Hurtigruten (), formally Kystruten Bergen-Kirkenes ("coastal route Bergen-Kirkenes"), is a Norwegian public coastal route transporting passengers that travel locally, regionally and between the ports of call, and also cargo between ports north of Tromsø.

Hurtigruten provides daily, year-round and consistent traffic between Bergen and Kirkenes with 34 ports of call on northbound and 33 ports of call on southbound sailings. The Ministry of Transport and Communications in Norway has set minimum capacity requirements of 320 passengers, 120 berths and cargo for 150 Euro-pallets. The current agreement with the privately held company Hurtigruten AS entered into force on 1 January 2012 and expired on 31 December 2019, with an optional 1-year extension. From 2021 the two companies Hurtigruten AS and Havila Kystruten AS will operate the route.

As of April 2022, one of the ships of Havila Kystruten, MS Havila Capella, was taken out of service; because of sanctions as a result of the 2022 Invasion of Ukraine, the ship no longer had insurance; "the 4 ships of" the company were at that time financed by a Russian company.

As of March 2023, Havila Kystruten has 2 out of 4 ships in operation, Havila Capella and Havila Castor. Havila Polaris and Havila Pollux is expected to be delivered before summer 2023.

History

Hurtigruten was established in 1893 by government contract to improve communications along Norway's long, jagged coastline.  began the first round-trip journey from Trondheim on 2 July 1893 bound for Hammerfest, with calls at Rørvik, Brønnøy, Sandnessjøen, Bodø, Svolvær, Lødingen, Harstad, Tromsø and Skjervøy. The ship arrived at Svolvær on Monday 3 July at 8pm after 35½ hours and at Hammerfest on Wednesday 5 July after 67 hours. She was commanded by founder of the route Richard With. At that time this was the fastest route between northern and southern Norway, and this resulted in the route being named Hurtigruten (express route). As of 2008, the Trondheim–Svolvær trip took 33 hours and the Trondheim–Hammerfest trip took 41 hours 15 min.

Before Hurtigruten opened, only Vesteraalens Dampskibsselskab was willing to make the trip through the then poorly-charted waters; the voyage was especially difficult during the long, dark winters. The company had for itself made detailed sailing instructions. Hurtigruten was a substantial breakthrough for communities along its path. Mail from central Norway to Hammerfest, which used to take three weeks in summer and five months in winter, could now be delivered in seven days.

Encouraged by Vesteraalens' early success, several other shipping companies obtained a concession to operate the route, extended to run between Bergen in the southwest and Kirkenes in the far northeast. A fleet of 11 ships visits each of the 34 ports daily, both northbound and southbound.

Until the 1940s most ports north of Trondheim could not be reached by road from Oslo, so the sea was the only means of access. Beginning in the 1960s, the role of Hurtigruten changed, in part because of the construction of a local airport network and road improvements. Operating subsidies were gradually phased out, and the operators put more emphasis on tourism. New, bigger and more luxurious ships were introduced in the 1980s, with attention given to hot tubs, bars, restaurants and other comforts. However, Hurtigruten still serves important passenger and cargo needs, and operates 365 days a year. The last two independent shipping companies, Ofotens og Vesteraalens Dampskibsselskab (OVDS) and Troms Fylkes Dampskibsselskap (TFDS), merged on 1 March 2006 as the Hurtigruten Group, a year later becoming Hurtigruten ASA. In 2015 Hurtigruten was delisted from the Oslo stock exchange after the company was acquired by the private equity group TDR Capital. In addition to the voyages in Norway, the company operates expedition cruises to Greenland, Canada, South America, Iceland, Svalbard and Antarctica.

New contracts
The Ministry of Transport and Communications in Norway announced in 2017 that the Hurtigruten contract was split into three contracts. The contracts were put up for bid and in the end, two were granted to Hurtigruten AS and one to Havila Kystruten AS, with each operating seven and four ships respectively. The two companies will alternate departure days for the entire route from Bergen to Kirkenes.

Havila Kystruten AS is building four new vessels to serve the route, while Hurtigruten AS will be refitting seven of its vessels to meet the stricter emissions requirements.

The four new vessels from Havila will run on LNG and battery power. LNG will cut CO₂ emissions by 25 per cent, and the battery power will yield additional savings. The vessels will be named Havila Capella, Havila Castor, Havila Polaris and Havila Pollux. All four vessels were built at Tersan shipyard in Turkey.

Existing vessels from Hurtigruten will be modernized and renovated in order to meet the new requirements. MS Eirik Raude, MS Trollfjord and MS Otto Sverdrup are all getting modernized and renovated with a scandinavian interior style similar to the expedition vessels MS Roald Amundsen and MS Fridtjof Nansen.

The ships will be fitted with filters and LNG compatible engines in order to reduce emissions by 25%. The ships will also get hybrid motors, and battery packs.

Current fleet

As of 2020, this is a list of ships sailing on the Hurtigruten.

Places visited on coastal route
In order, northbound:

Live television broadcast

As part of its slow television series, the Norwegian Broadcasting Corporation transmitted non-stop the Hurtigruten ship 's 134-hour voyage from Bergen to Kirkenes, which started on June 16, 2011.

Post-World War II accidents and incidents

Before World War II, a number of ships perished, usually because they ran aground in bad visibility.

Most of the Hurtigruten fleet was sunk during World War II.

In September 1954  ran aground in Raftsundet at night. The ship started taking on water and eventually sank. Of the 157 passengers and 46 crew members on board, five died.

On January 8, 1958, a fire broke out on board MS Erling Jarl while the vessel was docked at Bodø. Fourteen people died of smoke inhalation. Today a memorial to the incident stands at Bodø.

On October 21, 1962 MS Sanct Svithun ran onto a reef in the maritime area Folda in Nord-Trøndelag because of a major navigational error after leaving Trondheim. Of 89 persons on board (passengers, crew and two postal officers) 41 died.

In 2011  suffered an engine room fire, leading to two deaths among the crew.

References

Notes

Bibliography

External links

 Hurtigruten Norway: main website
 Hurtigruten: UK site
 Hurtigruten: US site
 Hurtigruten Ship News

Ferry companies of Norway
Cruise lines
1893 establishments in Norway

Hurtigruten


Şavşat (Gürcüce: შავშეთი; okunuşu: "şavşeti"; Osmanlıca: شوشاد /Şavşad ya da شاوشت / Şavşet), Karadeniz Bölgesi'nin doğu ucunda, Artvin iline bağlı ilçe ve bu ilçenin merkezidir.

Şavşat adı Gürcüce Şavşeti'den gelir ve Şavşat kasabası tarihsel Şavşeti bölgesinin yerleşim yerlerinden biridir. Bununla birlikte Şavşeti bölgesinde Satlel, Sinkoti, Tsihisdziri gibi yerler orta çağ boyunca daha önemli yerleşmelerdi. Nitekim sonradan mahallesi haline getirilen Satlel (Söğütlü) dışında Şavşat kasabasında tarihsel bir yapı da bulunmamaktadır.

Küçük bir yerleşme olan Şavşat 2015 yılında Cittaslow kapsamına alındı ve Türkiye'nin sakin şehirleri arasında yer aldı. Artvin kentine 71 km uzaklıktadır.

Etimoloji
Gürcülerin eski çağlarda Kahi, Kuhi, Klarci, Şavşi, Cavahi gibi çeşitli boylardan oluştuğu kabul edilir. Bu boyların yaşadıkları bölgelerin çoğu, boyun adına Gürcüce yer bildiren –eti (–ეთი ) eki getirilerek ifade ediliyordu. Şavşilerin yaşadığı bölgeye Şavşeti (შავშეთი) deniyordu ve Şavşeti "Şavşilerin yurdu" anlamına gelmektedir.

Şavşeti yer adının bazı kaynaklarda ileri sürüldüğü gibi Gürcücede "siyah" anlamına gelen "şavi" (შავი) ya da "odun" anlamına gelen "şeşa" (შეშა) kelimeleriyle ilişkisi yoktur. Örneğin bu yer adı eğer "şavi" kelimesinden türetilmiş olsaydı, Şavşeti değil Şaveti olması gerekirdi. Şavşeti adının "Sakaların Savuş" boyuyla ilişkili olduğu ileri sürülmüştür. Ancak "Savuş" adından Gürcüce sonekle Şavşeti kelimesini türetmek mümkün değildir.

Tarihçe
Tao-Klarceti içinde yer alan Şavşeti bölgesi ve Şavşat kasabasının bulunduğu coğrafya eski çağlarda çeşitli devletlerin sınırları içinde yer alıyordu. Bir bölge ve yerleşme olarak Şavşat'ın adı yazılı kaynaklarda ilk kez Giorgi Merçule'nin 951 yılında yazdığı Grigol Hantsteli'nin Yaşamı adlı eserde geçer. Bu eserde Şavşeti bölgesinde kalan köylerin adları da yer alır.

Şavşat bölgesi erken orta çağda Gürcü prensler ve Gürcü krallar tarafından yönetildi. Gürcüler Şavşat'a bağlı  Satleli, Sinkoti, Tsihisdziri gibi köylerde 9. yüzyıldan itibaren manastırlar kurup kiliseler ve kaleler inşa ettiler. Nitekim Şavşat Kalesi'ni de İberia kralı I. Adarnase (öl. 923) inşa ettirmiştir. 11. yüzyılda Melik Şah'ın askerleri tarafından istila edilen Şavşat ve güneybatı Gürcistan yaklaşık 40 yıl boyunca Büyük Selçuklular tarafından kontrol edildi. 1960'lardan başlayarak, özellikle de 1990'lardan itibaren yazılan Türkçe kitap ve makalelerde Gürcü kralı Kurucu Davit'in (öl. 1125) Şavşat'ın da içinde yer aldığı bölgeye Kıpçakları yerleştirdiği ileri sürülse de bu durum tarihsel gerçeklerle bağdaşmamaktadır. Çünkü Didgori Savaşı'ndan (1121) önce Kıpçakları Büyük Selçukluların kontrol ettiği bu bölgeye yerleştirmesi mümkün değildi. Kurucu Davit Didgori Savaşı'nda Kıpçakların da desteğiyle Büyük Selçukluları güneybatı Gürcistan'dan çıkardığında, Kuzey Kafkasya'dan 45.000 Kıpçak aileyi 1118'de getirmiş ve doğu Gürcistan'a zaten yerleştirmişti. Davit iki yıl sonra da 40.000 paralı Kıpçak askere sahip olmuştu.

Şavşat 13. yüzyıldan itibaren Gürcü atabeyleri tarafından yönetildi. 1547 yılında Osmanlılar kenti ele geçirdi. Şavşat, Tao-Klarceti bölgesinde kurulan Çıldır Eyaleti'ne bağlı Şavşat livasının merkezi oldu. Uzun süre Osmanlı yönetimi altında kalan yerleşmeyi 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Ruslar ele geçirdi. Rus yönetimi altında Şavşat ve İmerhevi Şavşat-İmerhevi adıyla Artvin ilinin (okrug) bir ilçesiydi (uçastka).

I. Dünya Savaşı'nın sonlarına doğru Rusların bölgeden çekilmesinin ardından Şavşat 1918-1921 arasında bağımsız olan Gürcistan sınırları içinde yer aldı. 1921'de, Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti kuvvetleri de harekete geçip Artvin, Ardahan ve Batum'u ele geçirdi. Bu tarihten itibaren Şavşat Türkiye sınırları içinde kaldı. 1926 nüfus tahririne göre Artvin iline bağlı bir kaza olan Şavşat, Merya, İmerhevi ve merkez nahiye olmak üzere üç nahiyeden oluşuyordu. Bu sırada Şavşat kazasına 56 köy bağlıydı.

Rus yönetimi altında 1886 yılında yapılan Şavşat-İmerhev uçastkasında (Rusça: ШАВШЕТО-ИМЕРХЕВСКИЙ; okunuşu: Shavsheto-İmerhevsky) nüfus sayımına göre ilçede 1.280 Ermeni, 7.556 Gürcü, 9.401 Türk ve 82 kişi Çingene olarak kaydedilmiştir.

Tarihsel yapılar
Şavşat kasabasındaki en önemli tarihsel yapı, Şavşat Kalesi olarak da adlandırılan Satleli Kalesi'dir. Satleli aslında eski bir yerleşimdi ve bir de kalesi vardı. Satleli'nin adı 1925'te Söğütlü olarak değiştirildi; ancak köy daha sonra Şavşat kasabasının bir mahallesi haline getirildi. Satleli Kalesi bundan dolayı Şavşat Kalesi olarak da adlandırılır oldu. Şavşat kasabasının iki kilometre dışında, iki akarsuyun birleştiği yerde bulunan Şavşat Kalesi 9. yüzyılda Gürcü kralı I. Adarnase tarafından yaptırılmıştır. Moloz taş ve kireç harcından inşa edilmiş olan yapı orta ölçekli (80 x 70 m) bir kaledir. Kalenin 15 metre yüksekliğinde bir kulesi vardır. Kale Şavşat bölgesinin en önemli kalelerinden biri sayılır.

Şavşat ilçesinde ayrıca iki kilise kalıntısı bulunmaktadır. Söğütlü (Satleli) mahallesindeki bazilika tipi kilise 9-10. yüzyılda inşa edilmiştir. Günümüzde bir büyük ölçüde ayaktadır. Satle Kilisesi olarak bilinen yapı Himşiaşvililerin ikametgâhının batısında, Himşiaşvili ailesinin mezarlığında yer alır. İkinci kilise ise Şavşat Kalesi içindedir.

Ayrıca Şavşat ilçesine bağlı cevizli köyü içerisinde Tibet Kilisesi yer almaktadır. Tibet kilisesi 899-914 yılları arasında bölgeye hakim olan Bagratlı Prenslerinden Aşot Koukhi döneminde yaptırıldığı bilinmektedir. Yontma taştan yapılmış dört yüzeyden ibaret olan çatısının her yüzeyinde "Koç heykeli" bulunmaktadır. İç mekanda "Havari" figürleri mevcuttur. Düzgün taş işçiliği ve bitkisel plastik süslemeleri ile dikkat çekmektedir. Tek nefli yapıdan geriye yıkıntıları kalmıştır. Kale mevkiinde 2013 yılında yapılan arkeolojik kazılar sırasında temizlenip restore edilmiştir.

Coğrafya

Şavşat, doğuda Ardahan il merkezi ile Hanak İlçesi, kuzeydoğuda Posof İlçesi, güney ve güney batıda Ardanuç, batıda Artvin Merkez ve Borçka İlçesi, kuzeyden de Gürcistan Devleti ile çevrilidir.

1.317 kilometrekarelik dağlık ve engebeli bir arazi üzerine yayılmış bulunan Şavşat İlçesinin dört yanı yüksek dağlarla çevrilidir. 3.537 metreye yükselen Kaçkar Dağları, ilçenin batı ve kuzeybatı yönünü sınırlandırır. Kuzeyde 2.750 metre yükseklikteki Sivritepe (Arsiyan) dağları ile 3.000 metreyi aşan Cin dağları bulunmaktadır. Doğuda Ardahan-Artvin sınırlarını teşkil eden Yalnızçam dağ sinsilesinden 2.850 metre yükseklikteki Sahara Dağları, Güneyde ise 3.050 Metreyi bulan Karagöl dağları vardır.

İlçenin rakımı minimum 950 metre, maksimum ise 1800 metredir. İlçe Merkezin rakımı 1100 metredir. Türkiye'nin en güzel ilçelerinden biridir.

Şavşat ilçesi akarsu bakımından zengindir. İlçede çok sayıda buzul gölü bulunmaktadır. Bu göller nispeten küçük göllerdir. Göllerin en büyüğü Karagöl dağlarında bulunan ve bu dağa kendi adını veren Karagöl' dür. Bol miktarda alabalık bulunan gölden sulama amaçlı olarak yararlanılmaktadır. Meşeli Köyü orman içi mevkiinde milli parklar kapsamı içerisinde bulunan ikinci bir Karagöl mevcut olup piknik, mesire yeri özelliğine sahiptir. Pınarlı köyü yakınlarında Balık Gölü, Arsiyan yaylasında ise Kız Gölü, Boğa Gölü ve Koyun Gölü isminde göller bulunmaktadır. Ayrıca Aşağı Koyunlu Köyü sınırları içerisinde, yayla yolu üzerinde görebileceğiniz 65 m civarında yüksekliği ile Türkiye'nin en yüksek şelalelerinden biri bulunur. Halk arasında Suatılan şelalesi olarak adlandırılır. Debisinin az olmasına rağmen bulunduğu yerin doğal ve tarih özellikleri itibarıyla görülmeye değer bir yerdir.

İlçe dahilinde şifalı maden suları mevcuttur. Bunlardan Çermik-Çoraklı Köyü sınırları içerisinde bulunan sıcak su kaplıcası romatizma hastalıklara iyi gelmektedir.

İlçede tipik Türkiye'de Karadeniz iklimi hakimdir.4 mevsim yağmurlu kışları kar yağışlıdır. Yüksek rakımlı olan yerlerde kışlar çok uzun sürer. Bu bölgelerde kasım ayında başlayan kar yağışları nisan ayı ortalarına kadar sürer.

İlçe bitki örtüsü bakımından zengindir. Zengin iğne yapraklı ormanlar mevcut olduğu gibi alçak rakımlı yerlerde geniş yapraklı ağaçlara da rastlamak mümkündür.

Nüfus

İdari yapı
 İlçenin Merkez Belediyesi ve 65 köyü bulunmaktadır. Meydancık Belde Belediyesi, Büyükşehir Belediyesi Kanununda yapılan nüfusu 2.000 altında kalan yerlerin köye dönüştürülmesiyle ilgili değişiklikle belediyeliği düşmüştür. Köylerde binalar genellikle iki katlı olarak ve ahşaptan yapılmıştır.

İlk okul Şavşat yöresinde Balıklı Köyünde 1800'lü yıllarda Ermeniler tarafından 3 derslik halinde açılmıştır. Daha sonra 3 katlı kâgir yapımı tiyatro ve yemek salonlu merkezi bir ilkokul yapılmıştır. Okulda laboratuvar mevcuttu.

Ekonomi
Şavşat, Artvin'in diğer ilçelerinde olduğu gibi engebeli araziye sahip bir ilçedir. İlçede, tarımsal arazilerin sınırlı olması, sanayi tesislerinin bulunmaması, başlıca diğer sektörlerin de gelişmemiş olmasının sonucu olarak istihdam olanakları yetersiz kalmaktadır. Gelişime uygun potansiyeli bulunan turizm sektörünün ilçe ve il ekonomisine katkısının artırılması amaçlı çalışmalar sürdürülmektedir.

