İstanbul metrosu, Türkiye'nin nüfus bakımından en büyük şehri olan İstanbul'daki metro sistemidir. 3 Eylül 1989 tarihinde M1 hattının hizmete girmesiyle birlikte faaliyete başlamıştır. Günümüzde M1ᴀ, M1ʙ, M2, M3, M4, M5, M6, M7, M8, M9 ve M11 olmak üzere 11 hattan oluşmaktadır.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi'ne bağlı Metro İstanbul ve Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı adına TCDD Taşımacılık şirketleri tarafından işletilen metro ağı zaman içerisinde genişletilmekte olup, günümüzde 85'i Avrupa Yakası'nda ve 52'si Anadolu Yakası'nda olmak üzere toplam 137 istasyondan oluşmaktadır ve -Nisan 2023 itibarıyla-  güzergâh uzunluğuna sahiptir.

Tarihçe

İstanbul, Avrupa kıtasındaki ilk metro hattı olan Londra metrosu'ndan sonra kıtanın en eski ikinci yer altı raylı sistemi olan ve 1875'te hizmete giren Tünel'e ev sahipliği yapmaktadır.  uzunluğunda ve iki istasyonu olan Tünel, Beyoğlu ilçesinde bulunmaktadır ve günümüzde füniküler hattı olarak tanımlanmaktadır.

İstanbul'da toplu taşıma aracı olarak modern metro hatlarının yapımı, hızla artan nüfus yoğunluğunun yol açtığı trafik sıkışıklığı nedeniyle ancak 1980'lerin sonlarında başladı.

Metro hatlarının hizmete girmesi

1980'ler
İstanbul'un ilk modern metro hattı olan M1'in inşasına 1986-87 yılları arasında karar verildi ve Aksaray - Kocatepe arasındaki ilk etap 3 Eylül 1989'da hizmete girdi. Hat hizmete girdikten sonra "hafif metro" olarak tanımlansa da 2006 yılında yapılan düzenleme ile M1 olarak değiştirildi. Ardından 3 Aralık 1989'da Esenler istasyonu hizmete girdi.

1990'lar - 2013
İkinci metro hattı olan M2'nin inşasına 1992'de başlandı ve Taksim - Levent arasındaki ilk etap 16 Eylül 2000'de hizmete girdi. Ardından 24 Ekim 2000'de Levent - 4. Levent arası hizmete girdi. M2, aç-kapa ve NATM tünel yöntemiyle inşa edildi. 31 Ocak 2009'da hat kuzeyde Atatürk Oto Sanayi'ye, güneyde Şişhane'ye uzatıldı. Ancak sinyalizasyon sisteminin hazır olmaması nedeniyle ilk başta Taksim - Atatürk Oto Sanayi arasındaki seferler 4. Levent istasyonundan aktarmalı olarak gerçekleştirildi. Benzer şekilde Taksim - Şişhane arasında da 2014'te Yenikapı uzatması açılana dek mekik işletme yapıldı. 2 Eylül 2010'da Darüşşafaka istasyonu hizmete girdi. 11 Kasım 2010'da hatta bir şube hattı eklendi ve Ali Sami Yen Spor Kompleksi Rams Park'ın karşısındaki Seyrantepe istasyonu hizmete girdi. 22 Mayıs 2011'de de son olarak Hacıosman istasyonunun hizmete girmesiyle birlikte M2 hattı 16 istasyona ve  güzergâh uzunluğuna ulaştı.

Uzatma çalışmaları devam ettirilen M1 hattında, 1994'te Büyük İstanbul Otogarı'nın açılmasıyla Otogar istasyonu hizmete girdi. Bunun yanında 1994-95 yılları arasında hat, aşama aşama Yenibosna'ya uzatıldı. 1999'da Bahçelievler istasyonu hizmete girdi ve hat 2002'de şehrin batısındaki Atatürk Havalimanı'na uzatıldı. Esenler şube hattından Kirazlı'ya yapılan ikinci hatla M1 hattı, 14 Haziran 2013'te M1ᴀ ve M1ʙ olarak ikiye bölündü.

Anadolu Yakası'nda inşa edilen ilk metro hattı olan M4 hattı'nın inşasına 2005'te başlandı ve Kadıköy - Kartal arasındaki ilk etap 17 Ağustos 2012'de hizmete girdi. 29 Ekim 2013'te Marmaray'ın açılmasıyla beraber Ayrılık Çeşmesi istasyonu hizmete girdi.

14 Haziran 2013'te Otogar - Kirazlı arasında M1ʙ ve Kirazlı - Başakşehir - Metrokent arasında M3 hatları hizmete girdi. 11 Kasım 2013'te de M3 hattında İkitelli Sanayi - Olimpiyat şube hattı hizmete girdi.

2014 - 2019
Marmaray'ın 29 Ekim 2013'te hizmete girmesinden sonra 15 Şubat 2014'te M2, 9 Kasım 2014'te de M1ᴀ&M1ʙ hatları Yenikapı Aktarma Merkezi'ne uzatıldı ve Marmaray ile Avrupa Yakası'ndaki metro hatlarıyla bağlantı sağlandı.

Mini metro olarak nitelendirilen ve  uzunluğa sahip olan Levent - Boğaziçi Üniversitesi/Hisarüstü arasında inşa edilen M6 hattı, 19 Mayıs 2015'te hizmete girdi.

10 Ekim 2016'da M4 hattı Kartal'dan Tavşantepe yönüne uzatıldı. Böylece 19 istasyona sahip hat,  uzunluğa ulaştı.

Üsküdar - Yamanevler güzergâhında 17 Aralık 2017'de hizmete giren M5 hattı, İstanbul'un ve Türkiye'nin ilk sürücüsüz metro hattıdır. Hat, 21 Ekim 2018'de Çekmeköy'e uzatıldı. Böylece 16 istasyona sahip M5 hattı,  uzunluğa ulaştı.

2020 - günümüz
Mecidiyeköy - Mahmutbey güzergâhında 28 Ekim 2020'de hizmete giren  uzunluğundaki M7 hattı, İstanbul'un ikinci Avrupa Yakası'nınsa ilk sürücüsüz metro hattıdır.

M9 hattının ilk etabı olan Bahariye - Olimpiyat arası, Olimpiyat - İkitelli Sanayi kesiminin M3 hattından bu hatta devredilmesiyle birlikte 29 Mayıs 2021'de hizmete girdi.

M4 hattının Tavşantepe - Sabiha Gökçen Havalimanı uzatması 2 Ekim 2022'de hizmete girdi ve Kadıköy'den Sabiha Gökçen Havalimanı'na kesintisiz metro hizmeti sağlanmış oldu.

M7 hattının Mecidiyeköy - Kabataş uzatmasında yer alan Fulya ve Yıldız istasyonları 2 Ocak 2023'te hizmete girdi.

Bostancı - Parseller güzergâhında 6 Ocak 2023'te hizmete giren M8 hattı,  uzunluğu ve 13 istasyonu ile Anadolu Yakası'nın kuzey-güney aksında hizmet veren ilk metro hattı olma özelliğine ve Anadolu yakasındaki doğu-batı aksındaki tüm raylı sistemlere (Marmaray-M4-M5) bağlantı sağlama özelliğine sahip oldu.

22 Ocak 2023'te, azami  işletme hızıyla Türkiye ve İstanbul'un ilk hızlı metrosu olan M11 hattının Kâğıthane - Kargo Terminali arasındaki kesimi hizmete girdi. Böylece İstanbul Havalimanı'na metro bağlantısı sağlanmış oldu.

8 Nisan 2023'te M3 hattının 4 istasyonlu Metrokent - Kayaşehir Merkez uzatması hizmete girdi. Bu sayede hat üzerindeki Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi'ne metro bağlantısı sağlanmış oldu.

Hatlar

İstanbul'daki toplam metro ağı  uzunluğundadır ve 137 istasyondan oluşmaktadır. Mevcut hatlara ek ve ayrı olmak üzere toplam 10 adet metro hattının da inşaatı sürmektedir. Tüm projeler hedeflendiği gibi tamamlanırsa, İstanbul'daki metro ağı 225 istasyon ile toplam 345,3 km uzunluğa sahip olacak.

İşletmedeki hatlar

Hat simgeleri
İstanbul'daki toplu taşıma ağında yer alan hatların her birine farklı renk ve isim verilmiştir. "M" harfi metroyu, "T"  harfi tramvayı, "F" harfi füniküleri, "TF" kısaltması teleferiği, "B" harfi ise banliyöyü temsil eder. Simgelerde yazı tipi olarak Frutiger LT Pro kullanılmaktadır.

M1 hattı

M1 hattı İstanbul'un ve Türkiye'nin ilk şehir içi raylı sistem hattıdır. M1ᴀ & M1ʙ şube hatlarından oluşmaktadır.

M1ᴀ hattı
M1ᴀ hattının başlangıç noktası Yenikapı'dır. Yenikapı ile Otogar arasında M1ʙ ile ortak işletilir ve Otogar'da M1ʙ'den ayrılarak güney yönünde ilerler. Merter'den itibaren 'e paralel olarak ilerleyen hat Yenibosna'dan sonra güneybatı yönünde ilerler. Ayamama Deresi, Dünya Ticaret Merkezi ve İstanbul Fuar Merkezi bölgesini viyadük ile geçen hat yer altına girerek Atatürk Havalimanı'nda sona erer.

Hat üzerinde; Yenikapı istasyonundan Marmaray'a ve M2 metrosuna, Aksaray ve Zeytinburnu istasyonlarından T1 tramvayına, Topkapı - Ulubatlı istasyonundan T4 tramvayına, Merter, Zeytinburnu, Bahçelievler ve Ataköy - Şirinevler istasyonlarından metrobüslere, Yenibosna istasyonundan -yakın gelecekte- M9 metrosuna aktarma yapılabilir.

M1ʙ hattı
M1ʙ hattının başlangıç noktası Yenikapı'dır. Yenikapı ile Otogar arasında M1ᴀ ile ortak işletilir ve Otogar'da M1ᴀ'dan ayrılarak batı yönünde ilerler. Esenler'de bulunan makaslar, depo sahası ve bakım atölyesine gitmeyi sağlar. Esenler'den sonra hat yer altına girer ve nüfusun yoğun olduğu Esenler ve Bağcılar'ın merkezinden geçerek Kirazlı'da sona erer.

Hat üzerinde; Yenikapı istasyonundan Marmaray'a ve M2 metrosuna, Aksaray ve Bağcılar Meydan istasyonlarından T1 tramvayına, Topkapı - Ulubatlı istasyonundan T4 tramvayına, Kirazlı istasyonunundan -ücretsiz aktarmayla- M3 metrosuna aktarma yapılabilir.

M2 hattı

M2 hattı İstanbul'un önemli finans ve kültür-turizm bölgelerindeki ihtiyacı karşılamak adına ilk etapta Taksim Aktarma Merkezi - Levent arasında 16 Eylül 2000'de hizmete girmiştir. Hat üzerinde yıllarca uzatma çalışmaları olmuş ve en son yapılan genişletme ile Yenikapı Aktarma Merkezi'nden başlayan hat tarihî yarımadanın içinden kuzeye doğru giderek Haliç Metro Köprüsü'nde yer yüzeyine çıkar. Köprü üzerindeki Haliç istasyonunu geçtikten sonra hat tekrar yer altına girer ve Şişhane, Taksim, Şişli, Levent, Maslak gibi önemli iş ve eğlence bölgelerinden geçen hat Hacıosman istasyonunda sona erer.

Hat üzerinde; Yenikapı istasyonundan Marmaray'a ve M1ᴀ&M1ʙ metrosuna, Haliç istasyonundan -yakın gelecekte- T5 tramvayına, Şişhane istasyonunda T2 tramvayı ve Tünel'e, Taksim istasyonunda T2 tramvayı ve F1 fünikülerine, Şişli-Mecidiyeköy istasyonunda M7 metrosuna ve Metrobüs'e, Gayrettepe istasyonunda -yakın gelecekte- M11 metrosuna ve Metrobüs'e, Levent istasyonunda M6 metrosuna ve Sanayi Mahallesi istasyonunda -aktarma yapmadan- Sanayi Mahallesi - Seyrantepe arasında çalışan mekik metroya aktarma yapılabilir.

M3 hattı

M3 hattı, İstanbul'un 2020 Yaz Olimpiyatları adaylığı için spor tesislerinin kamu demiryolu ağına bağlanması ön koşulundan dolayı inşa edilmiştir. Hat ayrıca bölgede sürekli gelişen toplu konut bölgelerine, İSTOÇ Toptancılar Çarşısı'na ve İkitelli Organize Sanayi Bölgesi'ne hizmet etmesi planlanmıştır. Kirazlı'da başlayan hat kuzeybatı yönünde Mahmutbey ve İSTOÇ'tan geçerek İkitelli Sanayi'ye gelir. Burada önceden bir hat Başakşehir - Metrokent'e bir hat Atatürk Olimpiyat Stadyumu'na gidiyordu. 29 Mayıs 2021'de M9 hattının ilk etabının açılmasıyla Atatürk Olimpiyat Stadyumu'na giden hat M9 hattına devredildi ve sadece Başakşehir - Metrokent yönüne giden hat aktif kaldı. Buradan devam eden hat İkitelli Organize Sanayi Bölgesi'nden geçerek toplu konutların yoğun olduğu Başak Konutları istasyonuna, oradan Başakşehir Çam ve Sakura Şehir Hastanesi'ne uğrayarak Kayaşehir Merkez'e gelerek sona erer.

Hat üzerinde; Kirazlı istasyonundan -ücretsiz aktarmayla- M1ʙ metrosuna, Mahmutbey istasyonundan M7 metrosuna, İkitelli Sanayi istasyonundan -ücretsiz aktarmayla- M9 metrosuna aktarma yapılabilir. Yakın gelecekte şu an inşa hâlinde olan Bakırköy İDO istasyonundan İDO Bakırköy Terminali'ne, Özgürlük Meydanı istasyonundan Marmaray'a, İncirli istasyonundan M1ᴀ metrosuna ve Kayaşehir Merkez istasyonundan M11 metrosuna aktarma yapılabilecektir.

M4 hattı

M4 hattı, Anadolu Yakası'nın ilk metro hattı olma özelliğine sahiptir. Büyük çoğunlukla 'e paralel giden hat, karayolu üzerindeki taşıt trafiğini önemli ölçüde azaltmıştır. 17 Ağustos 2012'de Kadıköy - Kartal arasında hizmete giren hat 10 Ekim 2016'da Tavşantepe'ye daha sonrasında 2 Ekim 2022'de ise Sabiha Gökçen Havalimanı'na uzatılmıştır.

