kubbeyle hafifletilmiştir. Ana kubbenin güney ve kuzeyde yarattığı baskı ise payandalarla karşılanmıştır. Bir şemsiyenin telleri gibi, kubbenin tepesinden başlayıp kubbe pencereleri arasından geçerek pandantiflere inen 40 kaburga, kubbenin ağırlığının payelere aktarılmasında önemli bir rol oynar. Binanın ağırlığını 40'ı aşağıda, 67'si üst katta olan 107 sütun taşımaktadır. Bu sütunların bir kısmı orta nefin her iki yanında, iki katlı bir dizi oluştururlar. Orta nefin kuzey kenarını oluşturan çift katlı sütun dizisinin üzerindeki duvarda (tympanon) Doğu Ortodoks Kilisesi patriklerinin mozaikleri bulunur. Bunlar çok yüksekte olduklarından dürbünsüz pek iyi görülemezler. Ana mekân, duvarlardaki ve kubbedeki pencerelerden ışık alır.

Mozaiklerle kaplı ana kubbenin ortasında Bizans döneminde Yeşua'yı tasvir eden bir mozaiğin yer aldığı bilinmektedir. Kilise camiye çevrildiğinde diğer insan figürlü mozaiklerin sıvayla kaplanmasına karşın bu mozaik 17. yüzyıl ortalarına açık bırakılmış, 17. yüzyıl ortalarında Kazasker Mustafa İzzet Efendi tarafından üzerine "Allahü Nurüssemavat..." diye başlayan ayetin işlendiği bir sıvayla kapatılmıştır. Bununla birlikte mozaiğin 1894 depreminde düşmüş olduğu da iddia edilmektedir.

Ana kubbede hem kubbenin ağırlığını azaltmak, hem de ana mekânın aydınlanmasını sağlamak üzere 40 pencere açılmıştır. Kubbenin mozaiklerini onarmak üzere kurulan 60 ton ağırlığındaki metalik iskele onarım çalışmalarının sürmesi nedeniyle henüz kaldırılamamış olup kubbenin tümüyle görülmesini engellemektedir.

Kubbenin zemine izdüşümü olan çember araştırıldığında, zeminde taşa 40 adet haçın bir çember oluşturacak şekilde kazınmış olduğu görülür. Bu haçların hiçbir sembolik değeri yoktur, mimari bir yöntemin uygulanması için bazı noktaların kesişen iki çizgiyle işaretlenmesinden ibarettir. Bir yapıya kubbe inşa edilmeden önce zemine, inşa edilecek kubbenin çemberi işaretlenir ve daha sonra bu noktalara çekül tutularak kubbe inşa edilir. Bu mimari yöntem günümüzde de uygulanmaktadır; tek fark artık çekül yerine lazerin kullanılmasıdır.

Kubbeden payelere geçişi sağlayan dört pandantif üzerinde Hristiyan melekler hiyerarşisindeki bir melek sınıfını tasvir eden freskler bulunmaktadır. Bunların Kerubi melekleri mi, yoksa Seraphim melekleri mi oldukları konusu kesinlik kazanmamıştır. Bizans'ın erken devirlerinde bunların mozaik olduğu belirtilir, tahrip olduklarında freske çevrilmiş oldukları düşünülmektedir. Üzerleri Osmanlı döneminde hiç kapatılmamış, yalnızca yüzlerine altın yaldızla kaplı oval bir yıldız yerleştirilmiştir. Bu 6 kanata sahip melek fresklerinden ikisinin birkaç yıl önce restore edilmiş olmasına karşın, yağmurun sızması nedeniyle yeniden tahrip oldukları görülmektedir. Bu tahribatın nedeni Bizanslıların yapıda dere kumu yerine deniz kumu kullanmış olmalarıdır. Zira deniz kumu inşaatte kullanılmadan önce suyla yıkansa da, bir miktar tuzu bünyesinde tutmakta ve kumun yapıda kullanılmasından sonra bu tuz, yağmur sularını çekici ve emici bir işlev görmektedir. (Bu tahribat özellikle üst kattaki tavan mozaiklerinde etkili olmuştur.)