İlçe ekonomisi büyük ölçüde tarımsal üretime dayalıdır. Tarımsal üretim, ağırlıklı olarak, geleneksel aile tipi işletme yapısı şeklinde görülür. İlçe ekonomisinde önemli yeri bulunan hayvancılık, giderek azalan bir trend izlemektedir. 61 köyü bulunan ilçede, 16.037 adet büyükbaş ve 12.535 adet de küçükbaş hayvan bulunmaktadır.

Hayvancılık açısından son derece elverişli imkânlara sahip ilçede, hayvancılığın teşvik edilmesi amaçlı çalışmalar sürdürülmekte olup, bu kapsamda yönlendirme ve kamusal destekler sağlanmaktadır.

Şavşat büyük ve küçükbaş hayvancılık yanında arıcılık açısından da son derece uygun koşullara sahiptir.Arıcılık alanında da üreticilere, kamusal imkânlar dahilinde teşvik ve yönlendirme desteği sağlanmaktadır.

Başlangıcında, Çoruh havzasında uygulanan seracılık-örtü altı yetiştiriciliğinin iklim koşullarının uygunluğu ve çiftçilerden gelen talepler üzerine il genelinde yaygınlaşması ile Şavşat'ta da seracılık faaliyetlerine başlanılmıştır. 1997 yılında Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı parasal desteği ile başlatılan seracılık faaliyetleri yaygınlaşmaktadır. Bu kapsamda amaçlanan yeni istihdam alanlarının yaratılması, tarımsal üretimde çeşitlilik ve verimin sağlanması hedefine ulaşılmıştır.

1.317 kilometrekare yüzölçümü bulunan ilçenin tarım arazisi varlığı 175.696 dekar, sulu arazisi 54.840 dekar, kuru tarım alanı 120.856 dekar, mera alanı 364.166 dekar, orman alanı 552.565 dekar ve kültür dışı arazi de 224.573 dekardır. İlçenin tarım arazileri genellikle çayır olarak değerlendirilmektedir.

İlçede yetiştirilen başlıca ürünler fındık, mısır, patates, armut, elma, ayva, erik, kiraz,vişne,dut,ahududu, kızılcık ve cevizdir. Ancak bu ürünler az miktarda geleneksel yöntemlerle yetiştirilmektedir.

İlçede Tarım kesimi ile Esnaf kesimine kredi sağlayan Ziraat Bankası bulunmaktadır.

Kültür ve Sanat
İlçe genelindeki ahşap malzemeden yapılan geleneksel Şavşat Evi, Türk Patent ve Marka Kurumundan Şavşat Evi Marka Tescil Belgesi'ni almaya hak kazanmıştır. Şavşat evleri; 200 yıllık tarihi ile yerel malzeme, geleneksel yapım sistemi ve özgün detaylarla inşa edilmiş malzeme ve yapım sistemi açısından yörenin en iyi korunmuş örneklerinden biridir. Geniş bir bahçe içinde kendine ait samanlıkla birlikte yer alan yapı, ahır katı, yaşama hacimlerinin bulunduğu giriş katı ve ambar katından oluşmaktadır. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nca Şavşat İlçesinde Geleneksel Şavşat Evi olarak tescillenmiş çok sayıda bina mevcuttur. Şavşat Evlerini incelemek üzere çok sayıda yerli ve yabancı ziyaretçiye ev sahipliği yapılmaktadır.

Spor
Şavşat ilçesinde Şavşat Gençlikspor Kulübü bulunmaktadır. Şavşat ilçesinde futbol sahası bulunmamaktadır. Maçlarını Ardanuçspor'un sahasında oynamaktadır.  Şavşat Gençlikspor , Artvin 1. Amatör liginde oynamaktadır. 2022-2023 sezonunda ligi 8. sırada tamamlamıştır.

Ulaşım
Şavşat'a Rize-Artvin Havalimanından 180 km, Kars Havalimanı 142 km, Batum Havalimanı 166 km uzaklıktaki uçakla gelebilir, buradan da toplu taşıma araçlarıyla Şavşat'a ulaşabilirsiniz. Ayrıca Artvin'e her gün düzenlenen otobüs seferleriyle ulaşıp oradan saat başı yapılan Artvin-Şavşat minibüs seferleriyle Şavşat'a ulaşabilirsiniz.

Şavşat, Artvin'e 71 km, Ankara'ya 1070 km, Antalya'ya 1539 km, Bursa'ya 1386 km, İstanbul'a 1388 km, İzmir'e 1636 km, Samsun'a 651 km, Trabzon'a ise 305 km uzaklıktadır.

Galeri

Kaynakça

Dış bağlantılar

 Şavşat Kaymakamlığı resmi web sitesi
 Şavşat Belediyesi resmi web sitesi
https://artvin.ktb.gov.tr/TR-55881/tibeti-kilisesi.html
http://www.savsat.gov.tr/tibeti-kilisesi

Cittaslow
Artvin tarihi
Tao-Klarceti

Şavşat


An Eriochloa aristata in uska species han Liliopsida nga ginhulagway ni George Vasey. An Eriochloa aristata in nahilalakip ha genus nga Eriochloa, ngan familia nga Poaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Mga sumpay ha gawas

Eriochloa

Eriochloa aristata


ලූනු "ඇලියුම් සීපා" (Allium cepa) (ලතින් 'cepa' = ලූනු), බල්බ ලූනු හෝ සාමාන්‍ය ලූනු ලෙසද හඳුන්වන අතර, එළවළුවක් වශයෙන්ද භාවිත කරයි. තවද ඇලියුම් ගණයට අයත් බහුලව වගාකරන ප්‍රභේදයකි. මෙම ගණයට අයත් විශේෂ ගණනාවක්ම ලූනු ලෙස හඳූන්වන අතර මේවා ආහාර සඳහා වගා කෙරේ. උදාහරණ ලෙස, ජපන් බන්චිං ලූනු (Japanese bunching onion) (A. fistulosum),  ඊජිප්තු ලූනු (A. ×proliferum), හා කැනේඩියානු ලූනු (A. canadense) හැඳින්විය හැක. ඇලියුම් ප්‍රභේද ගණනාවක්ම "වල් ලූනු" නමින් හැඳින්වුවත්,  A. cepa ප්‍රභේදය වගා කිරීම නිසා සුවිශේෂී වේ. එහි මුල් ප්‍රභවය කුමක්දැයි හඳුනාගෙන නොමති නමුත් වගාවන්ගෙන් මිදුනු ඒවා ඇතැම් ප්‍රදේශයන්හි වර්ධනය තහවුරු කර ඇත.  ලූනු බොහෝවිට ද්විවාර්ශික හෝ බහුවාර්ශික ශාකයක් වුවත්, සාමාන්‍ය‍යෙන් වාර්ශික ශාකයක් ලෙස පිළිගැනේ.තවද ලූනු එහි ප්‍රථම වගා කන්නයේදී වගා කරනු ලැබේ.

ලූනු පැළෑටියෙහි අවාන් හැඩැති කුහර හා නිල්-කොළ පැහැති පත්‍ර ඇති අතර නියමිත දින ගණන ළඟා වන විට ක්‍රමක්‍රමයෙන් තරව වර්ධනය වන බල්බ ශාකයේ මුල පිහිටයි. හේමන්ත කාලයේදී පත්‍ර මියයන අතර බල්බයේ පිට පොත්තද වියලී ගොස් කැඩෙන සුළු ස්වභාවයක් ගනී.  අස්වැන්න නෙළාගෙන වියලා ගත් පසු එය පරිභෝජනයට හෝ ගබඩා කිරීමට සුදුසු වේ. මෙම අස්වැන්න කෘමීන්ට හා රෝග වලට ගොදුරු වීමේ ප්‍රවනතාවක් ඇත. විශේෂයෙන්,  ලූනු නරක්වීම සිදුකරවන  ලූනු මැස්සා,  ලූනු ඊල්වෝම් (onion eelworm) හා විවිධ දිලීර වර්ග මේ අතර වේ.  ශැලොට් (shallot) හා අර්තපල් ලූනු (potato onion) වැනි ඇ. සීපා හි ඇතැම් විශේෂ වල එකම ශාකයේ බල්බ කිහිපයක් හටගනී.

ලූනු ලොව පුරාම වගා කරන හා භාවිතා කරන ශාකයකි. ආහරයක් ලෙස භාවිතා කිරිමේදී, මෙය එළවළුවක් ලෙස පිස ගැනීමට හැකි අතර තවද ආහාර රසවත් කරගැනීම පිණිස දමන්නාවූ ද්‍රව්‍යයක් ලෙසද භාවිත කෙරේ. මේවා අමුවෙන්ද ආහාරයට ගත හැකි අතර, අච්චාරු සහ චට්නි සැදීමටද යොදාගනී.  මේවා පෙති ගැසූ විට තියුණු සැරක් නිකුත් වෙන අතර ඒවායේ අඩංගු එක්තරා රසායනික ද්‍රව්‍යයක් නිසා ඇස්වල දැවිල්ල, වේදනාව ඇතිවේ. ලූනු වල අඩංගු ෆීනෝලික් (phenol) හා ෆ්ලොවොනොයිඩ්ස් (flavonoid), ප්‍රති-සාත්මිකතා, ප්‍රති-කොලෙස්ටරෝල්,  පිළිකා-ප්‍රතිරෝධක හා ප්‍රති-ඔක්සිකාරක ගුණ පෙන්වයි.

වර්ගීකරණය හා නිරුක්තිය

ලූනු ශාකය (Allium cepa), බල්බාකාර ලූනු   හෝ සාමාන්‍ය ලූනු, ලෙස හැඳින්වෙන අතර Allium ගණයට අයත් බහුල ලෙස වගා කරන විශේෂය වේ.   මෙය ප්‍රට්ම වරට ඉදිරිපත් කරනු ලැබුවේ කාර්ලෝස් ලිනොයුස් විසින් 1753දී රචිත "Species Plantarum" මගිනි. මෙමගින් වර්ගීකරණයේදී බොහෝ පර්යාය පද ඉදිරිපත් කර තිබුණි: Allium cepa var. aggregatum - G. Don Allium cepa var. bulbiferum - Regel	  	Allium cepa var. cepa - LinnaeusAllium cepa var. multiplicans - L.H. Bailey 	  	Allium cepa var. proliferum - (Moench) Regel 	  	Allium cepa var. solaninum - AlefAllium cepa var. viviparum - (Metz) Mansf.Allium cepa වගා කිරීම මගින්ම දැනගත්තාවූ සුවිශේෂී වර්ගයකි.  නමුත් මෙය මධ්‍යම ආසියාතික වල් ලූනු විශේෂ වලට සම්බන්ධකම් පවතින බවට සැලකේ. මීට වඩාත් සමීපතම විශේෂ ලෙස ඉරානයේ Allium vavilovii   (Popov & Vved.) හා Allium asarense  (R.M. Fritsch & Matin) ය. කෙසේවුවත්, සොහාරි සහ හොෆ් කියා සිටිනුයේ A.  vavilovii කාණ්ඩයේ එකතුවට අයත්වන ලූනු වල රසය මේවායේ මූලික ප්‍රභවයන් වූ ඇත්ත වල් ලූනු වල රසයම නියෝජනය වන්නේද යන්න සැක සහිත බවත්, නැතහොත් අස්වැන්නෙන් ව්‍යුත්පන්න ව පවතින්නා වූ නොදැමුණු විශේෂයක් බවයි.

බොහෝ බෝකරන A.  cepa වර්ග අයත් ශාක "සාමාන්‍ය ලූනු කාණ්ඩය"ට (A. cepa වvar. cepa) අයත්වන අතර සාමාන්‍යයෙන් "ලූනු" ලෙස හඳුන්න්වයි. ඇග්‍රිගේටම් කණ්ඩායමේ (The Aggregatum Group) බෝකරන ශාක වලට (A. cepa var. aggregatum) ශැලොට් හා අර්තපල් ලූනු යන දෙවර්ගයම අයත්ය.Allium ගණයට අයත් තවත් විශේෂ ගණනාවක් ලූනු ලෙස හඳුන්වන අතර, ආහාර සඳහා වගා කරයි. ජපන් බන්චිං ලූනු ('A. fistulosum), ඊජිප්තු ලූනු (A. ×proliferum), හා කැනේඩියානු ලූනු (A. canadense) මේ අතර වේ.

හැඳින්වීම

ලූනු ශාකය (Allium cepa), වනගතව දකින්නට නොලැබේ. එනමුත් මේවා වගා කෙරේ. මේවා අඩුතරමේ වසර 7000කට පෙර සිටම තෝරාගත් විශේෂයෙන් උපදවා ගනිමින් වගා කර ඇත. මේවා ද්වී-වාර්ශික ශාකයන් වන නමුත්, ඒක වාර්ශික ශාකයක් ලෙස වගා කෙරේ. මේවායේ නවතම විශේෂයන් සෙ.මී. 15 සිට 45 (අඟල් 6 සිට 18) දක්වා උසින් වැඩේ. පත්‍ර නිලට හුරු කොළ පැහැය දරන අතර එක් පැත්තක් පැතලි අවානක හැඩැති වෙළුම් සහිතව වැඩේ.  මේවා මාංශල, කුහර සහිත හා සිලින්ඩරාකාර වන අතරම එක් පැතලි පැත්තක් සහිත වේ.  එම් පත්‍ර වල දිගින් 1/4ක ප්‍රමාණයක් පත්‍රයේ මහත වන අතර ඉන්පසු ක්‍රමයෙන් අග්‍රස්ථය කරා සිහින්වී ගොස් කෙළවර මොට තුඩක් බවට පත්වේ. මෙය සම්බන්ධ වන්නේ සුදු පැහැති කොපුවකින් පාදස්ථ පැතලි මඩලකටය. මෙම මඩලේ යටි පැත්හ්තෙන් කෙඳි සහිත මුල් (fibrous roots) රැසකි. මේවා පසට කෙටි දුරක් කාවැදී ඇත. මෙම ශාක මෝරාගෙන එන විට ශාක පත්‍රවල මුල ආහාර රැස් කිරීම පටන් ගනී.

සරත් සමයේදී ශාක පත්‍ර වියළී යන අතර පිට පොත්ත වියළී කැබලි වලට කැඩෙන සුළු ස්වභාවයකට පත්වේ. මෙම කාලය අස්වනු නෙලීමේ සුදුසුම කාලය වෙයි. මේවා සීත කාලයේ පසෙහිම තිබෙන්නට හැරියොත් බල්බයේ මැද ඇති අංකුර වසන්ත කාලයේදී වැඩෙන්නට පටන් ගනී. අළුත් පත්‍ර වැඩෙන්නට පටන් ගන්නා අතර මේවා දිගු, මහත හා කුහර සහිත වේ. අග්‍රස්ස්ථව නිපත්‍රවලින් ආරක්ෂාවූ පුෂ්ප මංජරියක් ඇත. මෙම පුෂ්ප මංජරිය ඡත්‍රාකාර හැඩයක් ගනී. ගෝලාකාර සුදු පැහැති පුෂ්ප හයකින් පමණ සමන්විතය. බීජ දිලිසෙන සුළු කළු පැහැති වන අතර හරස්කඩ ත්‍රිකෝණාකාරය.

ප්‍රයෝජන

ඓතිහාසික භාවිතයන්

ලූනු කුලයට අයිති බල්බ, වර්ෂ දහස් ගණනකට පෙර සිටම ආහාරයක් වශයෙන් භාවිතයේ පැවති බව සිතනු ලැබේ. ලෝකඩ යුගයේ (Bronze Age) නශ්ඨාවශේෂ අතරද ලූනු වල කොටස් තිබී සොයා ගැනීමට ලැබී ඇත. මෙම නශ්ඨාවශේෂ අවුරුදු ක්‍රි.පූ. 5000 අතීතයකට නෑකම් කියන බව තහවුරු වී ඇත. කෙසේ නමුත් මේවා වගා කරන ලද ලූනුද යන්න පැහැදිළි නැත. පුරාවිද්‍යාත්මක හා සාහිත්‍ය ග්‍රන්ථ, සමහරවිට ලූනු ක්‍රි.පූ. 2000 වන විට පුරාණ ඊජිප්තුවේ වගා කරනු ලැබ ඇති බවට සාක්ෂි දරණ බව සඳහන් කර ඇත. මේ කාලයේ, මේ සමගම වවන ලද තවත් ද්‍රව්‍ය දෙකක් වනුයේ ලීක්ස් සහ සුදු ලූනුය. ඊජිප්තු පිරමිඩ සාදන මෙහෙකරුවන්හට ආහාර වශයෙන් රාබු සහ ලූනු ලබා දෙනු ලැබ ඇති බව සිතිය හැක.
ලූනු ප්‍රචාරණය, ප්‍රවාහනයසහ ගබඩා කිරීම පහසුවෙන් කළ හැක. පුරාණ ඊජිප්තුවරුන් එයට පූජෝපහාර කළහ.ගෝලාකාර හැඩය සහ ඒක කේන්ද්‍රිය රවුම් හැඩය සදාකාලික ජීවිතය නියෝජනය කරන බව විශ්වාස කරන හෙයින්ය. ඊජිප්තියානුවෝ, ලූනු, මිහිඳන් කිරීමේදීද භාවිතා කරන ලද බවට ද සාක්ෂි IV වන රැම්සෙස්ගේ (Ramesses IV) ඇස් කුහරවල තිබූ ලූනුවල ශේෂ මාත්‍රයන්ගෙන් ලබාගෙන ඇත.

