Tengricilik ve ya Tengrizm, Türk ve Moğol toplumlarının inandığı dinlerden biridir. Tengri'ye tapınmanın yanında Animizm ve Totemlik bu inancın ana kısımlarını oluşturmaktadır. Tengri, bugünkü Türkçedeki Tanrı sözcüğünün eski söyleniş şeklidir. Orhun Yazıtları'ndaki çözülen ilk sözcük olup yazılışı "𐱅𐰭𐰼𐰃" şeklindedir.

Bu inanca göre Gök'ün ulu tini Tengri'ydi. Kişiler kendilerini gök ata Tengri, toprak ana Ötüken ve insanları koruyan atalarının tinleri arasında güven sezip onlara ve diğer doğa tinlerine yalkarırlardı. Büyük dağların, ağaçların ve kimi göllerin güçlü tinleri barındırdıklarına inanarak yalkarılarını kimileyin bu nesnelere yöneltseler de, bu nesneler tanrı kabul edilmezdi. Sadece onun yeryüzündeki varlığının bir göstergesiydi. Göğün ve yer altının "yedi" katı olduğuna, her katta çeşitli tinlerin var olduğuna inanılırdı. Türkler doğaya ve tinlere saygılı davranıp belli kurallara uyarak, dünyalarını dengede tutmaları ile kişisel güçlerinin doruğuna ulaşıp dışarıya yansıdığına inanırlardı. Eğer bu denge, kötü tinlerin saldırısı veya bir yıkımdan dolayı bozulursa, bir kamın yardımı ya da Tengri'ye verilen bir adak ile yeniden düzene sokulması gerektiğine inanılırdı.

Bu inancın kalıntılarını günümüzde Moğollarda (Lamaizmle birleşmiş şekilde) ve kimi şimdiye dek doğaya bağlı göçebe yaşam biçimi sürdüren Türk halklarında, örneğin Altay Türkleri, Çuvaşlar (Vattisen Yalı) ve Sahalarda; ayrıca da Finlandiya ve Macaristan'da bulmak mümkündür. Ancak Tengriciliği çoktan bırakmış toplumlarda da bu inancın birçok parçası İslâm, Hristiyanlık, Budizm, Musevilik ya da Taoizm ile birlikte geleneksel ekin olarak günümüze dek sürmektedir. Örnek olarak ağaca çaput bağlama gibi gelenekler ve Türkiye Türkçesindeki "Utançtan yedi kat yerin dibine girdim" deyimi gösterilebilir. Yine ölen birisin ardından yapılan mevlid törenleri (haftası, kırkı, elli ikisi ve yılı diye de bilinir) Tengricilik dininden bugünkü Türklere geçmiş bir gelenektir. Yalnızca Müslüman Türklerde ve Müslüman Boşnaklarda mevlid okutulur. Müslüman Boşnaklar ise bu geleneği Osmanlı döneminde Müslüman Türklerden edinmiştir. Genel olarak dini ne olursa olsun tüm Türk uluslarında Tengri dönemi gelenekleri görmek mümkündür.

Eski Türk inancı

Eski Türklerin ve Moğolların bugün Tengricilik adıyla bilinen geleneksel inancı, kısa zaman öncesine kadar Türk şamanizmi diye adlandırılıyordu. Ancak Şamanizm terimi artık yalnızca Sibirya'daki inanç sistemi için değil, bütün dünyadaki ilkel inançlar için kullanıldığından 1990'lardan beri Türklerin ve Moğolların geleneksel inancı için Batılı bilimciler arasında Tengrizm adı giderek yaygınlaşmaktadır.

Julie Stewart "Moğol Şamanizmi" adlı makalesinde şunları belirtiyor:
Batılı bilim adamları bu inanç için gitgide daha sık Tengrizm adını kullanıyor. Bu ad bu inanç için çok daha isabetli, çünkü bu inanç tamamen Tengri'nin etrafına inşa edilmiştir ve insanların günlük ibadetleri için bir Şaman (Kam)'a ihtiyaçları yoktur.

Tarih

Tengricilik, Tengri'nin etrafından oluşmuş olan ve Macaristan'dan Büyük Okyanus'a kadar olan bölgede yayılmış olan bir inanç sisteminin adıdır. Tengri kültünün en eski kanıtları 3000 yıllık Çin kaynaklarında Hiung-nu (Doğu Hunlar) ve Tue'kue halklarını anlatan yazılarda bulunmuştur (bkz. En eski kanıtlar).

Hun (Çincede Hiung-nu) hükümdarlarının kanlarının Tengri tarafından kutlandırılmış olduğuna inanırlardı. Destanlarında, Tengri'nin yolladığı bir dişi ya da erkek kurdun tanrısal kanının çiftleşme yoluyla hükümdarlarının sülalesine karışmış olduğuna inandıkları çeşitli yollarla belirtilmektedir. En eskisi ve en yaygın olanı kutsal dişi kurt Asena hakkındaki söylencenin ayrı sürümleridir. Birçok eski Türk topluluğunda, Göktürklerde ve Orta Çağ'a kadar var olmuş Türk devletlerinde, kendi köklerinin kutsal Asena boyuna dayandığını vurgulayan ve bu yüzden halkı tarafından yaşayan bir yarı tanrı olarak görülmüş olan Türk hükümdarlarına rastlayabiliriz. Bu hükümdarlar, Tengri'yi yeryüzünde temsil eden Tengri'nin oğulları olarak kabul edilmiştir. Tengri'nin bu hükümdarlara verdiği kudretli hükümdar ruhu olan kutu elde etmiş olduklarına inanılarak adlarına Tengrikut ya da kutluğ gibi eklemeler yapılmıştır.

Yine de günümüzde, özellikle Türkiye'de, birçok araştırmacı ve tarihçi, Tengriciliği tek tanrılı bir inanç gibi kabul etmektedir. Prof. Dr. Hikmet Tanyu başta olmak üzere birçok tarihçi bu görüştedir. Özellikle Hikmet Tanyu, "İslamlıktan Önce Türklerde Tek Tanrı Dini" adlı yazıtında, bu konu üzerinde durmaktadır. Tanyu, bu yazıtında genel olarak İslâm üzerinden çıkarımlar da yapmakta ve Tengri'nin tek olduğunu, diğerlerinin ise cin, melek ya da ruh olduğunu savlamaktadır.

 Göktürkler
Göktürkler, Türk toplulukları arasında inançları, kültürleri ve politikaları hakkında değerli bilgiler içeren yazılı kanıtlar bırakan ilk ulus olmuştur. Orhun Yazıtları'nda Bilge Kağan eski Türk inancını yalnızca bir söz ile açıklamaktadır:
"üzä kök tänri asra yağız yer kılıntıkda, ekin ara kişi oğlı kılınmış."

(Üstte mavi gök, aşağıda yağız yer kılındığında, ikisinin arasında insan oğlu kılınmış.)

Göktürk hükümdarlarının unvanları sürekli Tengri ile olan bağlantılarına değinir; mesela "kök tengri yaratmış" ya da "tänri täg tänri yaratmış Türk bilge kağan"

Göktürk Kağanlığı'nda Tengricilik tek tanrıcı bir din olarak görünmektedir ve kesin olarak birçok başka inançları da barındırmış olan bu kültürde en büyük rolü oynamış ve hatta bu dönemde en parlak zamanlarından birini yaşamıştır. Göktürk hükümdarları, halkları tarafından tanrının seçtiği elçi olarak kabul edilmiştir. Dört 'il'e ayrılmış olan devletin bu illerinin yönetimi dört il hanca temsil edilmiş ve bu ilhanlar da halkları tarafından tanrısal davranış görmüşlerdir. Ölen bir han ya da kağanın ölümden sonra da tanrısal varlığını sürdürdüğüne inanılmış ve halkına destek olmaya devam etmesi için her sene ölüm gününde onun için bir kurban kesilmiştir.

Ancak bunların yanında Göktürklere Doğu Hunlar'dan miras kalmış olan Çin etkileri de bulmak mümkündür: Doğu Hun İmparatorluğu'nun dağılmasından sonra son hükümdarların oğullarının birbirlerine düşman olmaları sağlanmış, güneyde kalan bölümü Han Çinlileri ile birlik olmuş ve onların kültüründen etkilenmiştir. Bu dönemde ve sonraki yüzyıllarda Tabgaçlar gibi birçok Türk topluluğunun Çinilerin arasında erimiş olduğu tahmin edilir. Bilge Kağan, atalarının yaptığı bu yanlışları yazılarında ayrıntılı olarak ele almış ve halkını Çinlilerden gelen tehlikeye karşı uyarmıştır. Bu yüzden Göktürkler'de halkın bütünlüğünü korumak için etkili şekilde vurgulanan bir Türk ulusçuluğunda ve Tengriciliğe büyük önem verilmiştir. Buna rağmen 12 hayvanlı Çin takvimi ve göğün yönlerini hayvan adları ile tanımlamak gibi bazı etkiler kalmıştır. Böylece Göktürk Kağanlığı topraklarının bölündüğü dört il, göğün hayvan adlarıyla adlandırılmasından dolayı Kartal ili, Domuz ili, Kaplan ili ve İt ili olarak adlandırılmıştır.

Göktürk Yazıtları'nda bulunan diğer bir cümle, Tengricilikteki mahşer günü hakkında bir fikir verir:
Üze Tengri basmasar, asra yir telinmeser, Türk budun ilingin törüngün kim artatı udaçı erti?

(Üstte gök yıkılmazsa, altta yağız yer delinmezse (çökmezse), Türk milleti, senin ilini, senin töreni kim bozabilir?)
Böylece Göktürkler'de Dünya'nın sonunun 'gök'ün yıkılması ve yerin çökmesi ile gerçekleşeceğine inanıldığı söylenebilir.

Kalıntılardan birinde, Budizm'in Türklerin arasında yayılmaması için uyarıcı bir yazı bulunmaktadır. yazıda Büyük Kağan'ın kardeşi, Budizmin Türkleri umursamaz, tembel ve edilgin yaptığını ve bunun önlenmesi gerektiğini kaydetmektedir.

Tengriciliğin diğer inançlara karşı anlayışının ve hoşgörüsünün kanıtlarını bulmak mümkündür. Mesela Karadeniz'in kuzeyinde yapılan kazılarda Tengrici oldukları bilinen Ön Bulgarların kalıntıları arasında Mûsevî, Hristiyan ve Budistlerin de olduğuna dair kanıtlar bulunmuştur.

 Moğollar

Moğolların ve birçok Türk boylarının önderi olan Cengiz Han'ın da diğer inançlara karşı düşmanca bir tutumu yoktu. Savaş olmayan zamanlarda, hatta bazen savaşlardan sonra Budist manastırlarında dinlenir, meditasyon ve oruç ile "ruhunu arıtırdı". Tengrici toplumları birleştirip insanlık tarihinin en büyük imparatorluğunu kurmuş olan hükümdar, konuşmalarına daima Sonsuz "Kök Tengri'nin" (Mavi Gök'ün) dileğiyle sözü ile başlardı. Cengiz Han'ın döneminde Tengricilik, Hunlar'dan ve Göktürkler'den sonra, tekrar ve son kez büyük bir ün kazanmıştı.

Kubilay Kağan, Çin'i ele geçirdikten sonra oradaki yaygın dinlerle de ilgilenmeye başlamıştır. Mesela Tengricilik ile zaten akrabalığı olan Çinliler'e ait "tek bir gök felsefesi" Tien Min'i taklit etmiştir. Ama özellikle Budist Uygur-Türk rahiplerinin bilgilerine ve eğitimlerine hayran kalmış ve onlardan bir heyeti Buda'nın felsefesini Moğolların arasında da yaymak ve yeni bir Buda tapınağı kurmak görevi ile Karakurum'a göndermiştir. Bu rahipler sadece bugüne kadar Moğolistan'da var olan Lamaizmi değil, Uygurlar'ın kendi dillerine göre şekillendirdikleri Sanskrit alfabesini de Moğolistan'a taşımışlardır.www.eurasischesmagazin.de  Tengriciliğin küreselleşmede olası rolü adlı makaleyi yazan Prof.Dr.Schagdaryn Bira ile bir röportaj

Ama Budizme rağmen Tengricilik Moğolistan'daki ağırlığını sürdürmüş, Budizm, Tengriciliğin içine ilave edilmiştir. Bugünkü Moğollar'ın Budizmi, küçük bir Buda heykelini boylarının Ongun'u ve ulu ataları Cengiz Han'ın resmi ile birlikte çadırın kutsal sayılan kuzey köşesine yerleştirmekten ibarettir.

 Avrupa'da Tengricilik

Tengricilik Hunlar, Avarlar, Ön Bulgarlar, Kumanlar ve antik çağın bâzı diğer savaşçı Türk ve Moğol toplulukları ve daha sonra da Cengiz Han'ın Altın Ordusu tarafından Avrupa'ya da taşınmıştır.

"Tudomany" sözcüğü, eski Macarcada "sihir" ya da "esrarengiz bilgi" anlamına gelirdi (günümüzde "bilim" demektir). "Taltos" denilen Macar şamanları günlerce sürebilen bir baygınlıktan sonra "tudomany"yi elde ederlerdi. "Taltos" sözcüğü Eski Türkçe "tal-" ya da "talt-"'dan (günümüz Türkçesi: "dalmak") kaynaklanır ve "bayılmak" ya da "bilincini kaybetmek" anlamına gelir. Şaman olma işlemi, şaman olacak kişinin kendinden geçmiş bir vaziyette "Gök'e kadar uzanan ağaca" (Macarca "Tetejetlen nagy fa") tırmanması ile gerçekleşirdi. Bu "Dünyalar Ağacı", bu halkların inancının bir parçasıydı.

Ön Bulgarlar, Gök tanrısı Tengri'ye "Tangra" derlerdi ve Tengricilik için tipik olan dağların kutsallığına inanma kapsamında Balkan'ın en yüksek dağına "Tangra" adını verdiler. Bu dağın adı Osmanlılar tarafından 15. yüzyılda "Maaşallah"'a çevrilene kadar böyle kalmıştır. Bugünkü Bulgarcada bu dağın adı Maaşallah'tan türetilmiş şekilde "Musala"'dır.

Ayrıca şimdiye kadar bulunan 80 civarında eski Bulgar Run yazıtının neredeyse hepsinde "Tangra"nın adı geçmektedir. Bulgarlar'dan önce de Trakyalılar ve Yunanlarca kutsal sayılmış olan ve eteklerinde eski Yunan tapınakları bulunan Perpenikon Dağı'nın en yüksek doruğunda ki dikili taşa, eski verimlilik tanrıçası olan Umay'ın resmi kazınmıştır.

Bulgarların Tengriciliği 864 yılında Han I. Boris (Mihail)'in Hristiyanlığı kabul etmesi ile sona ermiştir.

Avrupa'ya göç etmiş olan göçebe Tengrici kavimler, yerli olmaları ile birlikte zamanla eski inançlarını unutmuş ve yerli Slav, Cermen ve Romen toplumlarıyla karışmışlardır.

 Diğer Türkler
10. yüzyıl öncesinde Araplar ve Farslar'la temasa girip İslam'ı kabul etmiş olan Türk boyları vardır. Ama İslam'ı toplu şekilde kabul etmiş olan ilk büyük Türk topluluğu, Saltuk Buğra Karahan emri altındaki Karahanlılar olmuşlardır (920). Bundan sonra İslam, Orta Asya'nın güneybatısındaki Türk kavimleri arasında süratle yayılmıştır.

Bâzı Türk kavimlerinin İslam'a katılmadan evvel Nestoryan Hristiyanları oldukları hakkında da kanıtlar bulmak mümkündür. 581 yılından kalma bir Farsça yazıda bir savaştan sonra esir düşen Türk askerlerinin yüzlerinde Haç dövmeleri bulunduğundan söz edilir.

