Jül Sezar (, ; MÖ 12 Temmuz 100 - MÖ 15 Mart 44), Romalı asker ve Roma Cumhuriyeti'nin son diktatörü olan politik liderdir. Aynı zamanda iyi bir hatip ve güçlü bir yazar olan Sezar, dünya tarihinin en etkili insanlarından birisi olarak kabul edilir. Eylemleriyle Roma Cumhuriyeti'nin Roma İmparatorluğu'na dönüşmesinde ve evlatlığı Augustus'un ilk Roma imparatoru olmasını sağlayacak olayların başlamasında kritik bir rol oynamıştır.

Roma Senatosundaki optimates kliğine mensup muhalifleri Marcus Porcius Cato ve Marcus Calpurnius Bibulus'a karşı, populares kliğine mensup bir politikacı kimliğiyle, Marcus Licinius Crassus ve Gnaeus Pompeius Magnus'la birlikte gayri resmi olarak Roma politik yaşamına birkaç yıllığına yön verecek olan birinci üçlü yönetimi kurdu. Galya'yı fethederek Roma topraklarını Atlas Okyanusu'na kadar genişletti ve aynı zamanda MÖ 55 yılında Britanya'nın Romalılarca ilk işgalini gerçekleştirdi. Triumvirliğin yıkılmasıyla birlikte Pompey ve Senato ile arası açıldı. MÖ 49 yılında Lejyonlarının başında Rubicon nehrini geçmesiyle başlayan iç savaş sonucu Roma dünyasının tartışmasız hâkimi haline geldi.

Hükûmetin kontrolünü ele almasının ardından, Roma toplumu ve yönetimini kapsayan geniş bir reform hamlesi başlattı. Hayat boyu diktatör (dictator perpetuus) ilan edildi ve Cumhuriyet bürokrasisini merkezîleştirdi. Ancak Sezar'ın eski arkadaşlarından Marcus Junius Brutus'un önderliğindeki, Cumhuriyeti eski işleyişine kavuşturmayı hayal eden bir grup senatör tarafından MÖ 15 Mart 44 tarihinde öldürüldü. Suikastın ardından başlayan yeni bir iç savaş, vârisi Gaius Octavianus'un Roma dünyası üzerinde baskın bir otokratik güç haline gelmesine yol açtı. Sezar, suikastten iki yıl sonra, MÖ 42 yılında Senato tarafından resmen kutsanarak Roma tanrılarından biri ilan edildi. Ayrıca vasiyetiyle birlikte ölümünden sonra servetinin bir kısmını Roma halkına dağıttırdı ve her Roma vatandaşına 300.000 sestertius bıraktı.

Sezar'ın hayatı hakkındaki bilgilerin çoğu, askerî seferlerini anlattığı, kendisi tarafından yazılmış olan "Yorumlar" (Commentarii) adlı hatıralarından ve Cicero gibi politik rakiplerinin mektup ve söylevlerinden, Sallustius'un tarihsel yazılarından ve Catullus'un şiirleri gibi çağdaşı kaynaklardan elde edilmiştir. Hayatına dair pek çok ayrıntılı bilgi sonraki yüzyıllarda yaşamış olan Appian, Suetonius, Plutarch, Cassius Dio ve Strabo gibi tarihçiler tarafından aktarılmıştır.

Hayatı

İlk yılları

Sezar, soylarının tanrıça Venüs'ün sözde oğlu Troyalı prens Aeneas'ın oğlu Iulus'tan geldiğini iddia eden ve patrici sınıfından bir aile olan Julia gens'ine mensuptur.

"Sezar" cognomen'i, Yaşlı Plinius'a göre sezaryenle doğmuş bir atasından gelir (Latince "kesmek" anlamına gelen caedo, caedere, cecidi, caesum fiilinden türemiştir). Historia Augustanın bu konu hakkındaki diğer üç iddiası ise sırasıyla şöyledir: İlki Sezar'ın saçının çok sık olması (Latince caesaries); diğeri gözlerinin parlak gri olması (Latince oculis caesiis); ya da savaşta bir fil öldürmüş olması (mağribi dilinde caesai) nedeniyle bu unvanı almıştır. Sezar'ın bastırdığı sikkeler üzerinde fil bulunması adı geçen son iddiayı destekler niteliktedir.

Antik şecerelerine rağmen Julii Caesare'ler politik olarak etkili bir aile değildi ve mensuplarından sadece üçü konsül seçilebilmişti. Sezar'ın aynı adı taşıyan babası Cumhuriyetin seçimle iş başına gelen üst düzey magistraları arasında ikinci sırada yer alan praetorluk makamına kadar yükselme başarısı göstermiş, belki de ünlü kayınbiraderi Gaius Marius sayesinde Asya eyaleti valiliği yapmıştır. Annesi Aurelia Cotta birkaç konsül çıkarmış etkili bir aileden geliyordu. Sezar'ın vasisi olarak iyi bir hatip ve dil bilimci olan Galya kökenli Marcus Antonius Gnipho'nun atandığı bilinir. Sezar'ın her ikisinin de adı Julia olan iki kız kardeşi vardı. Sezar'ın çocukluğu ile ilgili kayıtlar çok azdır. Suetonius ve Plutarch'ın biyografilerinde Sezar'ın hikâyesi birdenbire gençliğinden başlar ve her iki eserde de açılış paragrafları kayıptır.

Sezar'ın gelişim yıllarına tam bir kargaşa hâkimdi. Roma'nın müttefiklerine verilen Roma Yurttaşlığı hakkının geri alınmasının neden olduğu kargaşa, Roma ve İtalyan müttefikleri arasında Sosyal Savaş olarak adlandırılan bir savaşa neden olurken Pontuslu VI. Mithridates Roma'nın doğu eyaletlerini tehdit eder hale gelmişti. Roma siyaseti ana olarak iki hizip olarak bölünmüş, optimates adındaki birinci hizip Senato içerisinde aristokratik yönetimi savunurken, populares hizbi doğrudan seçimleri tercih etmekteydi. Sezar'ın amcası Marius, popularis hizbine mensupken rakibi Lucius Cornelius Sulla bir optimas idi. Hem Marius hem de Sulla Sosyal Savaş sırasında sivrilmişler, her ikisinin de Mithridates'e karşı yapılan seferi komuta etmek istemesine rağmen şans başlangıçta Sulla'ya gülmüştü. Ancak Sulla ordunun komutasını ele almak için şehir dışına çıktığında bir tribün tarafından geçirilen yasa ile komuta Marius'a tevdi edildi. Sulla'nın tepkisi ordusuyla Roma'ya dönmek ve komutanlığını ilan ederek Marius'u sürgüne göndermeyi denemek oldu ancak o sefere çıktığında Marius çoktan geçici bir ordunun başına geçmişti. Marius ve müttefiki Lucius Cornelius Cinna şehri ele geçirdi, Sulla "halk düşmanı" ilan edildi ve Marius'un birliklerinin Sulla'nın destekçilerinden intikamı kanlı oldu. Marius MÖ 86 yılının başlarında öldü ancak hizip etkin bir güç olarak kaldı.

MÖ 85 yılında, Sezar'ın babası bir sabah ayakkabılarını giyerken görünürde herhangi bir neden olmaksızın aniden ölünce  henüz on altı yaşında olan Sezar ailenin başına geçti. Ertesi yıl Marius'un tasfiyesi sırasında ölen eski Jüpiter yüksek rahibi Merula'nın yerine yeni Flamen Dialis olarak atandı. Ardından bu göreve seçilen kişilerin patrici olması zorunluluğuna ilaveten bu kişinin bir patrici ile evli olması gerektiği şeklindeki geleneği, çocukluğundan beri nişanlı olduğu varsıl bir Equestrian aileden gelen Cossutia adındaki kızdan ayrılarak Cinna'nın kızı Cornelia ile evlenmek suretiyle yıktı.

Mithridates ile barış yapan Sulla artık geri dönerek Marius'un destekçilerine karşı iç savaşa devam edebilirdi. Tüm İtalya boyunca süren çarpışmaların ardından MÖ 82 Kasımında yapılan Colline Geçidi Savaşını kazanarak Roma'yı ele geçirdi ve kendisini diktatör olarak atadı; her ne kadar bu makama atanan kişi geleneksel olarak sadece altı ay görev yapabilse de Sulla için bir limit belirlenmemişti. Marius'un heykelleri yıkıldı ve mezarı açılarak cesedi Tiber nehri'ne atıldı. Diğer rakibi Cinna ise askerlerinin isyanı sonucu zaten öldürülmüştü. Sulla'nın yasaklamalarının ardından politik düşmanlarının yüzlercesi öldürüldü ya da sürgüne gönderildi. Sezar, Marius'un yeğeni ve Cinna'nın damadı olarak artık hedefteydi. Önce amcasının kalan mirasından, ardından karısının çeyizinden ve son olarak rahiplik görevinden mahrum bırakıldı ancak karısından boşanmayı reddedince saklanmak için kaçmak zorunda kaldı. Kendisine yönelen tehditlerden, aralarında Sulla'nın destekçilerinin ve Vesta bakirelerinin de bulunduğu aile üyelerinin arabuluculuğu sayesinde, Sulla'nın isteksizce de olsa geri adım atmasıyla kurtulabildi. Sulla'nın "Sezar'da çok sayıda Marius gördüğünü" söylediği iddia edilir.

Erken dönem kariyeri
Sezar Roma'ya dönmek yerine orduya katıldı ve Asya'da Marcus Minucius Thermus ve Kilikya'da Servilius Sauricus'un emrinde görev yaptı. Midilli kuşatmasında gösterdiği üstün hizmetlerinden dolayı Corona Civica ile ödüllendirildi. Kral IV. Nikomedes'in donanmasına eşlik ederek güvenliğini sağlamak için gittiği Bithynia'da Kralın sarayında uzun süre kalınca tüm hayatı boyunca peşini bırakmayacak olan Nikomedes'le bir ilişki yaşadığı söylentileri ortaya çıktı. Rahiplik görevinden alınması ironik biçimde ona askerî bir kariyer yapmanın yolunu açmıştı; çünkü geleneklere göre bir Flamen Dialis'in atlara dokunması, kendi yatağından başka bir yatakta üç günden fazla ya da Roma dışında bir günden fazla uyuması ya da bir orduya doğru bakması yasaktı.