පුරාතණ ග්‍රීසියේ (ancient Greece) , ක්‍රීඩකයෝ වැඩිපුර ප්‍රමාණයක් ලූනු ආහාරයට ගත් බව සැලකේ. රුධිරයේ සමබරතාව රැක ගැනීමට මෙසේ කළ යුතුයැයි මොවුන් විශ්වාස කළ හෙයිනි. ඓතිහාසික රෝමානු අවිසුරුවන් (gladiator) ලූනු තමාගේ ශරීරයේ මස් පිඬුවල අතුල්ලා ගන්නා ලද්දේ ඒවා ශක්තිමත් කිරීමටයි. මධ්‍යතන යුගයේදී ලූනු වැදගත් ආහාරයක් සේ සැළකූ අතර ඔවුන්ගේ කුලී පවා ලූනු වලින් ගෙවන ලදි. මේවා ත්‍යාග ලෙසද ප්‍රදානය කරනු ලැබ ඇත. වෛද්‍යවරු, මළ පහ කිරීම පහස්සු කිරීමටත්, උද්දීපනය සඳහාත්, කැස්ස, හිසරුදාව සමනය කිරීමටත්, සර්පයන් සපාකෑමේදී සහ හිසකේ වැටීමටත් ඖෂධයක් වශයෙන් නියම කරන ලදි.
තවද උතුරු ඇමරිකාවේ ප්‍රථම විදේශික පදිංචි කරුවන් ලූනු වලට තදින් ඇලුම් කිරීමට පටන් ගති. මේ වනවිටද ස්වදේශිකයන් වල් ලූනු අමුවෙන් හෝ විවිධ ආහාර වලට දමා පිසගෙන හෝ පරිභෝජනය කරන ලදි. තවද ඔවුන් මේවා සිරප් සෑදීම පිණිසද යොදාගනු ලැබීය. මේවා පැලස්තර හෝ පත්තු සෑදීමටද, ඩයි වර්ග සෑදීමටද පාවිච්චි කරන ලදි. 1648 දී කොළනිවල පදිංචිකරුවන් තබාගෙන තිබූ දිනපොත් අනුව මිෂනාරිවරුන් විසින් කරන ලද ප්‍රථම කාර්‍යය වනුයේ, වගාවන් සඳහා පිළියෙල කරගන්නා ලද භුමිභාග වල බල්බ ලූනු වගා කිරීමයි.
16 වන සියවසේදී සිටින ලද වෛද්‍යවරු ස්ත්‍රීන්ගේ නිසරුබව තුරන් කිරීම සඳහා ලූනු නියම කරන ලදි. මීට සමානවම මේවා බල්ලන්ගේ, බළලුන්ගේ හා ගවයන්ගේ සරුබව වඩි කිරීමට යොදාගන්නා ලදි. නමුත් මෑත කාලයේ කරන ලද පර්‍යේෂණයන් මගින් පෙන්නුම් කරනු ලැබ ඇත්තේ මෙය වැරදි මතයක් බවත්, බල්ලන්, බළලුන්, හා රට හාවුන් මෙන්ම තවත් බොහෝ සතුන්ටද විශ සහිත බවත්ය.

සූපවේදී ප්‍රයෝජන

ලූනු, කැබලි වලට කපා සැරට (දැවිල්ලට) සාදන ආහාර වර්ග වලට යොදා ගනී. බොහෝ අවස්ථාවල ප්‍රධාන ආහාර ද්‍රව්‍ය ලෙස මේවා පමණක්ම භාවිතා කරයි. උදාහරණ වශයෙන්, ප්‍රංශ ලූනු සුප් (French onion soup) හෝ ලූනු ච්ට්නි හැඳින්විය හැක. මේවා ආහාරයක් ලෙස සර්ව සම්පූර්ණ වන අතර පුළුස්සා ගැනීමටත්, තම්බා ගැනීමට හෝ බාගෙට තම්බා ගැනීමටත්, දැල මත පුළුස්සා ගැනීමට (grill), තෙලේ බැද ගැනීමට හා රෝස්ට් කර ගැනීමටත්, ඉක්මනින් බැදගෙන (තෙම්පරාදු) හෝ අමුවෙන් ආහාරයට ගැනීමටත් සුදුසුය. මෙහි ඇති තට්ටු වැනි ස්වභාවය නිසා පිසගත් පසු මේවා බික් වශයෙන් ගලවා ගැනීමට පහසු වන අතර පිරවීමට බඳුන් කිරීමද පහසුය. ලූනු ඉන්දිය ආහාර වට්ටෝරුවල ප්‍රධාන ස්ථානයක් ගනී. මේවා හොදි ඝන හෝ ගොරෝසු කිරීමටත් භවිතා කරයි. විනාකිරෙහි දමාගන්නා ලද ලූනු, සැහැල්ලු ආහාරයක් ලෙසත් භාවිතා කෙරේ. මේවා එක්සත් රාජධානියේ හා පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය රටවල අතුරු ආහාරයක් වශයෙන් නිතරම ප්‍රසිද්ධ ආපනශාලා (pubs) වලත්, මාළු හා චිප්ස් වෙළඳ සැල් (fish and chip shops) වලත් බහුලව සපයනු ලැබේ. බොහෝවිට එක්සත් රාජධානියේදී චීස් හා/හෝ බීර (ale) සමග සපයනු ලැබේ. උතුරු ඇමරිකාවේ ලූනු, පිටි වැස්මකින් තවරා ගැඹුරු තෙලේ බැද ලූනු වළලු (onion rings) ලෙස පිළිගන්වනු ලබයි.

ලූනු වර්ග හා නිශ්පාදන

සාමාන්‍ය වර්ගයේ ලූනු වර්ණ තුනකින් දැකගත හැක. කහ හෝ දුඹුරු ලූනු (සමහර යුරෝපීය රටවල රතු ලූනු ලෙස) රසවත් භාවය නිසා එදිනෙදා ජීවිත්යේ භාවිතා කරයි. කහ ලූනු කැරමල් කල විට තද දුඹුරු පැහැ වන අතර ප්‍රංශ ලූනු, සුප්වල ඇති රසවත් බව ලබාදෙයි. රතු ලූනු (සමහර යුරෝපීය රටවල දම් පැහැති) නැවුම් බවක් හා ආහාර වලට ලස්සන පෙනුමක් ලබා දෙන බැවින් මෙය හොඳ තේරීමක්ද වෙයි. මෙය දැලක දමා බැද ගෙනද (grilling), අඟුරු මත තබා පුළුස්සාගෙනද (char-broiling) පරිභෝජනය කරනු ලැබේ. සුදු ලූනු සාම්ප්‍රදායික ලූනු වන අතර මෙක්සිකානු සම්භවයක් ඇති ඉවුම් පිහුම් ක්‍රම වලදී භාවිත කරයි. මේවා පිසගැනීමේදී රන්වන් පැහැ වන අතර ගැඹුරු තෙලේ බැදීමේදී ප්‍රනීත බවක් ලැබේ.

සාමාන්‍යයෙන් මෝරන ලද ලූනු ආහාරයට ගැනීමේදී විවිධ අවදිවල නොමේරූ ලූනුද පරිභෝජනයට ගනු ලබයි. බල්බ හටගැනීමට පෙර කුඩා අවදියේදීද ලූනු නෙළා ගැනීමට ඉඩකඩ ඇති අතර පැනනඟින (වසන්ත ලූනු) ලූනු ලෙස හෝ scallions ලෙස සම්පූර්ණයෙන්ම යොදා ගනී.  බල්බය හටගත් පසු, නමුත් මේරීමට පළමු නෙළාගත්විට ඒවා ගිම්හාන ලූනු (summer onion) ලෙස හඳුන්වයි.
මීට අමතරව, ලූනු අභිජනනය කළ හැකි අතර කුඩා වයසකදීම මේරීමට ලක් කළ හැකිය. මේවායේ විවිධ මේරීමේ අවධි අනුව හා ප්‍රයෝජනයට ගන්නා විවිධ ආකාර අනුව පර්ල් (pearl), බොයිලර් (boiler), පික්ලර් (pickler) ලූනු වශයෙන් විවිධ නම් වලින් හඳුන්වනු ලැබේ. පර්ල් හා බොයිලර් ලූනු, එළවළුවක් ලෙස පිසීමට භාජනය කරන අතර පික්ලර් ලූනු, කල්තබා ගන්නා වූත්, රසවත්වූත් ආහාරයක් වශයෙන් සැලකේ. කල්තබා ගැනීමට විනාකිරි වල බහා සකස්කර ගනී.
ලූනු, නැවුම්ව, ශීත කරන ලද, ටින්වල අසුරන ලද, කැරමල් කරන ලද, අච්චාරු වශයෙන් හෝ කුඩා කැබලි වලින් හෝ ලබා ගත හැකිය. විජලනය කරන ලද නිශ්පාදන, කිබ්ලෙඩ් යනුවෙන් හඳුන්වන අතර, පෙති කපන ලද, වළලු අඹරන ලද චොප්ඩ්, කණිකාමය හා පිටි ආකාරයෙන්ද ලබා ගත හැක. අළුත් ලූනු වෙළඳපොලෙන් ලබාගත නොහැකි අවස්ථා වලදී, ලූනු කුඩු කුළු බඩුවක් වශයෙන් බහුල ලෙස භාවිතා කෙරේ. ඇර රසක්, තද ගන්ධයක් ඇති බල්බ ලූනු මේ සඳහා භවිතා කෙරේ. මෙසේ විජලනය කරන ලද ලූනු, දිගු කලක් සාමාන්‍ය උශ්නත්වයේ තබාගෙන භාවිත කළ හැකි අතර මේවා  කහ, රතු, සුදු යන විවිධ වර්ග වලින් වෙළඳ පොලට පැමිණේ.

සූපවේදී නොවන ප්‍රයෝජන

ලූනුවල සාමාන්‍ය ප්‍රමාණයට වඩා විශාල සෛල ඇත. මේවා පියවි ඇසින් අත් කාච භාවිත කර බලාගත හැක. ලූනු පටලය (සිවිය), විද්‍යාව අධ්‍යනය කිරීම සඳහා නිතරම භාවිත කෙරේ. අන්වීක්ෂ භාවිත කර සෛලයක ව්‍යුහය පෙන්වාදීමේදී හා ඒ ගැන අධ්‍යනය කිරීම සඳහා භාවිත කරනු ලබයි.

කටුක සැරක් ඇති ලූනු නිස්සාරණය, සළබයන් (moth) විකර්ශකයක් ලෙස භාවිතා කරනු ලැබේ. තවද හිසේ සම මත ආලේපනයෙන්, හිසකෙස් වර්ධනය වීම සිදුවන බවද, මුහුණේ ආලේප කිරීමෙන් සම මත ඇති ලප කැලැල් අඩුවන බවද කියනු ලැබේ. තවද මෙය වීදුරු හා තඹ භාජන ඔප කිරීම සඳහාද, යකඩ මළකඩ කෑම වැලැක්වීම සඳහාද භාවිත කරනු ලැබේ. කැබලි කරන ලද ලූනු මතට උණු වතුර දමා එය සිසිල් වීමට හැර ලබා ගන්නා දියරය ශාක මතට ඉසීමෙන් ඒවා හට ඇති කෘමි උවදුරු මැඩලීමේ ශක්තිය වැඩි කරගත හැක. ලූනු ශාකය වැඩෙන විට එයට කෘමි සතුන් විකර්ශනය කිරීමේ හැකියාවක්ද ඇති බවට විශ්වාස කෙරේ. ලූනු වල පිට පොත්තද කහ දුඹුරු ඩයි වර්ගයක් සෑදීම සඳහා භාවිත කෙරේ.

පෝෂනය හා සෞඛ්‍යය

වගාවේදී නිපදවා ගන්නා බොහෝ විවිධ 89% ජලය, 4% කාබෝහයිඩ්‍රේට්, 1% ප්‍රෝටීන්, 2% තන්තු හා 0.1% මේදය අඩංගුය. මේවායේ විටමින් C, B, ෆෝලික් ඇසිඩ්ඩ් හා නොයෙකුත් ආකාරයේ පෝෂක ද්‍රව්‍ය සුළු වශයෙන් අඩංගුය. මෙහි අඩු මේද ප්‍රමාණයක් ඇති අතර සෝඩියම්ද අඩංගුය. ශක්තිය ග්‍රෑම් 100කට ජූල් 166 (කැලරි 40) අගයක් ලබා දෙයි.මේවා රස ආහාරවල රසවත් භාවයට අඩංගු කැලරි ප්‍රමාණය වැඩි නොකර එකතු කළ හැක.

ෆිනෝලික් හා flavonoids වැනි රසායනික වර්ග මෙහි ඇති බව පෙන්වා දී ඇති අතර මේවා ප්‍රති-ආසාත්මික, ප්‍රති-කොලෙස්ට්‍රෝල්, ප්‍රති-පිළිකාකාරක හා ප්‍රති-ඔක්සිකාරක ගුණයන් ඇති බව පෙන්වා දෙයි. Quercetin  සහ එහි glycosides quercetin 3,4'-diglucoside හා quercetin-4'-glucoside අන්තර්ගතය. තවද සැලකිය යුතු වෙනස්කම් විවිධ වර්ග වල අඩංගු ප්‍රති-ඔක්සිකාරක විභවයන්ගේ ඇති ශැලොට් වල අධික මට්ටමක ඇත. මෙය ඉතා කුඩා ප්‍රමාණයක් ඇති vidalia ලූනු වලට වඩා හය ගුණයකින් වැඩිය.

සමහර පුද්ගලයින් ලූනු භාවිත කිරීමේදී ආසාත්මිකතාව ඇතිවේ. රෝග ලක්ෂණ විය හැක්කේ, චර්ම රෝග, කැසීම්, සච්ච්ජ ප්‍රදහය, ඇස් පෙනීම බොඳවීම, ස්වාස නාල ඇදුම, දහඩිය දැමීම,anaphylaxis වැනි දෑයි. නමුත් මෙම පුද්ගලයන්, ලූනු පරිභෝඈණය කිරීමෙන් ආසාත්මිකතාවක් ඇති නොවීමට පුලුවන. සමහරවිට ආහාර පිළීයෙල කරගැනීමේ ක්‍රියාදාමයේදී ප්‍රෝටීන වල ගුණ හානියක් වන නිසා මෙවන්නක් විය හැකිය.

Allium ගණයේ ලූනු සහ අනෙකුත් වර්ග මිනිසුන් පරිභෝජනයට ගන්නා විට, මේවා සමහරක් බල්ලන්, බළලුන් වැනි සුරතල් සතුන්ටද, වඳූරන් වැනි අනෙකුත් සතුන්ටද මාරාන්තික විය හැකිය.  මේ විශ බව අමු ලූනු සහ පිසින ලද ලූනු වල අඩංගු sulfoxides හේතුකොටගෙන සිදුවිය හැක. මේවා බොහො සතුන්ට දිරවීමට අපහසුය. නොදිරවීම නිසා විකෘති හා රතු රුධිරාණු සෛල විනාශ වීමක් සිදුවන අතර මෙහි ප්‍රතිඵලය වන්නේ ඇනීමියා තත්ත්වයක් ඇතිවීමයි. සමහර අවස්ථාවලදී රෝගී සුරතල් සතුන් හට ටින් කරන ලද ළදරු ආහාර ලබාදෙන අතර, ලූනු අන්තර්ගත එවැනි කෑම දීමෙන් වැළකිය යුතුය. තවද පීසා, ස්පැගටි, චීන ආහාර, ළුනු වළලු වැනි ලූනු අඩංගු, ඉතුරු කරන ලද ආහාර ද් සුරතල් සතුන්ට දීම යෝග්‍ය නොවේ.  බළලුන්ගේ ශරීර බර කි.ග්‍රෑ. 1කට අපේක්ෂිත විශ ප්‍රමාණය වනුයේ, ග්‍රෑම් 5ක් වන අතර, බල්ලන් සඳහා මෙය කි.ග්‍රෑ. 1කට ග්‍රෑම් 15 සිට 30 දක්වා වේ.

ඉන්දියාවේ සමහර ආගමික නිකායන් ලූනු අනුභව නොකරයි. ඒ ඔවුන් ලූනු වාර්ජීකරණය කරන ද්‍රව්‍යයක් ලෙස සලකන බැවිනි. විවිධ බෞද්ධ නිකායන් පවා ලූනු හා සුදු ලූනු පරිභෝජනයට විරුද්ධ වේ. ඒ, පිසූ ලූනු අනුභවයෙන් ආශාව වර්ධනය වන බවත් අමුවෙන් අනුභව කළවිට තරහ යෑම සිදුවන බවත් විශ්වාස කරමිනි.

අක්ෂි උද්දීපනය

ලූනු කුඩා කැබලි වලට කපන විට සෛල වලට හානි පැමිණේ. මෙහිදී alliinase නම් එන්සයිමයක් ඇමයිනෝ අම්ලය හා සල්ෆොක්සයිඩ් මුදාහරින අතර මේවා සංයෝජනය වී
sulfenic ඇසිඩ්, 1-propenesulfenic ඇසිඩ්, සීඝ්‍රව දෙවන එන්සයිමයක් නිසා එනම් lachrymatory factor synthase (LFS) ක්‍රියාකර syn-propanethial-S-oxide නිපදවන අතර මෙය තියුණු සැර වාශ්පශීලී ද්‍රව්‍යයකි. මෙය, lachrymatory factor හෝ LF ලෙස හැඳින්වේ. මෙම වායුව වාතය තුලින් ගමන් කර ඇස් කරා සීඝ්‍රව ළඟාවේ. මෙය ඇස් වල ඇති සංවේදක ස්නායු (නියුරෝන) මත ක්‍රියා කරයි. මෙහිදී ඇස්වල ඉඳිකටු තුඩුවලින් අනින්නා සේ වේදනාකාරී තත්ත්වයක් ඇතිකරයි. මෙතැනදී ඇස් ආශ්‍රිතව ඇති කඳුලු ග්‍රන්ථි මගින් කඳුලු නිශ්පාදනය කර මෙම ද්‍රව්‍ය තනුක කරන අතර මේවා ඇස් තුලින් පිටතට සෝදාහරියි.

මෙම ඇස්වල දැවිල්ල මගහරවා ගත හැකි ක්ක්‍රම දෙකක් ඇත. එකක් නම් ලූනු කපන විට ගලාගෙන යන ජලය යටදී කැපීම හෝ වතුර බේසමක ගිල්වා තැබීමෙනි. ලූනු බල්බයේ අන් කොටස් වලට වඩා පාදස්ථයේ සල්ෆර් සංයෝග වැඩි වශයෙන් ඇති නිසා මුල් නොකපා තිබෙන්නට හැරීමෙන්ද මෙය වලක්වා ගත හැක. එන්සයිම වල ප්‍රතික්‍රියා අනුපාතය, ලූනු භාවිතයට ගැනීමට පෙර ශීතකරණයක තැබීමෙන්ද අඩු කරගත හැක. විදුලි පංකාවක් භාවිතයෙන්ද මෙම වායුව ඇස් වලින් ඉවතට යැවීම සිදුකළ හැක. තවද, කල් යාමෙන් ලූනු වැඩිවැඩියෙන් කපන විට මෙම තත්ත්වය අඩුවේ.