762 yılında Bögü Kağan, Göktürk Ülkesi'nin parçalanmasından doğmuş olan Uygur Ülkesi'nde, Mani dinini ülkenin resmî inancı olarak ilan etmiştir. Ancak Farslar'dan alınmış olan Mani dini, eski Türkler'in Tengricilik ilkeleriyle kesinlikle bağdaşmadığından Uygur halkının tümüyle bu dini kabul ettiğine inanmak zordur.

Bundan yüz yıl kadar sonra Uygurların çoğunluğu Budizm'i kabul edip bu temelin üzerine ilk "yerleşik Türk kültürünü" geliştirmişlerdir. Hatta Budizmin öncüleri olup dini diğer halkların arasında yaymaya başlamışlar, binlerce Çince ve Sanskritçe Budist yazısını özenle Türkçeye çevirmişlerdir. Budizmi kendi kültürlerine göre şekillendirmiş ve hatta ilk kez kadınlar için bir manastır inşa ederek "Budist rahibeler" geleneğini başlatmışlardır. Kırgızlar'ın saldırısından sonra bir süre göçebeliğe geri dönmek zorunda kalmışlardır. Bugünkü Uygurlar çoğunlukla Müslümandır. Uygurlar, bâzı gelenekleri Budizmden İslâm'a taşımışlardır. Mesela kendini ruhsallığa adamış, maddî varlığı olmayan göçmen rahip geleneğini İslâm'da da devam ettirerek kapı kapı dolaşarak iyilik duaları ile geçimini sağlayan ve bazen ermiş olarak görülen derviş geleneğini çıkarmışlardır. İslâm'daki tüm derviş şekilleri buradan kaynaklanmıştır.

16. yüzyıldan sonra, Sibirya'nın Türk kavimleri Ruslar tarafından gitgide Hristiyanlaştırılmış ve Slavlaştırılmıştır. Ancak bu toplulukların Hristiyanlığında günümüzde  Tengricilik kalıntılarını bulmak mümkündür.  Şimdi bile şaman geleneği sürdürülmekte ve köylerdeki şamanlara olan güven, köyün papazına ya da doktoruna olan güvenden daha çoktur. Bugün Tengricilik, artık sadece Moğollarda Lamaizm ile karışmış bir şekilde ve hâlâ doğaya bağlı ve göçebe yaşam sürdüren bâzı Sibiryalı küçük Türk kavimlerinde görülmektedir.

Tengriciliği bugüne kadar korumuş olan kavimler daima göçebe olmuşlardır. Kimi Müslüman Türkmen ve Kırgız boyları hâlâ tamamen veya kısmen göçebe bir yaşam sürdürmektedirler. Bu boylarda eski dinî törelerini İslâmî dualar ile karışık şekilde uygulayan şamanlara rastlamak mümkündür.

Son yüzyıllarda birkaç kez Tengriciliği modernleştirme ve canlandırma denemeleri yapılmıştır. Bu çabalardan biri, Altay bölgesinde doğmuş olan ve Batılı bilimcilerin Burkhanism dedikleri Burhancılık ya da Ak Yang (Ak Din)'dır. 1902 yılından 1930 yılına dek süren Ak Din'in en önemli özelliği, şamanlara ve Ruslar'a karşı düşmanlığıdır. Onlara göre şamanlar, yüzyıllar boyunca diğer dinlerin ritüellerini taklit etmiş ve saçma sapan şeyler yapmaya başlamışlardır. Ak Din, şamanların Gök'ün (yani Tengri'nin) değil, yer altının, yani kötülüğün temsilcileri olduklarını vurgulamış ve şamanları yok etmeye çağırmıştır. Ak Din için vaaz verilen toplantılarda şaman elbiseleri, şaman davulları ve hatta Rusların şeytanlığı olarak görülen Rus kâğıt paraları bile yakılmıştır. Bu uygulamalara 1930 yılında Ruslarca şiddetli ve kanlı bir şekilde son verilmiştir.

 Gökteki kutsal nesneler

Güneş, Ay, ateş ve su, Tengri'nin gücünün simgeleridir. İnsanların göğe yakararak elde ettiklerine inandıkları "buyan" adlı güç, güneşin göğün neresinde durduğuna bağlı olarak değişir. En çok buyanın yeni ay ve dolunayda elde edilebildiğine inanılır. Yılın en uzun gününün yaşandığı ve gündüz ile gecenin eşit olduğu günler, en önemli bayramlardır.

Yılbaşı, 21 Aralık'tan sonra gelen ilk yeni ayda, "Kızıl Güneş Bayramı" 21 Haziran'dan sonra gelen ilk dolunayda kutlanır.

Venüs gezegeninin Türklerdeki adı "Erklik" Moğollardaki adı "Tsolman"dır. "Ateşli ok" denilen yıldız kaymalarını ve yeryüzüne düşen akan yıldızları Erklik Han'ın gönderdiğine inanılır (Erlik Han ile karıştırılmamalı). Büyük ayı yıldızlarına Moğollarda Doolon Obdog ("Yedi Yaş Damlalı Adam") derler. Gök'ün Ülker yıldızlarına bağlı olduğuna ve Ülker'in etrafında döndüğüne inanılır.

Ak Ay bayramında 14 adet tütsü yakılır. Bunların ilk yedisi "Yedi Yaş Damlalı Adam" ve diğer yedisi Ülker içindir.

 Üç-Dünya kozmolojisi
Çoğu eski inançlardaki gibi Tengricilikte de gerçek âlemin yanında bir "gök âlemi, " bir de "yer altı âlemi" vardır. Bu âlemlerin arasındaki tek bağlantı, dünyanın merkezinde duran "Dünyalar Ağacı"dır.

Gök âlemi ve yer altı âleminin yedişer katları vardır (bazen yer altı dokuz, gök de 17 kat olarak geçmektedir). Şamanlar bu âlemlere yolculuk yapmak için birçok girişler tanırlar. Bu âlemlerin katlarında, aynı yeryüzündeki insanlar gibi bir hayat sürdüren varlıklar vardır. Onların da kendi saygı gösterdikleri ruhları ve şamanları vardır. Kimileyin bu varlıklar yeryüzünü ziyaret ederler ama insanlara görünmezler. Sadece ateşin garip bir cızırtısında ya da bir tilkinin havlamasında kendilerini belli ederler ve şamana görünürler.

 Yer altı âlemi ("Yerlik"/Cehennem-Göktürklerde:Tamağ Moğollarda:"Tam")
Yer altı âleminin yeryüzü ile çok benzerlikleri varsa da yer altı halkının insanlarda olduğuna inanıldığı gibi üç yerine sadece iki ruhu vardır. Onlarda vücut ısısını üreten ve nefes alınmasını sağlayan "ami ruhu" eksiktir. Bu yüzden çok beyaz tenlilerdir ve kanları çok koyu renklidir. Yer altı âleminin güneşi ve ayı çok daha az ışık verir. Yer altında da ormanlar, ırmaklar ve yerleşim yerleri vardır.

Yer altı âleminin efendisi Erlik Han'dır (Moğolca: Erleg Han). Erlik, Tengri'nin bir oğludur. Yer altında yeniden doğmayı bekleyen ruhları da Erlik Han kontrol eder. Eğer hasta bir insanın "süne ruhu" daha ölmeden yer altı âlemine kayarsa bir şaman, Erlik Han ile pazarlık yaparak onu tekrar geri getirebilir. Eğer bunu başaramazsa hasta ölür.

 Gök âlemi (Cennet/Uçmak)
Gök âleminin de yer altı âlemi gibi yeryüzü ile benzerlikleri varsa da bu âlemde insanların ruhları bulunmaz. Bu âlem, yeryüzünden çok daha aydınlıktır. Kimi rivayetlere göre yedi tane güneşi vardır. Yeryüzündeki şamanlar bu âlemi ziyaret edebilirler. Burada sağlıklı, hiç dokunulmamış bir doğa vardır ve buranın yerlileri atalarının geleneklerinden hiçbir zaman sapmamışlardır. Bu âlem Tengri'nin himayesi altıdadır.

Kimi günlerde Gök âleminin kapısı aralanır ve ışığı bulutların arasından parlar. Bu anlar, şaman dualarının en tesirli olduğu anlardır. Bir şaman, kendisini gök âlemine götüren hayalî yolculuğunu bir kuşun, geyiğin ya da atın sırtına binerek ya da bu hayvanların şekline girerek gerçekleştirir.

 Bir Tengricinin dünyayı görüşü
Bir tengriciye göre Dünya sadece üç boyutlu bir ortam değil, aynı zamanda durmadan dönen bir çemberdir. Her şey bu çemberin içine bağlıdır ve çember durmadan eskir ve yenilenir. Dünya'nın üç boyutu, Güneş'in hareketi, durmadan hareket halinde olan mevsimler ve bütün yaratıkların ölümden sonra tekrar doğan ruhlarından oluşur.

 İnsanların üç ruhu
Tengricilikte insan ve hayvanların birden çok ruha sahip olduklarına inanılır. Genelde her insanın üç ruha sahip olduğu kabul edilir ancak ruhların adları, nitelikleri ve sayıları kimi kavimlerde farklı olabilir: mesela Sibirya'nın kuzeyinde yaşayan ve bir Moğol halkı olan Samoyetler, kadınların dört, erkeklerin beş ruha sahip olduklarına inanmaktadırlar.

 Ruh türleri
Kuzey Amerika'da, Orta ve Kuzey Asya'da araştırmalarda bulunmuş olan Paulsen ve Hultkratz, bu ruh inancının bütün halklarda aynı olan iki ruhunu şöyle açıklamışlardır:
 Nefes, hayat ya da beden ruhu
 Gölge ruhu/serbest ruh

Bunların yanında kavimden kavime değişen "kısmet ruhu", "koruyucu ruh" ve bir de "çocuk ruhu" inancını tarif etmişlerdir. Yeni doğan bir çocuğun "Omi ruhu" olduğuna ve bu çocuk, bir yaşına girdiğinde bu ruhun "Ergen ruhu"na dönüştüğüne inanılır. Ayrıca aynı kavme ait olan insanların bir "toplu ruh"a sahip olduklarına inandıkları saptanmıştır. Bu "kolektif ruh" inancı, aynı türe ait olan hayvanlara da yansıtılır. Yani aynı türe ait olan hayvanların büyük bir toplu ruha bağlı olduklarına inanılır.

 Ruh adları
Türklerde ve Moğollarda insan ruhları için birçok farklı adlar bulunur ancak bunların özellikleri ve anlamları henüz yeterince araştırılmış değildir.
 Türklerde: Özüt, Süne, Kut, Sür, Salkin, Tin, Körmös, Yula
 Moğollarda: Sünesün, Amin, Kut, Sülde

Jean Paul Roux, bu ruhların yanında bir de Uygurların Budist dönemlerinden kalan yazılarda sözü edilen "Özkonuk" ruhuna dikkati çeker.

Moğolistan'a araştırmalar yapmak için gidip sonunda hayatını Tengriciliğe adamış ve "Sarangel Odigen" adlı Şamaniçe olarak Moğolistan'da vefat eden bilimci Julie Stewart, Tengricilik hakkında yazdığı makalelerinden birinde ruh inancını şöyle tarif etmiştir:

 Amin ruhu: Nefes almayı ve vücut ısısını sağlar. Amin ruhu tekrar canlandırır. (Bu ruhun Türklerdeki adı "Özüt" olsa gerek. Kaşgarlı Mahmud, yazdığı Divânu Lügati't-Türk adlı eserinde "Özüt ruhu"nu nefes ruhu olarak tarif etmiştir).
 Sünesün ruhu: Vücudun dışında suya gider, suyun içinde hareket eder. Tabiattaki su çemberi gibi bir varlık sürdürür. İnsan ölünce yer altı dünyasına iner. Tekrar dünyaya gelmesi gerektiğinde bir kaynaktan çıkar ve bebeğin içine girer. (Türklerde "Süne ruhu").
 Sülde ruhu''': Bir insana kişiliğini veren benlik ruhudur. Diğer ruhlar insan vücudunu terk ederse sadece baygınlığa, benliğini yitirmeye ya da komaya yol açarlar. Fakat bu ruh vücudu terk ederse insan ölür. İnsan ölünce doğada bir cisme girer ve Yer Su ruhu olur. Tekrar dünyaya gelmez.

Hayvanların iki ruhu vardır. Hayvan öldüğünde bunlardan birisi tekrar dünyaya gelir ve diğeri doğaya yerleşir. Hayvanlar, yeniden dirilebilen bir ruha sahip oldukları için onlara da saygılı davranmak ve eziyet etmemek gerekir.

 Kut ve Iduk
"Kut", Tengri'nin sadece hükümdarlara verdiği güçlü bir ruhtur. Tengri, bu ruhu bir kağana uygun gördüğü zaman verir ve yine uygun gördüğü zaman geri alır. Bu ruha sahip olan bir kağanın unvanına "Tengrikut" eklenir. Kut'un kelime anlamı "mutluluk" olarak bilinse de bu ikincil anlamı olarak kabul edilir, keza, bu kelimenin Moğolca karşılığı olan "su", "kader" şeklinde çevrilmiştir. Aynı şekilde, Moğol devrinin belgeleri de bu ruhun Cengiz Han ve soyuna özgü olduğunu söyler. Ancak bu kut'a sadece kağanlar sahip olacak diye bir kaide yoktur. Irk Bitig'de, herhalde halktan birisi, sürünerek gittiğinde Tengri'ye rastladı ve kendi kut'u için ona yalvardı. Tengri, onun kut'unu verdi ve dedi ki: "Otlaklığında genç hayvanlar olsun ve hayatın uzun olsun." Aynı kitap hayvanlar için onu işin içine şöyle katıyor: "Bir küçük kuş, bir küçük geyik, bir küçük insan kaybolmuş, ancak Tengri'nin kutu sayesinde hepsi güvenlikte ve canlı olarak bulunmuştur."

Metinlerden, kutun hayat için gerekli olduğu ama yalnızca tek bir defa verilmediği anlaşılmaktadır. Kut, "devam etmekte", yerleşmekte veya Orhon yazıtlarında denildiği gibi "onaylanmaktadır." Türk inancında eskiden bunun dağıtıcısının bizzat Tengri olmasına karşın, bu ruh başka üçüncü güçler tarafından da insanlara taşınabilir. Muhtemelen Bay Ülgen ismini, kendisine ait olan bu rolden almıştır. Ülgen ül-, "paylaşmak", "bölmek"in durum ortacıdır ve dolayısıyla anlamı "zengin bölüştüren"dir.

"Iduk" ise, ıd- gövdesinden hareketle fiilden yapılmış bir isim olup, "kutsanmış" olarak tercüme edilmiştir; bu yanlış değilse de yetersizdir ve kelimenin ikincil anlamını yansıtmaktadır. Id-, eski Türk yazıtlarında bile yer almaktadır. Anlamıysa, yenilgiye uğramış bir halkı "serbest bırakmak", daha yaygın olan anlamı ise "göndermek"tir. Kâşgarlı Mahmud bu ifadeyi "göndermek, serbest bırakmak" şeklinde yorumlamaktadır. Yazar, "şans getiren ve kutsal olan her şey" ıduk'tur" diye açıklar ve şöyle devam eder: "Rahatsız edilmeyen, kendi halinde huzur içinde bırakılan her hayvan bu niteleme sıfatını taşır. Bu hayvana ne yük taşıtılabilir, ne sütü sağılabilir ve ne de yünü kırpılabilir. Sahibinin vermiş olduğu sözden ötürü, bu hayvan güdülür ve korunur." Ayrıca, hayvanların dışında, belirli coğrafi bölgeler de ıduk sayılmıştır. Ötüken Ormanı ve Tamir Nehri bunlara örnektir. Bu demektir ki, bu yerlerde orada dünyevî hiçbir eylemde bulunulamaz; orada yaşayan hayvanlar öldürülemez ve orada yaşayan bitkiler koparılamaz.