İki yıl diktatör olarak görev yapan Sulla MÖ 80 yılında istifa etti ve yeniden konsülar bir hükûmet kurup bir yıl konsül olarak görev yaptıktan sonra emekliye ayrıldı. Sezar sonradan Sulla'nın diktatörlük görevinden ayrılmasıyla alay edecek ve "Sulla politikanın abecesini bilmiyor" diyecekti. Sulla iki yıl sonra MÖ 78'de öldü ve cenazesi devlet töreniyle kaldırıldı. Sulla'nın öldüğünü duyan Sezar, kendisi için yeterince güvenli hale geldiğine inandığı Roma'ya geri döndü. Tüm mallarına el konulduğundan, Roma'nın dışında alt sınıftan insanların yaşadığı Subura'da mütevazı bir eve yerleşti. Sezar'ın geri dönüşü Marcus Aemilius Lepidus tarafından Sulla karşıtı bir darbe girişimi olarak değerlendirildi ancak Sezar Lepidus'un liderliğine güvenmediğinden bu plana katılmaktan kaçındı ve bunun yerine yeniden avukatlık yapmaya başladı. Olağanüstü hitabetine eşlik eden heyecanlı jestleri, ince sesi, irtikâp ve yolsuzluk'tan adı çıkmış eski valilerin ceza davalarındaki insafsızlığı sayesinde tanınan biri haline geldi. Retoriğini mükemmelleştirmek amacıyla MÖ 75 yılında Cicero'yu da eğitmiş olan Apollonius Molon'un yanına, Rodos'a gitti.

Sezar Ege Denizi'ni geçerken Kilikyalı korsanlar tarafından kaçırıldı ve Oniki Ada'lardan biri olan küçük Farmakos adasında tutsak edildi. Esareti boyunca gururlu bir tavır sergiledi. Korsanlar fidye olarak yirmi talent altın istemeye karar verince, Sezar elli talent altın istemeleri konusunda ısrar etti. Fidyenin ödenmesinden sonra serbest bırakılan Sezar bir donanma topladı ve korsanları kovalayarak yakaladıktan sonra Bergama'ya hapsetti. Asya eyaleti valisi korsanları idam etmeyi reddederek onları köle olarak satmayı tercih etti ancak Sezar kıyıya geri döndü ve tutsak olduğu zaman söz verdiği gibi korsanları çarmıha gerdirdi. Ardından Rodos'a doğru yelken açtı ancak bir süre sonra Pontus'tan gelen işgal tehdidine karşı koymak için orduya geri çağrıldı.

Roma'ya dönüşünde, Roma politik yaşamında cursus honorum'un ilk basamağı olan tribün görevine seçildi. Spartaküs'e karşı yapılan savaş (MÖ 73 - 71) bu dönemde yapılmıştır ancak Sezar'ın bu savaşta herhangi bir rol oynayıp oynamadığına dair kayıt yoktur. MÖ 69 yılında quaestor seçildi ve aynı yıl teyzesi ve Marius'un dul eşi Julia'nın cenaze töreninde bir konuşma yaptı. Kendi karısı Cornelia da aynı yıl ölecekti. Sezar cenazenin ardından Antistius Vetus'un emrinde quaestorluk görevini yerine getirmek üzere Hispania'ya gitti. Orada bulunduğu sırada Büyük İskender'in heykeliyle karşılaştığı ve şimdi İskender'in dünyayı ayakları altına aldığı yaşta olduğunu ve onunla karşılaştırıldığında çok az şey başardığı gerçeğini hoşnutsuzlukla fark ettiği söylenir. Görevinden erkenden ayrılma talebi kabul edilince Roma politik yaşamına geri döndü. Geri döndüğünde Sulla'nın torunu Pompeia ile evlendi. Ardından aedile seçilen Sezar, hâlâ yönetimde olan Sulla yanlısı rejimle çelişen bir hareket olarak Marius'ın zaferleri anısına yapılan zafer anıtlarını restore ettirdi. Ayrıca Sulla'nın yasaklarından fayda sağlayanlara karşı ceza davaları açtı ve meslektaşı Marcus Calpurnius Bibulus'u gölgede bırakacak biçimde ödünç para ile kamu işleri ve oyunları için büyük miktarlarda para harcadı. Ayrıca iki başarısız darbe girişimi ile de karşı karşıya kaldı.

Sezar'ın yükselişi

MÖ 63, Sezar için hareketli bir yıldı. Tribün Titus Labienus'u, 37 yıl önce politik bir cinayete kurban giden tribün Lucius Appuleius Saturninus'un ölümüyle ilgili senatör Gaius Rabirius'a dava açmaya ve bu davaya müdahil iki hâkimden birisi olarak kendisini atamaya ikna etti. Rabirius, Cicero ve Quintus Hortensius tarafından savunuldu ancak vatana ihanetten mahkûm olmaktan kurtulamadı. Temyiz etmek için halka gitmeye hazırlandığı sırada praetor Quintus Caecilius Metellus Celer, askerî bayrağı Janiculum tepesinden sökerek toplantının ertelenmesini sağladı. Labienus kovuşturmayı başka bir duruşmayla yeniden başlatabileceği halde bunu yapmadı ve Sezar'ın istediği şekilde davranarak davayı düşürdü. Labienus, gelecek on yıl boyunca Sezar'ın önemli bir müttefiki olacaktı.

Aynı yıl, Sulla tarafından atanan Pontifex Maximus Quintus Caecilius Metellus Pius'un ölmesi üzerine Sezar bu göreve talip oldu. Rakipleri optimates kliğinden eski konsüller Quintus Lutatius Catulus ve Publius Servilius Vatia Isauricus idi. Her iki taraf hakkında da rüşvetçilik suçlamaları ortaya atılmıştı. Sezar seçim sabahı annesine, geriye ya bir Pontifex Maximus ya da bir hiç olarak döneceğini; çünkü seçilememesi durumunda kampanyası için aldığı muazzam borç yüzünden sürgüne gönderilebileceğini söylemişti. Sonuçta Sezar rakiplerinin tüm tecrübe ve mevkilerine rağmen, diğer iki adayın oylarının bölünmesi sayesinde rahatça kazandı. Görevine, Via Sacra'da resmi bir ikametgâh tahsisi ile başladı.

Aynı yıl konsül olarak görev yapmakta olan Cicero, cumhuriyetin kontrolünü ele geçirmek için bir tertip hazırlayan Catilina'nın planlarını açığa çıkarınca Catulus ve diğerleri Sezar'ın da bu planın bir parçası olduğunu iddia ettiler. Ertesi yıl praetor seçilecek olan Sezar, tertibi düzenleyenlerle nasıl pazarlık yapılacağı hakkında Senato'da yapılan tartışmalara katıldı. Tartışma sırasında Sezar'a bir not ulaştırıldı. İleride onun en acımasız politik rakibi haline gelecek olan Marcus Porcius Cato, Sezar'ı tertipçilerle işbirliği yapmakla suçladı ve kendisine verilen mesajı yüksek sesle okumasını talep etti. Sezar notu ona gönderince, Cato için oldukça utanç verici bir durum olarak, bu mektubun Cato'nun üvey kız kardeşi Servilia tarafından Sezar'a yazılmış bir aşk mektubu olduğu ortaya çıktı. Sezar, tertibi düzenleyenlerin öldürülmesi yerine ömür boyu hapis cezasına çarptırılmasının daha iyi olacağı fikrini ikna edici biçimde savundu ancak Cato tarafından yapılan bir konuşma sonrası Senato fikrini değiştirdi ve darbeciler idam edildi. Ertesi yıl tertibi araştırmak üzere bir komisyon kuruldu ve Sezar bir kez daha komplo ile suçlandı. Cicero'nun ispat etmesi üzerine, plan hakkında bildiklerini kendi isteğiyle anlattı ve suçsuzluğu anlaşılınca onu suçlayan komisyon üyelerinden biri hapse atıldı.

MÖ 62 yılında praetor olarak görev yaparken tartışmalı kanun teklifleri konusunda tribün Metellus Celer'i desteklemiş ve ikilinin inatçı tutumları yüzünden Senato onları bir süreliğine görevden uzaklaştırmak zorunda kalmıştı. Sezar, görevlerini yerine getirmeye devam etmeyi denemiş ve sadece şiddet tehlikesi baş gösterdiğinde geri çekilmişti. Senato, Sezar'ı destekleyen sokak gösterileri artmaya başlayınca onu görevine iade etme konusunda ikna olmuştu.

Aynı yıl Bona Dea ("iyi tanrıçalar") festivali Sezar'ın himayesinde ve onun evinde yapılmıştı. Erkeklerin festivale katılmasına izin verilmediği halde genç bir patrici olan Publius Clodius Pulcher kadın kılığında içeri girmeyi başarmış, Sezar'ın karısı Pompeia'yı açıkça ayartmaya çalışmış, yakayı ele verince de dinsel saygısızlıktan mahkûm edilmişti. Sezar, Roma'nın en güçlü patrici ailelerinden birisini gücendirmemek adına Clodius'un duruşmasında ona karşı tanıklık vermemiş ve Clodius rüşvet ve gözdağı sayesinde beraat etmişti. Bununla beraber Sezar, "karım hakkında hiçbir şüphe olmamalı" diyerek Pompeia'dan boşanmıştı.

Praetorluğunun bitmesinin ardından Sezar Hispania Ulterior eyaletine yönetici olarak atanmış olsa da hâlâ çok borçluydu ve ayrılmadan önce kendisine borç verenleri tatmin etmek durumundaydı. Bu sebeple Roma'nın en zengin adamlarından olan Marcus Licinius Crassus'a başvurdu. Crassus, Pompey'in menfaatlerine karşı olan muhalefetinde kendisine destek olması karşılığında Sezar'ın borçlarının bir kısmını ödedi ve geri kalanlarına da garantör oldu. Yine de praetorluğu sona erince dokunulmazlığı kalkacağı için alacaklıları tarafından dava edilebileceğini bilen Sezar, henüz görevi sona ermeden, eyaletine gitmek üzere Roma'dan ayrıldı. Hispania'da Callaici ve Lusitanilerin topraklarını fethetti ve birlikleri tarafından imparator olarak selamlandı. Borçlarla ilgili kanunu reforme etti ve valilik görevini yüksek bir itibarla tamamladı.

