I fodbold er en spilledragt det, der bæres af spillere på banen. Fodboldloven betegner, hvad der er tilladt for spillere at bære, og hvad der kan være for farligt at bære. Individuelle konkurrencer kan komme med yderligere restriktioner såsom at bestemme størrelsen på logoer på spilledragterne, og at udebanehold skal bære trøjer af en anden farve.

Fodboldspillere bærer normalt trøjenumre bag på. Oprindeligt bar et hold af spillere numre fra 1 til 11, hvilket svarede til deres spilpositioner, men på et professionelt plan får hver spiller tildelt et bestemt nummer til resten af sæsonen. Professionelle klubber viser normalt også spilleres efter- eller kælenavne på deres trøjer, oven over (eller nogle gange under) deres trøjenumre. Nummer kan også findes på shortsene.

Spilledragten har udviklet sig betydeligt siden sportens tidlige dage, da spillere typisk bar tykke bomuldstrøjer, posede bukser og tunge læderstøvler. I det 19. århundrede blev støvlerne lettere og blødere, shorts blev kortere, og udviklingen inden for tøjindustrien og trykning gjorde det muligt at fremstille trøjer i lettere syntetiske fibre med farvefulde og komplekse udseender. Udviklingen inden for reklame i det 20. århundrede gjorde, at sponsorers logoer begyndte at dukke op på trøjerne, og kopitrøjer blev tilgængelige for fans at købe, hvilket genererer et betydeligt overskud i klubberne.

Udstyr

Generelt udstyr

Fodboldloven betegner det fundamentale udstyr, som skal bæres af alle spillere ifølge §4: Spillernes udstyr. Fem forskellige ting bliver nævnt: spillertrøjen, korte busker (shorts), strømper, fodbeklædning og benskinner. Målmænd må bære lange bukser i stedet for shorts.

Mens de fleste spillere bærer støvler, påbydes de ikke af Fodboldloven. Trøjer skal have ærmer (både korte og lange ærmer accepteres), og målmænd skal bære trøjer, der ser betydeligt anderledes ud end de andre spilleres og dommeres. Varme undershorts kan bruges, men skal være af samme farve som shortsene selv. Hvis shortsene bærer numre, skal de være 10 og 15 cm over shortsenes underkant. Benskinner skal dækkes totalt af strømpen og "yde en fornuftig grad af beskyttelse", hvilket vil sige, at de skal dække hele skinnebenet. Grundlæggende må spillerne således "[...] ikke bære noget, som er farligt for ham selv eller andre spillere".

Det er normalt for individuelle konkurrencer at kræve, at alle markspillere skal bære de samme farver, selv om Fodboldloven kun mener, at "De to holds spilledragter skal have farver, som adskiller dem fra hinanden samt fra dommerteamet. I en kamp, hvor hold normalt bærer de samme farver, skal udebaneholdet skifte til en anden farve. Derfor benævnes dette som holdets "udebanetrøje", og det hænder også, at de bæres uden, at det er nødvendigt pga. farvesammenfald, eller at de bæres på hjemmebane. Englands fodboldlandshold spiller nogle gange i rødt, selv om det ikke er nødvendigt, da dette var farven, som holdet vandt VM i fodbold 1966 med. I nogle tilfælde har begge hold været nødt til at bære deres udebanedragt, som kampen mellem Holland og Brasilien i finalen i VM i fodbold 1974, hvor de bar henholdsvis hvid og mørkeblå i stedet for deres førstevalg, som var orange og gul, og kampen mellem Holland og Spanien i VM i fodbold 2014, hvor de bar henholdsvis mørkeblå og hvid i stedet for orange og rød.

Mange professionelle klubber har også en tredje spilledragt, hvis hjemme- og udebanetrøjen minder for meget om hinanden. Mange professionelle klubber har bevaret de samme klassiske farver i årtier, og farverne spiller en betydelig rolle i en klubs kultur. Landshold spiller normalt i nationalflagets farver, selv om Italien er et eksempel på et hold, der ikke gør, da de spiller i Huset Savoyens farve, som er blå, ligesom Australien bærer grøn og guld, hvilket heller ikke indgår i landets flag. Holland bærer farven orange, som er farven på Oranien. Tyskland bærer hvid og sort, der indgår i det tidligere Preussens flag.

Trøjer er normalt lavet af polyester, som ikke beholder sveden og kropsvarmen på samme måde som en trøje lavet af naturlige fibre. De fleste professionelle klubber har sponsorers logo på fronten af trøjen, hvilket kan generere store indkomster, og nogle tilbyder også sponsorer at placere deres logoer på bagsiden af trøjen. Nogle lokale regler kan forklare, hvor store disse logoer må være, og hvad der må vises på dem. Konkurrencer som Premier League kan også kræve af spillerne, at de bærer logoer af turneringen på deres ærmer. Reglerne uddyber også, at logoet skal være 25 og 35 cm over trøjens underkant for ikke at blive dækket af shortsene. En spillers nummer er normalt trykt på bagsiden af trøjen, selv om internationale hold ofte placerer numre på forsiden, og professionelle hold har normalt en spillers efternavn trykt over nummeret. Anføreren på hvert hold skal normalt bære et armbånd om venstre ærme for at vise dem som anføreren over for dommeren og fansene.

De fleste nuværende spillere bærer specielle fodboldstøvler, som er lavet af enten læder eller et syntetisk materiale. Moderne støvler er skåret under anklerne, i forhold til støvler med høje ankler tidligere brugt, og har klamper knyttet til sålerne. Klamper kan enten være sat direkte fast på sålen eller tages af. Moderne støvler som Adidas Predator, oprindeligt designet af tidligere Liverpool-spiller Craig Johnston, har betydeligt videnskabeligt støttet designs som lufthuller i sålerne og "gummiknive" på sålerne i stedet for klamper. Knivene er blevet kritiseret for at skade andre spillere og dem, der selv bærer dem. Under VM i fodbold 1950 forbød FIFA Indien spillerne at spille uden støvler.

Fodboldloven uddyber, at alle spillere, uanset køn, skal bære den samme spillerdragt, men I september 2008 kom det hollandske hold FC de Rakt i internationale medier for at skifte den gamle spilledragt ud med en ny, der havde nederdel og stramtsiddende trøjer. Denne ændring, holdet selv fandt på, blev mødt af veto af Hollands fodboldforbund, men denne beslutning blev omgjort, da det blev afsløret, at FC de Rakt-holdets spilledragt teknisk set var i overensstemmelse med reglerne, da de bar hot pants under deres nederdele.

Andet udstyr

Alle spillere må bære handsker, og målmænd bærer sædvanligvis målmandshandsker. Før 1970'erne var handsker et sjældent syn, men det er nu ekstremt sjældent at se en målmand uden handsker. I Portugals kamp mod England under EM i fodbold 2004, fik Ricardo megen omtale for at vælge ikke at bære handsker under straffesparkskonkurrencen. Siden 1980'erne er der sket fremskridt i udviklingen af handsken, hvilket involverer beskyttere, der forhindrer fingeren i at bøje bagud, større fleksibilitet og håndflader lavet af materialer, der beskytter hånden og forbedrer spillerens greb. Handsker kan fås i forskellige udgaver, som "flad håndflade", "rullefinger" og "negativ", med variationer i syningen. Målmænd bærer nogle gange også kasketter for at undgå blænding fra solen, hvilket påvirker deres spil. Spillere med synsproblemer må bære briller, så længe de ikke falder af og ødelægges og dermed bliver farlige. De fleste spillere bærer kontaktlinser, selv om den hollandske spiller Edgar Davids, som ikke kunne bære kontaktlinser pga. grøn stær, var kendt for sine omviklede briller. Andre ting som kan være farlige for andre spillere, som smykker, er ikke tilladte. Spillere må også bære hovedtøj for at beskytte dem selv mod hovedskader, så længe det ikke udgør en trussel mod bæreren eller andre spillere.

Dommeres tøj

Fodbolddommere, linjedommere og fjerdedommere bærer spilledragter i samme stil som bæres af spillere; indtil 1950'erne var det mere almindeligt for dommeren at bære en blazer i stedet for en trøje. Dommerteamets tøj skal adskille sig fra de to holds tøj. Sort er den traditionelle farve, der bæres af dommere, selv om andre farver også kan bruges.

VM i fodbold 1994 var den første turnering, hvor FIFA tillod dommere at bære andet end sort, også i tilfælde af manglende farvesammenfald blandt markspillerne, målmænd og dommere. I 1998 blev Premier League-dommer David Elleray tvunget til at skifte sin sorte trøje ud med en hvid undervejs i kampen mellem Aston Villa og Wimbledon, da den blev vurderet for tæt på den marineblå farve båret af Wimbledon-spillerne. Dommere bærer nogle sponsorers logoer på deres trøjer, selv om disse normalt hører til ærmerne.

Historie

Victoriatiden
Det første skrevne bevis på tøj, der var beregnet til fodbold kommer fra klædeskabet hos Henrik 8. af England, som havde en henvisning til et par fodboldstøvler. De tidligste beviser på farvede trøjer til at skelne fodboldhold fra hinanden kommer fra de engelske, private kostskolers fodboldspil, f.eks. et billede af Winchester College-fodbold fra før 1840 hedder "De af borgerlig slægt har røde og kostskoleeleverne har blå trøjer" og sådanne farver nævnes igen i en Bell's Life in London-artikel fra 1858.

Sportsregler for et samlingshjemsted er nævnt i rugby (regel 21) så tidligt som 1845: "Ingen spiller må bære kasket eller dragt uden, at de forlader deres samlinghjemsted".  I 1848 blev det nævnt, at ved rugby "har der fundet fremskridt sted over de sidste få år, i udseendet på kampen... i brugen af særligt tøj, der består af fløjlskasketter og -dragter." Organiseret fodbold blev først spillet i England i 1860'erne, og mange hold ville sædvanligvis spille i det tøj, de havde tilgængeligt, hvor spillerne på det samme hold ville gøre forskel på dem selv ved at bære farvede kasketter eller bælter. Dette viste sig at være problematisk, så en håndbog fra 1867 foreslog at hold "arrangerede det sådan, at et hold havde stribede dragter af en farve, lad os så sige rød, og det andet med en anden, lad os sige blå. Dette forhindrer forvirring og vilde forsøg på at tage bolden fra din makker."

De første standarddragter begyndte at dukke op i 1870'erne, hvor mange af klubberne valgte farver fra skolerne eller andre sportsorganisationer, som klubberne opstod af. Blackburn Rovers f.eks. indførte trøjer med et design, der var baseret på holdet fra Malvern Colleges tidligere elever, en af skolerne hvor sporten havde udviklet sig. Deres oprindelige farver lyseblå og hvid blev valgt for at vise et forhold til University of Cambridge, hvor et antal af klubbens grundlæggere var blevet uddannet. Farver og design skiftede ofte mellem kampene, hvor Bolton Wanderers viste sig frem i både pink shorts og hvide trøjer med røde prikker inden for det samme år. I stedet for de moderne shorts brugte spillere uldne shorts eller bukser i fuld længde, ofte med bælter eller endda seler. Arthur Fitzgerald Kinnaird, en af spillets tidlige stjerner, blev kendt for at være iført lange hvide bukser. Der var ingen numre trykt på trøjerne til at skelne spillerne fra hinanden, og programmet for en kamp i 1875 mellem Queen's Park og Wanderers i Glasgow genkender spillerne på farven af deres kasket eller strømper. De første benskinner blev båret i 1874 af Nottingham Forest-spilleren Sam Weller Widdowson, som skar en cricketskinne i stykker og puttede den udenpå sine strømper. I starten blev ideen gjort grin med, men senere hoppede andre på den.
Ved hundredeskiftet var skinnerne blevet mindre og blev båret inden i strømperne.

Som spillet efterhånden ændrede sig fra at være en overklassesfornøjelse til at blive domineret af arbejdende professionelle, ændrede spilledragterne sig lidt efter lidt. Klubberne havde nu selv ansvaret for at skaffe midler til at købe dragter, og det stigende antal tilskuere, der fulgte med spillerne og skulle kende dem, ledte til, at farverne blev ændret til mere simple af slagsen. I 1890 nævnte Football League, der var blevet grundlagt to år tidligere, at ingen hold med minimum to medlemmer kunne registrere sig med de samme farver. Denne regel blev senere ændret til, at hold kunne have en anden dragt med andre farver. Oprindeligt skulle hjemmeholdet skifte dragt i tilfælde af et farvesammenstød, hvilket i 1921 blev ændret til, at udeholdet skulle skifte.

Specialiserede fodboldstøvler begyndte at dukke op i den professionelle æra og overtog pladsen fra hverdagssko eller arbejdsstøvler. I starten sømmede spillede strimler af læder til deres støvler for at forbedre grebet, hvilket fik the Football Association i 1863 til at nævne, at ingen søm kunne være sømmet til støvler. I 1880'erne blev disse hårde tilsætninger til klamper. Støvler i denne æra blev lavet af tungt læder, havde hårde tåspidser og var høje over en spillers ankler.

Det tidlige 20. århundrede
Som spillet begyndte at sprede sig til Europa og videre, begyndte klubber at indføre spilledragter, der var magen til dem fra Storbritannien og i nogle tilfælde at vælge farver direkte inspireret af britiske klubber. I 1903 valgte Juventus fra Italien at indføre en sort-hvid-stribet dragt inspireret af Notts County. To år senere indførte Argentinas Club Atlético Independiente røde trøjer efter at se Nottingham Forest spille.

I 1904 droppede the Football Association sin regel om, at posede bukser skulle dække deres knæ, og holdene begyndte at bære dem meget kortere. I starten valgte alle hold at bære shorts af en anden farve end deres trøje. I 1909, i et forsøg på at få dommerne til at skelne målmændene fra markspillerne, nævnte Fodboldloven, at målmænd skal bære dragter af en farve end markspillerne på deres hold. I starten blev det nævnt, at målmænds trøjer skulle være enten skarlagen eller kongelig blå, men så blev grøn en mulighed i 1912 og den blev så populær, at næsten alle målmænd spillede i den farve. I denne periode bar målmænd snarere en sweater end trøjer, som blev båret af markspillerne. Sporadiske eksperimenter med nummererede trøjer fandt sted i 1920'erne, men ideen slog ikke igennem til at starte med.

