සංස්කෘතිය හා

සංස්කෘතිය යන පදය නිර්මාණය වී ඇත්තේ ඉංග්‍රීසියේ යෙදෙන [Culture] නමැති වදනට අනුරුපීවය. මානව චර්යාව එනම් වාචික හා වාචික නොවන නිෂ්පාදන ඇතුළත් භෞතික නොවන දේ අදාළ  කරගත් සියල්ල පොදු‍වේ සංස්කෘතිය ලෙස සැලකේ. එහෙත් සංස්කෘතිය යන පදය විවිධ අවස්ථාවල නොයෙකුත් අර්ථ නිරූපණය කරයි. එසේම සාමාන්‍ය ව්‍යවහාරයේ ගත්කළ සංස්කෘතිය යන අර්ථයේ උසස් පහත් බවක් යනුවෙන් ශිෂ්ට සහ අශිෂ්ට යනුවෙන් බෙදීමක් දක්නට ඇත. උදා: ශිෂ්ට සංස්කෘතිය යැයි කී විට එයින් අදහස් වන්නේ ඉහළ පන්ති නි‍යෝජනය කරන සමාජය සම්බන්ධ කර ගත් චර්යාවයි.අශිෂ්ට යයි කී විට ම්ලේච්ඡ සමාජවල සංස්කෘතිය ගැන කියවේ. ඒ කෙසේ සංස්කෘතිය සමාජ සංවර්ධනයේ අනන්‍යතාවය පිළිබිඹු කරන සංකල්පයක් ලෙසද හදුන්වා දීමට පුළුවන. මානව විද්‍යාත්මක අර්ථයෙන් බලන කළ සංස්කෘතිය පිළිබද සංකල්පය සවිස්තරාත්මක ලෙස විග්‍රහ වෙයි. එසේම එමගින් විද්‍යාත්මක පදනමක්ද දැක ගත හැකිය.මානව පැවැත්මේ සෑම ක්‍රියාකාරකමක්ම සංස්කෘතියට සම්බන්ධවේ. එදිනෙදා භාවිතයට ගනු ලබන උපකරණ, අවි අවි ආයුධ,ඇඳුම් පැළඳුම්,සිරිත් විරිත්,විශ්වාස, සංස්ථා,පුදපූජා යනාදී සියල්ලම සංස්කෘතියට අයත්වේ. මෙහිදී ජීවන රටාව මෙහෙයවන ආර්ථික චර්යාව, සමාජ චර්යාව, දේශපාලන හා ආගමික චර්යාව, විනෝද කටයුතු ආදී මේ සියල්ලම සංස්කෘතිය තුළින් විද්‍යමාන වේ. ඇත්තවශයෙන්ම සංස්කෘතිය මිනිසාගේ සමාජ අවශ්‍යතා තෘප්තිමත් කරන ක්‍රියාවලියක් පමණක් නොව පරිසරයේ උචිත ආකාරයෙන් ජීවත් වීමට උගන්වන ක්රිරයාදාමයක් ලෙසද හැදින්විය හැකිය. මනසේ හා ශරීරයේ නිර්මාණයක් ලෙස සංස්කෘතිය මිනිසාටම ආවේණික සංසිද්ධියක් ලෙසද අපට හදුන්වා දීමට පුළුවන.සංස්කෘතිය ගතිකය.එය ගතික ක්‍රියවලියක ප්‍රතිඵලයකි.සංස්කෘතිය නොකඩවා වෙනස්වෙමින් පවති.සංස්කෘතිය පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට ගමන් කරන පරම්පරාගත නිපදවීමකි.සංස්කෘතිය සමාජයට බද්ධය.සමජයෙන් වෙන් කොට අධ්‍යයනය කළ හැකි පද්ධතියක් නොවේ.පුද්ගලයකු සංස්කෘතිය ඉගෙන ගන්නේ සමාජයෙනි.සංස්කෘතිය සමාජ උරුමයකි.සංස්කෘතිය සැම ක්ෂේත්‍රයක් පුරාම ව්හිදුණු පද්ධතියකි.
"සමාජයේ සාමාජිකයෙකු වශයෙන් මිනිසා විසින් අයත් කර ගන්නා වූ, ලබාගන්නා වූ, දැනුම විශ්වාස කලා සදාචාර දහම් හා වෙනත් හැකියාවන්ගෙ සමස්තය සංස්කෘතිය වේ".
       ඊ.බී.ටයිලර්-(ප්‍රාථමික
                  සංස්කෘතිය)
"සංස්කෘතිය යනු කිසියම් ස්ථානයක වෙසෙන ජනකායගේ සාමූහික ජීවන ක්‍රමයයි.ඔවුන්ගේ සිරිත් විරිත්, ගති පැවතුම්, ආචාර විචාර, සමාජ සංස්ථා, කලාව හා ආගම තුළින් සංස්කෘතිය ප්‍රකට වෙයි".
      මහාචාර්ය විමල් දිසානායක
      මහතා
       (විවාදාත්මක ලිපි)

අනන්‍යතාවය යනු
විවිධ විද්වතුන් සංස්කෘතිය තමන්ගේ මත පදනම් කරගෙන නිර්වචනය කර ඇත. මුල්ම නිර්වචනය ඉදිරිපත් කරන ලද්දේ 1861 දී ප්‍රාථමික සංස්කෘතිය නමින් කෘතියක් ලියූ බ්‍රිතාන්‍ය මානව විද්‍යාඥ ඊ.බී.ටයිලර් (E.B.Tylor)ය. ජර්මන් වචනයක් වන කුල්ටූර් (Kultur) යන පදය උපුටා දක්වමින් ඔහු සංස්කෘතිය අපට හඳුන්වා දුන්නේය. ඔහුට අනුව සංස්කෘතිය යනු "සමාජයේ සමාජිකයෙක් වශයෙන් මිනිසා විසින් අගය කරන්නාවූත් පරිණතවූත් දැනුම, විශ්වාසය, කලා, සදාචාර ධර්‍මයන්, නීතිය, සිරිත හා අනෙකුත් සියළුම හැකියාවන්වල සංකීර්ණ සමස්තය සංස්කෘතියයි.

පසුකාලීන සමාජ හා මානව විද්‍යාඥයන් විසින් මෙම නිර්වචනයට තවතවත් අංග එකතුකොට ඇත්තේය. සංස්කෘතිය යන සංකල්පය සමාජ සංවිධානය හා සම්බන්ධ කරගනිමින් මලිනොවුස්කි හා ප්‍රාන්ස් බෝආස් නම් මානව විද්‍යාඥයන් පැහැදිලි කර ඇත. මලිනොවුස්කි ප්‍රකාශ කළ පරිදි සංස්කෘතිය ශිල්පීය ක්‍රම, භාණ්ඩ තාක්ෂණික ක්‍රියාවලීන්, අදහස්, පුරුදු සහ ඇගයීම්වලින් සංයුක්ත වී ඇති බව කියවේ. ඔහු වැඩිදුරටත් පවසනුයේ මෙම සියළුම අංග ලක්ෂණ අන්තර් සම්බන්ධ වී ඇති අතර සමස්ත ජීවන රටාවේ ස්වරූපයක් එමගින් ගොඩ නංවන බවයි. එසේම මලිනොවුස්කි අවධාරණය කරන පරිදි පුද්ගලයාගේ ජීව මනෝ ප්‍රේරණයන් සංතෘප්තිමත් කිරීමේදී මෙම සංස්කෘතික අවශ්‍යතා ඉතා වැදගත් වේ. "ප්‍රාන්ස් බෝආස්" සංස්කෘතිය ගැන අවධාරණය කරමින් එය කෘත්‍යාමත්මක හා සංවිධානාත්මක සමස්තයක් ලෙස හඳුන්වා දෙයි. මලිනොවුස්කිට පසුව බොහෝ මානව විද්‍යාඥයන් සංස්කෘතියේ කෘත්‍යාත්මක අන්තර් සම්බන්ධතාවයේ වැදගත්කම අවබෝධ කර ගෙන ඇත.

මාග්‍රට් මීඩ්, ඒ.ඇල්.ක්‍රෝබර්, රූත් බෙනඩික්ට් සංස්කෘතිය සමාජයීය විද්‍යාවන්වල මධ්‍යගත සංකල්පය ලෙස හඳුන්වා දී ඇත. 1940 දී රැල්ෆ් ලින්ටන් සංස්කෘතිය හඳුන්වා දුන්නේ සමාජයේ සාමාජිකයන් විසින් පවරනු ලබන බෙදා හදා ගනුලබන ඉගෙනගත් හැසිරීම් රටාව ලෙසයි.ක්‍රෝබර්(Krober) සහ ක්ලක්හෝන් (Kluckhorn) සංස්කෘතිය නිර්වචනය කරන්නේ මිනිස් චර්යාවේ ප්‍රකට හා අප්‍රකට රටාවන් සංකේත මගින් ව්‍යාප්ත කරන මානව සමූහවල සුවිශේෂ සාධනයක් ලෙස ගොඩ නැගුණ ක්‍රියාවලියක් ලෙසයි. 1963 දී ක්‍රෝබර් සහ ක්ලක්හෝන් සංස්කෘතිය පිළිබඳ නිර්වචන සියගණනක් සොයා ගන්නා ලදි. ඔවුන්ට අනුව සංස්කෘතිය චර්යාවන්ගේ ගවේෂණයක් හෝ චර්යාවක් නොව එහි සමස්ත සංයුක්තියයි. සංස්කෘතියේ කොටසක් ලෙස චර්යාවේ ප්‍රමිතීන් හා ධර්මතා අඩංගු වේ. අනෙක් කොටස චර්යාවේ තෝරාගත් මාර්ග හා සංකල්පවේදයක් ලෙස ඔවුහු පෙන්වා දෙති. ක්‍රෝබර් සහ ක්ලක්හෝන් සංස්කෘතිය ප්‍රවර්ග හතරක් ඔස්සේ පැහැදිලි කරයි.

 විස්තරාත්මක නිර්වචනය
 ඓතිහාසික නිර්වචනය
 ප්‍රතිමානාත්මක නිර්වචනය
 මනෝ විද්‍යාත්මක නිර්වචනය

සංස්කෘතිය පිළිබඳ ව්‍යවහාරය 19 වන සියවසේ මානව විද්‍යඥයන් උපයෝගී කරගත්තත් එය සමාජ ශාස්ත්‍රවල ප්‍රබල බලපෑමක් බවට පත්වූයේ 20 වන සියවසේදීය. ගුඩ් ඉනෆ් (Good Enough) නම් මානව විද්‍යාඥයා සංස්කෘතියේ වෙනත් අර්ථ දෙකක් හඳුනා ගත්තේය. පළමු අර්ථයෙන් හඳුන්වන්නේ ප්‍රජාවක් තුළ ජීවන රටාවයි. එයින් අර්ථවත් කරන්නේ භෞතික හා සමාජයීය ක්‍රියා පිළිවෙලත් සමඟ ගොඩ නැගෙන ක්‍රමානුකූල බවයි. දෙවන අර්ථයෙන් අදහස් කරන්නේ දැනුම විශ්වාස මගින් ජනතාව එකිනෙක ආකාරයට අත්දැකීම් හා සංජානනයන් මගින් ඒ ඒ තත්වයන් මත සංස්කෘතික රටාව ගොඩ නැගෙන බවයි.

සංස්කෘතිය පිළිබඳ ඇති පොදු එකඟතාවයක් නම් එය ඉගෙනගත් හැසිරීමක් බවයි. ස්වාභාවික හා සමාජ තත්වය තුළ මිනිසා අනුවර්තනය කිරීමේ හැකියාව සංස්කෘතිය තුළින් ගොඩනැගී ඇත. භෞතික ලක්‍ෂණ, චර්යා රටා හා සංස්ථා එයට අනුබද්ධිත වී ඇත. සංස්කෘතියේ වාහකයක් ලෙස කටයුතු කරනුයේ භාෂාවයි. පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට ගෙන යනු ලබන අදහස් ව්‍යාප්ත කරන්නේ භාෂාව මගිනි. එය ජනකානු ගති ලක්‍ෂණ මෙන් උරුමයෙන් එන දෙයක් නොවේ. චර්යාරටාව හා සමස්ත දැනුම පුද්ගලයාගෙන් තවත් පුද්ගලයෙකුට ගෙනයන්නේද භාෂාව මධ්‍යගත කොට ගෙනයි. එසේම සංස්කෘතිය ඒ අනුව වෙනස්වීමකට මෙන්ම වර්ධනයකටද මුල පුරයි.

සංස්කෘතියේ මුලිකාංග
සංස්කෘතිය යනු ක්‍රියවලියකි.එනම් සංස්කෘතිය තුළ මුලිකාංග කිහිපයක් ඒකාබද්ධ වී පවතී.ඕනෑම සංස්කෘතියක් මුලිකාංග වලින් සමන්විතය.එවැනි මුලිකාංග කිහිපයකි

භෞතික සංස්කෘතිය
සංස්කෘතිය අධයනයේදී මූලික වශයෙන් කොටස් 02 කට බෙදෙයි ඒ භෞතික සංස්කෘතිය හා අභෞතික සංස්කෘතියයි භෞතික සංස්කෘතියට මිනිසා විසින් නිර්මාණය කරන ලද සියළ හෞතික වස්තූන් අදාල වෙයි සංස්කෘතියට අයත් භෞතිකව ග්‍රහනය කරහැකි සියල්ලම මීට අයත්ය අදුම් පැළදුම් යාන වාහන ගේ දොර ගෘහ උපකරණ නොයෙත් වෘත්තීන් සදහා භාවිත කරණ උපකරණ ඇතුලු සියළ භෞතික වස්තු භෞතික සංස්කෘතියට අයත්ය

අභෞතික සංස්කෘතිය .....
සංස්කෘතිය තුල පවතින සියළ භෞතික නොවන සියල්ල අභෞතික සංස්කෘතියට අයත්ය මෙයට භාෂාව අදහස් ආකල්ප චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර ඇදහිලි විශ්වාස ආදී සංස්කෘතිය තුල පවතින භෞතිකව ග්‍රහණය කරගත නොහැකි සියල්ල අභෞතික සංස්කෘතියට අයත්ය අභෞතික සංස්කෘතිය තේරුම් ගැනීමට අදහස් ප්‍රතිමාන සාරධර්ම යන කාරණා පිළිබද අවබෝධය වැදගත්ය. මෙම භෞතික සංස්කෘතිය හා අභෞතික සංසකෘතියෙහි වෙනස් වීම "සංස්කෘතික ලැගීම" ලෙස ඩබ්.එෆ්.ඔග්බර්න විසින් ප්‍රකාශ කර ඇත.

අදහස්
අදහස් යනු අප සිතන දේය සමාජවල ස්වභාවය අනුව අදහස් විවිධ වෙයි උදාහරණ ලෙස ප්‍රථමික සමාජවල ජන කතා ජන ගායනා ජන කවි ප්‍රස්ථා පිරුළ ජනප්‍රවාද  ආදී මුඛ පරම්පරාගත අදහස් බහුලය නූතන සංකීර්ණ සමාජවල තාක්ෂණ දියුණුව අධායපනික දියුණුව සමග මිනිසාගේ අදහස් සංකීර්ණ ස්වභාවයක් ගනී එසේම නූතන සමාජයේ අදහස් පතුරුවා හැරීම ඉතා වේගයෙන් සිදුකල හැක සරල ප්‍රාථවික සමාජ වලට වඩා නූතන සංකීර්ණ සමාජයන්හි අදහස් අතර විෂමතාවය ඉතා ඉහලය ඇතමෙකුට චාරිත්‍රයක් වන දෙයත් තවකෙකු මිතයාවක් ලෙස දකී

ප්‍රතිමාන
සමාජයක ජීවත්වන මිනිසුන් විසින් කලයුතු හා නොකල යුතු මොනවාද යන්න ප්‍රතිමාන හෙවත් ධර්මතා මගින් සමාජයට උගන්වයි ධර්මතා සමාජය විසින් පිළිගැනීම මත යුක්තියට අනුකූලකරණයට ලක්වේ ධර්මතා ආරක්ෂා කිරීමෙන් සිතේ සතුට ප්‍රසංශා තෑගි ලැබෙන අතර ධර්මතා බිදීමෙන් අසහනය දුක අපකීර්තිය හා දඩුවම් ලැබේ ප්‍රතිමාන හෙවත් ධර්මතා සෑම සමාජයකම දක්නට ලැබේ.ප්‍රතිමාන සංස්කෘතියෙන් සංස්කෘතියට වෙනස් වෙයි. උදාරණ ලෙස බටහිර සමාජයේ අඩනිරුවත්ව කාන්තාවක් සිටීම වරදක් නොවේ එසේ සිටීම නිසා සමාජයේ මිනිසුන්ගේ අපවාදයට හෝ දඩුවමකට යටත් නොවේ එහෙත් මැදපෙරදිග එසේ සිටිය හොත් සමාජ අපවාද පමණක් නොව දඩුවම්ද ලැබේ. සමාජයෙන් ගර්හාවට ලක්වේ. එපමණක් නොවේ  ඒවා පිළිපැදීම අනිවාර්ය කරුණක් බවට පත්ව ඇත්තේ පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට  අද දක්වා විකාශනය වී ඇති පුද්ගල සිතුවිලි හා  ඔවුන්ගේ විශ්වාසයන් අප  කළ යුතුය යන සාමාජයේ නිතීයක් වේ.
ප්‍රතිමාන ප්‍රධාන කොටස් තුනකට බෙදේ ඒවා නම් ජන චර්යා ගණාචාර හා නීතිය