Orta nefin iç nartekse yakın kısmında Helenistik Dönemden kalma (MÖ 4. yy.), bektaşi taşından (İng. alabaster) yapılma iki büyük küp bulunmaktadır. Bunlar III. Murad döneminde Bergama'da bulunmuş, Ayasofya'ya getirilerek su içme gereksinimlerini karşılamak üzere kullanılmıştır. Küplerden büyük olanı 1200 litrelik bir kapasiteye sahiptir.

Duvarlardaki boş taş çerçevelerde Bizans döneminde ikonalar bulunmaktaydı. Orta nefte iç nartekse paralel olarak uzanan iki küçük tünelde Ayasofya'nın en eski mozaikleri bulunur. Bunlardan birinde ilk Hristiyanların kullandıkları, Yunan alfabesinin beş harfini içeren sekiz dilimli daire sembolü bulunur.

Kuzey nefi
Kuzey nefinde ziyaretçilerin ilgisini çeken tek şey, nefin batı ucunda bulunan, beyaz mermerden yapılma kare biçimli sütundur. "Terleyen sütun" olarak adlandırılan ve hakkında kaynaksız sayısız rivayet bulunan bu sütun, günümüzde dilek dileme yeri durumuna gelmiştir. Dilek dilemek isteyenler elinin başparmağını sütundaki deliğe sokup elleriyle bir daire çizerler. Delik günümüzde sütuna geçirilmiş bronz bir plakanın ortasında yer almaktadır.

Çıkış

Üst kata çıkılmayıp binadan dışarı çıkılmak istendiğinde iç narteksin güney ucundaki kapıdan çıkılır. Bu çıkış kapısının üzerine yerleştirilmiş bir ayna oraya, çıkış yönünde ilerleyen ziyaretçileri, arkalarında kaldığından göremedikleri bir mozaiğin daha bulunduğu konusunda uyarmak üzere yerleştirilmiştir. 10. yüzyıldan kalma bu mozaik, Fossati tarafından 1849'da keşfedilip tekrar kapatılmış, 1933-1934 yıllarında Byzantine Institute of America kurumundan Thomas Whittemore tarafından temizlenmiştir. Mozaikte ortada çocuğuyla birlikte Meryem yer alır. Meryem değerli taşlarla süslü bir tahttadır. Koyu lacivert bir kaphoriun giyen Meryem'in başörtüsünün kenarlarında altın yaldızlı bir şerit, alnında ve omuzlarında da altın yaldızlı haç bulunmaktadır. Olgun bir insanın yüz hatlarıyla tasvir edilen "çocuk İsa" sağ eliyle vaftiz işareti yapmakta ve sol elinde "malik olma"yı simgeleyen bir rulo tutmaktadır. Solda Üçüncü Ayasofya'yı inşa ettiren I. Justinianus Meryem'e Ayasofya'nın bir maketini sunar halde tasvir edilmiştir. Bu Ayasofya maketinde kubbenin üzerinde bir haç bulunduğu görülmektedir. Sağda ise Konstantinopolis'in kurucusu sayılan Roma imparatoru Büyük Konstantin Meryem'e surlarla çevrili Konstantinopolis'in bir maketini sunar halde tasvir edilmiştir. Adı Bizans alfabesiyle yukarıdan aşağı doğru yazılmıştır. Meryem'in tahtının zeminini oluşturan mozaik taşlarının yapımında gümüş kullanılmıştır.

Çıkışta yer alan, artık kapatılamayan bronz kapı, dünyanın en eski kapılarından biri sayılmaktadır. MÖ II. yüzyıla ait bu kapı Ayasofya'ya Tarsus'taki bir tapınaktan getirilmiştir. Ayasofya'nın zemini Bizans dönemindeki bir depremden sonra bir miktar (30-35 cm) yükseltilmek zorunda kalınmıştır. Bu yüzden bu kapı iptal edilerek yerine yenisi yapılmış, fakat eski kapı başka yere götürülmeyerek orada bırakılmıştır. Bu sayede kapının alt kısmında Ayasofya'nın 6. yüzyıla ait zemini görülebilmektedir.