Den første store kamp i hvilken numre blev brugt var FA Cup-finalen i 1933 mellem Everton og Manchester City. I stedet for at lægge numre til klubbernes eksisterende sæt, blev der brugt to specielle sæt, et i rødt og et i blåt, til finalen og fordelt mellem holdene efter plat eller krone. Everton-spillerne bar numrene 1-11, mens City-spillerne bar 12-22. Det var ikke indtil tiden omkring 2. verdenskrig, at nummerering blev standard, og holdene bar numrene 1-11. Selv om der ikke var nogen regler for hvilken spiller, der skulle bære hvilket nummer, blev specifikke numre forbundet med specifikke positioner på banen, med nummer 9 som værende angriberen og nummer 1 som målmanden. I forhold til den almindelige praksis bar den skotske klub Celtic numre på shortsene i stedet for trøjerne indtil 1975 for internationale kampe og indtil 1994 for indenrigskampe. I 1930'erne kom der også store fremskridt i støvleproduktionen, hvor nye syntetiske materialer og blødere læder blev tilgængeligt. I 1936 bar spillere i Europa støvler, der vejede en tredjedel af, hvad de havde gjort et årti før, selv om britiske klubber ikke indførte de nye støvler, med spillere som Billy Wright, der åbent ytrede sig negativt om det nye fodtøj og sagde, at det passede bedre til ballet end fodbold.

I perioden efter 2. verdenskrig, var mange hold i Europa tvunget til at bære usædvanlige spilledragter pga. tøjrestriktioner. Englands Oldham Athletic som traditionelt bar blåt og hvidt, brugte to sæsoner på at spille i rødt og hvidt lånt fra en lokal rugbyklub, og skotske Clyde bar khaki. I 1950'erne blev spilledragter i Sydeuropa og Sydamerika lettere, og V-udskæringer erstattede kraver på trøjerne og syntetiske fibre tunge naturlige fibre. De første støvler som var skåret under anklen blev introduceret af Adidas i 1954. Selv om de kostede dobbelt så meget som eksisterende støvler, blev de en kæmpe succes og cementerede det tyske firmas plads på fodboldmarkedet. Omkring samme tid udviklede Adidas de første støvler med kno-pper, som kunne skrues af og på alt efter banens forhold. Andre områder var langsommere til at indføre den nye stil - britiske klubber forholdt sig konservativt til spilledragter og ændrede meget lidt på dem fra før krigen, og østeuropæiske klubber fortsatte med at bære spilledragter, der blev betragtet som gammeldags andre steder. FC Dynamo Moskva der turnerede Vesteuropa rundt i 1945 fik lige så megen omtale for deres spilleres lange posede shorts som for kvaliteten af deres fodbold.

Med fremkomsten af internationale turneringer som EM, spredte den sydeuropæiske stil sig til resten af kontinentet, og ved slutningen af årtiet var de tunge trøjer og støvlerne fra mellemkrigsårene gået fuldstændig af mode. 1960'erne bragte en smule forandring i spilledragternes design, og klubberne valgte simple farvekombinationer, som så godt ud under de nyindførte lysmaster. Designs fra de sene 1960'ere og de tidlige 1970'ere er virkelig elsket af fodboldfans.

Moderne tid

I 1970'erne begyndte klubberne at danne stærkt individuelle sæt, og i 1975 blev Leeds United, som har skiftet deres traditionelle blå og guld farver til hvid i 1960'erne for at efterligne Real Madrid den første klub til at designe trøjer, der kunne sælges til fans som kopier. Andre klubber fulgte af økonomiske årsager trop og satte producentens logo ind og indførte et højere niveau af orden. I 1973 underskrev tyske klub Eintracht Braunschweig en aftale med alkoholproducent Jägermeister om at vise firmaets logo på forsiden af deres trøjer. Snart indgik alle store klubber sådanne aftaler, og priserne som firmaer betaler for at sponsorere hold er steget dramatisk. I 2008 modtog tyske klub Bayern München €25 millioner i sponsorpenge fra Deutsche Telekom.

Dog har de spanske klubber FC Barcelona og Athletic Bilbao nægtet at tillade sponsorer på deres trøjer så sent som i 2005, og Barcelona valgte i stedet indtil 2011 at bære UNICEF-logoet på deres trøjer og donere €1,5 million til velgørenhed hvert år. Spillere begyndte også at indgå aftaler med individuelle firmaer. I 1974 nægtede Johan Cruijff at bære den hollandske landsholdsdragt, da producenten var Adidas, hvilket indebar et problem med hans individuelle kontrakt med Puma, og han fik lov til at bære en dragt uden reklame for Adidas. Puma havde også betalt Pelé $120.000 for at bære deres støvler og bad ham om netop at binde sine snørebånd ved startfløjtet på finalen i VM i fodbold 1970, hvilket skulle sørge for et nærbillede af hans støvler til et væld af seere verden rundt.

I 1980'erne begyndte producenter som Hummel og Adidas at designe trøjer med stigende indviklede designs, da ny teknologi gav mulighed for skyggetrykning og nålestriber. Hummels særlige sæt designet til Danmarks fodboldlandshold til VM 1986 vakte røre i medierne, mens FIFA var bekymret over Moiré-mønstre i tv-billederne. Shorts blev kortere end nogensinde i 1970'erne og 1980'erne og havde ofte en spillers nummer på forsiden. I FA Cup-finalen 1991 stillede Tottenham Hotspur-spillerne op i lange posede shorts. Selv om det nye udseende blev hånet, havde klubber i Storbritannien og andre steder indført de længere shorts. I 1990'erne blev trøjedesignsene mere komplekse og prangende i farvekombinationerne. Beslutningerne om design kom af, at trøjerne skulle se gode ud, når de blev brugt som modeobjekter, men mange af disse designs fra denne æra betragtes i dag som de værste nogensinde. I 1996 indførte Manchester United en grå spilledragt som passede godt til jeans, men skiftede til et andet sæt undervejs i en kamp, da træner Alex Ferguson hævdede, at grunden til at hans hold tabte 3-0 var, at spillerne ikke kunne se hinanden på banen. United skiftede til andre farver i anden halvleg og scorede med det samme. De førende ligaer indførte også trøjenumre, hvor hver spiller får et specifikt nummer for resten af sæsonen. Et kort modefænomen opstod for spillere ved at juble over mål ved at løfte eller tage deres trøjer helt af for at vise politiske, religiøse eller personlige sloganer trykt på undertrøjer. Dette ledte til en beslutning fra International Football Association Board i 2002 om, at undertrøjer ikke må indeholde sloganer eller logoer; siden 2004 har det været strafbart for spillere at tage deres trøjer af.

Markedet for kopitrøjer er vokset enormt, og omsætningen hos de førende klubber, og hyppigheden med hvilken de skifter designs er ydermere blevet gransket, især i Storbritannien, hvor markedet for kopitrøjer har en værdi af £200m i overskud. Adskillige klubber er blevet beskyldt for prisaftaler, og i 2003 fik Manchester United en bøde på £1,65m af Office of Fair Trading. De høje priser for kopitrøjerne har ført til, at mange køber falske trøjer, som bliver importeret fra lande som Thailand og Malaysia. Fans' mulighed for at købe en trøje, der bærer navnet og nummeret på en stjernespiller, fører til en betydelig omsætning for klubberne. I de første seks måneder efter David Beckhams skifte til Real Madrid havde klubben solgt mere end en million trøjer med hans navn. Et marked er også opstået for trøjer båret af spillere under betydelige kampe, som bliver solgt som samlerobjekter. Trøjen båret af Pelé i VM-finalen i 1970 blev solgt på en auktion for over £150.000 i 2002.

Et antal af fremskridt i spilledragtdesigns har fundet sted siden 2000 med varierende grad af succes. I 2002 deltog Cameroun i African Cup of Nations i Mali ved at bære trøjer uden ærmer, men FIFA besluttede senere, at sådan noget ikke kunne betragtes som trøjer og derfor ikke var tilladt ifølge Fodboldloven. Producenten Puma AG tilførte i starten "usynlige" sorte ærmer for at følge beslutningen, men gav senere holdet en anden form for trøje uden ærmer. FIFA krævede, at holdet ikke bar trøjen, men beslutningen blev ikke fulgt med det resultat, at Cameroun blev frataget seks points i sin kvalifikation til VM i fodbold 2006, en beslutning som senere blev omgjort efter en appel. Mere succesfuldt var de kropsnære trøjer designet til Italien af producent Kappa, en stil, der senere blev efterlignet af andre landshold og klubber.

Et kort modefænomen for mænd, der bar snood-halstørklæde-nakkevarmere endte i 2011, da International Football Association Board (IFAB) forbød dem som værende potentielt farlige. Et forbud mod kvinder i at bære hijab blev introduceret af IFAB i 2007, men annulleret efter pres fra Ali bin Al-Hussein. For at følge det franske syn, udtalte Frankrigs fodboldforbund, at det ville bibeholde sit forbud.

Se også
 Fodboldens historie
 Tredje spilledragt
 Udebanedragt

Henvisninger

Referencer

Litteratur

Eksterne henvisninger
 Seneste nyt om spilledragter
 Grafisk historie over engelske og skotske spilledragter
 Målmandshandsker - illustreret historie
 Fodboldtrøjer fra hele verdens fotografiske historie
 Fodboldudstyrs historie på FIFA.com

Fodbold
Sportsbeklædning

Spilledragt (fodbold)


The United States Adult Soccer Associatio (USASA) is a national organization for amateur soccer in the United States. It consists of 54 state associations as well as national, regional and state leagues.

It can be compared to the United States Youth Soccer Association and its 54 affiliated State Associations - as it was once all one bodied structure.

The National Premier Soccer League and NISA Nation are USASA national affiliates designed to promote a high level of competition together along with its 54 affiliated State Associations.

USASA is also affiliated with the Women's Premier Soccer League and the United Women's Soccer league.

Organization
State and local associations operate leagues under the umbrella of the USASA. The national organization is split into four regions:

Affiliated Amateur Adult Leagues

Competitions

The USASA National Amateur Cup
The National Amateur Cup is the most prestigious and longest running tournament for all of amateur soccer in the entire country, crowning its first champion, Fleisher Yarn in 1924.

This national tournament has a rich history alongside its companion tournament, the Lamar Hunt US Open Cup, that has been in existence since 1914.

The significance of both these tournaments is that the winner of the National Amateur Cup is given a direct ticket to the Lamar Hunt US Open Cup national stage.

Due to FIFA and CONCACAF ruling for the United States Soccer Federation and its neighboring federations, the champions for the US Open Cup would then get a chance at lifting the CONCACAF Champions Cup and, then if that is achieved, the club is given the opportunity to compete in the FIFA Club World Cup.

To crown a champion of the National Amateur Cup Tournament, a winner must come out of the four regional champions.

The USASA is made up of four regions nationwide, east to west - and each region is to crown a champion after a process where the Regional Associations assist the affiliated State Associations to a single elimination tournament with all of the state affiliated clubs. After that is complete the state champions are then to progress to a single elimination tournament with the other State Associations for the Regional's Cup; which then gives them one of four slots to the Official National Amateur Cup Tournament for the Fritz Marth Trophy.

Hank Steinbrecher Cup
In 2013, USASA began a competition to pit the champions of the different men's amateur competitions (USASA National Amateur Cup, National Premier Soccer League, USL League Two and defending Hank Steinbrecher Cup holder) against each other for the title of "Champions of Champions"

Werner Fricker Cup
The Werner Fricker Cup, named for Werner Fricker, was established in 1999.

See also
 List of USASA affiliated leagues

References

External links
USASA
USASA Adult Soccer Fest

Soccer governing bodies in the United States
1995 establishments in the United States
Sports organizations established in 1995

United States Adult Soccer Association


Rattray may refer to:

People
Rattray (surname)

Places
 In Scotland
Rattray, Aberdeenshire, near Crimond, Aberdeenshire
 Castle of Rattray
 RNAS Rattray, Royal Naval Air Station
Rattray Head, headland in Buchan, Aberdeenshire
 "Rattray Briggs", the historical name for the rocks at Rattray Head
 "Rattray Bay", to the north of Rattray Head
Rattray, Perth and Kinross, a settlement in Blairgowrie and Rattray twin burgh

Elsewhere
 Rattray Marsh Conservation Area, Ontario, Canada
 Rattray Park, Kumasi, Ghana

Rattray


Le canal incisif (ou canal incisif de Stensen ou canal palatin antérieur) est un canal osseux formé dans l'épaisseur de la suture intermaxillaire au niveau des processus palatins.

Ils aboutissent au niveau du palais sur le foramen incisif situé au fond de la fosse incisive.

En remontant il se divisent en deux canaux secondaires débouchant séparément dans la fosse nasale de chaque côté de la crête nasale.

Il permet le passage du nerf naso-palatin et l'artère grande palatine.

Galerie

Notes et références

Crâne

Canal incisif


Stephanie Bolster est née en 1969 à Vancouver. Elle est poète, éditrice et enseignante québécoise.

Biographie
Née en 1969, à Vancouver en Colombie-Britannique, Stephanie Bolster s'est d'abord fait connaître comme poétesse. Elle a ensuite été connue pour son travail de professeure et d'éditrice.

Elle est détentrice d'un baccalauréat en création littéraire (Fine Arts in Creative Writing) en 1991, et d'une maîtrise en arts (Master of Fine Arts) en 1994 à l'Université de Colombie-Britannique. Lors de ses études, son travail a été reconnu par le Prix Norma Epstein décerné à chaque année au meilleur manuscrit de création littéraire d'une université canadienne.

Bien qu'elle ait accumulé plusieurs poèmes un peu disparates, elle se tente à une écriture un peu plus thématique sur la vie d'Alice Liddell, la petite fille qui a servi d'inspiration à Lewis Carroll dans l'écriture d'Alice au pays des merveilles. C'est intérêt a débouché vers l'écriture de White Stone : The Alice Poems en 1998, traduit en français par Daniel Canty sous le titre Pierre blanche : poèmes d'Alice aux Éditions du Noroît. Ce recueil de poésie s'est mérité le Prix du Gouverneur général du Canada pour le meilleur recueil de poésie.

Elle a contribué dans plusieurs revues littéraires telles que Art et Contemporary Verse 2.

En tant qu'éditrice, elle coédite des ouvrages tels que Penned: Zoo Poems (2009), The Ishtar Gate: Last and Selected Poems (2004) et Best Canadian Poetry (2008).

Elle est présentement professeure en création littéraire à l'Université Concordia (Creative Writing). Ses intérêts de recherche tournent autour de l'Ekphrasis, l'écopoésie, la «Ruin Porn» ou l'esthétique des ruines, les zoos, et plusieurs autres.

Œuvre

Poésie
 White Stone : the Alice Poems, Montréal, Signal Editions, 1998, 73 p.
 Pierre blanche : poèmes d'Alice, traduction française par Daniel Canty, Montréal, Éditions du Noroît, 2007, 91 p.
 Two Bowls of Milk, Toronto, McClelland & Stewart, 1999, 81 p.
 Pavilion, Toronto, McClelland & Stewart, 2002, 72 p.