ජන චර්යා
ජන චර්යායනු සුදුසු යැයි සම්මත එහෙත් බලනොකරන ලෝක සම්මත චාරිත්‍රයන්ය ජන චර්යා කඩකිරීම නිසා දඩුවමකට යටත් නොවේ උදාහරණයක් ලෙස සිංහල අළත් අවුරුද්දේ නොනගත වෙලාවේ ආහාර අනුභවය ආහාර පිසීම මෙන්ම සියළ වැඩ අතහැර ආගමික වතාවත් කිරීම ගත හැක එහෙත් එය කඩ කළැයි කියා දඩුවමක් හෝ අපවාදයක් ඇති නොවේ ආහාර ගැනීමට පෙර අත් සේදීම වැසිකිළි භාවිතයෙන් පසු අත සේදීම උදෑසන නැගිට කට සේදීම ආදියද ජන චර්යාවනට උදාහරණ වෙයි සංස්කෘතියෙන් සංස්කෘතියට ජන චර්යා වෙනස් වෙයි බටහිර ජාතීන් කෑමට පෙර අත නොසෝදන අතර හැදි ගෑරුප්පු භාවිතයෙන් ආහාර ගනී ඈත පෙරදිග වාසීන්ද එසේ කුඩා කූරු විශේෂයකින් ආහාර ගනී

ගණාචාර
ජනචර්යා වලට වඩා බලවත් ෙලස ගණාචාර දක්වයි ගණාචාර බිදීමෙන් දඩුවමක් නොලැබුනද අවවාද දීම් බැනවැදීම් රවා බැලීම් ඔපාදූප කටකතා පැතිරීම් ආදිය සිදුවේ ඇතැම් විට ගණචර්යා හා ගණාචාර නිශ්චිතව හදුනාගත නොහැක ගණාචාරයකට උදාහරණයක් ලෙස සභාවක් මැද අවිනීතව හැසිරීම එහිදී සමාජයෙන් ඔහුට අනුම බැනුම් අවලාද අසන්නට සිදුවේ

නීතිය
නීති කැඩීම නිසා ඍජුවම දඩුවම් වලට භාජනය වීම සිදුවේ ගණාචාර ජනාචාර හා නීති සංස්කෘතියෙන් සංස්කෘතියට වෙනස් වෙයි කෙසේ වෙතත් නීති නම් බොහෝ සංස්කෘතීන්වල වෙනසක් පැහැදිලිව නොපෙනේ උදාහරණ ලෙස මිනීමැරුම් සොරකම් ස්ත්‍රී දූශන සෑම සමාජයකම පාහේ නීති ලෙස ක්‍රීයාත්මක වෙයි

සෞඛ්‍යය

සෞඛ්‍ය පිළිබද සංස්කෘන්ද දක්නට ඇත.  ව්‍යාපාර , පාසල් හා අනෙකුත් සියලුම සංවිධාන  සංස්කෘනතීන් තුළ දක්නට ලැබේ. සේවකයාගේ  හැසිරීම් , එහි  නිෂ්පාදනය, කාර්යක්ෂම බව ,  වර්ධනය මේ සදහා බලපායි. සේවකයාට හෝ ශිෂ්‍යයන්ට සමානව හා සාධාරණය සැලකීම, ගෞරවය  මෙහි  සංවිධානයක පවතින සෞඛ්‍යයමය කරුණු වේ.

මහා සංස්කෘතිය
මහා සංස්කෘතිය යනුවෙන් හදුන්වනු ලබන්නේ යම් භුගෝල සීමාවක් තුල සිටින සිටින විවිධ ජනකණ්ඩායම් ගෙන් සමන්විත පුලුල් සමාජයකි උදාහරණ ලෙස ශ්‍රී ලංකීය සංස්කෘතිය දැක්විය හැකිය මහා සංස්කෘතිය තුල විවිධ භාෂා කතා කරන විවිධ ආගම් අදහන විවිධ කුලයන්ට අයත් විවිධ ජන කණ්ඩායම් එකම පොදු සංස්කෘතියක් අනුගමනය කරමින් එකට ජිවත් වෙයි මහා සංස්කෘතිය ජාතික සංස්කෘතිය යනුවෙන්ද හදුන්වයි.

උප සංස්කෘතිය
උප සංස්කෘතිය යනු මහා සමාජයට අයත් එත් ඔවුනට ආවේණික සංස්කෘතියක් ගොඩනගාගත් ජන සමූහයකටයි මෙ කුලකයක් තුල පවතින උපකුලකයට සමානය උප සංස්කෘතිය යනු මහා සංස්කෘතිය් කුඩා අංගයක් බව ඩන්කන් මිචෙල් දක්වයි උප සංස්කෘතියක් තුල මහා සංස්කෘතියට අයත් උපාංග වලට අමතරව ඔවුනට ආවේණික උපාංග පවතී උප සංස්කෘතීන් එහි සැලැස්ම මත කොටස් කිහිපයකට බෙදා දැක්විය හැක
 ප්‍රාදේශිය උපසංස්කෘතිය
 ජනවාර්ගික උපසංස්කෘතිය
 ග්‍රාමීය උපසංස්කෘතිය
 නාගරික උපසංස්කෘතිය
 වෘත්තීමය උපසංස්කෘතිය
 ආගමික උපසංස්කෘතිය

ප්‍රාදේශිය උප සංස්කෘතියකට උදාහරණ ලෙස නාගරික මුඩුක්කු උපසංස්කෘතිය ගත හැක මෙයට සමාන උපසංස්කෘතීන් බොහෝ ඌන සංවර්ධිත රටවල අගනගරය කේන්ද්‍රතරගනිමින් බිහිවී ඇති ආකාරය දක්නට ලෑබේ මොවුන්ට ආවෙණික භාෂාවක් දක්නට ලැබේ මහාසමාජයේ භාවිතකරන භාෂාවම තරමක් වෙනස් ස්වරෑපයකින් භාවිත කරනු දක්නට ලැබේ එසේම වෙනත් භාෂාවකට අයත් වචන ඔවුන්ට ආවේණින ස්වරූපයකින් භාවිත නරයි උදාහරණ ලෙස ශ්‍රී ලංකාවේ නාගරික මුඩුක්කු උපසංස්කෘතිය ගත හොත් මහා සමාජයේ භාවිත භාෂාවේ වදන්ම ඔවුන්ට ආවේණික අරුත් දීහට යොදාගනී කචල් වලිය සුද්ද කරනව රිම් එකෙන් යනව ආදිය ගතහැක මීට අමතරව විදේශ භාෂාවලින් ගත් වචන ලෙස බොසා ජිල්මාට් එරියාඑක මෑන්ස් ආදි වචන ගතහැක

වෘත්තීමය උපසංස්කෘතිකන්ට උදාහරණලෙස ගොවියන් පතල් කරුවන් කම්කරුවන් ත්‍රිරොදරථ රියදුරන් ආදී ඔනෑම වෘත්තියක්වටා උපසංස්කෘතියක් ගොඩනැගී ඇති අයුරු දැකගත හැක ගොවියන් කමතේදී ගොවි උපකරණවලට මහාසමාජයේ භාවිත භාෂාවට අනුකූලනොවන විවිධ නම් භාවිත කරයි බැත යතුර අම්බරුවා ඇදී විශේෂිත වචන යොදා ගනී

ආගමික උපසංස්කෘතීන්ට උදාහරණ ලෙස ලංකාවේ ආගමික උපභාෂාවක් දැකිය හැක වළදනව සැතපෙනව දොහොනකරනව වඩිනව ආදී අවෙණික භාෂා භාවිතයක් පවතී උප සංස්කෘතියකට ආවේණික භාෂාවක් මෙන්ම ඹවුන්ට ආවේණික අදහස් ප්‍රතිමාන සාරධර්ම හා ආවේණික අභෞතික සංස්කෘතියක් දක්නට ලැබේ.

සංස්කෘතික ලැග්ම
සංස්කෘතික ලැග්ම යනුවෙන් අදහස් කරන්නේ භෞතික සංස්කෘතිය හා අභෞතික සංස්කෘතිය වෙනස් වීමේ වේගය අසමබරවීමයි එනම් භෞතික සංස්කෘතිය වෙනස් වන වේගයට සාපේක්ෂව අභෞතික සංස්කෘතිය වෙනස් නොවීමයි උදාහරණ ලෙස ලෝකය කොතරම් දියුණු වුවද තවමත් ඇතැම් ආකල්ප ගතානුගතික වීමයි බටහිර වෛද්‍ය කුමය කොතරම් දියුණු වුවද තවමත් ඇමුන් ප්‍රතිකාර සදහා නූල් බැදීම දෙහි කැපීම වැනි ශාන්තිකර්ම අනුගමනය කරයි දෙවියන්ට භාරවෙයි තොවිල් පවිල් සිදුකරයි වරදක් වූවිට නීතිය හමුවට යාම මෙන්ම මිරිස් ඇඹරීම පොල්ගැසීම ආදිය සිදුකරයි විශේෂෙයන් පෙරදිග රටවල පැහැදිළිව සංස්කෘතික ලැග්ම දක්නට ලැබේ අපරදිග වාසීන්පවා ඇතැම්විට මෙම සාම්ප්‍රධායි අදහස් තවම ගරුකරයි මෙසේ සාම්ප්‍රධායෙන් බැහැරවීම ඉතා හෙමෙන් සිදුවීම සංස්කෘතික ලැග්ම ලෙස සළකයි.

සංස්කෘතික විසරණය

සංස්කෘතික විසරණය යනු එක් සංස්කෘතියක දක්නට ලැබුන ලක්ෂණයක් තවත් සංස්කෘතියක් වෙත ගලා යාමයි උදාහරණ ලෙස ආසියාතික රටවලට ගවුම් සාය කලිසම් කෝට් ටයි බැනියම් ආදි ඇදුම් රොම ල්න්දේසි නීතිය නෛතික විවාහ ක්‍රමය ඉංග්‍රිසි ඇතුලු බටහිර ශාෂාවන්හි චවන පෙරදිග භාෂාවන්ට එකතුවීම මත්පැන් හා දම්පානය අතට අතදීම වැනි ආචාර ක්‍රම වික්ටොරියානු සදාචාරය බටහිරින් පෙරදිගට ලැබිනි(විසරණයවිය)බටහිර ශාෂාවලද පෙරදිග භාෂාවලින් විසරණයවූ  තත්බව හා තත්සම වචන දක්නට ලැබේ විවිධ ආගස් පෙහෛාමයක් සංස්කෘතියකින් තවත් සංස්කෘතියකට විසරණය විය  බටහිර අධිරජ්‍යවාදයත් සමග සියලුම යටත් විජිතවලට බටහිර සංස්කෘතික ලක්ෂණ විසරණයවූ අයුරු පැහැදිලිව දක්නට ලැබේ මේ ආකාරයට සෑම සංස්කෘතියකම දක්නට ලැපෙන ලක්ෂණ බොහෝමයක් ඔවුන්ගේ සංස්කෘතිය තුලම සම්භවය වූ ලක්ෂණ නොව විසරණය වූ ලක්ෂණබව පෙනීයයි වෙඩි බෙහෙත් සොයාගත්තේ චීන ජාතිකයන් විසිනි ඹවුන්ගෙන් ග්‍රීක ජාතිකයන්ටත් පසුව බටහිර ජාතීන්ටත් ඔවුන්ගේ පෙරදිග ජාතීන්ටත් ලැබුනි අප පානය කරන කෝපිවල ජන්ම භුමිය ඉතියොපියාවයි ඹවුන්ගෙන් අරාබි ජාතිකයන්ටත් අරාබි වෙළදුන්ගෙන් බටහිරට ජාතීන්ටත් බටහිර ජාතීන්ගෙන් අදුණු ආසියාතිකයන්ටත් ලැබිණ තේ පානය මුලින්ම සොයාගත්තේ චීන ජාතිකයන් විසිනි අර්තාපල් තක්කාලි බොන්චිවල නිජබිම ඇමරිකාවයි රබර්වල නිජබිම බ්‍රසීලයයි ලොව ඔනෑම සංස්කෘතියක් සංස්කෘතික විසරණයේ බපෑමට යටත්වේ එසේ විසරණයට ලක් නොවූ කිසිම සංස්කෘතියක් මිහිමත නැත.

මානව කේන්ද්‍රණවාදය
තමන්ගේ සංස්කෘතිය උසස් බවත් ඊට සාපේක්ෂව අනෙකුත් සංස්කෘතින් පහත් බවටත් මානවයා තුල ඇතිවන ආකල්පය මානව කේන්ද්‍රණ වාදය යනුවෙන් හදුන්වයි.බොහෝ පුද්ගලයන් තමා නියොජනය කරන සංස්කෘතිය උසස්බවත් ඊට සාපෙක්ෂව අනෙකුත් සංස්කෘතීන් පහත් බවත් සළකයි.තමා නියෝජනය කරන සංස්කෘතිය තුල හෙලා දකින යමක් තවත් සංස්කෘතියක සාමන්‍ය දෙයක් විය හැක.උදාහරණ ලෙස ශ්‍රී ලාජකීය සිංහල සංස්කෘතිය තුල සර්පයින් ආහාර ලෙස නොගනී එහෙත් බොහෝ ඈත පෙරදිග රටවල සර්පයන් ආහාරයට ගනී.හින්දු ජනයා ගවමස් පිළිකුල් කරන අතර බටහිර හා අරාබි රටවල ජනයා ගවමස් ආහාරයට ගනී.මෙසේ විවිධ සංස්කෘතීන්වල ඔවුන්ට ආවේණික ආහාර භාවිත කඑයි.එසේම ආහාර ගන්නා පිළිවෙළද වෙනස්ය.දකුණු ආසියාතික ජනයා ආහාර ගැනීමට තම දෑත යොදා ගනිද්දී බටහිර ජාතීන් හැදි ගෑරුප්පු යොදා ගනී.ඔවුන් දෑතින් ආහාර ගැනීම පිළිකුල් කරති.ඇදුම් පැළදුම් ගැනද එසේය විවිධ සංස්කෘතීන්ට අනුව ඔවුන්ට ආවේණික ඇදුම් පවතී.මේ ආකාරයෙන් සෑම සංස්කෘතික අංගයක්ස සංස්කෘතියෙන් ස'ස්කෘතියට වෙනස්ය ඒ අනුව මානව හා සමාජ විද්‍යාව තුල මානව කේන්ද්‍රණවාදී අදහස් ප්‍රතික්ෂේප කරයි.විශේෂයෙන් මේ පිළිබද මත ප්‍රකාශකල වියතුන් අතර ප්‍රකට මානව විද්‍යාඥයෙකුවූ බී.මැලිනොවුස්කි ප්‍රධානය.

ප්‍රතිසංස්කෘතිය
ප්‍රතිසංස්කෘතිය එක්තරා අතකින් උපසංස්කෘතියක්ද වෙයි මෙය විරෝධී සංස්කෘතිය යනුවෙන්ද හදුන්වයි මෙහිදී මහාසංස්කෘතියේ අඩංගු අංග ප්‍රතික්ෂේප කරමින් අලුත් හරයක් ඇතිකර ගැනීමට උස්සාහ දරයි ප්‍රතිසංස්කෘතිය හැමවිටම මහාසංස්කෘතියට විරුද්ධව ගොඩනැගේ.මහා සංස්කෘතිය තුල දක්නට ලැබෙන සංස්කෘතික අංග ප්‍රතික්ෂේප කිරීම හෝ එම අංග ඔවුන්ට අවශ්‍ය පරිධි සංෂෝධනය කරගෙන ඔවුන්ට ආවේණික උප සංස්කෘතියක් ගොඩනගා ගැනීම ප්‍රතිසංස්කෘතිය හෙවත් විරෝධී සංස්කෘතිය තුල සිදුවේග

මෙවන් ප්‍රතිසංස්කෘතීන්ට උදාහරණ ලෙස බාලාපචාරී ළමුන් කණ්ඩායම්ˌපාතාල කල්ලි දැක්විය හැක.ඇතැම් උප සංස්කෘතීන් විරෝධී සංස්කෘතීන් ලෙස ගොඩනැගෙන අවස්ථා ඇත.මෙවන් විරෝධී සංස්කෘතීන්ට අතීත උදාහරණ ලෙස ලංකාවේ උඩරට පහතරට වශයෙන් අධිරාජ්‍ය යුගයේ පැවති බෙදීම දැක්විය හැක.එකළ උඩරට ජනයා සිතුවේ පහතරට ජනයා වේගයෙන් බටහිර සිරිත් විරිත් බටහිර ඇඳුම් බටහිර ආහාරපාන රටා හුරුවීම ප්‍රතිසංස්කෘතියක් ලෙසය.පහතරට ජනයා බුදු දහම වෙනුවට කතොලික හා ක්‍රිස්තියානි ආගම් ඇදහීමටත්.ගවුම් යාය හැට්ට කලිසම් ආදී බටහිර ඇඳුම් ආයිතම් වලට හුරුවීමත් ගවමස් ආදී මස් මාංශ ආහාරයට හුරුවීමත් මධ්‍යසාර දුම්වැටි භාවිතයට හුරුවීමත් එකළ ලංකික මහා සමාජය ප්‍රතික්ෂේපකළ අංගයන්විය.ඇමරිකාවේ හිපි සංස්කෘතිය තවත් උදාහරණයකි.ඇමරිකානු මහා සමාජයේ සංස්කෘති අංග බැහැර කරමින් තරුණ පරපුර තු ගොඩනැගුන මෙම ප්‍රති සංස්කෘතිය ඔවුන්ට අවේණික සංස්කෘතියක් ගොඩනගා ගත්හ.මේ අනුව හිපි තරුණයක් නිල් ඩෙනිම් කලිසම් භාවිත කිරීමටˌවෙස් ගැන්වීම් ක්‍රම අධිකව භාවිතයˌකථන තහංචි නොසලකා හැරීමˌනිදහස් ආලය එනම් විවාහයකින් තොරව ස්ත්‍රී පුරුෂ සංවාසය නිදහස්ව පැවැත්වීමˌසැහැල්ලු ජීවිත ගතකිරීමˌනිර්ආගමික බවˌසම්ප්‍රධායට නොව තාර්කික බවට පමණක් මුල්තැනදීම ආදී දැකිවිය හැක.