බොහෝවිට Allium විශේෂ අතර සල්ෆොනික් අම්ලය හා මුදාහරින LF සහ ඇස්වල ඇතිකරන වේදනාවන් විවිධාකාරවේ.2008දී නවසීලන්ත ආහාර සහ භෝග ආයතනය කඳුලු රහිත ලූනු වර්ගයක්, ජාන නිලින කරනලද ජීව විද්‍යා තාක්ෂණය භාවිතා කරමින් LFS එන්සයිමය අඩංගු ලූනු යොදා ගනිමින් සිදුකරයි.

වගා කිරීම

ජලය හොඳින් බැසයන හා පොහොර පස ලූනු වගාව සඳහා ඉතා යෝග්‍ය වෙයි. වැලි සහිත ලෝම පස සල්ෆර් ප්‍රමාණය අඩු හෙයින් මෙයට යෝග්‍ය වෙයි. මැටි සහිත පසෙහි සාමාන්‍යයෙන් අධික පොස්පරස් ප්‍රමාණයක් අඩංගු හෙයින් සැර සුවඳක් ඇති ලූනු නිශ්පාදනය කරයි. ලූනු වලට අධික පෝෂණ ද්‍රව්‍යයන් ඇති පසක් අවශ්‍ය වේ. පොස්පරස් අත්‍යාවශ්‍ය ප්‍රමාණයට පසෙහි නිතරම තිබෙන මුත් මේවා සීතල පසෙහි අඩුවීමට හැකියාවක් තිබෙන නිසා ලූනු සිටුවීමට පළමු පොස්පරස් එකතු කළ යුතුය. නයිට්‍රජන් සහ පොටෑෂ් ලූනු වැඩෙන කාලයේ වරින් වර යෙදිය යුතු අතර අවසන් වරට අස්වැන්න නෙළීමට සති 4කට පෙර නයිට්‍රජන් යෙදිය යුතුය.
බල්බ ලූනු වලට පැළවීමට දිනක කාලයක් ගතවිය යුතුය. මේවායේ බල්බ වැඩීමට දින කිහිපයක දිවා කාල ඉක්මවා යා යුතුය. බොහෝ සාම්ප්‍රදායික යුරෝපීය ලූනු දිගු දිවා කාල අවශ්‍ය ලූනු ලෙස හැඳින්වෙන අතර බල්බ සෑදීමට පටන් ගන්නේ පැය 14ක් දිවා ආලෝකය ලැබීමෙන් පසුවය. දකුණු යුරෝපීය සහ උතුරු අප්‍රිකානු වර්ග අන්තර් මධ්‍ය දින වර්ගයට අයත් වන අතර බල්බ වැඩීම පටන් ගැනීමට පැය 12-13 ක් අතර හිරු එළිය ලැබිය යුතුය. අවසාන වශයෙන් කෙටි දින ලූනු යනු මෑත කාලයේ වැඩි දියුණු කර සකස් කරගන්නා ලද ලූනු වර්ගයක් වන අතර සරත් සමයේදී පැල සිටවීමත් බල්බ සෑදීම වසන්තයේ මුල් භාගයේත් සිදුවෙයි. මෙහිදී හිරු එළිය පැය 11-12ක් අතර කාලයක් ලැබූවිට බල්බය සෑදීමට පටන් ගනී.
ලූනු සිසිල් කාලගුණයට ප්‍රතිචාර දක්වන භෝගයක් වන අතර USDA 3-9 කලාපවල වගා කළ හැකිය.
උණුසුම් උශ්නත්වයක් හෝ යම් යම් පීඩාකාරී තත්ත්වයන් එක්වරම වැඩීම නැවතීමට හේතු වේ. මෙය මල් සෑදීම පටන් ගැනීමට හේතුවේ.

ලූනු, බීජ වලින් ප්‍රරෝහණය කිරීමට හෝ තවාන් වලින් රැගෙන සිටුවීමට පුළුවන. ලූනුඇට කෙටිකාලීන ජීවිතයක් තිබෙන අතර අලුත් බීජ හොඳින් පැළවේ.  මෙම බීජ නොගැඹුරු කාණුවල තුනීවට පැල කරනු ලබන අතර වරින් වර පැල තුනී කරනු ලැබේ. සමහර නිශ්චිත වගා කිරීමෙන් නිශ්පාදනය කරගන්නා ලූනු ගැලපෙන දේශගුණයක් ඇති කාල වලදී ගිම්හාන සෘතුවේදී  වගාකර ශීත සෘතුවේදී පසෙහිම තිබෙන්නට හැරිය විට ඊලඟ අවුරුද්දේ වේලාසනින් අස්වැන්න නෙළා ගැනීමට හැකිය.  ගිම්හානයේ මුල කාලයේ පැල තවාන් බීජ නිසරු පසෙහි ඝනව පාත්ති සාදා ඒවායේ දැමීමෙන් සාදාගත හැක. සරත් කාලයේදී කුඩා බල්බ නිශ්පාදනය කරන අතර මේවා ඊලඟ සරත් සමයේදි අස්වැන්න නෙළාගත හැක. සමහර විශේෂ වර්ග මේ සඳහාම යොදාගනු ලබන අතර බීජ වලින් ලබා ගන්නා ලූනු මෙන් නොව ගබඩා කිරීමට තරම් සුදුසු ගති ලක්ෂණ නැත.

ලූනු වැඩෙන කාලය තුල ක්‍රමවත්ව සාත්තු කිරීමට, පැල, වල් පැළෑටි වලින් නිදහස්ව පවත්වාගැනීමටද අයත්ය. මෙම පැලවල මුල් කෙටි නිසා මේවා පස තුල ගැඹුරට නොවිහිදේ. එමනිසා මේවා ස්ථාපනය වූවිට බොහෝ වතුර ප්‍රමාණයක් අවශ්‍ය නොවේ. බල්බ සෑදීම සති 12 සිට 18 දක්වා කාලය තුල පටන් ගනී. නැවුම්ව, අලුත්ව ලූනු ආහාරයට ගැනීමට අවශ්‍ය වූ විට මෙම බල්බ නෙළා ගත හැකි අතර, ගබඩා  කර තබා ගැනීමට අවශ්‍ය නම් පත්‍ර වියළී හෝ මැරී ගිය පසු නෙළාගත යුතුය. වියළි කාළගුණයේදී ටික දිනක් පස මතුපිට හොඳින් වියළීමට හැරිය යුතුය. ඉන්පසු මේවා දැල්මත හෝ නොගැඹුරු පෙට්ටිවල ඇතිරිය යුතුය. මේවා සිසිල්, හොඳින් වාතාශ්‍රය ලැබෙන තැනක ගබඩා කළ යුතුය.

පළිබෝධකයන් හා රෝග

ලූනු නොයෙක් වර්ගවල අක්‍රමිකතා වලට බඳුන්වේ. ගෘහස්ථ වගා කරුවන්හට මුහුණදීමට සිදුවන වඩාත්ම ප්‍රබල ගැටලූව, ලූනු මැස්සා හා කඳ හා බල්බ පනුවා, වයිට් රොට් හා නෙක් රොට් නැමැති දිරාපත් වීමේ රෝග ඇතිකරන පළිබෝධකයන්ගෙනි.පැලවලට බලපාන රෝග වන්නේ, මලකඩ දිලීර හා දුඹුලු දිලීර, ලා බූව සහිත පිටි පුස් දිලීර සුදු තුඩ නැමැති රෝගයයි. මෙයින් බල්බයට බලපාන්නේ භේදනය වීම, වයිට් රොට් හා නෙක් රොට්ය. ෂැන්කිං කියනුයේ මැද පත්‍ර කහපාට වීමෙන් හා බල්බයේ ඇතුලත කැඩීයාමෙන් දුගඳ සෙවලක් ඇතුවීමේ තත්ත්වයකි. මෙම රෝග වැළඳුනු ශාක වලට දිය හැකි ප්‍රතිකර්මය නම් මේවා වගාවෙන් ඉවත්කර පුළුස්සා දැමීමයි.
ලූනු කොළ කීටයා හෙවත් ලීක් සළබයා (Acrolepiopsis assectella) සමහර අවස්ථාවල පැලවලට හානිකරන අතර බල්බය තුලට සිදුරු කරමින් ඇරඹේ.

ලූනු මැස්සා (Delia antiqua) පත්‍ර හා කඳ මත බිත්තර දමන අතර, ශැලොට් ලූනු, ලීක් සහ සුදු ලූනු වලට කිට්ටුව පසේද බිත්තර දමයි. මෙම් සතා ශාකයේ බිඳුනු හා කැඩුනු කොටස් වලින් එන සුවඳට ආකර්ශණය වේ. තවාන් වලින් ගෙන සිටුවන ලද පැලවලට මෙම හානිව්වීම අඩුය. කීටයා බල්බය සිදුරු කරගෙන ගිය විට කොළ මැලවී යන අතර කහ පැහැයට හැරෙයි. විශේෂයෙන්ම තෙත් කාලගුණයේදී බල්බ විකෘතිවන අතර කුණුවීමට ලක්වේ. මේවා මැඩපවත්වා ගත හැකි ක්‍රම වනුයේ භොග මාරු ක්‍රමය, ඉක්ක්මනින් වගා කිරීම, ආසාදිත පැල ඉවත් කිරීම වේ.

ලූනු කඳ හා බල්බ පනුවා කුඩා පරපෝෂිතයෙකු වන අතර පසෙහි ජීවත්වන නෙමටෝඩාවෙකි. මොවුන් මගින් පත්‍ර ඉදිමීම හා විකෘති කිරීම සිදුකරයි. තවද නොමෙරූ පැල විනාශ කරන අතර මේරූ පැලවල බල්බ මෘදු කරයි. මේවාට ප්‍රතිකර්ම නැති අතර මේවා උදුරා විනාස්ශ කර දැමිය යුතුය. මෙම බිම ලූනු වගාව පිණිස අවුරුදු කිහිපයක් යනතුරු යොදා නොගතයුතු අතර කැරට්, පාර්ස්නිප් (parsnip) හා බෝංචි වගාව සඳහාද මේ බිම යොදා නොගත යුතුයි. හේතුව වන්නේ මෙම වර්ගද පහසුවෙන්ම ලූනු කඳ හා බල්බ පණුවාගේ ග්‍රහණයට නතුවන බැවිනි.

වයිට් රොට් යනු, සුඩ්දු ලූනු සහ ලීක්ස් වලට වැළඳෙන පසෙහි හටගන්නා දිලීර (Sclerotium cepivorum)මගින් සෑදෙන රෝගයකි. මුල් කුණු වීමේදී පත්‍ර කහ පැහැයට හැරීමටත් මැලවීමටත් පටන්ගනී. මෙම දිලීර මගින් බල්බයේ මුල ආක්‍රමණය කරන අතර මෙය සුදු දිලීර ජාල සමූහයකින් (mycelia)වසාගන්නා අතර පසුව කළු ග්ලොබියුලාකාර දෘඩ කෝෂයක් (sclerotia) බවට පත්වේ. මෙම අක්‍රිය දේහය නැවත වගාකරන බෝග වලට රෝගය බෝ කිරීම සඳහා පසෙහි තැන්පත් වී ඇත. මෙම රෝගය සඳහාද ප්‍රතිකර්මයක් නැති අතර මෙම ශාක මුලින් උදුරා විනාශ කළ යුතුය. තවද මෙම වගා බිමෙහි අවුරුදු ගණනාවක් යනතුරු ලූනු හෝ එයට සමාන භෝග වර්ග වගා නොකර මේවාට සමාන නොවන වෙනත් භෝග වගා කළ යුතුය.

නෙක් රොට් නම් ඩ්දිලීර විශේෂය ගබඩාකරණයේදී වැළඳෙන රෝගයකි. මෙය Botrytis allii නැමැති දිලීරයකින් බෝවන අතර මෙය බල්බයෙ කර සහ ඌර්ධව කොටස ආසාදිත කරන අතර අළු පැහැති පුස් වර්ධනය කරයි. බල්බයේ හානි වූ තැන පළමුවෙන්ම රෝග ලක්ෂණ පෙන්වන අතර බල්බයේ ශල්ක දිගේ පහලට ගමන් කරයි. බීජානු/ස්පෝරය විශාල ප්‍රමාණයක් නිපදවෙන අතර දෘඩ සිවියක්ද මේවා වටා වැඩිය හැකිය. යටි තලයේ ඇතුලත වියළි රොට් ස්ථාපිත වන අතර බල්බය වියළි බවට පත්වේ. මෙම රෝගය ශාකය වැඩෙන කාලය පුරාවටම පවතින අතර ගබඩා කළ විටදී විද්‍යාමාන වේ. දිලීර වලට ප්‍රතිරෝධය දක්වන බීජාවරණ ඇති අතර අස්වනු නෙළීමේදී ඒවාට හානිවීම අවම කර ගැනීමෙන්ද මම රෝගය පාලනය කළ හැක. තවද ප්‍රවේශමෙන් වියළීමට බඳුන් කරීමද, මෝරන ලද ලූනු පදම් කිරීමෙන්ද, වියළි සිසිල් හොඳින් වාතාශ්‍රය ඇති තැනක නියමිත ප්‍රමිතියට අනුව ගබඩා කිරීම මගින්ද සිදුකළ හැක.

නිවෙස්වල ගබඩා කිරීම

පිසින ලූනු පැණි රසැති ලූනු සාමාන්‍ය කාමර උශ්නත්වයේදී ගබඩා කළ හැකිය. මෙය ගබඩා කළ යුත්තේ තනි තට්ටුවකට හොඳින් වාතාශ්‍රය ඇති අඳුරු වියළි ස්ථානයක දැල් බෑගයක් තුලය. මෙවැනි පරිසරයක පිසින ලූනු සති 3ක් 4ක් වැනි කාලයක් තබා ගත හැක. මෙම ලූනු වර්ගය ඇපල් හා පෙයාස් වල ඇති ගන්ධය උරාගනී. තවද එළවළු වල ඇති තෙතමනය උරාගන්නා අතර මෙය ලූනුවල දිරීමට හේතුවේ.

පැණි රසැති ලුනු, පිසින ලූනු වලට වඩා ජලය හා සීනි අඩංගුය. මෙය මෘදු හා පැණි රසැතිය. නමුත් ගබඩා කළ හැකි කාලය අඩු කරයි. මේවා ශීතකරණවල ගබඩා කළ හැකි අතර ආයුකාලය මසකට පමණක් සීමාවේ. කෙසේ වෙතත් කැබලි කරන ලද ලූනු හොඳින් අසුරා අනෙකුත් ද්‍රව්‍ය වලින් ඈත්කර තැබිය යුතුය. මේවා දින 2ක් හෝ 3ක් ඇතුලත භාවිත කළ යුතුය.

ප්‍රභේද

සාමාන්‍ය ලූනු කාණ්ඩය (var. cepa)

සුලභ සාමන්‍ය ලූනු කාණ්ඩය, A. cepa කාණ්ඩයට අයිති විව්ධත්වයෙන් යුතු Allium භෝගය විශේෂිත වැදගත් කමකින් යුක්තය. මෙම කාණ්ඩයට අයත් ශාක තනි බල්බයක් සහිත වන අතර මේවා බීජ මගින් හෝ බීජ මගින් ඇති කරන තවාන් මගින් වර්ධනය කරගනී. ලූනු, සළාද ලූනු හා පික්ලිං ලූනු ප්‍රධාන වශයෙන් මෙම කාණ්ඩයට අයත් වගාවන් වේ. මෙම වගාවන්ගේ විවිධ වර්ගවල ව්‍යාප්තියට අංකුර හටගන්නා කාලසීමාව, ගබඩා කර තැබිය හැකි කාලසීමාව, රස හා පිට පොත්තේ වර්ණයද අයිති වේ. වියළන ලද ලූනු, සුප් සඳහා සහ ලූනු පිටි සඳහා භාවිතා කරන තියුණු සැරක් ඇති ලූනු වල සිට මෘදු පැණි රසැති ලූනු දක්වා මෙම සාමාන්‍ය ලූනු ව්‍යාප්ත වී ඇත. උදාහරණ ලෙස පෙතිගසා මස් වෙනුවට සැන්ඩ්විච් වලට යෙඑදිය හැකි, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ජෝර්ජියා ප්‍රාන්තයේ විඩලියා ලූනු හෝ වොෂින්ටන් ප්‍රාන්තයේ වොල්ලා වොල්ලා හැඳින්විය හැක.

ඇග්‍රිගේටම් කාණ්ඩය (var. Aggregatum)

මෙම කාණ්ඩයට ශැලොට් හා අර්තාපල් ලූනු හෙවත් මල්ටිප්ලයර් ලූනු අයත්වේ. මේවා සාමාන්‍ය ලූනු වලට වඩා කුඩාය. ශාකයක්, බල්බ කිහිපයක් ඇති ඇග්‍රිගේට් පොකුරක් සාදයි. මේවා බෝකිරීම විශේෂයෙන්ම දුහිතෘ බල්බ වලින් සිදු කරන අතර බීජ වලින්ද ප්‍රරෝහනය කළ හැක. ශැලොට් යනු ඉතාමත් විශේෂිත උප කාණ්ඩයක් වන අතර මෙය වානිජ බෝගයක් වශයෙන් වගා කරයි. මේවා බල්බ කුඩා පටු අණ්ඩාභ හෝ පෙයාස් හැඩැති ඇග්‍රිගේටම් පොකුරු සාදයි. අර්තාපල් ලූනු, ශැලොට් ලූනු වලින් වෙනස් වන අතර මේවා තරමක් විශාල බල්බ පොකුරකට සාදන අතර, බල්බ ප්‍රමාණය අඩුවේ. මේවා පැතලි හැඩයක් ගනී. කෙසේවෙතත් මේවායේ අතරමැද විශේෂද පවතී.

I'itoi ලූනු (Allium cepa) වනාහි අතිශයෙන් ඵල දරන ලූනු වර්ගයක් වේ. මෙවා ඇරිසෝනා ප්‍රාන්තයේ බැබොකියාරි පීක් නම් වනගත ප්‍රදේශයේ වගා කරයි. කුඩා බල්බවල ශැලොට්වල රසය ඇත. වගා කිරීමට පහසුය. උණුසුම් වියළි දේශගුණයට සුදුසුය. බල්බ වෙන් කරගෙන මතුපිට සිට අඟලක් පමණ යටින් හා අඟල් 12ක් දුරින් වනසේ සරත් සමයේදී වගා කරනු ලැබේ. බල්බ ප්‍රමාණය ගුණවී පඳුරු මෙන් වැඩේ. මේවායේ අස්වැන්න සීත මාසවලදී නෙළාගනු ලැබේ. මුදුනත, ගිම්හානයේදී වියළී ගොස් නැවතත් වර්ෂා කාලයේදී වැඩේ. මේවා පසෙහි තැන්පත්වී  එසේම තිබිය හැකි අතර අස්වැන්න නෙළාගෙන වියළි සිසිල් ස්ථානයක ගබඩා කර තබා හේමන්ත ඍතුවේදී වගාකිරීමට යොදාගත හැකිය. මේවායේ කලාතුරකින් මල් හටගන්නා අතර ප්‍රරෝහණය, බල්බ වෙන් කිරීමෙන් සිදු කෙරේ.