Sezar imparator olarak selamlandığı için bir Roma Zafer Alayı ile ödüllendirildi. Ancak Sezar'ın gözü cumhuriyetin en yüksek magistralığı olan Konsüllük görevindeydi. Ortada bir sorun vardı ve Sezar eğer zafer alayına katılırsa bir asker olarak kalmalı ve Roma şehir surlarının gerisinde beklemeliydi ancak konsüllük seçimlerine katılmak istiyorsa komutayı bırakmalı ve şehre sıradan bir yurttaş gibi girmeliydi. Aynı anda iki seçeneğin de gerçekleşmesi olanaksızdı. Senato'dan seçimlere in absentia (gıyabında) olarak katılmak için izin istedi ancak bu talep Cato tarafından bloke edildi. Zafer alayı ve Konsüllük arasında bir seçim yapmak durumunda kalan Sezar, Konsüllüğü seçti.

Birinci Konsüllük ve Birinci Triumvirlik
Konsüllük için yarışan üç aday vardı: Sezar, birkaç yıl önce Sezarla birlikte aedile olarak görev yapmış olan Marcus Calpurnius Bibulus ve Lucius Lucceius. Seçim kirli bir mücadeleye sahne oluyordu. Sezar, Cicero'nun desteğini istemiş ve zengin birisi olan Lucceius'la ittifak yapmıştı. Ancak mali durumu Bibulus karşısında yetersiz kalmış ve buna ilaveten rüşvet yemezliği ile ünlü Cato'nun bile Bibulus'tan rüşvet alarak onun tarafını tuttuğu söylentisi yayılmıştı. Sonuç olarak Sezar ve Bibulus, MÖ 59 yılı için konsül seçildiler.

Sezar, borcu yüzünden Crassus'a politik olarak bağımlı olduğu halde, Senato'da emekli askerleri için doğuda yerleşim yerleri ve tarım arazileri tahsis edilmesi mücadelesinde başarısız olan Pompey ile de iyi geçinmeye çalışmıştı. Pompey ve Crassus, birlikte konsüllük yaptıkları MÖ 70 yılından beri kavgalıydı ve Sezar birisiyle ittifak kurmanın diğerini kaybetmek anlamına geldiğini bildiğinden aralarını bulmaya çalışmıştı. Bu üçlünün, kamu işleri üzerinde kontrolü sağlayabilmek için hem paraları hem de politik nüfuzları vardı. Birinci Üçlü Yönetim olarak bilinen bu gayri resmî ittifak, Pompey'in Sezar'ın kızı Julia ile evlenmesiyle daha da sağlamlaştırıldı. Bu arada Sezar da ertesi yıl konsül seçilecek olan Lucius Calpurnius Piso Caesoninus'un kızı Calpurnia ile evlendi.

Sezar, Pompey ve Crassus tarafından da desteklen ve kamu arazilerinin fakirlere gerekirse güç kullanılarak dağıtılmasını içeren bir kanun teklifi sunarak ittifakı aleni hale getirdi. Pompey, şehri askerlerle doldurdu ve muhaliflerin gözünü korkutmayı başardı. Bibulus, kehanetlerin olumsuz olduğunu ilan ederek kanunu geçersiz kılmaya çalıştıysa da Sezar'ın silahlı destekçileri tarafından Forumdan uzaklaştırıldı. Lictorlarının taşıdığı fascesler kırılmış, konsüle eşlik eden tribünlerden ikisi yaralanmış ve Bibulus'un üzerine bir kova dolusu dışkı dökülmüş, hayatından endişe eden Bibulus, yılın geri kalanını evinde saklanarak geçirmişti. Sezar'ın kanun yapma yetkisini engellemeye yönelik bu girişim yetersiz kalmıştı. Romalı taşlama ustaları bu yılı "Jül ve Sezar'ın konsüllüğü" olarak adlandırmışlardır.

Sezar ve Bibulus ilk seçildiğinde Cumhuriyet aristokrasisi Sezar'ın gelecekteki muhtemel gücünü engellemeyi denemiş ve İtalya'nın ormanlarını ve otlaklarını ifraz etmişti. Piso ve Pompey'in yardımıyla Sezar bu durumu değiştirdi ve bunun yerine Cisalpina Galya ve İllirya'ya ilave olarak Gallia Narbonensis eyaletlerinin yönetimine atandı. Bu sayede dört lejyonun komutasını eline almış olmanın yanında beş yıl süreyle hakkında dava açılmasını engelleyen bir dokunulmazlığa da kavuşmuş oldu. Konsüllük görevi sona erince, görev yaptığı süre içindeki yolsuzluklar yüzünden hakkında dava açılma tehlikesi belirince henüz görev süresi bitmeden Roma'dan ayrılarak atandığı eyalete gitti.

Galya'nın fethi

Sezar hâlâ çok borçluydu ve bir eyalet yöneticisi olarak para edinmek için ya zorla vergi toplamak ya da askerî bir maceraya girişmekten başka çıkar yolu yoktu. Sezar'ın komutası altında, fethedilmemiş topraklara ve tekinsiz bir yer olarak bilinen özgür Galya'ya sınır komşusu olan eyaletleri İllirya ve Gallia Narbonensis'de konuşlanmış dört lejyon vardı. Roma'nın müttefiklerinden Aeduiler, Galyalı rakipleri tarafından Ariovistus liderliğindeki Cermen kökenli Suebilerin yardımıyla bozguna uğratılmış ve Helvetler Romalıların savaş amaçladıklarını düşünerek korktukları büyük çaplı bir göçe başlamışlardı. Yeni iki Lejyon toplayan Sezar önce Helvetileri hemen ardından da Ariovistus'u yendi ve ordusunu
kış için Sequani topraklarında konuşlandırarak Gallia Narbonensis'in ötesindeki topraklara karşı ilgisinin geçici olmadığı sinyalini verdi.

Göreve gelişinin ikinci yılında sahip olduğu askerî gücü, Cisalpine Galya eyaletinden topladığı iki yeni Lejyonla iki katına çıkardı. Cisalpine Galya eyaleti sakinleri Roma yurttaşı olmadığı için bu eylemin yasallığı tartışmalıydı. Sezar'ın bir önceki yılki eylemlerine karşılık Kuzeydoğu Galya'nın Belgic kabileleri silahlanmaya başladılar. Sezar bu duruma sert bir hareketle cevap verdi ve birleşik Belgic (Belçika) ordusuna karşı başarısız bir muharebenin ardından kabileleri parça parça fethetti. Bu araba Crassus'un oğlu Publius komutasındaki bir Roma Lejyonu da Armorica yarımadasındaki yerel kabilelerin topraklarını fethetmeye başladı.

MÖ 56 yılı baharında Üçlü yönetim, Cisalpine Galya eyaletinin Luca (modern Lucca) kentinde bir araya geldi. Roma'ya tam bir karmaşa hâkimdi ve Clodius'un popülist kampanyası Crassus ve Pompey arasındaki ilişkinin altını oymaya başlamıştı. Toplantıda Üçlü yönetim yenilenirken Sezar'ın prokonsüllüğü beş yıllık bir süre için yeniden uzatıldı. Crassus ve Pompey'in yeniden konsül seçilmesi ve tıpkı Sezar gibi aynı süreler için Crassus'un Suriye ve Pompey'in Hispania prokonsülü olmaları kararlaştırıldı. Sezar'ın Venetileri deniz savaşında yenmesi ile Armorica'nın fethi tamamlanırken, genç Crassus da güneybatıda Aquitanilerin topraklarının fethini tamamlamıştı. MÖ 56 yılındaki seferin ardından sadece alçak kıyı bölgelerde yaşayan Morini ve Menapi kabilelerinin toprakları Roma'nın kontrolü dışında kalmıştı.

MÖ 55 yılında, Galya'ya karşı Cermen kabileleri Usipeteler ve Tencteriler tarafından gerçekleştirilen bir işgal girişimini defeden Sezar, hemen ertesinde Ren Nehri üzerine bir köprü yaptırdı ve geri dönüp köprüyü sökmeden Cermen topraklarında bir süre dolaşarak gövde gösterisi yaptı. Aynı yıl yaz mevsiminin sonlarında doğru Morini ve Menapilere boyun eğdirdi ve Britonların bir önceki yıl kendisine karşı savaşan Venetilere yardım ettiği gerekçesiyle Britanya'ya geçti. İstihbaratı zayıftı ve Kent kıyılarında bir kıyıbaşını ele geçirdiği halde bu durumu muhafaza etmenin güçlüklerinden dolayı kışı geçirmek üzere Galya'ya geri döndü. Ertesi yıl daha büyük bir güç ve daha iyi hazırlanarak geri dönen Sezar ülkenin içlerine kadar ilerledi ve Trinovanteli Mandubracius'u, rakibi Cassivellaunus ile anlaşma sağlayarak müttefik kral olarak tespit etti. Ancak Galya'da hasadın kötü gitmesi, Eburoneli Ambiorix'in liderliğini yaptığı ve Sezar'ı tüm kış ve takip eden yılın ortalarına kadar sürecek bir çatışmaya sürükleyen bir ayaklanmaya neden oldu. Ambiorix'in ortadan kaldırılmasıyla Sezar artık Galya'nın tamamen kontrol altına alındığına kanaat getirdi.

Sezar'ın Britanya'da seferde olduğu sırada Pompey'in karısı olan kızı Julia doğum yaparken öldü. Sezar, ittifak anlaşmasını yenilemek ve desteğini kaybetmemek için Pompey'e Gaius Marcellus'la evli olan yeğeni Octavia'yı teklif ettiyse de Pompey bu öneriyi reddetti. Crassus, MÖ 53 yılında, başarısız bir Part ülkesini işgal girişimi sırasında öldü. Roma, şiddetin sınırına gelmişti. Pompey tek başına konsül olarak atandı ve hemen ardından düzeni sağlamak için boş konsül koltuğuna oturması için davet ettiği, Sezar'ın politik rakiplerinden Quintus Metellus Scipio'nun kızı Cornelia ile evlendi. Triumvirlik sona ermişti.

MÖ 52 yılında Arverni kabilesinden Vercingetorix'in liderliğini yaptığı yeni bir isyan tüm Galya'ya yayıldı. Vercingetorix tüm Galya kabilelerini bir araya getirmeyi başarmış ve Sezar'ı Gergovia Savaşı da dahil birkaç çarpışmada yenerek askeri yeteneğini göstermişti ancak Sezar'ın Alesia Savaşı'ndaki özenle hazırlanmış kuşatma planı karşısında nihayet teslim olmak zorunda kalmıştı. Ertesi yıl boyunca süren dağınık isyanlara rağmen  Galya tam olarak fethedildi.