විවෘත සංස්කෘතිය
යම් සංස්කෘතියක බාහිර වශයෙන් දැකියහැකි කොටස විවෘත සංස්කෘතියයි මේ නිසා විවෘත සංස්කෘතිය තේරුම් ගැනීමට හැකිය
 තත්වය හා කාර්යභාරය
 ධර්මතා හෙවත් ප්‍රතිමාන
 සමාජ සංස්තා
යන අංගයන් දෙස බැලීමෙන් විවෘත චර්යාවන් අවබෝධ කරගත හැක.

සංවෘත සංස්කෘතිය
සංව්ෘත සංස්කෘතිය යනු යම් සංස්කෘතියක බාහිරට නොපෙනෙන සැගවුන කොටසයි අදහස් විශ්වාස පුරුෂාර්ථ ආකල්ප ඇතැම් සංස්කෘතියක සැගවුන තත්වයකි ඒවා ඍජුව හදුනාගත නොහැක.සිංහල සංස්කෘතිය උදාහරණයට ගතහොත් කුල භේදය වර්තමානයේ ආවෘත සංකල්පයක් ලෙස පවතී.වර්තමාන සිංහල සමාජයතුල විවාහය වැනි අවස්තාවලදී මෙම කුල භේදය අනුව විවාහ තීරණය වීම තවමත් සිදුවේ.මෙයාකාරයෙන් යම් සංස්කෘතියක් දෙස විමසා බැලීමේදී පිට සංස්කෘතියකට අයත් පුද්ගලයන්ට එකවර වෙනත් සංස්කෘතියක් තුල මෙම සංස්කෘතිකාංගය ඇතැයි හදුනාගත නොහැකි යැයි හැගෙන සංස්කෘතික අංග ආවෘත සංස්කෘතිකාංග ලෙස දැක්විය හැක.

සංස්කෘතික සාපේක්ෂතාව
යම් සංස්කෘතියක් නිර්මානය වීම කෙරේ විවිධ සාධක බලපානු ලබයි එවා නම්
 කාලගුණික හා දේශගුණික සාධක
 රටක භූගෝලීය සාධක
 එෙතිහාසික සංසිද්ධි
 ස්වභාවික ව්‍යසන
 අර්ථ ක්‍රමයේ ස්වරූපය
 ආගමික මතවාද
මේ සියල්ල සැලකිල්ලට ගෙන මානවකෙන්ද්‍රනවාදී දෘෂ්ටියතින් තොරව යම් සංස්කෘතියක් තවත් සංස්කෘතියකට සාපේක්ෂව අධ්‍යනය කිරීම සංස්කෘතික සාපේක්ෂතාවය යනුවෙන් හදුන්වයි.

කාලගුණික හා දේශගුණික සාධක

කාලගුණික හා දේශගුණික සධක යන්ට සාපේක්ෂව  සංස්කෘතිය හැඩ ගැසෙන ආකාරය ගැන අධ්‍යනය කිරීම ඉතා වැදගත්ය විවිධ සංස්කෘතීන්හි එකිනෙකට ෙවනස්කම් ඇතිවීම කෙරේ බලපාන ප්‍රධාන සාධකයකි කාලගුණ හා දේශගුණික සාධක මෙම සාධත මත සංස්කෘතියක අංග හැඩ ගැසෙයි මේ අතර අභෞතික සංස්කෘතියට අයත් ආහාර ඇදුම් නිවාස උපකරණ ආදිය විශේෂය උදාහරණ ලෙස ඔස්ට්‍රේලියාවේ කන්තාර ආශ්‍රිතව හා ඝණ වනාන්තර තුල දිවි ගෙවූ ස්දේශික ආදිවාසී ජනයා පූර්න වශයෙන්ම නග්නව විසීය සමකාසන්න උෂ්ණ දේශගුණයක් පවතින මධ්‍යම අප්‍රිකානු රටවල ජනය ඇදුම් භාවිත කරන්නේ අඩුවෙනි ස්ත්‍රී පුරුෂ දෙපාර්ෂවයට බොහෝවිට උඩුකය නග්නව තබාගනී. වික්ටොරියානු සංස්කෘතිය දකුණු ආසියාවට පැමිනණෙන්නට පෙර දකුණු ආසියාතික රටවල පුරුෂයන් මෙන්ම ස්ත්‍රීන්ද උඩුකය නග්නව සිටිබව පැරණි මූලාශ්‍රවල දැක්වේ. අධික ශිත දේශගුණයක් බවතින උත්තරාර්ධ ගොලයේ වෙසෙන එක්ස්කිබෝවරු සත්ව ලොමින් කළ වස්ත්‍රයකින් සිරුර වසෙන සේ ඇදුම් අදිති ඍතු භේදය පවතින යුරෝපීය රටවල මිනිසුන් ශිත කාලයට මුලු සිරුරම වැසෙන සේ අදින අතර ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී අඩනිරුවත් ඇදුම් අදිති නිරන්තරයෙන් ඍතු විපර්යාසයන්ට ලක්වන ඈත පෙරදිග රටවල්ද මෙසේය නිරන්තරයෙන් වැලි කුණාටු ඇතිවන අරාබි රටවල ජනයා මුලු සිරුරම වැසෙන සේ ඇදුම් අදිති මෙම අදුම් භාවිතයට ප්‍රධාන හේතුව දේශගුණික හා කාලගුණික හේතූන්ය  ආහාර සංස්කෘතියද දේෂගුණික හේතුමත තීරණය වනු දක්නට ලැබේ උත්තරාර්ධ ගෝලයේ හිමෙන් වැසුන පරිසරයේ ජීවත්වන එක්කිමෝවරුන්ගේ ප්‍රධාන ආහාරය මාළුය ගොවිතැන් හොදින් කළහැකි දේශගුනික තත්වයක් පවතින දකුණු ආසියාතික රටවල ප්‍රධාන ආහාරය බත්ය තිරිගු හොදින් වැවෙන ප්‍රදේශවල ප්‍රධාන ආහාරය පාන්ය හිමෙන් වැසුන උත්තරාර්ධ ගොලයේ වෙසෙන එස්කිමෝ වරුන්ගේ නිවාස උෂ්ණත්වය රැදෙන සේ සැකසූ ඉග්ලූ නිවාසයි සමකාසන්න ප්‍රදේශවල ජනයා සිසිලස ආරක්ෂාවනසේ පිදුරු පොල්අතු අදීයෙන් සෙවිලිකළ නිිවාසය ඇදහිලි විශ්වාස අභිචාර ආදියද දේශගුණික හේතුමත සැකසේ එක්ස්කිමෝ ජනයා ගේ ඇදහිලි විශ්වාස තුල මසුන් මැරීම හා සතුන් දඩයම සාධාරණීකරනය කර ඇත ශරීඑය වැසෙන සේ වස්ත්‍ර භාවිතය සදාචාරාත්මක ලක්ෂණයක් ලෙස සලකයි එසේ නොවන අය සංස්කෘතික විරොධී චර්යාවන් ලෙස සලකා එසේ කරනවුන් අවමානයට පත් කරයි හින්දු කෝවිලකට ඇතුලුවන පුරුෂයෙකු උඩුකය නග්නව සිටියුතු බව කියතත් කතොලික හෝ මුස්ළිම් පල්ලියක එසේ නොවේ හින්දු ආගම දකුණු ආසියාවේ බිහිවූ අතර කතොලික හා මුස්ළිම් ආගම් යුරෝපය ඇසුරු කරගෙන බිහිවිය සමකාසන්න ප්‍රදේශයක උඩුකය නග්නව තබා ගැනීමට හැකිවුවද හිම මිදෙන යුරෝපයේ හෝ වැලිකුණාටු සහිත අරාබියේ එසේ සිටීම අපහසුය මේ ආකාරයට විවිධ සංස්කෘතීන් හි වෙනස්කම් ඇතිවීමට දේශගුණික සාධක බලපානුලබයි.

භූගෝලීය සාධක
යම් සංස්කෘතියක් හැඩගැසීමෙහිලා භුගෝලීය පිහිටීම් ඉතා වදගත්වෙයි වෙරළාසන්න ප්‍රදේශවල ජීවත්වන ජනයා බොහෝවිට මුහුද ඇහුරුකරගත් සංස්කෘතියකව අයත්වෙයි බොහොවිට ආහාර සපයාගැනීම මුහුද ඇසුරෙන් සිදුකරයි මසුන් මැරීම වැනි වෘත්තීන් සාධාරණීකරනය කරන ඇදහිලි විශ්වාස පවතී උදාහරණ ලෙස ලංකාවේ වෙරළ තීරයේ වෙසෙන දීවර ප්‍රජාවගේ ආගම මසුන් මැරීම ප්‍රතික්ෂේපකරන බුදු දහම නොව එය සාධාරණීකරනය වන කතොලික දහමයි මාලදිවයින් ජනයාගේ ප්‍රධාන ආගම ඉස්ලාම් ධර්මයයි ප්‍රධාන ආර්ථිකය ධිවර කර්මාන්තය හා සංචාරක කර්මාන්තයයි වෙරළාසන්න ප්‍රෙද්ශවල ජනයා ගේ සංස්කෘතිය ඒ අනුව භුගොලීය පිහිටීම අනුව වෙනස්වේ එසේ සංස්කෘතික සාජප්ක්ෂතාව කෙරේ භුගෝලීය පිහිටීම ප්‍රධානවෙයි.

ඓතිහාසික සංසිද්ධි
යම් රටක ඉතිහාසය තුල අද්දැක ඇති විශේෂ සිදුවීම් සංස්කෘතියක් හැඩගැසීම කෙරෙහි බලපානු ලබයි.යුරෝපා ඉතිහාසය දෙස බැලීමේ දී කුරුස යුද්ධය ප්‍රංශ විප්ලවය ප්‍රොතෙස්තන්තකරණය කාර්මීකරණය ආදී කේන්ද්‍රිය සාධක මගින් යුරෝපා සමාජයේ සංස්කෘතිය වෙනස් වීමකට භාජනය විය.දැඩි ආගමික මතවාද හා වික්ටෝරියානු සදාචාරය වෙනුවට යථානුභත සමාජයකට පරිණාමය වීමට ඉහත කී ඓතිහාසික සාධක බලපෑවේය.පෙරදිග රාජ්‍යයන්හි පැවති වැඩවසම් රාජාණ්ඩු ක්‍රමය බිදවැටී ධනවාදී ආර්ථික ක්‍රමයත් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආණ්ඩු ක්‍රමයත් පෙරදිග සමාජයන්හි මුල්බැස ගැනීමට හා වික්ටෝරියානු සදාචාරය පෙරදිග මුල්බැස ගැනීමට බටහිර අධිරාජ්‍යකරණය හේතුවිය.සන්නිවේදන විප්ලවය නිසා සංස්කෘතික විසරණය වෙගවත්විය.කාර්මීකරණයේ ඇතිවූ දියුණුවත් සමග මැදපෙරදිග පැවති වෙළද ආර්ථිකය වෙනුවට ඛනිජ තෙල් නිසා ස්වංපෝෂිත ආර්ථිකයක් ඇතිවිය.

ස්වභාවික ව්‍යසන
සාමාන්‍යෙයන් රටක ඇතිවන ස්වභාවිත විපත් ද සංස්කෘතිය හැඩගැසීම කෙරේ බලපායි.නිරන්තර භුමිකම්පා වලට හසුවන ජපානයේ නිවාස තනන්නේ භුමි කම්පාවලට ඔරොත්තු දෙන අයුරිනි.නිරන්තර වැලි කුණාටු ඇතිවන අරාබියේ ශරීරය හොදින් ආවරණයවන ඇදුම් අදිති.නායයාම් ඇතිවල ප්‍රදේශවල වෙසෙන ජනයා නිවාස තනාගැනීමේ දී භූමියේ පිහිටීම අනුගමනය කරමින් නිවාස තනාගනී.

සංස්කෘතික කම්පනය
සංස්කෘතික කම්පනය යනු එක් සංස්කෘතියක සමාජානුයෝජනය ලැබූ පුද්ගලයෙකු ඊට වඩා වෙනස් සංස්කෘතික ව්‍යුහයක් සහිත සමාජයකට ගියවිට එම පුද්ගලයාට තමාට නුහුරු සංස්කෘතිය තුල අද්දකින සිදුවීම් ඇසුරින් මානසිකව කම්පනයකට අපහසුතාවයකට පත්වීමයි.උදාහරණයක් ලෙස ශ්‍රී ලාංකික සිංහල සංස්කෘතිය තුල හැදුනු වැඩුනු පුද්ගලයෙකු චීනයට ගියහොත් චීන ජාතිකයන් ආහාරයට ගන්නා බටර් යොදා බැදූ කෘබි සතුන් ආහාරයට ලැබිය හැක.මැලේසියාව වැනි රටකදී සර්පයන් ගෙන් සැදූ සුප් ලැබිය හැත අරාබියේදී නම් ඔටුමස් බැටළු මස් වැනි සිංහල සංස්කෘතිය තුල කොහෙත්ම ආහාරයට නොගන්නා දේ ලැබීමට පුළුවන.එසේම ලාංකික ගැමි සමාජයක හැදුනු වැඩුනු කාන්තාවකට බටහිර රටකට ගියවිට අඩ නිරුවතින් මුහුදු වෙරළක හෝ පිහිනුම් තටාකයක නෑමට සිදුවිය හැක.පුරුෂයෙකුටද එසේ අඩ නිරුවත් කාන්තාවන්ද ගැවසෙන මුහුදු වෙරළ වැනි ස්ථානවල අඩ නිරුවත්ව නෑමට සිදුවනු ඇත.මෙයාකාරයට තමා කොහෙත්ම මීට පෙර සමායොජනයවූ සංස්කෘතික ව්‍යුහයට බොහෝ වෙනස් ගුණාංග සහිත සමාජයකදී පුද්ගලයන් දැඩි කම්පනයකට පත්වේ.මාහා සංස්කෘතීන් සම්බන්දව පමනක් නොව උප සංස්කෘතීන් සමබන්දවද මෙසේය.

සංස්කෘතික සරිය
මෙම සංකල්පය ක්ලාර්ක් වයිලස්(1870-1947) සමාජ මානව විද්‍යාඥයා විසින් හදුන්වා දෙනලදී.මෙමගින් ඔහු සංස්කෘතික විසරණය සිදුවන ආකාරය පෙන්වා දෙයි.එනම් එක්තරා භූගෝලීය ප්‍රදේශයක පවතින සමානතා මත ඒ ආශ්‍රිත සංස්කෘතීන්වල පොදු සංස්කෘතිකාංග විසරණයවී ඇතිබවයි.මේ සංස්කෘතිකාංග අතර ජීවිකා වෘත්තිය ආහාර වැනි අංගවල සමානකම් දක්නට ලැබේ.මෙය සංස්කෘතික සරිය නමින් හදුන්වයි.උදාහරණ ලෙස උතුරු පැසිෆික් වෙරළ ආසන්න ප්‍රදේශවල ජීවත්වන ජනයා ගේ ප්‍රධාන ජීවිකා වෘත්තිය සැමන් මසුන් මැරීමයි.අැමසන් හා කැරිබියන් දූපත් වාසීන්ගේ ප්‍රධාන ජීවනෝපාය මංඤොක්කා වගාවයි.දකුණු ආසියා රටවල ප්‍රධාන ආහාරය බත්ය.මෙයාකාරයෙන් එක්තරා භූගෝලිය සීමාවක් තුල ජීවත්වන විවිධ සංස්කෘතීන්වලට අයත් සමාජ අතර සංස්කෘතිකාංගයන්ගේ සමානතාවයක් දක්නට ලැබේ.

සංස්කෘතික සමෝධානය
සංස්කෘතික සමෝධානය හෙවත් සංස්කෘතික අනුකලනය යනු සම් සමාජයක විවිධ සංස්කෘතීන්වලට අයත් සංස්කෘතීන් අතර සමානතා මෙන්ම වෙනස්කම් දැක්වුවද කුමන ආකාරයෙන් හෝ ඒවා සමස්ථය හා බැඳී පැවතීමයි.උදාහරණ ලෙස පෙරදිග පැවති විවිධ සංස්කෘතීන් අතර කොපමන විෂමතා පැවතියද සමස්ථයක් ලෙස පැවති සමානකම් නිසා සංස්කෘතික ගැටුමක් බවට පරිවර්තනය නොවී විවිධ සංස්කෘතීන්වලට අයත් ජනයා සහයෝගයෙන් විසීය.පෙරදිග පැවති සංස්කෘතික අනුකලනයට බලපෑ සාධක කිහිපයක් සමාජ විද්‍යාඥයන් මෙසේ දක්වයි.
 දුව්‍යාත්මක සෞන්දර්‍යාත්මක හා ආධ්‍යාත්මික අංශවල පැවති සමානතා
 ස්වාභාවික පරිසරය සමග පැවති බැඳීම
 ලෞකිකත්වයට වඩා ආධ්‍යාත්මික සංවර්ධනය කෙරෙහි නැඹුරුව
 නාගරීකරණයට උනන්දුවක් නොදැක්වීම
 චින්තනය හා බුද්ධිවාදයට මුල්තැනදීම

සංස්කෘතිය හා සමාජය
සමාජයක් යනු යම් නිශ්චිත ප්‍රදේශයක ජීවත්වන ජන වර්ගයක් හෝ කිහිපයක් පොදු සංස්කෘතියක් හා දේශපාලන ස්වාධීනත්වයක් සහිතව වාසය කිරීම හා අන්තර්ප්‍රජනන ක්‍රියාවලියක් පැවතීම යනුවෙන් සරලව අර්තකතනය කලහැකිය.මානව හා සමාජ විද්‍යාඥයන් මෙවන් සමාජ 03 දක්වයි.එනම්
 ප්‍රාථමික සමාජ
 ගැමි සමාජ
 නාගරික හා සංකීර්ණ සමාජ
මෙම සෑම සමාජයකටම පාහේ ඔවුන්ට අනන්‍ය සංස්කෘතියක් පවතී.