A. cepa වංශයේ දෙමුහුම්
'A. cepa පරම්පරාවෙන් පැවත එන දෙමුහුම් වර්ග ගණනාවක්ම වගා කරනු ලබයි. උදාහරණ ලෙස ඊජිප්තු ලූනු (A. ×proliferum), ඩිප්ලොයිඩ්  හෙවත් ගස් ලූනු, වකේගි ලූනු (A. ×wakegi), හා ට්‍රිප්ලොයිඩ් ලූනු (A. ×cornutum) හැඳින්විය හැක.

ගක් ලූනු හෝ ඊජිප්තු ලූනු බල්බ, මල් වෙනුවට ඡත්‍ර පමණක් නිපදවයි. මේවා දැනට A. cepa × A. fistulosum හි දෙමුහුම් ලෙස හඳුන්වයි. මෙය මීට ප්‍රථම A. cepa හි විශේෂයක් ලෙස හදූන්වනු ලැබ ඇත. උදාහරණ ලෙස, A. cepa var. proliferum, A. cepa var. bulbiferum, හා A. cepa var. viviparum හැඳින්විය හැක.

වකේගි (Wakegi) ලූනු, A. cepa සහ A. fistulosum අතර දෙමුහුමකි. මෙහි A. cepa වල උප්පත්තිය ඇග්‍රිගේටම් කාණ්ඩයෙන් සිදුවූවායැයි විශ්වාස කෙරේ. මේවා ජපානයේ හා චීනයේ සලාද ලූනු ලෙස ශතවර්ශ ගණනක් තිස්සේ භාවිත වන බව සැලකේ.

උද්භිද විද්‍යා නාමකරණ නීති වලට අනුව ඊජිප්තු ලූනු හා වකේගි ලූනු එකම මාතෘ ශාක විශේෂ නිසා එකම දෙමුහුම් කාණ්ඩයට අයත් විය යුතුය. එම කාරණය නිසා ඊජිප්තු කාණ්ඩය A. ×proliferum යුරේශියානු කාණ්ඩයට සහ වකේගි ලූනු A. ×proliferum නැගෙනහිර ආස්සියාතික කාණ්ඩය වශයෙන් නම් කරනු ලැබේ.

ට්‍රිප්ලොයිඩ් ලූනු මුහුම් වර්ගයක් වන අතර වර්ණ දේහ යුගල් 3ක් ඇත. මෙහිදී එයින් යුගල් 2ක් A. cepa වලින් වන අතර තෙවන යුගලය නොදන්නා වර්ගයකින් ලබාගෙන ඇත. ට්‍රිප්ලොයිඩ් වල විවිධ ක්ලෝනයන් විවිධ පළාත්වල වගා කරයි.  උදාහරණ ලෙස; 'Ljutika' ක්‍රෝයේශියාවේද, 'ප්‍රෑන්', 'පූන්ච්' හා 'ශ්‍රීනගර්' ඉන්දු කාශ්මීර ප්‍රදේශයේද වගා කරයි. 'ප්‍රෑන්' උතුරු ඉන්දියාවේ ප්‍රදේශවන ජම්මු කාශ්මීර් ප්‍රදේශයේ වැඩි වශයෙන් වගාකරයි. 'ප්‍රෑන්' සහ ක්‍රොයේශියානු ක්ලෝන 'Ljutika' අතර ජානවල දැකිය හැක්කේ ඉතාම කුඩා වෙනසකි.

සමහරුන් ට්‍රිප්ලොයිඩ් ලූනු වලට A. cepa var. viviparum (Metzg.) Alef. යන නම භාවිතා කලද මෙම නාමය ඊජිප්තු ලූනු වලටද භාවිතා කරනු ලැබේ. ට්‍රිප්ලොයි ලූනු සමග නොපැහැදිලි හෝ සබඳතාවක් ඇති එකම නාමය වනුයේ A. ×cornutum ය.

ස්කැලියන්ස් හෝ සලාද ලූනු, වෙල්ශ් ලූනු (A. fistulosum) මෙන්ම A. cepa වලින්ද වර්ධනය කරගනු ලබයි. A. fistulosum හා A. cepa හි ලාබාල පැළෑටි රූපාකාරයෙන් එක සමාන වන නමුත්, මෙය පත්‍ර වලින් හඳුනාගත හැකි වන්නේ A. fistulosum වල පත්‍ර හරස්කඩ ගත්විට එය එක් පැත්තක් පැතලි නොව රවුම් හැඩයක් ගන්නා බැවිනි.

 නිශ්පාදනය හා අලෙවිය

ලොව පුරා වාර්ශිකව අක්කර 9,000,000 ට වඩා වඩි ප්‍රමාණයක් ලූනු වගා කරන බව ගණනය කර තිබේ. රටවල් 170ක් පමණ ලූනු ගෘහස්ථ පරිභෝජනය සඳහා වගා කරනු ලැබේ. 80%ක් පමණ ගෝලීය නිශ්පාදනය අන්තර්ජාතිකව අලෙවි කරනු ලැබේ.

1958 දී සම්මත කරගත් "අනාගත ලූනු පනත" මගින්, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ අනාගත ලූනු ගිවිසුම් වලට වෙළඳාම් කිරීම තහනම් කරන ලදි. මෙම තහංචිය බලපැවැත්වීම ආරම්භ වූයේ, සෑම් සීගල් හා වින්සන්ට් කොසුගා විසින් ඊට වසර 2කට පෙර චිකාගෝ වෙළඳ හුවමාරුවේදී කරන ලද වෙළඳපොල සංචාලනය පිළිබඳ ගොවියන් විසින් පැමිණිලි ඉදිරිපත් කිරීමෙන් අනතුරුවයි. ඉන්පසු සිදුකළ විභාගයන් මගින්, කෘශිකාර්මික මිල ගණන් හා සබැඳි අනාගත වෙළඳාම්වල ප්‍රතිඵල පිළිබඳ අතුල්‍ය විෂය අධ්‍යනයක් ආර්ථික විද්‍යා‍ඥයන්හට සපයන ලදි. මෙම පනත 2013 වර්ෂය දක්වාම බල පවත්වමින් තිබේ.

 බැලිය යුතු
 Allicin
 Desquamation
 Herbalism
 List of Allium species
 List of onion cultivars
 Onion Johnny
 Pyruvate scale
 Welsh onion

 යොමුව

 වැඩිදුර කියවීම්

 Gripshover, Margaret M., and Thomas L. Bell, "Patently Good Ideas: Innovations and Inventions in U.S. Onion Farming, 1883–1939," Material Culture (Spring 2012), vol 44 pp 1–30.
 Sen, Colleen T. (2004). Food culture in India''. Greenwood Publishing. ISBN 0-313-32487-5.

බාහිර යොමු

 PROTAbase on Allium cepa
 Allium cepa L. Medicinal Plant Images Database (School of Chinese Medicine, Hong Kong Baptist University)

Plants described in 1753
Symbols of Utah
Vegetables
Plants used in Native American cuisine
Herbs
Root vegetables
Flora of the United States
Flora of Mexico
Flora of China
Flora of Central America
Flora of South America
Flora of Europe

ලූනු


La route régionale 904 () est une route régionale allant de Hietaperä à Kuhmo jusqu'à Hyrynsalmi en Finlande.

Présentation
La seututie 904 est une route régionale de Kainuu.

Références

Annexes

Liens externes

Articles connexes
 Seututie

904

Transport à Kuhmo
Transport à Hyrynsalmi

Seututie 904


Resident Evil (Biohazard u Japanu) japanska je multimedijska horor franšiza u vlasništvu tvrtke za videoigre Capcom. Franšiza je stvorena 1996. godine s Resident Evil-om, videoigrom o horor preživljavanju koju je Capcom razvio i objavio za PlayStation konzolu. Kritični i komercijalni uspjeh igre natjerao je Capcom da nastavi razvijati seriju. Zbog šireg uspjeha Resident Evil-a, Capcom je licencirao više medija temeljenih na franšizi, uključujući akcijske i animirane filmove uživo, romane i stripove.

Videoigre

Glavna serija

Originalna

Remakes

Filmovi i televizija

Serija akcijskih filmova

Animirani filmovi

TV serije

Novele

Napisao S. D. Perry
Resident Evil: The Umbrella Conspiracy (1998.)
Resident Evil: Caliban Cove (1998.)
Resident Evil: City of the Dead (1999.)
Resident Evil: Underworld (1999.)
Resident Evil: Nemesis (2000.)
Resident Evil: Code Veronica (2003.)
Resident Evil: Zero Hour (200.)

Novelizacije akcijskih filmova

Ostale novele

Other novels

Stripovi

Izvori

Resident Evil

Popis medija Resident Evil


Katastrofe? er en dansk propagandafilm fra 1945 med instruktion og manuskript af Axel Lerche.

Handling
Under et omfattende luftangreb vil det være umuligt for det mandskab, der står til rådighed for brandvæsen og luftvæsen at bekæmpe alle brande uden medvirken fra befolkningens side. Filmen demonstrerer de almindeligste typer af brandbomber og opfordrer folk til at gøre deres pligt, når situationen kræver det.

Referencer

Eksterne henvisninger

Danske film fra 1945

Værker om Danmark under 2. verdenskrig
Propagandafilm fra Danmark

Katastrofe?


este un film american din 1905 regizat de J. Stuart Blackton pentru Vitagraph Studios. Este al doilea film bazat pe povestirile cu Sherlock Holmes de Arthur Conan Doyle după filmul trick Mutoscop din 1900 denumit Sherlock Holmes Baffled.  este considerat ca fiind prima încercare serioasă de a realiza un film "serios" cu Sherlock Holmes.  Scenariul este scris de Theodore Liebler Jr. pe baza romanului Semnul celor patru.

Distribuție
Filmul a fost lansat pe 7 octombrie 1905, cu H. Kyrle Bellew și J. Barney Sherry în roluri nelistate. Mult timp s-a considerat că Maurice Costello a interpretat rolul lui Sherlock Holmes, dar Leslie S. Klinger a scris că atribuirea acestui rol lui Costello este greșită. Klinger afirmă că prima identificare a lui Costello în acest rol a fost în cartea Public Life of Sherlock Holmes de Michael Pointer, publicată în 1975, dar Pointer și-a dat seama mai târziu de eroare și i-a scris lui Klinger afirmând:

Note

Legături externe

Vezi și
 Listă de filme americane din 1905

Filme din 1905
Filme americane
Filme regizate de J. Stuart Blackton
Filme alb-negru
Filme mute
Filme cu Sherlock Holmes
Filme Vitagraph Studios

Adventures of Sherlock Holmes; or, Held for Ransom


was a town located in Kishima District, Saga Prefecture, Japan.

On January 1, 2005, Fukudomi, along with the town of Ariake (also from Kishima District), was merged into the expanded town of Shiroishi.

Dissolved municipalities of Saga Prefecture

Fukudomi, Saga


(1977-), curatrice italienne ;
 Gaetano Alemani (1728-1782), peintre italien ;
 Trinidad Alemani Font (fl. 1894), peintre espagnol.

Voir aussi

Alemani


Le château de Montigny est situé sur la commune de Lesches en Seine-et-Marne.

Description
Le hameau de Montigny est un ancien fief situé au nord-est de la commune.

L'édifice actuel de style néo-classique date du . Il présente une alternance de pierre et de brique d'inspiration  et de hautes toitures à la Mansart.

Historique
Il a tout d'abord été la propriété d'une famille bourgeoise puis a été vers la seconde moitié du  une maison de retraite dépendante du centre hospitalier de Lagny-sur-Marne.

Il est aujourd'hui la propriété d'une association ayant établi une maison d'accueil spécialisée dans le château et quelques bâtiments adjacents.

Le parc du château sert également d'infrastructures pour les résidents.

Références
  Usage actuel du Château au tant que maison d'accueil spécialisée.
  Le domaine du château.

Château en Seine-et-Marne

Château de Montigny (Lesches)


Dungeon Siege, Gas Powered Games tarafından geliştirilen ve Microsoft tarafından satışa sunulan gerçek zamanlı, RPG oyunudur. Karakteri farklı yeteneklerde geliştirerek hem single player, hem de multiplayer oyun dünyasında bir macera yaşama imkânı sunulmaktadır. Diablo benzeri oynanışa sahip oyun üç boyutlu grafiklerle desteklenmektedir. Dungeon Siege, Dungeon Siege: Legends of Aranna, Dungeon Siege II ve Dungeon Siege II: Broken World halihazırdaki sürümleridir.

Dış bağlantılar
 Dungeon Siege resmi web sitesi
 Microsoft Dungeon Siege sitesi
 Dungeon Siege ve fantezi sanat
 Yararlı kaynaklar ve Dungeon Siege için değişiklikler

2002 video oyunları
Rol yapma video oyunları
Kooperatif video oyunları
Mac OS oyunları
Çok oyunculu çevrimiçi oyunlar
Microsoft Windows oyunları
Amerika Birleşik Devletleri'nde geliştirilen video oyunları

Dungeon Siege


Şükrü Naili Gökberk (1876, Selanik - 26 Kasım 1936, Edirne), Türk asker, Kurtuluş Savaşı komutanlarından ve siyaset adamı. Bursa, Eskişehir ve İstanbul'un düşman işgalinden kurtuluşu sırasında Türk ordusunun başında şehre giren Kurtuluş Savaşı kahramanıdır.

1876'da Selanik'te Mustafa Bey ile Hasene Hanım'ın oğlu olarak dünyaya geldi. Edirne Lisesi'nden mezun olduktan sonra 1899'da Harp Okulu'nu 1902'de Harp Akademisi'ni Kurmay Yüzbaşı olarak bitirerek kurmay stajı için Selanik'te bulunan 3. Ordu'nun emrindeki Görice ve Avlonya 2. Sınıf Redif Taburu'na atandı.

1904'te Priştine Redif Fırkası'nda kurmay, 1905'te Rumeli'de eşkıyaları tenkili için Kuvve-i Takibiye Tugayı'nın Selanik Alayı 2. Avcı Tabur Komutanlığına, 1908'de 3. Ordu Nizamiyet 22. Alay Komutanlığına atandı. 1910'da 3. Ordu 10. Köprülü Redif Fırkası Kurmay başkanı, 1911'de 5. Kolordu Nizamiye 14. Fırka Kurmay Başkanı oldu. Bu görevdeyken Balkan Savaşı'na katıldı. 1913'te  8. Fırka Kurmay Başkanlığına, ardından Redif Fatih Fırkası Kurmay Başkanlığına getirildi. 1914'te 7. Fırka Kurmay Başkanıyken I. Dünya Savaşı'na katıldı ve 1915'te 50. Fırka Komutanı oldu. 1918'de 49. Fırka Komutanı oldu ve Temmuz 1920'de aynı fırkayla Kırklareli'de Yunan Ordusu'na karşı savaştıysa da birliğiyle Bulgaristan'a sığınmak zorunda kaldı.

Aralık 1920'de Bulgaristan'dan memleketine dönerek 25 Nisan 1921'de Türk Kurtuluş Savaşı'na katılmak üzere Anadolu'ya geçti. 15. Fırka Komutanı olarak Kütahya ve Sakarya Meydan Muharebesi'ne katıldı. Eylül 1921'de Ankara Komutanlığına, Kasım 1921'de Adana Bölgesi İşgal ve Tesellüm Heyeti Başkanlığına, Ocak 1922'de Mersin Bölgesi Komutanlığına getirildi. Temmuz 1922'de 3. Kolordu Komutanlığına atandı. Ağustos 1922 tarihinde komutası altındaki kolorduyla Başkomutanlık Meydan Muharebesi'nden sonra Eskişehir, Bursa, Bandırma'yı beraber geri aldı. 31 Ağustos 1922 tarihinde üstün başarılarından dolayı Mirliva rütbesine terfi etti ve Paşa oldu. Lozan Antlaşması'nın yürürlüğe girmesinden sonra 6 Ekim 1923 tarihinde kolordusuyla birlikte İstanbul'a girdi. Savaştan sonra Kırmızı şeritli İstiklâl Madalyası ile taltif edildi.

1923 yılında TBMM 2. Dönem Kırklareli mebusu seçildi. Kasım 1924 tarihinde askerliği tercih ederek milletvekilliğinden istifa etti. 1926 yılında Ferik rütbesine terfi etti. 1934 yılında 3. Kolordu Komutanı görevini yürütürken emekliye ayrıldı. 1935 yılında İstanbul milletvekili seçilerek tekrar TBMM'ye girdi. 26 Kasım 1936 tarihinde Edirne'nin kurtuluş bayramına katıldığı sırada kalp durmasından saat 17.30'da öldü. Kabri İstanbul'a getirilerek Edirnekapı Şehitliği'ne defnedildi.

Nazire Hanım ile evliliğinden Turgut, Macit (d. 1908), Saadet (d. 1909) adlı üç çocuğu oldu.

Ayrıca bakınız
Kurtuluş Savaşı'na katılan üst kademelerdeki komutanlar
Türk Kurtuluş Savaşı
Mustafa Kemal Atatürk

Galeri

Kaynakça

1876 doğumlular
1936 yılında ölenler
Balkan Savaşları'nda Osmanlı askerleri
I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı askerleri
Kurtuluş Savaşı'ndaki Türk askerler
Kırmızı şeritli İstiklâl Madalyası sahipleri
Mecidiye Nişanı sahipleri
Demir Haç sahipleri
TBMM 2. dönem Kırklareli milletvekilleri
TBMM 5. dönem İstanbul milletvekilleri
Edirnekapı Şehitliği'ne defnedilenler
Selanik doğumlu siyasetçiler
Edirne Lisesinde öğrenim görenler
Edirne'de ölenler
Mekteb-i Harbiye'de öğrenim görenler
Osmanlı karacı subayları
Mekteb-i Erkân-ı Harbiye'de öğrenim görenler
Piyade subaylar

Şükrü Naili Gökberk


1945 ජුලි මස 06 වෙනි දින ගාල්ලේදි උපත ලැබු සෝමදාස අබෙවිකුම නළුවෙකු මෙන්ම තිර පිටපත් රචකයෙකු වේ.