Hattın başlangıç noktası İstanbul'un önemli kültür-sanat ve ulaşım noktalarından birisi olan Kadıköy'dür. Buradan başlayan hat kuzeydoğu yönünde Ayrılıkçeşmesi istasyonunu geçerek Acıbadem istasyonunda  ile kesişir. Hat 'e paralel konumda; Göztepe, Kozyatağı, Maltepe, Kartal gibi önemli finans, kamu ve eğlence alanlarının yoğun olduğu bölgelerden geçerek Tavşantepe istasyonuna gelir. Buradan devam eden hat  güzergâhından ayrılarak Yayalar - Şeyhli ve Kurtköy istasyonlarından geçerek Sabiha Gökçen Havalimanı istasyonunda sona erer.

Hat üzerinde; Kadıköy istasyonundan T3 tramvayı ve Şehir Hatları Kadıköy İskelesi ile İDO Kadıköy Terminali'ne, Ayrılık Çeşmesi istasyonundan Marmaray'a, Ünalan istasyonundan metrobüslere, Yenisahra istasyonundan -yakın gelecekte- M12 metrosuna ve Kozyatağı istasyonundan M8 metrosuna aktarma yapılabilir.

M5 hattı

M5 hattının ilk etabı 15 Aralık 2017'de, ikinci etabı ise 21 Ekim 2018'de hizmete girmiştir. Anadolu Yakası'ndaki Üsküdar istasyonundan doğuya, Çekmeköy'e kadar uzanmaktadır. İnşaatı 6 Haziran 2012'de başlayan hat, İstanbul'un ve Türkiye'nin ilk tam otomatik ve sürücüsüz metro hattıdır.

Hat üzerinde; Üsküdar istasyonundan Marmaray'a ve Şehir Hatları Üsküdar İskelesi'ne, Altunizade istasyonundan  -yakın gelecekte- M14 metrosuna ve metrobüslere, Çarşı istasyonundan -yakın gelecekte- M12 metrosuna ve Dudullu istasyonundan M8 metrosuna aktarma yapılabilir.

M6 hattı

M6 hattı 19 Nisan 2015'te hizmete girmiştir. 3,3 km uzunluk ve 4 istasyondan oluşmaktadır.

Hat üzerinde; Levent istasyonundan M2 metrosuna, Boğaziçi Üniversitesi/Hisarüstü istasyonundan ise F4 fünikülerine aktarma yapılabilir.

M7 hattı

M7 hattı, Kabataş'tan Mahmutbey'e kadar uzanan, Avrupa Yakası'nın ilk sürücüsüz tam otomatik metro hattıdır. Hattın yapım ihalesi 18 Eylül 2013'te yapılmıştır. 13 Şubat 2014'te, Mecidiyeköy'den Mahmutbey'e kadar olan ilk etabın inşasına başlanmış, 28 Ekim 2020'de ise Mecidiyeköy - Mahmutbey arasındaki ilk etap hizmete girmiştir. Bu etapta çift yönde saatte 70.000 yolcu taşıyabilmekte ve yolculuk 32 dakika sürmektedir. 27 Mayıs 2015'te inşaatı başlayan Mecidiyeköy - Kabataş etabının Fulya ve Yıldız istasyonları ise 2 Ocak 2023'te hizmete girmiştir. Günümüzde hat 17 istasyona ve 20 km'lik hat uzunluğuna sahiptir. Hattın Yıldız'dan Kabataş'a ve Mahmutbey'den Esenyurt Meydanı'na uzatma inşaatları devam etmektedir.

Hat üzerinde; Mecidiyeköy istasyonundan M2 metrosuna, Kağıthane istasyonundan M11 metrosuna, Alibeyköy istasyonundan T5 tramvayına, Karadeniz Mahallesi istasyonundan T4 tramvayına ve Mahmutbey istasyonundan M3 metrosuna aktarma yapılabilmektedir.

M8 hattı

M8 hattı, Anadolu Yakası'nın kuzey-güney aksına sahip ilk metro hattıdır. 6 Ocak 2023'te hizmete giren hat; Dudullu, İMES, Kayışdağı, Küçükbakkalköy gibi yoğun yerleşim ve sanayi bölgelerini metroya bağlamıştır. Günümüzde hat 13 istasyona ve 14.27 km'lik hat uzunluğuna sahiptir.

Hat üzerinde; Bostancı istasyonundan Yüksek Hızlı Trenlere, Anahat Trenlerine ve Marmaray'a hizmet veren Bostancı Tren İstasyonu'na ve Şehir Hatları Bostancı İskelesi ile İDO Bostancı Terminali'ne, Kozyatağı istasyonundan M4 metrosuna ve Dudullu istasyonunan M5 metrosuna aktarma yapılabilmektedir.

M9 hattı

M9 hattının ilk etabı, 29 Mayıs 2021'de Bahariye - Olimpiyat arasında hizmete girmiştir. Daha önceden M3 şube hattı olan kısım da artık M9 hattının bir parçasıdır. Hattın Ataköy istasyonuna kadar olan uzatma inşaatı devam etmektedir.

M10 hattı

M10 hattının ilk etabı, 2 Ekim 2022'de Fevzi Çakmak - Sabiha Gökçen Havalimanı arasında hizmete girmiştir, ancak işletim sadece M4 hattında yapılmaktadır. Hattın Fevzi Çakmak - Pendik Merkez arasındaki uzatma inşaatı devam etmektedir. Bu etap tamamlandığında hat Pendik Merkez-Sabiha Gökçen Havalimanı arasında 6 istasyon ile işleyecektir.

M11 hattı

İstanbul Havalimanı'nı şehir merkezine bağlayan M11 hattının ilk etabı, 22 Ocak 2023'te Kâğıthane - Kargo Terminali arasında hizmete girmiştir. Hatta kullanılan trenler azami  işletme hızına sahip olduğu için İstanbul'un ve Türkiye'nin en hızlı şehir içi metrosu olma unvanına sahiptir. Hattın işletmeciliğini diğer hatlardan farklı olarak TCDD Taşımacılık yapmaktadır. Hattın Gayrettepe - Kâğıthane ve Kargo Terminali - Halkalı arasındaki uzatmaları ve Terminal 2 Metro İstasyonu'nun inşaatı devam etmektedir.

İnşa hâlindeki hatlar

İnşa ve Plan/Proje aşamasındaki hatlar

Yıllarca süren durgunluğun ardından, İstanbul'un metro ağı şu anda çeşitli projelerle istikrarlı bir gelişme göstermektedir. Yeni metro hatlarının inşası haricinde, mevcut M1ᴀ&M1ʙ, M2 vb. gibi hatların da birbirlerine entegre edilmesi planlanmaktadır. 2013 yılında, İstanbul Büyükşehir Belediyesi, tüm raylı sistemler ağının (Marmaray ve tramvay hatları dahil) 2019 yılına kadar 774 km uzunluğa ulaşmasını hedeflediği "Her yerde metro, her yere metro" başlıklı bir plan yayınladı.

M1 hattı
M1ʙ hattı şu anda Kirazlı'dan Halkalı'ya 9 istasyon olmak üzere 9,7 km daha uzatılmaktadır. Bu uzatma sürecinde, gelecekte daha uzun trenlerin kullanılabilmesi ve M1 hattının kapasite olarak tam teşekküllü bir yer altı demiryolu haline gelebilmesi için eski M1 istasyonlarının tüm platformları da genişletilecektir. Halkalı'daki mevcut Yüksek Hızlı Tren ve Marmaray istasyonlarının yanı sıra yapım aşamasında olan M11 İstanbul Havalimanı - Halkalı uzatmasına da aktarması olacaktır.

M3 hattı
M3 hattı, İkitelli Sanayi istasyonunda iki güzergâha bölünmüştü. Bir güzergâh Başakşehir - Metrokent yönüne, diğeri ise kuzeybatıdaki Olimpiyat yönüne gitmekteydi. Günümüzde, kuzey yönündeki uzatmanın açılmasıyla hat Çam ve Sakura Şehir Hastanesinden geçerek Kayaşehir Merkez yönüne gitmekte, Olimpiyat yönüne giden güzergâh ise M9 olarak çalışmaktadır. Gelecekte M3 hattı güneyde Bakırköy İDO yönüne doğru uzatılacaktır. Bu uzatmalar sonrasında hatta 7 istasyon daha eklenmiş olacaktır.

M4 hattı
M4 hattı, başlangıçta güneydoğu yönünde Kartal'dan Tavşantepe'ye ve daha sonrasında kuzeydoğu yönünde Tavşantepe'den Sabiha Gökçen Havalimanı'na uzatılmıştır. Hattın 7,9 km ve 6 istasyon ile Tavşantepe'den Tuzla'ya uzatılması çalışmaları devam etmektedir. Tüm inşaat çalışmaları bittiğinde hattaki işletme M4ᴀ & M4ʙ olarak ikiye ayrılacaktır.

M5 hattı
M5 hattı şu anda 8 istasyona ek olarak Çekmeköy'den Sultanbeyli'ye 10,9 km uzunlukla doğuya doğru genişletilmektedir. Hattın Sarıgazi istasyonunda M13 ile aktarması bulunacaktı, ancak M13 hattının Cumhurbaşkanlığı tarafından 2022 yatırım programına alınmadığı gerekçesiyle hattın yapımı geçici olarak durduruldu. 5 Mayıs 2023'te Ekrem İmamoğlu hattın test sürüşlerinin başladığını paylaştığı videoda belirtti. Samandıra Merkez istasyonuna kadar olan etabın (Sancaktepe Şehir Hastanesi istasyonu hariç) 2024 yılının Şubat-Mart aylarında, Sultanbeyli'ye kadar olan etabın ise 2024 yılının sonuna kadar açılacağını belirtti.

14 Ekim 2023 tarihinde Çekmeköy-Sultanbeyli arası TBM kazıları tamamlandı. Fiziksel ilerleme oranı %80'e ulaştı.

M7 hattı
M7 şu anda doğu ve batı yönünde inşa halinde olan uzatmalar ile uzatılacaktır. Doğu yönündeki uzatma Şişli-Mecidiyeköy istasyonundan devam ederek sırasıyla Fulya, Yıldız ve Beşiktaş istasyonlarından geçerek Kabataş'ta T1 hattına ve Kabataş İskelesi'ne aktarma imkanı sağlayacak. 2 Ocak 2023'te Fulya ve Yıldız istasyonlarının açılışı yapılmış olan uzatmanın Beşiktaş istasyonundaki arkeolojik buluntular sebebiyle inşaat çalışmaları büyük ölçüde uzadı. Beşiktaş istasyonunun es geçilip Kabataş istasyonunun 2024'te açılması planlanıyor.

M9 hattı
Avrupa yakasında hattın güney yönünde inşa edilen uzatma, Bahariye'den başlayarak Yenibosna'daki M1ᴀ'ya aktarma verecek ve Ataköy'deki Marmaray İstasyonu'na bağlayacak. Hat, toplam 14 istasyon ile toplam 17,3 km uzunluğa sahip olacak. Mart 2024'te açılacağı duyuruldu.

M12 hattı
Asya yakasında M8'den sonra dikey ulaşım aksında çalışacak ikinci hat olacaktır. 60. Yıl Parkı-Kazım Karabekir arasında 11 istasyonda çalışacak hat Yenisahra istasyonunda M4'e, Çarşı istasyonuda M5'e ve Tütüncü Mehmet Efendi istasyonunda B1 hattına aktarma verecektir.

Projenin fiziksel ilerleme oranı %70 seviyesindedir.

M13 hattı
Yeterli yolcu talebi olmadığı gerekçesiyle Cumhurbaşkanlığı tarafından yatırım programına alınmadı. Hat, 2021 yılında İBB tarafından askıya alındı. Revizyona gidilerek Yenidoğan - Söğütlüçeşme arasında inşa edilmesi planlanan hattın yeniden yatırım programına alınması ve kredinin onaylanmasıyla inşasına devam edilecek. 2025-2030 yılları arasında hizmete girmesi öngörülüyor.

Diğer hatlar

Araçlar

M1ᴀ ve M1ʙ
M1ᴀ ve M1ʙ hatlarında, ABB tarafından 1980'lerin ortalarında Graz'da 105 adet üretilen araçlar kullanılmakta. Gelecekte araçların yenilenmesi ve sürücüsüz hale getirilmesi planlanmakta.

Altyapı
 Yolcu kapasitesi (tek yönde): 35.000
 Kontrol: ATO, ATP
 Araç seti: 4'lü vagon
 Sinyalizasyon: Sabit blok
 Güç: 750V DC-Havai Hat Katener

M2
M2 hattındaki araçlar, toplamı 192 olmak üzere, Fransa menşeili Alstom araçlarına ek olarak, Adapazarı'nda üretilen Güney Kore menşeili Hyundai Rotem araçlarından oluşmaktadır. Tüm vagonlarda 8 adet çift kapı bulunmaktadır, bu nedenle hızlı yolcu değişimi, ısıtma, klima ve yayın sisteminin yanı sıra vagon başına her iki tarafta 4 açıklık vardır.

Altyapı
 Yolcu kapasitesi (tek yönde): 70.000
 Kontrol: ATO, ATP
 Araç seti: 4'lü ve 8'li vagon
 Sinyalizasyon: Hareketli blok CB
 Güç: 750V DC 3.Ray

M3
M3 hattında Alstom'un Metropolis tipindeki araçlar çalışmaktadır. Toplam 80 araçtan oluşan vagonların her birinde 8 kapı mevcuttur. Ayrıca yolcu bilgilendirme sistemlerine ve güvenlik kameralarına sahiptir.

Altyapı
 Yolcu kapasitesi (tek yönde): 70.000
 Kontrol: ATO, ATP
 Araç seti: 4'lü vagon
 Sinyalizasyon: Sabit blok
 Güç: 1500V DC Rijit Katener

M4
M4 hattında kullanılan araçlar CAF tarafından, İspanya'nın Beasain şehrinde tasarlanmış ve üretilmiştir. Araçların teslimi için sözleşme 2009 yılında imzalandı. 2012'den beridir de M4 hattında kullanılmaktadır. 90 metre uzunluğundaki araçların her biri 1.300 yolcu taşıyabiliyor. Araçlar 3.5 metre yüksekliğinde ve 3 metre genişliğindedir. Yolcu bilgilendirme sistemleri ve güvenlik kameraları da bulunmaktadır. Günümüzde hatta 144 adet araç bulunmaktadır.

Altyapı
 Yolcu kapasitesi (tek yönde): 70.000
 Kontrol: ATO, ATP
 Araç seti: 4'lü ve 8'li vagon
 Sinyalizasyon: Hareketli blok CBTC
 Güç: 1500V DC Rijit Katener

M5
M5 hattında 150 adet CAF marka araç tam otomatik sürücüsüz bulunmaktadır. Bu özelliğiyle İstanbul'daki ve Türkiye'deki ilk tam otomatik sürücüsüz metro hattıdır.