සංස්කෘතිය හා ශිෂ්ටාචාරය
මානව විද්‍යාඥයන් මුල් යුගයේදී සංස්කෘතිය හා ශිෂ්ටාචාරය සමාන කොට සැලකූබව පෙනේ කොස් වෙතත් පසුව මාවන හා සමාජ විද්‍යාඥයන් සංස්කෘතිය හා ශිෂ්ටාචාරය යනු එකක් නොව වෙනස් සංකල්ප දෙකක් බව තේරුම් ගත්හ.ඒ අනුව සෑම ශිෂ්ටාචාරයකටම සංස්තෘතියක් ඇති අතර ශිෂ්ටාචාරගත නොවූ සමාජයකටද සංස්කෘතියක් ඇත.ශිෂ්ටාචාරය පිළිබද බටහිර නිර්වචනය අතීතයේ දී මානවකේන්ද්‍රණවාදීවිය.ඔවුන් බටහිර නොවන සියලු සංස්කෘතීන් ශිෂ්ටාචාරගත නොවූ සංස්කෘති ලෙස අර්තකතනය කළහ.

සංස්කෘතිය හා පෞරුෂය
පෞරුෂය පිළිබද විවිධ නිර්වචන පවතී.පෞරුෂය යනු පුද්ගලයෙකු තමන් අවට පරිසරයට අනුකූලව හැඩගැසීම තීරනය කරන්නාවූ මනෝ කායිත පද්ධතීන්ගේ ගතික සංවිධානයයිˈයනුවෙන් ජී.ඩබ්ලිව් ඔල්පෝට්(1879-1967) පවසයි.තවත් සරලව ගතහොත් පුද්ගලයෙකු ගේ හැසිරීම අන් අයට පෙනෙන ආකාරය පෞරුෂය ලෙස අර්ත ගන්වයි.යම් පුද්ගලයෙකුගේ චර්‍යා පද්ධතිය තීරණය වීමට ඔහු සමාජානුයෝජනය ලබන සංස්කෘතිය ඍජුවම බලපායි.ඇතැම් පුද්ගලයින් අසවලාට පෞරුෂයක් ඇත.අසවලාට පෞරුෂයක් නැත ආදී වශයෙන් පුද්ගල බද්ධ සාධකමත පෞරුෂය වැරදි අයුරින් තේරුම්ගෙන ඇති අයුරු දක්නට ලැබේ.එහෙත් මානෝවිද්‍යාඥයන්ට අනුව සෑම පුද්ගලයෙකුටම පෞරුෂයක් ඇත.පෞරුෂය යනු සංකල්පීය නිර්මිතයකි.

පුද්ගලයාගේ පෞරුෂය සමාජයෙන් සමාජයට වෙනස් වෙයි.පුද්ගලයා සමාජානුයෝජනය ලබන සංස්කෘතිය අනුව ඔහුගේ පෞරුෂය ගොඩනැගෙයි.ප්‍රකට මානව විද්‍යාඥවරියක්වන මාග්‍රට් මීඩ් විසින් නිව්ගිනියාවේ මුණ්ඩුගුමාර් හා ඇරපේශ් ගෝත්‍රිනයන් ඇසුරින් සිදුකරන ලද පරීක්ෂණය මේයට හොද උදාහරණයකි.එකම වනාන්තරයක් තුල සමාන ගූගෝලීය පිහිටීමක් ඇති පරිසරයක සිටිමින් එහෙත් සංස්කෘතිකමය වශයෙන් වෙනස්  සංස්කෘතීන්හි සමාජානුයෝජනය වීම මත එකිනෙකට වෙනස් පෞරුෂ ලක්ෂණ පෙන්වීම මෙහිදී දක්නට ලැබේ.මුණ්ඩුගුමාර් ගෝත්‍රිකයන් ඉතා කලහකාරී ආක්‍රමණශ්‍රීලී අකාරුණික පුද්ගලයන්වූ අතර ඇරපේශ් ගෝත්‍රිකයන් ඉතා සාමකාමී කරුණාබර පිරිසක්විය.මුණ්ඩුගුමාන් ගෝත්‍රික මවුවරු තම දරුවන්ට කිරිදුන්නේ තමාට කැමති මොහොතක මිද දරුවාට අවශ්‍ය අවස්තාවල නොවීය.මුණ්ඩුගුමාර් ළදරුවන් කුසගින්නේ දැඩිවේලාවක් සිටීහ.ඔවුන්ට තම මවගෙන් හෝ වෙනත් වැඩිහිටියන්ගේ ආදරය නිසි අයුරින් නොලැබීය.කුඩා අවදියේ සිටම තම දෙමාපියන්ගේ කෘෘර දණ්ඩනයන්ට භාජනයවීමට සිදුවිය.ඔවුන්ට සැමවිටම තම වැඩිහිටියන්ගේ කලකෝලාහල අද්දකින්නට ලැබේ.එහෙත් මීට සපුරා වෙනස් ලක්ෂණ ඇරපේශ් ගෝත්‍රික වැඩිහිටියන් අනුගමනය කළහ.ඔවුන් තම දරුවන්ට ආදරයෙන් සැළකීය.

සංස්කෘතික ගැටුම්
එකම සමාජයක සංස්කෘතීන් කිහිපයක් නියොජනය කරන ජනවර්ගයන් ඇතිවිට සංස්කෘතික නොගැලපීම් මුල්කරගෙන ගැටුම් ඇතිවේ.උදාහරණ ලෙස ඉන්දීය සමාජයේ හින්දු භක්තිකයන් ගේ පූජනීය සත්වයෙකුවූ ගවයා එම සමාජයේම සිටින මුස්ළිම් බැතිමතුන් තම ආහාරය සදහා මරාදමයි.මෙහදී මෙම කරුණ මුල්කරගෙන හින්දු භක්තිකයන් තුල මුස්ළිම්වරුන් කෙරේ ද්වේශයක් හටගනී.එසේම නේපාලයේ හා ශ්‍රී ලංකාව වැනි රටවල හින්දු හා බෞද්ධයන් අතර ගැටුම් ඇතියන්නේ බිලිපූජා මුල්කරගෙනය.හින්දූන් මස් පිණිස සතුන් මරා නොදැම්මද බිලිපූජා සදහා මහා පරිමානයෙන් ගවයන් එළුවන් ආදී සතුන් මරාදමයි.අවිහිංසාවාදී ඉගෙනුමක් අදහන බෞද්ධයන් මෙය දැඩිලෙස විවේචනය කරති.බටහිර රටවල ප්‍රොතෙස්තන්ද ආචාර දර්ම හදුන්වාදීමත් විද්‍යාෙව් දියුණුවත් නිසා සාම්ප්‍රධායිත ආගමික සංකල්පයන් අතහැර දමමින් ජීවත්වන කතොලික හා ක්‍රිස්තියානි ජනයාත් තවමත් දැඩිලෙස ආගමික මතයන්හි එල්බගෙන සිටින මුස්ළිම්වරුන් අතරද සංස්කෘතිකමය ගැටුම් ඇතිවේ.කතොලික ක්‍රිස්තියානි බැතිමතුන් තම අභිමතය පරිදි ඇඳුම් භාවිත කරද්දී මුස්ළිම්වරු තවමත් තම සාම්ප්‍රධායික ඇඳුම්ම භාවිත කරයි.

වික්ටොරියානු සංස්කෘතිය

වික්ටොරියානු සංස්කෘතිය යනු බටහිර යුරෝපා රටවල 20 සියවසයට පෙර පැවති සංස්කෘතියයි.මෙකල යුරෝපා සමාජයේ පාලන බලය හිමිකරගෙන තිබුනේ රදළයන් හා පූජකවරුන් විසිනි.විශේෂයෙන් මෙකල ආගමික සංස්තාව ඉතා ප්‍රබල තත්වයක් ඉසිලීය.මෙහිදී පාලකයා තොරාගනු ලබන්නේ දෙවියන් වහන්සේ විසින් බවත්.රජු දෙවියන්ගේ නියොජිතයා දෙවියන් වහන්සේ ගේ කැමැත්ත අනුව පුරවැසියා රජුට යටතිවිය යුතු බවත් වික්ටොරියානු සංස්කෘතිය තුල ඉගැන්වීය.මීට අමතරම මහජනයාගේ සෑම ක්‍රියාවකටම පාගේ අසීමිතව ආගමික සංස්තාවේ බලපෑම් පැවතිණ.මිනිසාගේ ජීව විද්‍යාත්මක ආශයන් දැඩිව අසීමිත ලෙස ශික්ෂණය කිරීමට ආගමික සංස්තාව මැදිනත්විය.විශේෂයෙන් ලිංගික ආශයන් සදහා දැඩි තහංචි වික්ටොරියානු සංස්කෘතිය තුල දක්නට ලැබිණ.එක විවාහ පමණක් සිදුකිරීම.සෑම විවාහයක්ම දෙවියන් ඉදිරියේ එනම් පල්ලියතුල සිදුකිරීම.දෙවියන් විසින් එක්කල දෙදෙනකු දේව කැමැත්ත අනුව දෙවියන් විසින් වෙන්කරන තුරු එනම් මරණය දක්වාම එකට සිටීම.කාන්තාවන්ගේ ඇඳුම් හොදින් ශරීරය වැසෙක පරිදි අඳීම ආදිය විය.එකල බටහිර යුරෝගීය කාන්තාවන්ගේ ප්‍රධාන අඳුම වූයේ ගවුමයි.එය බිම ගෑවෙන තරම් දිගකින් හා මහත කොළරයකින් සමන්විත විය.බොහෝවිට කාන්තාවන් හිස් පළදනාවත් පැළදීය.පුරුෂයන්ගේ අඳුම දිග කලිසමක් හා අත් දිග හෝ කොට කමිසයක්විය.වර්තමානයේ මෙන් නොව ශරීරය හොදින් ආවරණය වන සේ මෙම ඇඳුම් ඇදීමට වික්ටොරියානු සංස්කෘතිය තුල ඉගැන්වීය.කෙසේ වෙතත් මෙම සංස්කෘතිකාංග බටහිර ජාතීන් විසින් පෙරදිගට හඳුන්වා දුන්නේ ඔවුන් ශිෂ්ට සමපන්න බවත් අනෙකුත් බටහිර නොවන ජාතීන් අශිෂ්ට බවත් පවසමින් මානවකේන්ද්‍රණවාදී දෘෂ්ටිකෝණයක පිහිටාය.පෙරදිග ජාතීන් ද වික්ටොරියානු සංස්කෘතියට අවනත කරගැනීමට විවිධ උපක්‍රම යෙදීය.කෙසේ වෙතත් මෙම වික්ටොරියානු සංස්කෘතිය 20 වන සියවසයෙන් පසු බටහිර සමාජයෙන් අභාවයට ගිය අතර පෙරදිග රටවල එය මුල්බැස ගත්හ.

දුගීභාවයේ සංස්කෘතිය
දුගී භවයනු සමාජයක ජීවත්වන පුද්ගලයන්ද තම දෛනික ජීවිතයේ මූලික අවශ්‍යතා පවා හරිහැටි සපුරා ගැනමට නොහැකිවීම යැයි සරලව දැක්විය හැකිය.මෙම දුගීබව පාදක කරගිමින් එයට අනුගතව නිර්මානය වන සංස්කෘතිය දුගීභවේ සංස්කෘතිය ලෙස හදුන්වයි.ඔස්කා ලුවිස් නම්වූ සමාජ මානව විද්‍යාඥයා විසින් ලතින් ඇමරිකානු රටවල දුගී භාවයෙන් පෙළෙන සංස්කෘතීන් අධ්‍යනයට ලක් කරමින් මෙම සංකල්පය ඉදිරිපත් කරන ලදී.මෙලෙස දුගී භාවයෙන් පෙළෙන සමාජවල ජීවත්වන පුද්ගලයන් කාලයක් තිස්සේ මෙයට අනුගතවීම හේතු කොටගෙන එය ඔවුන්ට ආවේණික සංස්කෘතියක් සේ සළකමින් එය තුලම ඇලී ගැලී සිටිමින් එයින් මිදීමට උස්සාහ නොගනිමින් ජීවත්වෙයි.වැඩිහිටි සාමාජිකයන් තම බාල පරම්පරාවද එම සංස්කෘතියටම අනුගත කරනවා විනා එම තත්වයෙන් ගොඩ ඒමට උවුන් දිරිමත් නොකරයි.ඇතැම් රාජ්‍යයන් විසින් මෙසේ දුගීබවෙන් පෙළන පුද්ගලයන් එයින් මුදා ගැනීමට නොයෙක් උස්සාහ කළද එවන් උස්සාහයන් බොහෝමයක් මෙම දුගී බවේ සංස්කෘතියට අනුගතවීම හේතුවෙන් නිෂ්පල කාරනා බවට පත්විය.උදාහරණ ලෙස මොවුන්ට නිවාස ලබාදුන්විට ඔවුන් ඒවා තවත් අයට විකුණා ඒවා නැවත තමා සිටින මුඩුක්කු වෙතයයි.ආහාර සළාක දුන්විට ඒවාද විකුණා අනවශ්‍ය කටයුතුවල යොදවයි.ස්වයං රැකියා කිරීමට ණය ලබාදුන් විට එය එදිනෙදා කටයුතු සදහා වියදම් කර ණය ගෙවාගැනීමට නොහැකිත තවත් කරදරයේ වැටෙයි.මේ ආකාරයට මෙවන් දුගී බවේ සංස්කෘතියට ඇදවැටුනු සමාජයක් නිසි සමාජ විද්‍යාත්මක නිරීක්ෂණයකින් තොරව සිදු කරන බොහෝ සංවර්ධන ක්‍රියාදාමයන් අසාර්තක වෙයි.

සංස්කෘතිය හා පරිසරය

සංස්කෘතිය හා භාෂාව

මානවයාගේ සන්නිවේදන විධි ක්‍රම අතරින් වඩාත් ප්‍රභලතම සන්නිවේදන විධි ක්‍රමය වන්නේ භාෂාවයි. මේ හේතුවෙන් අනිවාර්යයෙන්ම භාෂාව සහ සංස්කෘතිය අතර සබදතාවයක් පවතී.

කිසියම් සංස්කෘතියක් තුල අංග රැසක් පවතී. එනම් කලාව, සාහිත්‍ය, ආකල්ප, ඇදහිලි හා විශ්වාස, චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර, නීතිය, සිතුම් පැතුම්, ආචාර ධර්ම මෙන්ම භාෂාව ද සංස්කෘතියට අයත් අංගයක් වේ.

භාෂාව යනු යම් සංස්කෘතියක් තුල පවතින අංගයක් නොව සංස්කෘතියේ ප්‍රධානතම අංගයකි. එයට හේතුව අනෙකුත් සෑම සංස්කෘතිකාංගයක්ම භාෂාව මත රදා පැවතීමයි. මෙම සම්බන්දතාවය විද්වත් අදහස් තුලින්ද පෙන්වා දිය හැකිය.

" භාෂාව යනු සංස්කෘතියෙහි මූලිකම අංගයයි. සංස්කෘතියක ගති ස්වභා හදුනා හැනීමට ඇති හොදම මාර්ගය ද ඒ සංස්කෘතිය සතු භාෂාවේ ගති ස්වභා හදුනා ගැනීමයි. භාෂාව යනු සංස්කෘතිය පිළිබිඹු කරන කැටපතක් වැනිය. සංස්කෘතියක් සතු භාෂාව දකින්නා ඒ සංස්කෘතිය ද හොදින් දකී. "
-වාග් විද්‍ය මාහාචාර්‍ය ජේ.බී.දිසානායක-

සමාජ පාලන කෘත්‍ය

සංස්කෘතිය හා සංවර්ධනය
රටක් සංවර්ධනය කිරීමේදී ඇති ප්‍රබල බාධකයක් වන්නේ සංස්කෘතියයි.සංස්කෘතිය බොහෝවිට සංවර්ධනයට එරෙහිව නැගී සිටීයි.එමනිසා සාම්ප්‍රධායික සංස්කෘතීන් අනුගමනය කරන රජ්‍යයන් දියුණු වෙමින් පවතින රාජ්‍යයන් ලෙසත් ආගම හා සංස්කෘතික බැමි ලිහා විද්‍යාව තුලින් ලෝකය දුටු රජ්‍යයන් දියුණු රටවල් බවටත් පරිවර්තනය වී පවතී.ව්‍යවාහාරික සමාජ විද්‍යාඥයන් විසින් සංවර්ධනයට එරෙහිව නැගී සිටින සංස්කෘතික බාධක කිහිපයන් පෙන්වාදෙයි.

කර්මය හා දේව කැමැත්ත

කුල භේදය

අභිචාර

මිත්‍යා විශ්වාස

සංස්කෘතිය හා කාන්තාව

බොහෝ සාම්ප්‍රධායික සංස්කෘතීන් තුල කාන්තාවට හිමිවන්නේ ඉතා අවාසනාවන්ත තත්වයකි.බොහෝ සංස්කෘතීන් මගින් ස්ත්‍රීන්ගේ මානව අයිතිවාසිකම් අමු අමුවේ උල්ලංගනය වන ආකාරය දක්නට ලැබේ.ඇතැම් සංස්කෘතීන්වල ගැහැණු දරුවකුගේ උපත අවාසනාවන්ත සිදුවීමක් ලෙස සලකා ළදරු අවධියේදීම මරා දමයි.උදාහරණ ලෙස යනොමාමෝ වැනි ප්‍රාථමික සමාජවල මෙන්ම ඉන්දියාව අරාබි රටවල් දැක්විය හැත.විශේෂයෙන් හින්දු හා ඉස්ලාම් ආගම් අදහන සංස්කෘතීන්වල කාන්තාවන්ගේ සමාජ තත්වය ඉතා ඛෙදජනකය.ඔවුන්ට ආගමික සමාජීය නිදහස අහිමිවී ඇත.ස්වාධීන තීරණ ගැනීමට අවසර නැත.