Titus Labienus, Sezar'ın en yüksek rütbeli legatesi olarak Galya seferi sırasında propraetor unvanı aldı. Sezar'ın komutası altında görev yapan diğer dikkat çekici kişiler arasında akrabası olan Lucius Julius Caesar, Crassus'un oğulları Marcus ve Publius, Cicero'nun kardeşi Quintus, Decimus Brutus, ve Marcus Antonius bulunur.

Plutarch, ordunun tüm Galya Savaşları boyunca savaşmak zorunda kaldığı asker sayısının üç milyon civarında olduğunu, bunlardan bir milyonun öldürüldüğünü, geri kalanlardan bir milyonunun da köleleştirildiğini iddia eder. 300 kabileye boyun eğdirilmiş ve 800 kent yıkılmıştır. Avaricum (Bourges) kentinin nüfusunun neredeyse tamamı (toplam 40.000) kılıçtan geçirilmiştir. Jül Sezar, memleketlerinden ayrılan Helvetler kabilesine mensup insan sayısının 368.000 kişi olduğundan, bunlardan 92.000 kişinin silah taşıdığından ve sadece 110.000 kişinin geri dönebildiğinden bahseder. Ancak doğru sayıyı bilebilmenin zorluklarına ilave olarak Sezar'ın propaganda amaçlı verileri ve antik metinlerdeki abartılı rakamlar göz önüne alındığında düşmanın sahip olduğu savaşçı sayısının bu kadar yüksek olamayacağı aşikardır. Furger-Gunti, 60.000 askerden fazla bir mevcuda sahip ordunun planlanan taktik açısından kuşkulu olacağını bu sebeple Helvetilerin 40.000 savaşçıya karşın toplam 160.000 göçmenden oluşmuş olabileceğini iddia eder. Delbrück, sayıyı daha aşağıya çeker ve 100.000 göçmene karşın Romalıların sahip olduğu 30.000 kişilik asker gücünün neredeyse yarısı olan 16.000 savaşçı olduğunu iddia eder.

Askerî kariyeri

Sezar adı, sahip olduğu askeri yeteneklerden dolayı tarihçiler tarafından tarihin en önemli askerî taktisyen ve stratejistleri olarak kabul edilen Büyük İskender, Sun Tzu, Halid bin Velid, Hannibal, Cengiz Han ve Napolyon Bonapart'la birlikte anılmıştır. Sezar, gerek Galya savaşları sırasındaki Gergovia savaşında, gerekse iç savaş sırasındaki Dyrrhachium savaşında taktik açıdan göz alıcı zaferler kazanmıştır. Ancak, Sezar'ın taktik dehası kendini Galya Savaşları sırasındaki Alesia kuşatmasında, iç savaş sırasındaki Farsalus savaşında, Pompey'in sayıca fazla birliklerini geri püskürtmesiyle ve Pharnaces'in ordusunu Zela savaşında yok etmesiyle göstermiştir.

Sezar'ın hangi topraklarda ya da hangi hava koşullarında olursa olsun seferlerindeki başarısının sırrı, komuta ettiği Lejyonların sahip olduğu sıkı ama adil disiplindi. Sezar birinci sınıf piyade ve süvarilere sahip olmanın yanında müthiş Roma ağır silahlarına ve üstün mühendislik yetenekleriyle donatılmış bir orduya sahipti. Aynı zamanda manevra yapan birliklerin ulaştığı hız efsane haline gelmişti; Sezar'ın ordusu bazen bir günde o zaman için inanılmaz bir mesafe olan 40 mil (yaklaşık 64 km.) yol alabiliyordu. Sezar'a ait Galya Savaşı Üzerine Yorumlar adlı kitapta anlatılanlara göre, oldukça sarp ve yüksek bir plato üzerine kurulmuş olan bir Galya şehrinin kuşatması sırasında, Sezar'ın mühendisleri sert kayadan bir tünel açmış ve şehrin su çektiği kaynağa ulaşıp yönünü değiştirerek ordunun kullanımına tahsis etmişti. Su kaynağı kesilen şehir bir süre sonra teslim olmak zorunda kalmıştı.

İç savaş

MÖ 50 yılında Pompey'in önderliğindeki Senato, prokonsüllük görevinin sona erdiği gerekçesiyle Sezar'a Roma'ya geri dönmesi ve ordusunu terhis etmesi emrini verdi. Dahası, Senato Sezar'ın in absentia (gıyabında) ikinci kez konsül seçilmesini de yasakladı. Sezar, konsüllerin kullandığı dokunulmazlık hakkı ya da ordusunun gücü arkasında olmadan Roma'ya girmesi halinde kovuşturmaya uğrayacağını ve politik olarak dışlanacağını düşünüyordu. Pompey, Sezar'ı başkaldırı ve vatana ihanetle suçladı. Sezar'ın 10 Ocak MÖ 49'da generallerin ordularıyla geçmelerinin yasak olduğu Rubicon nehrini "Lejyon XIII Gemina" ile geçmesiyle Roma'da iç savaş başlamış oldu. Plutarch, Sezar'ın Rubicon'u geçtiğinde Atinalı bir oyun yazarı olan Menandros'a ait ἀνερρίφθω κύβος deyişini kullandığını söyler. Suetonius bu deyişin Latince karşılığını alea iacta est yani "ok yaydan çıktı" olarak verir.

Güneye kaçan Metellus Scipio ve Genç Cato'nun da aralarında bulunduğu Optimatlar, özellikle Kuzey İtalya'daki şehirlerin çoğunluğunun teslim olmasının ardından yeni toplanan birlikler sayesinde biraz nefes aldılar. Samarium'da giriştikleri bir lejyon toplama girişimi, lejyonun kayda değer bir çarpışmaya katılmadan teslim olmasıyla sonuçsuz kaldı. Sezar'ın sahip olduğu tek lejyon olan Onüçüncü Lejyon'dan çok daha fazla bir güce sahip olmasına rağmen Pompey'in savaşmaya pek niyeti yoktu. Sezar, Senato ve Lejyonlarını kıstırarak Pompey'i kaçmadan yakalama umuduyla onu Brindisium'a kadar kovaladı. Pompey onu atlattı ve Sezar'ın barikatları yıkmasından hemen önce limandan demir alarak kurtulmayı başardı.

Limanda bulunan tüm gemiler Pompey tarafından birliklerinin tahliyesi için kullanıldığından onu takip etmek mümkün değildi ve bunu üzerine Sezar yönünü Hispania'ya çevirdi. Roma'yı Marcus Aemilius Lepidus'un prefect'liğine ve İtalya'nın geri kalanını tribün Marcus Antonius'un kontrolüne bırakan Sezar, şaşırtıcı bir hızla 27 gün içinde Hispania'ya ulaştı ve kendisine katılan iki Galya Lejyonu ile Pompey'in vekillerini bozguna uğrattı. Hemen ardından Pompey'le hesaplaşmak üzere doğuya, Yunanistan'a doğru ilerledi. 10 Temmuz MÖ 48'de Dyrrhachium'da yapılan savaş sırasında tahkimat hattının yıkılması nedeniyle neredeyse felaketle sonuçlanabilecek bir bozgundan kıl payı kurtuldu. Sezar, kısa süre sonra yapılan Farsalus savaşıyla kendisinden çok daha güçlü (Sezar'ın piyadelerinin iki katı piyade ve kayda değer miktarda süvari fazlası) olan Pompey'i MÖ 48 yılında kesin olarak yenilgiye uğrattı.

Roma'da Sezar diktatör olarak atanırken Marcus Antonius da onun Magister Equitum'u olarak göreve başladı. Bu göreve atanmasından sadece 11 gün sonra diktatörlükten istifa eden Sezar, Publius Servilius Vatia ile ikinci kez Konsül seçildi.

Sezar, Pompey'i Kral XIII Ptolemaios'un hizmetinde çalışan eski bir Romalı subay tarafından öldürüleceği İskenderiye'ye kadar kovaladı. Ardından XIII. Ptolemaios ve onun kız kardeşi, karısı ve aynı zamanda vekil kraliçe olan Firavun Kleopatra VII arasındaki iç savaşa müdahil oldu. Bunun sebebi belki de Ptolemaios'un Pompey'in katlindeki rolüdür. Sezar Kleopatra'nın tarafını tuttu. Anlatılanlara göre XIII. Ptolemaios'un mabeyincisi Pothinus tarafından kendisine hediye olarak takdim edilen Pompey'in kesik başına ağlamıştı. Her halükârda, Ptolemaik güçler MÖ 47 yılında yapılan Nil Savaşı ile Sezar tarafından yenildiler ve hemen ardından Sezar'dan Caesarion adlı bir çocuğu olduğundan şüphelenilen Kleopatra, tahta çıkarıldı. Sezar ve Kleopatra İskenderiye iç savaşı sırasında elde ettikleri zaferi MÖ 47 yılı baharında Nil üzerinde düzenledikleri bir zafer alayı ile kutladılar. Kraliyet kayığına eşlik eden 400 gemi, Sezar'a Mısır Firavunlarının sahip olduğu ihtişamı yansıtmayı amaçlıyordu.

Sezar ve Kleopatra hiç evlenmediler zira Roma kanunlarına göre bunu yapmaları mümkün değildi. Evlilik kurumu sadece Roma yurttaşları arasında yapıldığında geçerli oluyordu ve Kleopatra Mısır kraliçesiydi. Sezar'ın evliliği 14 yıl önce bir çocuk sahibi olmadan sona erdiğinden Kleopatra ile olan ilişkisi Romalılar tarafından zina olarak değerlendirilmedi ve Sezar, Kleopatra ile olan ilişkisini sorunsuzca sürdürebildi. Kleopatra Roma'yı birkaç kez ziyaret etti ve bu ziyaretlerinde Sezar'ın Romanın hemen dışında, Tiber kıyısındaki villasında ikamet etti.