Altyapı
 Kontrol: UTO, ATP
 Araç seti: 6'lı vagon
 Sinyalizasyon: GOA 4 Seviye Sinyalizasyon + Peron Ayırıcı Kapı Sistemi (PAKS)
 Güç: 750V DC Rijit Katener

M6
M6 hattında M2 hattına ait eski Alstom araçları kullanılmaktadır.

M7
M7 hattında, Hyundai Rotem marka toplam 80 adet araç kullanılmaktadır. Bu araçlar, M5 hattından sonra İstanbul'daki ikinci tam otomatik sürücüsüz araçlardır. Araçlarda güvenlik kameraları ve dijital yolcu bilgilendirme sistemleri bulunmaktadır. Hat için 300 adet vagon alımı yapılacaktır.

Altyapı
 Yolcu kapasitesi (tek yönde): 70.000
 Kontrol: UTO, ATP
 Araç seti: 4'lü vagon (Yeni araçlar geldiğinde 4+4=8'li vagon)
 Sinyalizasyon: GOA 4 Seviye Sinyalizasyon + Peron Ayırıcı Kapı Sistemi (PAKS)
 Güç: 1500V DC Rijit Katener

M8
M8 hattında, Hyundai Rotem marka toplam 40 adet araç kullanılmaktadır. Bu araçlar, M7 hattından sonra İstanbul'daki üçüncü tam otomatik sürücüsüz araçlardır. Araçlar, M7 hattının araçları ile beraber üretildiği için iki trenin teknik özellikleri ve iç-dış dizaynı birbirine benzerdir.

Altyapı
 Kontrol: UTO, ATP
 Araç seti: 4'lü vagon
 Sinyalizasyon: GOA 4 Seviye Sinyalizasyon + Peron Ayırıcı Kapı Sistemi (PAKS)
 Güç: 1500V DC Rijit Katener

M9
M9 hattında M3 hattının araçları kullanılmaktadır.

M11
M11 hattında CRRC Zhuzhou marka araç kullanılmaktadır.

İstasyon tasarımları
1980'lerde ve 1990'larda inşa edilen M1 hattının istasyonları, tasarım açısından oldukça işlevseldir. Bu dönemde inşa edilen birçok istasyonda olduğu gibi, ışık kaynağı olarak kullanılmış floresan tüpler, karo zeminler ve beyaz plastik tavan çıtalarından yapılmış tavan paneller bulunmaktadır. Merkezi platformlar, kare ve kiremitli merkezi sütunlarla desteklenmektedir (örn. Aksaray, Emniyet - Fatih ve Topkapı - Ulubatlı.) 2000 yılında inşa edilen Bahçelievler ve Atatürk Havalimanı gibi istasyonların duvarlarında ise çini kaplama kullanılmıştır.

2000-2011 yılları arasında M2 istasyonları inşa edilirken açık renklerin kullanılmasına özen gösterilmiştir. Bu sebeple istasyonların temel duvar rengi beyazdır. İstasyonların karıştırılmaması ve akılda daha iyi kalması için bazı karakteristik desenler de yapılmıştır (örn. beyaz duvarın ortasına boyanmış renkli şeritler gibi.)

2020 yılında açılmış M7 hattının istasyonlarında daha çok gri ve beyaz renk birlikte kullanılmıştır. Bunlara ek olarak bazı istasyonlarda, Piet Mondrian'ın Mavi Kırmızı ve Sarılı Kompozisyon adlı eseri uyarlanarak kullanılmıştır. Ayrıca hattın tam otomatik sürücüsüz araçlara sahip olması sebebiyle, yolcuların raylara düşmeleri Peron Ayırıcı Kapı Sistemi (PAKS) kullanılarak engellenmiştir.

İşletme

İstanbul metrosunun işletmesi, İstanbul Büyükşehir Belediyesi'ne ait olan Metro İstanbul ve Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı adına TCDD Taşımacılık tarafından yapılmaktadır. Metro İstanbul yalnızca metro değil, İstanbul'daki tramvay, füniküler ve teleferik hatlarını da işletmektedir. TCDD Taşımacılık ise günümüzde yalnızca M11 hattını işletmektedir.

Metro İstanbul'un açıkladığı verilere göre, 2022 yılında 747 milyon 339 bin 602 kişi raylı sistemleri kullanmıştır.

Çalışma saatleri
İstanbul'daki metrolar, M8 hattı hariç 06.00 - 00.00 arasında çalışmaktadır. M8 hattı ise 06.00 - 23.00 saatleri arasında hizmet vermektedir.

Gece metrosu
30 Ağustos 2019'dan itibaren Cumartesi ve Pazar 00.00 - 06.00 saatleri arasında 30 dakikada bir olmak üzere, M1ᴀ&M1ʙ, M2, M4, M5, M6 ve M7 hatlarında gece metrosu hizmeti kapsamında toplam 66 saat kesintisiz seferler düzenlenmektedir. Pandemi sebebiyle bir müddet durdurulan bu hizmet, 6 Mayıs 2022'de yeniden başlatılmıştır. Gece metrosunda çift bilet tarifesi uygulanmaktadır.

Ağ Haritası

Ayrıca bakınız
 İstanbul'da toplu taşıma
 İstanbul'da proje aşamasındaki raylı sistem hatları

Kaynakça

Dış bağlantılar

 Metro İstanbul resmî sitesi

Metro
1989'da Türkiye'de kurulan oluşumlar
1989'da İstanbul

İstanbul metrosu


Profilna brtva je brtva koja se, kad je u neopterećenom stanju, dodiruje s brtvenim površinama samo na nekoj liniji. Pri upotrebi ovih brtava brtvene površine nastaju istom pri deformacijama koje su posljedica stezanja. Pri tome se razlikuju brtve koje se deformiraju elastično, one koje se deformiraju plastično, kao i one koje se deformiraju pretežno elastično, odnosno plastično. Također se razlikuju meke i tvrde profilne brtve.

Za razliku od plosnatih brtvi kod kojih tlak djeluje na određenu površinu, kod profilnih brtvi tlak se koncentrira na relativno malu površinu, zavisno od opterećenja. Ovu vrstu brtvi možemo podijeliti na brtve s pretežno elastičnim deformacijama i brtve s pretežno plastičnim deformacijama. Brtve s pretežno elastičnim deformacijama možemo podijeliti na meke profilne brtve, koje se izrađuju od gume ili azbesta, te tvrdoprofilne brtve (s utorom u prirubnici), kao što je na primjer O-prsten.

Meke profilne brtve

Meke profilne brtve (takozvani O-prstenovi) s elastičnim deformacijama su prstenovi od gume dobivene od različitih sintetskih kaučuka, već prema zahtjevima koji se postavljaju s obzirom na njihove toplinske postojanosti i prema tlakovima u pogonu. Zbog nestišljivosti gume za ispravnu ugradnju ovih brtava mora biti osiguran dovoljan prostor za deformaciju. Utori za njihovu ugradnju mogu imati različite oblike.

Tvrde profilne brtve
Tvrde profilne brtve izrađuju se kao prstenovi od materijala koji pružaju veliki otpor promjeni oblika, već prema pogonskim temperaturama na kojima trebaju brtviti, od bronce, bakra, mjedi, remanita. One brtve svojim, pretežno elastičnim, deformacijama. Presjeci ovih brtava mogu biti kružni, ovalni ili drugih oblika (na primjer lećasti). Prednost takvog brtvljenja jest u tome što ono omogućuje izravnavanje netočnosti međusobnih položaja dijelova u spoju i što kuglaste površine leće dopuštaju vibriranje tih dijelova, što je vrlo važno, na primjer kod cijevnih vodova parnih lokomotiva.

Profilirane brtve
Profilirane brtve (O brtve) za dodirno brtvljenje spojeva pokretljivih dijelova upotrebljavaju se za slične svrhe kao i brtveni prstenovi s opružnim djelovanjem. Najčešće su to prstenovi kružnog presjeka od specijalne gume, ali izrađuju se i od različitih kombinacija materijala (na primjer teflona i metala). Gornje granice područja primjene takvih prstenova dosežu i do 400 °C i 1 000 bara. Za uspješno brtvljenje ovim brtvama i za njihovu trajnost bitno je da klizne površine budu bez oštećenja i da je osigurano izdašno podmazivanje.

Brtvljenje manžetama
Pod manžetnim brtvama razumijevaju se prstenovi od kože, gume, plastičnih masa - s naročitim oblicima presjeka, prema kojima se često i dijele, pa se govori, na primjer, o jednostrukim, dvostrukim (U manžete), u obliku lanca, fazonskim manžetama i tako dalje. Općenito se upotrebljavaju za brtvljenje pri visokim tlakovima, uglavnom tekućih medija, ali i plinova, uz prikladno podmazivanje, kako među dijelovima koji se gibaju pravocrtno tako i među onima koji se vrte. Pri tome je područje primjene manžeta od normalnog materijala ograničeno na umjerene temperature i brzine klizanja. Zbog automatskog djelovanja sve se više upotrebljavaju i za brtvljenje među mirujućim dijelovima. U novije vrijeme upotrebljavaju se i kao zaštitne brtve.

Način djelovanja manžeta prikazan je na slici. Potporno brtveno djelovanje pogonskog tlaka kod brtvljenja jednostrukom manžetom usmjereno je samo jednostrano (poprečno), a kod dvostruke obostrano (uzdužno i poprečno). Takvo djelovanje tlaka medija može se i negativno odraziti ako su manžete neprikladno stegnute, a njihovi jezici nisu dovoljno priljubljeni na brtvenu površinu. Tada tlak fluida, umjesto da ih još bolje priljubi, može ih odići. To se može spriječiti posebnim mjerama (na primjer naročitim oblikom jezika, osiguranja jezika oprugom, pojačanjem U profila elastičnim materijalom.

Izvori

Strojarstvo
Hidraulika
Strojevi

Profilna brtva


Le Championnat du monde féminin de hockey sur glace 2022 est la vingt-troisième édition de cette compétition organisée par la Fédération internationale de hockey sur glace (IIHF). Elle a lieu du 26 août au 4 septembre 2022 à Herning et Frederikshavn au Danemark.

Les divisions inférieures sont disputées indépendamment du groupe Élite.

Format de la compétition
Le Championnat du monde féminin de hockey sur glace est un ensemble de plusieurs tournois regroupant les nations en fonction de leur niveau. Les meilleures équipes disputent le titre dans la Division Élite.

Les 10 équipes de la Division Élite sont réparties en deux groupes de 5 : les mieux classées dans le groupe A et les autres dans le groupe B. Chaque groupe est disputé sous la forme d'un championnat à matches simples. Les 5 équipes du groupe A sont qualifiés d'office pour les quarts de finale, de même que les  du groupe B. Le dernier du groupe B est relégué en division inférieure lors de l'édition 2023.

Pour les autres divisions, les équipes s'affrontent entre elles et, à l'issue de cette compétition, le premier est promu dans la division supérieure et le dernier est relégué dans la division inférieure, sauf en division III où il n'y a pas de relégation.

Lors des phases de poule, les points sont attribués ainsi :
 3 points pour une victoire dans le temps réglementaire ;
 2 points pour une victoire en prolongation ou aux tirs de fusillade ;
 1 point pour une défaite en prolongation ou aux tirs de fusillade ;
 0 point pour une défaite dans le temps réglementaire.

Division Élite

Nations participantes

Officiels

21 officiels ont été désignés par l'IIHF pour officier lors de la compétition.

Tour préliminaire

Groupe A

Matches

Classement

Groupe B

Matches

Classement

Phase finale

Tableau

Légende :

Quarts de finale

Matchs de classement

Demi-finales

Match pour la cinquième place

Match pour la troisième place

Finale

Classement final

Récompenses individuelles

Statistiques individuelles

Autres divisions

Division I

Groupe A

La compétition se déroule du 24 au 30 avril 2022 à Angers en France.

Légende :

Groupe B

La compétition se déroule du 8 au 14 avril 2022 à Katowice en Pologne.

Légende :

Division II

Groupe A
La compétition se déroule du 3 au 8 avril 2022 à Jaca en Espagne.

La Corée du Nord déclare forfait en raison de la pandémie de Covid-19 et des restrictions de voyage qui en découlent.

Légende :

Groupe B

La compétition se déroule du 17 au 22 mai 2022 à Zagreb en Croatie.

La Nouvelle-Zélande déclare forfait en raison de la pandémie de Covid-19.

Légende :

Division III

Groupe A
La compétition se déroule du 4 au 9 avril 2022 à Sofia en Bulgarie.

Hong Kong et la Roumanie déclarent forfait en raison de la pandémie de Covid-19. L'Ukraine ne participe pas en raison de l'invasion de son pays par la Russie.

En raison des nombreux forfaits, il ne reste que 3 équipes. Chaque équipe rencontre les deux autres deux fois, permettant ainsi à chacune de disputer quatre matchs.

Légende :

Groupe B

La compétition se déroule du 22 au 25 mars 2022 à Belgrade en Serbie.

L'Iran devait participer mais à renoncé afin de ne pas jouer contre Israël.

Légende :

Références

Division élite)

Autres divisions

Articles connexes
 Championnat du monde féminin moins de
 Championnat du monde masculin
 Championnat du monde junior
 Championnat du monde moins de

Lien externe
 Site officiel

2022
Hockey sur glace féminin
Hockey sur glace féminin 2022
Monde féminin 2022
Monde féminin
Sport en août 2022
Sport en septembre 2022


Serbia is a sovereign state situated at the crossroads between Central and Southeast Europe, covering the southern part of the Pannonian Plain and the central Balkans. Relative to its small territory,  it is a diverse country distinguished by a transitional character, situated along cultural, geographic, climatic and other boundaries. Serbia is landlocked and borders Hungary to the north; Romania and Bulgaria to the east; North Macedonia and Albania to the south; and Croatia, Bosnia-Herzegovina, and Montenegro to the west.Thanks to its highways (Corridors 10 and 11) and river network (the total length of navigable rivers and channels is 1,395 km), especially Danube river which passes through the country and its capital city Belgrade, Serbia is connected with other important countries such as Turkey, Greece, Austria, Germany, Slovakia, Italy and many more.
Serbia numbers around 7 million residents.  and its capital, Belgrade. The capital city Belgrade, with its rich history, is one of the oldest cities
in Europe and the largest city in the region with a population of over
1,600,000 people. Besides Belgrade, some of the other important cities are:
Novi Sad, Niš, Kragujevac, Subotica, Šabac, Čačak, Kruševac, Kraljevo,
Užice.

For further information on the types of business entities in this country and their abbreviations, see "Business entities in Serbia".