 A page from the wonders of life on Earth, London, Brick Books, 2011, 79 p.

Prix et honneurs

 1993 : Prix Norma Epstein pour le meilleur manuscrit de création littéraire d'une université canadienne
 1996 : Lauréate du Bronwen Wallace Award pour la poésie, décerné tous les deux ans (en alternance, pour la fiction) au poète canadien le plus prometteur de moins de 35 ans qui n'a pas encore publié de premier livre.
 1997 : Lauréate du premier prix du concours de poésie Contemporary Verse 2 (pour «Poems for the Flood»)
 1997 : L'une des deux lauréates du prix The Malahat Review Long Poem (pour «Deux personnages dans la nuit : poèmes tirés de peintures de Jean Paul Lemieux»)
 1998 : Gagnante du premier prix du concours de recueil de poèmes de Mother Tongue Press (pour «Inside a Tent of Skin: 9 poems from the National Gallery of Canada»)
 1998 : Prix du Gouverneur général (meilleur livre de poésie publié au Canada) (pour White Stone : The Alice Poems)
 1999 : Sélectionnée pour le Prix Pat Lowther (meilleur livre de poésie d'une Canadienne) et le prix du livre Ottawa-Carleton (pour White Stone: The Alice Poems)
 1999 : Prix Gerald Lampert (meilleur premier livre de poésie publié au Canada, décerné par la Ligue des poètes canadiens) pour (White Stone : The Alice Poems)
 2000 : Sélectionnée pour le prix Trillium (meilleur livre publié en Ontario) (pour Two Bowls of Milk)
 2000 : Prix Archibald Lampman (meilleur livre de poésie publié dans la région de la capitale nationale) (pour Two Bowls of Milk)
 2003 : Gagnante du premier prix du concours de poésie Great Blue Heron de The Antigonish Review
 2012 : Finaliste pour le prix Pat Lowther (meilleur livre de poésie d'une Canadienne) (pour A Page from the Wonders of Life on Earth)
 2012 : Finaliste du concours CBC/Canada Writes (pour « Long Exposure »)
 2017 : Sélectionnée pour le CBC Poetry Prize (pour « Shelter Object »)
 2019 : Finaliste du CBC Poetry Prize (pour « Shelter Object »)

Notes et références

Voir aussi

Documents complémentaires
.

Articles connexes
 Éditions du Noroît
 Alice Liddell
 Daniel Canty
 Ekphrasis

Liens externes

Poétesse canadienne
Éditeur canadien
Professeur à l'Université Concordia
Naissance en 1969
Naissance à Vancouver
Écrivain suivi par le projet Arts littéraires québécois

Stephanie Bolster


Racinaea domingosmartinis é uma espécie de planta do gênero Racinaea e da família Bromeliaceae.

Taxonomia
A espécie foi descrita em 1993 por Jason Randall Grant.
O seguinte sinônimo já foi catalogado:
 Tillandsia domingos-martinis  Rauh

Forma de vida
É uma espécie epífita e herbácea.

Descrição

Conservação
A espécie faz parte da Lista Vermelha das espécies ameaçadas do estado do Espírito Santo, no sudeste do Brasil. A lista foi publicada em 13 de junho de 2005 por intermédio do decreto estadual nº 1.499-R.

Distribuição
A espécie é encontrada no estado brasileiro de Espírito Santo.
A espécie é encontrada no domínio fitogeográfico de Mata Atlântica, em regiões com vegetação de floresta ombrófila pluvial.

Notas
Contém texto em CC-BY-SA 4.0 de Gomes-da-Silva, J. Racinaea  in Flora e Funga do Brasil.

Ligações externas
 Racinaea domingosmartinis no projeto Flora e Funga do Brasil

Racinaea
Plantas descritas em 1993
Flora do Espírito Santo (estado)
Espécies citadas na Lista Vermelha de Ameaça da Flora Brasileira
Espécies citadas na Lista de Espécies da Flora Ameaçadas do Espírito Santo

Racinaea domingosmartinis


An Galeola nudifolia in uska species han Liliopsida nga ginhulagway ni João de Loureiro. An Galeola nudifolia in nahilalakip ha genus nga Galeola, ngan familia nga Orchidaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Mga sumpay ha gawas

Galeola

Galeola nudifolia


The Sichuan Daily () is a leading Chinese language daily newspaper based in Chengdu, Sichuan, China with a circulation of 8,000,000 as of 2012.

External links
 Official Website of Sichuan Daily

Chinese-language newspapers (Simplified Chinese)
Daily newspapers published in China
Publications with year of establishment missing
Mass media in Chengdu

Sichuan Daily


دانية أو دانيا قد تشير إلى:

 دانية الخطيب، مغنية لبنانية
 دانيا راميريز، ممثلة دومنيكانية
 دانية والبليار إحدى ممالك الطوائف
 دانية شافعي مقدمة برامج سعودية (إم بي سي ثري)

صفحات توضيح أشخاص

دانية (توضيح)


Eskarpa (tal. scarpa, nasip, strmi nagib; eng. escarp, fr. escarpe, njem. Eskarpe), strana rova utvrde okrenuta prema napadaču.

U doba hladnog oružja obično je bila zemljana, a kasnije zidana od kamena ili opeke. Poslije pojave vatrenog oružja od sredine 14. stoljeća eskarpa je postala najosjetljiviji dio zidina. Pošto su eskarpu, čak kada je bila debljine 2,5-3 metra, probijalo topništvo, a tome je doprinio i pritisak nasute zemlje, talijanski graditelji utvrda iz 15. i 16. stoljeća ojačali su je s unutrašnje strane potpornim zidovima iste debljine. Kako bi se pojačalo odbijanje topovskih kugli eskarpe su podignute pod nagibom 1/5—1/10 visine zida.

Njemački graditelj utvrda Daniel Specklin predložio je, sredinom 16. stoljeća, da se eskarpa snizi i zakloni glasijom. Njegov je prijedlog tek djelomično prihvaćen u 19. stoljeću. Krajem 18. stoljeća Francuz Lazare Carnot odvaja eskarpni zid od zemljanog bedema, njegova je verzija manje visine (do 5 metara) te je radi onemogućavanja eskaladiranja na nju je postavljana željezna rešetka. Poslije pojave olučnoga topništva neki graditelji utvrda su sasvim izbacili eskarpni zid, postavljajući umjesto njega samo željeznu rešetku. Drugi su, pak, pokušali produžiti upotrebu eskarpe većom debljinom, spuštanjem ispod razine glasije i upotrebom betona.

Poslije Prvog svjetskog rata eskarpa gubi dotadašnji značaj, ali se pred Drugi svjetski rat koristi pri uređivanju granica (Mannerheimova, Maginotova, Metaxasova linija) a zatim u samome ratu kao protuokopna prepreka. Građena je u obliku zasjeka zemljišnog uzvišenja, riječne obale i sl. Kako bi bila otpornija ponekada je betonirana ili oblagana balvanima.

Literatura

 "Eskarpa", U: Vojna enciklopedija, sv, 2, Beograd: Izdanje redakcije Vojne enciklopedije, 1970, str. 703.

Vidi još
Bastionski sustav

Eskarpa


Savez šaha Rusije (rus. Федерация шахмат России), (od 1992. do 2019. Ruski šahovski savez, rus. Российская шахматная федерация ), krovno tijelo športa šaha u Rusiji. Član je nacionalnog olimpijskog odbora. Sjedište je u Moskvi, Gogoljevski bulevar, d. 14, str. 1. Osnovan je 15. veljače 1992. godine kao sljednik Šahovskog saveza SSSR. Rusija pripada europskoj zoni 1.6. Predsjednik je Andrej Filatov (ažurirano 17. listopada 2019.).

Izvori

Vanjske poveznice
Savez šaha Rusije
FIDE Rusija

Šah u Rusiji
Rusija

Savez šaha Rusije


Bolu Dağı Tüneli, Bolu Dağı'nda bulunan kara yolu tüneli.

Proje
Bolu Dağı Geçişi, Gümüşova-Gerede otoyolunun 30. kilometresindeki Kaynaşlı'dan başlayarak Doğu yönünde Asarsuyu Vadisi boyunca ilerleyip Bolu Dağı'nı bir tünelde geçer ve Yumrukaya mevkiinde sona erer.

Bu geçiş, 1977 yılında Helsinki Nihai Senedi doğrultusunda 10 Avrupa ülkesinin katılımıyla imzalanan ve Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu ile Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı desteğinde halen devam etmekte olan TEM (Kuzey-Güney Avrupa Otoyolu) Projesi kapsamındaki Türkiye sınırları içinde Kapıkule Sınır Kapısı'ndan başlayıp İstanbul-Ankara üzerinden devam eden Anadolu Otoyolu'nun bir parçasını oluşturur.

İnşaat
Bolu Dağı Geçişi Projesi için 1990 yılında ihaleye çıkılıp, ihaleyi İtalyan Astaldi firması yüklenmiştir. Bolu Dağı Geçişi Projesi içinde yer alan Bolu Dağı Tünelinde ilk kazı işlemi ise 16 Nisan 1993 tarihinde başlamıştır. Tünelin inşaasından önce sismik araştırma yapılmamıştır.

Toplam 25,5 kilometre uzunluğundaki Bolu Dağı geçişinde, 4,6 kilometre uzunluğunda 4 adet viyadük, yaklaşık 900 metre uzunluğunda 3 adet köprü, yaklaşık 2 bin 900 metre uzunluğunda Bolu Tüneli yer alır. Bugüne kadar 2 kez sel, 2 kez de depreme maruz kalması nedeniyle projede bazı gecikmeler meydana gelmiştir. Bolu Dağı Tüneli 3 geliş, 3 gidiş şeritli olmak üzere, çift tüp olarak inşa edilmiştir.

Ankara yönüne doğru olan sağ tüp 2 bin 788 metre, İstanbul yönündeki sol tüp ise 2 bin 954 metre uzunluğundadır. Bolu Dağı Geçişi Projesi, genellikle Bolu Tüneli Projesi olarak anılır, ancak tünel projenin 2,9 kilometrelik bölümünü oluşturur. Projenin keşif bedeli, 570,5 milyon dolar olarak belirlendi. Bolu Dağı Tüneli inşaatını Karayolları Genel Müdürlüğü adına denetleyen Yüksel Proje Kontrol Teşkilatı Başkanı Faik Tokgözoğlu'nun verdiği bilgiye göre, Bolu Dağı Geçişi Projesinin fiyat farkı dahil toplam maliyeti 900 milyon doları buluyor. Projenin yaklaşık yüzde 35'i tutarındaki 290 milyon doları tünel için harcandı.

Açılış
Bolu Dağı Tüneli, 23 Ocak 2007 tarihinde Türkiye Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan ve İtalya Başbakanı Romano Prodi'nin katıldığı bir törenle hizmete açılmıştır. Açılışta kurdele kesimini, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ile İtalya başbakanı Romano Prodi'nin yanı sıra Devlet Bakanı Ali Babacan, Bayındırlık ve İskan Bakanı Faruk Özak, Ulaştırma Bakanı Binali Yıldırım ile Astaldi firmasının Yönetim Kurulu Başkanı Paulo Astaldi birlikte yapmıştır.

İşletme
2021 yılı içerisinde tünelden 10 milyon 549 bin 766 araç geçiş yaptı. 2022 yılında ise bu sayı 12 milyon 355 bin 862 olarak açıklandı.

Kaynakça

Bolu ilindeki yapılar
Düzce ilindeki yapılar
Türkiye'deki karayolu tünelleri
2007'de tamamlanan ulaşım altyapısı

Bolu Dağı Tüneli


مؤسسة حاكمة. في الاصطلاح الإنجليزي، «المؤسسة»  كلمة تطلق على كل نظام سياسي اجتماعي اقتصادي قائم في مكان ما بايجابياته وسلبياته. يقابله بالعربية «المنظومة الحاكمة» أو الملأ.

يدخل في نطاق مؤسسة نظام الدولة وأهل الحكم وطريقة الوصول إليه سواء كانت مشروعة أم غير مشروعة وسلطات الحكم وضوابط هذه السلطات والأحزاب القائمة إن كان هناك أحزاب والوسائل المقبولة أم المرفوضة التي تجري عليها اللعبة السياسية.

المؤسسة هي كلمة معقدة تدل من جهة على عمل (فعل أسس هو بهذا المعنى خلق وإيجاد شيء) ومن جهة أخرى على نتيجة هذا العمل بحيث يصبح معطى اجتماعي متميز. وتستعمل الكلمة عادة للدلالة على الشيء المؤسس؛ فيقال: مؤسسات سياسية وإدارية ودينية..إلخ.

والفكرة الأساسية التي تميز المؤسسة عن غيرها من أشكال التنظيم الاجتماعي هي استقلاليتها عن العناصر المتشكلة منها وتميزها عن هذا العناصر بحيث أنها تضيف إليها شيئا جديدا لم يكن موجودا لديها من قبل.

و تتشكل المؤسسة غالبا لتلبية فكرة أو لحاجة اجتماعية فتخلق لدى أفرادها شعورا بالاختلاف والتميز تجاه الآخرين وتضطرهم إلى الدفاع عنها لأنها تصبح تعبيرا عن وجودهم ودورهم الاجتماعي.

و تجدر الإشارة إلى أن مفهوم المؤسسة يتعارض من حيث المبدأ مع مفهوم العقد أو التعاقد. إذ أن التعاقد لا يدوم إلا بدوام الشروط التي أنتجته في حين أن المؤسسة تستمد ديمومتها من الوظيفة الاجتماعية التي تؤديها ومن مصالح الجماعة المرتبطة بها. كما أن التعاقد هو تعبير عن اتفاق بين إرادتين بينما تعبر المؤسسة عن إرادات عدة متجسدة في إرادة واحدة وسلطة قرار واحدة.

تقسيم المؤسسات إلى مجموعتين

المجموعة الأولى وهي المؤسسات المادية الملموسة وتخص فئة اجتماعية ذات صفة رسمية (المؤسسة المدرسية والمؤسسة الطبية) أو هيئات يتحدد وضعها وعملها من خلال القانون (المؤسسات السياسية) أو بعض المؤسسات المتخصصة في الأمم المتحدة التي تقوم بتقديم التوصيات أو تنظيم بعض ميادين النشاط الخاصة (كاليونسكو أو المجلس الاقتصادي الاجتماعي).

المجموعة الأخرى من المؤسسات هي أنساق من المعايير المجردة التي تتدخل في تنظيم حياة الجماعة. فنأخذ على سبيل المثال المعايير المتعلقة بالزواج، والطلاق وتحريم الزواج من الأقربين وغيرها من القواعد التي تشكل مؤسسات بحد ذاتها.