MÖ 47 yılının ilk aylarını Mısır'da geçiren Sezar, daha sonra Orta Doğu'ya yöneldi ve Pontus kralı II. Farnekes'i yok edeceği Zela Savaşı'nı kazandı. Ardından Pompey'in Afrika'da kalan senatoryal destekçileri ile hesaplaşmak üzere Afrika'ya geçti. Kısa süre sonra MÖ 46 yılında yapılan Thapsus Savaşında Metellus Scipio (bu savaşta öldü) ve Genç Cato'ya (intihar etti) karşı görkemli bir zafer kazandı. Bununla beraber, Pompey'in oğulları Gnaeus Pompeius ve Sextus Pompeius, Sezar'ın eski Legatesi ve Galya savaşlarının iki numaralı komutanı Titus Labienus ile birlikte Hispania'ya kaçtı. Sezar takibe devam etti ve geri kalan son muhalifleri de MÖ 45 yılı Mart ayında yapılan Munda Savaşı ile yok etti. Bu süre zarfında, Sezar MÖ 46 yılında Marcus Aemilius Lepidus'la üçüncü ve MÖ 45 yılında meslektaşı olmadan dördüncü defa Konsül seçildi.

İç savaşın ardından
Hispania'da seferde olduğu sırada, Senato Sezar'a in absentia (gıyabında) onur payeleri vermeye başladı. Sezar düşmanlarını yasaklamak yerine hepsini affettiği için kendisine karşı güçlü bir muhalefet yoktu. 21 Nisan tarihinde Munda'da elde ettiği zaferin onuruna büyük oyunlar ve kutlamalar düzenlendi.

MÖ 45 yılı Eylül ayında İtalya'ya geri dönen Sezar vasiyetini hazırladı ve yeğeni Gaius Octavius'u (Octavian) unvanı da dahil olmak üzere sahip olduğu her şeyin mirasçısı olarak tayin etti. Sezar ayrıca Octavian'ın kendisinden önce ölmesi durumunda ikinci varis olarak Marcus Junius Brutus'u belirledi. Bazı kaynaklarda Brutus'u evlatlık oğul ilan ettiği de söylenir.

Sezar devlet sübvansiyonlu hububatın satın alınmasını sıkı bir şekilde düzenledi ve alıcıların sayısını belirli bir rakamda sabitleyerek hepsini kayıt altına aldırdı. Fakirler için ayrılan tahıl paylarının satılmasını da yasakladı. MÖ 47-44 arasında emekli askerleri için arazi tahsisi ve Roma dünyası boyunca emekli asker kolonileri kurulmasıyla ilgili planlar hazırladı.

Sezar MÖ 63 yılında, görevleri arasında takvimi ayarlamak da bulunan Pontifex Maximus seçilmişti. Bu yetkiyle mevcut takvim sistemi üzerinde gerçekleştirdiği revizyon, yaptığı en etkili ve uzun soluklu reformlardan biri olarak tarihe geçti. Sezar MÖ 46 yılında her dört yılda bir artık yıl hesabına dayalı 365 günlük takvim sistemini geliştirdi (Jülyen takvimi olarak bilinen bu takvim Papa XIII. Gregory tarafından 1582 yılında revize edilerek günümüzde kullanılan Gregoryen takvimi oluşturulmuştur). Bu reformun bir sonucu olarak 455 gün uzunluğundaki standart bir Roma yılı mevsimlere bölünmüş oldu. Gregoryen takviminin 7. ayına Sezar'ın onuruna "July" (Latince Iulius'tan türetilmiştir) adı verilmiştir.
Bu dönemde Sezar Forumu ve içinde bulunan Venüs Genetrix Tapınağı ile birlikte pek çok kamu binası inşa edildi.

Suikast girişimi

Antik biyografi yazarları Sezar ve Senato arasındaki gerilimi ve onun olası krallık iddiasını ayrıntılı biçimde tasvir ederler. Bu olaylar Sezar'ın Senatoda bulunan politik rakipleri tarafından suikast sonucu öldürülmesinin başlıca nedenidir.

Plutarhos farklı bir anlatımla, Sezar'ın Senatoya adına tevcih edilen onurların olması gerekenden daha fazla olduğunu bildirdiğini ancak nankör birisi olarak görülmemek için bu pozisyonları kabul ettiğini aktarır. Kendisine Pater Patriae ("Vatanın Babası") unvanı da verilmiştir. Üçüncü kez Diktatör seçilmiş ve hemen ardından aslında onu on yıllık bir süre için diktatör yapacak şekilde birbirini izleyen dokuz tek yıl için Diktatör olarak atanmıştır. İlave olarak üç yıllık bir süre için praefectus morum (ahlak prefect'i) seçilmiştir.

Sezar, Senato tarafından "ömürboyu diktatör" anlamına gelen Dictator Perpetuus olarak adlandırılmıştır. Cumhuriyet tarihinde İlk kez olmak üzere, ön yüzünde bu unvan ve Sezar'ın profilden figürü arka yüzde ise tanrıça Ceres ve Sezar'ın unvanı olan Augur Pontifex Maximus bulunan bir Roma denarius'u basılmıştır. Cumhuriyet döneminde konsüllerin ve diğer kamu memurlarının imajlarının sikkeler üzerine basılması alışılagelmiş bir durum olsa da Diktatör unvanın sikke üzerine ilk kez basılıyor olması oldukça anlamlıydı.

Cassius Dio, MÖ 44 yılında bir senatör heyetinin Sezar'a tevcih ettikleri yeni onursal payeleri bildirmek üzere onu ziyaret ettiğinden bahseder. Sezar heyeti ayakta karşılamak yerine Venüs Genetrix Tapınağında oturarak kabul etmeyi tercih etmişti. Dio'ya göre bu durum gücenmiş senatörlerin Sezar'a suikast düzenlemesinin başlıca nedeniydi. Yine Dio'nun yazdığına göre Sezar'ın yandaşları bu hareketin nedeni olarak Sezar'ın ağır bir ishal geçiriyor olmasını göstermiş ancak düşmanları onun hiç kimsenin yardımı olmadan eve gittiğini gördüklerini iddia etmişlerdir.

Suetonius, Sezar'ın ayağa kalkmamasının nedeni olarak Cornelius Balbus tarafından engellenmesini gösterir. Suetonius ayrıca yüce Sezar Roma'ya döndüğünde toplanan kalabalıkla ilgili bir hikâye anlatır; Kalabalıktan birisi Sezar'ın Rostra'da bulunan heykeline defne dalından bir çelenk koymuştu. Tribünler Gaius Epidius Marcellus ve Lucius Caesetius Flavius duruma müdahale etmiş ve bu çelengin Jüpiter ve hükümdarlığı sembolize etmesi nedeniyle kaldırılmasını emretmiş, bunu duyan Sezar da tribünleri sahip oldukları resmi güçten men etmişti. Suetonius'a göre Sezar bu noktanın bir adım ötesi olan krallık unvanından ilgisini kesememiştir. Suetonius ayrıca kalabalıktan birisinin Sezar'a Latince kral anlamına gelen "rex" şeklinde hitap ettiğinden bahseder. Sezar'ın bu sesleniş üzerine "Ben Sezar'ım, Kral değil", şeklinde bir kelime oyunu ile cevap verdiği rivayet edilir. Ayrıca, Sezar Lupercalia festivali sırasında Rostra'da konuşma yaparken, onunla birlikte konsül seçilmiş olan Marcus Antonius defalarca başına bir çelenk takmaya çalışmıştır. Sezar bu çelengi Jüpiter Opitimus Maximus'a sunmak üzere bir kenera koymuştur.

Plutarch ve Suetonius'un bu olayları tasvir ediş şekilleri aşağı yukarı aynıdır ancak Dio, Sezar'ın heykeline çelenk ya da diadem takmak isyeyenlerin tribünler tarafından hapse atıldıklarını yazar. Ayrıca Sezar'a "rex" diye bağırılması olayının Alban Tepesinde gerçekleştiğini ve bağıran grubun yine tribünler tarafından hapse atıldığını yazar. Plebler, bağıran kişinin fikirlerini özgürce söyleyememesini protesto etmişlerdir. Sezar, Tribünleri Senatonun huzuruna çıkarmış, olayları senatörlerin oyların sunmuş ve hemen ardından da onları görevden alarak isimlerini kayıtlardan çıkarttırmıştır.

Suetonius ilave olarak Lucius Cotta'nın, Part ülkesini ancak bir kralın fethedebileceği kehanetine dayanarak, Senato'ya Sezar'ın kral olarak kabul edilmesini içeren bir öneri sunduğunu aktarır. Sezar gerçekten de Part Ülkesini fethetmeye niyetlenecek ve bu durum ikinci üçlü yönetim sırasında Marcus Antonius'un hayli başını ağrıtacaktı.

Brutus, arkadaşı ve karısının kardeşi Cassius ve diğer adamlarla birlikte kendilerine Liberatores adını vererek suikast planını hazırlamaya başladılar. Şamlı Nikolaos tarafından kağıda dökülerek günümüze ulaşması sağlanan pek çok plan üzerinde tartışmalar yapıldı:

Sezar'ın öldürülmesinden iki gün önce Cassius suikastçılarla bir toplantı yaptı ve eğer birileri planlarını öğrenirse hançerlerini kendilerine saplamalarını söyledi.

Suikast

MÖ 15 Mart 44 tarihinde bir grup senatör, Senatoya gücüne geri vermesini rica eden bir dilekçe taslağını okuması için Sezar'ı foruma çağırdı. Ancak dilekçe bir kandırmacaydı. Suikast planını dehşet içindeki bir Liberator, Servilius Casca'dan bir gece önce kısmen öğrenen ve işlerin kötüleşmesinden korkan Marcus Antonius, Sezar'ı merdivenlerde engellemek için foruma gitti. Ancak Sezar'ın yolu Campus Martius'da bulunan Pompey Tiyatrosundan geçerken bir grup senatör tarafından kesildi ve Sezar doğu portikosuna bitişik bir odaya doğru yönlendirildi.

Sezar sahte dilekçeyi okumaya başladığı sırada dilekçeyi kendisine sunmuş olan Tillius Cimber, Sezar'ın togasını aşağı indirdi. Sezar, Cimber'e "Ama bu bir vahşet!" ("Ista quidem vis est!") diye bağırdığı sırada, Casca hançerini çekti ve diktatörün boğazını bir yandan diğer yana kesti. Sezar hemen etrafından döndü ve Casca'nın kolunu yakalayarak "Casca, seni hain, ne yapıyorsun?" dedi Korkudan donakalmış olan Casca, Yunanca "Kardeşlerim, yardım edin" diye bağırdı ("", "adelphe, boethei!"). Tam bu sırada aralarında Brutus'un da bulunduğu grubun geri kalanı da Sezar'ı bıçaklamaya koyuldular. Sezar kaçmaya çalıştı ancak gözleri kandan göremez olduğundan ayağı takıldı ve yere düştü; adamlar, Sezar portikonun alt merdivenlerinde savunmasız bir şekilde kalana kadar hançerlerini saplamaya devam ettiler. Eutropius'a göre bu suikaste müdahil olan kişi sayısı altmıştan fazlaydı. Sezar 23 defa hançerlenmiştir. Suetonius'a göre bir doktor, aldığı yaralardan sadece ikincisinin yani boynuna aldığı yaranın ölümcül bir yara olduğunu ispatlamıştı.