 Tengri'nin yanındaki diğer kutsal varlıklar
Tengricilikte ataların kutsal sayılması ve hatta kimi büyük hükümdarların ölümlerinden sonra tanrı olarak kabul edilmesinden dolayı kabileden kabileye farklı tanrısal varlıklar bulunur. Bu yüzden Tengriciliğin bütün kutsal varlıklarını bir araya toplanması imkânsız gibidir. Mesela Altaylarda çok yüksek bir tanrı olarak görülen Kara Han'ın Oğuz Han'ın babası olduğu düşünülmektedir. Ayrıca Macar bilimcilere göre Macarcadaki "tanrı" anlamına gelen "İsten" kelimesi İstemi Kağan'a ölümünden sonra tanrı olarak tapılmasından kaynaklanmaktadır.

Tengriciliğin bir tek-tanrı dini olup olmadığı hakkında farklı görüşler var olduğu için bu kutsal varlıkların gerçekten "tanrı" olarak mı, yoksa sadece "güçlü ruhlar" olarak mı adlandırılması gerektiği kesin olarak söylenememektedir. Bu konu hakkında bilimcilerin farklı görüşleri, aşağıda Tek-Tanrı Kuramı başlığı altında ele alınmıştır.

 En tanınmış kutsal varlıklar
Tengri'nin yanında Tengriciliğin coğrafyasında en yaygın ve en tanınmış kutsal varlıklar şunlardır:
 Umay (Iduk Umay ya da Tenger Ninyan): Bereket tanrıçası olup Tengri'nin kızıdır.
 Ülgen (Altaylar'da Adakutay, Yakutlar'da Ak Toyun): Tengri'nin oğlu ve Gök âleminin (Cennet'in) efendisidir.
 Erlik Han (Yer altı âlemi=Yerlik/Erlik): Tengri'nin oğlu ve yer altı âleminin kağanıdır.

 Sibirya Türklerinde
Günümüzdeki Yakutlar ve Altaylar, yukarıda sayılan dört tanrısal varlığın yanında ayrıca şu kutsal varlıkları tanımaktadırlar:
 Kayra Han: Altaylılarda yüksek derecede bir tanrı. Gök'ün en yüksek katında, altın bir sarayda, altın bir tahtta oturduğu anlatılır. Altayların yaratılış efsanesinde hatta insanların yaratıcısı olarak gösterilir.
 Ayzıt ya da Aykız: Aşk, güzellik ve Ay tanrıçası. Gök'ün 3. katında oturur. Kamlar alkışlarında (alkış = dua) inanılmaz güzelliğini methederler.
 Gün Ana: Güneş tanrıçası. Güneş ile birlikte Gök'ün 7., yani en yüksek katında oturur.
 Ay ata ya da Ay dede: Ay tanrısı. Ay ile birlikte Gök'ün 6. katında oturur.
 Alasbatır: Ev hayvanlarının koruyucusu.
 Ancasın: Yıldırımların efendisi.
 Su İyesi: Suda yaşayan güzel peri kızlarıdır. Kendilerini yılana ya da kuşa çevirebilme yetenekleri vardır.
 Taş Gaşıt: Kısmet tanrısı.
 Andarkan: Ateşin efendisi. Eski Kırgızlarda bir bitki tanrıçası aynı isimi taşıyordu.
 Satılay: Kötülük tanrıçası. İnsanların dengesini bozar, yoldan çıkarır ve ruh hastalıkları getirir. Çaresiz insanları intihar etmeye ikna eder.
 Kış Han: Kışın efendisi.
 Arah, Toyer, Tarila, Sabıray: Yer altı âleminde insanların ruhları hakkında kararlar veren hakim derecesindeki ruhlar.
 Gölpön Ata: Koyunların koruyucusu.
 Erdenay: Haberci. Tanrıların insanlara bildirmek istedikleri iyi kararları insanlara ileten ruh.
 Kambar Ata: Atların koruyucusu.
 Od Ana: Ateşin ve ocağın tanrıçası.
Yol Tengri Mutluluk ve/ veya yol tanrısı

 Doğa ruhları
Tengricilikte tabiat ruhlarla doludur. Bu ruhlar bulundukları yerlere ve özelliklerine göre kategorilere ayrılırlar. Bunların adları Tengrici halkların farklı dilleri ve lehçelerine göre değişebilir. Ancak bunlar, genel olarak iki büyük gruba ayrılabilirler:
 Gök ile bağlantısı olan ruhlar: Bunların adlarına çoğunlukla "kök-" (mavi) ya da "-tengri" (gök) kelimeleri eklenir.
 Yer ile bağlantısı olan ruhlar': Bunlar toplu olarak Türklerde "Yer su" ve Moğollarda "Gazriin ezen" olarak adlandırılırlar.

Rafael Bezertinov yazdığı "Tengrianizm: Religion of Turks and Mongols" adlı kitabında Türklerde 17 kutsal varlığın (Tengri, Umay, Erlik, Ülgen vs.), Moğollarda ise 99 "Gök ruhları"nın 77 "Yer ruhları" ile karşı karşıya durduklarını ortaya koymaktadır. Ayrıca çoğunlukla Tengri ile bağlantılı olarak kullanılan "kök" (mavi) kelimesinin, bir "gök ruhu" taşıdığı inanılan yaratıklara da eklendiğine dikkati çeker;'Kuk' lakabı ayrıca at, koç, boğa, geyik, köpek ve kurt gibi bâzı hayvanlara da verilmektedir. Bu yakıştırma, hayvanın rengine (alaca) değil, Gök'e ait olmasına dair verilirdi: Kuk – Tengre, yani kutsal öze sahip."

Şamanlar, birçok ruhu kontrol edebilir ancak kimi gök ruhları o kadar güçlüdür ki bir şaman onları etkileyemez. Bir ruh, sadece denge bozulduysa ve düzeltilmesi gerekliyse rahatsız edilebilir. Önemsiz meseleler veya sırf merak için rahatsız edilmemeleri gerekir.

Moğollarda Tengri'nin yanındaki en güçlü kutsal varlıklar Gök'ün ayrı yönlerinde bulunduklarına inanılan dört kudretli gök ruhudur. Moğollar bunların adlarına da "-tenger" (gök) eklerler:

 Erleg Han (Erlik Han), yer altının efendisi. Doğu-"tenger"i.
 Usan Han, su ruhlarının efendisi. Güney-tengeri.
 Tatay Tenger, kuzeyden çağrılır. Fırtınaların, yıldırımların ve hortumların efendisi.

Moğolların bu gök ruhları çok güçlüdür ve etkilenemezler. Şamanlar, onlardan sadece bir âyinde yardımcı olmalarını rica edebilir. Bu ruh gruplarının dışında bir de Çor (Moğolca: Çotgor), Ozor, Ongun, Körmöz ve Burhan ruhları vardır.
 Yer su (Moğolca: Gazriin Ezen, Yakutca: Ayy): Yer ile bağlantısı olan doğa ruhlarıdır. Bir dağın, gölün, ırmağın, kayanın, ağacın, köyün, binanın; hatta bütün bir ülkenin ruhu olabilirler.
 Çor (Moğolca: Çotgor): Dengeyi bozan, bedensel ve ruhsal hastalıklar getiren kötülük ruhları. Bâzı Çor'lar ölmüş insanların, yer altı âleminin yolunu bulamamış olan Süne ruhlarıdır. Bu takdirde bir şamanın bu ruhu tekrar yola getirmesi gerekir. Diğer kötülük ruhları tekrar canlandırma çemberinin dışında dururlar ve sonsuza kadar tabiatta dolaşırlar. Şamanlar bu ruhları etkileyip iyi bir yardımcı ruh haline getirebilirler.
 Ozor ruhları, Ongun ruhları ve Burhan ruhları çoğunlukla iyi ruhlardır, ama zaman zaman sorun da yaratabilirler. Ozor ve Ongun ruhları bâzı ataların bir süre boyunca doğada dolaşan Sülde ruhlarıdır. Bu ruhlar, şamanların törenlerinde en önemli yardımcılarıdır.
 Körmöz (Moğolca: Utha): Ölmüş şamanların ruhlarıdırlar. Körmözler, daima canlı şamanların yanında bulunur, onlara yol gösterip yardımcı olurlar. Körmözler, birçok şaman kuşaklarının tecrübesine sahiplerdir. İyi ve kötü Körmözler vardır. Ayrıca Körmözler, yeni ölen insanların ruhlarına yol gösterirler ve onları gitmeleri gereken yere götürürler.
 Burhan: Burhanlar çok güçlüdürler ve bir şaman onları etkileyemez. Eğer bir insanı hasta ettilerse, sadece hastayı rahat bırakmalarını rica edilebilirler. Sadece çok güçlü bir yardımcı ruhu olan bir şaman, Burhan ruhunu kontrol edebilir. Bu uygulamadan sonra o Burhan, bir Ongun'un içinde tutulan Ongun ruhu olur.

Altaylıların bâzı güçlü doğa-ruhları
 Altay Han: Altay dağlarının efendisi. Altay dağlarının zirvesinde oturduğuna inanılan çok güçlü bir ruh.
 Buncak Toyun: Buzul Toyun ile birlikte gök âleminin en yüksek katında büyük Kara Han'ın sarayına giden yolun bekçiliğini yapar.
 Demir Han: Güçlü bir dağ ruhu.
 Talay Han: Güçlü bir dağ ruhu.
 Okto Han: Yer Su kategorisinden güçlü bir dağ ruhu.

Kutsal dağlar, göller ve ağaçlar

Tengrici bir insanın doğaya karşı büyük saygısı vardır, çünkü doğa ruhlarla doludur. Büyük bir dağın, görkemli yaşlı bir ağacın, bir gölün ya da bir vahşî hayvanın bir ruhu ve böylece bir kişiliği vardır. İnsan doğadan sadece kendine ve ailesine lazım olduğu kadarını alır, savurganlık Tengri'yi ve Yer suları öfkelendirir. Eğer insan doğadan bir şey alabildiyse bu salt doğa ruhlarının rızası ile olmuştur. Bu yüzden onlara minnettar olması gerekir.

Çin'in Tang döneminden kaldığı düşünülen Göç destanında Türkler, 40 kuşaktan beri kutsal saydıkları ve ondan güç aldıkları bir kayayı Çinlilere bırakırlar. Gök, âniden garip sarımsı bir renge bürünür, kuş ötüşleri ve doğadaki diğer sesler kesilir, bozkırlar sararmaya, solmaya başlar, Türklerin ve sürülerinin arasında salgın hastalıklar çıkar ve doğadan Yer suların sesleri duyulur "gööç gööç" diye. Yer su ruhları bu şekilde kendilerine ihanet eden Türkleri memleketlerinden kovar ve cezalandırırlar.

Dağ ruhlarının çok güçlü olduklarına inanılır ve bereket için onlara dua edilir. Her Tengrici halk, yaşadığı bölgenin en yüksek dağına hitap eder. Böylece günümüze kadar tüm Avrasya'da kimi dağ adları, bu eski inancın kalıntıları olarak muhafaza edilmiştir. Bir dağ ruhuna edilen dua, bir "Oba"ya yöneltilir. Bu oba, dağın yakınında bulunan ve o dağı temsil eden, 2-3 metre yüksekliğinde dallardan oluşan bir yığıntıdır, yanından geçen kimse üç kez etrafında dolanır ve sonunda obanın tepesine bir taş koyar. Böylece yolculuğunun devamı için uğur ve kendisi için güç aldığına inanır.

Kimi kavimlerde dağa verilecek kurban, dağda bulunan bir gölün içine atılır.

Kimi kutsal dağlar ve göller

 Han Tengri (Kazakistan)
 Altay dağları; zirvesinde Altay Han'ın oturduğuna inanılır.
 Issık Kul:  Kırgızların mitolojilerinde güçlü bir ruhu barındıran kutsal göl.
 Musala (Bulgaristan)  Bu dağ, Balkanların en yüksek dağıdır ve 15. yüzyıla kadar bir Türk kavmi olarak yaşayan Ön Bulgarların verdiği Tangra (Tengri) adı ile tanımlanmıştır. Daha sonra Osmanlılar bu dağa Arapçadan gelen "Maaşallah" adını vermiştir. Günümüzdeki Bulgarlar, maaşallahtan türetilmiş olarak "Musala" derler.
 Tanrı Dağları - (Uygurca: Tengri Tav): Orta Asya'da bulunan büyük dağ sistemlerinden birini oluşturan sıradağlardır. Tengri'nin Türk adını burada verdiği iddia edilir.

Adak, kurban geleneği
Tengricilikte iki türlü adak vardır; kanlı adak ve kansız adaklar.

Kanlı adaklar
En çok makbule geçtiğine inanılan adak hayvanları beyaz atlardır. Atların dışında koyun, keçi ve sığır da kurban edilir. Tengricilikte bir hayvanı kurban ederken dikkate alınması gereken birçok kural vardır. Bir hayvanın tekrar doğacak olan bir ruhu olduğu için ona karşı saygı duyulur ve hayvana gereksiz acı vermemeye çalışılır. Kurban hayvanının başı kesilmez, çünkü ruhu kafasında, boynunda ve solunum yollarında bulunur ve bu yüzden bölünmemesi gerekir. Ayrıca kanının akmaması, kemiklerinin kırılmaması ve hayvanın, postun karın kısmında bulunan bir yırtığın dışında tek parça kalması gerekir. Hayvanın karın kısmından bir kısım kesilerek buradan hayvanın içine el sokulup can damarı bölünür. Moğolistan'da hâlâ bu şekilde yapılmaktadır. Daha sonra hayvan ikiye bölünür ve iki ayrı ateşin üstüne asılır. Hangisinin dumanı dik bir şekilde göğe doğru çıkarsa o bölümü kül olana kadar ateşin üzerinde bırakılır. Çünkü o bölümün kokusunun Tengri'nin hoşuna gittiğine inanılır. Günümüzün Müslüman Kırgızları, kurban bayramında da at kurban ederler.

Kansız adaklar
Kansız adak olarak özel seçilmiş çeşitli gıda malzemeleri, içki, tütün, silah, ev eşyaları ve at yarışları ile güreş gibi farklı şeyler kullanılır. Mesela gök gürüldediğinde bir tas kımız, yoğurt ya da ayran ile üç kez çadırın etrafında dolanılır. Yıldırımın düştüğü noktada gençler, Tengri'nin hoşnutluğunu tekrar kazanmak için güreşler ederler. Ama her gün yapılan ve en sık rastlanan adak, bir tas kımızdan Gök'ün dört yönüne doğru biraz sıçratarak o içkiyi böylece Tengri'ye, Ötüken'e, atalara adayıp gerisini bir dikişte içmektir. Bu gelenek, günümüze kadar tüm Sibirya'da ve özellikle Moğolistan'da yaygındır. Kimileyin votka ile de yapılmaktadır.

Atalar Kültü
Eski Türklerde atalar kültü mevcuttu. Atalar, eski Türk toplumlarında ikiye ayrılırlar: Biri kavmin, imparatorluğun kurucuları olan atalar ya da büyük hükümdarların soy kütüğü; diğeri ise boyun kurucusu, neslinden geldikleri ataların soy kütüğü.