Notable firms
This list includes notable companies with primary headquarters located in the country. The industry and sector follow the Industry Classification Benchmark taxonomy. Organizations which have ceased operations are included and noted as defunct.

References

External links

Companies of Serbia
Serbia

List of companies of Serbia


Die Autostrada A8/A26 (italienisch für 'Autobahn A8/A26'), auch Diramazione Gallarate-Gattico genannt, ist ein Autobahnabzweig, der eine Verbindung zwischen den norditalienischen Städten Borgomanero und Gallarate herstellt und die A26 Genua – Gravellona Toce an die A8 Varese – Mailand anbindet. Diese Strecke wird auch als D08 bezeichnet.
Betrieben und verwaltet wird die Autobahn von der italienischen Autobahngesellschaft Autostrade per l'Italia.

Die Strecke ist zwischen dem Autobahndreieck mit der A8 bei Gallarate und der Anschlussstelle Sesto Calende – Vergiate vier- und auf der restlichen Strecke bis zum Autobahndreieck mit der A26 bei Borgomanero sechsspurig ausgebaut. Es besteht zudem mautpflicht.

Geschichte
Der Autobahnzweig wurde zwischen Gallarate und Sesto Calende bereits am  3. September 1925 eröffnet, zeitgleich mit der dritten Ausbauphase der A8.  Die Eröffnung des Abschnittes zwischen Sesto Calende und Gattico folgte am 20. Dezember 1988.
Dieser Autobahnzweig  zählt somit zu einem der ältesten in Italien.

Weblinks
 Homepage der Betreiberfirma auf italienisch

Einzelnachweise

Straße im Piemont
Straße in der Lombardei
08/26
Autostrada ItalienA008026

Autostrada A8/A26


Sabbath Bloody Sabbath is the fifth studio album by English heavy metal band Black Sabbath, released in November 1973. It was produced by the band and recorded at Morgan Studios in London in September 1973. The writing process for the album, which began in Los Angeles, California, was initially hampered in part by the band's substance abuse and fatigue following their 1972–1973 world tour in support of their previous album, Vol. 4. The band then relocated to Clearwell Castle in the Forest of Dean, Gloucestershire, England, where guitarist Tony Iommi conceived the main riff of what became the album's title track and lead single.

Recording

Following Black Sabbath's 1972–1973 world tour in support of their album, Vol. 4, the group returned to Los Angeles to begin work on its successor. Pleased with Vol. 4, the band sought to recreate the recording atmosphere, and returned to the Record Plant Studios. The band rented a house in Bel Air and began writing in the summer of 1973 but, due in part to substance abuse and fatigue, were unable to complete any songs. "Ideas weren't coming out the way they were on Vol. 4 and we really got discontent," said guitarist and songwriter Tony Iommi. "Everybody was sitting there waiting for me to come up with something. I just couldn't think of anything. And if I didn't come up with anything, nobody would do anything." In 2013, bassist Geezer Butler told Mojo magazine that after the tour in support of Vol. 4 the band was "absolutely, completely exhausted" and by the time they played the Hollywood Bowl, "Tony collapsed. It was really touch-and-go at one point whether he'd survive or not because he was totally depleted. So we had to cancel the rest of the tour and we actually took time off for the first time since the band started. We got away from each other and had a social life. Then we came back together to start on the next album, and couldn't come up with anything." In his autobiography I Am Ozzy, singer Ozzy Osbourne states that in the time leading up to the Hollywood Bowl "Tony had been doing coke literally for days – we all had, but Tony had gone over the edge. I mean, that stuff just twists your whole idea of reality. You start seeing things that aren't there. And Tony was gone. Near the end of the gig he walked off stage and collapsed." Regarding his writer's block, Iommi admitted to Phil Alexander in 2013, "I panicked because I didn't have a single idea about what to write. It might have been the drugs, it could have been the pressure, but either way I felt it was my fault." The band were also disappointed to discover that the room they had used previously at the Record Plant had been replaced with a "giant synthesizer" by Stevie Wonder, who had recently recorded there.

After a month in Los Angeles with no results, the band opted to return to the UK, where they rented Clearwell Castle in the Forest of Dean, Gloucestershire, England, in which the likes of Led Zeppelin, Mott the Hoople and Deep Purple wrote and recorded. The medieval surroundings may have revitalised the band musically, but also left a sinister impression; in the liner notes to the 1998 live album Reunion, Iommi recalls, "We rehearsed in the armoury there and one night I was walking down the corridor with Ozzy and we saw this figure in a black cloak ... We followed this figure back into the armoury and there was absolutely no one there. Whoever it was had disappeared into thin air! The people that owned the castle knew all about this ghost and they said, 'Oh yes, that's the ghost of so and so. We were like 'What!?'" Adds Butler, "We rehearsed in the dungeons and it was really creepy but it had some atmosphere, it conjured up things, and stuff started coming out again". While working in the dungeon, Iommi stumbled onto the main riff of "Sabbath Bloody Sabbath", which set the tone for the new material. In 2001 Butler admitted to Dan Epstein of Guitar World, "We almost thought that we were finished as a band ... Once Tony came out with the initial riff for 'Sabbath Bloody Sabbath' we went 'We're baaaack!'" The spooky atmosphere at Clearwell Castle perfectly complemented the band's practice of playing practical jokes on one another. In the documentary Black Sabbath, Volume 1: 1970–1978 Iommi recalls, "I've got to be honest, we frightened the life out of each other. We had to leave in the end, everybody terrified of each other because we were playing jokes on each other and nobody knew who was doing it... We used to leave and drive all the way home and drive back the next day. It was really silly." In his autobiography Osbourne cracks, "We weren't so much the Lords of Darkness as the Lords of Chickenshit when it came to that kind of thing ... We wound each other up so much none of us got any sleep. You'd just lie there with your eyes wide open, expecting an empty suit of armour to walk into your bedroom at any second to shove a dagger up your arse." Osbourne also writes that he nearly burnt the castle down one night when he fell asleep with his boot in the fire. Osbourne said that when it came to the shenanigans Bill Ward typically "got the worst of it", with the drummer eventually going to bed at night with a dagger.

Although the band's then-manager Patrick Meehan received credit as co-producer, Iommi said years later that Meehan had virtually no actual involvement in the album's production, saying "Meehan's ego got involved, and he stuck his name down as producer". Recording was completed at Morgan Studios in Willesden, North London in 1973. Keyboardist Rick Wakeman of the band Yes (who were recording Tales from Topographic Oceans in the next studio) was brought in as a session player, appearing on "Sabbra Cadabra". Wakeman refused payment from the band and was ultimately compensated with beer for his contribution. The members of Led Zeppelin, close friends of the band from their early days in Birmingham, showed up at the studio during Sabbath Bloody Sabbath'''s recording. Drummer John Bonham was eager to play on "Supernaut", but Sabbath preferred to play material other than their own for the occasion. In the end, the two bands had an improvised jam session which was recorded but never released.

Osbourne has said that Sabbath Bloody Sabbath was "the beginning of the end" for Black Sabbath's original line-up. In 2013, the singer elaborated to Mojo, "Sabbath Bloody Sabbath was really the album after which I should have said goodbye because after that I really started unravelling. Then we ended up falling out of favour with each other." Fuelled by rampant drug and alcohol use within the band, tensions began to mount. Iommi began to resent doing the lion's share of songwriting and studio work, thus having no social life. Bassist Butler also began complaining that vocalist Osbourne had become too reliant on him for lyrics.

Composition

Building on the stylistic changes introduced on Vol. 4, new songs incorporated synthesizers, strings, keyboards and more complex arrangements. Iommi experimented with sitar and bagpipes in the studio but was not able to master the instruments to his satisfaction.
The lyrics also delved into new areas, with Mojo opining in 2013, "The title track led into an expansive set as Butler's lyrics contemplated the mysteries of birth and DNA in 'A National Acrobat' and "Spiral Architect', respectively." "'A National Acrobat' was just me thinking about who selects what sperm gets through to the egg", Butler explained in the liner notes to Reunion in 1998. "'Spiral Architect' was about life's experiences being added to a person's DNA to create a unique individual. I used to get very contemplative on certain substances. I still do, but without those substances." In his autobiography Iron Man: My Journey Through Heaven & Hell with Black Sabbath, Iommi reveals that the initial riff for "A National Acrobat" was written by Butler, to which the guitarist "added bits to it. Geezer can write some great stuff." According to the book How Black Was Our Sabbath, the band invited an orchestra to play on 'Spiral Architect' "but couldn't cram all of the musicians and their instruments into Morgan Studios. They ended up at the nearby Pye Studio along the road, with Ozzy trying to explain what he wanted them to play like some sort of mad conductor. He had no written music to give the orchestra, he just hummed the part and they picked it up."

Osbourne purchased a Moog synthesizer; though he "didn't know how to use it" according to Iommi, he was still able to compose the song "Who Are You?" with it. In his memoir Osbourne states, "I'd written it one night at Bulrush Cottage while I was loaded and fiddling around with a Revox tape machine and my ARP 2600." The singer also writes that Sabbath Bloody Sabbath was "Our last truly great album, I think... And with the music we'd managed to strike just the right balance between our old heaviness and our new, 'experimental' side." "Killing Yourself to Live" was a Butler composition written while he was in hospital for kidney problems caused by heavy drinking. Ward was also drinking heavily, and the song reflects the problems caused by their "extreme" lifestyles. An early incarnation of the song can be heard on the live albums Live at Last and Past Lives. The instrumental "Fluff" was composed by Iommi and named after BBC radio disc jockey Alan "Fluff" Freeman. Freeman was one of the few radio personalities in Britain to play Sabbath's music on-air.

Artwork
Illustrator Drew Struzan created coloured pencil drawings for both the front and back album sleeves. The front, drawn primarily in red tones, depicts a man on a bed tormented by demons and rats. The back shows a more peaceful scene, rendered mostly in blue, with a dying man surrounded by loved ones and sleeping lions.

The Vertigo LP featured a gatefold cover, with the interior showing a color photograph of translucent members of the band standing in a furnished bedroom.

Release and reception

Black Sabbath released Sabbath Bloody Sabbath in late November 1973. For the first time in their career, the band began to receive favourable reviews in the mainstream press, with Rolling Stone calling the album "an extraordinarily gripping affair", and "nothing less than a complete success". Later reviewers such as AllMusic's Eduardo Rivadavia cite the album as "a masterpiece, essential to any heavy metal collection", while also displaying "a newfound sense of finesse and maturity". The album marked the band's fifth consecutive platinum selling album in the United States. It reached number four on the UK charts, and number eleven in the US. In the UK, it was the first Black Sabbath album to attain Silver certification (60,000 units sold) by the British Phonographic Industry, achieving this in February 1975. The album would go on to be regarded in high esteem by the band members themselves; when asked by Guitar for the Practicing Musician in 1994 which songs he would like to see on the upcoming Black Sabbath box set, Butler replied, "Probably anything off of Sabbath Bloody Sabbath. The song "Sabbath Bloody Sabbath" itself. It was a whole new era for us. We felt really open on that album. It was a great atmosphere, good time, great coke! Just like a new birth for me. We had done the first four albums and done it that way. Sabbath Bloody Sabbath was like Part Two of your life. It was a weird feeling; a good feeling." In his memoir, Iommi calls the album "the pinnacle".

The song "Sabbath Bloody Sabbath" has been singled out for praise by many hard rock and heavy metal guitar players, with Slash from Guns N' Roses stating to Guitar World in 2008, "The outro to 'Sabbath Bloody Sabbath' is the heaviest shit I have ever heard in my life. To this day, I haven't heard anything as heavy that has as much soul." Brent Hinds of Mastodon agrees, telling Nick Bowcott in 2008, "The 'dreams turn to nightmares, Heaven turns to Hell' riff at the end of that song is unbeatable." Kirk Hammett of Metallica cites "Killing Yourself to Live" as his favourite Black Sabbath song, revealing in the Holiday 2008 issue of Guitar World that "A lot of people gravitate toward the album's title track, 'Sabbath Bloody Sabbath', but for me this is the stand out cut on the album." Metallica would later cover "Sabbra Cadabra" on their 1998 covers album, Garage Inc.
Dave Williams of Drowning Pool stated that he would want the album with him if he were stranded on a desert island.

Track listing
All songs by Tony Iommi, Ozzy Osbourne, Geezer Butler and Bill Ward.

The initial Castle Communications CD release from 1986 (NELCD 6017) also featured a live version of "Cornucopia" from Live at Last'' as a bonus track. The subsequent Castle CD release (CLACD 201) returned to the original tracklist.

Personnel

Black Sabbath
Ozzy Osbourne – vocals (all tracks except 3), synthesizers (tracks 5 and 6), tambourine, handclaps (track 7)
Tony Iommi – guitars (all tracks), piano (tracks 3, 4, and 6), synthesizer (track 5), harpsichord (track 3), organ (track 7), flute (track 7), handclaps (track 7), bagpipes (track 8)
Geezer Butler – bass (all tracks), synthesizer and mellotron (track 6), handclaps (track 7), nose (track 8)
Bill Ward – drums (all tracks except 3), bongos (track 1), timpani (tracks 6 and 8), handclaps (track 7)

Additional personnel
Rick Wakeman – piano and Minimoog (track 4)
Wil Malone – conductor, arranger
The Phantom Fiddlers – strings (track 8)

Production
Produced by Black Sabbath for Excellency Productions
Engineered by Mike Butcher
Coordination: Mark Forster Biatch
Direction: Patrick Meehan
Tape operator: George Nicholson
Cover artwork: Drew Struzan
Cover concept: Pacific Eye & Ear

Charts

Certifications

References

Bibliography

External links

1973 albums
Albums recorded at Morgan Sound Studios
Albums with cover art by Drew Struzan
Black Sabbath albums
Vertigo Records albums
Warner Records albums

Sabbath Bloody Sabbath


Die Snookerweltmeisterschaft 1938 war ein Turnier, das zum sechsten Mal in der Thurston's Hall in London, England stattfand. Bis zur kriegsbedingten Spielpause ab 1941 sollte dies auch die Spielstätte bleiben.

Erstmals in der Geschichte dieses Turniers wurde eine Qualifikationsrunde gespielt, bei der drei Spieler gegeneinander antraten. Joe Davis, der sich zum zwölften Mal in Folge den Titel sicherte, gewann das Finale gegen Sidney Smith mit 37:24. Er war auch der Spieler mit dem höchsten Break von 104 Punkten.

Nach 1935 und 1936 nahm der Kanadier Conrad Stanbury wieder an dem von englischen Spielern dominierten Turnier teil, schied aber schon nach seinem ersten Spiel aus. Zum ersten und einzigen Mal nahm C. W. Read, ein Spieler unbekannter Herkunft, an der Weltmeisterschaft teil.