Diktatörün son sözlerinin ne olduğu kesin olarak bilinmemektedir ve bu konu tarih boyunca bilim adamları ve tarihçiler arasında bir tartışma konusu ola gelmiştir. Genellikle en bilinen versiyonu Latince bir deyiş olan Et tu, Brute? ("Sen de mi, Brutus?") şeklindedir ve Shakespeare'in Julius Caesar adlı oyunundan alınmıştır. Aslında tam olarak makaronik bir satırın ilk parçası olarak: "Et tu, Brute? öyleyse yıkıl (öl) Sezar." şeklindedir. Shakespeare'in versiyonunu Romalı tarihçi Suetonius'un Sezar'ın son sözlerinin Yunanca bir deyim olan "" ("Kai su, teknon? olarak okunur": Türkçesi "Sen de mi çocuğum?" şeklindedir) olduğunu iddia eden versiyonu takip eder. Diğer taraftan Plutarch Sezar'ın hiçbir şey söylemediğini ve suikastçıların arasında Brutus'u gördüğünde togasını başının üstüne çektiğini aktarır.

Plutarch, suikastten sonra Brutus'un bir şeyler söylemek için yoldaşı senatörlerin önüne geçmek istediğini ancak onların binadan kaçmayı tercih ettiklerini iddia eder. Brutus ve beraberindekiler bağırarak Capitol Tepesine doğru yürüdüler ve sevgili şehirlerine şöyle seslendiler: "Roma Halkı, bir kez daha özgürüz!". Olacakların farkına çoktan varan Roma yurttaşları kendilerini evlerine kilitlediğinden bu sevinç çığlıkları sessizlikle karşılandı.

Sezar'ın üzerinde 23 adet yara izi olan balmumundan bir heykeli foruma dikildi. Toplanan kalabalıktan birinin başlattığı yangın, forumun ve komşu binaların ciddi biçimde zarar görmesine yol açtı. Takip eden kaos sırasında Marcus Antonius, Octavian ve diğerleri beş seri iç savaşta karşı karşıya geldi ve tüm bunlar Roma İmparatorluğu'nun doğumuyla sonuçlandı.

Suikastın sonuçları

Sezar'ın öldürülmesi, suikastçıların öngöremediği şekilde Roma Cumhuriyeti'nin sonunu hızlandırdı. Sezar'ın oldukça popüler birisi olduğu Roma'nın orta ve alt sınıfları, küçük bir kibirli entelektüel grubunun savunucularını ve hamilerini öldürmesinden dolayı oldukça öfkeliydi. Antonius, her ne kadar olaydan 1600 yıl sonra Shakespeare'in kaleme aldığı gibi ("Dostlarım, Romalılar, yurttaşlarım, beni dinleyin ...") bir konuşma yapmamış da olsa, Sezar'ın ölümünün ardından ortaya çıkan bir kamuoyu tepkisi olarak avam tabakasına hitap eden dramatik bir methiye sunmuştur. Sezar'dan farklı bir eğilime sahip olan Antonius, üzgün Romalı ayaktakımını belki de Roma'nın kontrolünü tek başına ele geçirmek niyetiyle Optimates mensuplarının üzerine saldı. Ancak Sezar, tek mirasçısı olarak yeğeni Octavian'ı işaret etmiş ve onu Roma'nın en zengin yurttaşlarından biri yapmanın yanında oldukça güçlü bir Sezar unvanını da ona miras bırakmıştı. Gaius Octavian, aynı zamanda Büyük Sezar'ın evlatlık oğlu olması nedeniyle Roma halkının çoğunluğunun da sadakatine sahipti. Sezar öldüğü sırada henüz 19 yaşında olan Octavian, Antonius'un Decimus Brutus ile iç savaşın ilk raundu için anlaşması üzerine pozisyonunu gözden geçirdi. Marcus Antonius daha sonra Sezar'ın sevgilisi Kleopatra ile evlendi.

Yunanistan'da bir ordu toplamaya başlayan Brutus ve Cassius ile savaşabilmek için Antonius'un, hem Sezar'ın savaş için ayırdığı yedek akçelerine hem de bu ikisine karşı girişeceği bir eylemin Sezar adına olduğuna dair iddiasının meşruluğunun desteklenmesine ihtiyacı vardı. Bunun için Octavian, Antonius ve Sezar'ın sadık süvari komutanı Lepidus arasında ikinci ve son Triumvirlik oluşturuldu. İkinci Üçlü Yönetim ilk iş olarak Sezar'a Divus Iulius unvanını verdi. Sezar'ın merhametinin onun ölümüne yol açtığı iddiasıyla Sulla devrinden beri kullanılmayan "yasaklamalar" devreye sokuldu. Bu yasaklar daha çok Brutus ve Cassius'a karşı girişilen iç savaşın finansmanını sağlamak için kullanıldı ve bu ikisi nihayet Antonius ve Octavius tarafından Philippi'de yenildiler. İç savaşın üçüncü aşamasında, Octavian'ın karşısında artık Antonius ve Kleopatra vardı. İç savaş, Antonius ve Kleopatra'nın Actium Savaşı'nda Octavian tarafından bozguna uğratılması ile sona erdi ve böylece Octavian, Caesar Augustus adıyla ilk Roma İmparatoru oldu. Sezar aslında Part Ülkesini, İskit Ülkesini, Kafkasya'yı ele geçirmeyi ve Germania üzerinden Doğu Avrupa'ya gitmeyi planlıyordu. Bu planlarına, uğradığı suikast engel olmuştur.

Sağlığı
Plutarch kaynaklı bilgilere göre, Sezar'ın zaman zaman epilepsi nöbetleri geçirdiği düşünülmüştür. Çağdaş yazarlar bu iddia karşısında "keskin bir biçimde bölünmüşlerdir" ve özellikle MÖ 80 yılındaki Sulla dönemi yasaklamaları sırasında sıtmadan rahatsız olduğu yolundaki iddialar daha çok taraftar bulmuştur.

Gençliğinde Absans nöbeti geçirmiş olması da bir diğer olasılıktır. Aile tarihine bakıldığında ataları ve soyundan gelenler arasında da aynı hastalık gözlenir. Sezar'ın sara nöbetlerinden ilk bahseden kişi onun ölümünden sonra doğmuş bir biyografi yazarı olan Suetonius'tur. Ancak epilepsi hastası olduğu tezi bazı tarihçiler tarafından reddedilmiş ve Sezar'ın zaman zaman sara ile aynı nöbet belirtilerini veren hipoglisemi'den muzdarip olduğu iddia edilmiştir.

Yazınla ilgili çalışmaları

Sezar, yaşadığı dönemde Roma'nın en ünlü hatiplerinden ve düzyazı yazarlarından biri olarak kabul edilirdi ve retoriği ve tarzı ünlü hatip Cicero tarafından övgüye değer bulunmuştu. En ünlü eserleri arasında halası Julia'nın cenaze konuşması ve Anticato adında, Cato'un şöhretini karalamak ve Cicero'nun Cato abidesine cevap vermek için yazılmış, bir belge sayılabilir. Maalesef eserlerinin ve konuşmalarının çoğu günümüze ulaşmamıştır.

Hatıratları

 Commentarii de Bello Gallico (Galya Savaşı Üstüne Yorumlar), prokonsül olarak görev yaptığı sırada giriştiği Galya ve Britanya seferleri hakkında, (Türkçe Çev:Hamit Dereli) (1955) Gallia Savaşı, İstanbul:Maarif Basımevi Dünya Edebiyatından Tercümeler
 Commentarii de Bello Civili (İç Savaş Üstüne Yorumlar), Pompey'in Mısır'da ölmesine kadar İç savaş'ta meydana gelen olay hakkında.

Tarihsel olarak Sezar'a atfedilen ancak yazarı konusunda tartışmalar bulunan eserler:
 De Bello Alexandrino (İskenderiye Savaşı Üstüne), İskenderiye seferi hakkında;
 De Bello Africo (Afrika Savaşı Üstüne), Kuzey Afrika seferi hakkında; ve
 De Bello Hispaniensi (Hispanya Savaşı Üstüne), İber Yarımadası seferleri hakkında.

Adı
Sezar'ın yaşadığı dönemde kullanılan Latin alfabesiyle (yani "J" ya da "U" harflerinin küçük harfleri olmaksızın) Sezar'ın adı tam olarak tercüme edildiğinde "GAIVS IVLIVS CAESAR" olarak yazılırdı. Eski Roma telefuzunda C harfi G yerine kullanıldığıdan ismin "CAIVS" formuna antik dönemde "GAIVS" kullanımından daha sık rastlanırdı ve sık sık "C. IVLIVS CAESAR" olarak kısaltılırdı.. ("Æ" olarak bilinen birleşik harf Latince yazıtlar da yer kazanmak için kullanılırdı ve "ae" harflerinden başka bir şey değildi.) Klasik Latincede "gaːius ˈjuːlius ˈkaisar" olarak telaffuz edilirdi.Roma Cumhuriyetinin son dönmelerinde Roma yazmalarının çoğu en eğitimli Romalıların dili olan Yunanca olarak yazılıyordu. Romalı genç ve zengin erkek çocuklar genellikler Yunan köleler tarafından eğitiliyordu ve zaman zaman tıpkı Sezar'ın baş suikastçısı Brutus gibi daha iyi eğitim almaları için Atinaya gönderiliyorlardı. Sezar dönemi Yunanistanında, Sezar'ın aile adı döneminin telaffuzunu yansıtacak biçimde Καίσαρ (Kaisar) olarak yazılıyordu. Böylece, Almanca Kayser telaffuzuna oldukça benzer bir telaffuza sahipti. Bu Almanca isim, tıpkı modern İngilizcedeki telaffuzunun ve Rusça Çar unvanın da türetildiği kelime olan Orta Çağ Dini Latincesindeki "tʃeːsar" isminden türetilmiştir.