En eski Çin kaynakları, Doğu Türklerinin kendilerine kurban sunmak üzere her yıl atalarının mağara mezarlarını ziyaret etmek gibi bir geleneğe sahip olduklarını aktarırlar. Bu ziyareti bizzat hanın kendisi yapmakta ve kendisine en üst düzey yetkililer de eşlik etmekteydi. Batı Türklerinde de bu gelenek ölmüş değildi, han bu törene katılamayacak olsa bile tören için üst düzey bir yetkili görevlendirilirdi. Diğer göçer gruplar, örneğin T'o-palar da aynı prensibe uyarlardı. Atalar kültü kesin olarak, o soyun beşiği olduğu varsayılan bir bölgeye ait bir kültle ilintilidir.

Bu gelenekte mutlaka bir kurban adanırdı, bu bazen insan da olabilirdi. Olaya ritüel açıdan bakıldığında, bunun Tengri'ye adanan kurban ile eşdeğer bir anlamı olması gerekir. Bu geleneğe Bulgarlarda rastlanır oluşu, bize bunun yalnız belli bir yöreye özgü olmayıp bozkırların bir ucundan diğer ucuna kadar yaygın olduğunu göstermektedir. Bazı belgeler, bu kurban törenlerinin önemli astrolojik olaylarla aynı zamanda gerçekleşebildiğini göstermektedir. (Yaz gündönümü, sonbahar başlangıcı, gece-gündüz eşitliği vs.)

Hükümdarların mezarları gizli tutulabilirdi. Bundaki amaç, mezar yerinin kutsiyetinin ihlal edilmesini önlemekti. Bu, İskitli göçerlerden miras kalmış eski bir gelenektir. Herodotos, İskitlerin, atalarının mezarları bulunmadığı sürece Darius'la çarpışmak istemediklerini anlatır. Türklerin ve Moğolların, ölmüş düşman hükümdarlarının mezarlarını açtırıp kemiklerini yaktırmasının ya da düşman askerlerinin mezarlarını tahrip etmesinin sebebi bu külttür. Böyle yapmış olmaları, onların, hem iskeletin içinde bir gücün yaşamaya devam ettiğine inandıklarını hem de bir atalar kültünün varlığını kanıtlamaktadır.

Ailenin atalarına ilişkin bir kültün varlığına ise daha az kesin kanıt mevcuttur. Şüphesiz bu kült, hareketli heykelciklerde ya da Çin örneğine uygun olarak, üzerinde yazı veya resimler bulunan levhalarda ortaya çıkmaktadır. Ebu'l Gazi Bahadır Han'ın putperestliğin ortaya çıkışına ilişkin açıklaması daha yakın döneme ait olmasına rağmen, göreceli olarak arkaik bir durumu yansıtabilir. Ebu'l Gazi Bahadır Han bu konuda şöyle der: "Sevdikleri bir kimse öldüğünde, bir gelenek halini aldığı üzere o çağdaki insanlar bir tür bebek yapar ve onu evde muhafaza ederlerdi. 'Bu bizim bilmem kimin figürü' diyerek, onu sevmekten hoşlanırlardı. Yiyecekleri yemeğin ilk lokmasını bu bebeğin önüne koyarlardı; bebeğin yüzünü ve gözlerini titiz bir biçimde sildikten sonra, önünde secdeye kapanırlardı." Bütün bunlar, her ne kadar çok güvenilir kaynaklar tarafından değilse de, başka kaynaklarca da teyit edilmektedir.

Eski Türklerde cenaze törenleri
Tengricilikte bir insanın birden fazla ruha sahip olduğuna ve bu ruhların farklı özellikleri olduğuna inanılması, dönemlik ve bölgesel farklı cenaze merasimlerine yol açmıştır.

Jean Paul Roux'a göre, eski Çin yazılarında Usunların cenazelerini erken dönemlerinde yaktıkları ve daha geç dönemlerde gömdükleri hakkında kanıtlar bulunmaktadır. Kimi başka kaynaklara göre gömülecek cenazeler için mezarın konumu bir akarsunun yakınında seçilir ve bu, vücudun dışında akarsular yolu ile hareket eden süne ruhunun dikkate alındığına işaret eder. Diğer kaynaklarda mezarların konumu yüksek tepelerde seçildiğine kanıtlar bulunur ve bu, gök ile ilişkisi olan nefes ruhunun dikkate alındığına işaret eder.

Kaşgarlı Mahmud da eski Türklerin cenaze gelenekleri hakkında çok faydalı bilgiler aktarmıştır. Yukarıda saydığımız geleneklerin yanı sıra ağaçların üstünde sergilenen cenazeler olduğunu, cenaze merasimlerinde geride kalan yakınların kendilerine tırnakları ve bıçaklar ile zarar verdiklerini yazmaktadır. Cenaze merasiminde özellikle yüzlerini yaralayıp kan gelmesini sağlamaya önem verilmiştir. Çünkü göz yaşlarının kan ile karışıp akmasının derin bir anlamı vardır. Dikkate alınan geleneklerden cenaze çıkan bir evden 40 gün boyunca hiçbir şey alınıp bu eve hiçbir şey verilmemesidir. Kimi kavimlerde 40 gün boyunca ölünün adı anılmaz, aksi takdirde ölünün ruhu o evi terk etmeyeceğine ve gitmesi gereken yola çıkmayacağına inanılır.

Jean-Paul Roux'nun Türklerin ve Moğolların Eski Dini başlıklı çalışmasından:

"Ölümü izleyen dönemde bazen birdenbire ortaya çıkan, bazen önceden düzenlenen ağlayıp sızlamalar ile cenaze törenlerinde yer alan ritüele dayalı dövünmeleri birbirine karıştırmamak gerekir. Çinliler, bu ayrımı gayet iyi yapmıştır. Konuyla ilgili tanımlamaları klâsik niteliktedir: 'Onlar, cenazenin içinde olduğu çadırın kapısı önüne gelir gelmez kanlarının gözyaşlarıyla birlikte aktığının görülmesi için yüzlerini bir bıçakla kesmektedirler.' Jordanes bunun Hunlar tarafından da yapıldığını belirtmiştir. Diğer gözlemciler arasında İbn Faldan, 'korkunç ve vahşi bir şekilde bağırıp ağlayan' erkekler olduğunu açıklamaktadır. Aynı zamanda at yarışları düzenlenmekte, yani ölünün çevresinde düzensiz şekilde dönülmekte, ayrıca koyunlar ve atlar kurban edilerek 'çadırın önüne serilmektedir'. Ölünün seyredilmesi için açıkta bırakıldığı süreyle ilgili olarak dikkat çeken yedi rakamına, çoğu kez değişik faaliyetler söz konusu olduğunda da rastlanmaktadır: yedi yara, yedi kez çevresinde dönüş…

Gömülme tarihi geldiğinde ceset, Herodot tarafından belirtildiği ve Pazırık kazılarında da görüldüğü gibi en azından İskitlerde ve Moğollarda mezarına kadar taşınmak için araba üzerine konmaktadır. Tukiulerde, Vuhuanlarda, Huan-Huanlarda ve diğer Türk kabilelerinde bunlara bir cenaze alayı eşlik etmektedir. Cenaze törenleri bir araya gelmek için büyük nedenlerden birini oluşturduğu için eskiden olduğu gibi günümüzde de halk toplanmakta ve bunun için uzak yerlerden gelinmekte, yabancı heyetler davet edilmektedir."

"Hâlen ölüme uçan ruhun shungkur, sungur şeklinde algılanmış olup olmadığını tespit etme imkânımız yok, ancak 'öldü' demek yerine shungkur boldi, 'sungur hâline geldi' deyiminin İslam dinini kabul ettikten sonra bile Batı Türklerinde kullanıldığı görülmektedir."

Emel Esin'in Türklerde Maddî Kültürün Oluşumu adlı eserinden:

"Kök Türkler hakkındaki Çin rivayetlerinden anlaşıldığına göre ceset, kubbeli ve yuvarlak biçimli olan Türk çadırına yatırılıyordu. Takvimde uygun bir gün seçerek yuğ merasiminin iki safhası icra edilirdi. Kök Türk beylerinin mezar taşlarında yuğ tarihleri verildiğine göre, gün belirlenirken bâzı astrolojik düşüncelerin varlığından da söz edilebilir. Esasen görüleceği gibi mezar taşlarında astrolojik simgeler de bulunuyordu. Merasim için seçilen günde ceset, at üzerine bindirilip bazen çadır şeklinde bir köşk içinde silahları ve madenî ayna gibi kıymetli eşyaları yakılıyor ve başka bir mevsimde küller gömülüyordu. Türk kağanlarının mezar abideleri dağ şeklindeydi. Daha sonra Kök Türklerde ve Oğuz Türklerinde olduğu gibi ceset yakılmadan gömülüyorsa giyimli ve zırhlı olarak, silahları ve elinde bir kadeh içki bulunan ceset, atıyla mezara yerleştiriliyordu. Mezar âbidesi olarak ölenin bir portresi ve hayatı sırasında giriştiği savaşlardan sahneler tasvir ediliyordu.

Ölen kimsenin hayattayken savaşta öldürdüğü kişilerin simgesi olan taşlar veya heykellere balbal deniyor ve bunlar da mezarın etrafına dikiliyordu. Balballar ve ölene kurban edilen hayvanlar, öbür dünyada hizmete tahsis edilmiş sayılıyordu. J. R. Hamilton ve E. Tryjarski tarafından yeni okunan geyikli bir Kök Türk mezar taşı yazısından anlaşıldığı üzere kurban edilen hayvanların da tasviri yapılıyordu.

Ölenin, onun maiyetinin ve balballar ile kurbanlık hayvanların tasvirleri dikili taşa oyulmuş bir heykel veya kabartma olmaktaydı. Ölenin hayat safhalarını temsil eden levhalar da taşa naklediliyor veya az kabartmalı şekilde oyuluyor ya da kırmızı boyayla çiziliyordu. Bu eserlerin üslubu ilkel, fakat çarpıcı bir ifade biçimiyle kendini gösteriyordu. İnsan tasvirlerinin hiçbiri diğerine benzememekte, kaynaklarda ölenin portresinin yapıldığı hakkındaki bilgi teyit edilmiş bulunmaktadır. Sin adı verilen bu mezar âbidelerinin bazısında Türk sanatkârlarının adları da okunmuştur."

Jean Paul Roux'nun Altay Türklerinde Ölüm başlıklı araştırmasından:

"Aksine bir kanıt bulunmadığı sürece tarihsel çağdaki Altay toplumlarının cenaze töreni geleneklerinin Orta Asya'nın tarih öncesi (Paleo-Asya, Altay veya Hint-Avrupa) geleneklerinin bir devamı olduğunu söyleyebiliriz."

"Sonuç olarak, Altaylıların cenaze törenleri için kullandıkları değişik yöntemleri aşağıdaki şemayla özetlemek mümkündür:

 Ağaçlar üzerinde sergilenen ceset
 Hayvanlara terk edilen ceset
 Yakılan ceset
 Mumyalama uygulanan ceset
 Gömülen ceset

Bu beş durumda 2. ve 3. sıradaki işlemlerden sonra hemen hemen her zaman bir gömme işlemi gerçekleştirilmektedir."

Yakma işlemini anlayabilmek için Ateş Kültü kavramını anlamamız gerekir. Ateş kültü, ateşe tapmak değil; ateş'i Tengri'ye erişmek için bir araç olarak kullanmaktır. Bu sebeple Tengrici törenleri incelediğimizde "Buğ'un bedeni yakılır, canı uçar ve Tengri'ye erişir" sonucuna ulaşabiliriz. Mumyalama işlemi, Qağan için yapılacak yuğ âyinine uzak ülkelerin davet edilmesi, davete cevap alınması ve bu uzak ülke temsilcilerinin gelebilmeleri için cesedin birkaç yıl bekletilmesi zorunluluğundan kaynaklanmıştır. Mumyalama için gerekli malzemeler, uçsuz bucaksız ormanlardan sağlanabiliyordu.

"Çok sayıdaki metinden ölünün çadıra yerleştirildiğini öğrenmekteyiz. Şüphesiz söz konusu olan çadır, ölenin hayattayken sahip olduğu çadır değildir. Bu çadır, genellikle cenaze törenleri için kullanılan ya da bu vesileyle kurulan özel bir yer, bir cenaze yeridir."

"Türklerin eski tarihlerden beri kefen kullandıkları kanıtlanmıştır."

"Genel olarak ölünün etler ve içeceklerle birlikte gömüldüğünü öne sürebilecek yeterli bilgimiz vardır."

"Özetle, öteki dünyada ihtiyacı olan her türlü nesneyi gömmekteler."

Tengricilikte din adamları: Kam ve Bakşi
Tengricilikte Kam (Şaman) kutsal birisi değildir. Sadece ruhlar ile iletişim kurabildiği için toplum ona saygı gösterir. Bu yüzden diğer dinlerden tanılan din adamları ile karşılaştırılması doğru olmaz. Kamın en önemli görevleri bozulan dengeyi tekrar yerine getirmek ve hastaları iyileştirmektir. İnsanların günlük ibadetleri için bir kama ihtiyaçları yoktur.

Kimi kamlar daha güçlü ruhlar ile iletişim kurabilir ve diğer kamlardan daha güçlü olur. Ak ve Kara kamlar vardır. Bunların görevleri ve hünerleri farklıdır. Ak kamlar Gök'e bağlı ruhlar ile, kara kamlar ise yere ve yer altı âlemine bağlı ruhlar ile iletişim kurarlar. Kamların giysilerine manyak denir. Kamın manyağına asılı bir sürü kendisine güç veren ya da kendisini kötü ruhlara karşı koruyan eşyalar vardır..

Kamların ateşle arınması

"Her şeyin ateşle arındırıldığına inanıyorlar. Dolayısıyla elçilerin veya prenslerin veya diğer herhangi bir yabancı kişinin gelmesi hâlinde bu kişilerin ve getirdikleri hediyelerin tehlikeli olması, büyü yapmaları, zehir getirmeleri veya herhangi bir kötülük yapmaları ihtimaline karşı arınmalarını sağlamak için ateş arasından geçmeleri gerekmektedir."

Kamların doğaya verdikleri önem
"Daha önce belirlediğimiz gibi hayvan türlerinin yitirilmesi kaygısı, yani doğaya saygı, çevreyi koruma, ihtiyaçtan fazlasını tüketmeme veya şaman dininde hâkim-sahipleri incitmeme endişesi, oldukça iyi bilinen birçok töre ve geleneğin kaynağını oluşturur. En iyi şekilde Moğol çağında tespit ettiğimiz bu gelenekler, herhâlde o çağdan çok önce ortaya çıkmış, ama ancak Cengiz Han döneminde yasak altında yasalaştırılmışlardır."

Kamların uygulamaları
Çin kaynaklarından anlaşıldığına göre eski Orta Asya Şamanizminin temelleri Göktanrı, Güneş, Yer Su, atalar ve ocak (ateş) kültleridir. Bu bağlamda Asya halklarının inandığı Şamanlığın temelinde insan ve doğanın birlik ile beraberliği ve uyumu düşüncesi yer alır.

"İbn-i Sina görünüşe göre Türkmenlerin, yani göçebe Türklerin bir kabilesinde gerçekleşen bir şaman seansına katılmıştır: 'Bir kehanet elde edebilmek için başvurulduğunda kâhin her yönde koşmaya koyuluyor ve bayılıncaya kadar nefes nefese kalıyor. Bu durumdayken hayalinin kendisine gösterdiği şeyleri dile getiriyor ve orada hazır bulunanlar, gereğini yapmak için sözlerini dikkatle dinliyorlar.' Yine aynı 11. yüzyılda Kaşgarlı kam kelimesini dört kez kullanıyor. Bunu 'kâhin' şeklinde çeviriyor ve niteliğini üç örnekle açıklıyor: 'Şamanlar, anlaşılmayan çok sayıda kelime söylediler.' 'Şaman büyü yaptı.' 'Şaman bir kehanette bulundu.'"