نظريات المؤسسة
لا توجد نظرية واحدة للمؤسسة بل هناك عدة نظريات تتصل بميادين متعددة، فكل ميدان من ميادين التخصص في العلوم الاجتماعية يجعل منها مركز تأثير على الفرد في تحليله أو لغته الخاصة به.

فماركس يرى أن المؤسسات (القانون والحق) هي كالأيديولوجية بنى فوقية تحددها البنى التحتية المتمثلة بالقوى المنتجة وعلاقات الإنتاج.

وفي بداية القرن العشرين حاولت المدرسة الاجتماعية الفرنسية من خلال دوركايم إعطاء هذا المفهوم مكانا مركزيا في تحليلاتها. ويرى عالم الاجتماع «موس» أن «علم الاجتماع هو علم دراسة المؤسسات». أما علم الاجتماع الماركسي الذي لا يعير أهمية لهذا المفهوم فإنه يرى أن المؤسسة هي بشكل رئيسي الشكل الذي تأخذه إعادة إنتاج العلاقات الاجتماعية.

و تأخذ في علم الاجتماع السياسي تعريفات عدة، فيعرفها سي جي فريدريش بأن «مجموعة أعمال سياسية منظمة ومستقرة تقوم بوظيفة أو تهدف إلى غاية داخل النظام السياسي» ويعرفها ماكس فيبر بأنها «جماعة تصدر أو تتخذ إجراءاتها القانونية بنجاح نسبي داخل إطار من العمل المحدد. لأولئك الذين يعملون بطريقة قابلة للتحديد حسب معايير محددة».

أما التعريف الوظيفي فيصفها بأنها «كيان يقوم على مبدأ تنظيم معظم نشاط أعضاء مجتمع أو جماعة حسب نموذج تنظيمي محدد مرتبط بشكل وثيق بمشاكل أساسية أو بحاجات مجتمع أو اجتماعية أو بأحد أهدافها». ونجد مفهوم المؤسسة أيضا عند علماء الاثنولوجيا مثل مؤسسات القرابة والمؤسسات الدينية.... التي تحدد أشكال التنظيم الاجتماعي. وبين علماء النفس الاجتماعي أو التبادل بن الأفراد يخضع بشكل رئيسي لعلاقات مؤسسة والمؤسسة هي الإطار الطبيعي لهذا التبادل.

أما علماء اللغة فإنهم يميزون مع فرديناند دو سوسور بين اللغة كمؤسسة وكمجموعة قواعد وبين اللفظة التي تتم عبرها العلاقة بين الأفراد.

وتشكل المؤسسة أيضا المحور الرئيسي في نظرية الحق عند موريس هوريو الذ يحددها على انها تنظيم قانوني اجتماعي يخضع لفكرة قائدة ويستفيد من سلطة معترف بها تؤمن استمراريته. هذا ويمكن القول أن مفهوم المؤسسة لا يزال حتى الآن يلعب دورا مركزيا في ميدان التحليل الاجتماعي والسياسي على وجه الخصوص على الرغم من الانتقادات التي يتعرض لها بسبب غموضه.

مراجع

مصادر
 موسوعة السياسة، المؤسسة العربية للدراسات والنشر، الطبعة الثالثة، 1990، الجزء السادس ص446.

انظر أيضاً
 واسب

إدارة
جهات حكومية
حكم الأقلية
سياسة المملكة المتحدة
سياسة الولايات المتحدة
علوم عسكرية
فئات اجتماعية
لغويات اجتماعية
مصطلحات سياسية
مصطلحات علم الاجتماع

مؤسسة حاكمة


John IX may refer to:

 Pope John IX (died 900)
 John IX bar Shushan (died 1073), Syriac Orthodox Patriarch of Antioch
 John IX of Constantinople, Patriarch of Constantinople, 1111–1134
 John IX of Haugwitz, 1524–1595
 John IX, Count of Oldenburg, 1272–c. 1301
 John IX of Salm-Kyrburg-Mörchingen, 1575–1623

See also
 Johann IX. Philipp von Walderdorff

John IX


ميدان حولي، منطقة من مناطق محافظة حولي في الكويت.

سميت بهذا الاسم لانتقال سكان حي الميدان في مدينة الكويت القديمة إليه، فأسموه ميدان حولي، لأنه يقع بالقرب من منطقة حولي.

أبرز معالم المنطقة
 هندسة المنشآت العسكرية التابعة لـ وزارة الدفاع الكويتية.
 مسرح حولي + نقابة الفنانين الكويتية التابعة لـ وزارة الشؤون الاجتماعية والعمل.
 مرور حولي التابع لـ وزارة الداخلية الكويتية.
 المدرسة الأمريكية الدولية - الكويت
 إدارة تسجيل المواليد والوفيات في الكويت التابع لـ وزارة الصحة الكويتية.
 مخفر حولي التابع لـ وزارة الداخلية الكويتية.
 منطقة حولي التعليمية التابعة لـ وزارة التربية الكويتية.
بالإضافة إلى العديد من المطاعم والمحلات التجارية والمساجد والمدارس الخاصة.

المراجع

أماكن مأهولة في الكويت

ميدان حولي


Canadas Grand Prix 2016 (officielt navn: Formula 1 Grand Prix du Canada 2016) var et Formel 1-løb som blev arrangeret 12. juni 2016 på Circuit Gilles Villeneuve i Montréal, Canada. Det var det syvende løb i -sæsonen, og det 53. Canadas Grand Prix. Løbet blev vundet af Mercedes-køreren Lewis Hamilton, som startede fra pole position. På andenpladsen kom Ferrari-køreren Sebastian Vettel, mens Valtteri Bottas i Williams sikrede sig tredjepladsen.

Resultater

Kvalifikation

Løbet

Noter til tabellerne:
  - Daniil Kvjat fik en gridstraf på tre placeringer for at have forårsaget en ulykke med Kevin Magnussen under forrige løb i Monaco.
  - Marcus Ericsson fik en gridstraf på tre placeringer for at have forårsaget en ulykke med sin teamkollega Felipe Nasr under forrige løb i Monaco.
  - Kevin Magnussen satte ikke en tid indenfor 107% af hurtigste tid i Q1. Han fik tilladelse til at starte løbet af løbsledelsen.
  - Kevin Magnussen fik en gridstraf på fem placeringer for en ikke-planlagt udskiftning af gearkasse.
  - Carlos Sainz, Jr. fik en gridstraf på fem placeringer for en ikke-planlagt udskiftning af gearkasse.

Stillingen i mesterskaberne efter løbet

Kørermesterskabet

Konstruktørmesterskabet

Referencer

Eksterne henvisninger

Formel 1 2016
Canadas Grand Prix

Canadas Grand Prix 2016


The year 1720 in science and technology involved some significant events.

Astronomy
 February 10 – Edmond Halley is appointed as Astronomer Royal of England.

Medicine
 May – First patient admitted to the Westminster Public Infirmary, predecessor of St George's Hospital, London.
 Dr Steevens' Hospital is established at Kilmainham, Dublin.
 Great Plague of Marseille, the last major outbreak of bubonic plague in Europe.

Physics
 Willem 's Gravesande publishes Physices elementa mathematica, experimentis confirmata, sive introductio ad philosophiam Newtonianam, an introduction to Newtonian physics, in Leiden.

Technology
 A theodolite is developed by Jonathan Sisson of England.
 Pinchbeck is invented by English watchmaker Christopher Pinchbeck; it is an alloy of 83% copper and 17% zinc, creating a strong, hard-wearing metal which has the appearance and weight of 20 carat gold.
 An early chronograph is invented which has only mechanical parts in it.
 Henry de Saumarez (of the Channel Islands) produces an instrument called the Marine Surveyor intended to measure a ship's velocity.
 A single-action five-pedal harp is developed by Jacob Hochbrucker of Bavaria which can raise the pitch of the selected strings by a half step.
 approx. date – Joseph Williamson uses a differential gear in a clock.

Births
 January 30 – Charles De Geer, Swedish industrialist and entomologist (died 1778)
 March 13 – Charles Bonnet, Genevan naturalist and philosophical writer (died 1793)
 July 18 – Gilbert White, English naturalist (died 1793)
 October 8 – Geneviève Thiroux d'Arconville, French novelist, translator and chemist (d. 1805)
 November 5 - Jean Baptiste Christophore Fusée Aublet, French pharmacist and botanist (died 1778)
 December ? – James Hargreaves, English inventor (died 1778)
 approx. date – Dmitry Ivanovich Vinogradov, Russian chemist and (died 1758)

Deaths
 December 29 – Maria Margarethe Kirch, German astronomer (born 1670)
 David Gregory, Scottish physician and inventor (born 1625)

References

18th century in science
1720s in science

1720 in science


Allsvenskan 2017, en del af den svenske fodboldsæson 2017, var den 93. sæson af Allsvenskan siden den blev oprettet i 1924. Sæsonen begyndte den 1. april 2017, og sluttede den 5. november 2017. Kampprogrammet for 2017-sæson blev annonceret den 9. december 2016. I alt deltog 16 hold.

Malmö FF var forsvarende mestre efter at have vundet title i forrige sæson, og genvandt det svenske mesterskab i denne sæson, deres 23. Allsvenskan titel og 20. svenske mesterskab samlet. De vandt mesterskabet i den 27. runde den 16. oktober 2017, da de vandt 3-1 ude mod IFK Norrköping på Östgötaporten.

Udsatte kampe

IFK Göteborg vs. AIK
Kampen på Gamla Ullevi mellem IFK Göteborg og AIK den 18. maj 2017 blev udsat på grund af rapporter om forsøg på match fixing. The match was rescheduled for 10 August 2017.

Hold

En total på 16 hold deltog i ligaen, inklusiv tretten fra forrige sæson, to hold der var oprykkere fra Superettan 2016, og et hold fra Playoff'en i 2016.

Gefle IF og Falkenbergs FF rykkede ned efter 2016-sæsonen efter at være sluttet på de to nederste placeringer. De blev erstattet af Superettan 2016-vinderne fra IK Sirius Fotboll og nummer to AFC United. IK Sirius vendte tilbage til Allsvenskan efter 42 års fravær, efter de rykkede ned i 1974-sæsonen. Dette er IK Sirius' fjerde sæson i ligaen. AFC United deltager for første gang i klubbens historien i den bedste svenske række; det er tredje nye klub i de sidste fire Allsvenskan-sæsoner (efter Falkenbergs FF i 2014 og Östersunds FK i 2016).

Den sidste plads gik til playoff-vinderne Halmstads BK - der blev nummer tre i Superettan 2016.

Stadion og lokation

 1 I følge hver klubinformationsside på det svenske fodboldforbunds side for Allsvenskan.

Personel og sponsorer
Alle hold skulle have ligasponsoren Svenska Spel, såvel som Allsvenskan-logoet på højre ærme på trøjen.

Trænerændringer

Stilling

Placeringer efter runde

Opdateret til kampe spillet den 5. november
Source: everysport.com

Results

Playoff
Holdet på 14. pladsen i Allsvenskan møder holdet på tredjepladsen fra Superettan 2017 i en ude- og hjemmekamp, hvor holdet fra Allsvenskan slutter hjemme. Vindere er i Allsvenskan 2018.

Sæsonstatistik

Topscorer

Assister

Målmænd

Hattrick

Se også

Competitions
 Superettan 2017
 Division 1 2017
 Svenska Cupen 2016–17
 Svenska Cupen 2017–18

Team seasons
 AIK Fotboll sæson 2017
 Djurgårdens IF sæson 2017
 Hammarby Fotboll sæson 2017
 IFK Norrköping sæson 2017
 Malmö FF sæson 2017

Noter

Referencer

Eksterne henvisninger

2017
Fodbold i 2017

Allsvenskan 2017


Brennan Price Johnson (Nottingham, 23 de maio de 2001) é um futebolista profissional que atua como avançado. Atualmente joga pelo Tottenham, clube da Premier League, e representa a Seleção Galesa.

Infância
Johnson nasceu em Nottingham, Nottinghamshire. É filho do ex-futebolista jamaicano David Johnson.

Carreira
Johnson ingressou na academia do Nottingham Forest com 8 anos de idade, proveniente do Dunkirk. A 3 de agosto de 2019, com 18 anos, Brennan fez a sua estreia pela equipa principal do Forest, entrando como suplente aos 88 minutos de uma derrota por 2–1 frente ao West Bromwich Albion, na 1ª jornada do Championship.

A 25 de setembro de 2020, Johnson foi emprestado ao Lincoln City, da League One, até ao fim da temporada 2020–21. Dois dias depois, fez a sua estreia pelo clube, ao sair do banco contra o Charlton Athletic. A 20 de outubro, Brennan marcou o seu primeiro golo profissional, através de um cabeceamento, numa vitória por 2–0 sobre o Plymouth Argyle. Em abril de 2021, Johnson marcou, em apenas 11 minutos, o primeiro hat-trick da sua carreira, numa vitória por 4–0 sobre o MK Dons.

A 28 de agosto de 2021, Johnson marcou o seu primeiro golo profissional pelo Nottingham Forest, num empate por 1–1 frente ao rival local Derby County. Os resultados da equipa melhoraram significativamente após o treinador Chris Hughton ser substituído por Steve Cooper. No mês de setembro, Brennan marcou 1 golo e fez 2 assistências, sendo eleito Jovem Jogador do Mês da EFL. Johnson recebeu o prémio de Jogador do Mês do Championship de abril de 2022, após os seus 4 golos e 4 assistências nesse mês terem qualificado o Forest para os play-offs, falhando por pouco a promoção automática. Johnson terminou a temporada como melhor marcador do Nottingham Forest, somando 19 golos em todas as competições, incluindo em ambas as mãos da semifinal dos play-offs - que eventualmente venceram, garantindo a subida à Premier League. Johnson foi eleito Jovem Jogador da Temporada do Championship.

A 1 de julho de 2022, Johnson renovou contrato com o Nottingham Forest por 4 anos, até 2026.

Carreira Internacional
Internacionalmente, Johnson era elegível para representar Inglaterra, Jamaica e País de Gales. Jogou a nível Sub-16 e Sub-17 pelos ingleses mas, em 2018, optou por representar os galeses. Em setembro de 2020, Brennan foi pela primeira vez convocado pela Seleção principal do País de Gales.

A 12 de novembro de 2020, Johnson fez a sua estreia internacional sénior, num empate por 0–0 com os Estados Unidos. A 1 de setembro, foi pela primeira vez titular pelo País de Gales, conquistando um penálti num empate a zeros com a Finlândia. A 11 de junho de 2022, Brennan marcou o seu primeiro golo pela Seleção, num empate por 1–1 frente à Bélgica, na Liga das Nações. Em novembro de 2022, Johnson foi incluído na convocatória galesa para o Mundial de 2022, jogado no Qatar.