ලිංග ඡෙදනයˌකන්‍යාභාවයˌසතිපූජාවˌළමා විවාහˌදෑවැද්ද ගැහැණු දරුවන් ළදරුවියේදී මරා දැමීම වැනි සංස්කෘතිකාංග මගින් දැඩි පීඩනයකට කාන්තාවන් පත්වෙයි.ලිංග ඡේදනයේදී කාන්තාවන්ගේ ලිංගික අවයවයන්හි සංවේදී කොටස් එනම් යෝනි තොල් හා භගමනිය කපාදැමීම සිදුවේ එයින් කාන්තාවන්ට දැඩි කායික හා මානසික පීඩාවන් ඇතිවේ.මෙම සංස්කෘතිකාංගය ඇතැම් රටවල නීතිය මගින් තහනම් කර ඇත.කෙසේ වෙතත් සාම්ප්‍රධායික සමාජවල මෙය තවමත් ක්‍රියාත්මකවේ‍ෙ.කන්‍යාභාවය නම් සංස්කෘතිකාංගය මගින් විවාහයට පෙර ලිංගික සබදතා පැවැත්වීම කාන්තාවන්ට පමණක් තහංචි කෙරේ.ප්‍රථම ලිංගික සංසර්ගයේදී රුධිරය පිටවීම මගින් කන්‍යාභාවය නිගමනය කරයි.මෙහි විද්‍යාත්මක පදනමක් නැතිබව කායික විද්‍යාඥයන් පවසයි.ඇතැම් කාන්තාවන්ට උපතින්ම කන්‍යාපටලය පිහිටා නොමැති බවත් ඇතම් හදිසි අනතුරු හා ශල්‍යකර්ම නිසාද කන්‍යාපටලය බිදීයාහැකිබවත්.ස්වං වින්දනයේදී යෝනිමාර්ගයට ඇතැම් ද්‍රව්‍ය අතුළුකිරීමේදීද කන්‍යාපටලය බිදීයාහැකිබවත් වෛද්‍යවරුන් පවසයි.කෙසේ වෙතත් ඇතුම් සංස්කෘතීන්තුල කන්‍යාභාවයට ඉහළ වටිනාකමක් ලබාදී ඇත.බොහෝ රටවල පවතින නීතීන් අනුව විවාහයට පෙර ස්ත්‍රියක් කන්‍යාවියකවී සිටීම අනිවාර්‍ය නැත.එය දික්කසාදයට හේතුවක් ලෙස දැක්විය නොහැකිය.සතිපූජාව යනු විශේෂයෙන් ඉන්දියානු කලාපයේ දක්නට ලැබෙන සංස්කෘතිකාංගයකි.මෙහිදී විවාහක ස්ත්‍රියක් තම සැමියා මියගියපසු ඔහු දැවෙන දරසෑයට පැන සියදිවිනසාගත යුතුය.ස්ත්‍රිය එයට කැමතිවීම හෝ අකමැතිවීම අදාල නොවේ.ඇය ගිලිමැලයට පැනීම ප්‍රතික්ෂේප කලහොත් අවට සිටින පුද්ගලයන් ඇයව බලහත්කාරයෙන් ගිනිමැලයටදමා පුළුස්සා මරාදමයි.මෙම සත්පූජාව සිදුකිරීම ඇතැම් අවස්ථාවලදී අනිවාර්‍ය නැත.උදාහරණ ලෙස යුධ සෙබළෙකු යුධ භූමියේදී ජීවිතය පූජාකලහොත් ඔහුගේ භාර්‍යයාවට සතිපූජාව සිදුකිරීම අනිවාර්‍ය නොවේ.තවද ළදරු වයසේදී මහළු පුරුෂයෙකු හා විවාහවන දැරියකටද තම පුරුෂයා මියගියවිට සතිපූජාව සිදුකිරීම අනිවාර්‍ය නොවේ.ඔවුන්ට නැවත විවාහයක් සිදුකරගැනීම තහනම අතර මුළු ජීවිත කාලයම දේව දාසියක් ලෙස වෘත සමාදන්වීමට සිදුවේ.සතිපූජාව වෛෂ්‍යා ස්ත්‍රීන්ට අදාල නොවේ.ළමා විවාහ මුස්ළිම් හා හින්දු අන්තවාදී සංස්කෘතීන්වල බහුලව ක්‍රියාත්මකවෙයි.මෙහිදී කුඩා දැරියකට මහළු පුරුෂයෙකු විවාහ කරදීම හා කුඩා දරුවන් දෙදෙනකු විවාහකරදීම සිදුවේ.මේ සදහා ආගමික සංකල්ප දුප්පත්කම කන්‍යාභාවය දෑවැද්ද වැනි ඍජුවම බලපානබව මානව විද්‍යාඥයන් පෙන්වාදෙයි.දෑවැද්ද සංකල්පය දකුණු ආසියානු හා යුරෝපීය සමාජවල පවතින සංකල්පයකි.සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල මෙය ප්‍රබල සංස්කෘතික බාධකයක් ලෙස පවතී.දෑවැද්ද සදහා වත්කම් නැති කාන්තාවන් අවිවාහකව සිටීමට හා විවාහයෙන් පසු දෑවැද්ද පිළිබද ප්‍රශ්න නිසා කාන්තාවන්ට හිංසා කිරීම හා මරාදැමීමටද ඇතැම් සංස්කෘතීන්වල සිදුවේ.ගැහැණු දරුවන් ළදරුවියේ දී මරා දැමීම ඇතැම් ප්‍රාථමික සමාජවල හා ඇතැමු දියුණුවෙමින් පවතින රටවල සිදුවේ.ඇතැම් අවස්ථාවල ළදැරියක් ඉපදුනවිට ඇයට කිරීදීම ප්‍රතික්ෂෙපකිරීම මගින් එසේත් නැතිනම් අමානුෂික ලෙස මරණයට පත්කිරීම සිදුවේ.තවත් ඇතැම් රටවල ගැහැණු ළදරුවන් කලල අවස්තාවේදීම ගබ්සාව මගින් නූපන් බිළිදියන් මරාදමයි.

මූලාශ්‍ර
 කුමාර හේමන්ත (2013) සමාජ විද්‍යාව මූලික සංකල්ප න්‍යාය හා ක්‍රමවේදය විජේසූරිය ග්‍රන්ත කේන්ද්‍රය
 රත්නපාල නන්දසේන (1995) මානව විද්‍යාව ආරිය ප්‍රකාශකයෝ වරකාපොල

යොමුව

සමාජ විද්‍යාව
මානව විද්‍යාව

සංස්කෘතිය


McAnally ist der Familienname folgender Personen:

 Mac McAnally (* 1957), US-amerikanischer Country-Musiker
 Ray McAnally (1926–1989), irischer Schauspieler
 Shane McAnally (* 1974), US-amerikanischer Country-Musiker

McAnally


Zavod sv. Vinka je bio rimokatolički zavod Sestara milosrdnica sv. Vinka Paulskog u Sarajevu.

Družba je pri Zavodu osnivala škole. Opću pučku školu osnovale su 1871. godine. Bila je namijenjena katoličkoj djeci, no u tu su školu išle i učenice drugih vjera. Arhivska građa sačuvana je od 1880. godine. Do 1918. godine bila je samo za žensku mladež. Od te godine postoje i razredi za mušku djecu. Poslije je promijenila naziv u Rimokatoličku osnovnu školu u Zavodu sv. Vinka. Ukinuta je dolaskom komunističke vlasti 1945. godine. Školska arhiva završava s 1945. i 1961. otpremljena je u Povijesni arhiv Sarajevo.
1883. osnovale su Višu djevojačku školu. U početku ju je vodio Vrhbosanski kaptol a poslije su ju u potpunosti vodile Sestre milosrdnice i sasvim je prešla u njihovu nadležnost. U naravi je bila niža stručna škola. 30. srpnja 1912. Zemaljska vlada BiH odlukom dodjeljuje školi pravo javnosti i do 1924. godine škola djeluje pod imenom Više djevojačke škole, nakon čega je promijenila ime u Rimokatolička građanska škola trgovačkog smjera u Zavodu sv. Vinka. Pod tim je imenom djelovala do 1945. godine. Arhivska građa sačuvana je od 1883. do 1943. i primio ju je sarajevski Povijesni arhiv 1961. godine od IX narodne osnovne škole u Sarajevu. Od 1939. djelovala je ženska građanska škola sv. Vinko. Arhiva je sačuvana od 1939. do 1945. godine. 1939. je osnovala privatnu žensku obrtnu školu. Zadaća je bila uvježbati djevojke šivati i krojiti, Prva je godina bila pripremna, nakon čega su u dvama stručnim odjelima učenice učile krojiti haljine i šivati rublje. Nakon tog dijela programa učenice su imale jednogodišnju praktičnu nastavu. Školska arhiva završava s 1944. i 1961. otpremljena je u Povijesni arhiv Sarajevo. Osnovala je 1941. privatnu potpunu žensku realnu gimnaziju s pravom javnosti. Organizacija i rad bili su sukladni s državnim gimnazijama. Djelovala je do 1945. kad su jugokomunističke vlasti ukinule školu, kao i sve ostale privatne i vjerske škole. Arhivska građa iz škole, koja obuhvaća godine od 1941. do 1945. primljena je u Povijesni arhiv Sarajevo 1961. godine.

Izvori

Sarajevo
Družba Kćeri Božje ljubavi
Crkveno školstvo u Bosni i Hercegovini

Zavod sv. Vinka u Sarajevu


The Irish calendar is the Gregorian calendar as it is in use in Ireland, but also incorporating Irish cultural festivals and views of the division of the seasons, presumably inherited from earlier Celtic calendar traditions.

For example, the pre-Christian Celtic year began on 1 November, although in common with the rest of the Western world, the year now begins on 1 January.

Winter ("Geimhreadh") - November, December, January (Samhain, Nollaig, Eanáir)
Spring ("Earrach") - February, March, April (Imbolc, then Feabhra, Márta, Aibreán)
Summer ("Samhradh") - May, June, July (Bealtaine, Meitheamh, Iúil)
Autumn ("Fómhar" Harvest) - August, September, October (Lúnasa, Meán Fómhair, Deireadh Fómhair)
The traditional Irish Calendar uses Astronomical Timing, however Meteorological Timing is also used by organisations such as the Met Éireann. Both are in use in the Republic of Ireland, however generally the Astronomical Calendar is the most commonly used.

In English-language Julian calendars and its derivatives, the months are based on names from Classical mythology, such as the name "February" which derives from the Roman purification rite, Februa. In the Irish calendar, the names of the months in the Irish language refer to  Celtic religion and mythology, and generally predate the arrival of Christianity.  The words for May (Bealtaine), August (Lúnasa) and November (Samhain), are the names of Gaelic religious festivals. In addition, the names for September (Meán Fómhair) and October (Deireadh Fómhair) translate directly as "middle of harvest" and "end of harvest".  Christianity has also left its mark on the Irish months: the name for December (Nollaig) derives from Latin natalicia (birthday), referring to the birth of Christ.

Historical texts suggest that, during Ireland's Gaelic era, the day began and ended at sunset. Through contact with the Romans, the seven-day week was borrowed by continental Celts, and then spread to the people of Ireland. In Irish, four days of the week have names derived from Latin, while the other three relate to the fasting done by early Gaelic Christians.

 Dé Luain - from Latin dies Lunae
 Dé Máirt - from Latin dies Martis
 Dé Céadaoin - referring to Gaelic fasting: from céad (first) aoin (fast) i.e. the first fast of the week
 Déardaoin - the day between the fasts
 Dé hAoine - the day of the fast
 Dé Sathairn - from Latin dies Saturni
 Dé Domhnaigh - from Latin dies Dominicus (an alternative Latin name for Sunday, dies Solis being more common)

See also
 Calendar of saints
 Celtic calendar
 Coligny calendar
 Gregorian calendar
 Liturgical year
 The Old Cows Days/The Days of the Brindled Cow

References

Specific calendars
Calendar
Calendar
Calendar
Calendar
Manx culture
Calendar

Irish calendar


İkinci Kanal Harekâtı, Osmanlı İmparatorluğu'nun 1. Dünya Savaşı'nın Sina ve Filistin Cephesi sırasında, Süveyş Kanalı'na düzenlediği ikinci harekâttır. Harekâtın amacı İngilizleri Mısır'da tutarak, Batı Cephesi'ne kuvvet göndermelerini engellemek, ve mümkün olursa Mısır'ı kurtarmaktı. Eğer kanal geçilebilirse, Mısırlı yurtseverlerin Osmanlı ordusunun yanında, İngilizlere karşı ayaklanacağı umuluyordu. Harekât, 4. Ordu komutanı ve Bahriye Nazırı Cemal Paşa'nın komutasında gerçekleştirilecekti.

27 Temmuz 1916'da 4. Ordu'da görevli bulunan Alman Miralayı Kreß von Kressenstein'in komutasındaki 10.000 kişilik bir kuvvetle gerçekleşti. Ancak ilkinde olduğu gibi ağır bir yenilgi alan Osmanlı kuvvetleri El Ariş'e çekilmek zorunda kaldılar.

Muharebeleri
 Katya Muharebesi (23 Nisan 1916)
 Romani Muharebesi (3-5 Ağustos 1916)

Kaynakça

Ayrıca bakınız
 Birinci Kanal Harekâtı

Kanal Harekâtı, 2
VikiProje Tarih kaynak bekleyen maddeler

İkinci Kanal Harekâtı


El río Tuela es un río de vertiente atlántica situado al noroeste de la península ibérica que discurre por España y Portugal.

Los ríos Tuela, Manzanas y Támega, junto con algún otro de menor caudal de la Galicia suroriental, pertenecen al grupo de afluentes septentrionales del Duero portugués. Todos ellos difieren de los afluentes del Duero en el tramo español en que estos últimos confluyen con el Duero aguas arriba del gigantesco escalón conformado en los Arribes del Duero, materializado por el sistema de cañones en el área fronteriza con Portugal de las provincias de Zamora y Salamanca.

Geografía

Cabecera

El río Tuela nace a unos 1.800 m, en el paraje denominado de las lagunas de la Ermita, situado en la sierra Segundera, al noroeste de la provincia de Zamora (Castilla y León). Este es un territorio con características biológicas y paisajísticas especiales, motivo por el que se encuentra incluido en el espacio protegido por el parque natural del Lago de Sanabria y en el LIC de las Riberas del río Tuela y afluentes.

El Tuela nace con dirección oeste y, a lo largo de unos 6 km va girando hasta adoptar la orientación suroeste. Durante este primer recorrido se encuentra apenas encajado sobre tierras altas con impronta glaciar. Con posterioridad trascurre el por el paraje denominado Mallado Do Olmo, en el que salva un notable escalón de 120 m en tan sólo 1 km. A los pies de este escalón, la cota del río se sitúa en los 1200 m. Es a partir de este punto donde se comienza a configurar como río.

La cabecera del río está rodeada de antiguos pastizales de montaña, que actualmente están siendo sustituidos por escobales (retama negra y escoba blanca), y brezales (rubio y blanco), acompañados de pequeñas manchas arbóreas. Su cauce se suele encontrar rodeado por un cordón de bosque de ribera.

Tramo español

Desde su nacimiento discurre en dirección norte-sur por el oeste de la provincia de Zamora, muy próximo a la provincia de Orense, hasta adentrarse en Portugal. Durante todo este tramo, el Tuela atraviesa los municipios de Porto, Lubián y Hermisende, todos ellos pertenecientes a la denominada subcomarca de la Alta Sanabria de la histórica y tradicional comarca de Sanabria.

Desde la cabecera y hasta la frontera con Portugal, recibe aguas de los ríos Pedro, Leira y de los arroyos Pequeño y del Tuiza. Todos ellos son afluentes que responden a las mismas características de río de montaña, como es el caso del Tuela. El río Leira tiene, a su vez, un afluente importante, el arroyo de la Fraga de la Osa. Este también tiene las mismas características antes mencionadas.

Desde el Mallado do Olmo, el Tuela se divide en los siguientes subtramos:

 Alto Tuela: durante los primeros 2 km continúa su dirección suroeste, para en los siguientes 4 km tomar la dirección sureste hacia Chanos, donde ya desciende a la cota de los 930 m. Aquí recibe tributo de dos afluentes, el Tuiza por la derecha y el Leira por la izquierda;

 Medio Tuela: desde la confluencia del Tuiza y el Leira hasta la localidad de Hermisende;

 Bajo Tuela: desde Hermisende, donde toma la dirección suroeste, manteniéndola durante 5 km para terminar adentrándose en Portugal, donde alcanza una cota de 780 m.

En estos subtramos el Tuela ha configurado un valle con forma de uve, en los que se alcanza una profundidad máxima de en torno a los 400 m y una anchura máxima en su cotas altas de alrededor de los 5 km.

En cuanto a su vegetación, el Tuela avanza hasta Hermisende por un estrecho valle con laderas en los que los escobales y brezales llegan hasta el cordón del bosque de ribera. Estos arbustos están sustituyendo progresivamente de las laderas al potencial roble común, aunque se conservan pequeñas manchas de esta especie arbórea. Rebasado Hermisende, se ha originado un valle más abierto, en el que conviven el bosque de ribera y pequeñas fincas de pastizales para siega y, junto a los pueblos, pequeñas huertas.