Üst kat

Üst kata alt kattaki iç narteksin batı ucunda yer alan bir kapıdan geçilerek irili ufaklı taşlarla "arnavut kaldırımı" tarzında döşenmiş bir rampadan çıkılır. Sarmal bir biçimdeki rampa 7 halka yaparak üst kata ulaşır. Bu rampa imparatoriçenin tahtıyla sarsılmadan taşınmasına merdiven basamaklarına kıyasla büyük bir kolaylık sağlamaktaydı. Rampa duvarlarında yer yer eski tuğla kemerler görülür. Bizans döneminde de Osmanlı döneminde de üst kat daima kadınlara ayrılmıştı. Üst katta da alt katta olduğu gibi,|250px güney (sağda) ve kuzey nefleri bulunur. Bu iki nef birlikte bir "at nalı" biçimini oluştururlar. Güney üst nefine sağda yer alan (alt kattaki narteksin üzerinde bulunan) bir galeriden geçilerek ulaşılır.

Güney üst nefi (tribünü)

Törenleri izlemek üzere Ayasofya'ya gelen imparatoriçe, üst kata çıkarılır, törenleri maiyetindekilerle birlikte, üst katın güney nefindeki "imparatoriçe locası"ndan izlerdi. İmparatoriçe locasından günümüze ulaşan kısımlar mermer başlıklı iki küçük yeşil porfirden yapılma sütun ve zemindeki, imparatoriçenin tahtının konacağı yeri göstermek üzere yerleştirilmiş dairesel yeşil porfir taşından oluşur. Bu yeşil daire, omphaliondaki daireler gibi yapılmıştır. Buradan binanın alt katı ve iç mekânına hakim bir bakış açısı elde edilebilmektedir.

Üst katın neflerinde tavanı kaplayan, insan figürü içermeyen mozaikler Osmanlı döneminde yağmur suyundan tahrip olduğundan, 19. yüzyılda Osmanlı sultanı Abdülmecid bunları onarılmasını emretmişti. Fakat mozaik sanatı 19. yüzyılda unutulmuş bir sanat durumuna geldiğinden İtalyan Fossati kardeşler sultana bunları onaramayacaklarını belirtip başka bir çözüm önerisinde bulundular: Çok tahrip olan mozaikler sıvayla kaplandı ve altta kalan mozaik motifleri bu sıva üzerine resmedildi. Bazı sütunların üst kısımlarındaki kemerlerde sıvayla kaplanmamış mozaikler hâlen görülebilir durumdadır. Fakat yer yer nemden dolayı orijinal renklerini kaybetmişlerdir. Ayrıca yer yer dökülen veya altta mozaik olup olmadığı anlaşılmak üzere kasten açılmış sıvalar altından da eski mozaikler görülebilmektedir. Fossati kardeşlerin üst kattaki tavan mozaiklerini kaplamadan önce tüm mozaiklerin kopyalarını kâğıtlara çıkardıkları bilinmekteyse de, yanlarında götürdükleri bu kâğıtların günümüzde nerede oldukları bilinmemektedir.

İmparatoriçe locasının az ilerisinde, üzerlerindeki anahtar kabartmalarından dolayı "cennet ve cehennem kapısı" olarak adlandırılan, vaktiyle bir kapı içerdiği sanılan, duvarlara sabitlenmiş iki mermer blok görülür. Bu bloklar üzerinde yaşam ağacı, balık gibi semboller içeren küçük kabartmalar bulunur. Kilise temsilcileri synod adı verilen toplantıların yapılacağı odaya gitmek üzere bu kapıdan geçerlerdi.