Sezar adı aynı zamanda Norveç Mitolojisinde geçen efsanevi kral Kjárr'a da isim babalığı yapmıştır.

Ailesi

Ebeveynleri
 Babası Gaius Julius Caesar
 Annesi Aurelia

Kız kardeşleri
 Julia (yaşlı)
 Julia (genç)

Eşleri
 İlk evliliği, Cornelia Cinnilla, MÖ 83 yılından doğum sırasında öldüğü MÖ 69 ya da 68 yılına kadar.
 İkinci evliliği, Pompeia, MÖ 67 yılından boşandığı MÖ 61 yılına kadar.
 Üçüncü evliliği, Calpurnia Pisonis, MÖ 59 yılından Sezar'ın öldüğü MÖ 44 yılına kadar.

Çocukları
 Julia (Jül Sezar'ın kızı), Cornelia Cinnilla'dan MÖ 83 ya da 82 yılında doğdu.
 Caesarion, MÖ 47 yılında Kleopatra VII'dan doğan oğlu. Ptolemy Caesar adıyla Firavun olan çocuk, 17 yaşında Sezar'ın evlatlık varisi Octavian tarafından öldürtüldü.
 Evlatlık: oğlu, Gaius Julius Caesar Octavianus (kan bağıyla büyük yeğeni).

Torunu
 Julia ve Pompey'in doğumdan birkaç gün sonra ölen isimsiz çocuğu.

Sevgilileri
 Kleopatra VII
 Servilia Caepionis, Brutus'un annesi
 Eunoë,Moritanya Kraliçesi ve Bogudes'in karısı

Önemli akrabaları
 Gaius Marius (Teyzesi Julia ile evliydi)
 Marcus Antonius(Sezar'ın yeğeni Octavia ile kısa bir politik evlilik)
 Lucius Julius Caesar
 Julius Sabin

Politik rakipleri ve eşcinsel eylemleri ile ilgili söylentiler
Roma toplumuna göre cinsel ilişki sırasında cinsiyeti ne olursa olsun pasif rolde olmak, boyun eğme ya da bayağılık işareti olarak görülürdü. Gerçekten de, Suetonius Sezar'ın askerlerinin Galya Zaferi için düzenlenen zafer alayı sırasında "Sezar Galya'yı fethetmiş olabilir ama Nikomedes de Sezar'ı fethetmişti" diye şarkı söylediğini aktarır. Cicero, Bibulus, Gaius Memmius ve diğerlerine göre (çoğunluklar Sezar'ın düşmanları) Sezar, Bithynia kralı IV. Nicomedes ile bir ilişki yaşamıştı. Sezar'dan Bithynia kraliçesi olarak bahseden bu hikâye, bazı Romalı politikacılar tarafından onu aşağılamak ve küçük düşürmek için zaman zaman dile getirilmişti. Bu söylentinin yayılmasının nedenlerinden birinin de "kişilik katli" olması muhtemeldir. Cassius Dio'ya göre Sezar bu suçlamaların doğru olmadığını yemin ederek reddetmiştir. Romanın bu döneminde politik rakiplerini aşağılamak ve gözden düşürmek için bu tür iftiralar atmak sık rastlanılan bir durumdu. Rakipler tarafından kullanılan en gözde taktiklerden biri de politik rakibini, köklerini Yunan ve Doğu kültüründen alan ve Roma'nın muhafazakâr yaşam tarzıyla karşılaştırıldığında eşcinselliğe ve müsrif bir hayat tarzına daha hoşgörülü yaklaşan Helenistik yaşam biçine sahip olmakla suçlamaktı.

Catullus, Sezar ve mimarı Mamurra'nın sevgili olduklarını iddia eden iki şiir yazmışsa da, sonradan bu iddia için özür dilemiştir.

Marcus Antonius, Octavian'ın Sezar tarafından evlat edinilmesinin altında yatan nedenin, onun Sezar'a sunduğu cinsel hizmetlerle ilişkili olduğunu ima etmiştir. Suetonius, Antonius'un bu iddiasını politik bir iftira olarak tanımlamıştır. Genç Octavian, Sezar'ın ölümünden sonra Roma'nın ilk imparatoru olmuştur.

Zaman dizini

Onur payeleri
Jül Sezar ölümünden sonra tanrılaştırılmış ve kendisine Divus ("tanrı") unvanı verilmiştir.

Hayatta iken aralarında Pater Patriae, Pontifex Maximus ve Diktatör unvanın da olduğu pek çok onur payesi almıştır. Senato tarafından kendisine verilen bu payelerin, ölümlü bir insana bu kadar onur payesi vermenin yersiz olduğunu düşünen çağdaşları tarafından kendisine düzenlenen suikastın başlıca nedeni olduğu zikredilir.

Henüz genç bir adamken Küçük Asya savaşlarında göstermiş olduğu kahramanlıklardan dolayı kendisine Corona Civica verilmişti.

Sezar'ın cognomen'i zaman içerisinde bir unvan haline gelmiş ve bu unvan değişerek Almanca Kaiser ve Slavik dillerde Çar unvanın çıkış noktası olmuştur. Çar unvanı taşıyan son kişi Sezar'ın ölümünden iki bin yıl sonra bile onun adını taşıyan bir devlet başkanı olarak 1946 yılına kadar tahtta kalmış olan Bulgaristan kralı II. Simeon'dur. Bu unvan, ünlü bir deyiş olan "Sezar'ın hakkını Sezar'a, Tanrı'nın hakkını da Tanrı'ya verin" örneğinde görülebileceği gibi Kitab-ı Mukaddeste de kendine yer bulmuştur.

Tasviri

Ayrıca bakınız
 Galya Savaşları
 Commentarii de Bello Gallico

Kaynakça

Notlar

Birincil kaynaklar

Kendi yazmaları
  Sezar'ın çalışmaları için Forum Romanum indeksi.  Latince ve çevirisi. 2008-30-03 tarihinde erişildi.
 Sezar'ın Latince toplu eserleri, İtalyanca ve İngilizce. , 2008-30-03 tarihinde erişildi.
 omnia munda mundis  Sezar'ın "De Bello Gallico" adlı eserinin yardımlı metni, Latince, 2008-30-03 tarihinde erişildi.
 Jül Sezar (Türkçeye Çev. Hamit Dereli) (1942) Gallia Savaşı, İstanbul: Maarif Basımevi (Dünya Edebiyatından Tercümeler - Latin Klasikleri) Googlebooks

Antik tarihçilerin yazmaları
 Gaius Suetonius Tranquillus (çev. Fato Felatar ve F. Gül Özaktürk) (2008), On İki Caesar'ın Yaşamı. Ankara: Turk Tarih Kurumu Yayınları (Yedinci Dizi) ISBN 978-975-16-2097-2 (Türkçe çeviri) Birinci Kitap, Tanrısal İulius Caesar.
 Suetonius: Jül Sezar'ın Hayatı . (Latince ve İngilizce: J. C. Rolfe çevirisi.)
 Suetonius: Jül Sezar'ın Hayatı  (J. C. Rolfe'nin İngilizce çevirisi, düzeltme yapıldı.)
 Plutarch: Jül Sezar'ın Hayatı  (İngilizce çeviri)
 Plutarch: Marcus Antonius'un Hayatı  (İngilizce çeviri)
 Plutarch, Antonius üzerine  (İngilizce çeviri, Dryden baskısı).
 Cassius Dio, Kitaplar 37–44  (İngilizce çeviri)
 Appian, Kitap 13  (İngilizce çeviri)

İkincil kaynaklar

Dış bağlantılar

 Jül Sezar  Suzanne Cross'un, Jül Sezar'ın geniş tarihine ilave olarak zaman çizelgesi ve Dış bağlantılar içeren internet sitesi, , 2008-30-03 tarihinde erişildi.
 C. Jül Sezar  Jona Lendering'in Jül Sezar hakkında geniş tarihsel anlatımı, , 2008-30-03 tarihinde erişildi.
 Julius Caesar — virgil.org Birincil kaynakların, arka plan ve resimlerin, modern denemelerin ve tarihsel kurgunun kategorize edildiği açıklamalı kaynak seçkisi, , 2008-30-03 tarihinde erişildi.
 Jül Sezar tarihi , , 2008-30-03 tarihinde erişildi.
 Jül Sezar: Güdüleri hakkında alternatif bir bakış açısı , , 2008-30-03 tarihinde erişildi.
 The Heart of Change: Jül Sezar ve Roma Cumhuriyetin Sonu., , 2008-30-03 tarihinde erişildi.
 Jül Sezar , BBC History  adlı sitede Jül Sezar hakkında tarihsel bilgi, , 2008-30-03 tarihinde erişildi.

MÖ 100 doğumlular
Roma doğumlular
MÖ 44 yılında ölenler
MÖ 1. yüzyıl Romalıları
MÖ 1. yüzyıl liderleri
MÖ 1. yüzyıl dini liderleri
Iulii
Julio-Claudian Hanedanı
Antik Roma diktatörleri
Romalı generaller
Roma dönemi yazarları
Tarihsel Asteriks karakterleri
Cicero
VII. Kleopatra
Bıçaklanarak öldürülenler
Suikast sonucu ölen hükümdarlar

Jül Sezar


Dumitru sau Dimitrie Karnabatt (numit și Karnabat, Carnabatt sau Carnabat, cunoscut sub numele de D. Karr, n. 26 octombrie 1877 – d. aprilie 1949) a fost un poet, critic de artă și jurnalist politic, unul dintre reprezentanții minori ai simbolismului. El a fost discipolul lui Alexandru Macedonski și Ștefan Petică, reprezentând școala conservatoare și mistică a simbolismului românesc, și a contribuit periodic la ziarul Seara. Este, de asemenea, amintit ca soț și, pentru un timp, partenerul literar al scriitoarei Lucrezzia Karnabatt.

Karnabatt a avut o carieră controversată, în special în timpul primului război mondial. Rusofob convins și sceptic față de Puterile Antantei, a dat credibilitate Germaniei și Puterilor Centrale. Colaborarea lui, exemplificată de articolele de propagandă pe care le-a scris pentru Gazeta Bucureștilor, i-a adus o condamnare la închisoare, în martie 1919. În cele din urmă, a fost eliberat în ianuarie 1920, dar scandalul avea încă repercusiuni în anii 1920, împiedicând cariera sa în presa interbelică.