En cuanto a la fauna del tramo español, se ha detectado en el Tuela la presencia de la nutria, catalogada como especie de especial interés en el Catálogo de Especies Amenazadas y en el bosque de ribera es un espacio de nidificación del mirlo acuático. Notable también es la presencia de la trucha común, con densidades de población de 0,2 individuos por m².

El Tuela ha sido aprovechado por el hombre desde tiempos inmemoriales. En su cauce se construyeron numerosos molinos y azudes que cumplieron una doble finalidad, por un lado la producción de energía para la molienda y, por otro, como zonas que ofrecen protección y alimento a la fauna existente. En la actualidad en el curso del río cuenta con 24 obstáculos transversales, de los que 5 son minicentrales hidráulicas. En Hermisende el río ha sido represado para crear una zona de baño.

Tramo portugués

El Tuela entra en Portugal a través del municipio de Vinhais, donde recibe las aguas del río Baceiro. Este último, a su vez, dibuja los límites de los municipios de Vinhais y Braganza, en una zona en la que se encuentra una de las mayores manchas de roble común de toda la península ibérica.

El Tuela, recrecido por el aporte del Baceiro, continúa su recorrido hasta el municipio Mirandela. En este último municipio, y a 4 km de su llegada a la ciudad de Mirandela, el río Tuela se une al río Rabazal, formando entre ambos el río Túa que es uno de los afluentes de la margen derecha del río Duero en Portugal.

Bibliografía

 Río Túa en la Wikipedia de Portugal
 Características generales de la cuenca del Duero
 Confederación Hidrográfica del Duero - Anejo 3: Zonas protegidas - Código: 22 "Río Tuela y afluentes
 ES4190131 -  Riberas del río Tuela y afluentes
 El río Tuela
 Descenso de ´aguas bravas´. El río Tuela, a su paso por Hermisende, permite la práctica del "rafting" en un enclave natural de excepción
 Un molino tradicional sanabrés en el río Tuela
 El río Tuela en la página web de Hermisende

Enlaces externos

Río Tuela
Porto
Lubián
Hermisende

Río Tuela


The River Lune (archaically sometimes Loyne) is a river  in length in Cumbria and Lancashire, England.

Etymology
Several elucidations for the origin of the name Lune exist. Firstly, it may be that the name is Brittonic in genesis and derived from *lǭn meaning "full, abundant", or "healthy, pure" (c.f. Old Irish slán, Welsh llawn). Secondly, Lune may represent Old English Ēa Lōn (ēa = "river") as a phonetic adaptation of a Romano-British name referring to a Romano-British god Ialonus who was worshipped in the area.

Springs
The river begins as a stream at Newbiggin, in the parish of Ravenstonedale, Cumbria, at St. Helen's Well (elevation of  above sea level) and some neighbouring springs. On the first two miles of its course, it is joined by four streams, two of them as short as itself, but two much longer. These are the Bessy Beck (short), the Dry Beck of 4.9 kilometres' (three miles) length at  from St. Helen's Well, the Sandwath Beck (short) at , and the Weasdale Beck (5.58 km = 3½ mls) at 1.6 miles from the well. Weasdale Beck is the uppermost headwater of River Lune recorded in Environment Agency's Catchment Data Explorer.

Course and valleys
It then passes the remnants of a Roman fort near Low Borrowbridge at the foot of Borrowdale, and flows through south Cumbria, meeting the Irish Sea at Plover Scar near Lancaster, after a total journey of about .

The valley of the Lune has three parts. The northern part between its source and Tebay is called Lunesdale. Below this is the spectacular Lune Gorge through which both the M6 motorway and the West Coast Main Railway Line run. Below the gorge, the valley broadens out into Lonsdale.

Bridges over the Lune include the Devil's Bridge near Kirkby Lonsdale and the Lune Millennium Bridge in Lancaster. At Caton, about  upstream from Lancaster, there is a cluster of three bridges (one stone road bridge and two disused iron rail bridges now used as foot/cyclepaths) at the Crook o' Lune. Here in a 180-degree right-hand bend the Lune turns back on itself; this is followed by a 90-degree left-hand bend forming the shape of a shepherd's crook and creating a beauty spot which was painted by J. M. W. Turner. The M6 motorway crosses the Lune near Tebay and Halton-on-Lune; in 2015 it was joined by the Heysham to M6 Link Road. The Ingleton branch line, a railway operational between 1861 and 1967, followed the Lune between Tebay and Kirkby Lonsdale, crossing the river twice on viaducts which still stand.

Estuary
The river is a County Biological Heritage Site. Near the end of the non-tidal reach of the river stands the Lune Aqueduct, which carries the Lancaster Canal. The Lune is now tidal only below Skerton Weir in Lancaster. Four bridges in close proximity cross the estuary in Lancaster: Skerton Bridge (road), Greyhound Bridge (built as rail but now carries a road), Lune Millennium Bridge (pedestrian and cycle) and Carlisle Bridge (carrying the West Coast Main Line railway, and with a public walkway on the eastern side) which is the furthest downstream of the bridges.

This part of the Lune is also the site of the old Port of Lancaster, probably a port from Roman times; the Lancaster Port Commission was established in 1750 to improve navigation on the estuary. Between 1750 and 1767, St George's Quay and New Quay were built in Lancaster and in 1779 the port facilities were extended closer to the Irish Sea at Glasson Dock. In 1847 the Commissioners built a pair of lighthouses near Cockersand Abbey to help guide ships into the port. The lower lighthouse, known as the Plover Scar Lighthouse, (sometimes called Abbey lighthouse) still stands on Plover Scar, and it remains operational. The old high light, a square wooden tower, was demolished in 1954; but the former keepers' cottage, built alongside the high light, can still be seen.

Lancaster, in turn Lancashire, is named after the Lune. The dale gave its name to the ancient Lancashire hundred of Lonsdale and the ancient Westmorland ward of Lonsdale.

In literature

An engraving of a picture by J. Henderson entitled 'The Vale of Lonsdale' appears in Fisher's Drawing Room Scrap Book, 1832 together with a poetical illustration by Letitia Elizabeth Landon. The plate shows Ingleborough in the background.

Jane Edmondson original title for Quaker Pioneers in Russia was "From the Lune to the Neva" ie from the Lune river where her parents (George & Anne Edmondson) came from, to the River Neva, in St Petersburg where she was born as part of the Quaker experiment by Daniel Wheeler who went with 32 Quakers to St Petersburg at the request of Emperor Alexander I, in order to drain the marshes so that the then capital of Russia could expand.  Publication date 1902 Religious Society of Friends, Publisher London, Headley Bros.

Gallery

Tributaries

Rescue incidents and agencies
The River Lune over the years has been subject to many rescue incidents, some fatal. The majority of incidents occur below Skerton Weir in the tidal area, or around the weir itself. HM Coastguard have operational primacy over incidents up to the high water mark, with their nearest team based in Morecambe. Flanking teams at Knott End and Arnside will often assist.

Lancashire Fire and Rescue Service Fire appliance at Lancaster maintains a water rescue service, with specially trained swiftwater rescue personnel. The nearest fire service boat is based at Preston fire station and this is often called to assist the swiftwater rescue personnel in carrying out rescues or providing safety cover for the crews.

In 2018 Lancaster Area Search and Rescue established themselves within the city. Part of the Surf Lifesaving Great Britain (SLSGB) family, their main role is to provide water rescue personnel and resources to flood and other water incidents within the Lancaster district at times when the statutory services require assistance. The team is equipped with rescue sleds and a powered inflatable boat for use on the river.

The RNLI can also be seen on the river fairly regularly, including both the D class and their Hovercraft, The Hurley Flyer. Rather than transit to scene from the Lifeboat station, the RNLI will often drive to the scene, often launching at Snatchems Golden Ball pub.

Notes

Rivers of Cumbria
Rivers of Lancashire
Rivers of Lancaster
River Lune

River Lune


Saliwnoje (;  Postnicken, ) ist eine Siedlung in der russischen Oblast Kaliningrad. Sie liegt im Rajon Gurjewsk und gehört zur kommunalen Selbstverwaltungseinheit Stadtkreis Gurjewsk.

Geographische Lage
Die Ortschaft liegt in der historischen Region Ostpreußen, am Südufer des Kurischen Haffs, dreißig Kilometer nordöstlich von Königsberg (Kaliningrad) und elf Kilometer östlich des Dorfs Pirogowo (Sudnicken).

Ortsname
Den Ortsnamen tragen bzw. trugen auch die vor 1945 eigenständigen umliegenden Orte Brandt [Fh.] (ru. zunächst Glucharjowo), Grünwalde, Jägertal, Möwenhof, Mückenhof (ru. zunächst Rutschji) und Palve. Die Ortsstellen Brandt [Fh.], Grünwalde, Möwenhof und Palve sind verlassen.

Geschichte

Postnicken wurde etwa 1405 gegründet. Im Jahr 1785 wird der Ort als kölmisches Dorf mit 40 Feuerstellen (Haushalten) bezeichnet.  Das Kirchdorf bildete von 1874 bis 1945 einen eigenen Amtsbezirk (eingegliedert war die Landgemeinde Postnicken, der Gutsbezirk Grünwalde, der vor 1908 nach Postnicken eingemeindet wurde, und der Gutsbezirk Jägertal, der schließlich 1928 zu Postnicken kam) und gehörte bis 1945 zum Landkreis Königsberg (Preußen), ab 1939 Landkreis Samland, Regierungsbezirk Königsberg, in der Provinz Ostpreußen.

Nach Ende des Zweiten Weltkriegs wurde die Region zusammen mit der nördlichen Hälfte Ostpreußens unter sowjetische Verwaltung gestellt.
Die 1947 nach dem russischen Wort saliw für Haff in Saliwnoje umbenannte Siedlung war bis 1954 Sitz eines Dorfsowjets, der dann nach Marschalskoje verlegt wurde. Von 2008 bis 2013 gehörte der Ort zur Landgemeinde Chrabrowskoje selskoje posselenije und nach dessen Auflösung seitdem zum Stadtkreis Gurjewsk.

Bevölkerungsentwicklung

Saliwenski selski Sowet 1947–1954
Der Dorfsowjet Saliwenski selski Sowet (ru. Заливенский сельский Совет) wurde im Juni 1947 eingerichtet. Im Jahr 1954 wurde der Dorfsowjet aufgelöst und ging im neu gebildeten Marschalski selski Sowet auf. Der Ort Sokolowka gelangte allerdings (eventuell später) in den Dobrinski selski Sowet.

Kirche

Kirchengebäude
Das Jahr der Errichtung der Postnicker Pfarrkirche ist nicht bekannt. Wohl aber stammt sie aus der Ordenszeit. Im 16. Jahrhundert brannte das Gebäude aus, wurde aber – unter Verwendung des alten Mauerwerks – als Saalkirche ohne Chor wieder aufgebaut. Der Turm stammte aus der Zeit des 15./16. Jahrhunderts. Patron und Geistiges Oberhaupt der Kirche war im 18. Jahrhundert der König von Preußen.

Das im Zweiten Weltkrieg offenbar unzerstörte Gotteshaus blieb bis Ende der 1970er Jahre intakt. 1988 wurde der Turm abgebrochen, das Dach des Kirchenschiffs fiel ein. Von der ehemaligen Kirche stehen heute nur noch die Grundmauern mit offenen Fenstern und einer vermauerten Tür.

Kirchengemeinde
Postnicken war bereits in vorreformatorischer Zeit ein Kirchdorf. Schon früh hielt die Reformation hier Einzug. Anfangs gehörte die Pfarrei zur Inspektion Schaaken, dann bis 1945 zum Kirchenkreis Königsberg-Land II in der Kirchenprovinz Ostpreußen der Kirche der Altpreußischen Union.

Heute existiert in Saliwnoje keine eigene Gemeinde mehr. Die Siedlung liegt im Einzugsbereich der evangelisch-lutherischen Kirchengemeinde in Marschalskoje (Gallgarben), einer Filialgemeinde der Auferstehungskirche in Kaliningrad (Königsberg). Sie ist Teil der Propstei Kaliningrad in der Evangelisch-lutherischen Kirche Europäisches Russland (ELKER).

Kirchspielorte (bis 1945)
Zum Kirchdorf Postnicken gehörte vor 1945 ein weitflächiges Kirchspiel:

Pfarrer (bis 1945)
In der Zeit von der Reformation bis 1945 amtierten in Postnicken als evangelische Geistliche:

Kirchenbücher
Von den Kirchenbüchern haben die alphabetischen Namensverzeichnis für Taufen, Trauungen und Bestattungen der Jahre 1768 bis 1927 den Krieg überstanden. Sie werden im Evangelischen Zentralarchiv in Berlin-Kreuzberg aufbewahrt.

Söhne und Töchter des Ortes
 Balthasar Braunsberger (* 1561 in Postnicken; † 1614), deutscher Rechtswissenschaftler

Literatur
 Friedrich Gottlob Leonhardi: Erdbeschreibung der preußischen Monarchie. Verlag Hemmerde und Schwetschke: Halle 1791
 D. Leopold Krug: Die Preussische Monarchie; topographisch, statistisch und wirtschaftlich dargestellt. Verlag von Duncker & Humblot: Berlin 1833, S. 72, Nr. 18.
 Joseph Meyer, Erich Uetrecht: Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs. Verlag Bibliographisches Institut: Leipzig 1913
 Daniel Heinrich Arnoldt: Kurzgefaßte Nachrichten von allen seit der Reformation an den lutherischen Kirchen in Ostpreußen gestandnen Predigern. Königsberg 1777, S. 30–32.

Weblinks
 Saliwnoje bei bankgorodov.ru

Einzelnachweise

Ort im Rajon Gurjewsk (Kaliningrad)

Saliwnoje


Lycieae, tribus iz porodice krumpirovki (pomoćnica (Solanaceae). U njega su do novijih istraživanja uključivana 3 roda; tipični je Lycium

Nova istraživanja
Tribus Lycieae trenutno uključuje ca. 92 vrste u tri roda. Dva roda čine samo nekoliko vrsta, budući da je Phrodus monotipičan, a Grabowskia uključuje samo četiri vrste. Nasuprot tome, Lycium je jedan od najvećih rodova u porodic, s oko 88 vrsta i preko 95% raznolikosti vrsta u plemenu Lycieae. Prethodne molekularne studije sugerirale su da je Lycium parafiletski i da su vrste Grabowskia ugniježđene unutar Lyciuma. Ove studije su također sugerirale da je rod Grabowskia bio monofiletski, ali su dovodile u pitanje cjelovitost vrsta unutar njega. Isto tako, iako je rod definiran jedinstvenom strukturom ploda, morfologija je od ograničene koristi u razlikovanju vrsta unutar Grabowskie. Ovisno o studiji, Phrodus microphyllus stavljen je ili kao sestra ostatku plemena ili se ugnijezdio unutar Lyciuma. U ovoj studiji uključenui su podaci iz dvije nuklearne regije (zrnato vezana škrobna sintaza i nitrat reduktaza) i četiri plastidne razmaknice (trnH-pbsA, trnDGUC-trnTGGU, rpl32-trnLUAG, ndhF-rpl32) kako bi se jasnije razriješili evolucijski odnosi među rodovima unutar plemena i među vrstama u rodu Grabowskia. Rezultati potvrđuju da je Lycium parafilet i uključuje monofilet Grabowskia. Međutim, uključivanje višestrukih pristupa nekoliko vrsta Grabowskia ne podupire održavanje različitih vrsta u rodu. Osim toga, Phrodus microphyllus je umjereno podržan kao bazalni unutar plemena. S obzirom na ove rezultate, koji su dodatno ojačani morfološkim i citološkim podacima, sinonimizirane su tri vrste Grabowskia s Grabowskia boerhaviifolia i uključujući ovu vrstu u Lycium, koristeći njen bazionim, Lycium boerhaviifolium L. f. Dodatno, je prenesen Phrodus microphyllus u rod Lycium, predlažući novu kombinaciju: Lycium bridgesii (Miers) Levin, Miller & Bernardello. Pleme Lycieae sada je monotipno, uključujući jedan rod Lycium.

Rodovi
 Grabowskia Schltdl.
 Lycium L.
 Phrodus Miers

Izvori

Solanoideae

Lycieae


Scylla steht für:
 lateinische Namensform von Skylla, einem Meeresungeheuer aus der griechischen Mythologie
 alter lateinischer Name für die Weiße Meerzwiebel
 (155) Scylla, einen Asteroiden
 Scylla (Album), Jazzalbum von Dave Rempis, Joshua Abrams, Avreeayl Ra und Jim Baker (2022)
 Scylla (Gattung), eine Gattung der Schwimmkrabben
 HMS Scylla (F71), eine britische Fregatte der Leander-Klasse, die 2004 vor Cornwall versenkt wurde
 Scylla (Reederei), eine Schweizer Reederei
 Scylla (Datenbank), ein verteiltes Datenbankmanagementsystem
 Scylla (Rapper), ein belgischer Musiker
 Scylla (Seekabel), ein Seekabel zwischen den Niederlanden und Großbritannien

Sonstiges:
 Scylla-Gletscher, Gletscher im Mac-Robertson-Land, Antarktika

Siehe auch:

 Skylla (Begriffsklärung)
 Scilla
 Sylla

Scylla


.
දඹකොළ පටුන, දැනට ශ්‍රී ලංකාවට අයිති භුමියේ අතීතයේ පැවතුන වරායකි. සංඝමිත්තා තෙරණිය ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ රැගෙන වැඩම වූයේ මෙම ස්ථානයට බව ඓතිහාසික  මූලාශ්‍ර වල සඳහන් ය.
දඹකොළ පටුන හෝ ජම්බුකෝලා පටුන යනු යාපනයට උතුරින් පිහිටි පුරාණ වරායකි. එය ක්‍රිපු යුගයට පෙර සිට භාවිතා කරන ලදී. ක්‍රිපු 250 සිදුවූ මිහිදු මහා රහතන්වහන්සේගේ ලංකාගමනයෙන් වසරකට පසු ඔහුගේ සොහොයුරිය වන සංගාමිත්ත තෙරීය පූජනීය බෝ පැළයක් සමඟ මෙම වරායෙන් ලංකාවට පැමිණි බව ඉතිහාසයේ සදහන්වේ. මෙම බෝ අංකුරය පැමිණීම සිහිපත් කරමින් දේවානම්පියතිස්ස රජු (ක්‍රිපු 250-210) මෙම ස්ථානයේ සමුද්‍රා පන්සල (ජම්බුකෝලා විහාරය) නමින් විහාරයක් ඉදිකල බව සදහන්වේ. පසුව, එම රජතුමාම ශ්‍රී මහා බෝධියෙන් හටගත් පළමු අංකුර අටෙන් එකක් ශ්‍රී මහා බෝධින්වහන්සේ අනුරාධපුරයට ගෙන යෑමට පෙර මෙම ස්ථානයේ මුලින්ම තබා තිබු තැන රෝපණය කළේය.