Hauptrunde

 Anmerkungen
 *1 Brown schied krankheitsbedingt aus.

Qualifikation

Einzelnachweise

1938
Snookerveranstaltung 1938
Billardturnier in London

Snookerweltmeisterschaft 1938


Claus Bech-Danielsen er en dansk professor i arkitektur og fysisk planlægning ved Aalborg Universitet, hvor han også er forskningschef ved Statens Byggeforskningsinstitut.

Som en del af sin forskning har Claus Bech-Danielsen været ledende forsker ved et projekt med formålet at evaluere renovationen af sociale boliger fra 2014-2016.
Desuden har han på egen hånd gennemført et projekt, som undersøgte tendenser i husbygning med henblik på at kunne klarlægge retningen for fremtidige projekter.

Uddannelse

Claus Bech-Danielsen blev færdiguddannet fra Arkitektskolen Aarhus i 1991 med en MA i arkitektur. I 1996 modtog han sin PhD-grad fra Det Kongelige Danske Kunstakademis Skoler for Arkitektur, Design og Konservering i København.

Referencer

Professorer fra Aalborg Universitet
Ansatte ved Aalborg Universitet

Claus Bech-Danielsen


Riley Wang (;Pe̍h-ōe-jī: Ông Í-lûn, Taiwan, 18 de março de 1996) é um ator, cantor e DJ canadense. Ele foi membro da boyband taiwanesa SpeXial de 2015 a 2017.

Biografia
Riley Wang nasceu em Taiwan, em 18 de março de 1996. Sua família emigrou para o Canadá quando ele tinha dez anos, onde passou a maior parte da adolescência. Em 2012, Wang ficou em segundo lugar em um concurso de modelos em Vancouver. No segundo semestre de 2014, ele se juntou à boy band taiwanesa SpeXial ao lado de outros dois novos membros. Ele estreou na SpeXial sob seu nome inglês de "Riley" em 13 de janeiro de 2015.

Ele estreou como ator em 2017, fazendo o papel principal na websérie Long For You. Ele também apareceu em séries da web como Attention, Love!, Long For You 2, e I Hear You.

Em 25 de agosto de 2017, Wang anunciou que deixaria a SpeXial depois que seu contrato foi rescindido devido a "diferentes objetivos de carreira". Sua saída do grupo ocorreu no mesmo dia. Após sua saída, SpeXial se tornou um grupo de nove membros.

Vida pessoal

Presença nas redes sociais
Ao contrário de suas atualizações no Weibo e no Instagram, Wang leva para o Twitter um lado informal com seu pequeno público, que consiste em ele twittar principalmente em inglês (para não promover outras postagens do SNS), postar memes com frequência e fornecer informações como ator ou fanboy de Kpop, notavelmente o grupo feminino Twice.

Filmografia

Filmes

Séries de televisão

Discografia

Ligações externas

Pessoas vivas
Nascidos em 1996
Atores de cinema da China
!Artigos com texto em chinês

Riley Wang


La Compañía Minera Anglo-Hispana fue una empresa minera española que explotó las minas del coto carbonero de Matallana de Torío y Orzonaga entre 1910 y 1930.

Historia

Precedentes
La Sociedad Carbonífera de Matallana, constituida en 1890, transfirió en 1901 sus concesiones mineras a la Sociedad Hullera del Torío, la cual quebró en quiebra en 1909, siendo adquiridos sus activos en publica subasta por el ingeniero británicoHarry Mase, que constituyó la Compañía Minera Anglo-Hispana, con un capital de 750.000 pesetas. Estos incluían 44 concesiones mineras, 24 hornos de cock, un lavadero Humbold y una prensa de aglomerados.

Actividad

Su producción carbonera alcanzó las 73.404 Tm anuales.

La Anglo-Hispana construyó un ferrocarril minero hasta Valdesalinas, donde se hallaban su hornos de cok, y en 1925 firmó un acuerdo con Ferrocarriles de la Robla para mandar el mineral de Matallana a La Robla.

Liquidación
Sus activos fueron vendidos en 1930 por su presidente, Federico Boladeres, al industrial vasco Enrique Benito Chavárri por la escasa suma de 350.000 ptas, para acabar en 1943 en manos de la Hullera Vasco-Leonesa.

Enlaces externos

Historia contemporánea de Castilla y León
Historia de León
Empresas mineras desaparecidas de España
Empresas del País Vasco

Compañía Minera Anglo-Hispana


Hiroshi Hirakawa (født 10. januar 1965) er en japansk fodboldspiller.

Japans fodboldlandshold

|-
|1985||6||0
|-
|1986||0||0
|-
|1987||0||0
|-
|1988||4||0
|-
|1989||2||0
|-
|1990||0||0
|-
|1991||0||0
|-
|1992||1||0
|-
!Total||13||0
|}

Eksterne henvisninger

Japan National Football Team Database

Fodboldspillere fra Japan

Hiroshi Hirakawa


Avarlar, (Eski Türkçe Apar (𐰯𐰺)), Yunanca: Άβαροι, Ουαρχωννιται, bir tür zırh; Rusça: О́бры, Latince: Avari) 6. yüzyılın başlarında batıya doğru göçerek Orta ve Doğu Avrupa'da görünmeye başlayan ve Büyük Macaristan Ovası'na yerleşerek  Avar Kağanlığı'nı kurmuş 9. yüzyıla kadar ayakta kalan, nüfusunun kökeni Türk olduğu bilinen savaşçı bir topluluktur. Bazı görüşler Avarların Prototürk kökenli olduğunu kabul eder. Avarlar çok yüksek örgütlenmiş ve çeşitli güçlü göçebelerden oluşan, Türk çekirdek soylu göçebelerden bir ana hükmedeni (Kağan) olan bir birliktir. Avarlara ilişkin bilgiler Teofilaktos Simokates (Yunanca: Θεοφύλακτος Σιμοκάττης / Theophylaktos Simokattes), Menandros Protektor (Yunanca: Μένανδρος Προτίκτωρ / Menandros Protektor) ve Efesli İoannes gibi Bizans kaynakları ile Fredegara Günlükleri ve Pavel Diakon gibi Frank kaynaklarında bulunmaktadır. Avar sözcüğünün kaynağı ise tam olarak bilinmemektedir.

Köken

Avarlar hakkındaki bilgiler ilk olarak Bizanslı tarihçi Menandros Protektor ve Teofilaktos Simokates'in çalışmaları ile ortaya çıkmıştır. Avarların kökenleri hakkında şunları söyleyebiliriz ki; Avarlar devlet içinde Türkçe unvanlar kullanılan, Türk boylarının ağırlıkta olduğu bir göçebe topluluk devletidir. Romalı olmanın bir etnik anlam içermemesi gibi Avar olmak da Avar Kağanlığı'nın bir parçası olmak anlamına gelmektedir. Kesin bulgulara dayanan tek olgu ise Avarların Avrupa'ya göç ettiklerinde Türk kağanlığı otoritesini kabul etmeyen prototürk boylarından oluştukları ortak kanıdır. Bu gruplardan birkaçı İskitler, Hiung-nu, Hunlar, Bulgarlar, Avrasya Avarları, Hazarlar, Kumanlar ve Moğollar'dır. Ayrıca Avarlar, Avrupa'ya doğru göç hareketinde özellikle Türk kabilelerinden yoğun şekilde etkilenmişlerdir. Avarlar'ın homojen bir etnik grup olmadığı hakkında Tarihçi Walter Pohl 1998'de H. W. Haussig'in 1953 tarihli çalışmalarını, K. Czeglèdy'nin 1983'teki bulgularını ve kullanılan yöntemler dizgesine ait itirazlarını şöyle derlemiştir:
Avrupalı Avarların atalarının kim olduğunu bulmaya çalışmak önemsiz bir çaba. Yalnız şundan eminiz ki bu topluluk, geçmişi çok eskilere dayanan bir ad taşıyor ve Göktürk boyunduruğu altında yaşamak istemeyen boyların bir karışımından oluşmuş.
J. Markvart, V. Eberhard, R. Grusse, K. Menges, P. Pelo ve E. A. Helimsky gibi tarihçilere göre Avarlar, Moğollar'dan gelmektedir. Fakat Moğol kabilelerinin Avar Birliği'nde bulunmalarına karşın bu birliğin çekirdeğini oluşturmadıkları genel olarak kabul görmektedir. Avarların Moğollar'dan geldiği hakkındaki bu teori kanıtlarını genellikle dilbilim alanından bulmaktadır. Oysa Moğolca yüksek miktarda Türk kültürü izleri ve Türkçe İsimler barındırmaktadır. Avrupa'daki Avarların ise Avrupa'da bulundukları sürede Avrupa Slav topluluklarıyla kaynaştıkları bilinmektedir. Bu da Avarların Moğollardan geldiği hakkındaki teoriyi kuvvetlendirici şekilde benzerdir. Ayrıca Slav dili, kağanlığın yabancılara karşı lingua franca olarak kullandığı bir araçtır. Fakat antropolojik kazılarda Moğol etkisini gösteren yalnızca birkaç iskelet bulunmuştur. Avrasya'da yaşayan göçebe toplulukların Moğolların etkisinden bu ölçüde uzak olmaları ise ilgi çekici bir bulgudur. Encyclopædia Iranica'ya göre Avarlar ve daha sonra Moğollar gibi Siyenpi (Sien-pi, Śyän-bi, Çince: basit: 鲜卑; geleneksel: 鮮卑; Xiānbēi) göçebe birliğidir ve Avarlar için "İlk defa tarihsel olarak kanıtlanmış Türk boyundandır" denilmiştir. Bir başka kaynağa göre Śyän-bi etnik kökeni hala bilinmemektedir.

Referans kitaplarında ise Türk kabilelerinin geçmişi Avarlar'a kadar genişletilmektedir. Bu tanım özellikle Avar Kağanlığı dönemindeki Türk etkisinin arttığı son dönemler için geçerlidir. Bilimsel alanda bu teoriyi geliştiren Macar tarihçi András Róna-Tas'a göre Avar kabile birliğinin iskeletini Uygur Türkleri oluşturmuş ve birlik Orta Çağ'da Orta Asya'da yaşamakta olan kabilelerin kaynaşmasıyla meydana gelmiştir. Alman Dilbilimcisi Harald Haarmann'a göre Avarlar kesin bir Türk ulusudur. Türk Tarih Tezi'ne göre de Avarlar Türk ulusudur. Avarların Çinlilerin Juan-Juan, Rouran veya Cücen (柔然, 蠕蠕, 芮芮, 茹茹, 蝚蠕) dedikleri kavim ile aynı olup olmadığı ise kanıtlanamamaktadır. Avarların Cücenler ile olan ilişkisi kimi düşünürlerin Avrupa Avarları'nın yönetici kadrosunun Moğol kökenli olduğunu düşünmelerine yol açmıştır ancak bu görüş diğer tarihçiler tarafından kabul edilmemiştir.
Büyük Hun İmparatorluğu'nun dağılması ile bu bölgede yönetimi ele alan Siyenpilerin ardından iktidara gelen Cücenler zamanında, 350'li yılların ortalarında Çin kaynaklarında adı Uar olarak geçen kavim (Çince: 滑; Pinyin: Huá) Hunlarla birlikte bilinmeyen bir sebeple Kazak bozkırlarına göç etmiştir. Bu Uar ve Hun kabileleri hemen güneyde yerleşik durumda bulunan eski Hunlarla karşılaşıp onları Volga'ya doğru itmişler ve burada Hint-Avrupa diline sahip İranlılar'a komşu olmuşlardır. Ardından Tarım Havzası ve Afganistan'ın Toharistan bölgesine göç etmişlerdir. Bu bölgede yaşayan Alanların göç etmesini sağlamışlardır. Uar ve Hun kabilelerinin yöneticileri Baktria'da kendilerine Oino ismini vererek Yunanca para bastırmıştır. 456 yılında Ak Hun devletinin kurulmasının ardından Kral I. Khingila, Uarlar ve Hunları birleştirmiştir. Bundan sonra bu halklar Uarhunlar veya Akhunlar olarak anılmıştır. Uarhun sözcüğünün Sanskritçe adı Huna veya Svetahuna 'dır. Türk araştırmacı Mehmed Tezcan ve Japon araştırmacı Katsuo Enoki, Nikolay Kyorrer, K. Tsegled, A. Hermann gibi araştırmacılar da Uarların Akhunlara bağlı bir kabile olduğunu söylemiştir. Hermann hazırladığı Çin Atlası 'nda Uarlar ve Hunların yerleştiği Horasan ve Toharistan ve buraya komşu bölgeleri Avar kabilelerine ait geleneksel topraklar olarak adlandırmıştır. Bunun gibi bazı araştırmacılar da Avarlar ile Uarların aynı olduğunu söylemektedir.

Bazı araştırmacılar da Bizanslı tarihçi Teofilaktos Simokates ve Menandros'a dayanarak Avrupa'da bazı kabilelerin düşmanlarını korkutmak için Avar adını kullandığını belirtmiştir. Avarlar, 6. yüzyıl başlarında Göktürkler (Göktürkler daha önce Ruanruan boyunduruğunda yaşayan göçmen topluluklardan biriydi) tarafından fethedilmiştir. Teofilaktos Simokates, Dünyanın Tarihi adlı kitabında (Gök)türklerin Ogur boyunu köleleştirdiğini ve bunu üstün savaş yeteneklerine borçlu olduklarını yazmıştır. Göktürk boyunduruğunda yaşamak istemeyen bir grup 555'te güney Kafkas bölgesine göç etmiştir. Teofilaktos Simokates, bu grubun komşularınca gerçek Avarlar olarak görüldüklerine değinmektedir. İmparator II. Justiniaus, Bizans tahtına çıktığı zaman Yap ve Hinni adlı bazı kabileler Avrupa'ya gelmiş durumdaydılar. Bu kabileler kendilerine Avarlar diyecek ve önderlerine de kağan adını vereceklerdir. Bu kabilelerin neden başka bir kabilenin ismini aldığına dair tarihçiler Gumilev ve Artamonov'un da katıldığı bir açıklamaya göre Yap ve Hinni kabilelerinden Varselt, Unnigi Sabiri gibi kabileler bulundukları askeri olarak kötü durumlardan dolayı komşu Avar kabilelere elçiler gönderecek, değerli armağanlar karşılığında yardım talep edeceklerdir. Avarların da onlara elçiler göndermesini fırsat bilen kabileler İskit halkları arasında en gözü kara ve en savaşçı kabile olan Avarların adlarını çalarlar. Ne var ki, Göktürkler Bizanslıları bu göçebe grubun gerçek Avarlar olmadığına, bunların Göktürklerden kaçan "İskit" boyuna ait olduklarına ikna etmiştir. Bu kabileleri asıl Avarlardan ayırt etmek için tarihçiler, sahte anlamına gelen pseudo-Avarlar (sözde Avarlar) terimini kullanmaktadır.