Estatísticas de Carreira

Clube

Internacional

Honras
Nottingham Forest

 Play-offs do Championship: 2022

Individual

 Jovem Jogador Mês da EFL: setembro de 2021
 Jovem Jogador da Temporada do Championship: 2021–22
 Jogador do Mês do Championship: abril de 2022

Referências

Ingleses de ascendência galesa
Jogadores da Copa do Mundo FIFA de 2022
Jogadores da Seleção Galesa de Futebol
Futebolistas do Lincoln City F.C.
Futebolistas do Nottingham Forest F.C.
Futebolistas do País de Gales
Futebolistas da Inglaterra
Pessoas vivas
Nascidos em 2001

Brennan Johnson


Şili (İspanyolca: ), resmî adıyla Şili Cumhuriyeti, Güney Amerika'da bir ülkedir. Doğuda And Dağları ile batıda Büyük Okyanus arasında ince uzun bir şerit şeklindedir. Yüzölçümü 756.096 km² ve nüfusu 2017 itibarıyla 17,5 milyondur. Başkenti ve en büyük şehri Santiago, resmî dili İspanyolcadır.

Şili kuzeyde Peru, kuzeydoğuda Bolivya, doğuda Arjantin ve güneyde Drake Boğazı ile sınırlandırılmıştır. Okyanusya'daki Juan Fernández, Isla Salas y Gómez, Desventuradas ve Paskalya adaları Şili'ye bağlıdır. Ayrıca Şili Antarktika Bölgesi adı altında Antarktika'nın 1,25 milyon km²'lik bölümünde hak iddia etmektedir.

İspanya 16. yüzyıl ortalarında İnka egemenliğini sonlandırarak bölgeyi ele geçirdi ve kolonileştirdi, ancak bugün ülkenin güney-orta bölümünde yaşayan Mapuçeleri köleleştirmeyi başaramadı. 1818'de İspanya'dan bağımsızlığını ilan eden Şili, 1830'larda görece istikrarlı otoriter bir cumhuriyete dönüştü. 1880'lerde Mapuçe direnişinin kırılması ve Pasifik Savaşı'nda (1879-83) Bolivya ve Peru'nun yenilmesi 19. yüzyılda toprak ve ekonomi bakımından büyük genişlemelere yol açtı. 1960'lı ve 70'li yıllarda Şili sert siyasî kutuplaşma ve kargaşa dönemine girdi. Gerilim demokratik yollarla iktidara gelen Salvador Allende'nin sol hükûmetinin 1973'te bir askerî darbeyle devrilmesiyle sonuçlandı ve ülke 16 yıl boyunca 3000'den fazla ölü veya kayıptan sorumlu olan Augusto Pinochet'nin sağ askerî diktatörlüğüyle yönetildi. Rejim 1988 yılında yapılan bir referandumun ardından 1990'da sona erdi ve merkez sol koalisyon 2010 yılına kadar iktidarda kaldı.

Şili, Dünya Bankası tarafından yüksek gelirli bir ülke olarak tanımlanmaktadır ve yaşam kalitesi üst düzeydedir. Güney Amerika'nın sosyoekonomik açıdan en istikrarlı ve müreffeh ülkelerinden biridir; rekabetçi ekonomi, kişi başına gelir, küreselleşme, barışçıllık, ekonomik özgürlük ve düşük yolsuzluk algısı sıralamalarında Latin Amerika ülkeleri arasında lider konumundadır. Ayrıca sürdürülebilir devlet ve demokratik gelişmişlik alanlarında bölgesinde üst sıralardadır. Kanada'nın ardından Amerika kıtasının en düşük cinayet oranlarına sahiptir. Şili Birleşmiş Milletler, Latin Amerika ve Karayip Devletleri Topluluğu ve Pasifik İttifakı'nın kurucu üyesidir, 2010 yılında da OECD'ye katılmıştır.

Etimoloji
Ülkenin İspanyolca ismi olan Chile kelimesinin kökeni tek ve kesin bir şekilde kanıtlanmamıştır. En yaygın açıklama, kelimenin Aymara dilinden türediğidir. Bu dilde Chilli kelimesi dünyanın son bulduğu diyar anlamına gelir. Bu durum, Aymara yerleşim bölgelerinden yola çıkıp Şili'ye gelen ilk İspanyol olgusuyla desteklenir. İspanyollar Güney Amerika'nın sömürgeleştirilmesinin başlangıcından itibaren Atacama Çölü'nün güneyindeki toprakları Chile adıyla nitelendirirler.

Başka ve daha az yaygın bir teori ise, İnka dili Quechua'yı ismin kökeni olarak gösterir. İnka Krallığı'nın azami genişliği bugünkü Santiago'ya ulaşır. İnkalar Río Aconcagua'nın güneyindeki toprakları, görece soğuk iklime ve karlarla kaplı Andlar'a dayanarak kar anlamına gelen  Tchili diye adlandırırlar.

Coğrafya

Yüzölçümü 756.945 km² olan Şili; her ne kadar Güney Amerika kıtasının kuzey-güney doğrultusunda Antarktika'ya kadar uzanan bir ülke olsa da, ortalama genişliği sadece 180 km'dir. Ülkenin en dar yeri (Antarktika'daki Şili toprakları sayılmazsa) 90 km iken en geniş yerinin uzunluğu 240 km kadardır. Avrupa ile kıyaslanacak olursa Danimarka'dan Sahra Çölü'ne uzanacak kadar bir mesafe kat edilir. Doğu-Batı mesafesi çok az olsa da bu iki uç arasında çok fazla rakım farkı oluşur. Ülke ayrıca kuzeyden güneye çok farklı iklim, bitki örtüsü ve coğrafi şekiller gösterir. Bu yüzden Şili, birçok kaynakta tezatlar ülkesi olarak anılır. Hakikaten de kuzeydeki çölü, Afrika'nın Sahara'sını, güneydeki kanalları Norveç kanallarını, Los Lagos'daki Osorno ve çevresi İsviçre Alplerini, Orta bölgeleri Akdeniz'i hatırlatmasıyla, ayrıca Patagonya'daki buzullarıyla, bu ismi hak eder.

Dağları
Şili dağları, yeryüzünün en yüksek sıradağlar zincirini oluşturur. 6000 m'nin üstünde birçok zirvesi vardır. Bunlardan biri olan Şili'nin en yüksek dağı (6.880 m) Ojos del Salado aynı zamanda dünyanın en yüksek volkanıdır. Aşağıda en ünlüleri listelenmiştir.

 Nevado Ojos del Salado, 6.880 m, III. Bölge (Atacama Bölgesi)
 Cerro Tupungato, 6.800 m,  (Metropolitan Bölgesi)
 Volcán Llullaillaco, 6.739 m, II. Bölge (Antofagasta Bölgesi)
 Volcán Parinacota, 6.342 m, I. Bölge (Tarapacá Bölgesi)
 Volcán Licancábur, 5916 m, II. Bölge (Antofagasta Bölgesi)
 Descabezado Grande, 3.830 m, VII. Bölge(Maule Bölgesi)
 Torres del Paine, 2.800 m, XII. Bölge (Magallanes y de la Antártica Chilena Bölgesi)
 Volcán Villarrica, 2.840 m, VIII. Bölge (Araucanía Bölgesi)
 Volcán Osorno, 2.652 m, X. Bölge (los Lagos Bölgesi)
 Volcán Cerro Hudson, 1.905 m, XI. Bölge (Asyen Bölgesi)

Nehirler ve göller
Ülkenin özel coğrafi yapısı sebebiyle, uzun nehirleri yoktur. En uzun nehir olan Rio Loa'nın uzunluğu 443 km'dir. Ülkenin kuzeyinde Atacama Çölü'ndeki ekstrem kuraklık, büyük su birikimlerinin oluşmasını engeller. Kuzeydeki az sayıda nehir And Dağları'ndaki karlardan beslenirler. Güneye indikçe artan yağışlar, beraberinde bu bölgelerdeki nehirlere daha fazla su hacmi getirir. Nehirler, Şili ekonomisinde, özellikle enerji sağlanmasında önemli rol oynar. Bununla birlikte somon balıkçılığı ve rafting gibi macera turizmi içinde fırsatlar sunar. Kuzeyden güneye önemli nehirleri aşağıda sıralanmıştır.

 Río Lauca, 160 km, I. Bölge (Tarapacá)
 Río Lluta, 167 km, I. Bölge (Tarapacá)
 Río Loa, 443 km, II. Bölge (Antofagasta)
 Río Copiapó, 162 km, III. Bölge (Atacama)
 Río Elquí, 170 km, IV. Bölge (Coquimbo)
 Río Choapa, 160 km, IV. Bölge (Coquimbo)
 Río Aconcagua, 142 km, V. Bölge (Valparaíso)
 Río Maipo, 250 km, Metropolitan/ V. Region (Metropolitan/ Valparaíso)
 Río Mapocho, 120 km, Metropolitan(Metropolitana)
 Río Cachapoal, 172 km, VI. Bölge( O´Higgins)
 Río Maule, 240 km, VII. Bölge (Maule)
 Río Biobío, 380 km, VIII. Bölge (Biobío)
 Río Imperial, 52 km, IX. Bölge (Araucanía)

Gölleri arasında kuzeydeki tuz gölleri sayılabilir ki bunların en ünlüsü olarak Salar de Atacama'yı söyleyebiliriz. Bununla birlikte en kuzeyde, yeryüzünün en yüksek konumdaki göllerinden biri olan Lago Chungará gölü bulunur. Gölün alanı 21,5 km² olup, 4.500 m yükseklikte bulunur.

Bir grup büyük ve güzel göller Temuco şehrinin güneyinden başlayıp Puerto Montt'a kadar uzanır. Bunlar sırasıyla şöyledir.

 Lago Colico, 56 km², IX. Bölge (Araucanía)
 Lago Caburga, 51 km², IX. Bölge(Araucanía)
 Lago Villarrica, 176 km², IX. Bölge (Araucanía)
 Lago Calafquén, 120 km², IX. Bölge (Araucanía) und X. Bölge (Los Lagos)
 Lago Panguipulli, 116 km², X. Bölge (Los Lagos)
 Lago Riñihue, 77 km², X. Bölge (Los Lagos)
 Lago Ranco, 401 km², X. Bölge (Los Lagos)
 Lago Puyehue, 156 km², X. Bölge (Los Lagos)
 Lago Rupanco, 223 km², X. Bölge (Los Lagos)
 Lago Llanquihue, 860 km², X. Bölge (Los Lagos)

Ayrıca güneyde 970 km² alanı ile Şili'nin en büyük gölü Lago General Carrera bulunur ki bu göl Arjantin'deki Lago Buenos Aires gölünün batı kanadını oluşturur.

Demografi
Nüfusun en sık olarak bulunduğu yer, Santiago ve çevresidir. Toplam nüfusun neredeyse yarısı bu bölgede yaşar. Sadece şehirde 6.5 milyon insan yaşar ki bu ülkenin 1/3'üne tekabül eder. Kuzeyde ve güneyde tarımın yapılabildiği Andlar'ın arasında kalan ovalar yine yoğun yaşanan yerlerdir. Santiago'nun 100 km batısında liman şehri Valparaíso'da 1.5 milyon insan yaşar.

Ülkenin kuzey ve güney uç noktalarına gidildikçe, yerleşim yoğunluğu, elverişsiz yaşam koşulları sebebiyle seyrekleşir. Zira kuzey çölü ve güneyin soğuk, rüzgârlı iklimi buralarda yaşamayı zorlaştırır.

Nüfus

Şili nüfusunun %95'ini Avrupalılar ve torunları oluşturur. Genellikle Basques. Ülkeye özellikle 19. yüzyılda Avrupa'dan İngiliz, İrlandalı, Alman göçmen gelmiş; sonraları ise Hırvatistan, Filistin, İtalya'dan göçmen almıştır. Yerliler, nüfusun sadece %3,2'sini temsil eder.

Şili istatistiklerine göre Şili'de 50.000 (0,30%) dolayında Müslüman bulunmaktadır. Birçok İslami kuruluşun bulunduğu Şili'de; Şili Müslüman Toplumu ve Es-Selâm Mescidi Santiago şehrinde, Bilal Camii Iquique şehrinde, Muhammed Kültür Merkezi VI Coquimbo şehrinde bulunmaktadır.

1856 yılında Osmanlı İmparatorluğu topraklarından (Suriye, Filistin ve Lübnan) Şili'ye bir Arap göçü oldu. Bunlar arasında bulunan Müslümanlar (bu Arapların çoğu Ortodoks Hristiyan idi) Müslüman Toplumu Birliği'ni kurdular. 1907'de ülkedeki Müslüman sayısı 1498'e çıkmış, bu rakam %0,04 oranı ile ülke tarihinde en yüksek orana yükselmiştir. 1988 yılında Şeyh Tevfik Rumi öncülüğünde ilk camiyi Santiago'da inşa ettiler. Cami 1989 yılında tamamlandı. 1980 yılı sonlarına kadar birkaç yerli Şilili İslam'ı seçmişti. Bu cami tamamlandıktan sonra İslam'a geçenlerin sayısında artış oldu.

Bitki örtüsü ve hayvanlar

Bitkiler

Şili, kuzeyden güneye uzanan uzun bir ülke olması nedeniyle çok geniş ve değişik bir bitki örtüsüne sahiptir. Atacama Çölü'nde pratikte hiçbir şey yetişmez. Burada daha çok kaktüs çeşitlerinin yanı sıra, Andlar'a doğru ve sahil kesimlerinde bitkilere rastlanabilir. Bununla birlikte bazı yıllarda yağan yağışların ardından, çöl birkaç günlüğüne de olsa milyonlarca çiçek ile bezenir.

Çölün güneyi step ve bozkırdır ve Andlar'da And yastığı da denilen taş sertliğinde yareta (Azorella yareta) yetişir. Kuru bölgelerde Boldo (Peumus boldus) denen bir çalı türü hakimdir. Kıyı bölgelerdeki sıradağlarda ve Andlar'da sisli ormanlar mevcuttur.

Şarap bağları, Rio Elqui nehir bölgesindedir. Nehir vadisinin dışında sadece dikenli çalı ve kaktüsler vardır.

Ülkenin orta bölgesinde Jubaea cinsi bir palmiye ağacı ve şili arokaryasına çokça rastlanır.  Arokarya Mapuçeler için kutsal bir ağaçtır, zira belenmelerinde onun iri tohumlarından yararlanırlar. Ayrıca yine merkezi Şili'de okaliptus ağaçları ile kaplı alanlar görülebilir.