පසුකාලීනව පළමුවන විජයබාහු රජු (ව්‍ය.ව1070-1110) මෙම විහාර අඩවිය ප්‍රතිසංස්කරණ කර ඇත. මෑතක් වනතුරු දකින්නට ලැබුණු සිරි පතුල් ගල සහ එහි තිබු වටදාගෙය වැනි විහාරයේ නටබුන් තවදුරටත් එහි නොමැත.

කාලයත් සමග දඹකොළ පටුන වරායට හිමිව තිබු වැදගත්කම කෙමින් කෙමින් ගිලිහි ගියේය. මල්වතුඔයේ ගංමුවදොරේ පිහිටි මහාතින්ත/මහතොට/මාන්තොට(දැන් මාන්තායි) වරාය මුහුදු මාර්ගවල ප්‍රධාන මංසන්ධියක් ලෙස සංවර්ධනය වූ අතර කාලයාගේ ඇවෑමෙන් දම්බකෝලා පටුන විහාරයද මේ නිසා අභාවයට ගියේය.

ලංකාවේ ඓතිහාසික මුලාශ්‍ර වන මහාවංශය සහ සමන්තපසස්තික වැනි ග්‍රන්ථ වල පුරාණ කාලයේ ජම්බුකෝලා විහාරය වන්දනාමාන කිරීම සඳහා "යොනක" රටේ සිට ජම්බුකෝලා වෙත බැතිමතුන් පැමිණෙනු බව සදහන්වේ.

අවාසනාවට අද පන්සලෙහි කිසිදු පෞරාණිකත්වයක් නොපෙන්වයි. විහාරස්ථානයේ ඇති ස්ථූපය ඇතුළු බොහෝ ව්යුවහයන් ශ්‍රී ලංකා නාවික හමුදාව විසින් වාර්තාගත ලෙස දින 65 ක් තුළදී ඉදිකළ ගොඩනැගිලිය. වර්තමාන ඇති බෝ ගස පවා 1998 දී නාවික හමුදාව විසින් රෝපණය කරන ලද්දකි.

මූලාශ්‍ර

ශ්‍රී ලංකාවේ වරායවල්

දඹකොළ පටුන


Preporod je bh. vokalni oktet iz Sarajeva. Izvode djela bh. kulturnog stvarateljstva. Nastupali su po BiH, Austriji, Njemačkoj, Turskoj, Maroku i dr. Od 1995. godine umjetnička rukovoditeljica je dirigentica Samra Gulamović. Svoj prvi CD Preporod je objavio 2003. u produkciji javnog servisa BHT.

Izvori

Sarajevo
Bosanskohercegovački glazbeni sastavi

Preporod (vokalni sastav)


A tulku (, also tülku, trulku) is a distinctive and significant aspect of Tibetan Buddhism, embodying the concept of enlightened beings taking corporeal forms to continue the lineage of specific teachings. The term "tulku" has its origins in the Tibetan word "sprul sku", which originally referred to an emperor or ruler taking human form on Earth, signifying a divine incarnation. Over time, this term evolved within Tibetan Buddhism to denote the corporeal existence of highly accomplished Buddhist masters whose purpose is to ensure the preservation and transmission of a particular lineage.

The tulku system originated in Tibet, particularly associated with the recognition of the second Karmapa in the 13th century. Since then, numerous tulku lineages have been established, with each tulku having a distinctive role in preserving and propagating specific teachings. Other high-profile examples of tulkus include the Dalai Lamas, the Panchen Lamas, the Samding Dorje Phagmos, Khyentses, the Zhabdrung Rinpoches, and the Kongtruls.

The process of recognizing tulkus involves a combination of traditional and supernatural methods. When a tulku passes away, a committee of senior lamas convenes to identify the reincarnation. They may look for signs left by the departed tulku, consult oracles, rely on dreams or visions, and sometimes even observe natural phenomena like rainbows. This process combines mysticism and tradition to pinpoint the successor who will carry forward the teachings of their predecessor.

In more recent times, there have been instances of Western individuals being recognized as tulkus. This recognition has sparked debates and discussions regarding the cultural adaptation and authenticity of Westerners within the traditional Tibetan tulku system. Some argue that Westerners should explore their own forms of Buddhism rather than attempting to fit into this system. Overall, tulkus serve a vital role in ensuring the continuity and transmission of Buddhist teachings and reflect the adaptability of Tibetan Buddhism in a changing global context.

Etymology and meaning
The word སྤྲུལ or 'sprul' (Modern Lhasa Tibetan ) was a verb in Old Tibetan literature and was used to describe the བཙན་པོ་ btsanpo ('emperor'/天子) taking a human form on earth. So the sprul idea of taking a corporeal form is a local religious idea alien to Indian Buddhism and other forms of Buddhism (e.g. Theravadin or Zen). The term tülku became associated with the translation of the Sanskrit philosophical term nirmanakaya. According to the philosophical system of trikaya or three bodies of Buddha, nirmanakaya is the Buddha's "body" in the sense of the bodymind (Sanskrit: nāmarūpa). Thus, the person of Siddhartha Gautama, the historical Buddha, is an example of nirmanakaya.

Over time, indigenous religious ideas became assimilated by the new Buddhism; e.g. sprul became part of a compound noun, སྤྲུལ་སྐུ་'sprul.sku' ("incarnation body" or 'tülku', and 'btsan', the term for the imperial ruler of the Tibetan Empire, became a kind of mountain deity). Valentine summarizes the shift in meaning of the word tülku: "This term that was originally used to describe the Buddha as a 'magical emanation' of enlightenment, is best translated as 'incarnation' or 'steadfast incarnation' when used in the context of the tulku system to describe patriarchs that reliably return to human form."

According to the Light of Fearless Indestructible Wisdom by Khenpo Tsewang Dongyal: the term tülku "designates one who is 'noble' (or 'selfless' according to Buddha's usage) and used in Buddhist texts to denote a highly achieved being who has attained the first bhumi, a level of attainment which is truly egoless, or higher." Higher Vajrayana practitioners who have attained siddhis and mastered  the bardo of dying, bardo of dharmata or bardo of becoming can be reborn as a tülkus. According to Khenpo Ngawang Pelzang:

In addition to Tibet, Tibetan Buddhism is a traditional religion in China and Mongolia. The Mongolian word for a tülku is qubilγan, though such persons may also be called by the honorific title qutuγtu (Tib: 'phags-pa and Skt: ārya or superior, not to be confused with the historic figure, 'Phags-pa Lama or the script attributed to him, (Phags-pa script), or hutagt in the standard Khalkha dialect. The Chinese word for tülku is huófó (活佛), which literally means "living Buddha".

Tulku lineages

Tibetologist Françoise Pommaret estimates there are presently approximately 500 tulku lineages found across Tibet, Bhutan, Northern India, Nepal, Mongolia, and the southwest provinces of China. Some examples include:

Dodrupchen tulkus are the main custodians of Longchen Nyingthig.
Dudjom tulkus are the main custodians of Dudjom Tersar.
Chokling tulkus are the main custodians of Chokling Tersar.
Khyentse tulkus are the main custodians of Jamyang Khyentse Wangpo
Kongtrul tulkus are the main custodians of the Jamgon Kongtrul.
Samding Dorje Phagmo tulkus are the highest female incarnation lineage in Tibet.

History

The tulku system of preserving Dharma lineages did not operate in India. The first tulku line of Tibet is the Karmapa lineage. Foreign tulkus have been identified since at least the sixteenth century, when the grandson of the Mongol Altan Khan was recognized as the 4th Dalai Lama. The recognition of Westerners as tulku has occurred since the 1970s, following the spread of Tibetan Buddhism to modern Western countries such as the United States.

Establishment of the Karmapa lineage
After the first Karmapa died in 1193, a lama had recurrent visions of a particular child as his rebirth. This child (born ca. 1205) was recognized as the second Karmapa, thus beginning the Tibetan tulku tradition.

Establishment of the Dalai Lama lineage

Gendun Drup (1391–1474), a disciple of the founder Je Tsongkapa, was the ordination name of the monk who came to be known as the 'First Dalai Lama', but only from 104 years after he died. There had been resistance, since first he was ordained a monk in the Kadampa tradition and for various reasons, for hundreds of years the Kadampa school had eschewed the adoption of the tulku system to which the older schools adhered. Tsongkhapa largely modelled his new, reformed Gelugpa school on the Kadampa tradition and refrained from starting a tulku system. Therefore, although Gendun Drup grew to be a very important Gelugpa lama, after he died in 1474 there was no question of any search being made to identify his incarnation.

Despite this, when the Tashilhunpo monks started hearing what seemed credible accounts that an incarnation of Gendun Drup had appeared nearby and repeatedly announced himself from the age of two, their curiosity was aroused. It was some 55 years after Tsongkhapa's death when eventually, the monastic authorities saw compelling evidence that convinced them the child in question was indeed the incarnation of their founder. They felt obliged to break with their own tradition and in 1487, the boy was renamed Gendun Gyatso and installed at Tashilhunpo as Gendun Drup's tulku, albeit informally.

Gendun Gyatso died in 1542 and the lineage of Dalai Lama tulkus finally became firmly established when the third incarnation, Sonam Gyatso (1543–1588), came forth. He made himself known as the tulku of Gendun Gyatso and was formally recognised and enthroned at Drepung in 1546. When Gendun Gyatso was given the titular name "Dalai Lama" by the Tümed Altan Khan in 1578, his two predecessors were accorded the title posthumously and he became known as the third in the lineage.

Western tulkus

A Western tulku is the recognized successor to a lama or dharma master born in the West, commonly of non-Tibetan ethnic heritage.  Western tulkus may struggle to gain recognition among laypeople and even other monastics. The Tibetologist and tulku Elijah Ary (recognized as the reincarnation of Geshe Jatse by Pema Gyaltsen Rinpoche) noted that "[f]or them, the two terms are antithetical." Generally, Western tulkus do not follow traditional Tibetan monastic life, and commonly leave their home monasteries for alternative careers, not necessarily chaplaincy.

In 1986, after certain traditional tests, the Dalai Lama formally recognized Tenzin Ösel Hita as the tulku or reincarnation of Thubten Yeshe—making him one of only a handful of Western tulkus—and renamed him "Tenzin Ösel Rinpoche".() As a child Lama Ösel was heavily promoted by the FPMT, and made the subject of a book by Vicki Mackenzie, Reincarnation: The Boy Lama. He is the fifth of nine siblings.

The Third Drubwang Padma Norbu ("Penor") Rinpoche, 11th Throneholder of Palyul Monastery, former Supreme Head of the Nyingma tradition, officially recognized Jetsunma Ahkon Lhamo in 1987 as the tulku of Genyenma Ahkon Lhamo during her visit to his Namdroling Monastery in Bylakuppe, Karnataka, India.

In February 1997, Lama Penor Rinpoche from Palyul monastery announced that Steven Seagal was a tulku, and specifically the reincarnation of Chungdrag Dorje, a 17th-century tertön ("treasure revealer") of the Nyingma, the oldest school of Tibetan Buddhism.

Process

Finding a successor
Pamela Logan outlines a general approach for finding a successor:

Training

Logan describes the training a tulku undergoes from a young age:

The academic atmosphere is balanced by unconditional love:

Analysis and criticism

The enthonement of Steven Seagal prompted a debate as to whether traditional religious titles "have been put up for sale." Penor Rinpoche, who has recognized several Western tulku, defended his recognition of Seagal, arguing that it was not uncommon to recognize tulku late in life or for there to exist large gaps between incarnations of a tulku. He denied seeking monetary donations from Seagal. Seagal is involved in the international arms trade and the government of Russia, prompting further criticism of his title.

Tulku Bino Naksang has described the phenomena of Western tulkus as a "failed experiment" which did not account for the contradictions between traditional Tibetan culture and modern Western culture, and that the tulku system is uniquely Tibetan. He argues that "Westerners must find their own kind of Buddhism" rather than adapt to the Tibetan system.

The academic Abraham Zablocki uses the term "tulku envy" to describe a Western desire to "be[come] Tibetan" or inhabit a Tibetan body through the tulku system, while recognizing the legitimacy of Western tulku recognition. Zablocki analyzes The Mandala of Sherlock Holmes, by the Tibetan activist and author Jamyang Norbu, as a satire of this tulku envy, in an act of "counter-appropriation" in which a Western culture heroes becomes a Tibetan rather than vice-versa.

The identification of non-Tibetan tulku has been called a manifestation of "the creative potential of Tibetan people [...] to adjust and survive in a changing world" and seen as an indications that Tibetan Buddhism is acquiring a more "globalized" character, as the tulku system is important to the maintenance and transmission of Tibetan Buddhism.

Raymond Lee and Susan Ackerman argue that the recognition of Western tulkus "enhances the image of the Tibetan hierocracy as being open to change", occurring in a critical moment and "market-like situation that thrives on syncretic ideas and practices." Donald Lopez suggests that the recognition of Western tulkus is "a form of spiritual adaptation that Tibetans use to gain alleigance from Western countries in order to stregnthen their protest against China's occupation."

See also

References

Works cited

Further reading

External links

 Reincarnate Lamas: Tulkus and Rinpoches - section from Berzin, Alexander. 2000 The Traditional Meaning of a Spiritual Teacher
 Tulkus: Incarnate Lamas of Tibet - An Interview with His Holiness Sakya Trizin - An excerpt from Testimonies of Tibetan Tulkus; A Research among Reincarnate Buddhist Masters in Exile by Danial Barlocher, Opuscula Tibetana, Rikon-Zurich, August 1982.
 Tulkus: Incarnate Lamas of Tibet 2 - Interview with Sakya Gongma Dagchen Rinpoche - excerpted from Testimonies of Tibetan Tulkus; A Research among Reincarnate Buddhist Masters in Exile by Danial Barlocher, Opuscula Tibetana, Rikon-Zurich, August 1982. (Interview translator: Cyrus Stearns).
 Tulkus : Masters of Reincarnation - focus article at WisdomBooks.com

Tibetan Buddhist titles

Tulku


Avner Yashar (, nascermos 1956) é um arquiteto israelense e proprietário da Arquitetos Yashar. Ele é especialista em arranha-céus.

Biografia
Avner era filho de Isaac Yashar e Rama Samsonov. Rama era uma cantora de ópera, professora da  School of Performing Arts e detém o título de "". O arquiteto Isaac Yashar ganhou o  pelo projeto do Museu de Arte de Tel Aviv e o  pelo projeto do  em Tel Aviv.

No final da década de 1970, Avner começou a estudar Psicologia e Filosofia na Universidade de Tel Aviv. Antes de se formar, Yashar optou por mudar de campo de estudos e iniciou seus estudos de arquitetura em 1980 na Jerusalém na Academia de Arte e Design - Bezalel. Quatro anos depois, ele continuou seus estudos no Technion, Instituto de Tecnologia de Israel em Haifa e se formou em 1986. Já durante seus anos de escola, Avner começou a trabalhar com seu pai em seu escritório.

Como um arquiteto
Avner Yashar é o arquiteto-chefe e proprietário da Arquitetos Yashar desde 1997. Em 2021, a empresa contava com 94 colaboradores, sendo 74 arquitetos e 6 sócios.

Em 2002, o plano do bairro  em Tel Aviv, desenhado por Yashar, foi aprovado. Neste bairro, Yashar planejado além disso quatro torres: torre "One" em altura 90 metros e 29 andares, torre "W Prime" em altura 150 metros e 44 andares, torre "W" em altura 156 metros e 46 andares e torre "Rom" em altura 173 metros e 50 andares.

Em 2009, Yashar venceu o concurso para projetar o edifício da Autoridade de Desenvolvimento Metropolitano da cidade de Haiderabade, na Índia, depois de derrotar cerca de 10 escritórios indianos e internacionais. Cerca de 4 escritórios chegaram à final da competição, e deles o projeto de Yashar foi selecionado.
Em 2011, Avner foi o primeiro arquiteto israelense a participar do Concurso Internacional de Arranha-céus da  Conselho de Edifícios Altos e Habitat Urbano com dois edifícios que ele projetou.

Em 2017, após planejar o projeto "ToHA", Avner abriu um escritório junto com o arquiteto e designer Israelense–Londrino Ron Arad.

Em 2018, Escritório Yashar conquistou os dois primeiros prêmios na Cerimônia de Excelência na "Indústria da Construção e Infraestrutura": na categoria "Complexo Residencial de Luxo" pelo projeto do Mercado Bezalel em Tel Aviv, e na categoria "Edifícios de Escritórios" pelo Projeto "Casa Vitania-Fedco" em Herzliya. Em 2021, a Torre "ToHA" ganhou o prémio "Melhor Edifício de Escritórios" e o prémio "Melhor Edifício Alto no Oriente Médio e África" no concurso anual do CTBUH.