"Belki de bir tür kutsal kabul işlemi veya bu aşamaya erişmeyi kutlayan herhangi bir tören sonucunda gereği gibi hazırlanan ve gerekli aletleri kuşanan şaman, müzik eşliğinde kendi etrafında dönerek çıkardığı hayvan seslerinden, uçma taklitlerinden, hayvan gibi zıplama veya sürünmelerinden, kendi varlığının bilincini unutacak kadar sarhoş hale gelebilecektir. Bu durumda tecrübesini, öte dünyaya yolculuğunu, zorlu yükselişini veya tehlikeli düşüşünü, hayvan biçimli ruhlarla olan savaşlarını, bitkin olarak kuvvetten düşünceye kadar mimiklerle canlandıracaktır. … Burada esas olarak amaç, tinleri bildikleri sırlar hakkında sorguya çekmek, yani gelecek hakkında bilgi edinmek; hatta kişilerin ruhunu, görünmez veya serseri yaratıklar tarafından çalınan ve onlar tarafından kaçırılmakla tehdit edilen ruhları aramak, yani büyü aracılığıyla tedavi etmektir."

Rüzgâr tayı ve Buyanhışıg
Tengriciliğin günümüze kadar çok canlı kalmış olan Moğolistan'da insanların kişisel gücü "Rüzgâr tayı" olarak tanımlanır. Rüzgâr tayının gücü, insanın dünyasını dengede tutması ile bağlantılıdır. Çok güçlü bir rüzgâr tayı, insanın sağlam bir mantığa sahip olmasını, kişisel gücünü dışarıya yansıtmasını ve daima doğru kararlar vermesini sağlar. Eğer bir insan gücünü kötü niyetleri için kullanır ve böylece dengeyi bozarsa bu, onun rüzgâr tayını zayıflatır. Böylece kötülük yapan insanların kendilerine de zarar verdiklerine inanılır (Karma felsefesinde olduğu gibi).

İnanışa göre rüzgâr tayı her gün yapılabilen ufak uygulamalar ile güçlendirilebilir. Mesela kıymetlı bir içecekten göğün dört yönüne doğru sıçratılarak, Gök'e (Tengri'ye), yere ve atalara adak verilir ve dua edilir.

Buyanhışıg ya da kısaca Buyan da rüzgâr tayına benzeyen bir kavramdır. Bir insanın davranışları ile güçlenir ya da zayıflar. Tabulara dikkat edilmediğinde, atalara karşı saygısızlık yapıldığında ve gereksiz yere doğaya zarar verilip hayvanlar öldürüldüğünde doğadaki ruhlar öfkelenir ve insanın Buyanı zayıflar. Rüzgâr tayında farklı olarak Buyan, daha çok toplumsal bir enerji kaynağı olarak görülür. Bir kavime ait olan tek bir kişinin yaptığı hata ile tüm kavimin Buyanı zayıflayabilir. Bu yüzden insanlar, birbirlerine karşı da hata yapmamaları için dikkat ederler. Bir kavimin Buyanını güçlendirmek için bir şaman tarafından yönetilen törenler yapılır.

Rüzgâr tayı ve Buyan inanışları, insanların bâzı kurallara uyarak birbirleri ve çevreleri ile geçinmelerini sağlar..

Bilim

Eski Türklerin daima hareket hâlinde olmuş olmaları, bu yüzden yeterince kazı yapılabilecek yerleşim yerleri bulunamaması, yazı kullanmaya çok geç başlamış olmaları (6. yüzyıl) ve sık sık yabancı kültürlerin etkisi altında kalmış olmaları, antik Türkleri araştırmayı çok zor bir mesele hâline getirir.

Ancak 6. yüzyıldan itibaren kendi yazdıkları dikili taşlar eski Türklerin neye inandıklarını kanıtlamakta ise de yabancı halkların kalıntılarında Türkleri tarif eden çok daha eski yazılar bulunmaktadır. En mühim bilgiler Çin, Arap, Fars ve Bizans kitâbelerinde bulunur. Ancak bu halklar, Türkleri çoğunlukla düşman olarak görmüş oldukları için yazdıkları da neredeyse hiç olumlu değildir. Bu yüzden yabancı kaynaklarda Tengrici Türkler 'iki ayak üstünde yürüyen köpekler', 'insanlık dışı barbarlar', 'kurt ya da köpek kafalılar' gibi adlandırılmışlardır. Buna rağmen bu kaynaklarda da faydalı bilgiler bulmak mümkündür.

Orta Çağ'ın Türk araştırmacısı Kaşgarlı Mahmud'un 11. yüzyılda tamamladığı Divân-ı Lügati't-Türk adlı sözlüğü, Tengriciliği araştırmak açısından en kıymetli kaynaktır. Kendisi Müslüman olan Kaşgarlı Mahmud, kâfirler diye adlandırdığı Tengrici Türklerin yaptıklarını beğenmediğini her fırsatta belirtmiştir. Buna rağmen yazdığı eseri günümüze kadar, İslâm öncesi Türkleri araştıran bütün bilimciler arasında en güvenilir kaynak olarak kabul edilir.

Günümüzde antik Türkleri ve onların inançlarını araştıran bilimcilerin sayıları artmıştır. Ancak birçok önemli noktada tartışmaları hâlâ devam eden farklı görüşler yaygındır.

Tek tanrı kuramı
Eski Türk inancının tek tanrıcı mı, çok tanrıcı mı olduğu hakkında farklı fikirler vardır. Bu noktada en mühim tartışma konusu Tengri kelimesinin hangi zamanda Gök ve hangi zamanda Tanrı anlamında kullanılmış olduğudur. Her iki anlamı da her kaynakta mantıklı bir telaffuz oluşturur. Bu sorunun cevabını bulmak, emin olabilmek için çok mühimdir.

Viyana Üniversitesi'nin bir makalesinde eski Türk inancı hakkında iki genel fikir olduğu şöyle açıklanmaktadır:

1) Türklerde Şamanizm de, Totemizm de yoktu. Türk dini tek tanrıcı bir dindi: Bu fikir özellikle Türk bilimcileri tarafından temsil edilmektedir.

2) Türklerde hem Şamanizm hem Totemizm vardı: Eski dikili taş yazılarında Şamanların sözü edilmese de daha geç yüzyıllarda var olduğu kanıtlanmış ve birçok kuzey Türk dillerinde kam kelimesi hâlâ bulunmaktadır. Türklerin Şamanist olduğu, örneğin bâzı antik Çin yazıları ile de kanıtlanabilmektedir. Türklerdeki Totemizm hakkında pek fazla bilgi olmasa da bâzı deliller buna işaret etmektedir. Scharlipp'e göre en mühim delil, Türklerin türeyiş efsanesidir. Bu efsanede Türklerin kurtlardan türedikleri anlatılır. Ayrıca Türk orduları kurt kafası resmi olan bayraklarla savaşa gitmiş ve hatta ordunun yüksek düzeydeki önderlerine doğrudan Böri (Kurt) adını vermişlerdir.

Jean Paul Roux, bu konuya da diğerlerinden daha çok açıklık getirmektedir:
Tek tanrıcı bir din olan eski Türk dininin yanı sıra çok tanrıcı bir yüzü de vardır. Türklerin güçlü bir hükümdarın egemenliği altında büyük topluluklar oluşturup büyük imparatorluklar kurdukları dönemlerde tek tanrıcılık ön plâna çıkmış, çok tanrıcılık daha çok ayak takımını oluşturan halk arasında veya ancak kavimler tekrar dağılıp anarşi içinde kaldıklarında yüzeye çıkmıştır. Gök tanrısı Tengri'nin yeryüzündeki oğlu olan hükümdar ile yakın bir bağı vardır. Hükümdar, Tengri'nin yeryüzündeki temsilcisidir. Tengri, pantürkçü bir tanrı olsa da aynı zamanda millî ve hükümdar özelliklerine sahiptir. Nasıl herkes yeryüzünde kağan'a kulluk ediyorsa, göğe, yani bütün kâinatın tanrısına da kulluk etmesi gerekiyor. Ancak bunlara rağmen, hatta Tüe'küe devletinin kalıntılarında bile Tengri'nin yanında başka tanrısal varlıklarla da karşılaşmaktayız. Bu varlıklar, bazen Tanrının kendisi için kullanılan Tengri kelimesi ile ya da aziz kılınmış anlamına gelen İduk kelimesi ile tanımlanmaktadırlar. İduk, daha çok kağanın eşi olan Hatun ile bağlantılıdır.

Günümüzdeki yeni Tengricilik

Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra bu rejimin baskısından kurtulmuş olan Türk halkları, tekrar kendi köklerini ve millî kişiliklerini aramaya başlamışlardır. Bu gelişme, 1990'lı yıllarda ilk başta Tataristan'da, sonradan Rusya'da ve Kırgızistan'da belli olmuştur. Tataristan'da bu hareketin ismi ilk başlarda "Bizneng yul" (Bizim yol) iken sonradan "Tengirçilik" (Tengricilik) daha sık duyulur olmuştur. Zamanla Tengricilik, halkın arasında yaygın olan bir heves olmaktan çıkmış, devlet tarafından desteklenmeye ve enstitüleri kurulmaya başlanmıştır. Böylece 1997 yılında Kırgızistan'ın başkenti Bişkek'te Tengrici bir topluluk kurulmuş ve en son verilere göre 500.000 resmî üyeye sahiptir. Tengriciliğin Kırgızistan'da bulunan başka önemli bir kuruluşu da "Tengir Ordo" (Tengri'nin Ordusu)'dur. Bu kuruluş, Kırgızistan'ın parlamentosunda milletvekili olan Dastan Sarygulov tarafından kurulmuş ve yine kendisi tarafından yönetilmektedir. Ayrıca Tengricilik araştırma merkezidir. Bu kuruluş, İstanbul Üniversitesi'nin Türk Dünyası Araştırma Merkezi ile bir işbirliği yapmaktadır. Tengir Ordo'nun çalışmalarına zamanla diğer Türk halklarının da ilgisi artmış ve Orta Asya'da çok kez basına yansımıştır.

Kazakistan'ın Başbakanı Nursultan Nazarbayev ve Kırgızistan'ın Başbakanı Askar Akayev, yaptıkları konuşmalarında Tengriciliğin Türk halklarının ortak millî ve geleneksel inancı olduğunu vurgulamaktadırlar.

Tengriciliğin Moğolistan'daki organizasyonu "Golomt Center for Shamanist Studies" (Golomt Şamanist Çalışmalar Merkezi)'dir. Bu kurum, Tengriciliği araştırmanın yanı sıra bu inancı Batılı ülkelere de tanıtıp yayma amacıyla bir İngilizce İnternet sitesi yayınlamaktadır.

Ayrıca Prof. Dr. Schagdaryn ve Dr. Sendenjaviin Dulam gibi bâzı Moğol bilimcileri, Dünya'nın birçok yerinde yüksekokullarda konuşmalar yapmaktadırlar.

'80'lerin sonu ve '90'ların başında, Sovyetler Birliğinin dağılmasıyla, Çuvaşistan'da Vattisen Yaly adı verilen ve Çuvaş Toplumunun etnik dinini yeniden canladırmayı hedefleyen bir Tengricilik şekli ortaya çıkmıştır. Vattisen Yaly'i takip edenler "Doğru Çuvaş" olarak tanımlanmaktadır.Çuvaş Ulusal Kongresi, 1990'lar boyunca boyunca bu Ulusal Din düşüncesini sürdürmüştür.Ülkenin aydınları, bu inanışın izini sürerek, eski ritüelleri yeniden uygulayarak topluma kazandırmışlardır.Vattisen Yaly üzerine teolojik tartışmalar sürdürülmüş ve bazı aydınlar tarafından, Katolik Kilisesi inancına benzer şekilde teslis formunda, bazı aydınlarca da tektanrıcı formda olması gerektiği belirtilmiştir.

Bu gelişmelerin yanında Orta Asya ülkelerinin bayraklarında ve armalarında Tenğricilikle alakası olan sembollerin geriye döndüğü dikkati çekmektedir. Özellikle Gök'ün mavi rengi ve kurt sembolleri günümüzün Türk Cumhuriyetleri'nin bayraklarında yer almaktadırlar.

2022 yılında Burhanettin Mumcuoğlu ismindeki avukat, kimliğindeki din bilgisini 'Tenğri' olarak değiştirerek Türkiye'de resmi olarak Tenğricilik inancını benimseyen ilk kişi oldu.

Tenğricilik günümüz dünyasındaki Türk ve diger halklar tarafından da inanılmaktadır.

Türkiyedeki ilk tengrist Türk de mevcuttur

https://www.youtube.com/watch?v=ftRIYDuudk0

Tengriciliğin esasları
 Çok tanrılı gibi gözükmesine rağmen aslında tek tanrılı bir dindir. Bu inanca göre Tengri tektir, en üstündür ve her şeyin yaratıcısıdır. Yine de bu konuda bir söz birliğine varılmış değildir.
 Tengriciler, kendi dinlerinin kitaplı dinlerden önce var olduğuna inanırlar.
 Umay, Ülgen, Erlik Han gibi tanrı ve tanrıçalar, Gök-Tengri'nin özel melekleri olarak da kabul edilebilir.
 Tengriciler doğaya çok önem verirler. Doğada bir dengenin olduğuna, bu dengenin değiştirilmesi durumunda insanların ve diğer canlıların zarar göreceklerine inanılır.
 Tengriciler, hayvanların ve bitkilerin de ruhları olduğuna inanırlar.
 Tengriciler, doğadaki diğer maddelerin de ruhları olduğuna inanırlar. (bkz. Yer-Su İnancı)
 Bâzı dağlara, ormanlara ve ırmaklara kutsal değerler yüklerler.
 Tengriciler bâzı gezegenleri, uyduları, yıldızları, yıldız kümelerini ve diğer astronomik cisimleri kutsal sayarlar.
 Tengricilik'de erkeğin toplumdaki statüsü, kadınınkinden üstün değildir.

Tengricilik teriminin farklı şekilleri
Tengrizm kelimesi henüz yayılmak üzere olduğundan farklı kavramlara da rastlamak mümkündür.