Güney Şili'de yağmur ormanları kategorisine giren büyük ormanlar mevcuttur. Bu ormanlarda ağırlıklı olarak servi, çam ve melez gibi ağaçlar bir arada bulunur. Ayrıca Antarktika yalancı kayını (Nothofagus antarctica) ve kavak gibi ağaçlar da çok geniş alanlara yayılmışlardır.

Patagonya bölgesinde büyük otluk stepler ve tundralar hakimdir. Magellan ve Asyen bölgelerinde çok büyük alanlar buzullarla kaplı olduğundan buralarda çok fazla bitki örtüsüne rastlanmaz.

Hayvanlar

Steplerle kaplı alanlarda devegiller familyasından lamalar, guanakolar, alpakalar ve vikunyalar çok yaygın bir şekilde yaşarlar. And Dağları'nda yaşayan buraya özgü geyikler ve kondorlar aşağı yukarı ülkenin bütün armalarında resmedilmişlerdir.

Dağlık steplerde pumalar, kemirgenler yaşarken ormanlar da tilki, kodkod, geyik ve kolibri gibi canlılara  yaşam alanı sunar.

Humboldt pengueni, macellan pengueni, deniz aslanı, pelikan türü canlılar ise kuzey Şili'nin soğuk sularında ve güney Şili'nin buzluk alanlarında rastlanan hayvanlardır.

Yaklaşık Şili'nin tüm And dağları kısımlarında And kondoru ve büyük tuz göllerinde flamingolar yaygın olarak yaşarlar.

Güneyde, nandu, magellan tilkisi ve Ateş Toprakları'nda baykuş yörede görülen canlılardandır.

Tarihçe

Kolomb öncesi ve koloni dönemi

MÖ yaklaşık 13.000 yıllarında, bugünkü ülke sınırlarında insanların yaşadığı bilinmektedir. Kuzey Şili İspanyollar tarafından fethedilmeden kısa süre öncesine kadar İnka Krallığı'na aitti. 1520 yılında dünyanın çevresini dolaşmak için yelken açan Ferdinand Magellan, kendi adıyla anılan Magellan Boğazı'nı geçerken ülkenin güney ucunu keşfetmiş oldu. Daha sonra Şili'ye ulaşan ilk Avrupalılar altın aramak amacıyla 1535 yılında Peru'dan gelen Diego de Almagro ve mahiyetindekilerdi. Ancak bu kişiler yerel halk grupları tarafından geri püskürtüldü. Avrupalılar'ın ilk tam manasıyla yaptıkları yerleşim, 1541 yılında Pedro de Valdivia'nın 1541'de Santiago'yu kurması olmuştur. 1542 den itibaren de Şili, İspanyol Peru Valiliği'nın bir parçası hâline gelmiştir.

Şili'de İspanyollar çok az altın ve gümüş bulduğu ve ülkenin ücra konumu sebebiyle Şili İspanyol Krallığı için daha ziyade fazla önem verilmeyen bir koloni durumundaydı. Ayrıca Atacama Çölü, Peru'ya direkt ulaşıma engel teşkil ettiğinden, ülke çok daha sonra, diğer tarım ürünleri ve minerallerinin devreye girmesiyle, İspanyollar tarafından önemli bir tedarik bölgesi hâline gelmiştir.

Bağımsızlık savaşı ve 'cumhuriyet'in oluşumu

Bağımsızlık talepleri ilk, 1808 yılında, İspanya Napolyon'un kardeşi Joseph tarafından yönetilirken başladı. 18 Eylül 1810 yılında başa geçen bir cunta İspanya Krallığı'na bağlı bir otonomi ilan etti. İspanyollar'ın Napolyon'a karşı yürüttüğü bağımsızlık savaşından sonra, sınırsız bir güçle tekrar Şili'yi almaya kalkıştı. Ancak İspanyollar Chacabucodaki muharebede Şili ve Arjantinli birliklere yenildiler. 5 Nisan 1818'deki Maipu muharebesinden sonraysa İspanyol direnişi sona erdi. Muharebelerin başındaki komutan Jose de San Martin, Bernardo O'Higgins yararına başkanlıktan feragat edince O'Higgins ilk Şili Devlet yöneticisi oldu.

O'Higgins 1823 yılında düşürüldü ve Peru'ya sürgüne gitmek zorunda kaldı. Akabindeki yıllarda çeşitli devlet adamları başa geçti. 1830 yılında başa geçen Diego Portales Palazuelos ülkeyi diktatör tarzda yönetirken 1833 yılında çok sıkı bir anayasa hazırlattı. Bu merkezî anayasa ile 1833-1891 yılları arasında Şili uzunca süre istikrar kazandı. Zamanla ülke, Güney Amerika'nın ekonomik olarak en güçlü bölgesi hâline geldi. Yürüttüğü birçok savaşla, özellikle 1836-1839 Peru-Bolivya konfederasyon savaşını kazanmasıyla Şili gücünü pekiştirdi.

İspanya, Peru'daki eski kolonileri tekrar ele geçirmeye çalışınca, Şili İspanya'ya 1865 yılında savaş ilan etti. Papudo ve Chiloe adaları önünde deniz muharebeleri meydana geldi. Peru'da ortak düşmana karşı Şili'ye katıldı. Savaş pratikte 1866 yılında sona erdiyse de, İspanya ile problemler 1871 ve 1883 yıllarındaki antlaşmalarla çözüldü.

 Sınır anlaşmazlıkları
19. Yüzyılda İspanya dışından Avrupalılar da Şili'ye göç ettiler. Bugün bu kişileri etkileri ve izleri ülkenin güney bölgelerinde görülmektedir.

Şili, 1879 ile 1883 yılları arasında Peru ve Bolivya ile yapılan Güherçile Savaşı (ayrıca Pasifik Savaşı olarak da anılır) savaşta, o güne kadar bu ülkelerin elinde olan Atacama Çölü bölgesini fethetti. Böylelikle Bolivya, Büyük Okyanus kıyılarını kaybetmiş oldu. Bu bölgelerde daha sonra çok zengin bakır yatakları bulundu. Dünyanın en büyük bakır madeni Chuquicamata bu bölge sınırlarındadır.

1891 yılında Şili deniz kuvvetleri Başkan José Manuel Balmaceda'ya karşı ayaklandılar. Bir iç savaş bu yüzden patlak vermiş oldu. Bu savaşta 6000 insan öldü. Balmaceda muharebeyi kaybedince Eylül 1891 de intihar etti.

1893 yılında bu kez Arjantin'le sınır sorunları yaşanmaya başladı. 1902 yılında İngiltere Kralı VII. Edward bu probleme arabuluculuk ederek Patagonya ve Ateş Toprakları iki ülke arasında pay edildi. Bu şekilde Şili 54.000 km², Arjantin 40.000 km² pay aldı.

 Yakın tarih ve Allende

1969 yılında ülkede sol güçler Unidad Popular(UP) adlı bir seçim birliği oluşturdular. Bu birlik komünist ve sosyalist parti gibi partilerin yanında birkaç tane daha solcu, hümanist küçük partiden oluşuyordu. UP kendisini sosyalist bir çizgiye oturtarak, endüstrinin devletleştirilmesi ve büyük arazi sahiplerinin arazilerinin istimlak edilmesi gibi vaatlerde bulundu. Bu birlik 1970 yılında Salvador Allende'yi başkanlık için aday gösterdi.

1970 seçimlerinde seçim birliği UP oyların %37'sini alarak seçimlerin en güçlüsü olarak çıktı ve Allende Devlet Başlanlığı'na seçildi. Muhafazakâr rakibi Jorge Alessandri oyların %35,3 ünü ve Hristiyan Demokrat Radomiro Tomic %28,1'ini aldı. Allende'nin azınlık hükûmeti ekonominin başlıca dallarını peş peşe devletleştirmeye başladı (Bankacılık, tarım, bakır madenleri, haberleşme). Böylece muhalefetle gitgide büyüyen çekişmeler oluştu. Ayrıca ABD'de de Allende'nin seçim zaferine karşı rahatsızlık oluşmuştu. Zira Şili'de marksist etkilere sahip halk cephesi, Küba'dan sonra ikinci Amerika devleti olarak yönetimdeydi. Bu endişe, 1954 yılındaki ABD başkanı Eisenhower'in domino teorisinden tetiklenmiş oluyordu. Bu teoriye göre yan yana dizilmiş domino taşlarından birincisinin devrilmesinin zincirleme bir şekilde diğerlerinin de devrilmesi gibi Şili'den sonra diğer Güney Amerika ülkeleri de teker teker komünizm altına girecekti. 1973 yılında UP oy sayısını daha da arttırmayı başardı.

 Pinochet dönemi
Yukarıda sıralanan gelişmelerin ardından, 11 Eylül 1973 tarihinde hükûmete karşı bir askeri darbe gerçekleşti. Yüzlerce Allende yanlısı bu günlerde öldürüldü, binlercesi tutuklandı. Tüm devlet birimleri askeri birlikler tarafından işgal edildi. Tüm yetkileri, cunta lideri olarak General Augusto Pinochet devraldı. Pinochet aynı zamanda donanma, hava birlikleri ve polis teşkilatının da en üst kademedeki yetkilisiydi.

Askeri birlikler kuzey Şili'nin en tenha çöl bölgelerinde ve Patagonya'nın yerleşimi seyrek yerlerinde toplama kampları oluşturdu. Birçok cunta muhalifi işkencede öldürüldü ya da uçaklardan denize atıldı. Binlerce Şilili insan hakları ihlalinden yurt dışına kaçtı ya da sürgüne gönderildi.

Pinochet'nin iktidarı ele geçirmesiyle, ABD tekrar yoğun olarak ekonomik bağlamda ülkeyi desteklemeye başladı. Yeni hükûmet daha önceki devletleştirmeleri, önemli bakır madeni Chuquicamata hariç olmak üzere geri aldı. Neoliberal bir ekonomi politikası izlerken, tüm sendikal hakları da geri aldı. Bu ekonomi poltikalarıyla beraber zengin ile fakir arasında fark daha da belirginleşmeye başladı. Ama kamu ekonomisi, büyüme ile birlikte, Güney Amerika'daki alışılmış olandan daha fazla istikrar kazandı. Ekonomik istikrarın yanında insan hakları ihlalleri devam etmekteydi.

Aralık 1978'de Arjantin ile Şili arasında savaşa gidebilecek gerginlikler oluştu. Gerginliğin sebebi, Beagle Kanalı'ndaki, üzerinde yaşam olmayan Lennox, Picton ve Nueva gibi adalardı. Zira buralarda çok yüksek petrol rezervleri olduğu tahmin ediliyordu. Bu gerginlik Vatikan'ın araya girmesiyle 1985 yılındaki sınır antlaşması sonucu, dostça çözülürken bu 3 ada da Şili'ye bırakıldı. Bugün hala bu ülke ile tamamen çözülememiş ufak tefek sınır tartışmaları vardır.

 Yeniden demokrasi

1988 yılında yapılan referandumda %55 oy oranıyla Pinochet'in ülkeyi daha fazla yönetmemesi sonucuna varıldı. 1989 yılında 15 yıllık dikta rejiminden sonra ilk seçimler yapıldı. Hristiyan Demokrat Patricio Aylwin Başkanlığa seçildi. Aylwin mütevazı ekonomi reformlarının yanı sıra beraber yaşayabilmek için devlet ile halkı barıştırmaya başladı. 1993 yılında ilk defa bazı subaylar insan hakları ihlalinden mahkemeye çıktılar. Çok sayıda sürgün ülkeye döndü.

1994-2000 yılları arasında ülkeyi Hristiyan demokrat Eduardo Frei Ruiz-Tagle yönetti.

Pinochet 1998 yılında İngiltere'de tutuklandı ve  daha sonra dışarı çıkma yasağı kondu. 2000 yılında sağlık sorunları yüzünden serbest bırakıldı.

2000 yılında Sosyalist Ricardo Lagos Başkan seçildi. 2006 yılında ise ülke tarihinin ilk kadın başkanı Michelle Bachelet bu makama geldi. 11 Mart 2018'de Sebastián Piñera, ikinci kez Şili Devlet Başkanı oldu. 11 Mart 2011'den 11 Mart 2014'e kadar Şili'nin başbakanı olarak ilk görevini tamamladı.

 Ekonomi

Salvador Allende'nin  sosyalist halk ekonomisinin aksine Pinochet, neoliberal pazar ekonomisine yönelmiştir. Kamu kuruluşlarının büyük bölümü hem Pinochet zamanında hem de daha sonraki yönetimlerde özelleştirilmiştir. Ancak Allende zamanında devletleştirilen, Pinochet'nin militer kontrolü altında tutulan bakır üretimi bugün hala devlet elindedir. Pinochet'den sonra orta sol iktidarlar, sosyal hakları tesis etmek için gayret etmiş olsa da, Şili hala daha bugün sosyal eşitsizliğin çok fazla olduğu ülkelerden biridir.

Ülkenin en büyük sektörlerinin başında %57 ile hizmet sektörü gelir. Bunu %34 ile sanayi, %9 ile de tarım izler. Şili Latin Amerika'nın en büyük hammadde üreticilerindendir. Dünyanın en büyük bakır rezervlerine sahiptir ki bu, dünya üretiminin %40'ına tekabül eder. Çeşitli değerli metaller ve Şili güherçilesi 19. yüzyıl boyunca ülkeyi zengin kılmıştır. Bugün dünyanın Pascua-Lama projesi ile planlanan en büyük altın madeninin, beraberinde çok büyük çevre sorunlarını da getirmesinden endişe ediliyor.

Bunların yanında  balıkçılık ve tarım da ülke ekonomisinde önemli rol oynar. Ülke alanının %7'si tarım alanı olarak kullanılır. Bu alanlar daha çok ülkenin merkezi kısımlarında yoğunlaşmıştır. Kuzeydeki çölde tarım sadece vahalarda yapılır. Hayvancılık ise ağırlıkla orta Şili ve güney Şili'nin kuzey kısımlarında yapılır.

Şarapçılık da ülke ekonomisine önemli katkılar yapar.

 Kültür
Şehirlerde ve ülkenin kültürleri arasında büyük farklılıklar vardır. Ülkede folklor, ulusal dans Cueca gibi geleneksel danslarda önemli rol oynar. Halk kültürü oldukça İspanyol ve Araukan 'dır. "Payadores" şarkıları çoğunlukla aşk ve hayaller üzerine olan halk şarkılarıdır. Pinochet diktatörlüğü sırasında siyasi şarkılar yasaklandı. Ülkedeki el sanatlarında kızılderili etkileri belirgindir. Her şeyden önce dokuma ve çanak çömlek işlerinin yanı sıra oymalar üretilir. Huasolar bir tür Şilili kovboy veya gaucho kırsal kesimde önemli rol oynarlar. Neredeyse tüm folklor festivallerinde ve özellikle Şili Rodeosu'ndadırlar. Kent kültürü kozmopolittir.