පෞද්ගලික දිවිය
බද්දේගම ගමි සභාපතිවරයෙකු, බද්දේගම මන්තිවරයෙකු, ගමනාගමන උප ඇමතිවරයෙකු හා රජයේ වැඩ ඇමතිවරයෙකු වු (බණ්ඩාරනායක හා දහනායක ආණ්ඩුවල) හෙන්රි අබෙවිකුම මහතාගේ පුත්‍රයෙකි.  ඔහුගේ මව, හල්ලල ,වැලිගම, සිමන් මැරූ පතිරණ මිසිනෝනා ය. බද්දෙගම කොටගොඩ කණිශ්ඨ විද්‍යාලයේ හා නියාගම පල්ලියෙ පාසැලේ ඉගෙනිම ලැබු ඔහු 1953 ඇල්පිටියේ ශාන්ත මරියා විදුහලේ නේවාසිකව ඉගෙනිම ලබා, 1961 වසර අවසානයේ ඉන් සමු ගත්තේ අපොස සා පෙල සමත්වෙමිනි. පාසැල් සමයේ විදුහල් සගරාවට ලිපි ලියු ඔහු, තම සංස්කාරකත්වයෙන්' කලා පියුම' නමින් සගරාවන්ද පවත්වා ගෙන ගියේය. හේ 1958 වසරේ සිංහල සාහිත්‍ය සදහා සර් සිත්තප්පලමි ගාඩිනර් මැතිතුමා අතින් තිළිණ ලැබීය. බාල දක්ෂ පෝතනයෙකු ලෙස 1955 එවකට ලෝක බාලදක්ෂනායක රෝලන් සාමිවරයා පිලිගැනිමෙ ආචාර පෙලපාලියටද සහභාගි විය. බාල දක්ෂයෙකු ලෙස කදවුරු ගණනාවකට සහභාගිවු ඔහු පදක්කමි ද දිනා ගත්තේය. විවාද කණ්ඩායමෙ සාමාජිකයෙකු වු ඔහු පාසැල වෙනුවෙන් විවාදවලටද සහභාගිවිය.පාසැලේ රග දරක්වු ' රෝහිණී' වෙදිකා නාටයේද ඔහු රගපැවෙය.                                        විදුහලෙන් සමුගත් ඔහු පියා සතුවු දංවල වත්තේද, බද්දේගම සීගිරි සිනමා හලේද, කටයුතුවලට සහය දුන්නේය. 1978 දි ජනාවාස කොමිසමටත් 1982 දි ශි ලංකා රාජ්‍ය වැවිලි සංස්ථාවටත් බැදි සේවය කල ඔහු 1991 දි පෙෘද්ගලික වතු සමාගමකට අනුයුක්ත කරණ ලදුව 1997 දි ඉන් සමු ගත්තේය. ඔහු වෘත්තිය සමිති නිලධාරියෙකු ලෙසද ,ශි ලංකා රක්ෂණ සංස්ථාවෙ නියෝජිතයෙකු ලෙසද කලක් සේවය කලේය.

කලා දිවිය
ඔහු 1967 දි ' කරණ කලට පවි' හා ' නැන්දයි ලේලියි' නමින් වෙදිකා නාටය දෙකක් අධ්‍යක්ෂනය කරමින් චරිතද රගපෑවෙය.  2004 වසරේ මොල්ලිගොඩ මෝසස් පෙරේරා පියතුමාගේ නත්තල් නාට්‍යයේද ඔහු රගපෑවෙය. 1973 ඔහු කලාපෙල චිතුපටි අධ්‍යක්ෂණය පිලිබද පාඨමාලාව හදාරා ' විරයෝ' නමින් මිලි මිටර් 16 වර්ණ චිතුපටියක්, අඩක් නිර්මාණය කලේය . හිම කුමාරි නමින් ඔහු ලියු ළමා චිතුපටි තිරනාටකය රාජ්‍ය චිතුපටි සංස්ථා බැංකුවට බාර ගක්තේය. ඔහු 'අයෝමා',' මාරුතය' හා' පෙමි කැකුළ' වැනි චිතුපටිවලද කුඩා චරිත
රගපැවෙය.පාසැල් දරුවන් වෙනුවෙන් ඹහු නොමිලේ චිතුපටි කරණය  සිදුකරයි. බද්දෙගම ශාන්ත අන්තෝනි විදුහලේ දරුව් ලවා නිශ්පාදනය කරවු '' සත් කර්මය '' කෙටි චිතුපටිය 2013 වසරේ පාසැල් අංශයෙන් පුථම ස්ථානය දිනා ගත්තෙය. ලබුදුව සිරිධමිම විදුහලේ ළමුන් ලවා ඹහු '' සාවද්‍ය සංකල්පනා '' නමි කෙටි චිතුපටිය නිර්මාණය කරවුවෙය.

' ජල රකුසා' ටෙලි කාටයේ රගපැමෙන් , ටෙලි නාට්‍ය රංගනයට පිවිසි සෝමදාස, දණ්ඩෙලු ගිනි, සංසාරේ පියසටහන්' කරණම', ආශක්ත ,අවුරුදු කුමාරිය, තෑග්ග, කණ්හා, මනුස්සයෙක් ඇවිත් ගියා ,සෙවන රගමඩල 'නාගයා ',කුරුසියේ මග, සුරගනන් ඇවිත්, වැනි ටෙලි නාට්‍ය 15 පමණ රගපෑවෙය.  ශි ලංකා රුපවාහිණි සංස්ථාව පැවැත්වු ,තිරනාටක පිටපත් තරගයෙන් සෝමදාස ලියු 'අපේම දරුවෙක්' නාටකයට කුසලතා සමිමානයක් හිමි විය. ඔහු අධ්‍යක්ෂණය කල පුථම ටෙලි නාට්‍ය ( ඒකාංකික)' පුතිචාරය' විය.කාන්තාවන් වෙනුවෙන් නිර්මාණය කල ඒය ජාත්‍යන්තර කාන්තා දිනය වෙනුවෙන් 2015 හා 2017 මාර්තු 08 වනදා උරුමය නාලිකාවෙන් Heritage TV ( Dialog No 16 )විකාශනය විය. ඔහු පාසැල් දරුවන් සදහා කෙටි චිතුපටි නිර්මාණය සදහා පාඨ මාලාද පවත්වයි.       2000 වසරේ පී.වැලිකල සමරු පදනම පැවැත්වු ගුවන් විදුලි කාට්‍ය රචනා තරගයෙන් දිවයිනේ පුථම ස්ථානය ඔහුට හිමි විය.   'දෘෂ්ටි මායාව' විද්‍යා පොත ලියා ගුන්ථ කරණයට පිවිසි ඔහු  භීෂණ යුගය, ගොරන ගහේ යකා ,කුමාරයා සහ යකා, තිර මුදුණය, විරාමය නිමාවිය,  නොදැවුනු හදවත,  දේශපාලඥයන්ගේ රස කථා,  1වන විමලධර්මසුරිය රජතුමා,  පුතිචාරය , ශි ලංකාවෙ අගුාණ්ඩුකාරවරු, උණ ගසින් ලැබිය හැකි පුයෝජන, විජය සහ කුවෙණි,  ලක්දිව තේ වගාව සහ ඒහි ඉතිහාසය, ලක්දිවට බලපෑ සුනාමි හා ගාල්ලේ අජන්ත වැනි පොත් මෙ වන විට පල කර ඇත.         පුථමයෙන් 'සත් දින' පුවත්පතට ලිපියක් ලියා, පුවත් පත් කරණයට පිවිසි ඔහු ,1995 පාදේශිය මාධ්‍යවෙදියෙකු ලෙස, ලේක් හවුස් නාකියදෙණිය සමුහ වාර්තාකරු ලෙසත්, පසුව බද්දේගම සමුහ වාර්තාකරු ලෙසත්, සේවය කලේය. දැන් ඔහු හික්කඩුව' දිවයින' හා' Island ' මාධයවෙදි‍යෙකු ලෙස සේවය කරයි. විශේෂාංග ලේඛකයෙකු ලෙස ,සියලු ජාතික පුවත් පත්වලට ලිපි ලියන ඔහු, ශි ලංකාවෙ පලමු පුවත් පත් කතුවරයාවු, ජෝර්ජ් වින්ටර්ගේ සොහොන් කොතද සොයා ගත්තේය. ඔහු ජායාරුපශිල්පියෙකු ලෙසද සේවය කරයි. එල්ඩා ( විවාහයට කලින් ගුණවර්ධන ) සමග විවාහ වි සිටින ඔහුට දිනේශ්, සුභාෂ්, මහේෂ්, හිමාලි හා රොමෙෂ් යන පුතුන් 04 හා දියණියක්ද සිටි.

ගිංගග අනාරක්ෂිත ඉඩමි හිමියන්ගේ සංගමය /ගගබඩ ජනමාධ්‍යවෙදි සංගමය අාදි සංගමිවල සබාපතිත්ය දැරු ඹහු දැනට රුහුණු කලා හවුලේ නියෝජ්‍ය සබාපතිත්වයද දරයි.

2011 වසරේ ගාලු දිස්තිුක් ලේකමි කාර්්‍යාලය ඹහුට '' ස්වර්ණ කලා දීපණි'' සමිමානය පිදිය. 2015 දකුනු පලාත් සංස්කෘතික හා කලා කටයුතු අමාත්‍යංශය '' දක්ෂිණ පුභා '' සමිමාණය පිරිනැමිය.2016  ශුි ලංකා ගුවන් විදුලි සංස්ථාව හා ගොඩගේ අායතනය '' ජේ‍යශ්ඨ ලේඛක '' සමිමානය පිදිය. 2016 දිම සංස්කෘත අමාත්‍යංශය ජෙශඨ කලාකරු '' කලා භුෂණ'' සමිමානය පිදිය.

සෝමදාස අබෙවිකුම


William Hollingsworth Attwood, né le  à Paris en France et mort le , était un journaliste, auteur, éditeur et diplomate américain.

Biographie

Début de la vie
Né à Paris, en France, il a fait ses études au Choate Rosemary Hall et à l'Université de Princeton, éditant The Daily Princetonian et servant plus tard comme administrateur de Princeton.

Il a servi comme parachutiste pendant la Seconde Guerre mondiale. Après la guerre, Attwood écrit pour le New York Herald Tribune et est bientôt transféré au bureau parisien de l'édition internationale.

Vie privée
Attwood a épousé Simone Cadgene à Paris en 1950 et le couple a eu trois enfants, Peter, Janet et Susan.

Rédaction de discours
Adlai Stevenson a enrôlé Attwood pour servir de rédacteur de discours et de conseiller dans ses deux campagnes présidentielles, en 1952 et 1956, et pour écrire d'autres discours en 1960. Lorsque John F. Kennedy est devenu le candidat démocrate de 1960, Attwood a rejoint la campagne Kennedy. Stevenson et Attwood étaient des amis proches et des collaborateurs pendant des années. Attwood a accompagné Stevenson lors d'un voyage autour du monde parrainé par le magazine Look, écrivant les articles réguliers sur les voyages de Stevenson qui parurent dans ce magazine.

Diplomate
Au début de sa présidence, le président Kennedy a nommé Attwood au poste d'ambassadeur en Guinée, pays d'Afrique de l'Ouest. Il a été contraint de retourner aux États-Unis après un cas de poliomyélite presque mortel (qui lui a donné une boiterie permanente), mais s'est rétabli et est retourné en Guinée pendant un certain temps.

En 1963, l'administration Kennedy souhaite négocier la détente avec Fidel Castro et négocier le début de relations normalisées après la campagne de 1964. Attwood a affirmé qu'il servait d'agent de liaison secret et qu'il devait faire rapport au président lorsque Kennedy est revenu du voyage à Dallas au cours duquel il a été assassiné ; et que l'administration Lyndon Johnson a interrompu cet effort. Attwood a servi une deuxième nomination en tant qu'ambassadeur sous l'administration Johnson, au Kenya. Il a publié un livre sur les relations entre la politique kenyane et le communisme, The Reds and the Blacks.

La vie plus tard
Attwood a longtemps travaillé avec Cowles Communications, principalement dans divers rôles éditoriaux chez Look . En 1970, il devient rédacteur en chef de Newsday, le Long Island quotidien journal. Il a lancé l'édition new-yorkaise de Newsday.

À sa retraite en 1979, Attwood s'est concentré sur l'écriture et a servi le conseil municipal de sa ville natale de New Canaan, Connecticut. Après avoir couvert le sommet de Genève entre Reagan et Gorbatchev en 1987, Attwood a publié son dernier livre, The Twilight Struggle: Tales of the Cold War, qui relate sa vision unique de la guerre froide de son début à sa fin présumée.

Attwood est décédé d'une insuffisance cardiaque congestive à New Canaan le 15 avril 1989.

Écrivain
 Son premier livre, The Man Who Could Grow Hair, ou Inside Andorra, était une série de récits basés sur des mémoires de ses aventures dans l'Europe d'après-guerre.
 Il a publié un mémoire de leurs impressions sur les changements en Amérique à leur retour, intitulé Still the Most Exciting Country.
 The Reds and the Blacks.

Mémoire
La bibliothèque publique de la ville natale d'Attwood, New Canaan, accueille chaque année la conférence commémorative Attwood, qui présente des conférenciers qui reflètent ses propres passions pour l'intersection du journalisme et de la politique. Parmi les conférenciers figuraient Art Buchwald, Doris Kearns Goodwin et Jonathan Alter.

Les papiers d'Attwood sont détenus par la State Historical Society of Wisconsin.

Livres de Attwood
 L'homme qui pouvait pousser les cheveux Alfred A. Knopf, 1949.
 Toujours le pays le plus excitant Alfred A Knopf, 1955.
 The Decline of the American Male (contributeur à la collection d'essais avec d'autres éditeurs de Look) Random House, 1958.
 Les Rouges et les Noirs Harper & Row, 1967.
 The Fairly Scary Adventure Book (livre pour enfants) HarperCollins, 1969.
 Traverser le Moyen Age Atheneum Books, 1982.
 The Twilight Struggle: Tales of the Cold War HarperCollins, 1987.

Références

Liens externes

 Le cimetière politique
 Le New York Times, Nécrologie de William Attwood

Américain expatrié en France
Journaliste américain du XXe siècle
Élève de la Choate Rosemary Hall
Écrivain américain du XXe siècle
Étudiant de l'université de Princeton
Naissance en juillet 1919
Décès en avril 1989
Décès à 69 ans

William Attwood


Lončarević je prezime u Crnoj Gori, Hrvatskoj i Srbiji. Prezime je nastalo dodavanjem sufiksa ‑ević na lončar. To je 401. ili 514. najčešće prezimene u Hrvatskoj.

Lončarevići iz Crne Gore su doseljeni u Gornje Polimlje (Vasojeviće) preko Zatrijepča (Kuči) a starina im je iz Bjelica, iz Katunske nahije od bratstva Milića. Kako navodi profesor Andrija Jovićević, tri su se brata Milića preselila iz Bjelica u Zatrijebač, gdje se jedan od njih "polatinio" i ostao u Zatrijepču, a jedan je zadržao svoju vjeru. Od ovoga koji je ostao u Zatrijepču, jesu Bankanji: od ovog poturčenog u Gusinju su Bekteševići, a od trećeg brata, koji nije htio prevjeriti proizilaze Lončarevići, koji se inače zovu i Milići-Bjelice, po najstarijem imenu. Bekteševići i Lončarevići se svoje kao jedan rod. Do rata Crne Gore s Turskom 1876-8 g. jedni su druge svetili, u svađama pomagali.

Osobe s prezimenom Lončarević
Ilija Lončarević (1944. – ), hrvatski nogometni trener
Juraj Lončarević (1930. – 1998.), hrvatski povjesničar i kritičar
Vladimir Lončarević (1960. – ), hrvatski esejist, publicist, književni povjesničar i književni teoretičar
Đuro Lončarević (1920. – 1987), sudionik NOB, general-pukovnik JNA i narodni heroj Jugoslavije iz Crne Gore

Izvori

Prezimena

Lončarević


Mare je peti studijski album norveškog black metal-sastava Kampfar. Album je 25. ožujka 2011. godine objavila diskografska kuća Napalm Records.

Popis pjesama

Osoblje
Kampfar
 Dolk – vokali, gitara, klavijature
 Ask – bubnjevi, prateći vokali, gitara, klavijature
 Jon Bakker – bas-gitara, gitara, klavijature
Ostalo osoblje
 Anja Elmine Basma – fotografija
 Peter Tägtgren – produkcija, inženjer zvuka, miksanje
 Jonas Kjellgren – mastering
 Robert Høyem – naslovnica, ilustracije, dizajn

Izvori

Albumi iz 2011.
Albumi sastava Kampfar

Mare


Utnapištim (akadski: 𒌓𒍣) legendarni je babilonski junak poznat iz djela Ep o Gilgamešu.

U Epu o Gilgamešu
Jedini se, s obitelji i životinjama, spasio od potopa sklonivši se na lađu, po savjetu boga Ea. Nakon potopa bog Enlil dodijelio mu je besmrtnost, te je živio na otoku s one strane mora smrti, na sastavcima Eufrata i Tigrisa, gdje ga je posjećivao Gilgameš. Predaja o velikom potopu sačuvana je i književno obrađena na sumerskim, akadskim, babilonskim i asirskim spomenicima. Najpotpunija inačica priče sačuvana je na pretposljednjoj od dvanaest glinenih ploča koje donose ep o Gilgamešu nastalog oko 1250. pr. Kr. Na sumersku tradiciju nadovezuje se i znatno mlađa biblijska inačica priče o potopu čiji je glavni lik Noa.

Izvori

Vidi još
 Gilgameš
 Enkidu
 Ziusudra
 Noa

Vanjske poveznice

Babilonska mitologija

Utnapištim


ශ්‍රී ලංකාවේ ඌව පළාතේ බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ බදුල්ල නගර මධ්‍යයේ පිහිටි සෙනරත් පරණවිතාන මහජන පුස්තකාල භූමි පරිශ්‍රය තුල බදුලු ටැම් ලිපිය (සොරබොර වැව ටැම් ලිපිය) හෙවත් හෝපිටිගම සෙල් ලිපිය පිහිටුවා තිබේ. එය මෙරට සෙල්ලිපි අතර සුවිශේෂ තැනක් ලබා ගන්නා පුරාවස්තුවක් සේ සැළකේ. එසේම මෙරටින් මේ තාක් සොයාගෙන ඇති ටැම් ලිපි අතුරින් ඉතා කුඩාම අකුරුවලින් ලියන ලද විශාලතම ලිපිය ලෙස මේ ලිපිය පිළිගැනේ.