Etimoloji
Avar sözcüğünün etimolojik kökenini açıklayan birkaç hipotez bulunmaktadır. Pers kültürünü inceleyen Vasily Abaev, kelimenin İran kökenli olduğunu iddia etmektedir. Kelime İran dilinde getirmek, sonuçlandırmak, geçiş yapmak anlamına gelmektedir. Ayrıca gezgin, serseri, mülteci gibi anlamlarda da kullanılmaktadır. Kafkas dillerinde sık kullanılan awarag sözcüğünü, peygamber, elçi, mesih anlamına gelmektedir. Türkçede ise avare sözcüğü boş gezen, aylak, derbeder anlamındadır. Avrupalıların da Arap ve Bizans kaynaklarına dayanarak Avar adını verdiği bu kavmi Göktürkler Apar olarak adlandırmıştır, yazıtlarda açıkça  olarak yazmaktadır. Apar adı karşı koyan veya götürmek manasına gelmektedir. Mehmed Tezcan ise apar adının tarihteki rolünü araştırdığı yapıtında dönemin Ermeni kaynaklarında bu adın kullanıldığını belirtmiştir. Benzer değerlendirmelerden yola çıkan tarihçiler Ermeni kaynaklarında bahsedilen Aparların Avarlar olduğunu kabul etmiştir. Tezcan yapıtında fonetik açıdan Avarların Moğollardan gelmiş olamayacağını da belirtmektedir. Laslo Rasoni, Türkçe olarak basılan Tarihte Türklük adlı eserinde avar sözcüğünün karşı koyan anlamında kullanıldığını yazmaktadır. Nemet'e göre ise awa ön ekinin Bulgarcadaki direnmek, karşı koymak anlamından avar isminin kaynaklandığını yazmıştır. P. Pelo'ya göre ise av fiili imha etmek, tahrip etmek anlamındadır, buna göre avar kelimesi tahrip eden anlamındadır. Ayrıca, Bizanslı tarihçiler Avar sözcüğünü yalnız Avarları değil, kimi zaman "Hunlar"'ı belirtmek için de kullandılar.

Dil

Avarların diline dair veriler oldukça azdır ve bu verilerin azlığı güvenilir yorumlar yapmaya engel olmaktadır. Yazılı kaynaklarda bulunan Avar unvanları ve kişi isimleri Altay dil ailesinde yaygın isimlerdir. Arkeolojik verilere göre Avarlara ait yazılı metinler çözülmeyecek kadar kısadır. Avar diline dair veriler içeren tek bir anıtta ise batık bir Nad-Sent-Miklosh define gemisinden çıkmış, ancak Yunan harfleriyle yazılı olan metin Rus dilbilimci E. Helimski, ekibi tarafından incelenen buluntulardan sonra kullanılan dilin Tunguzca olduğunu söylemiştir. Başka bir dilbilimci olan O. Mudrak ise dilin Bulgarcaya benzediğini iddia etmiştir. Macar tarihçi András Róna-Tas'a göre Avarlar ilk dönemlerden itibaren Türk dilinin bir lehçesini konuşmaktaydılar. Szarvas şehrinde bulunan iğne kutusundaki yazılar András Róna-Tas'a göre Türk dilinde yazılmıştır. Gábor Vékony bu yazıların Macarca olduğunu söylemiştir. Fakat bir sonuca ulaşılamamıştır.. 6. yüzyıl tarihçisi Menandros Protektor, Avarların konuştuğu dilin Hunların diliyle aynı olduğunu belirtmektedir. Dilin kökeni belirleyen etmenlerden biri olduğu varsayılırsa Avarların Ogur Türklerinin bir parçası oldukları öne sürülebilir.

Siyasi Tarih

Avrupa'ya geliş
Bazı tarihçiler Avarlar ile Uarların aynı halk olduğunu söylemektedir. Uarhun ismi Bizanslı yazar Priskos'un yapıtlarında da bulunmaktadır. Kendisi Hun İmparatorluğu'nun çökülmesinden sonra Sabirler bir Uarhun halkından bahsetmiştir. Eğer Uarhunlar Avarlar ise Avarlardan Avrupa'da ilk olarak burada bahsedilmiştir. Fakat kesin olarak Avarlar, 555 yılında Göktürk'lerin baskısıyla batıya doğru göç etmek zorunda kalır ve Aral Gölü ile İdil Nehri arasındaki bölgeye yerleşir. 557 yılında Avar atlıları, Kuzey Kafkasya'da görülmüşler ve buralardaki kabilelerle çatışma içine girmişlerdir. Bizans'ın müttefiki olan Alanlar ve liderleri Sarosija ile Bizans topraklarına girmeleri için Bizans hükümdarından izin istemesi konusunda anlaşan Avarlar, Konstantinopolis'e elçi göndermişler ve Bizans İmparatorluğu ile ilk ilişkilerini kurmuşlardır. Kandykom adındaki elçinin önderliğindeki Avar heyeti Konstantinopolis'e giderek, kabilesinin durumunu şöyle anlatmıştır:

Bölgedeki siyasi durum Bizans İmparatorluğu'nun Avarlarla ittifak kurması için uygundur. 558 yılında Bizans ve Avarlar arasında müttefiklik antlaşması imzalanmıştır. Altın karşılığında asileri cezalandırma görevini üstlenen Avarlar, Kutrigurlar, Sabirler, Antoklar ve Onogurlar gibi bölgedeki birçok göçmen kavme üstünlük sağlamıştır. O dönemde Bizans'ın en büyük düşmanı olan Perslere karşı savaşmamışlardır. Ayrıca Bizans'ın onayını almaksızın Sasaniler ile müttefiklik ilişkisine girmişlerdir. Ardından Avarlar, Karadeniz kıyılarında Bizans'a düşman kabileleri de yendiklerinden ötürü, 562 yılı itibarıyla daha çok yağmanın bulunduğu Tuna bölgesine, Karpatlara gitmişlerdir. Avarların Balkanlar'a ulaştıkları andaki atlı sayısının 20000 olduğu düşünülmektedir. Burada Avarlar, Bizans'ı zorlayan Antam kabilesine saldırdıktan sonra hakimiyet kurumuşlardır. Bizanslılarla diplomatik ilişkiler kuran Avarlar göç ettikleri yeni yerlerde hoşça karşılanıyorlardı.

Avarlar, Karadeniz'den sonra kuzeye saldırmışlardır. Tarihçi Efesli İoannes'a göre Avarlar o dönemde birçok halkı fethetmiş durumdadır. Bizans İmparatoru I. Justinianus tarafından yüzüstü bırakılan Avarlar Almanya'ya yönelmiş (Hun İmparatoru Attila'nın bir yüzyıl önce yaptığı gibi) ve Baltık Denizi'ne dek ilerlemişlerdir. Ne var ki, Germenyaya yönelik bu tehdit Frenkler tarafından durdurulmuş ve Batı Avrupa'nın uygunsuz hava koşullarıyla da boğuşan Avarlar oldukları yerde kalmışlardır. 565 yılında Türingiya'yı talan etmişler ve Frank kralı I. Sigibert'i esir almışlardır. Aynı yıl Bizans İmparatoru II. Justiniaus, artık Avarlara armağanlar gönderme politikasını sonlandırarak Bizans'ın Avarların hizmetlerine artık ihtiyacı olmadığını düşünmüştür. Avarlar sonraki dönemde sürekli olarak barbar kavimlerle savaş durumunda bulunmuştur.

Ovalık arazi göçebe Avarları daha mutlu etmekteydi. Bizans İmparatoru ise Don üzerindeki Utigileri yenen Avarlara bugünkü Sırbistan'ın bulunduğu toprakları vermiş, fakat Avarlar bu toprakları beğenmemiş ve Tuna Irmağı'nın güneyindeki Dobruca bölgesine inmek istemişlerdir. Bu istek ise Göktürklerle gizli bir anlaşma yapan Bizanslılarca engellenmiştir. Avarlar bunun üzerine ilgilerini Karpatya Ovası'na ve bu bölgenin sunduğu güçlü savunma hatlarına yönlendirmişlerdir. Ancak, bu bölgede o tarihte Gepidler oturmaktaydı. Ardından Avarlar, 567 yılında Gepidler'in ezeli düşmanı Lombardlarla işbirliği yaparak Gepid Krallığı'nın büyük bölümünü sona erdirmişlerdir. Zaferin hemen ardından Kağanları I. Bayan önderliğinde Avarlar, Zadunavja'yı merkez alarak Pannonia'ya yerleşmişler ve Lombardları Kuzey İtalya'ya göç etmeye ikna etmişlerdir. Kavimler Göçü'nün son büyük dalgasına önayak olmuşlardır. Yerleştikleri bu topraklardan Bizans'a bağlı toprakları yağmalamak için seferler düzenlemişlerdir. Bizans İmparatoru kendisini tehdit eden Gepidlerin yenilmesinden memnun olmuştur. I. Bayan, 568 yılında Bizans'ı tehdit ederek vergi istemiş ve isteğinin yerine getirilmemesi halinde Bizans topraklarını yerle bir edeceğini söylemiştir.

Barbar kavimleri birbirlerine karşı kışkırtmada başarı sağlayan Avarlar, Bizanslılarca Scythia Bölgesi'ne saldırmaya ikna edilmişlerdir. Bu teklifin bu denli cazip görünmesinin nedeni adı geçen bölgenin o ana dek fethedilmemiş olmasıydı. Bu bölgeyi ele geçiren Avarlar kısa süre sonra Panonya'ya geri dönmüşlerdir.

Böylece Avarlar, MS 600 yılı itibarıyla batıda bugünkü Avusturya'dan doğuda Pontik bozkırlarına uzanan bir imparatorluk kurmuşlardı.

Avar Kağanlığı

Yetenekli ve savaşçı önderleri I. Bayan komutasında Avarlar, bir süre Bizans'ın Slav saldırılarına sahne olan kuzeybatı sınırlarını korumak karşılığında Bizans'tan haraç almıştır. 587 yılında Bizans İmparatoru'nun Tiveri'nin kendisine gönderdiği takviye birliklerle I. Bayan, Slav kabilelerini Yunan Yarımadası'nda yenmiştir. Avarların kurduğu Avar Kağanlığı'nın toprakları batıda Türingiya'ya, güneyde İtalya'ya ve neredeyse Konstantinopolis'e yaklaşmışlardır. İlirya ve Dalmaçya'da hakimiyetlerini kurmuşlardır. En güçlü oldukları dönemde kağanlıkları Elbe Irmağı'ndan Alplere, Karadeniz'den Adriyatik Denizi'ne uzanmaktaydı. Müttefiklik ve anlaşmalar vasıtasıyla Don Irmağı ve Baltık Bölgesi'nde da egemenlik kurmuşlar, sadece savaş ve ganimetle değil, ticaretten de vergi alarak zenginleşmişlerdir.

Avarlar, 626 yılında uzun süren Pers-Bizans savaşına dahil olmuş ve Slav kabileleriyle beraber Konstantinopolis'e saldırmış ancak başarılı olamamışlardır. Deniz kuvveti olmadan saldırıya geçen ve çok iyi savunulan şehri alamayan Avarlar geri dönmek zorunda kalmışlardır. Avarlara karşı oluşan Bulgarlar, Franklar ve Slav birliğiyle olan mücadeleler sonucu olarak gerileyen Avar Kağanlığı öncelikle Macar Ovasını, daha sonra ise Karadeniz kıyılarını ve Dalmaçya kıyılarını kaybetmiştir. Avar Kağanlığı'nın kesin yenilgisi ise 7. yüzyılın sonunda gelmiştir. Frank kralı Charles'a karşı ayaklanan Bavyera Prensi II. Tassilo'nun yardım çağrısıyla savaşa dahil olan kağanlık, 788 yılında Bavyera ve Kuzey İtalya'yı işgal etmiştir. Böylece Franklar ile Avarlar arasındaki uzun sürecek bir savaş başlamıştır. 791 yılında Slovenlerin, Hırvatların da dahil olduğu Frank ordusu, Avarlara karşı büyük bir saldırı düzenlemiştir ve Avar Kağanlığı topraklarına fetih için girmişlerdir. Avarlar arasında savaşta alınan başarısızlıklardan ötürü bir iktidar kavgası yaşanırken 796 yılında Avarların Transilvanya'daki merkezi ele geçirilmiştir. Düşmanları olan Avarları kötü durumda yakalayan Bulgarlar da durumdan yararlanmak istemişlerdir. Avar liderleri her şeye karşın savaşmışlar ve umutsuz durumda teslim olmayı reddederek neredeyse tüm Avar soylularının yok olmasına sebep olmuşlardır. Avar Kağanlığı'nı her ne pahasına olursa olsun ayakta tutmak isteyenler direnişi devam ettirse de Avar toprakları yağmalanmış ve bu devlet yıkılmıştır.

803 yılında tüm Avar toprakları Bulgarlarca ele geçirilmiş ve Bulgarlarla Avarların çok yakın kabileler olmaları Avarların bunlar içerisinde asimile olmasını hızlandırmıştır. Avarlar bundan sonra kabile olarak Bizans'a karşı Bulgar kabilelerinin yanında savaşmışlardır. Franklar boyun eğdirdikleri Avarlara doğuda bugün Macaristan'ın Szombathely kentinin bulunduğu yeri içeren toprakları vermişlerdir. Burada tekrar gelişen ve güçlenen Avarlar, Frank hükümdarlarına karşı yeniden isyan bayrağını kaldırmışlardır. Frank egemenliğine karşı başkaldıran kabileden 822 yılı kaynakları bahsetmektedir. 9. yüzyıl boyunca ise Avarlar; Slav ve Cermen yerleşimcilerin arasında erimişlerdir. Buna rağmen, bulgulara göre Avarlar 10. yüzyıla kadar varlıklarını sürdürebilmişlerdir.

Ekonomi
Avarların ekonomik sistemi güçsüzdür ve göçebe hayvancılık üzerine kuruludur. Tarım, Avarlarda gelişmemiş, ancak onlara bağlı kabilelerde görülmektedir. Alman Türkolog Josef Markwart, şunları söylemiştir:Avarlar göçebe oldukları için zapt ettikleri yerlere çiftçileri yerleştirmek çıkarları icabı idi.
Kölelik Avar toplumunda çok yaygın değildir. Köleliğin yaygın olmadığı özellikle 6. yüzyıldaki bir fetihten sonra Avarların esir ettikleri yaklaşık 10 bin kişiyi öldürmelerinden anlaşılmaktadır. Avarlar bir süreden sonra asker yetiştiren bir kavime dönüşmüştür. Avarlara ait mücevher eşyaları çok estetiktir ve sanat alanındaki ilerlemeyi göstermektedir. Avarlar çok güzel halılar, işlemeler meydana getirmiş, ayrıca gümüş işlemeciliğinde ilerlemişlerdir. Tüm Avrupa'da Avarların özel kemerleri aranmaktadır. Avar sanatında Türk, Pers ve Çin izleri görülebilir.