Buradan geçildikten sonra sağ tarafta yer alan duvarda, 12. yüzyıldan kalma (1261'de yapıldığı sanılan), "deisis" ('Δέησις') olarak adlandırılan, Yeşua'nın Kıyamet Günü insanlık için Tanrı'dan niyaz dilemesini simgeleyen bir mozaik bulunur. Alt kısmı yok olmuş bu büyük mozaikte ortada Yeşua, sağda Vaftizci Yuhanna (Yahya), solda ise Meryem görülür. Yeşua'nın sağ eli, alt kattaki iç nartekste yer alan mozaikte de görüldüğü gibi, "vaftiz işareti" denilen bir halde tasvir edilmiştir (başparmağın ucu "kalbe giden yol"la ilişkilendirilen yüzük parmağına temas eder haldedir). Bu mozaiğin muhtemelen diğer çeşitli Doğu Ortodoks kiliselerinde taklit edilmeye çalışılan bir özelliği, Yeşua'nın yüzünün sağ ve sol yarılarının birbirlerinden farklı olarak tasvir edilmiş olmasıdır. Bu fark, sağ ve sol gözlerde de görülür. Bir yapım hatası olmayan bu özellik, Leonardo da Vinci'nin ünlü eserinde de görülmekle birlikte, Ayasofya'daki bu mozaik 12. yüzyılda yapılmış olduğundan Vinci'nin eserinden daha eskidir. Mozaiği yapan sanatçı Yeşua'nın yüz kısmına öyle bir özellik kazandırmıştır ki, mozaikten Kudüs yönüne doğru 10-15 metre kadar yürünerek geri dönüp bakıldığında hem Yeşua'nın yüzünün iki yarısı simetrik hale gelir, hem de Yeşua'nın gözleri o konumdaki kişiye bakar bir vaziyet alır. Bu mozaik Bizans resim sanatında rönesansın başlangıcı olarak ele alınır. Üst katın bu kısmında sağda, zeminde Venedik Cumhuriyeti'nin kör hükümdarı Dandolos'un mezarı yer alır.

Güney üst nefinin doğu ucunda, sağda binanın eğrilmeye maruz kalışının açık bir göstergesi olan, Piza kulesi gibi eğrilmiş bir sütun bulunur. Solda ise yine alt kısımları tahrip edilmiş iki mozaik yer alır. 1122'de yapılmış olan ilk mozaikte ortada çocuğuyla Meryam Ana, solda, elinde bir para kesesi tutan Bizans imparatoru II. Ioannes (Johannes) Komnenos, sağda eşi İren görülür. Mozaiğin 90 derece açı yaparak yan duvarda (payede) devam eden kısmında imparatorun veremden ölen oğlu Aleksios tasvir edilmektedir. İmparator ve eşi oğullarının genç yaşta ölmesinden sonra çocuklar için ücretsiz bir hastanenin açılmasını finanse etmişlerdir.

11. yüzyıldan kalma diğer mozaikte ortada Yeşua yer alır. Bizans mozaik sanatında genellikle, Yeşua baştaki haleye bir haç iliştirilerek tasvir edilir ve ayrıca mozaiklere kimlikleri açıklayıcı yazılar eklenir. Bu bakımdan Bizans mozaiklerinde kimliklerin teşhis edilmesinde zorluk çekilmez. Mozaikte sağda imparatoriçe Zoi yer alır. Zoi, kocalarının ölümünden dolayı üç kez evlenmiş ve üç imparatora eşlik etmiştir. Her evlendiğinde mozaikteki imparatoru ve adını değiştirmek gerektiğinden, sanatçı mozaikteki imparatorun vücudunu tümüyle değiştirmek yerine yerine yalnızca kafayı ve kim olduğunu açıklayan yazıyı değiştirmek yoluna gitmiştir. Bu yüzden mozaikte imparatorun kafasının ve adının çevresinde kazınma izleri görülmektedir. Mozaikteki son kocası imparator IX. Konstantinos'tur. O da elinde bir para kesesi tutar halde tasvir edilmiştir.

Bu mozaiğin solundaki girintide yer alan, süslemeli tarzda boşluklar açılarak oyulmuş mermer blokun üzerinden bakıldığında, tam karşıda, absidin üst kısmı ile yarım kubbe arasındaki kemerde görülen, bir kanadın alt ucunu ve ayak kısmını gösteren mozaik parçaları vaktiyle burada bir melek mozaiğinin bulunduğu izlenimini vermektedir. Muhtemelen bir deprem sırasında düşmüş olmalıdır. Mermer bloktan hafifçe sağa doğru bakıldığında ise absidin üst kısmında yer alan, kucağında çocuğunu taşıyan Meryem mozaiği alt kattan görülme derecesine kıyasla daha iyi ve daha yakından görülebilmektedir. 9. yüzyıla tarihlenen, Meryem'i taht üzerinde tasvir eden bu mozaikte, tahtın üzerindeki minderlerde pik (maça) sembolleri bulunur. Yeşua'nın giysisinin sarı renkte parlayan mozaik taşlarının yapımında altın, beyaz renkte parlayan kısımlarının yapımında gümüş kullanılmıştır.