2008'de yapılan temsili bir ankette Şilililerin neredeyse yüzde 50'si hiç okumadıklarını ya da neredeyse hiç okumadıklarını söyledi. Şili'de kitaplar çok pahalıdır çünkü baskı sayısı çok azdır. Kitap pazarı askeri diktatörlük altındaki kültürel felçten sonra ancak yavaş bir şekilde iyileşti.

 Mutfak spesiyaliteleri ve yeme alışkanlıkları

Şili mutfağı sanıldığı gibi kesinlikle İspanyol mutfağının bir dalı değildir. Aksine birçok durumda Alman göçmenlerinde çok sayıda etkisi vardır. Örneğin "Kuchen" (kuchen  Almanca'da olduğu gibi telaffuz edilir) veya "Apfelstrudel" (estrudel) gibi Almanca terimler de Şili şekerleme sözlüğünde bulunur.
Berliner (çoğunlukla puding dolgulu)  Berlines  adıyla yaygındır.
Christstollen Noel kurabiyeleri olarak  (pan de pascua  adıyla) da bilinir ve Güney Amerika'da Şili'ye özgü bir spesiyalitedir ve domuz kafası (queso de cabeza) Tatar (tártaro de carne) veya bouillabaisse benzeri Şili balık çorbası Paila marina  da aynı şekilde Şili'ye özgüdür. Tipik Şili Lahana turşusu (Fransız Choucroute 'dan türetilen Chucrú olarak adlandırılır), kuark benzeri krem peynir tercihi ve güneydeki çok güçlü olan bira geleneği de Orta Avrupa etkilerine kadar izlenebilir. Çoğu biralar Alman yetiştirme alanlarından ithal edilen Reinheitsgebot ve şerbetçiotundan yapılır.

Orta ve kuzey Şili'deki güneşli koşullar ve volkanik topraklar nedeniyle ülke, Şili pazarlarında çok çeşitli olarak sunulan Tarla bitkileri ve meyve çeşitlerinin yetiştirilmesi için çok uygundur.Patates 'in menşe ülkelerinden biri olan Şili'de, birçok farklı türde sofralık patates de vardır. Pazarı haftada en az bir kez ziyaret etmek ve mutfakta taze sebzeler ve diğer malzemeleri kullanmak çoğunlukla varlıklı hanelerde bulunan Şilili ev hanımları ve mutfak kahyalarının çoğunluğu için hala önemli bir rol oynar.

Çok çeşitli balık ve deniz ürünlerinin  yanı sıra tavuk da Şili'de çok popülerdir. Asado denen ızgara et tıpkı komşu Arjantin'de olduğu gibi sosyal ortamlarda geleneksel yemeklerden biridir. Sığır eti ve domuz etine ek olarak, ağırlıklı olarak baharatlı kırmızı biber sosisleri ("longanizas") kullanılır. Et hassasiyetini artırmak için ızgara yapmadan önce genellikle birkaç saat biraya batırılır.

Ulusal yemekler arasında fırında pişirilebilen veya kızartma yağında kızartılabilen farklı dolgularla (örneğin sığır eti, tavuk, deniz ürünleri veya peynirle) doldurulmuş bir köfte olan Şili empanada yer alır. Cazuela tavuk veya sığır eti, mısır koçanda (Choclos) kabak ve diğer sebzelerle yapılan doyurucu bir güveç yemeğidir. Humitas mısır yapraklarında pişirilen veya ızgara yapılan ve tatlı veya tuzlu olarak yenen mısır lapasını ifade eder. Pebre acı kırmızı biber (Ají) ince doğranmış soğan ve otlardan yapılan, öncelikle etle birlikte servis edilen ancak diğer yemekler için de çeşni olarak servis edilen yağlı bir limon sosudur. Cochayuyo adlı ("Durvillaea antarctica" türünden kahverengi algler ile ilgili) kurutulmuş yosunla hazırlanan garnitürler de popülerdir. Nispeten tatsız algler küçük parçalara bölünür ve soğan, çeşitli baharatlar ve otlar ve muhtemelen baklagiller veya diğer sebzelerle karıştırılarak pişirilir. Ayrıca tipik olarak ısıtılmış ve sonra öğütülmüş buğday'dan elde edilen  ve su ve şeker muhtemelen kavun suyu veya şarap ile yapışkan bir karışım halinde işlenebilen "kavrulmuş un" ("harina tostada") da tipiktir.  ulpo  ferahlatıcı bir içecek olarak tüketilir.

1950'lerde ortaya çıkan Klasik Şili fast food türü  Completo bol miktarda avokado mus (Palta) ve lahana turşusu veya Lahana salatası (Chucrú) ve Acı ezmesi (salsa de ají chileno) ve hafif tatlı Şili hardalı ile yenir. Ayrıca tipik olarak Şili sandviçleri (sánguches), genellikle kavrulmuş et veya diğer malzemelerle zengin bir şekilde doldurulmuş ve yiyecek tezgahlarından, atıştırmalık barlarından veya şehirlerin hemen hemen her yerindeki restoranlardan alınabilen sandviçlerdir.

 Önemli sanatçılar

Modern Şili kültüründe, birçok önemli şahsiyet iz bırakmıştır. Bunlardan bazıları şunlardır:

Isabel Allende (d. 1942), en ünlü çağdaş Şili yazarı. Ruhlar evi (filme de alınmış), Fortuna'nın kızları, Sonsuz plan gibi dünya çapında yayımlanmış romanları mevcuttur. Ayrıca kendisi eski başkan Salvador Allende'nin de yeğenidir.

Roberto Bolano (1953-2003), sürrealist şiir yayımcısı. 1973'teki askerî darbeden sonra sürgüne çıkmıştır. Birçok edebiyat ödülü sahibidir. Barselona'da ölmüştür.

Víctor Jara (1932-1973), politik şarkıcı. Nueva canción (yeni şarkı) akımının ve tüm Güney Amerika'daki devrimci sanatçı hareketinin en önemli temsilcilerinden biri olarak kabul edilir. Salvador Allende'yi desteklemiş, askerî darbe sırasında işkence görerek öldürülmüştür.

Pablo Neruda (1904-1973), dünyaca ünlü şair, yazar ve 1971 Nobel ödül sahibi. Çok sayıda sosyal ve politik şiir yayınlamış ve Salvador Allende döneminde Fransa Büyükelçiliği görevinde bulunmuştur. Askerî darbeden kısa süre sonra kanserden ölmüştür.

Tom Araya (d. 1961), dünyaca ünlü thrash metal grubu Slayer'ın kurulduğu 1981 yılından beri vokalistliğini ve bas gitaristliğini yapmaktadır.

Gabriela Mistral (1889-1957), şair ve 1945 Nobel edebiyat ödülü sahibi. Sevgilisi Romelio Ureta intihar ettikten sonra şiirlerinde aşk, ölüm ve umut temalarını işlemiştir. Daha sonra Şili için diplomatik alanda çalışmıştır.

Inti Illimani, Quilapayún, Illapu gibi müzik grupları "Nueva Canción Chilena" (Şili yeni şarkısı) akımını dünyaca ünlü hale getirmişlerdir. Bu gruplar askerî darbe yüzünden yıllarca yurt dışında mülteci olarak bulunmuşlardır.

Violeta Parra (1917-1967) "Nueva Canción Chilena" akımının kurucusudur. Şarkıcı fakirlik içinde büyümüş ve çok erken yaşlarda kendi folk müziklerini bestelemiş, 1950'li yıllarda geleneksel şarkıları toplamış ve derlemiştir. Kendi eserleri, güçlü politik karaktere sahiptir. Müziğin yanında şiir yazmış, resim ve heykel yapmıştır. Birçok Şilili ve uluslararası sanatçı şarkılarını seslendirmiştir. En tanıdık şarkısı Gracias a la vida' 'dır.

Antonio Skármeta (1940), yazar ve Salvador Allende taraftarı. 1973 darbesinden sonra ülkeyi terk etmiştir. Diktatörle ilgili çok sayıda roman ve hikâye yazmıştır. 2000 ile 2003 yılları arasında, daha önce sürgünde bulunduğu Berlin'de konsolosluk görevinde bulunmuştur.

Roberto Matta (1911-2002), 20. yüzyılın büyük sürrealist ressamı. Aynı zamanda Salvador Dalí ve Federico Garcia Lorca'nın arkadaşıdır.

Bazı önemli şehirleri

 Santiago- Başkent
 Valparaíso
 Puerto Montt
 Iquique
 Valdivia
 Punta Arenas
 Puerto Williams
 Antofagasta
 Arica
 Concepción
 Calama

Şili biyosfer koruma alanları

UNESCO Ülkede 8 bölgeyi doğal biyosfer rezervi ilan etmiştir. Bunlar:
 Bosque Fray Jorge (millî park) (1977)
 Juan Fernández Adaları (1977)
 Torres del Paine (1978)
 Laguna San Rafael (millî park) (1979)
 Lauca (millî park) (1981)
 Araucarias (1984)
 La Campana (millî park) ve Lago Peñuelas (millî koruma alanı) (1984)
 Cabo de Hornos (millî park) (2005)

Kaynakça

Dış bağlantılar

 Şili yaşam
 Viva-Chile
 Şili

 Şili
 CIA World Factbook
 Institutio Geográfico Militar

İspanyolca konuşan ülkeler

Şili


Pampa kedisi (Leopardus colocolo), kedigiller (Felidae) familyasından Güney Amerika'ya özgü bir tür.

Özellikleri

Görünüm açısından pampa kedileri, Güney Amerika'nın farklı bölgelerinde önemli ölçüde farklılaşır. Bu durum, sınıflandırılmada zorluklara yol açar.

Kürk rengi, renk skalasında siyahtan  sarıya, sarıdan açık boz renge kadar uzanır. Kürkü bazı kısımlarda çok uzun olduğundan yele izlenimi bırakır. Bu durum kedinin olduğundan büyük görünmesine sebep olur. Pampa kedisinin gövde uzunluğu 70 cm, kuyruk uzunluğu ise 30 cm'dir. Omuz boyu yüksekliği 60 cm tutar. Yetişkin bir pampa kedisinin ağırlığı 3 kg ile (doğal ortamda) 7 Kg (esaret altında) aralığında değişir.

Yaşam alanı
Pampa kedisi, Brezilya'dan Patagonya'ya kadar step düzlüklerde yaşar. Ayrıca Güney ve Orta-batı Güney Amerika'nın (Ekvador'dan güneye) And bölgelerinde'de rastlanır. Pampa kedisi, hem açık arazi de hem de kendisine uygun ormanlarda bulunur.

Yaşam tarzı
Pampa kedisi ağırlıklı olarak gece aktiftir. Küçük kemirgenlerle ve yerde yaşayan küçük kuşlarla beslenir. Patagonya sahillerinde yaşayan pampa kedileri penguenleri ve civcivleri avlama konusunda uzmanlaşmıştır. Yaşadıkları alanda, kümesleri yağmaladıkları sık sık bildirilir.

Pampa kedileri, Nisan-Temmuz aralığında çifleşirler ve bir batında bir ile üç arasında yavru dünyaya getirirler.

Diğer
Pampa kedisi, türü tehlikede görülür ve CITES sözleşmesinde Ek.II listesine dahil edilmiştir.

García-Perea (1994) ve Wilson & Reeder'e göre (2005) gerçekte Pampa kedisinin 3 türü mevcuttur.
 Leopardus colocolo, büyüktür ve Şili'de Andlar'ın batı tarafında yaşar.
 Leopardus pajeros, orta büyüklüktedir ve Ekvador'dan itibaren tüm Arjantin üzerinden Patagonya'ya kadar uzanan en geniş dağılıma sahiptir.
 Leopardus braccatus, en küçüğü olup  Brezilya, Paraguay ve Uruguay'ın nemli ve sıcak otlaklarında görülür.

Neredeyse tehdit altında olan hayvanlar
Leopardus
Arjantin'deki memeliler
Bolivya'daki memeliler
Ekvador'daki memeliler
Peru'daki memeliler
Şili'deki memeliler
Uruguay'daki memeliler
1782'de tanımlanan omurgalılar

Pampa kedisi


Olaylar
 7 Şubat - Osmanlı Makedonya'daki ayaklanmaları bastırmak için bölgeye yeni kuvvetler sevk etti.
 3 Mart -  Beşiktaş JK kuruldu.
 12 Nisan - 12 Nisan 1903 Ay tutulması gerçekleşti.
 14 Nisan - Bulgar komiteciler Manastır yakınındaki bir Türk köyünü basarak çocuk kadın ve erkek 165 kişiyi öldürdü.
 24 Nisan - Malazgirt'te meydana gelen depremde 2626 kişi öldü.
 28 Mayıs - İstanbul depreminde 2000 kişi öldü.
 16 Haziran - Ford Motor Company, Henry Ford tarafından on iki yatırımcıdan sağlanan 28.000 $ sermayeyle kuruldu.
 19 Temmuz - Bisikletle ilk Fransa - Almanya turu atıldı.
 11 Ağustos - Fransa'da Paris metrosunda çıkan yangında 84 kişi öldü.
 17 Eylül - Türk kuvvetleri Makedonya'daki isyanı bastırdı.
 3 Kasım - Panama, Amerika Birleşik Devletleri'nin desteğiyle Kolombiya'dan bağımsızlığını ilan etti.
 17 Kasım - Rus Sosyal Demokrat İşçi Partisi, Londra'da yaptığı toplantı sonunda Menşevikler ve Bolşevikler olarak ikiye ayrıldı.
 10 Aralık - Henri Becquerel, Pierre Curie ve eşi Marie Curie Nobel fizik ödüllerini aldılar.
 13 Aralık - İtalyan asıllı Amerikalı dondurma satıcısı Italo Marcioni, ilk dondurma külahının patentini aldı.
 17 Aralık - Modern havacılığın başlangıcı: Amerika Birleşik Devletleri'nde Orville ve Wilbur Wright kardeşler ilk kez motorlu bir uçak uçurdular.

Tarihi bilinmeyenler
 Amerikalı W. Read sarıhumma virüsünü buldu.
 İvan Pavlov, şartlı refleks çalışmalarını tanıttı. Bu araştırma Pavlov'un köpeği örneğiyle özdeşleşti.
 Aralık - Uranyumun radyoaktivite etkisi bulundu.
 Amerika'nın ve Dünya'nın en büyük motosiklet üreticisi olan Harley-Davidson Motor Company kuruldu.