Ordu

Avarlara ait silahlar ve zırhlar Alman ve Bizans tarzlarını andırmaktadır. Avar ordusunun temel gücü süvaridir. Avrupa'daki şövalye geleneğinin bu tür süvarilerden geldiği öne sürülmektedir. Avrupa kavimleri ilk kez Avarlarda üzengiyle tanışmış, ayrıca süvari kılıcını da ilk onlarda görmüştür. Avar soylularının miğferleri diğerlerinden değişik olurdu. En yetkili komutan olan kağanın iktidarı toplanan ulusal meclisce verilmekteydi. Kağanın eşine katun, kağanın yardımcılarına ise tudun denirdi. Tudunlar büyük çoğunlukla ülkenin başka bölgelerindeki yöneticilerden oluşurdu. Bölgelerde ise yerel soylular, tarkanlar bulunurdu. Tarkanlar çeşitli düzeyde kabile önderleriydi. Kabile ve kağanlık yaşam ında yaşlıların ayrı bir yeri olurdu. Burada bahsedilen terimlerin birçoğu Türklerde görülen terimlerle aynıdır. Bu yönde yapılan araştırmalarda ise Avarların doğrudan Asya'yı terk ederek göçen bir Türk kabilesi olduğu tezinin doğru olduğuna ait kanıtlar bulunmamaktadır.
Sonradan Avar ismini alan kabilelere nazaran gerçek Avarlar kağanlıkta azınlıktadır. Bu karışıklık yüzünden Avarların etnik bileşiminin anlaşılması zordur. Avar Kağanlığı da göç eden uluslar içinde bir tanesidir. Avarların yarattığı ortamda onlara bağlanan birçok kabile asimile olmuş ve karışmışlardır. Avarların savaş taktikleri Moğolların savaş taktiklerine benzemektedir. Sürekli düşmanı rahatsız ederek yakından savaş yerine uzaktan ok saldırıları ve beklenmedik anda süvari hücumu tercih edilmektedir. Saldırının tarzı belirsiz olduğundan düşman sürekli olarak moralsiz bırakılacak ve beklenmedik saldırılarla ordusunun dağıtılması başarılacaktır. Bizanslılar Avarların saldırı taktiklerini yıllarca incelemişler ve bu taktikleri benimsemişlerdir, ayrıca Avarlardan üzengiyi almışlardır. Ayrıca Avarlar süvariye karşı başarısız olsa da ormanlık alanda savaşmak için Slav piyadelerini de yetiştirip kullanmıştır. Avarların özel uçlu okları 500 metreden hedefi öldürebilmekte, 200 metreden ise metal zırhı delebilmektedir. Avar okçuları dakikada yirmi ok atabilirdi.

Antropolojik veriler
Çıkık burun ve çene kemiklerinin yanı sıra uzun boylu sarışın erkeklere ait kalıntılar bulunmuştur. Buluntuların arasında Sarmat, Kafkasya ve Türk halklarına ait örnekler de bulunmuştur ama sıklık olarak azınlıktadır. Mezarların yapısına göre yapılan değerlendirmelerde sosyal yapı olarak Moğollarla benzerlikler bulunmuştur. Uzmanlar arasında buna karşı çıkanlar olduğu gibi (Gumilyovym), onaylayanlar da bulunmaktadır (Istvan Erdeji). Muhtemelen Avrupa'ya ilk ayak basan Avarlar çekik gözlüydüler ve Cermen kavimleri, Sarmatlar, Baltlar içerisinde asimile oldular.

Kültür
Avarlar, Cermen kabilelerinden Bavarialılarla temas etmiştir. Bavaria sözcüğününse Beyaz Avarlar veya Asil Avarlar anlamına geldiği iddia edilmektedir. Ayrıca eski Yunan şehirlerinden Navarin'in adının da eis ton Avarinon (burada avarlar vardı) anlamına geldiği söylenmektedir. Arnavutluk'taki Antivari'nin Civitas Avarorum (Latince: Avarların topluluğu) olan adı da Avarlardan gelmektedir. Ayrıca J. Markwart, O. Pritsak, V. F. Minorsky, V. M. Bejlis, M. G. Magomedov ve Т. M. Ajtberov gibi tarihçilerin genelince kabul edilen teze göre Kafkaslarda ve özellikle Dağıstan'da Avarların bulunmuş olduğudur. Afganistan'daki Kunduz bölgesi ortaçağda Var-Valiz (Avarların şehri) olarak bilinmekteydi. Çin kaynaklarında ise bu şehirden Ahuan diye bahsedilmektedir. Birçok Slav dilinde Avar sözcüğü büyük, dev anlamına gelmektedir ve özellikle yazın yapıtlarıda ve bilgisayar oyunlarında doğaüstü yaratıklar için kullanılmaktadır.

Ayrıca bakınız
 Antalar
 Avar Kağanlığı
 Kavimler Göçü
 Alanlar
 Sarmatlar

Notlar

Kaynakça
Avarların Göçünün Türk ve Avrupa Tarihine Etkisi, Prof.Dr.Ahmet Taşağıl

  (Publikation zu den frühmittelalterlichen Awaren aus der Sicht eines der angesehensten Historiker auf diesem Gebiet. Standardwerk!)
  (Medizinische Studie zu Genvergleichen, von Fachleuten eher kritisch beurteilt)
  (Publikation zu reiternomadischen Völkern in Mittel-und Innerasien)
  (Lexikonartige, kurze Zusammenstellung tausender archäologischer awarenzeitlicher frühmittelalterlicher Fundorte, meist Gräberfelder, wichtig als Literaturnachweis)
  (Neue Standardchronologie zur awarischen Archäologie, Standardwerk)
  (Sammelband mit kurzen Aufsätzen verschiedener Autoren zu geographisch, formenkundlichen Zusammenhängen, insbesondere byzantinischem Einfluß)

  (Ausstellungskat., behandelt alle archäologischen Themenbereiche, besonders für Laien als Einstieg)

 Doç. Dr. Abdullah Temizkan, Avarlar Türk müdür?

Türk-Moğol

Avarlar


Caroline Mary Aherne (24 December 1963 – 2 July 2016) was an English actress, comedian, writer, producer and director. She was best known for performing as the acerbic chat show host Mrs Merton, in various roles in The Fast Show, and as Denise in The Royle Family (1998–2012), a series which she co-wrote. She won BAFTA awards for her work on The Mrs Merton Show and The Royle Family.

Aherne narrated the Channel 4 reality television series Gogglebox from its inception in 2013 until 8 April 2016. Aherne died of cancer at the age of 52.

Early life
Aherne was born in Ealing, London, on 24 December 1963, the second child of Irish parents Bartholomew Edmond "Bert" Aherne, a railwayman with London Transport, and Mary Frances "Maureen" Aherne (née Regan). From the age of two, Aherne was brought up in Wythenshawe, Manchester. Like her brother, Patrick, Aherne had retinoblastoma in childhood, which left her partially sighted in one eye.

She attended the Hollies Convent FCJ School in West Didsbury and then studied drama at Liverpool Polytechnic.

Career

Early career
Aherne began performing on the Manchester comedy circuit as characters such as Mitzi Goldberg, lead singer of the comedy country and western act the Mitzi Goldberg Experience, and Sister Mary Immaculate, an Irish nun.

The Mrs Merton character originated as a voice on the 1988 Frank Sidebottom album titled 5:9:88, after Aherne worked as a receptionist for his show on Piccadilly Radio. Aherne was then invited by DJ Martin Kelner to develop the character on his show, where she would spend many years appearing as a comedy agony aunt across the north of England on the BBC Night Network.

In 1990 Aherne became a late night radio presenter on KFM Radio in Stockport, joining a line-up which included Craig Cash as well as Jon Ronson, Spence MacDonnald and The Word's Terry Christian.

Aherne's first TV appearances were as Mrs Merton in a semi-regular spot on the Granada TV discussion show Upfront in 1990. After that Mrs Merton became the regular celebrity interviewer on Granada's Saturday morning show Express!, a youth TV programme presented by I Am Kloot's John 'Johnny Dangerously' Bramwell and Sumy Kuraishe from a number of random locations in the north west. In 1992, Aherne appeared as Mrs Merton in the local Yorkshire Television series, Frank's Fantastic Shed Show, with Chris Sievey in his Frank Sidebottom persona. For this Leeds-based ITV station Aherne had recorded a pilot of Mrs Murton's Nightcap, but they had not pursued the concept. In 1993, she made brief appearances in The Smell of Reeves and Mortimer and alongside Steve Coogan and John Thomson in a Granada TV pilot entitled The Dead Good Show.

She rose to prominence in 1994 as her created character Mrs Merton on the mock chat show The Mrs Merton Show under her married name of Caroline Hook. The guests were real-life celebrities, not actors, who found themselves the subject of outrageous faux-naïf questions – in one memorable example the wife of magician Paul Daniels, Debbie McGee, was asked "So, what first attracted you to the millionaire Paul Daniels?" - while a regular audience of pensioners were used each week for Mrs Merton to bounce questions off.

Another episode featured comedian Bernard Manning and actor Richard Wilson. Manning clashed with Wilson and Aherne as she asked him about his racist attitudes at one point saying, "Who do you vote for now Hitler's dead?", although he acknowledged that One Foot in the Grave was funny. The series ran in various formats from 1994 to 1997, winning a BAFTA for Best Talk Show in 1997. The success of the show was partly attributed to the "round vowel sounds of the North West accent" which "naturally sound safe and unthreatening" and which allowed the character "to ask the most outrageous, below-the-belt questions of her guest stars".

The Mrs Merton character was given a sitcom, Mrs Merton and Malcolm, which depicted her home life with her "mummy's boy" son (played by co-writer Craig Cash). This aspect of Malcolm's character was exaggerated to the point that many complained the series ridiculed those with learning difficulties. Mrs Merton and Malcolm lasted one series, and was released on DVD in 2008.

The Royle Family
Aherne's most popular creation is the situation comedy The Royle Family, which she co-created and wrote with Cash, and directed in its third series. The programme ran for three series from 1998 to 2000. Aherne starred alongside Ricky Tomlinson and Sue Johnston, as their daughter Denise Royle. The show was a commercial and critical success, and ran for three series with a total of 20 episodes as well as five one-offs made for showing at Christmas. After a 2000 spoof documentary with Cash entitled Back Passage to India, Aherne said The Royle Family would end in December 2000 after a Christmas special, and that she would not appear on television again, although she would continue to write. Aherne received BAFTAs for Best Sitcom in 2000 and 2007, and she won the BAFTA for Best Comedy Performance in 2000. She was nominated for directing in 2001.

Later career
Following a disagreement with Cash, Aherne moved to Australia and retreated from the press. She wrote Dossa and Joe which was screened on BBC Two in 2002. Although critics applauded it, the show failed to attract viewers and did not return for a second series. Returning to Britain, she began work on another sitcom with Cash, but pulled out, after which Cash wrote Early Doors with Phil Mealey; Aherne was listed in the credits in the "Thanks To" section.

After Dossa and Joe, Aherne avoided media attention. When The Fast Show was featured on the BBC One show Comedy Connections, Aherne was the only cast member not interviewed. In April 2006, the BBC said Aherne and Cash were developing a script for a one-off special of The Royle Family. The Royle Family: The Queen of Sheba was broadcast on 29 October 2006, to an audience of 7.8 million. Aherne subsequently made few TV appearances. On 14 October 2008, she appeared in the BBC comedy drama Sunshine, written by Cash and Phil Mealey, as a barmaid. She appeared in The Royle Family special "The New Sofa" on Christmas Day 2008. In 2009, she appeared in another special for Comic Relief, as well as another Christmas Day special entitled "The Golden Eggcup".

She co-wrote the ITV comedy-drama The Fattest Man in Britain, which was broadcast in December 2009. In November 2010, Aherne appeared in the special The Royle Family: Behind the Sofa shown on Gold, featuring clips of The Royle Family and interviews with Aherne, Cash and the cast, which was followed by another Christmas Day special, "Joe's Crackers". She narrated a BBC1 documentary series Pound Shop Wars broadcast in November 2012. She also appeared in The Fast Show internet specials, sponsored by the lager brand Fosters, which reunited most of the original principal cast; only Mark Williams was unable to participate.

Aherne wrote the 2013 one-off sitcom The Security Men, along with Jeff Pope for ITV. The episode starred Paddy McGuinness, Brendan O'Carroll, Dean Andrews, Bobby Ball and Peter Wight.

Aherne's final major role was as narrator of the Channel 4 comedy reality series Gogglebox, reflecting her character in The Royle Family, who would frequently be watching TV and commenting on it. Cash filled in when she was unavailable and took over the role permanently in April 2016.

Aherne's final on-screen appearance came in the Sky One show After Hours, where she was reunited with Cash who produced and directed the show. She played the role of Sheila.

Personal life, illness and death
Aherne was married to Peter Hook of the bands Joy Division and New Order from 1994 until 1997. During their marriage, he appeared in her TV series The Mrs Merton Show as leader of Hooky & the Boys, the show's house band. After her death, Hook said that he was repeatedly physically abused by Aherne during their marriage. Charities supporting victims of domestic violence welcomed his statements.

Aherne struggled with depression and alcoholism. Before The Royle Family began, she suffered from depression and attempted suicide in July 1998 after the death of her former boyfriend, BBC technician Matt Bowers, from stomach cancer in 1997 and the end of a relationship with American actor, Alexis Denisof. She checked in to the Priory, where she was diagnosed as a binge alcoholic.

She had suffered from bladder cancer and a rare cancer of the retina. In 2014, she also embarked on a programme of treatment for lung cancer. In June 2014, Aherne appeared in Manchester at the launch of the Macmillan Cancer Improvement Partnership (MCIP), a £3.4m scheme to co-ordinate cancer care in the city. She spoke about how a sense of humour had helped her cope with the disease. In 2016, Aherne became the voice behind the UK government's "One You" health campaign, to persuade people to cut down on cigarettes and alcohol.

On the morning of 2 July 2016, Aherne died of lung cancer at her home in Timperley aged 52. Aherne had told family and close friends in May that she was terminally ill. Her funeral took place on 14 July 2016. Many friends and co-stars were in attendance.