 Tengrizm, Tänriizm, Tengrianity
 Tengerizm (Moğollar'da)
 Tangriizm ya da Tangrizm (eski Bulgarların Tengri için "Tangra" kelimesini kullanması)
 Tengrianizm (Rafael Bezertinov'un kitabında)
 Tengricilik, Gök Tanrı Dini, Gök Tengri Dini (Türkiye'de)
 Tengirçilik (Kırgızlarda, Tatarlarda, Kazaklarda ve Altaylarda)

Günümüzde devam eden Tengricilik âdetleri
 Gidenin ardından su dökmek
 Tahtaya üç kere vurma
 Kurşun dökme (Seğirleme)
 Nazar boncuğu
 Mezar ve Türbe hazırlamak
 Türbede mum yakma
 Mezarların ayak ucuna suluk koyma
 Loğusa kadının başına kırmızı kurdele bağlama
 Düğünlerde gelinin başı üzerinden kuruyemiş, pirinç türü gıdalar atmak
 Elleri yukarı doğru açarak dua etmek
 Ölen, evlenen, doğan çocuk için 40 gün beklenmesi
 Semah
 Gelinlerin başına ayna koymak
 Ağaca çaput bağlamak

Kitaplar
 Türklerin ve Moğolların Eski Dini / Jean-Paul Roux, ISBN 975-8240-70-6
 Altay Türklerinde Ölüm / Jean-Paul Roux, ISBN 975-997-091-0
 Tengrianism: Religion of Türks and Mongols (Tengrianizm: Türklerin ve Moğolların Dini) / Rafael Bezertinov (Kitaptan bölümler (İngilizce))
 Türklerde Maddi Kültürün Oluşumu / Emel ESİN, ISBN 975-997-029-5
 Türk Mitolojisi, Yazar:Murat Uraz, ISBN 9759792359
 Fuzuli Bayat, Hoca Ahmed Yesevi ve Halk Sufizminin Bâzı Problemleri, Ağrıdağ, Baku, 1997
 Fuzuli Bayat, Türk Şaman Metinleri, Efsaneler ve Memoratlar, Piramit, Ankara, 2004. ISBN 975-8854-37-2
 Fuzuli Bayat, "Anadolu Halk Sufizminin Oluşmasında Şamanlığın Rolü", Uluslararası Anadolu İnançları KongresiBildirileri, 23-28 Ekim 2000, Ürgüp/Nevşehir, Ankara, 2001
 Abdülkadir İnan, Tarihte ve Bugün Şamanizm, Türk Tarih Kurumu, 2000.
 Esat Korkmaz, Eski Türk İnançları Ve Şamanizm Terimleri Sözlüğü, Anahtar Kitaplar Yayınevi, İstanbul, 2003
 Bruno J. Richtsfeld: Rezente ostmongolische Schöpfungs-, Ursprungs- und Weltkatastrophenerzählungen und ihre innerasiatischen Motiv- und Sujetparallelen; in: Münchner Beiträge zur Völkerkunde. Jahrbuch des Staatlichen Museums für Völkerkunde München 9 (2004), S. 225–274.
 Yusuf Ziya Yörükan, Müslümanlıktan Evvel Türk Dinleri. Şamanizm. Ankara, 2005
 Fuzuli Bayat, Ana Hatlarıyla Türk Şamanlığı, Ötüken Neşriyat, İstanbul, 2006.

Ayrıca bakınız

 Şamanizm
 Burhancılık
 Tenrikyo
 Türk mitolojisi
 Şinto
 Taoizm

 Bengü-taş
 Ongun
 Tamga (Türk Boylarının)
 Tamug

Kaynakça

Ayrıca bakınız
 Tengricilik teriminin farklı şekilleri

Dış bağlantılar
 Yeni Tengricilik
 Tengricilik/ Dr. Yaşar Kalafat
 Batı ve Doğu Türk halk inançlarında Dua/ Dr. Yaşar Kalafat
 Doç. Dr. İsmet Çetin/Türk mitinde Iyeler
 Anadolu Halk Sufizminin Oluşmasında Şamanlığın Rolü

Yabancı dillerdeki siteler
 Tengianizm:Religion of Turks and Mongols, Naberezhnye Chelny'nin Kitabı
 Tengrianizm
 Avar Tengrism in Croatia
 Tengrianism
 Tengerismus
 Tengri on Mars

Türk mitolojisi
Senkretizm

Tengricilik


Vanessa Bradford Kerry (born December 31, 1976) is an American physician, public health expert, and doctor. She is a founder of the non-profit Seed Global Health. Her father is John Kerry, who is the United States Special Presidential Envoy for Climate.

Early life and education
Kerry was born in Boston, Massachusetts, on December 31, 1976. She is the younger daughter of politician John Forbes Kerry and writer Julia Stimson Thorne. Her older sister Alexandra is an actress, filmmaker, director and producer. After her parents divorced, she moved with her mother to Bozeman, Montana. She attended Phillips Academy in Andover, Massachusetts for high school.

Kerry graduated from Phillips Academy, Andover and summa cum laude from Yale University with a major in biology. While a student at Yale, she played for the varsity lacrosse team for four years. After graduating with her bachelor's degree, she went to Harvard Medical School where she graduated with honors. She took a year from Harvard to attend the London School of Economics and the London School of Hygiene and Tropical Medicine, earning her master's of science in health policy, planning and financing. While in London, she was a Fulbright Scholar.

While in medical school, she interned with the Vaccine Fund of the Global Alliance for Vaccines and Immunization, founded by the Bill and Melinda Gates Foundation;  she conducted a study on immunization in Ghana. She later studied and advised on government relations for health and development in Rwanda in partnership with Partners in Health.

Career
Kerry completed her internal medicine residency and critical care fellowship at the Massachusetts General Hospital in Boston. She is now a physician specializing in critical care. Kerry has continued work in global health and has collaborated on projects in Haiti and Rwanda through the Harvard Medical School Department of Global Health and Social Medicine. She is also actively working on public sector partnerships in Uganda, Malawi, Zambia and Sierra Leone through Seed Global Health and supports education and public policy at the MGH Center for Global Health.

Seed Global Health
Active in global health for many years, in 2011 Kerry started the non-profit Seed Global Health. Seed's flagship program was the Global Health Service Partnership (GHSP), a partnership with the Peace Corps. The Partnership sent health professionals abroad to work as medical and nursing educators and to help build capacity. With the Peace Corps through GHSP, Seed helped send over 191 physician and nurse educators to train more than 16,000 health professionals in sub-Saharan Africa. In 2018, Seed launched a new strategy, Sharing Knowledge, Saving Lives. The program is currently active in Malawi, Uganda, Sierra-Leone, and Zambia and has trained almost 40,000 health workers in seven countries in Sub-Saharan Africa in total.

In 2010, Kerry wrote an op-ed on the idea of sending American health professionals to teach for The New York Times. She has also published in the New England Journal of Medicine and The Lancet on the topic. The program also partners with academic medical centers such as the Massachusetts General Hospital and the MGH Center for Global Health. In 2013, Kerry, as CEO was named a Draper Richards Kaplan Social Entrepreneur. In 2014, she was featured in Boston Magazines Power of Ideas for her work with the organization. In 2015, she earned an Honorary Degree from Northeastern University and in 2016, she was named a World Economic Forum Young Global Leader.

Seed's work has promoted the need for a strong workforce and health systems for better health, economic growth, security and wellbeing. In 2021, Seed started promoting the connection between and health and climate change at the Conference of the parties 26.

Kerry is the Director of the Program in Global Public Policy at the Mass General Center for Global Health and spearheads the program in Global Public Policy and Social Change at the Department of Global Health and Social Medicine. She is an Associate Professor of Medicine at Harvard Medical School and serves on its faculty.

Personal life
On October 10, 2009, in Boston, Kerry married neurosurgeon Dr. Brian Vala Nahed, who specializes in brain tumors and spinal disorders. As a surgeon and scientist, Dr. Brian Nahed leads a research lab, which aims to develop the first blood test for brain tumors. They have a son born in 2012 and a daughter born in 2015. She is a former member of the Board of Directors of Young Democrats of America and is a term member to the Council on Foreign Relations.

Advocacy
Kerry took a leave from her medical studies in order to campaign for her father's, then Senator John Kerry, presidential bid in 2004, even introducing him at that year's Democratic National Convention. She campaigned by herself and with her sister, mostly focusing on campaign stops at university campuses. She made speeches in support of her father and focused on health care issues and tuition costs for students, two Democratic campaign issues she felt personally attached to. She also appeared with Alexandra on the MTV Music Video Awards show in Miami where she joined George W. Bush's daughters Barbara and Jenna, who were campaigning for their father George W. Bush, to encourage youth and citizen voting. Jenna later confirmed that Barbara and Jenna also developed a friendship with John Kerry's daughters, Alexandra and Vanessa. Through her work with her father and her public health policy education, she has not ruled out running for political office in the future.

She has also spoken at a number of venues around the globe including World Health Assembly, United Nations, Aspen Ideas Festival, Millennium Campus Network Conferences, TedX Boston, San Diego State University, UCLA, APHA and other venues.

Notes

External links

 Vanessa Kerry at Harvard University

 Vanessa Kerry on C-SPAN

1976 births
American health care businesspeople
American nonprofit chief executives
Businesspeople from Massachusetts
Forbes family
Harvard Medical School alumni
Kerry family
Living people
Alumni of the London School of Economics
Physicians from Boston
People from Bozeman, Montana
Phillips Academy alumni
Winthrop family
Woolsey family
Yale University alumni
Alumni of the London School of Hygiene and Tropical Medicine
Massachusetts Democrats
American women physicians
American women chief executives
Fulbright alumni

Vanessa Kerry


الصدأ عبارة عن مادة حمراء ضاربة إلى اللون البني تتشكل على سطح الحديد والفولاذ كنتيجة لأثر التآكل. يتكون الصدأ من أكسدة ذرات الحديد الموجودة على السطح نتيجة التماس مع أكسجين الهواء الجوي بوجود الرطوبة. يمكن اعتبار الصدأ أكسيد مميّه للحديد، حيث يتشكل مزيج من أكسيد الحديد الثنائي FeO وأكسيد الحديد الثلاثي Fe2O3 بالإضافة إلى أكسيد هيدروكسيد الحديد الثلاثي FeO(OH)·Fe(OH)3 بوجود جزيئات الماء داخل البنية، بحيث يمكن أن تكتب الصيغة العامة المجملة له كالتالي:

يعتبر الصدأ من أهم العوامل المؤدية لضعف الحديد وهشاشته، وذلك بسبب الطبيعة المسامية لأكاسيد الحديد الناتجة. ويمكن استخدام الحديد في تشكيل سبائك بخلطه مع عناصر كيميائية أخرى لصناعة فلزات تقاوم الصدأ، ويطلق عليها الصلب غير القابل للصدأ أما الحديد والصلب اللذان لا يقاومان الصدأ فينبغي حفظهما في حالة جافة أو تشحيمهما، أو طلاءهما، أو تغليفهما بفلز أكثر نشاطًا كالخارصين أو الكروم فيما يعرف بعملية الجلڨنة.

فقد اللمعان

فقد اللمعان هو عبارة تحول في شكل انعكاس الضوء عن المادة بسبب تغطيتها بطبقة من الصدأ التي تتكون على سطح النحاس، النحاس الأصفر، الألومنيوم حيث أنه يحدث لهم تأكسد.

كيفية علاجها

عند وقوع فقد البريق، يتم معالجته كيميائيا، وغالبا ما يكون بحمض قوي. وتوجد منتجات تجارية كثيرة لهذا الغرض.

كيفية منعها

يتم منع هذه الظاهرة غالبا بالطلاء (القصدرة), حيث يتم طلاء سطح المادة بمادة أخرى غير نشيطة (مثل القصدير أو الشمع) وهذا يمنع وصول الأكسجين إلى سطح المادة المراد حمايتها.

المصادر

انظر أيضاً

تآكل
حديد

صدأ


Knjige u 1904. godini.

Stranica obuhvaća samo važne odnosno značajne umjetničke, znanstvene, kronike, zakonske i sl. knjige.
Obuhvaća i ako je objavljen prijevod i/ili pretisak nakon više desetljeća, stoljeća i tisućljeća.
Može se posebno navesti kad je napisana i kad je objavljena, jer nije rijetko veliko vremensko odstupanje dok je važna knjiga bila samo u rukopisu do vremena tiskane objave.

Hrvatska i u Hrvata
Grudobran kraljevine Hrvatske, Gjuro Deželić. Izdavač:	Tisak Prve hrvatske radničke tiskare, Zagreb. Rijetka knjiga. Broj stranica: 541

Svijet

Izvori

Godine 20. stoljeća
1904.

Knjige u 1904.


Rockefeller Street (Calle Rockefeller en español) es el segundo álbum de estudio de la artista estoniana Getter Jaani publicado el 1 de mayo de 2011 por Moonwalk Studio. Su productor Sven Lõhmus fue el escritor de su éxito que ha ido a eurovisión "Rockefeller Street" aparte de haber escrito otros. Este álbum contiene 2 canciones en inglés y 9 en estonio.

Lista de canciones

Posicionamiento

Referencias

Álbumes de 2011

Rockefeller Street (álbum)


Masato Tokida (født 27. november 1997) er en japansk fodboldspiller.

Han har spillet for flere forskellige klubber i sin karriere, herunder Vegalta Sendai.

Referencer

Eksterne henvisninger

Fodboldspillere fra Japan

Masato Tokida


මැතෙව් අනුව යනුවෙන් හඳුන්වනු ලබන්නේ ඉදිරියේ දී තිරගත වීමට නියමිත චන්ද්‍රන් රත්නම් විසින් අධ්‍යක්ෂණය කළ චිත්‍රපටයකි. ප්‍රේම වෘත්තාන්ත, අපරාධ සහ සංත්‍රාස චිත්‍රපටයක් වන මෙය සඳහා පාදක වී ඇත්තේ කොළඹ, කිංසි වීදියේ, ශාන්ත පාවුළු අපෝස්තලු දේවස්ථානයේ ඇංග්ලිකානු පූජකයකු වූ මැතිව් පීරිස් පියතුමන් විසින් සිදුකළ ද්විත්ව ඝාතනයයි. ඔහු, 1979 සිය භාර්යාව (ඉයුනිස් පීරිස්) සහ රසල් ඉන්ග්‍රම් (ඔහුගේ පෙම්වතියගේ සැමියා) යන අයගේ ද්විත්ව ඝාතනය වෙනුවෙන් වරදකරු ලෙස ඔප්පු විය.

මෙම චිත්‍රපටයේ ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කරන්නේ හිටපු ශ්‍රී ලංකා විශ්ව රූ රැජිනසහ බොලිවුඩ් නිළියක වන ජැකලීන් ෆර්නැන්ඩස් (මෙය ඇගේ චිත්‍රපට වෘත්තියේ ඉංග්‍රීසි-භාෂා ප්‍රවිෂ්ඨයයි) සහ ඇල්ස්ටන් කොච් විසිනි. මෙය අධ්‍යක්ෂණය කරන්නේ ශ්‍රී ලාංකික චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂකවරයකු වන චන්ද්‍රන් රත්නම් විසිනි.

මෙම චිත්‍රපටයේ රූගත කිරීම් සිදුවන්නේ ඓතිහාසික සිදුවීම්වලට පසුබිම් වූ ශ්‍රී ලංකාවේ ය.

කථාපුවත
මෙම කථාපුවත සඳහා පාදක වී ඇත්තේ ශාන්ත පාවුළු දේවස්ථානයේ පූජක මැතිව් පීරිස් පියතුමන් විසින් පවත්වා ගෙන ගිය ප්‍රේම සම්බන්ධය සහ ඔහු විසින් සිදුකළ මිනීමැරුම් ය. පසුව මැතිව් පීරිස්හට "එල්ලා මැරීමේ මරණ දඬුවම" නියම වූයේ සිය භාර්යාව සහ සිය අනියම් බිරියගේ සැමියාව ඝාතනය කිරීම හේතුවෙනි.