Kuzey üst nefi

Kuzey üst nefinde günümüzde Ayasofya'nın mozaiklerinin ve çeşitli kısımlarının büyük boy fotoğrafları sergilenmektedir. Bu nefin sağ tarafında kuytuda kalan bir duvarda imparator Aleksandros'un (912-913) mozaiği bulunur. Mozaik Ernest J. W. Underwood gözetiminde Bizans Enstitüsü tarafından temizlenmiştir. İmparator Aleksandros'un eşcinsel olduğu ve özel yaşamına önem verebilmesi için imparatorluğun yönetimini kardeşi VI. Leon'a bıraktığı belirtilir.

Nefin doğu ucundaki bitiminde, solda aşağı kata iniş rampası bulunur, sağda ise, güney nefinin ucundaki girintinin simetriği tarzında bir girinti yer alır. Buradan bakıldığında tam karşıda, absidin üst kısmı ile yarım kubbe arasındaki kemerde Cebrâil'i tasvir eden mozaik görülür. Mozaik buradan, alt kattan görülme derecesine kıyasla daha iyi ve daha yakından görülebilmektedir. 9. yüzyıla tarihlenen bu mozaikte kanatlarıyla tasvir edilmiş başmeleklerden Cebrâil, sol elinde bir küre tutar halde tasvir edilmiştir. Bu kürenin dünyayı temsil ettiği sanılmaktadır. Fakat mozaiğin dünyanın yuvarlak olduğunun bilinmediği 9. yüzyılda yapılmış olduğu göz önüne alınırsa, sanatçının hangi bilgiye dayanarak dünyayı yuvarlak temsil etmiş olması düşündürücü, ilginç bir konu oluşturmaktadır.

Absiddeki Meryem mozaiği buradan da görülmektedir. Bu mozaiğin öteki nefin bitimindeki girintiden görülmesine kıyasla buradan görülmesinin tek farkı, buradan Meryem ve Yeşua'nın bakışlarının düşmüş olduğu sanılan melek mozaiğine yönelmiş olduklarının fark edilebilmesidir.

Mozaikler

Tonlarca altının kullanıldığı Ayasofya mozaiklerinin yapımında altının yanı sıra, gümüş, renkli cam, pişmiş toprak ve renkli mermer gibi taş parçaları kullanılmıştır. 726'da III. Leo'nun tüm ikonaların yok edilmesi emriyle, tüm ikona ve heykeller Ayasofya'dan kaldırılmıştır. Dolayısıyla Ayasofya'da günümüzde görülen, surat tasvirleri içeren mozaiklerin hepsi ikonoklazm dönemi sonrasında yapılan mozaiklerdir. Bununla birlikte Ayasofya'da surat tasviri içermeyen mozaiklerden az bir kısmı 6. yüzyılda yapılan ilk mozaiklerdir.

1453'te kilise camiye dönüştürüldükten sonra insan figürleri içerenlerin bir kısmı ile ince bir sıvayla kaplanmış ve yüzyıllarca sıva altında kalan mozaikler bu sayede doğal ve yapay tahribattan kurtulabilmiştir. İstanbul'u ziyaret eden 17. yüzyıl gezginlerinin raporlarından Ayasofya'nın camiye çevrilmesini izleyen ilk yüzyıllarda insan figürü içermeyenler ile içerenlerden bir kısmının sıvayla kaplanmadan bırakılmış oldukları anlaşılmaktadır. Ayasofya mozaiklerinin tamamen kapatılması 842'de ya da 18. yüzyılın sonlarına doğru gerçekleşmiştir. 1755'te İstanbul'a gelen Baron De Tott artık tüm mozaiklerin badana altında kalmış olduğunu belirtmiştir.

Sultan Abdülmecid'in isteği üzerine 1847 ile 1849 yılları arasında Ayasofya'da çeşitli restorasyon çalışmaları yapan ve sultandan restorasyon sırasında keşfedilebilecek mozaikleri belgeleme iznini alan Fossati kardeşler, mozaiklerin sıvalarını kaldırıp desenlerini belgelerine kopyaladıktan sonra mozaikleri tekrar kapatmışlardır. Bu belgeler günümüzde kayıptır. Buna karşılık, o yıllarda Alman hükûmetince onarım için gönderilen mimar W. Salzenberg bazı mozaiklerin desenlerini de çizmiş ve yayımlamıştır.