In October 2016, Steve Coogan paid tribute to Aherne at the Stand Up to Cancer 2016 event, speaking about her before a video was played of her TV moments, and then Noel Gallagher's High Flying Birds performed The Royle Family theme tune "Half the World Away".

Filmography

Awards

References

External links

Caroline Aherne biography and credits at BFI Screenonline
Caroline Aherne pictures at Universal Search
Obituary: Caroline Aherne, BBC News, 2 July 2016

1963 births
2016 deaths
20th-century British businesspeople
20th-century English comedians
20th-century English women writers
20th-century English writers
21st-century English comedians
21st-century English women writers
Actresses from London
Actresses from Manchester
Alumni of Liverpool John Moores University
Best Comedy Performance BAFTA Award (television) winners
British women television producers
British television producers
Comedians from London
Comedians from Manchester
Deaths from lung cancer in England
English people of Irish descent
English television actresses
English television directors
English television producers
English television writers
English women comedians
People educated at the Hollies Convent Grammar School
Actors from Ealing
People from Wythenshawe
British women television writers
Writers from Manchester

Caroline Aherne


Istina o Istanbulskoj, hrvatska je građanska inicijativa čiji je cilj "upoznavanje hrvatske javnosti s pravim sadržajem i realnim posljedicama Istanbulske konvencije".

Inicijativa "oštro osuđuje svako nasilje nad ženama i svako nasilje u obitelji, i zalaže se za što bolja zakonska rješenja u tom području i za njihovu učinkovitu provedbu", ali se protivi ratifikaciji Konvencije radi "zlouporabe borbe protiv nasilja radi uvođenja rodne ideologije u zakonodavstvo RH, u hrvatsko školstvo i medije".

Incijativu podržava više desetaka udruga civilnog društva, među kojima i Hrvatsko katoličko liječničko društvo kao i Europski kršćanski politički pokret (ECPM).

Povijest inicijative
Inicijativa se javnosti predstavila krajem listopada 2017. godine na Markovom trgu u Zagrebu. Nakon stručnog skupa o temi Istanbulske konvencije i opasnostima rodne ideologije održanog u Nadbiskupijskom pastoralnom institutu u Zagrebu, organizirane su i javne tribine i predavanja u Varaždinu, Virovitici, Vinkovcima, Đakovu, Slavonskom Brodu, Osijeku, Dubrovniku, Karlovcu, Bjelovaru, Rijeci, Puli, Zadru, Sisku, Splitu, Šibeniku i Sinju, prije političkog uključenja u borbu protiv ratifikacije Konvencije.

Članovi inicijative poslali su dopis saborskim zastupnicima i otvoreno pismo predsjednici RH Kolindi Grabar-Kitarović vezano uz referendumsku inicijativu o Istanbulskoj konvenciji. Incijativa je organizirala prosvjede u Splitu i Zagrebu na kojima se, prema procjenama organizatora, okupilo 50-70 000 ljudi, dok Hrvatska policija i mediji procjenjuju da se broj sudionika kretao između 15 000 i 18 000 sudionika.

Kritike i kontroverze
Inicijativa Istina o Istanbulskoj primila je i kritike od raznih udruga, medija i političara. Glavna kritika upućena inicijativi jest "manipulacija činjenicama i širenje laži o Istanbulskoj konvenciji", prema stajalištu tih udruga i medija.

Portal "Autograf" članova inicijative prozvao je "katoličkim ekstremistima". S druge strane, Jutarnji list pisao je o Inicijativi kao dijelu "ultrakonzervativne revolucije" te Inicijativu svrstao među "euopske klerikalne skupine" pišući da promiče kršćanski fundamentalizam.

Inicijativu je najteže napao portal "Index" koji je napisao kako Incijativa "gadostima truje građane", prozvao ih "katoličkim ekstremistima", "katotalibanima" i "desno-ekstremnim pokretom", dijelom "klerikalnih udruga koje predstavljaju ekstremnu marginu hrvatskog društva" nadodavši da promiće "nazadne stavove" Index je pisao i kako "obiteljaši žele zabraniti razvod, pobačaj i kontracepciju" te da imaju "opasne planove".

Novine 24 sata pisale su kako volonteri Inicijative "žicaju potpise" te navele navodnih 11 načina na koji to čine "neuvjerljivim arugmentima". Miljenko Jergović je za portal "Autograf" napisao kako su protivnici Istanbulske "ginofobi" tj. da imaju "strah od žena". Drago Pilsel je u razgovoru za Radio Sarajevo usporedio prosvjede Incijative s Jogurt revolucijom nazivajući prisutne hrvatske branitelje "pripadnicima tzv. Šatoraške revolucije". Željka Godeč iz Jutarnjeg lista pitala se u svojoj kolumni "Iza kulisa" naslova Kad će Markić prestati s frustracijama oko Istanbulske? sljedeće:

Tijekom dvotjednog skupljanja potpisa za raspisivanje Referenduma o otkazivanju istanbulske konvencije, dogodilo se više napada na volontere u Zagrebu i Karlovcu, dok je riječki gradonačelnik Vojko Obersnel zabranio prikupljanje potpisa za referendum čime je prekršio čl. 8 Zakona o referendumu.

Izvori

Hrvatske udruge
Politički aktivizam u Hrvatskoj

Istina o Istanbulskoj


Die Elb-Havel-Gruppe ist eine archäologische Kultur, die von etwa 1300 v. Chr. (Bronzezeit) bis etwa 750 v. Chr. (Eisenzeit) datiert wird.  Vorhergehende Kultur war die Lüneburger Gruppe von 1550 v. Chr. bis 1300/1250 v. Chr. Wichtigste nachfolgende Kultur ist die Jastorf-Kultur von 575/525 v. Chr. bis 60 v. Chr.

Verbreitung

Die spätbronzezeitliche Elb-Havel-Gruppe war in den heutigen Gebieten des nordöstlichen Sachsen-Anhalts und westlichen Brandenburgs verbreitet. Benachbart waren im Süden die Saalemündungsgruppe sowie im Südosten die Lausitzer Kultur. Die Metallerzeugnisse der Elb-Havel-Gruppe weisen Entlehnungen aus dem Formenschatz des Nordens auf. Ihr Keramikgefäße ahmen teilweise Vorbilder aus der Lausitzer Kultur nach, etwa Amphoren und bikonische Urnen. Eine Eigenheit der Elb-Havel-Gruppe ist die Umsetzung des nachgeahmten Dekors, Halbkreisbögen etwa wurden einfacher als Girlanden übernommen.

Bestattung

Die Toten wurden verbrannt, ihre Einäscherung erfolgte meist auf besonderen Plätzen am Rand der Gräberfelder oder selten auch direkt am Grab. Die Beisetzung erfolgte in Flach- und Hügelgräbern. Es gab hier einfache oder auch komplexere Erdgruben mit eingebauten Steinen, Bodenpflaster, Deckplatten und Steinpackung. Die Gräber enthielten in der Regel eine Urne, wofür offenbar alle größeren Gefäße des Alltags dienen konnten. Als Deckel wurden auch Schalen, Gefäßunterteile, Scherben oder Steinplatten verwendet. Gefäße als Grabbeigaben hingegen sind selten.

Neben den Urnengräbern finden sich vereinzelt auch Gräber ohne Urnenbeisetzung, etwa Brandschüttungs- und Brandgrubengräber, Knochenlager, Schädelbestattungen sowie fundleere Scheingräber. Eine Besonderheit sind Glockengräber, bei denen ein großes Gefäß über die Urne gestülpt worden war.

Beigaben gelangten kaum mit ins Grab; vorwiegend fanden sich unter den seltenen Beigaben Ringe, Nadeln, Knöpfe, Rasiermesser und Pinzetten. Wenige Hortfunde hingegen weisen ein größeres und reicheres Schmuckensemble auf.

Hausbau und Siedlungswesen

Einen repräsentativen Einblick in das Siedlungswesen der Elb-Havel-Gruppe gibt die gut erforschte Siedlung von Zedau im Landkreis Stendal.

Anmerkungen

Literatur

 Fritz Horst: Jungbronzezeitliche Formenkreise im Mittelelb-Havel-Gebiet. In: Jahresschrift für mitteldeutsche Vorgeschichte 56. 1972, S. 97–165.
 Fritz Horst: Die jungbronzezeitlichen Stämme im nördlichen Teil der DDR. In: Werner Coblenz, Fritz Horst (Hrsg.): Mitteleuropäische Bronzezeit. Beiträge zur Archäologie und Geschichte. 8. Tagung der Fachgruppe Ur- und Frühgeschichte vom 24. bis 26. April 1975 in Dresden. Berlin 1978, S. 137–194.
 Fritz Horst: Zedau. Eine jungbronze- und eisenzeitliche Siedlung in der Altmark. In: Schriften zur Ur- und Frühgeschichte 38. Berlin 1985.
  (Artikel abgerufen über GAO bei De Gruyter Online)

Weblinks

 Museum Digital: Sammlung des Museums für Vorgeschichte Halle zur Elb-Havel-Gruppe
 Museum Digital: Objekte der Sammlung des Museums für Vorgeschichte Halle zur Elb-Havel-Gruppe

Archäologische Kultur (Bronzezeit)
Archäologische Kultur (Eisenzeit)
Archäologische Kultur (Europa)

Elb-Havel-Gruppe


هندسة الطيران والفضاء الجوي  هو فرع من فروع الهندسة، وهو العلم المسؤول عن تصميم وبناء الطائرات والمركبات الفضائية.

تنقسم هندسة الفضاء الجوي إلي فرعين أساسيين ومتداخلين هما:
 هندسة الطيران والملاحة الجوية
 هندسة الفضاء
الأول يتعامل مع المركبات ضمن الغلاف الجوي للأرض، والثاني يتناول المركبات التي تعمل خارج الغلاف الجوي للأرض. في حين أن «الملاحة الجوية» كانت المصطلح الأصلي. استطاع مصطلح «الفضاء الجوي» وهو الأشمل أن يوقف استخدام الأول وذلك بعدما توسعت تكنولوجيا الطيران لتشمل المركبات العاملة خارج الغلاف الجوي، ويطلق على هندسة الفضاء الجوي بصفة منتظمة علم الصواريخ.

نظرة عامة
تتعرض المركبات الحديثة لظروف قاسية مثل الاختلافات في الضغط الجوي ودرجة الحرارة، أو الحمولة الهيكلية الثقيلة التي تؤثر علي عناصر المركبة، وبذلك فإنها عادةً ما تكون المنتجات من مختلف التقنيات بما فيها الديناميكا الهوائية، وإلكترونيات الطيران، وعلوم المواد والدفع، وهذه التقنيات تعرف إجمالاً بهندسة الفضاء الجوي. وبسبب تعقد مجال هندسة الفضاء الجوي قام بوضعه فريق من المهندسين والمتخصصين في كل فروع العالم. إن صناعة وتطوير مركبات الطيران تحتاج إلى اتزان حذر، وتوافق بين الإمكانيات والتصميم والتكلفة المختلفة.

التاريخ

كان أول من طار بنجاح هو العالم المسلم عباس بن فرناس، حيث قفز من مرتفع وهبط بطائرته الشراعية المصنوعة من الحرير وريش النسور، وبعده هزارفن أحمد جلبي الذي قذف نفسه بصاروخ ثم هبط بأجنحته عابرًا مضيق البسفور، وبعده كان ليوناردو دافينشي من أول العلماء الذين فكروا جدياً في الطيران، مع أنه لم يجرب شخصيًا أياً من المركبات التي صممها، وربما لم يكن لها التأثير الملحوظ في عالم الطيران إلا أنه لا يمكن تجاهل تصميماته.
ويمكن بمتابعة أوائل مصنعي الطائرات والذين عاشوا في أواخر القرن التاسع عشر وأوائل القرن العشرين، ملاحظة أنهم كانوا يعتمدون في أغلب الأحيان علي الجهود الفردية سواء التقنية أو المادية، ومع ذلك فقد استطاع كثير منهم الطيران وبإمكانات بسيطة، ولم يبدأ التطور الحقيقي في عالم الطيران إلا بقدوم الحرب العالمية الأولى حيث تحولت صناعة الطيران من مجرد هواية أو مجال استثماري محدود النطاق إلى صناعة عسكرية سريعة التقدم استجلبت خبرات المهندسين والخبراء الذين سعوا مع مرور الوقت إلي بلورة وإنشاء هذا العلم على أسس هندسية صحيحة تعتمد بشكل أساسي علي النظريات العلمية بعدما كان هذا المجال يعتمد علي الخبرة العملية التي لا يمكن الجزم بقدرتها علي تجنب الخطأ.
رسمياً كان أول من استطاع الطيران بطائرة تطير بدفع ذاتي هما الأخوان رايت وكان ذلك في 17 كانون الأول / ديسمبر 1903، وقد اسميا طائرتهما رايت فلاير.

أول تعريف للهندسة الفضاء الجوي ورد في شباط / فبراير 1958. وقد نظر التعريف إلي الغلاف الجوي للأرض والفضاء الخارجي كوحده واحدة، وهو ما جعله يضم كلاً من الطائرات (الجوي) والمركبات الفضائية (الفضاء) تحت كلمة علم الفضاء الجوي التي صيغت حديثا.

هندسة الطيران في الجامعات العربية
 قسم هندسة الطيران ومركبات الفضاء بجامعة الزقازيق.
 قسم هندسة الطيران والفضاء بجامعة القاهرة.
 قسم هندسة الطيران بجامعة طرابلس.
 قسم هندسة الطيران والفضاء بجامعة الملك عبد العزيز.
 قسم هندسة الطيران بجامعة السودان للعلوم والتكنولوجيا.
 قسم هندسة الطيران بجامعة بغداد.
 هندسة الطيران بكلية الإمارات للطيران.
 هندسة الطيران والفضاء الجوي بجامعة خليفة في الإمارات.
 قسم هندسة الطيران بجامعة كَرَري في السودان.
 قسم هندسة الطيران بجامعة حلب.
 هندسة الطيران والفضاء بجامعة الملك فهد للبترول والمعادن.
 قسم هندسة الطيران بجامعة العلوم والتكنولوجيا الأردنية.
 كلية هندسة الطيران بالجامعة الدولية بالرباط.
 قسم هندسة الطيران بجامعة البليدة في الجزائر.
 قسم الطيران وتقاناته بالمعهد العالي للعلوم التطبيقية والتكنولوجيا في سورية.
 معهد هندسة وتكنولوجيا الطيران بإمبابة - مصر.
 هندسة ميكانيك الطيران في الجامعة التكنولوجية - بغداد.
 هندسة الطيران والفضاء في جامعة الإمارات - الإمارات

المصادر

صيانة الطائرات

هندسة الطيران والفضاء الجوي