Doğumlar
 2 Ocak - Kane Tanaka, Dünya'nın en yaşlı insanı (ö. 2022)
 13 Şubat - Georges Simenon, Belçikalı polisiye yazarı (ö. 1989)
 24 Mart - Adolf Butenandt, Alman biyokimyacı (ö. 1995)
 15 Mayıs - Maria Reiche, Almanya doğumlu matematikçi ve arkeolog (ö. 1998)
 29 Mayıs - Bob Hope, Amerikalı komedyen (ö. 2003)
 6 Haziran - Aram İlyiç Haçaturyan, Ermeni besteci (ö. 1978)
 15 Ağustos - Fahri Korutürk, Türkiye Cumhuriyeti 6.cumhurbaşkanı (ö.1987)
 1 Ekim - Vladimir Horowitz (ö. 1989)
 7 Kasım - Konrad Lorenz, Avusturyalı etoloji uzmanı
 5 Aralık - Johannes Heesters, Hollandalı aktör, şarkıcı ve komedyen

Ölümler
 28 Nisan - J. Willard Gibbs, Amerikalı bilim insanı (d.1839)
 8 Mayıs - Paul Gaugin, Fransız ressam (d. 1848)
 12 Temmuz - Axel Ohlin, İsveçli zoolog; Arktik ve Antarktika kaşifi (d. 1867)

1903 Nobel ödülünü kazananlar

 Fizik – Antoine Henri Becquerel, Pierre Curie ve Marie Curie
 Kimya – Svante August Arrhenius
 Tıp – Niels Ryberg Finsen
 Edebiyat – Bjørnstjerne Bjørnson
 Barış – William Randal Cremer

1903


Osterrade Almanya'nın kuzeyinde Schleswig-Holstein eyaletinde, Dithmarschen iline bağlı bölge. 17,09 km² yüzölçüme sahiptir. Nüfusu, 30 Haziran 2005 itibarıyla yaklaşık 459 olarak tespit edilmiştir. Belediye Başkanlığı Klaus Wilhelm Brandt tarafından yürütülmektedir.

Dış bağlantılar
 www.albersdorf.de/osterrade.html

Osterrade


Baba, Amerikalı yazar Mario Puzo'nun yazdığı orijinal olarak 1969'da G.P. Putnam's Sons tarafından yayınlanan bir romandır. ABD'ye yerleşmiş Don Vito Corleone'nin reisliğindeki Sicilyalı bir Mafya ailesinin hikâyesini anlatmaktadır. Roman 1945-1955 yılları arasında geçmekte ve Vito Corleone'nin çocukluktan yetişkinliğe kadar geçmişi de irdelenmektedir.

Başlık
Kitabın başlığı ve yer altı dünyasıyla olan ilişkisi tartışma yaratmıştır. Puzo'nun "Godfather - Baba" başlığını bir mafya babasını belirtmek için kullanması onun muhabirlik deneyiminden esinlendiği pek çok yerde karşımıza çıksa bile bu terime ilk defa mafyayla bağlantılı Joe Valachi'nin 1963'teki Organize Suçlar Üzerine Kongre Kapalı Oturumundaki ifadesinde rastlanmaktadır.

Ana kahramanlar
Baba unvanı verilen Vito Corleone'nin soyadı Sicilya'nın Corleone şehrinden gelmektedir. Benzer şekilde Corleone'nin annesinin evlenmeden önceki soyadı Corigliano, yer altı faaliyetleriyle bilinen Calabria'nın Corigliano Calabro şehrinden gelmektedir. Vito'nun dört biyolojik çocuğu vardır: Santino Corleone, Fredo Corleone, Michael Corleone ve Constanzia Corleone. Ayrıca enformal olarak evlat edindiği Tom Hagen Corleone Ailesi'nde "consigliere - danışman" olarak görev almıştır. Vito ünlü bir şarkıcı ve film yıldızı Johnny Fontane'in vaftiz babasıdır.

Aileler
New York'taki beş aile şunlardır: Stracci, Tattaglia, Corleone, Cuneo ve Barzini.

Ayrıca New York'un kanlı anlaşmalarla ya da yasal olmayan operasyonlarla ilgilenmeyen ama bu beş aile arasında barışı koruyucu görevi olan Bocchicchio Klanı da vardır. Ülke genelinde on aile daha vardır:

Tramonti Ailesi - Florida
Zaluchi Ailesi - Detroit
Falcone Ailesi - Los Angeles
Molinari Ailesi - San Francisco
Panza Ailesi - Boston
Forlenza Ailesi - Cleaveland
Capone Ailesi - Chicago
Bocchicchio Ailesi - (Merkezleri belirtilmemiştir)
On aileden ikisine değinilmemiştir.

Film adaptasyonu

1972 yılında Don Vito Corleone'yi Marlon Brando'nun, Michael Corleone'yi Al Pacino'nun oynadığı ve Francis Ford Coppola'nın yönettiği romandan uyarlama film sinemalarda oynamaya başladı. Mario Puzo senaryo ve diğer produksiyon konularında danışmanlık görevini üstlenmiştir. Yaklaşık 134 milyon $ hasılat yapan ve aralarında üç Akademi Ödülü, beş Altın Küre ve bir Grammy olan pek çok ödül kazanan film bütün zamanların en iyi filmlerinden biri olarak gösterilmiştir. Akabinde çekilen Baba II filmi altı Akademi Ödülü kazanmış ve En İyi Film Oscar'ını alan en iyi devam filmi olmuştur.

Film pek çok açıdan benzer olmakla birlikte bazı karakterlerle ilgili geçmişe yönelik belli ayrıntılara yer vermektedir. Bu ayrıntılardan bazıları gerçekten film olarak beyaz perdeye yansıtılmış ve Baba Efsanesi gibi versiyonlarda yer almıştır. Johnny Fontane'in Hollywood'daki yükselişiyle ilgili kısımlar filme dahil edilmemiştir. Romanla film arasındaki en büyük fark romanın daha mutlu bir sonla bitmesidir. Romanda Michael Corleone'in eski eşi ve iki çocuğunun annesi Kay Corleone'nin oğullarının babasının işinin başına geçmesini kabullenmiştir.

Diğer adaptasyonlar

Video oyunları üreten Electronic Arts firması Baba'nın video oyunu adaptasyonunu 21 Mart 2006'da piyasaya sürmüştür. Oyuncu Corleone ailesindeki bir "asker" olarak oyunu sürdürmektedir. Ölümünden kısa süre önce Marlon Brando Vito Corleone'nun seslendirmesinde görev almış ve ölümünden sonra da oyun dublör sesiyle tamamlanmıştır. Francis Ford Coppola 2005 yılının nisan ayında Paramount Pictures tarafından oyunla ilgili bilendirilmediğini ve bu oyunu onaylamadığını açıklamıştır. Al Pacino da oyunun seslendirilmesinde görev almamış ve Michael Corleone başkası tarafından seslendirilmiştir. Film referans alınarak hazırlanmış bir kutu oyunu da bulunmaktadır.

Mario Puzo romanları
Sinemaya uyarlanmış romanlar

Baba (roman)


Arnold Franz Walter Schönberg (d. 13 Eylül 1874, Viyana, Avusturya - ö. 13 Temmuz 1951, Los Angeles, ABD)

20. yüzyıl müziğine büyük katkılar yapmış Avusturya-Macaristanlı besteci. 1941'den sonra ABD vatandaşı olmuştur.

Yaşamı

13 Eylül 1874'te Viyana'da doğdu. 8 yaşında keman çalmayı öğrendiği zamandan itibaren beste yapmaya başladı. Teorik bilgisinin büyük bir kısmını kendi başına çalışarak kazandı. 1894'te kendisinden 3 yaş büyük besteci Alexander von Zemlinsky'den kontrpuan dersleri aldı.

1901-1903 arasında Berlin'de orkestra şefi olarak çalıştı. 1904'te Viyana'da öğretmenlik yapmaya başladı. Webern, Berg öğrencileri oldular. 1919'da yeni müziğin icrası için bir topluluk kurdu. Bu topluluğun verdiği konserlere eleştirmenler alınmıyordu. Alkışlamak yasaktı ve konser programı dağıtılmıyordu.

1925'te öğretmenlik yapmak üzere Berlin'e geri döndü. 1933'te Yahudi olduğu için Naziler tarafından Berlin'i terk etmeye zorlandı. 1898'de Hristiyanlığa geçmiş olmasına rağmen Paris'e sürgün gidince, tekrar Yahudiliğe döndü. 1934'te ABD'ye gitti, o zamana değin Schönberg olan ismini Schoenberg olarak değiştirdi ve 1936'da UCLA'da ders vermeye başladı. 13 Temmuz 1951'de Los Angeles'ta hayatını kaybetti.

Beste yaşamına 1897'de yaylı çalgılar dörtlüleriyle başladı. 1899'da Verklart Nacht'ı tamamlayıp, 1900'de Gurrelieder üzerinde çalıştı. Berlin Konservatuvarı'nda görevli olduğu dönemde Pelleas und Melissande'yi besteledi.

Schoenberg, 1903 ile 1907 arasındaki eserlerinde kromatik armoninin limitlerini zorladı. Müziğinde tonal yapı giderek önemini kaybederken, en sonunda 1909'daki 3 piyano eseriyle beraber atonaliteye dönüştü. 1911'de müziğin evrimi açısından bir mihenk taşı olan kitabı, Harmonielehre yayımlandı. Bu dönemde Schoenberg aynı zamanda dışavurumcu tarzda resimler yapmaktaydı.

Schoenberg 1913-1921 arası dönemde çok az eser yazdı. 1923'te tamamladığı Op. 23 5 Piyano parçası ve Op. 24 Serenad dünyaya 12'li nota sistemini tanıtan eserlerdi.

ABD'ye gittikten sonraki yıllarda kimi zaman 12 nota sistemli, kimi zaman tonal eserler yazdı. Bu konuyla ilgili olarak "Her besteci, yaratıcılığının durmaması için, farklı tarzlarda yazabilmelidir." demiştir.

Schoenberg'in müziği melodik ve lirik sürprizlerle dolu ve oldukça karmaşık bir yapıya sahiptir. Dinleyici için bu müziği anlamak çaba gerektirir.

Ek olarak Schönberg'ten küçük bir alıntı:

"İnsanlar 'konforu' buldular ve rahatı tercih ettiler. Çağdaş insanın amacı, zahmetsiz bir yaşam geçirmektir. Yani, az hareketli, az yıpratan bir yaşam. Bu yüzden insan yüzeyselleşmiştir. Araştırmaz, incelemez, var olanla yetinir.'Konfor', zihinsel tembellikle eş anlamlıdır. Bu müzik için de geçerlidir. Geleneksel müzik durağandır. Ton sisteminin dışına çıkmaz, dolanır durur. Her ne kadar Romantik besteciler kakışımlı ses ve akorlarla düzenin(tonun) sınırlarını zorladılarsa da, bu yeterli değildir. Sonuçta, düzenin(tonun) içinde hareket ederler. Tam kopuş yoktur. Nasıl toplumdaki yozlaşmış ve tutucu, ahlaki değerlere karşı mücadele ediyorsak, yerleşmiş müzik kurallarına karşı da mücadele etmeli ve bu kuralları yıkmalıyız. Müzikte çözülen sınırlar, insan ve doğa, ruh ve dünya, ahlak ve toplum kurallarının simgeleridir."

"Sanatçının antenleri en ince karakterleri sismograf gibi saptar. İşitilemeyecek kadar hafif ve gizli(kalmış) şeyler beni çeker, merakımı uyandırır. Her büyük sanatçı en belirsiz esin kaynağına tepki gösterir. Böylece, yeni olan kendisini dolaylı olarak açıklar. Bu bulma olgusuyla en işitilmeyen duyulur, bulunur, insan sadece kendi içine, ta dibine kadar bakabilmeli ve dinleyebilmelidir."

Seçilmiş eserleri

 Verklärte Nacht: Yaylisazlar için sekstet (1899)
 Gurre-Lieder: Solist sesler, koro ve orkestra. Metin Jens Peter Jacobsen (1900-1901, 1913)
 Op.5 Pelleas und Melisande (1902/03)
 Op.9 Kammersymphonie No. 1 (Oda Senfonisi No. 1), (1906)
 Op.10 Kuartet No. 2 Fa-diyez-minor (Soprano) (1907)
 Op.16 Orkestra Icin Bes Parca, (1909)
 Op.17 Erwartung: Müzikli dram. 1 Perde. Libreto:Marie Pappenheim. (1909)
 Op.18 Die glückliche Hand: Müzikli dram, 1 Perde. Libreto:Arnold Schonberg. (1910-1913)
 Op.19 Sechs Kleine Klavierstücke (6 küçük piyano parçasi) (1911)
 Op.21 Pierrot Lunaire, Metin:Albert Giraud (1912)
 Op.25 Piyano Suiti:(1921/23)
 Moses und Aron: Opera 3 perde. (1930-1932)
 Koncerto Si-bemol: Yaylisazlar kuarteti ve orkestra (1933). George Frederic Handel  Concerto Grosso, op.6, no.7 ardindan
 Op.32 Von heute auf Morgen: Müzikli dram. 1 Perde. Libreto:Gertrud Schönberg ('Max Blonda')
(1928-1929)
 Op.36 Keman Konçertosu: (1936)
 Op.38 Kammersymphonie No. 2 (Oda Senfonisi No. 2) (1909/39)
 Op.39 Kol Nidre: Koro ve orkestra için (1938)
 Op.41 Ode to Napoleon Buonaparte,: (1942)
 Op.42 Piyano Konçertosu: (1942)
 Op.46 A Survivor from Warsaw (Varşova'dan Kurtulan bir Kişi): (1947)

Medya

 Arnold Schönberg, Op.10 Yaylısazlar Kuarteti No.2 4.bölüm. 2007 "Carmel Yaylısazlar Kuarteti", Soprano:Rona Israel-Kolatt

Dış bağlantılar

IMSLP Schoenberg kategorisi

Ses ve video kayıtları
 Op.17 Erwartung
 Muzikolji diplomasi dersleri için audio ve video kayitlari

1874 doğumlular
Viyana doğumlular
1951 yılında ölenler
Avusturyalı opera bestecileri
Yahudi asıllı Avusturyalılar
Yahudi asıllı Amerikalılar
Modern dönem bestecileri
Yahudiliğe geçenler
Mavi Süvari
Viyana'da defnedilenler
20. yüzyıl Amerikalı bestecileri

Arnold Schönberg