Sıvayla kaplı mozaiklerin büyük bir kısmı 1930'larda Byzantine Institute of America adlı kurumun bir ekibi tarafından açılmış ve temizlenmiştir. Ayasofya'nın mozaiklerinin açılması ilk kez 1932'de Byzantine Institute of America kurumunun başındaki Thomas Whittemore tarafından gerçekleştirilmiş olup ilk gün ışığına çıkarılan mozaik "imparator kapısı" üzerindeki mozaik olmuştur.

Doğudaki yarım kubbe üzerindeki sıvanın bir kısmının bir süre önce düşmesi sayesinde bu yarım kubbeyi örten sıvanın altında mozaiklerin bulunduğu anlaşılmıştır.

Avlu

Alt kattaki çıkış kapısından avluya çıkıldığında görünen, erkeklerin abdest gereksinimini karşılamak üzere inşa edilmiş şadırvan, I. Mahmud döneminde eklenmiştir. Sol taraftaki kapı türbelere açılır. Ayasofya Müzesi'ne ait türbeler, II. Selim'in, III. Murad'ın, III. Mehmed'in, Sultan Mustafa'nın, Sultan İbrahim'in ve şehzadelerin türbeleridir. Türbeler artık ziyarete açılmıştır. Bu türbelerden birinde yürütülen restorasyon çalışmaları sonucu bilinen en büyük boyutlu, Bizans döneminin 6. yüzyıl öncesi erken Hristiyanlık dönemine ait vaftiz havuzu ortaya çıkarılmıştır. Ayrıca, genellikle konserlerde açılan Aya İrini Müzesi de Ayasofya Müdürlüğüne bağlıdır. Avludaki hem taş hem tuğla kullanılarak inşa edilmiş yapı ise Osmanlı döneminde eklenmiş, çocukların Kur'an eğitimi için kullanılmış sıbyan mektebidir. Avluyu çevreleyen diğer binalar müze müdürlüğünün personelince çalışma amaçlı kullanılmaktadır.

Görseller

Ayrıca bakınız
 Gli
 Küçük Ayasofya Camii
 Kariye Camii
 Camiye çevrilen kiliseler listesi

Notlar

Dipnotlar

Kaynak notları

Kaynakça

Konuyla ilgili yayınlar
 Mainstone, Rowland J. (1997). Hagia Sophia: Architecture, Structure, and Liturgy of Justinian's Great Church (reprint edition). W W Norton & Co Inc.. ISBN 0-500-27945-4
 Hagia Sophia Church, also known as Church of Holy Wisdom.
 Akṣit, Ilhan. Hagia Sophia. Akṣit Kültür ve Turizm Yayincilik. ISBN 975-7039-07-1
 Turner, J., Grove Dictionary of Art, Oxford University Press, USA; New Ed edition (January 2, 1996); ISBN 0-19-517068-7
 H. Veli Yenisoğancı, L. Suat Kongaz,Ali Kılıçkaya, Saadet Barutçu, Süleyman Eskalen, Müjgan Harmankaya, Nilay Yılmaz, Tahsin Aydoğmuş, Ozan Sağdıç. Ayasofya-Müzeler Rehberi, Ankara, ISBN 975-387-042-6
 Estambul, REVAK, İstanbul, ISBN 975-6671-04-1
 Bordewich, Fergus M., "A Monumental Struggle to Preserve Hagia Sophia" , Smithsonian magazine, December 2008
 AKTUEL-Temmuz-Eylül / July-September 2008/No.26
 Critique (revue), Byzance - Istanbul. Seuil, 1992
 A Vision for Empires (Ayasofya: İmparatorluklara Yaraşır Bir Görü) Cyril Mango ve Ahmet Ertuğ Ertuğ&Kocabıyık Yayınları

Dış bağlantılar

 T.C. İstanbul Valiliği (Harika İstanbul) | Ayasofya Müzesi ve tanıtımı
 Ayasofya'nın uydudan görünüşü, Google Haritalar
 Kültür ve Turizm Bakanlığı | Ayasofya Sanal Turu
 Ayasofya'nın tarihi ve yapısı hakkında .
 İnteraktif zemin planı.
 Ecumenical Patriarchate | Ayasofya fotoğrafları
 Ayasofya'nın tarihi ve fotoğrafları
 Ayasofya-Tarihi Bilgiler ve fotoğraflar
 Suha Arın'ın Ayasofya belgeseli
 Ayasofya Barış Müzesi
 Deesis Mosaic of Christ | Güney galerisi .