කරවීම
ක්‍රි.ව. 946 සිට ක්‍රි.ව. 954 සමයේ රාජ්‍ය කල හතරවන උදය රජ විසින් මධ්‍යකාලීන සිංහල අක්ෂර භාවිතයෙන් ටැම් ලිපිය කරවා තිබේ. මෙහි වචන පේලි 203 ක් හා අකුරු 2000ක් පමණ කරවා ඇති අතර ටැම් ලිපියේ උස අඩි 8 අඟල් 5 ක් පමණ වේ.

අන්තර්ගතය
හතරවන උදය රජුගේ දෙවන රාජ වර්ෂයේ නිකිණි මස අව පක්ෂයේ පස්වන දින කරවන ලද ශිලා ලිපියකි. සොරබොර නම් ප්‍රදේශයේ හෝපිටිගම නම් වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයේ පාලනයට අදාලව ගම් වැසියන්, වෙළඳුන් හා රාජ්‍ය නිළදධාරීන් විසින් අනුගමනය කල යුතු නීති රීති,ව්‍යවස්ථා මාලාවක් හා පොහොය දින වෙලදාම තහානම් බව සෙල්ලිපියෙහි සඳහන් වේ.
මෙහි සඳහන් අන්දමට බුලත් පුවක් පවා දණහිසෙන් පහළ තබාගෙන වෙළඳාම් කිරීම තහනම්ය

සොයා ගැනීම
මහියංගනයෙන් සැතපුම් 3 ක් පමණ ඊසාන දිග සොරබොර වැව අසල තිබී වර්ෂ 1857දී එවක බදුල්ල උප ඒජන්තව සිටි ජෝන් බේලි මහතා විසින් සොයාගෙන බදුලු කච්චේරිය අසල සිටුවා තැබීමෙන් අනතුරුව අවසානයේ මෙම ටැම් ලිපිය වත්මන් ස්ථානයට ගෙනැවිත් තිබේ.

මූලාශ්‍ර

ශ්‍රී ලංකාවේ ශිලා ලිපි
බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක

බදුලු ටැම් ලිපිය


is a 1964 semi-autobiographical novel by Japanese writer Kenzaburō Ōe. It tells the story of a young father who must come to terms with the fact that his newborn son is severely mentally disabled.

Plot
The plot follows the story of Bird, a 27 year old Japanese man. The book starts with him wondering about a hypothetical trip to Africa, which is a recurrent theme in his mind throughout the story. Soon after day-dreaming about his trip and a brawl with a few local delinquents from the region, Bird receives a call from the doctor of the hospital regarding his newborn child, urging him to talk in person. After meeting with the doctor, he discovers that his son has been born with a brain hernia, although the fact is still obscure to his wife.

Bird is troubled by the revelation, and regrets having to inform the relatives of his wife about the facts concerning the state of the child, who is not expected to survive for long. Not long after, Bird meets an ex-girlfriend of his, called Himiko, who has, after her husband's suicide, become a sexual deviant and eccentric. After a short philosophical discussion, both become drunk and Bird sleeps at Himiko's, only to wake up on the morning after in a deep state of hangover from all the whisky he had drunk the day before. He vomits violently. After freshening up and readying himself for work, Bird goes to his teaching job at a cram school to teach English Literature. Whilst teaching, Bird suddenly becomes wildly nauseated and vomits in his classroom. The classmates disapprove of Bird's behaviour, claiming that he's a drunk and should be fired from his job. Bird worries that he might lose his job.

After the ordeal, he returns to the hospital, sure that his child should have died by now. When he asks the nurse concerning the baby, he is surprised to know that his child is still alive, and if still surviving after a few days, is expected to go through brain surgery, even though the prospects of him turning into a healthy normal child is non-existent. Bird struggles with this fact, and desires the child to die as soon as possible so as to not have the responsibility for the so-called "monster baby" to ruin his life and his prospects for travelling by himself to the African Continent. The internal psychological struggle that he has to go through makes him feel fear, anger and shame, towards the baby and himself.

A little while after, Bird goes to Himiko's house and begins to make love to her. However, haunted by the ordeal of his dying child, Bird is unable to achieve an erection at the mention of the word "pregnancy" and "womb" uttered by Himiko, and ends up resorting to the practice of BDSM. He feels reluctant at first, but then concedes and is able to achieve orgasm with Himiko. When he goes back to the hospital, Bird has to lie to his wife concerning the state of the baby and its cranial condition, claiming that it is an unknown organ failure that is causing the baby to suffer. He does not admit that he expects the baby's death.

Back at his cram school job, he meets one of his friendly students who wishes to claim that the vomit incident the earlier day was caused by food poisoning, and not hangover, in order for Bird have better chances of not being fired. Bird appreciates this offer, but decides to come clean to his superiors regarding the incident. After the meeting with his supervisor, he is let go of his job. Bird realizes that now he has no prospects for ever travelling to Africa, and worries about his hospital bills and financial situation.

Bird tries to escape his responsibility for the child and his crumbling relationship with his wife, turning to alcohol and Himiko. Eventually, he is fired from his job teaching at a cram school in the process. He half attempts to kill the child, albeit indirectly, and is forced to decide whether he wants to keep the child.

Translation
A Personal Matter was translated into English by John Nathan and published by Grove Press in 1968.

References

External links

1964 Japanese novels
Novels by Kenzaburō Ōe
Shinchosha books

A Personal Matter


Nestor Ioanovici (n. 1767, Făgăraș, d. 9/21 februarie 1830, Șimand, comitatul Arad) a fost primul episcop român al Episcopiei Aradului.

Biografie
S-a născut în Făgăraș în anul 1767, după unii în 1766, dar în necrologul său se menționează că la moartea sa a avut vârsta de 63 de ani.  După moartea tatălui său se mută împreună cu mama sa și cu cele două surori la Brașov, unde practică negustoria.

În anul 1789 a plecat la Pojon și s-a înscris la Gimnaziul evanghelic-luteran pe care îl absolvă în anul 1797 cu ajutorul bănesc al lui Hagi Gavril Hristu, căruia în anul absolvirii îi scria:

După absolvirea gimnaziului a plecat la Carloviț, unde, sprijinit de mitropolitul Ștefan Stratimirovici, a urmat școala clericală. Nu se știe la care mănăstire s-a călugărit, dar la începutul secolului XIX era egumen la mănăstirea Beșenova din Fruška Gora. În această calitate a participat alături de Petru Ioanovici Vidac al Vârșețului la comisia mixtă care a anchetat în anul 1804 cum s-a realizat unirea bisericii cu Roma în comitatul Bihor.

În anul 1810 era egumen al mănăstirii din Carloviț, iar la 19 septembrie candidează pentru scaunul vacant al Episcopiei Ardealului, alături de Nicolae Huțovici, Vasile Moga, Nicolae Panovici, dar cu toată susținerea de care s-a bucurat, inclusiv din partea lui Petru Maior și a lui Moise Nicoară, cel ales a fost Vasile Moga. Împotriva numirii sale s-a aflat Samuil Vulcan de la Oradea care i s-a adresat împăratului printr-o scrisoare datată la 19 octombrie 1810, cerându-i ca în niciun caz să nu-l numiți pe acel de episcop al neuniților din Ardeal. Probabil că Samuil Vulcan nu i-a putut ierta faptul că a făcut parte din acea comisie care a anchetat cum s-a realizat unirea bisericii cu Roma în Bihor.

În urma morții episcopului sârb din Arad, Pavel Avacumovici și după ce Viena a refuzat numirea lui Sinesie Radivoievici în fruntea Episcopiei Aradului, Moise Nicoară a solicitat curții numirea lui Nestor Ioanovici. La 20 septembrie 1816, chiar și episcopul uniților Samuil Vulcan îi cerea împăratului să numească în fruntea episcopiei din Arad unul dintre cei doi candidați români, Isaia Bălășescu sau Nestor Ioanovici, dar toate încercările au rămas fără rezultat, iar Episcopia Aradului a fost fără episcop pentru aproape 15 ani, între 1815 și sfârșitul lui 1829.

Despre Nestor Ioanovici nu se știe ce a făcut în perioada 1816-1824. În anul 1824 a fost numit egumen la Mănăstirea Bezdin, din apropierea Aradului.

Episcop al Aradului
La sfârșitul anului 1828, Nestor Ioanovici a fost ales episcop al Aradului, iar la 27 ianuarie 1829 a fost hirotonit episcop în catedrala mitropolitană de la Carloviț, dar instalarea sa a fost amânată până la 22 octombrie. Întârzierea instalării se presupune că s-a datorat lipsei celor 1000 de florini care reveneau Cancelariei de Curte pentru diploma de confirmare regală.

Sfărșitul episcopului
Episcopatul lui Nestor Ioanovici a fost mai scurt de un an și jumătate, deoarece a murit la 9/21 februarie 1830, după o boală de câteva zile. Decesul se presupune că a avut loc la Șimand, unde episcopia arădeană avea o casă, iar înmormântarea a fost înregistrată și în Matricola decedaților parohiei Șimand. Slujba de prohodire a avut loc la 12/24 februarie 1830 și a fost înmormântat în mijlocul Catedralei "Nașterea Sf. Ioan Botezătorul" din Arad. Ulterior, în anul 1861, osemintele episcopului au fost strămutate la Mănăstirea "Sfântul Simion Stâlpnicul" din cartierul Gai.

Referințe

Bibliografie
 Pavel Vesa, Episcopii Aradului 1706-2006, Editura Gutenberg Univers, Arad, 2007

Nașteri în 1767
Decese în 1830
Episcopi ortodocși români

Nestor Ioanovici


274333 Voznyukigor este un asteroid din centura principală de asteroizi.

Descriere
274333 Voznyukigor este un asteroid din centura principală de asteroizi. A fost descoperit pe  la observatorul astronomic din Andrușivka. Asteroidul prezintă o orbită caracterizată de o semiaxă mare de 2,68 ua, o excentricitate de 0,12 și o înclinație de 12,4° în raport cu ecliptica.

Vezi și
 Lista planetelor minore: 274001-275000
 Centura de asteroizi

Referințe

Obiecte astronomice descoperite în 2008
Centura de asteroizi

274333 Voznyukigor


තායිවානයෙහි කාන්තාවන්ගේ තත්ත්වය පදනම් ඇත්තේ සහ එය මත බලපෑම් ඇති කරනුයේ, තායිවාන සමාජය තුල පවතින සාම්ප්‍රදායික  පීතෘමූලික දැකීම් සහ සාමාජීය ව්‍යුහය විසින් වන අතර, විශේෂයෙන්ම පසුගිය දශක දෙක ඇතුලත සංශෝධන කිහිපයකට පවුල් නීතිය නතු වීමත් හා සමගම මෑත වසර කිහිපය තුල තායිවාන කාන්තාවන්ගේ නෛතික තත්ත්වය වැඩිදියුණු වීමකට ලක් වුවද, පුරුෂයන්ට යටත් මට්ටමක කාන්තාවන් පිහිටුවයි.

විවාහය සහ පවුල් නීතිය

20වන සියවස පුරාවටම, විවාහක කාන්තාවන්ගේ අයිතිවාසිකම් වෙත දැඩි සීමා පැනවුනුද, ඒවා ක්‍රමයෙන් යහපත් තත්ත්වයට පෙරලුනේ, විශේෂයෙන්ම අවසන් වසර 20 තුලදී (1996 සහ 2002 අතරතුර පවුල් නීතිය පස් වතාවක් සංශෝධනය කෙරිණි) සිදුවූ නෛතික වෙනස්කම් හේතුවෙනි. 1895 වසරෙහිදී, ජපන් පාලනය යටතට  තායිවානය  පත්වූ අතර, ජපාන විවාහ නීති (කාන්තාවන්ට වෙනස් අයුරින් සැලකීම සිදු කල) ව්‍යවහාරයෙහි යෙදවිණි. 1945 වසරෙහිදී ජපානයෙහි පරාජයෙන් පසුව, රිපබ්ලිකානු ප්‍රධාන භූමි ප්‍රදේශයෙහි 1930 වසරෙහිදී පනවන ලද සිවිල් නීතියෙහි අඩංගුවූ පවුල් නීතිය කොටස තායිවානය තුලද බලාත්මක කෙරුණි (කොමියුනිස්ට් රජය විසින් පවුල් නීතිය පසුව වෙනස් කෙරුණද, එම වෙනස තායිවානය තුල ක්‍රියාක්මක වූයේ නැත). 1930 වසරෙහි තායිවාන සිවිල් නීති සංග්‍රහය විසින් තායිවාන කාන්තාවන් සඳහා සීමිත අයිතිවාසිකම් ලබා දුන් අතර, ඔවුන්ගේ නිවහන තීරණය කිරීමේ අයිතිය නොමැති බව, තමන්ගේ දේපොළ හිමිකර ගැනීමට නොහැකියාව, දික්කසාද නඩුවක් පැවරීමට නොහැකියාව, ස්වයං-ආරක්ෂාව නොමැති බව, දරුවන් අත්භාරය සඳහා අයිතිවාසිකම් නොමැති වීම සහ අවජාතක දරුවන්ට වෙනස් ලෙස සැලකීම යන්නන් එම සීමාන්තිකයන් අතර විය. 1985 සහ 1996 වසර වලදී සිදු කළ වෙනස් කම් නිසා විවාහක කාන්තාවන්ගේ තත්ත්වය මද වශයෙන් වැඩි දියුණු විය. 1998 වසර වන විට, නව රෙගුලාසි හේතුවෙන් දික්කසාදය තරමක් පහසු වූ අතර, ඇය පෙරදී ඒවා සතුව සිටි බව ඔප්පු නොකොට 1985 ට පැරණි නම යටතේ ඇයගේ දේපොළ ලියාපදිංචි කිරීමට බිරියට ඉඩ සැලසුනු අතර, දික්කසාද නඩුවකදී  දරුවන්ගේ අත්භාරය තීරණය කිරීමේදී දරුවන්ගේ ඉහළම ශුභසිද්ධිය සැලකීමට විනිශ්චයකරුට අවකාශ සැලසිණි. එනමුදු, පවුල සම්බන්ධ කරුණු වලදී පීතෘමූලික සංකල්පයෙහි බලපෑම දිගටම පැවතීම නිසා සැමියන්ට තරමට බිරිඳන්ට ද සමාන අයිතිවාසිකම් සැපයීම තරම් දුරට මෙම වෙනස්කම් සමත් නොවීය: බිරිඳගේ නිවහන, ඔවුන්ගේ සුතනයන් සඳහා විනයානුකූල ක්‍රියාමාර්ග සහ දේපොළ කළමනාකාරිත්වය යන කරුණු පිළිබඳව පුරුෂයා තවමත් උසස් බවක් දැරීය. 1998 වසරෙහිදී, ගෘහස්ත ප්‍රචණ්ඩතාව වැලැක්වීමේ නීතිය  බලාත්මක කෙරුණේ, ගෘහස්ත ප්‍රචණ්ඩතාවය පිළිබඳවය. 1998 සහ 2000 අතර පවුල් නීතියට සිදු කෙරුණු වෙනස්කම් විසින්, සැමියාගේ සහ බිරිඳගේ නිවස, ආවශ්‍යයෙන්ම සැමියාගේ නිවසම වීම වෙනුවට ඔවුන් දෙදෙනා විසින් එකඟතාවය පල කෙරුණු ස්ථානය වූ අතර බාල වයස්කරුවන්ගේ නෛතික භාරකරුවන් පිළිබඳ නීතියද සංශෝධනය කෙරිණි. වර්තමානයෙහි විවාහ රෙගුලාසි පදනම්ව ඇත්තේ ලිංගික සමානත්මතාවය මත වන අතර, සිවිල් නීති සංග්‍රහයෙහි (වගන්ති 972 - 1058) පරිච්ඡේදය II - විවාහය තුල දක්නට ඇත.
මවුවරුන් සහ පියවරුන් වර්තමානයෙහි තම දරුවන් වෙත සමාන අයිතිවාසිකම් දරති: මුල් 1089 වගන්තිය පැවසුවේ පියා සහ මව විසින් සමාන අදහස් නොදරන විටකදී මවුපිය අයිතිවාසිකම භාවිතා කල යුත්තේ පියා විසින් බව වන වුවද, මෙම විධිවිධානය ව්‍යවස්ථා විරෝධි බව ප්‍රකාශයට පත් කරනු ලදුව (ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙහි 7 වගන්තියට ප්‍රතිවාචනය වන පරිදි), එබැවින්, 1089 වගන්තිය පහත පරිදී වන ලෙසින් සංශෝධනය කෙරිණි: "[...] බාලවයස්කාර දරුවෙකුගේ බැරෑරුම් සිද්ධියක් පිළිබඳ අයිතිවාසිකම් ක්‍රියාත්මක කිරීම පිළිබඳව දෙමව්පියන් අතර කිසියම් අසංගතියක් පවතින විටක, දරුවාට හොඳම ශුභසිද්ධිය ලැබෙන පරිදී උසාවි නියෝගයක් ඉල්ලා සිටීමට ඔවුන්ට  හැකි වෙයි". මෙයට අමතරව, 1019 වගන්තිය (මෙහි නියම කර තිබුණේ, විවාපත් යුවලකගේ හවුල් දේපොළ කළමනාකරණය කළ හැක්කේ සැමියාට පමණක් බවත්,  ඔහුගේ බිරිඳට මුලදී අයිතිව තිබූ දේපොළ පරිහරණය කිරීමට හෝ එය වෙතින් ලාභ උපැයීමට හෝ ඔහුට අයිතිවාසිකම් ඇති බවත්, එනමුදු ප්‍රතිලෝම වශයෙන් එය ක්‍රියාත්මක නොවන බවත්ය ) අවලංගු කෙරිණි.

ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථානුකූල ආරක්ෂණ
තායිවානයෙහි ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව තුල කාන්තාවන්ගේ අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කර ඇත  : වගන්තිය 7 විසින් දක්වනුයේ:
"චීන සමූහාණ්ඩුවෙහි සියළු පුරවැසියන්, ඔවුන්ගේ ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය, ආගම, ජාතිය, පංතිය, හෝ පක්ෂ ලැදියාව නොසලකමින්, නීතිය ඉදිරියෙහි සමාන වෙති". අමතර වගන්තිය 10, ඡේදය 6 කියා දක්වනුයේ: රාජ්‍යය විසින් කාන්තාවන්ගේ ගෞරවය ආරක්ෂා කරන අතර, ඔවුන්ගේ පුද්ගලික ආරක්ෂාව රකිමින්, ලිංගික වශයෙන් වෙනස් ආකරයට සැලකීම තුරන් කරමින් සහ තවද හරයාත්මක ලිංගික සමානත්මතාවයන් සපයයි.