Ligações externas
 Programa de TV sobre Avner Yashar (em hebraico), Ynet, 2012.
 ToHA 2 O diamante horizonte (em hebraico e inglês), , YouTube, 2021.

Arquitetos de Israel
Naturais de Tel Aviv
Nascidos em 1956

Avner Yashar


Andorra este un principat mic în sud-vestul Europei, situat în munții Pirinei care se învecinează cu Franța și Spania. Acesta este printre cele mai mici state din Europa, având o suprafață de 468 km2 și o populație estimată la 84.484 locuitori în 2008. Capitala este Andorra la Vella.

Din cauza poziției sale în munții Pirinei, Andorra constă dintr-un teritoriu muntos, cu o înălțime medie de 1.996 m,  cel mai înalt punct fiind Coma Pedrosa cu 2.946 m. Munții sunt despărțiți de o serie de văi prin care curg râuri care se varsă în cursul de apă principal, râul Valira, care părăsește țara înspre Spania (la cel mai jos punct al țării, 870 m).

Clima
Clima Andorrei este similară cu clima temperată a vecinilor săi, însă altitudinea ridicată a țării cauzează mai multă zăpadă iarna și temperaturi puțin mai joase vara.
Andorra este în zona cu climă temperat-continentală.
Temperaturile medii multianuale sunt de -1°C în ianuarie și +20°C în iulie.

Puncte extreme
Latitudine și longitudine

 Nord: Basers de Font Blanca ()
 Sud: Conangle - Riu Runer ()
 Vest: Coll de l'Aquell ()
 Est: Riu de la Palomera - Riu Arièja ()

Înălțimi
 Maximă: Pic del Comapedrosa, 2.942 m ()
 Minimă: Conflent del riu Runer,  840 m ()

Centru
 Centru geografic: aproape de Encamp,

Note

Geografia Andorrei


Gongylolepis, biljni rod iz porodice glavočika, dio tribusa Stifftieae. Postoji desetak vrsta u tropskoj Južnoj Americi.

Vrste
 Gongylolepis benthamiana Schomb.
 Gongylolepis bracteata Maguire
 Gongylolepis colombiana Cuatrec.
 Gongylolepis cortesii (S.Díaz) Pruski & S.Díaz
 Gongylolepis erioclada S.F.Blake
 Gongylolepis fruticosa Maguire, Steyerm. & Wurdack
 Gongylolepis glaberrima S.F.Blake
 Gongylolepis huachamacari Maguire
 Gongylolepis jauaensis (Aristeg., Maguire & Steyerm.) V.M.Badillo
 Gongylolepis martiana (Baker) Steyerm. & Cuatrec.
 Gongylolepis oblanceolata Pruski
 Gongylolepis paniculata Maguire & K.D.Phelps
 Gongylolepis paruana Maguire
 Gongylolepis pedunculata Maguire
 Gongylolepis yapacana Maguire

Izvori

Stifftioideae

Gongylolepis


Dük ( ) veya duka ( ;  dûḳa) geleneksel olarak monarşi ile yönetilen Avrupa ülkelerinde imparator, kral ve prensten sonra gelen bir soyluluk ve egemenlik unvanıdır. Kadın düke "düşes" ( ) veya "dukessa" ( ;  dûḳessa) veya "duka hanım" ( dûḳa ḫânım) denir. Dukalıklar yani düklerin yönettiği devletler genellikle imparatorluk veya krallıklara bağlı yarı bağımsız eyaletlerdir. Dük unvanı babadan oğula geçer. Dükler Krallık yönetiminde çoğu zaman etkili olmuştur. Hanedanlık bağları ve akrabalıklar sayesinde kral veya imparator düklerle beraber karar alırdı.

Bununla birlikte, bağımsız devlet olan dükalıklar da vardır. Örnek olarak Lüksemburg Büyük Dukalığı belirtilebilir.

Fransızca duc ve daha öncesinde Latince dux (lider) kökünden gelmektedir. Roma İmparatorluğu'nda askeri bir rütbe olarak kullanılmıştır. Zamanla soyluluk unvanı hâline gelmiş ve çok geniş bir coğrafyada yaygın olarak kullanılmıştır.

Ayrıca bakınız
 Grandük
 Arşidük
 Dofen
 Veliaht

Kaynakça

 Oxford İngilizce Sözlük, duke maddesi
 İngilizce Vikipedi, duke maddesi
 TDK Sözlük, dük maddesi

Dükler
Düşesler
Soyluluk unvanları
Fransızcadan Türkçeye geçen sözcükler
Erkekler için kullanılan toplumsal unvanlar

Dük


An Anubias afzelii in uska species han Liliopsida nga ginhulagway ni Heinrich Wilhelm Schott. An Anubias afzelii in nahilalakip ha genus nga Anubias, ngan familia nga Araceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Mga sumpay ha gawas

Anubias

Anubias afzelii


La  cérémonie des Africa Movie Academy Awards s'est tenue le 10 mars 2007 au Gloryland Cultural Centre à Yenagoa, Bayelsa State, Nigeria, pour honorer les meilleurs films africains de 2006.

La cérémonie a été retransmise en direct à la télévision nationale nigériane. De nombreuses célébrités africaines et internationales et des hommes politiques nigérians de premier plan ont assisté à l'événement, dont le musicien nigérian Tuface Idibia et le groupe hiplife du groupe ghanéen .

L' acteur de Nollywood  et l'actrice sud-africaine Thami Ngubeni ont animé la cérémonie.

Les invités d'honneur étaient les lauréats des Oscars , Cuba Gooding Jr. et Mo'Nique. Le duo d'acteurs préféré de Nollywood, Osita Iheme et Chinedu Ikedieze, a reçu le Lifetime Achievement Award.

Gagnants

Récompenses majeures
Les lauréats des 19 catégories de prix sont répertoriés en premier et mis en évidence en caractères gras.

Récompenses supplémentaires

Films avec plusieurs nominations
Les films suivants ont reçu plusieurs nominations.

11 nominations
Abeni
The Amazing Grace
9 nominations
Sitanda
7 nominations
Apesin
4 nominations
Mokili

3 nominations
Azima
Iwalewa
Explosion
Maroko
Covenant Church
2 nominations
Sins of the Flesh
Beyonce: The President's Daughter
Bunny Chow
Dancing Heart

Films aux multiples récompenses
Les films suivants ont reçu plusieurs prix.

 5 récompenses

 3 récompenses
 Abéni
 2 récompenses
 Péchés de chair

Références

2007 au Nigeria
Récompense de cinéma en 2006
Pages avec des traductions non relues
2006

3e cérémonie des Africa Movie Academy Awards


Wu Qin Xi (五禽戲), auch Wǔqínxì ("die Kunst der fünf Tiere" oder "das Spiel der fünf Tiere"), ist ein vom chinesischen Arzt Hua Tuo im 2. Jh. (Östliche Han-Dynastie) entwickeltes gymnastisches Bewegungssystem. Es zählt wie Ba Duan Jin ("Acht Brokate") oder Yì Jīn Jīng ("Buch der leichten Muskeln") zu den alten Formen des Qigong und wurde von Fachleuten der Sportuniversität Peking (CHQA) geprüft und standardisiert. Hua Tuo gab das Wu Qin Xi seinerzeit an seinen Schüler Wu Pu weiter, das innerhalb dessen Familie über Generationen hinweg Bestand hatte.

Hua Tuo orientierte sich bei der Entwicklung des Wu Qin Xi an den "ältesten Nachahmungen von Tieren, die die ursprünglichen Kräfte des Menschen darstellen: Dem Bären (symbolisch für Erdverbundenheit), dem Vogel (für die Leichtigkeit), dem Tiger (für die Macht) und der Schlange (für die Geschmeidigkeit)".

Hua Tuos Übungskonzept ahmt den Tiger (虎 hǔ), den Affen (猴 hóu), den Hirsch (鹿 lù), den Bären (熊 xióng) und den Kranich (鹤 hè) nach und unterscheidet sich damit vom Wu Xing Xi, den "fünf Tiersystemen der Shaolin", das die Formen des Tigers, des Drachen (龙 lóng), des Leoparden (豹 bào), der Schlange (蛇 shé) und des Kranichs beinhaltet. Das Spiel der fünf Tiere gilt als der Ursprung des Wu Xing Xi.

Die einzelnen Tierstile im Wu Qin Xi werden jedoch nicht als rein körperliche Übungen ausgeführt, sondern Ziel ist es, das Tier und dessen Wesen selbst zu verstehen und dies in den Bewegungen zum Ausdruck zu bringen.

Die Übungen des Spiels der fünf Tiere unterstützen zudem die Funktion der Funktionskreise, von denen fünf dem Yin und fünf dem Yang zugeordnet sind. So ist der Tiger dem Funktionskreis Lunge zugeordnet, der Affe dem Funktionskreis Magen, der Hirsch dem Funktionskreis Leber, der Bär dem Funktionskreis Niere und der Kranich dem Funktionskreis Herz. Wu Qin Xi ist in der Traditionellen chinesischen Medizin (TCM) von Bedeutung, da es das allgemeine Wohlbefinden steigert, Krankheiten vorbeugt und die Gesundheit fördert. Es wird heute unter anderem in der Krebstherapie eingesetzt.

Literatur
Werner Lind: Das Lexikon der Kampfkünste. Edition BSK, Sportverlag, Berlin 2001, ISBN 3-328-00898-5, S. 658
 Ute Engelhardt, Gisela Hildenbrand, Christa Zumfelde-Hüneburg (Hrsg.): Leitfaden Qigong. München: Urban & Fischer in Elsevier; 2007, ISBN 978-3437563409.

Weblinks
Medical Qigong Education Centre(englisch)
China.org.cn: Wu Qin Xi (2) (englisch)

Einzelnachweise

Kampfkunst (China)
Trainingskonzept
Traditionelle Chinesische Medizin

Wu Qin Xi


Knjiga Dede Korkut ili Knjiga Korkut Ata (  کتاب دده قورقود,) je najpoznatija epska priča o Turcima Oghuzima. Priče nose moralne vrijednosti značajne za društveni život nomadskih turskih naroda i njihova predislamska uvjerenja. Mitska pripovijest o knjizi dio je kulturne baštine turskog narod oghuskog porijekla uglavnom s područjaTurske, Azerbejdžana i Turkmenistana .

Do 2018. godine smatralo da postoje dva rukopisa ove knjige koji se čuvaju u Vatikanu i Dresdenu. Međutim, otkrićem Gonbadova rukopisa knjizi je dodan novi dio. Jezik gonbadskog rukopisa mješovitog je karaktera i prikazuje živopisne karakteristike razdoblja prijelaza iz kasnijeg starog oguškog turcizma u ranonovovjekovni turkizam iranskog Azerbejdžana. Međutim, postoje i ortografske, leksičke i gramatičke strukture svojstvene ujgurskom jeziku, što pokazuje da je djelo izvorno napisano na području između Syrdarye i Anatolije, a kasnije prerađeno za vrijeme safavidskom Carstvu u drugoj polovici 16. stoljeća. Kasnije je ponovno kopiran u drugoj polovici 18. stoljeća u razdoblju Kadžarskog Carstva.

Epske priče o Dede Korkutu neke su od najpoznatijih turskih dastana koje čine više od 1.000 zabilježenih epova napisanim na mongolskim i turskim jezicima.

Porijeklo
Dede Korkut je legenda, poznat i pod imenom Oghuz-nameh , koja započinje u Srednjoj Aziji, nastavlja se u Anadoliji, a najveći dio svoje radnje usredotočuje na azerbejdžanski Kavkaz . Prema Bartholdu, "nije moguće pretpostaviti da je ovaj dastan mogao biti napisan bilo gdje osim na Kavkazu".

Za turske narode, posebno ljude koji se identificiraju kao Oghuz, to je glavno spremište etničkog identiteta, povijesti, običaja i sustava vrijednosti turskih naroda kroz povijest. Obilježava borbu za slobodu u vrijeme kada su Turci Oghuz bili pastirski narod, iako je "jasno da su priče stavljene u današnji oblik u vrijeme kada Turci Oghuz porijeklom više nisu sebe smatrali Oghuzima". Od sredine 10. stoljeća, pojam 'Oghuz' među samim Turcima postupno je zamijenio "Turcoman" (Turkmen); taj je postupak dovršen početkom 13. stoljeća. Turkomani su bili oni Turci, uglavnom, ali ne isključivo Oghuz, koji su prihvatili islam i počeli voditi sjedilački život od svojih predaka. U 14. stoljeću federacija Oghuza, ili, kako su ih do tada nazivali, turkomanskih plemena, koji su se nazivali Ak-koyunlu, uspostavila je dinastiju koja je vladala istočnom Turskom, Azerbejdžanom, Irakom i zapadnim Iranom.

Izvori

Vanjske poveznice
 Epics   , četiri izdanja knjige Dede Korkut u arhivi Uysal-Walker turskog usmenog pripovijedanja, Texas Tech University, 2000–2007
 Članak Dade Gorgud "Majka svih knjiga" u časopisu Azerbaijan International
 Prvi i drugi dio filma Dede Korkut iz 1975. (in Azerbaijani)
 Knjiga Dedea Korkuta u dresdenskoj knjižnici

Svjetska baština u Azerbajdžanu
Svjetska baština u Turskoj

Dede Korkut


Mavra (título original en ruso, Мавра) es una ópera cómica en un acto con música de Ígor Stravinski y libreto en ruso de Borís Kojnó, basada en La casita de Kolomna de Pushkin.

Es una de las primeras obras del período neoclásico de Stravinski. Está formada por dos arias, un dúo y un cuarteto interpretado por un reparto de cuatro personajes. La ópera se ha caracterizado como un homenaje a los escritores rusos y una sátira de las costumbres burguesas y el subgénero romántico Romeo y Julieta.  Philip Truman también ha descrito la música como una sátira de la ópera cómica del .  Dedicó la partitura a Piotr Chaikovski.

Mavra se estrenó en París el 3 de junio de 1922, representada bajo los auspicios de los Ballets Rusos de Serguéi Diáguilev, con Oda Slobodskaya formando parte del reparto original. La ópera fue un fracaso en el estreno, en parte debido al gran espacio de la Ópera de París superado por la pequeña escala de la ópera.

El propio Stravinski pensaba muy bien de esta composición, diciendo que "Mavra me parece la mejor cosa que he compuesto".  Erik Satie alabó la obra después del estreno. El propio Stravinski reaccionó con hostilidad a la gente que la criticó en años posteriores.

La primera aria de la obra fue objeto de un arreglo para violonchelo y piano, y grabada con Mstislav Rostropóvich bajo el título "Canción rusa".

Esta ópera rara vez se representa en la actualidad; en las estadísticas de Operabase aparece con sólo 6 representaciones en el período 2005-2010.

Personajes

Referencias

Enlaces externos
 Scholten, Jaroen. 1999. "Mavra". Acceso 27 de enero de 2006.
 Boosey & Hawkes Opera. "Mavra". Acceso 27 de enero de 2006.
 Notas, discografía y libreto (ruso / español) en Kareol

Óperas de Ígor Stravinski
Óperas en ruso
Óperas de 1922
Óperas estrenadas en París
Óperas en un acto
Producciones de los Ballets Rusos

Mavra


An Kniphofia thomsonii in uska species han Liliopsida nga ginhulagway ni John Gilbert Baker. An Kniphofia thomsonii in nahilalakip ha genus nga Kniphofia, ngan familia nga Xanthorrhoeaceae.

Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

 K. t. snowdenii
 K. t. thomsonii

Mga kasarigan

Mga sumpay ha gawas

Kniphofia

Kniphofia thomsonii


Star Wars: Return of the Jedi - Death Star Battle es un videojuego de disparos publicado por Parker Brothers para varias consolas. En 1983 salió la versión para la consola Atari y en 1984 para la consola Sinclair ZX Spectrum. Fue el primer videojuego basado en la película Retorno del Jedi.

Modo de Juego
En el juego, el jugador controla el Halcón Milenario con el propósito de destruir la segunda Estrella de la Muerte. El juego se divide en dos etapas. En la primera, el jugador debe disparar a las naves TIE enemigas mientras espera la oportunidad para pasar a través de un escudo de energía. En la segunda etapa, el jugador debe abrir camino disparando a la Estrella de la Muerte hasta lograr alcanzar al reactor central. Una vez que se ha destruido el reactor, el jugador debe sobrevivir a la explosión resultante.

Una vez que se han cumplido ambos objetivos, el juego inicia nuevamente incorporando una mayor dificultad.

Enlaces externos

 Moby Games article on Death Star Battle

Videojuegos de Star Wars
Videojuegos para Atari 2600
Videojuegos de 1983


Tisserand ist ein Einschlagkrater auf der nordöstlichen Mondvorderseite, östlich des Kraters Macrobius nahe dem westlichen Rand des Mare Crisium.
Der mittelgroße, etwas unregelmäßig geformte Krater ist mäßig erodiert.

Der Krater wurde 1935 von der IAU nach dem französischen Astronomen Félix Tisserand offiziell benannt.

Weblinks

 Tisserand auf The-Moon Wiki

Einzelnachweise

Einschlagkrater (Mond)

Tisserand (Mondkrater)


4K har flere betydninger:
 4K-opløsning – en standard for digital billedopløsning
 4K-Beton – en dansk betonfabrik
 4K – nationalitetskendetegn for luftfartøjer fra Aserbajdsjan

4K


An Scaphyglottis aurea in uska species han Liliopsida nga syahan ginhulagway ni Heinrich Gustav Reichenbach, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Ernesto Foldats. An Scaphyglottis aurea in nahilalakip ha genus nga Scaphyglottis, ngan familia nga Orchidaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Scaphyglottis

Scaphyglottis aurea