İstanbul'daki camiye çevrilen kiliseler
Kubbeler
İstanbul'un Tarihî Alanları
Fatih'teki camiler
Konstantinopolis kilise ve manastırları
İstanbul'daki Bizans kiliseleri
I. Justinianus döneminde yapılar
6. yüzyılda tamamlanan kiliseler
537'de kurulan oluşumlar
530'larda mimarlık
1934'te kurulan müzeler
Türkiye'deki eski müzeler
Türkiye'deki taş camiler
Türkiye'deki taş kiliseler
Cankurtaran, Fatih

Ayasofya


Svijet

Zgrade i druge građevine

Početak gradnje/renovacije

Dovršetak gradnje/renovacije ili otvaranje

Događaji

Osnivanja

Nagrade i priznanja

Rođenja

Smrti

Hrvatska i u Hrvata

Zgrade i druge građevine

Početak gradnje/renovacije

Dovršetak gradnje/renovacije ili otvaranje

 Otvorenje Poslovnog centra Strojarska u Zagrebu.

Događaji

Osnivanja

Nagrade i priznanja

Rođenja

Smrti

Izvori

Vanjske poveznice

Arhitektura u 2015.


Electronic Arts Inc. (EA), merkezi Redwood, Kaliforniya'da bulunan Amerikalı bir video oyun şirketi. Mayıs 2020 itibarıyla Amerika ve Avrupa'da kâr ve piyasa değeri bakımından ikinci en büyük oyun şirketidir.

Hisseleri NASDAQ'da EA ismiyle işlem görmektedir. Dünya çapında pek çok stüdyosu vardır.

Tarihçe
EA, 1982 yılında Trip Hawkins tarafından kurulmuştur. Bu alanda açılan ilk şirketlerden biridir. İlk yılllarında daha çok bilgisayar satışına ağırlık vermiş, bu arada sadece bazı oyunların yayımcılığını üstlenmiştir. 80'lerin sonlarına doğru oyun konsolları için de çalışmaya başlamıştır. 90'lı yılların sonları ve 2000'li yıllarda Medal of Honor, Need for Speed ve Battlefield serileri sayesinde ünlü bir oyun şirketi haline gelmiştir. Günümüzde birçok oyunun yapımcılığını yapmaktadır.

Başlıca oyunları

Bilgisayar oyunları tarihinin en önemli ve popüler oyunlarından bazıları EA tarafından yayınlanmış ve bu oyunların çoğu aşağıda listelenmiştir. EA bu oyunların tümünün yayıncısı olmasına rağmen, oyunların bazıları bağımsız geliştirme stüdyoları tarafından geliştirilmiştir. EA ilk oyununu 1987'de geliştirmiştir.

 Apex Legends (2019)
Battlefield V (2018)
Battlefield 1 (2016)
Pinball Construction Set (1983)
 Archon (1983) ve Archon II: Adept (1984)
 M.U.L.E. (1983)
 One on One: Dr. J vs. Larry Bird (1983)
 Music Construction Set (1984)
 The Seven Cities of Gold (1984)
 The Bard's Tale (1985)
 Lord Of The Rings Serisi
 Mail Order Monsters (1985)
 Racing Destruction Set (1985)
 Starflight (1986)
 Skate or Die! (1987), EA'in şirket içinde geliştirilen ilk oyunu
 Populous (1989)
 Desert Strike: Return to the Gulf (1992)
 FIFA serisi (1993'ten beri)
 Need For Speed (1994'ten beri)
 Ultima Online (1997)
 Command & Conquer serisi (1999'dan beri)
 Dungeon Keeper 2
 SimCity serisi (1999'dan beri)
 Medal of Honor serisi (1999'dan beri)
 SSX serisi (2000'den beri)
 James Bond serisi (1999–2005)
 Freedom Fighters (2003)
 The Sims serisi (2000–2003)
 The Sims 2 serisi (2004-2009)
 The Sims 3 serisi (2009'dan beri)
 The Sims 4 serisi (2014'ten beri)
 Battlefield serisi (2002'den beri)
 Madden NFLserisi (1989'dan beri)
 Crysis (2007)
 MySims (2007)
 Dead Space(2008)
 Crysis:Warhead(2008)
 Spore(2008)
 Mirrors Edge(2008)
 Dragon Age(2009)
 Dante's Inferno(2010)
 Crysis 2 (2010)
 Battlefield 3 (2011)
 Battlefield: Hardline (2015)
 Crysis 3  (2013)
 Real racing 3 2012 (mobil)
 Real racing 2 2010(mobil)
 Real racing 2008 (mobil)
 Star Wars Jedı Fallen Order (2019)
 Star Wars Jedi: Survivor (2023)