කම්කරු අයිතිවාසිකම්
සේවා නියුක්තියෙහිදී ලිංගික සමානත්මතාවය පණත විසින්  ශ්‍රම බලකාය තුල කාන්තාවන්ගේ අයිතිවාසිකම් තහවුරු කරයි. එය 2002 වසරෙහිදී සම්මත කරනු ලැබූ අතර "තායිවානයෙහි සේවා නියුක්තියෙහිදී ලිංගික සමානත්මතාවය පණත" යන නම මුලින් ගත්තද, පසුව සංශෝධනය කරනු ලදුව  " සේවා නියුක්තියෙහිදී ලිංගික සමානත්මතාවය පණත" නමැති විය.

ලිංග වරණීය ගබ්සාව
නැගෙනහිර ආසියාවෙහි අනෙකුත් කොටස් වලදී මෙන්ම, තායිවානය තුලදීද  ලිංග වරණීය ගබ්සාව සිදු වන බවට වාර්තා වී ඇත.
 මෙම පරිචයනය මැඩපැවැත්මට සෞඛ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුව විසින් පියවර ගෙන ඇත.

ආශ්‍රිත

තායිවානයෙහි ඉතිහාසය
තායිවානය

තායිවානයෙහි කාන්තාවෝ


Sulfatni postupak se najviše primjenjuje danas u proizvodnji papira (dobiva se sulfatna celuloza u obliku dugih i čvrstih vlakana), u kojem se celulozna masa nakon iskuhavanja (5 sati na 100 do 180 °C) s natrijevim hidroksidom i natrijevim sulfidom odvaja od preostaloga luga, čisti, pere i po potrebi izbjeljuje. Lug se regenerira isparavanjem, dodavanjem natrijeva sulfata radi nadoknade potrošenog natrija, spaljivanjem i kaustificiranjem. Sličan je i natronski (soda) postupak, u kojem je aktivna alkalija natrijev hidroksid, a lug se regenerira natrijevim karbonatom. Zbog manje obojenosti proizvoda prije bijeljenja, prije se više primjenjivao sulfitni postupak, zbog manje obojenosti proizvoda prije bijeljenja, u kojem se za iskuhavanje sirovine upotrebljavala sumporasta kiselina i kalcijev hidrogensulfit. U tom se postupku lug nije regenerirao (obnavljao), a njegovo je sekundarno iskorištavanje bilo ograničeno. Djelomična regeneracija luga moguća je upotrebom magnezijeva hidrogensulfita, što je u ekološkom smislu mnogo povoljnije.

Sulfatna celuloza proizvodi se postupkom koji je primjenjiv za preradu svih vrsta drveta (četinara i lišćara) bez obzira na količinu smole, pa i za preradu stabljika različitih trava. Odlikuje se dugim i čvrstim vlaknima, koja su manje oštećena nego u sulfitnoj i natronskoj celulozi. Od sulfatne celuloze proizvodi se vrlo čvrst papir, koji u nebijeljenom stanju služi u prvom redu kao omotni papir, zatim kao kabelski i kondenzatorski papir, i slično. Bijeljena sulfitna i sulfatna celuloza proizvodi se obradom oksidirajućim sredstvima. Neka od tih sredstava bijele celulozu razgrađivanjem obojenih primjesa, a druga samo prevode obojene primjese u bezbojne. Pri tom se djelomično uklanja i preostali lignin, pa se dobiva vrlo kvalitetna celuloza, koja služi za proizvodnju pisaćih i tiskovnih, bankpost, ofsetnog i drugih vrsta finih papira i kartona.

Lužnati ili sulfatni postupak
Najprije je bio otkriven natronski postupak, a potom sulfatni. Natronskim se postupkom dobije slabija celuloza s niskim iskorištenjem, dok se sulfatnim dobije mehanički jaka celuloza. S obzirom na to da su obje vrste celuloze jake smeđe boje i teško bijeljive, upotreba tih celuloza je dugo vremena bila ograničena samo za ovojne papire i papire za vreće. Tek uveđenjem višestupanjskog bjeljenja je i ta celuloza ušla u proces proizvodnje papira.

Danas se najviše celuloze proizvodi upravo sulfatnim postupkom, jer se njime mogu preraditi sve vrste drveta pa i one koje sadrže veće postotke smole, zatim jednogodišnje biljke, trstike, mehaničke karakteristike su bolje nego kod sulfitne celuloze, spaljivanjem otpadne lužnice je moguća regeneracija alkalija, te su smanjeni problemi s otpadnim vodama, drvo nije potrebno tako dobro očistiti, kao kod sulfitnog postupka.

Postupak ima, glede sulfitne celuloze i nedostatke: iskorištenje iz drvne mase je niže, sposobnost bijeljenja je više ograničena i troškovi bijeljenja su viši. Kuhači za kuhanje sječke su kapaciteta oko 200 m3. Sječka se kuha s jakom lužinom. Temperatura kuhanja kreće se od 170 do 190 °C uz tlak od 7 do 11 bara. Zagrijavanje kuhača traje 1 do 2,5 sata, a sam proces kuhanja 1 do 2 sata. Zagrijavanje kuhača vrši se posredno (indirektno). Po kuhanju se celuloza zajedno s crnom lužnicom ispušta u spremnik u kojem se odvajaju pare, a celuloza dovodi na normalni atmosferski tlak. U sljedećem koraku, odvaja se crni lug i odvodi na regeneraciju, a celuloza se odvodi na sortiranje, ispiranje mlazom vode, te bijeljenje.

Cilj bijeljenja je povećanje bjeline vlaknastog materijala odnosno uklanjanje žućkastog tona iz vlaknastog materijala, koji potječe iz prethodnih koraka obrade. Bijeljenje se odvija u 5 ili 6 koraka u tornjevima za bijeljenje.

Obijeljena celuloza odlazi zatim na odvodnjavanje. Ako je papirnica u blizini, celuloza se odvodni do 5 - 6% koncentracije i kao takva se crpi za preradu u papir. Priprema li se celuloza za prijevoz (transport) drugim papirnicama, odvodnjavanje i sušenje celuloze je do 85 - 90% suhe tvari. Završni korak je rezanje celuloze i pakiranje u 200 kg bale, označavanje i skladištenje.

Izvori

 Tiskarstvo
Kemijske reakcije

Sulfatni postupak


වර්ෂයක් යනු, පෘථිවිය, සූර්යයා වටා සිය කක්ෂයේ එක් පුනරාගමනයක් සිදු කිරීමට ගන්නා කාලය යි.

භාහිර සබැඳි

 Images of years

වර්ෂය


بوراييفو  هي مدينة في جمهورية باشكورتوستان في روسيا.

أعلام
 فلاديمير لوبوف

مراجع

مدن باشكورتوستان

بوراييفو


Lista com o valor de arrecadação em reais e o público dos principais filmes lançados nos cinemas de todo o Brasil no ano de 2023.

Líderes de arrecadação nos fins de semana

Arrecadação total

Listas de filmes
2023 no cinema
Cinema do Brasil em 2023

Bilheteria dos cinemas no Brasil em 2023


Collegium Sapientiae (Videnskabens kollegium; i dag oftest: Sapienz) var først en forberedelsesskole og senere et teologisk seminarium, som blev grundlagt i Heidelberg i året 1555. Med flere afbrydelser fortsatte det sin eksistens indtil 1805.

Kollegiet blev oprettet af kurfyrsten af Rheinpfalz, Friedrich den 2. i 1555 i et tidligere augstinerkloster. Friedrich fik pavelig tilladelse til at omdirigere nogle gejstlige indtægter til brug for det, der først var en forberedende, universitetsuddannelse for op til 60 fattige studenter ved det humanistiske fakultet under Heidelberg Universitet. Under den senere kurfyrste, Ottheinrich, blev kollegiets fundats entydigt lutheransk. Den reformerte kurfyrste, Friedrich den 3., "Den Fromme", omdannede skolen fra et forberedende, humanistisk akademi til et reformert teologisk seminarium i 1561. Som følge af denne omdannelse overgik kollegiet fra at være en del af universitetet til at blive administreret af byens kirkeråd. Under ledelse af Zacharias Ursinus, blev kollegiet et ledende centrum for reformert, teologisk uddannelse inden for Det tysk-romerske Rige og antallet af studerende steg. Under kurfyrst Ludvig den 4. vendte kollegiet tilbage til et lutheransk grundlag i 1577, og de reformerte studenter forlod skolen i flok og følge. Institutionene fik atter en reformert karakter under og efter kurfyrst Johann Kasimir efter 1584, og deraf fulgte en fælles udvandring af lutheranske studenter. I den periode omfattede det fremragende fakultet bl.a. David Pareus, Heinrich Alting og Bartholomäus Keckermann. Skolen lukkede i forbindelse med den militære besættelse af Rheinpfalz under Trediveårskrigen, dvs. i 1620'erne.

Efter genoprettelsen af det Wittelsbach'ske Rheinpfalz bemyndigede kurfyrst Karl den 1. Ludwig den ledende svejtsiske forsker, Johann Heinrich Hottinger, til at genåbne kollegiet i 1656. Institutionen led atter hårdt, da dens bygninger blev ødelagt sammen med det meste af Heidelberg under Den Pfalziske Arvefølgekrig i 1693. Skolen blev genåbnet i 1707, og den fortsatte under mere beskedne forhold indtil den endelige nedlæggelse i 1805.

Litteratur
 Johann Friedrich Hautz : Geschichte der Universität Heidelberg, 1862, siderne 438-443.
 Andrew L. Thomas: A House Divided: Wittelsbach Confessional Court Cultures in the Holy Roman Empire, C. 1550-1650, 2010,  side 123-4.
 Derk Visser: Zacharias Ursinus the Reluctant Reformer - His Life and Times, 1983,
 Eike Wolgast: Das Collegium Sapientiae in Heidelberg im 16. Jahrhundert i Zeitschrift für die Geschichte des Oberrheins, 1999, 147 side 303-318.
 Eike Wolgast: Die Universität Heidelberg. 1386–1986, 1986, .

Noter

Eksterne links
 Heidelberger Geschichtsverein: Gebäude und Institutionen der Universität Heidelberg und andere wissenschaftliche Einrichtungen (opslag: Sapienz)
 Historisches Lexikon Bayerns, opslaget Bibliothetswesen (Spätmittelalter)

Calvinisme
Trediveårskrigen
Tysklands historie

Collegium Sapientiae


Zarkov  es un jútor del raión de Gulkévichi del krai de Krasnodar, en el sur de Rusia. Está situado en la orilla izquierda del río Zelenchuk Vtorói, afluente del Kubán, 27 km al sur de Gulkévichi y 137 km al este de Krasnodar, la capital del krai. Tenía 14 habitantes en 2010.

Pertenece al municipio Soyuz Chetrij Jutora.

Enlaces externos y referencias

 Este artículo contiene datos geográficos extraídos de Google Earth y el mapa de Rusia de Yandex.ru, accesible desde este enlace.
 Este artículo es en parte una traducción de su correspondiente en la edición en ruso de Wikipedia, Зарьков.
 Mapa topográfico en maps.vlasenko.net

Localidades del raión de Gulkévichi del krai de Krasnodar

Zarkov


An Mapania richardsii in uska species han Liliopsida nga ginhulagway ni Hendrik Uittien. An Mapania richardsii in nahilalakip ha genus nga Mapania, ngan familia nga Cyperaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Mapania

Mapania richardsii


Pure Data (Pd) is a visual programming language developed by Miller Puckette in the 1990s for creating interactive computer music and multimedia works. While Puckette is the main author of the program, Pd is an open-source project with a large developer base working on new extensions. It is released under BSD-3-Clause. It runs on Linux, MacOS, iOS, Android and Windows.  Ports exist for FreeBSD and IRIX.

Pd is very similar in scope and design to Puckette's original Max program, developed while he was at IRCAM, and is to some degree interoperable with Max/MSP, the commercial predecessor to the Max language. They may be collectively discussed as members of the Patcher family of languages.

With the addition of the Graphics Environment for Multimedia (GEM) external, and externals designed to work with it (like Pure Data Packet / PiDiP for Linux, ), framestein for Windows, GridFlow (as n-dimensional matrix processing, for Linux, , Windows), it is possible to create and manipulate video, OpenGL graphics, images, etc., in realtime with extensive possibilities for interactivity with audio, external sensors, etc.

Pd is natively designed to enable live collaboration across networks or the Internet, allowing musicians connected via LAN or even in disparate parts of the globe to create music together in real time. Pd uses FUDI as a networking protocol.

Similarities to Max
Pure Data and Max are both examples of dataflow programming languages. Dataflow languages model a program as a directed graph of the data flowing between operations.  In Pure Data and Max, functions or "objects" are linked or "patched" together in a graphical environment which models the flow of the control and audio. Unlike the original version of Max, however, Pd was always designed to do control-rate and audio processing on the host central processing unit (CPU), rather than offloading the sound synthesis and signal processing to a digital signal processor (DSP) board (such as the Ariel ISPW which was used for Max/FTS). Pd code forms the basis of David Zicarelli's MSP extensions to the Max language to do software audio processing.

Like Max, Pd has a modular code base of externals or objects which are used as building blocks for programs written in the software.  This makes the program arbitrarily extensible through a public API, and encourages developers to add their own control and audio routines in the C programming language, or with the help of other externals, in Python, Scheme, Lua, Tcl, and many others.  However, Pd is also a programming language. Modular, reusable units of code written natively in Pd, called "patches" or "abstractions", are used as standalone programs and freely shared among the Pd user community, and no other programming skill is required to use Pd effectively.

Language features

Like Max, Pd is a dataflow programming language.  As with most DSP software, there are two primary rates at which data is passed: sample (audio) rate, usually at 44,100 samples per second, and control rate, at 1 block per 64 samples.  Control messages and audio signals generally flow from the top of the screen to the bottom between "objects" connected via inlets and outlets.

Pd supports four basic types of text entities:  messages, objects, atoms, and comments. Atoms are the most basic unit of data in Pd, and they consist of either a float, a symbol, or a pointer to a data structure (in Pd, all numbers are stored as 32-bit floats).  Messages are composed of one or more atoms and provide instructions to objects. A special type of message with null content called a bang is used to initiate events and push data into flow, much like pushing a button.

Pd's native objects range from the basic mathematical, logical, and bitwise operators found in every programming language to general and specialized audio-rate DSP functions (designated by a tilde (~) symbol), such as wavetable oscillators, the Fast Fourier transform (fft~), and a range of standard filters.  Data can be loaded from file, read in from an audio board, MIDI, via Open Sound Control (OSC) through a FireWire, USB, or network connection, or generated on the fly, and stored in tables, which can then be read back and used as audio signals or control data.

Data structures
One of the key innovations in Pd over its predecessors has been the introduction of graphical data structures. These can be used in a large variety of ways, from composing musical scores, sequencing events, to creating visuals to accompany Pd patches or even extending Pd's GUI.

Living up to Pd's name, data structures enable Pd users to create arbitrarily complex static as well as dynamic or animated graphical representations of musical data.  Much like C structs, Pd's structs are composed of any combination of floats, symbols, and array data that can be used as parameters to describe the visual appearance of the data structure or, conversely, to control messages and audio signals in a Pd patch.  In Puckette's words:

Language limitations
Though a powerful language, Pd has certain limitations in its implementation of object-oriented concepts. For example, it is very difficult to create massively parallel processes because instantiating and manipulating large lists of objects (spawning, etc.) is impossible due to a lack of a constructor function. Further, Pd arrays and other entities are susceptible to namespace collisions because passing the patch instance ID is an extra step and is sometimes difficult to accomplish.

Projects using Pure Data
Pure Data has been used as the basis of a number of projects, as a prototyping language and a sound engine. The table interface called the Reactable and the abandoned iPhone app RjDj both embed Pd as a sound engine.

Pd has been used for prototyping audio for video games by a number of audio designers.  For example, EAPd is the internal version of Pd that is used at Electronic Arts (EA).  It has also been embedded into EA Spore.

Pd has also been used for networked performance, in the Networked Resources for Collaborative Improvisation (NRCI) Library.

Code examples

 The first patch prints "hello world" to the display.
 The second patch applies reverberation to the incoming signal from channel 1, then emits it on channels 1 and 2.
 The last, more complex patch filters white noise at 9000 Hz (with a Q of 20), then fades it in and out each second over the course of a half second. In Pd, time is measured in milliseconds, thus the '1000' is one second and the '500' is a half second.

See also

 Graphics Environment for Multimedia
 Max/MSP
 reacTable
 Puredyne
 Comparison of audio synthesis environments
 List of music software

Notes

References
 Danks, M. (1996). The graphics environment for max. In: Proceedings of the International Computer Music Conference, pp. 67–70. International Computer Music Association.
 Danks, M. (1997). Real-time image and video processing in Gem. In: Proceedings of the International Computer Music Conference, pp. 220–223. International Computer Music Association.
 Puckette, M. S. (1996) Pure Data. Proceedings, International Computer Music Conference. San Francisco: International Computer Music Association, pp. 269–272.
 Puckette, M. S. (1997). Pure data. In: Proceedings of the International Computer Music Conference, pp. 224–227. International Computer Music Association.

Further reading

External links

Audio programming languages
Electronic music software
Free audio software
Software synthesizers
Visual programming languages
Software using the BSD license
Free software programmed in C
Software that uses Tk (software)

Pure Data


දෙවන කුරුස යුද්ධය (1147–1149) යනු,  ඉස්ලාම් ආගමට එරෙහිව කතෝලික ('ලතින්') ශුද්ධවූ යුද්ධයක් ලෙසින්  යුරෝපය විසින් දියත්කෙරුණු දෙවන ප්‍රධාන කුරුස යුද්ධය වෙයි.

මූලාශ්‍ර

දෙවන කුරුස යුද්ධය


هذه قائمة الدول حسب عدد السكان خلال عام 2005م من الأمم المتحدة .

انظر أيضاً
 قائمة الدول
 قائمة الدول حسب المساحة
 قائمة الدول حسب عدد السكان

المراجع

روابط إضافية

 United Nations Analytical Report for the 2004 revision of World Population Prospects - includes details of methodology and sources used for the population estimates above.

قوائم الدول حسب عدد السكان
قوائم متعلقة 2005

قائمة الدول حسب عدد السكان في 2005