චරිත නිරූපණය
 ජැකලීන් ෆර්නැන්ඩස්, ඩැෆ්නි රෙනෝල්ඩ්ස් ලෙස
 ඇල්ස්ටන් කොච්, මැතිව් පීරිස් පියතුමා ලෙස
 කියන් ඕ'ග්‍රේඩි, රැන්ඩි රෙනෝල්ඩ්ස් ලෙස
 බිම්සරා ප්‍රේමරත්න, ඉයුනිස් පීරිස් ලෙස
 රයන් විජේරත්න, ස්ටීවන් ලෙස
 ගැවින් ලුඩ්වයික්, රහස් පරීක්ෂක කෲස් ලෙස

ආශ්‍රේයයන්

බාහිර සබැඳි
 නිල අන්තර්ජාතික පූර්ව ප්‍රචාරක පටය
 මැතිව් සහ මම (සම්මානනීය චිත්‍රපට නිෂ්පාදක චන්ද්‍රන් රත්නම් සිය නවතම චිත්‍රපටය සඳහා මෙම ආන්දෝලනාත්මක දේවගැති ද්විත්ව ඝාතනය තෝරාගැනීමට හේතුව කුමුදිනී හෙට්ටිආරච්චි සමග පැහැදිළි කරයි)
 හොලිවුඩයට යන ශ්‍රී ලංකාව - සුසිත ආර්. ප්‍රනාන්දු විසිනි (යොවුන් හැකියා සමග ශුභවාදීව, කෘතහස්ත චිත්‍රපට නිර්මාණකරු ශ්‍රී ලංකා සිනමාව අන්තර්ජාතික අතින් ඉහළ ස්ථානයක් හිමි කරගන්නා බවට පුරෝකථනය කරයි)
 මැතිව් පීරිස් නඩුව අනාවරණය කර ගැනීමට උපකාරී වූ වෛද්‍ය ටෙරන්ස් ද සිල්වා එම දිනය යළි සිහිපත් කරයි
 'අකෝර්ඩිං ටු මැතිව්' ප්‍රත්‍යාවේක්ෂණය
 'අකෝර්ඩිං ටු මැතිව්' එහි මහජන ජූරිය අපේක්ෂාවෙන් සිටියි
 පෙරදසුන – අකෝර්ඩිං ටු මැතිව්
 'සත්‍යය හෙළි කළ යුතුයි' මැතිව් අනුව
 අකෝර්ඩිං ටු මැතිව්: ද්විත්ව ඝාතනයෙන් අවසන් වූ දෙවගැතිවරයාගේ සරාගී ආශාව: අකෝර්ඩිං ටු මැතිව්
 මැතිව්, රත්නම්ට අනුව
 ''සත්‍යය හෙළි කළ යුතුයි''
 According To Mathew - 1
 According To Mathew - 2

තිරගත වීමට නියමිත චිත්‍රපට
ඇමරිකානු චිත්‍රපට
ශ්‍රී ලංකාවේ රූගත වූ චිත්‍රපට
2010 දශකයේ අපරාධ සංත්‍රාස චිත්‍රපට
2010 දශකයේ ප්‍රේම වෘත්තාන්ත චිත්‍රපට
ඉංග්‍රීසි-භාෂා චිත්‍රපට

මැතෙව් අනුව


Cumartesi Anneleri'ne destek amacıyla hazırlanmış olan 2 şarkılık Sezen Aksu albümü. Albüm satışa çıkartılmamıştır. Aktüel dergisinin 5. yıl kutlaması için tasarlanmış ve dergi ile dağıtılmış versiyondur. 1996 yılında tasarlanmış ve dağıtılmıştır.

Kaynakça
 sezen-aksu com

Sezen Aksu albümleri
1996 albümleri
Türkçe şarkılar
Pop şarkıları

Cumartesi Türküsü


Weekends (위켄즈, Wikenjeu) est un film sud-coréen réalisé par Lee Dong-ha, sorti en 2016.

Synopsis
Le groupe suit un groupe d'hommes homosexuels qui se retrouvent pour participer à une chorale nommée G.-Voice.

Fiche technique
 Titre : Weekends
 Titre original : 위켄즈 (Wikenjeu)
 Réalisation : Lee Dong-ha
 Scénario : Lee Dong-ha
 Musique : Eda Kang
 Photographie : Lee Dong-ha et Jung Cheol-min
 Montage : Yoonzu Um
 Production : Kim Min-kyung
 Société de production :
 Pays :
 Genre : Documentaire
 Durée : 98 minutes
 Dates de sortie :
 :

Notes et références

Liens externes

Film sud-coréen sorti en 2016
Film documentaire sud-coréen
Film sud-coréen sur l'homosexualité masculine
Film documentaire sur les LGBT
Film documentaire sur un groupe musical
Film sur le chant choral
Film documentaire sur la Corée du Sud

Weekends (film)


Arthur Guinness (d. 24 Eylül 1725 - ö. 23 Ocak 1803) - İrlanda), 1759 yılında vaftiz babasından kalan 100 sterlinle geldiği Dublin'de Guinness Bira Fabrikasını kurdu. St. James Gate'deki boş bira fabrikasını 9000 yıllığına kiraladı ve dünyanın en büyük bira fabrikalarından birine dönüştürdü.

1725 doğumlular
1803 yılında ölenler
Arthur
İrlandalı iş insanları

Arthur Guinness


"2. općinska nogometna liga Virovitica" za sezonu 1987./88. je bila liga osmog stupnja nogometnog prvenstva SFRJ.
Sudjelovalo je ukupno 13 klubova, a prvak je bio "Proleter" iz Bušetine.

Ljestvica

 "Proleter" Bušetina prvak radi bolje gol-ralike
 "Slavonac" Pčelić, "Plavi" Jugovo Polje i "Mladost" Naudovac isključeni pri kraju prvenstva. Preostale utakmice dodijeljene protivniku rezultatom 3:0
 Karađorđevo Gradinsko – danas dio naselja Detkovac
 Majkovac Podravski – danas dio naselja Žlebina
 Sokolac Podravski – tadašnji naziv za Vladimirovac

Rezultatska križaljka

 Izvori:

Povezani članci
 1. općinska liga Virovitica 1987./88.

Vanjske poveznice

Izvori

 library.foi.hr, "Virovitički list
 library.foi.hr, "Virovitički list - glasilo OK SSNRH Virovitica, br. 1566 (23/1988), god. XXXVI, izdano 17. lipnja 1988., str. 12 (Sport; završna ljestvica bez 2 neodigrane utakmice i isključenih klubova), preuzeto 24. srpnja 2021.
 library.foi.hr, "Virovitički list - glasilo OK SSNRH Virovitica, br. 1567 (24/1988), god. XXXVI, izdano 24. lipnja 1988., str. 12 (Sport; 2 zaostale utakmice), preuzeto 24. srpnja 2021.
 library.foi.hr, "Virovitički list - glasilo OK SSNRH Virovitica, br. 1565 (22/1988), god. XXXVI, izdano 10. lipnja 1988., str. 12 (Sport; isključen "Slavonac"), preuzeto 24. srpnja 2021.
 library.foi.hr, "Virovitički list - glasilo OK SSNRH Virovitica, br. 1564 (21/1988), god. XXXVI, izdano 3. lipnja 1988., str. 12 (Sport; posljednja objavljena ljestvica s rezultatima isključenih klubova - "Slavonac", "Plavi" i "Mladost N"''), preuzeto 24. srpnja 2021.
 library.foi.hr, "Virovitički list - glasilo OK SSNRH Virovitica, br. 1525 (33/1987), god. XXXV, izdano 28. kolovoza 1987., str. 12 (Sport; najava sezone), preuzeto 24. srpnja 2021.

1987-88 2 OL
Virovitica-2

2. općinska nogometna liga Virovitica 1987./88.


Mapleton est une ville américaine située dans le comté de Blue Earth, dans le Minnesota. Selon le recensement de 2010, sa population est de .

Notes et références

Liens externes

Ville au Minnesota
Localité dans le comté de Blue Earth

Mapleton (Minnesota)


Hey There! (Seni Buldum Ya) est un film turc sorti en 2021 réalisé par Reha Erdem. Tourné pendant un confinement, il utilise des images de visioconférence.

Synopsis
Pendant un confinement lié à la pandémie de COVID-19, par écrans interposés, des hackers tentent de faire chanter des gens en se faisant passer pour des agents gouvernementaux.

Fiche technique
 Titre anglais : Hey There!
 Titre original : Seni Buldum Ya
 Réalisation : Reha Erdem
 Production ; Ömer Atay
 Distribution : MUBI
 Date de sortie :
  :  En Turquie, le film n'est pas sorti en salles (les cinémas étant fermés à cause du COVID-19) mais sur le site internet MUBI, dont un des fondateurs (Efe Çakarel) est turc
  : avril 2021 (Boston Turkish Film Festival)

Distribution

 Nihal Yalçın
 Bülent Emin Yarar
 Ezgi Mola

Production
Les acteurs ont tourné dans leurs propres domiciles, avec des rôles écrits spécialement pour eux

Critiques
 Julie Rousselot, Le Mag Cinéma, Hey there! : Reha Erdem se réinvente : « Le long-métrage semble réellement filmé via les caméras des ordinateurs respectifs des protagonistes, donnant une image particulièrement mauvaise au long-métrage. Les acteurs en revanche sont excellents »
 Kenan Behzat Sharpe, Gazete Duvar, "Hey There!" turns pandemic into dark comedy gold, 21 mars 2021 : «  Le COVID-19 est présent à l'arrière-plan du film (implicitement, du fait que tout le monde est coincé à la maison) mais n'est pas abordé de manière trop directe.  »
 Rouven Linnarz, Asian Movie Plus, Film Review: Hey There! (2021) by Reha Erdem, 21 mars 2021 : « Même si son esthétique peut devenir lassante au bout d'un moment, la créativité, l'expression et la soif de vivre ne manquent pas dans les différents épisodes et images de ce film. »
 Boston Turkish Film Festival : « Écrit et tourné en zoom pendant la pandémie mondiale, le film "Hey There !", du réalisateur de renommée internationale Reha Erdem, réunit virtuellement certains des acteurs les plus connus de Turquie, dans leur propre maison, avec des personnages écrits spécialement pour eux. »

Références

Liens externes

Film turc sorti en 2021
Comédie turque
Film distribué sur MUBI
Film sur la pandémie de Covid-19

Hey There!


වෛද්‍යමය ප්‍රතිපල
 මවු කිරි ස්‍රාවය වැඩිවීම
 දියවැඩියාව පාලනය
 පිරිමි වාජීකරණය

උළුහාල්


El Instituto Nacional de Derechos Humanos (INDH) es un organismo nacional de derechos humanos chileno, creado como una corporación autónoma de derecho público por la ley n° 20.405. Se encarga de la promoción y protección de los derechos humanos de los habitantes del país establecidos en las normas constitucionales y legales; en los tratados internacionales suscritos y ratificados por Chile y que se encuentran vigentes, así como los emanados de los principios generales del derecho, reconocidos por la comunidad internacional. Se domicilia en la ciudad de Santiago.

Historia
El proyecto de ley 20405 que crea el Instituto Nacional de Derechos Humanos, ingresó al Congreso el día 15 de junio de 2005, bajo el gobierno del presidente Ricardo Lagos Escobar. Fue promulgada el 24 de noviembre de 2009 y publicada en el Diario Oficial el 10 de diciembre de ese mismo año.

El 20 de julio de 2010, se realizó el acto constitutivo del INDH, nombrando a los once miembros fundacionales del Consejo, en donde están representados organismos sociales y académicos dedicados a la promoción y defensa de los derechos humanos: Miguel Amunátegui, Eugenio Díaz, Lorena Fries, Sergio Fuenzalida, Roberto Garretón, Claudio González, Luis Hermosilla, Enrique Núñez, Manuel Núñez, y María Luisa Sepúlveda. Como primera directora del Instituto fue nombrada la abogada Lorena Fries.

Funciones
De acuerdo a su marco legal constitutivo, el Instituto Nacional de Derechos Humanos debe cumplir con las siguientes funciones:

Elaborar un informe anual sobre sus actividades, la situación nacional de derechos humanos y hacer recomendaciones para su debido resguardo y respeto. Dicho informe debe ser presentado al presidente de la República, al Congreso Nacional y al presidente de la Corte Suprema. Adicionalmente lo puede enviar a la Organización de Naciones Unidas, la Organización de Estados Americanos y organismos de defensa de derechos humanos.
Comunicar al Gobierno y a distintos órganos del Estado su opinión sobre situaciones relativas a derechos humanos que ocurran en Chile.
Proponer a los órganos del Estado medidas para favorecer la promoción y protección de los derechos humanos.
Promover que la legislación nacional sobre el tema esté en armonía con los tratados internacionales suscritos por nuestro país, para así darles una aplicación efectiva.
Iniciar (en el ámbito de su competencia) acciones legales ante los Tribunales de Justicia, que pueden ser querellas por crímenes tales como genocidio, de lesa humanidad, tortura, desaparición de personas, o trata de personas, así como recursos de protección y de amparo.
Custodiar los antecedentes reunidos por la Comisión Nacional de Verdad y Reconciliación ("Comisión Rettig"), la Comisión Nacional sobre Prisión Política y Tortura ("Comisión Valech"), la Corporación Nacional de Reparación y Reconciliación, el Programa de Derechos Humanos y los que reúna la nueva Comisión Valech, formada en 2010 bajo la ley n° 20.405.
Colaborar con el Ministerio de Relaciones Exteriores y demás servicios públicos relacionados en la elaboración de informes sobre el tema que deba presentar ante la ONU o la OEA.
Cooperar con la ONU y otras instituciones relacionadas regionales o de otros países, en la promoción y protección de los derechos humanos.
Difundir el conocimiento de los derechos humanos, favorecer su enseñanza en todos los niveles educacionales incluida la formación impartida en las Fuerzas Armadas, realizar investigaciones, hacer publicaciones, otorgar premios y propender a fomentar una cultura de respeto de los derechos humanos en el país.

Organización

El INDH es dirigido por un «consejo directivo», formado por once miembros, de los cuales dos son designados por el presidente de la República, dos son elegidos por los 4/7 de los senadores en ejercicio, dos por los 4/7 de los diputados en ejercicio, uno designado por los decanos de las facultades de Derecho de las universidades del Consejo de Rectores y de las universidades autónomas, y cuatro elegidos por instituciones nacionales de defensa y promoción de los derechos humanos que gocen de personalidad jurídica vigente, inscritas en el registro respectivo que lleva el Instituto. Los miembros del consejo elegirán de entre ellos, y por mayoría absoluta, un Director, que será también el director administrativo del Instituto.

Además, cuenta con un «Consejo Consultivo Nacional» que presta asesoría al Consejo del Instituto, en el que están representados organismos sociales y académicos dedicados a la promoción y protección de los derechos humanos.

Consejo actual
 Consuelo Contreras Largo (PS) (Directora)
 Eduardo Saffirio Suárez (Ind)
 Constanza Valdés Contreras (Ind)
 Fernando Pairican Padilla (Ind)
 Lieta Vivaldi Macho (Ind)
 Francisco Ugás Tapia (Ind)
 Carlos Frontaura Rivera (PLR)
 Yerko Ljubetic Godoy (CS)
 Cristián Pertuzé Fariña (Ind)
 Sebastián Donoso Rodríguez (Ind)

Directores

Premio Nacional de los Derechos Humanos
El Premio Nacional de los Derechos Humanos de Chile, es un premio otorgado por el Instituto Nacional de Derechos Humanos a: «quien/quienes se hayan destacado en la promoción de una memoria histórica sana, y en la protección y defensa de los derechos humanos de quienes habitan en el territorio de Chile». Se entregó por primera vez en 2012 a Viviana Díaz.

Controversias
Durante abril de 2015,  Carabineros de Chile indicó la disconformidad con el "Informe de derechos humanos para estudiantes" que preparó el INDH, destinado a alumnos de enseñanza básica y media, donde imputa a la policía uniformada prácticas que afectarían el derecho a manifestarse de algunos sectores de la población, indicando que «carabineros ocupaba las detenciones en marchas como un elemento de represión». Debido a esto, algunos parlamentarios pidieron la renuncia de su entonces directora, Lorena Fries.

En agosto de 2015, las municipalidades de Las Condes y Lo Barnechea instalaron globos aerostáticos de vigilancia en dichas comunas, que fueron bien recibidas por los vecinos. Sin embargo, el INDH indicó que estos «constituyen una amenaza real y actual a la privacidad en el hogar». Debido a esto, se acusó al instituto de oportunismo de figuración, ya que las cámaras de vigilancia han sido utilizadas hace más de 7 años en dichas comunas.