Stüdyoları
 Criterion  Guildford, U.K.
 Digital Illusions CE in Stockholm, Sweden, London
 EA Black Box in Vancouver, British Columbia
 EA Canada in Burnaby, British Columbia
 EA China in Shanghai, China
 EA Los Angeles in Los Angeles, Kaliforniya
 EA Mobile
 EA Montréal
 EA Mythic in Fairfax, Virginia
 EA Japan in Tokyo, Japan
 EA Redwood Shores in Redwood City, Kaliforniya
 EA Singapore
 EA U.K. in Chertsey, U.K.
 Maxis in Emeryville, Kaliforniya
 EA Phenomic in Ingelheim, Germany
 EA Tiburon in Maitland, Florida
 Westwood in Las Vegas, Nevada
 Respawn Entertainment (eski Infinity Ward)
 Visceral Games (17 Ekim 2017 de Kapatıldı)

Başlıca markaları
 EA Sports
 Respawn Entertainment
 Pogo
 Maxis

Kaynakça

Dış bağlantılar

Redwood City
Amerika Birleşik Devletleri merkezli video oyunu şirketleri
Amerika Birleşik Devletleri merkezli bilişim şirketleri
Video oyunu yapım şirketleri
Video oyunu dağıtım şirketleri
Çokuluslu şirketler
NASDAQ'daki şirketler
1982'de Kaliforniya'da kurulan oluşumlar
1980'lerde kurulan video oyunu şirketleri
1982'de kurulan teknoloji şirketleri
NASDAQ-100 Endeksindeki şirketler

Electronic Arts


An Elegia ebracteata in uska species han Liliopsida nga syahan ginhulagway ni Carl Sigismund Kunth, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Moline och Hans Peter Linder. An Elegia ebracteata in nahilalakip ha genus nga Elegia, ngan familia nga Restionaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Elegia (Restionaceae)

Elegia ebracteata


Cabares es un género de lepidópteros ditrisios de la subfamilia Eudaminae  dentro de la familia Hesperiidae.

Especies

 Cabares potrillo
 Cabares rinta

Referencias

Natural History Museum Lepidoptera genus database

Enlaces externos

 http://www.tolweb.org/Eudaminae

Eudaminae

Cabares


An Diuris eburnea in uska species han Liliopsida nga ginhulagway ni David Lloyd Jones. An Diuris eburnea in nahilalakip ha genus nga Diuris, ngan familia nga Orchidaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Diuris

Diuris eburnea


Jérémie Aliadière (d. 30 Mart 1983, Rambouillet) Fransız eski futbolcudur.

2001-2007 yılları arası Arsenal'de forma giymiş forvet oyuncusudur.2005 yılında Celtic ve West Ham United, 2006 yılında yine West Ham United ve Wolverhampton Wanderers takımlarında kiralık olarak oynamış, son olarak 2007 yılında Middlesbrough FC'la anlaşmıştır. 2011-12 sezonunda ise FC Lorient'te oynayacaktır.

1983 doğumlular
Fransız futbolcular
Arsenal FC futbolcuları
Celtic FC futbolcuları
West Ham United FC futbolcuları
Wolverhampton Wanderers FC futbolcuları
Middlesbrough FC futbolcuları
FC Lorient futbolcuları
İngiltere'deki gurbetçi futbolcular
Yaşayan insanlar
Ligue 1 futbolcuları
Fransa 21 yaş altı millî futbol takımı futbolcuları
Forvet futbolcular
Orta saha futbolcuları
Premier League futbolcuları

Jérémie Aliadière