En julio de 2019 la Corte de Apelaciones de Iquique acusó al INDH de manipular el ingreso clandestino de a lo menos 20 ciudadanos venezolanos, debido a que funcionarios del organismo cruzaron la frontera hacia Bolivia con el fin de contactar a los migrantes que buscaban ingresar a Chile, facilitándoles el procedimiento que debían seguir, diciéndoles que debían hacerse pasar por asilados y no solicitar el ingreso como turistas para evitar un posible rechazo a su solicitud, ante este hecho la corte desestimó dos recursos de amparo presentados por el INDH en favor de los migrantes venezolanos, al considerar que el organismo utilizó sus facultades de manera irregular para manipular el ingreso de los extranjeros al país, al mismo tiempo la PDI denunció que una camioneta con el logo del INDH ingresó desde Bolivia y eludió un control policial en la zona, alegando posteriormente que traían a un exmilitar desertor de Venezuela, posteriormente se conocería que el militar fue asesorado por el INDH para que solicitara refugio, hecho que fue denegado por la corte al no presentarse personalmente a formalizar la solicitud de refugio. Ante estos hechos las autoridades de Arica solicitaron a la Contraloría General de la República de Chile investigar la actuación del INDH al cruzar la frontera hacia Bolivia y preparar los medios para ingresar migrantes a Chile.

Entre el 8 de julio de 2021 y el 13 de enero de 2022 la sede del Instituto Nacional de Derechos Humanos estuvo tomada por miembros de la Asamblea Coordinara de Estudiantes Secundarios y de la Coordinadora de Trauma Ocular con el propósito de exigir la renuncia de su director Sergio Micco, además de compensaciones monetarias a las posibles víctimas de represión durante el estallido social.

Denuncias de Sergio Micco

El día 27 de julio de 2022, el ex director del instituto Sergio Micco señaló en una entrevista a Radio Agricultura diversas presiones por parte de algunos sectores radicales, con el propósito declarar que en Chile existían presos políticos y que hubo violaciones sistemáticas a los DD.HH durante el estallido social, a pesar de los informes de otros organismos de DD.HH como Human Right Watch o la ONU, señalando que no existieron violaciones sistemáticas a los DD.HH durante ese periodo.

En esa misma línea, durante una entrevista al medio T13, Micco señaló que las presiones recibidas fueron originadas principalmente por el Partido Comunista y el Frente Amplio, con el fin de forzar al instituto a cambiar su postura y definiciones para establecer hubo violaciones sistemáticas a los DD.HH durante el estallido social, interfiriendo en la autonomía de organismo.

Véase también
 Subsecretaría de Derechos Humanos de Chile
 Instituciones nacionales de derechos humanos

Referencias

Enlaces externos

Sitio web institucional
Ley 20405, que crea el Instituto Nacional de Derechos Humanos
Primer informe anual 2010 de derechos humanos en Chile
Perfil en Twitter

Derechos humanos en Chile
Servicios públicos de Chile
Organismos de derechos humanos
Instituciones y organismos con sede en Santiago de Chile
Defensorías del pueblo
Órganos del Estado de Chile con autonomía legal

Instituto Nacional de Derechos Humanos


Mpanjaka elegans este o molie din familia Erebidae care se găsește în centrul Madagascarului.

Aripile sunt albe, pătate cu solzi negri, în special la baza treimei care este limitată de o dungă maro. Poartă un zigzag negru-pal pe linia post-mediană. Capul este alb-maroniu și are palpi negri. Antenele sunt albe, cu pete negre cu picături maro.

Masculul acestei specii are o anvergură de 51   mm. Acesta a fost descris ca un specimen din Ankafana, centrul Madagascarului.

Vezi și
 Listă de molii din Madagascar

Referințe

Legături externe
  Baza de date a genului Lepidoptera la Muzeul de istorie naturală

Erebidae
Lymantriidae
Molii din Madagascar
Molii din Africa
Molii descrise în 1882

Mpanjaka elegans


Hang 'Em High er en amerikansk westernfilm fra 1968. Den er skrevet af Leonard Freeman og instrueret af Ted Post. Bland de medvirkende er Clint Eastwood som Jed Cooper, en uskyldig mand, der overlever en lynchning; Inger Stevens som enken der hjælper ham, Ed Begley som lederen for banden der lynchede Cooper og Pat Hingle som dommeren som hyrer ham som U.S. Marshal.

Hang 'Em High var den første produktion fra Malpaso Company, der er Eastwoods produktionsselskab.

Hingle portrætterer en fiktiv dommer, der er bygget over dommeren Isaac Parker, som blev kaldt "Hanging Judge" på grund af det store antal personer, som han dømte til at blive henrettet i den periode, hvor han var distriktsdommer i Western District, Arkansas.

Filmen afbildede også farerne ved at tjene som U.S. Marshal i denne periode, da mange marshaller blev dræbt i Parkers tjeneste. Det fiktive Fort Grant, hvorfra diktriksdommeren arbejder, er bygget over det virkelige Fort Smith, hvor Parkers domstol lå.

Handling

Handlingen foregår i Oklahoma i 1889. Jed Cooper (Clint Eastwood) driver en lille flok kvæg på tværs af en lille bæk, da en flok mænd, ledet af Kaptajn Wilson (Ed Begley), omringer ham og beskylder ham for at have stjålet kvæget. Jed forsøger at bevise sin uskyld ved at fremlægge et dokument, der viser, at han har købt kvæget. Den mand, som han købte kvæget af viser sig dog at være en kvægtyv, der har myrdet de virkelige ejere af kvæget. Jed siger, at han ikke vidste noget om mordet, men ingen tror ham, og de ni mænd hænger ham i et træ og rider videre. Jed bliver reddet i sidste sekund af den sheriffen Dave Bliss (Ben Johnson), der skærer Jed ned og tager ham med til Fort Grant, hvor distriktsdommeren Adam Fenton (Pat Hingle) fastslår, at Jed uskyldig og får den skyldige hængt. Da der er en stor mangel på lovhåndhævere, får Jed et tilbud om at blive Marshal, hvilket han accepterer. Han bliver samtidig advaret af Fenton om ikke at dræbe de ni mænd, der lynchede ham.

Jed må under jagten på de ni løse flere andre opgaver, blandt andet ved at bringe mordere og kvægtyve for retten. Han bliver samtidig i tvivl om, hvorvidt dommer Fentons mange dødsdomme er retfærdige. Imidlertid bliver han såret i en duel med Wilson og to af dennes håndlangere, men plejes af Rachel (Inger Stevens). Det endelige opgør med Wilson ender med, at denne hænger sig selv i rædsel over den hævn, han forventer fra Cooper. Cooper ønsker herefter at nedlægge sit hverv, men dommeren får ham på andre tanker.

Medvirkende
 Clint Eastwood som Deputy U.S. Marshall Jed Cooper
 Inger Stevens som Rachel Warren, ejer af landhandlen på Fort Grant
 Ed Begley som Captain Wilson, leder af gruppen, der hang Cooper
 Pat Hingle som dommer Adam Fenton
 Ben Johnson som Deputy Marshall Dave Bliss
 Charles McGraw som herif Ray Calhoun, Red Creeks sheriff
 Ruth White som 'Peaches' Sophie, bordelmutter på Fort Grant
 Bruce Dern som Miller, en fra lynching-gruppen, som senere styrer en kvægbestand
 Alan Hale, Jr. som Matt Stone, smed og medlem af gruppen der hang Cooper
 Jonathan Goldsmith som Tommy, medlem af gruppen der hang Cooper
 Arlene Golonka som Jennifer, en rødhåret prostitueret, der er forlovet med Jed Cooper
 James Westerfield som fange, en af de seks mænd der bliver hængt med det samme
 Dennis Hopper som profet, en sindsforvirret fange, der bliver skud af Bliss da han forsøge at flygte
 L.Q. Jones som Loomis, medlem af gruppen der hang Cooper
 Michael O'Sullivan som Francis Elroy Duffy, fange, en af de seks mænd der bliver hængt med det samme
 Joseph Sirola som Reno, medlem af gruppen der hang Cooper
 James MacArthur som præst
 Mark Lenard som anklagemyndighed
 Bert Freed as Hangman Schmidt
 Bob Steele som Jenkins, medlem af gruppen der hang Cooper
 Tod Andrews som forsvarsadvokat
 Michael Lembeck som Marvin, medarbejder i landhandlen

Modtagelse
Filmen blev en stor succes ved premieren i juli 1968, og den indspillede for $5.241 i Baltimore alene, hvilket var den største indtjening for en åbningsdag for en film indtil dette tidspunkt, og den indspillede for mere end alle de hidtidige James Bond-film. Den debuterede som nummer fem på Varietys ugentlige brugerundersøgelse af de bedste film, og den havde indspillet hele sit budget på bare to uger. Den nåede at indspille for $6.8 millioner i USA. Den blev ligeledes vel modtaget af de professionelle filmanmeldere, inklusive Arthur Winsten fra New York Post, som beskrev Klyng dem op som en "Western af kvalitet, mod, farer og spænding, hvor der også stilles moralske spørgsmål." Variety gav filmen negative anmeldelser og kaldte den for "en dårlige amerikansk imitation af dårlige italienske imitationer af amerikanske westerns."

Referencer

Bibliografi

Eksterne henvisninger

 Hang 'Em High at Vista Records

Westernfilm fra USA
Amerikanske film fra 1968

Hang 'Em High


රංගනය
රන්ජන් රාමනායක
සංගීතා වීරරත්න
ෆ්‍රෙඩී සිල්වා
ටෙනිසන් කුරේ
රෙක්ස් කොඩිප්පිලි
විල්සන් කරුණාරත්න
මානෙල් චන්ද්‍රලතා
තිලක් රණතුංග
නිමල් ජයමුණ
රත්නා ලංකා අබේවික්‍රම
පාලිකා සමන්ති
සාලිකා සුභසිංහ
ආනන්ද බස්නායක
එෆ්.එම්. පී. බණ්ඩාර
ලාල් පීරිස්
කසුන් කාවින්ද

ගීතයන්
සුදු කළු කියලා - මිල්ටන් මල්ලවආරච්චි, ලතා වල්පොල
පවනේ පාවී බොඳ වූ සිහිනේ - ග්‍රේෂන් ආනන්ද, චන්ද්‍රලේඛා පෙරේරා
ඉල්ලලා ඉරහඳ කෝ කියා - ඇන්ජලින් ගුණතිලක, වර්නන් පෙරේරා
අඹරෝරේ හිම යායේ - ග්‍රේෂන් ආනන්ද සහ පිරිස චන්ද්‍රලේඛා පෙරේරා

නිෂ්පාදනය
නිෂ්පාදනය, සහාය අධ්‍යක්ෂණය, සංස්කරණ සහාය - ධනේෂ් ලංකා පීරිස්
කතාව, දෙබස්, තිර රචනය සහ අධ්‍යක්ෂණය - හේමසිරි සෙල්ලප්පෙරුම
කැමරා අධ්‍යක්ෂණය - එම්. ඒ. ගෆූර්
කැමරා සහාය - ජී. නන්දසේන, එච්. මාටින්, ඒ. ඩී ප්‍රේමදාස, ලලිත් තෝමස්, රෝච් මිසියර්
ආලෝකකරණය - එම්. අනුර, ඩබ්ලිව්. පියසේන, සුජිත් සුභසිංහ, ඊ. එච්. ප්‍රියන්ත, එම්. නිමල්, ප්‍රැන්ක්ලින් රූප්, චමින්ද පතිරණ, ජෝන් මරියදාස්, ඊ. එම්. සින්නමත්තු, ඩබ්ලිව්. ධනපාල, තංගයියා
අංග රචනය - රංජිත් මතඟවීර සහාය - ඉමල් ශානක පීරිස්
කලා අධ්‍යක්ෂණය - සාලිය ඩයස් සහාය - උපනන්ද ජයසිරි, සරත් ද සිල්වා
නැටුම් අධ්‍යක්ෂණය - නන්ද කුමාර්
ශබ්ද පරිපාලනය - ලයනල් ගුණරත්න
ශබ්ද පටිගත කිරීමේ සහාය - රංජිත් පෙරේරා, සුනිල් උපාලි, ඩබ්ලිව්. ඒ. ජයමාන්න, පී. ජයවීර, ඩබ්ලිව්. ජී. පොඩිරත්න, කේ. වී. නන්ද කුමාර
දෙබස් පටිගත කිරීම - උපාලි අරම්පොල (සරසවි)
රසායනාගාර පාලක - අයි. ඒ. ජොහාර් (ඩිල් ප්‍රොසෙස්)
රසායනාගාර සහාය- සංජීව බණ්ඩාර, මහින්ද සෙනෙවිරත්න, ඩබ්ලිව්. ඒ. එම්. තිලකරත්න, බන්දුල අතුකෝරාල, කීර්ති පුෂ්පකුමාර
නිෂ්පාදන කළමනාකරණය - එම්. එෆ්. එම්. ෂියාස්
නිෂ්පාදක විධායක - බී. ලෙස්ලි ඊ. පීරිස්
නිෂ්පාදන සැලසුම - චන්ද්‍ර මුතුතන්ත්‍රි
ඇඳුම් මැසීම - ඩෙසන්ස් - කොල්ලුපිටිය
කොණ්ඩා මෝස්තර - ලලිත් ධර්මවර්ධන
අතිරේක ශබ්ද - ප්‍රේමසිරි රණවක
ගීත පටිගත කිරීම - රංජිත් ද සිල්වා
පසුබිම් සංගීතය පටිගත කිරීම - මර්වින් බෙන්ස් (නෙකෝ ශබ්දාගාරය)
කැමරා සහ ආලෝක උපකරණ සැපයීම - සමරසිංහ චිත්‍රපට, ටී. කේ. එන්ටර්ප්‍රයිස්, සම්පත් ෆිල්ම් සර්විස්
මෝටර් සයිකල් ධාවනය - එස්. ඒ. ගුණරත්න
වෙඩි පිපිරවීම් - රසික කුමාර අතුරුගිරිය - උපදෙස් - කරුණාදාස අතුරුගිරිය
නාමාවලිය - සුමුදු සමන්ත ද සිල්වා

සූරයෝ වැඩකාරයෝ


William Pleydell-Bouverie,  comte de Radnor (né le ), du Château de Longford, Wiltshire, est un anglais pair et propriétaire terrien.

Biographie

Il est le fils de Jacob Pleydell-Bouverie (8e comte de Radnor), de son mariage avec Anne Garden Seth-Smith, fille de Donald Farquharson Seth-Smith, dont l'arrière-grand-père est le promoteur immobilier Seth Smith, qui construit de grandes proportions de Mayfair et Belgravia au début des années 1800.

Pleydell-Bouverie fait ses études à Harrow et au Royal Agricultural College de Cirencester. Jusqu'à la mort de son père, il est connu sous le titre de courtoisie de vicomte Folkestone.

En 1996, il épouse Melissa Stanford, fille de JKE Stanford, anciennement directeur général de la Fondation Leonard Cheshire, et petite-fille de l'auteur John Keith Stanford. Ils ont quatre fils et deux filles : Lady Hope (née en 1997) ; Jacob, vicomte Folkestone (né en 1999); Luc (né en 2000); Dan (né en 2002) ; Edouard (né en 2004) ; et une fille née en 2007.

Références

Élève de Harrow School
Comte de la pairie de Grande-Bretagne
Naissance en janvier 1955
Comte de Radnor
Vicomte Folkestone

William Pleydell-Bouverie (9e comte de Radnor)