Simbolismul mistic era o constantă a operei literare a lui Karnabatt. În anii '30 și '40, poetul și-a publicat opiniile admirative pentru catolicismul în general, și în special pentru dogma franciscană. Aceste credințe au fost reluate în eseurile și poeziile sale finale, care au primit recenzii mixte.

O carte reprezentativă pentru activitatea sa literară este "Boema de altădată". Teoretic, este un volum de memorialistică. Dar numai teoretic. Sentimentalul care a fost D. Karnabatt ne oferă, înainte de toate, nu atât o imagine a vremii în care a trăit, nu doar o galerie de portrete, suav conturate, ci mai ales o radiografie sufletească. Karnabatt a decis să se cantoneze, scriind despre boema de altădată, în anii săi de tinerețe, începând cu bucuria, privită ca un privilegiu, de a-l fi cunoscut pe Caragiale, în 1885, și continuând cu rememorarea unor prieteni dragi, a căror tristă trecere prin timp l-a marcat profund. Exceptându-l pe vulcanicul Delavrancea, toate celelalte personaje evocate de el trăiesc drama sărăciei, a marginalizării sociale, a bolii, a morții premature. D. Karnabatt reușește să creeze, cu mijloacele simple ale gazetarului ancorat în realitate, o carte de atmosferă. Paginile dedicate orașului natal, Giurgiu, dar mai ales cele în care își rememorează anii copilăriei petrecute pe malul unui fluviu, a cărui poezie i-a rămas întipărită în suflet, sugerează că avem de-a face cu însemnările unui poet autentic, ce merită a fi redescoperit și valorificat editorial așa cum se cuvine.

Referințe

Bibliografie
D. Karnabatt, "Boema de altădată", Editura pentru Sport Giurgiu, Colecția Biblioteca Giurgiuveană, Prefață de Dan Mucenic

Nașteri în 1877
Decese în 1949
Poeți români

Dumitru Karnabatt


Wuta Mayi plus connu sous le nom de Gaspard Wuta Mayi est un artiste musicien, chanteur et compositeur congolais de rumba et soukous, né le  à Kinshasa.

Biographie

Carrière musicale

Début de la carrière professionnelle
Wuta Mayi commence sa carrière professionnelle en tant que chanteur dans le groupe orchestre Bamboula en 1968. Le groupe a été créé la même année en novembre par le guitariste Papa Noël; et un autre membre du groupe était Bopol Mansiamina. Bopol avait même âge que Wuta Mayi, tous deux débutèrent leur carrière professionnelle après le lycée. Ce fut alors un le début d'une relation musicale collaborative de plusieurs décennies entre les deux. Les autres membres du groupe étaient , Pires et Tino Mwinkwa comme chanteurs, le saxophoniste Jeff Lunam et Mangenza, ainsi que Madilu System, Pepe Kalle et Bozi Boziana. L'orchestre Bamboula a fait ses débuts en février 1969 dans la ville de Limete. La même année, le groupe a remporté le concours parmi les meilleurs groupes du pays pour représenter la République démocratique du Congo au première Festival panafricain de la culture à Alger en Algérie. De retour d'Alger, le groupe a perdu des personnes et s'est cependant séparé.

Wuta Mayi a été ensuite membre de plusieurs groupes, tels que  et l'orchestre Continental. Il a fondé ce dernier en 1971 avec Bopol et Tino Mwinkwa de Bamboula, ainsi que d'autres musiciens dont Josky Kiambukuta et Serpent Kabamba.

TP OK Jazz
En 1974, Wuta Mayi quitte l'Orchestre Continental et rejoint l'orchestre TP OK Jazz de Franco Luambo, après une invitation relayée par Josky Kuambukuta. Il a presté avec le groupe TP OK Jazz jusqu'en 1982 et l'a quitté avant la mort de Franco Luambo.

Le TP OK Jazz avait à cette époque des chanteurs tels que Josky Kuambukuta, , Youlou Mabiala, Ndombe Opetum et Aime Kiwakana. Wuta Mayi a composé un certain nombre de chansons lors de son parcours pendant huit ans au sein du groupe TP OK Jazz : Melou (1975), Basala vie (1978), Ayant droit, Moleka, Beyou (1980) et Tuti (1981).

Carrière solo, Les Quatre Etoiles et autres groupes
Wuta Mayi part en 1982 à Paris pour des raisons médicales. Il décide d'y rester après une invitation d'enregistrer un album par trois de ses amis Bopol, Nyboma et Syran Mbenza déjà installés à Paris. Ils enregistrent 4 Grandes Vedettes de la Musique Africaine, qui sort en 1983 et qui sera considéré plus tard le premier disque du groupe qu'ils ont formé : .

Entre cette date et 1993, en plus d'enregistrer et de jouer avec Les Quatre Etoiles, Wuta Mayi a sorti six albums solos et ainsi qu'un album crédité à lui et au guitariste congolais  Dino Vangu. Wuta Mayi a contribué également à de nombreux autres disques.

Au milieu des années 1990 avec Papa Noël, Bopol et autres musiciens, il a formé le groupe Odemba, cependant le groupe n'a pas réussi à se lancer pleinement faute des fonds.

Au des années 2000, Wuta Mayi, Nyboma, Syran Mbenza, Papa Noël, Djeskain Loko Massengo, Sammy Bumba Massa et Jean-Papy Ramazani forment le groupe Kékélé qui a fait de nombreuses tournées en Europe et en Amérique du Nord.

En 2019, plus de 25 ans après son précédent album solo et plus de 50 ans après avoir commencé sa carrière musicale professionnelle, Wuta Mayi a publié un nouvel album solo, La Face Cachée, qui a reçu des critiques positives.

Discographie

Notes et références

Liens externes

Compositeur congolais (RDC)
Chanteur congolais (RDC)
Naissance à Kinshasa
Naissance en août 1949

Wuta Mayi


Tâmega alt bölgesi, Portekiz'in Avrupa kıtasında bulunan istatistiki alt bölgelerinden biridir. Norte bölgesinde bulunur.

Belediyeler
Bölgede 13 belediye (Por.: concelho) yer almaktadır.

 Amarante
 Baião
 Castelo de Paiva
 Cinfães
 Felgueiras
 Lousada
 Marco de Canaveses
 Mondim de Basto
 Paços de Ferreira
 Paredes
 Penafiel
 Resende
 Ribeira de Pena

Avrupa Birliği'nde NUTS 3 istatistiksel bölgeleri

Tâmega


Plan EU-a za oporavak gospodarstva od koronakrize, sveobuhvatni europski plan oporavka. Predložila ga je Europska komisija. Ustanovljen je radi lakšeg otklanjanja štete koju je pandemija koronavirusa prouzročila gospodarstvu (tzv. koronakriza) i društvu, radi poticanja europskog oporavka te za čuvati i otvarati radna mjesta. Zasniva se na iskorištavanju svih mogućnosti proračuna EU-a.

Cilj
Cilja se mobilizirati ulaganja. Za ih mobilizirati, Europska komisija predlaže dvostruko djelovanje, preko pojačanog dugoročnog proračuna EU (Višegodišnjega financijskog okvira) za razdoblje 2021. – 2027. (1 100 milijardâ eura) i preko instrumenta EU sljedeće generacije() (Next Generation EU), novog instrumenta za oporavak vrijedna 750 milijardâ eura, koji će novim sredstvima prikupljenima na financijskim tržištima povećati financijsku moć proračuna EU-a u razdoblju 2021. – 2024. godine. Instrument EU sljedeće generacije uvest će stupove potpore za oporavak država članica, poticaja pokretanju gospodarstva i privatnim ulaganjima te izvlačenje pouka iz krize. Kroz mehanizme u tim stupovima sredstva će se usmjeriti gdje su najkorisnija te će nadopunjavati i pojačavati najvažnije aktualne mjere u državama članicama.

Cilj plana je uz ublažavanje štete prouzročene pandemijom, i ulaganje u zeleni, digitalni, socijalni i otporniji EU, tj. za postizanje ciljeva EU-a u pogledu klimatske neutralnosti i digitalne transformacije, za pružanje socijalne potpore i potpore pri zapošljavanju te za jačanje uloge EU-a kao globalnog igrača.

Financiranje
Da bi se financirala potrebna ulaganja, u ime EU-a Europska komisija (EK) će na financijskim tržištima izdavati obveznice. Dospijeće će im biti od 3 do 30 godina. Za omogućiti zaduživanje, EK će izmijeniti Odluku o vlastitim sredstvima i povećati fiskalni prostor – razliku između gornje granice vlastitih sredstava u dugoročnom proračunu (najviši iznos sredstava koje Unija može zatražiti od država članica za financiranje svojih izdataka) i stvarne potrošnje. Prikupljeni novac dodjeljuje se u nove proračunske instrumente EU-a ili u izmijenjene programe EU-a u obliku bespovratnih sredstava ili proračunskih jamstava.

Dana 27. svibnja 2020. Europska komisija je 27. svibnja predstavila Europskom parlamentu poticajni paket vrijedan 750 milijardâ eura, koji bi s revidiranim prijedlogom proračuna EU-a za 2021. – 2027. trebao pomoći kod ublažavanja šoka izazvanog koronavirusom i utabati put za održivu budućnost. Komisija je predložila posuđivanje novca na financijskim tržištima jer zbog visoka kreditna rejtinga, troškovi zaduživanja bit će niski. U obliku bespovratnih sredstava dodijelilo bi se ukupno 500 milijardi eura.

Izvori

Vanjske poveznice
Prijedlog UREDBE EUROPSKOG PARLAMENTA I VIJEĆA o uspostavi programa djelovanja Unije u području zdravlja za razdoblje 2021.–2027. i o stavljanju izvan snage Uredbe (EU) br. 282/2014 (program "EU za zdravlje") Europska komisija. 28. svibnja 2020.

Europska unija


Zigøjner-Kærlighed (Originaltitel The Rogue Song) er en amerikansk musical fra 1930, instrueret af Lionel Barrymore og produceret af Metro-Goldwyn-Mayer.
Filmen blev udgivet i to versioner en med lyd, og en uden. Hal Roach skrev og instruerede sekvenserne med Gøg og Gokke.
Filmen havde Metropolitan Opera-sangeren Lawrence Tibbett og Catherine Dale Owen i hovedrollerne. Tibbett blev nomineret til en Oscar for bedste mandlige hovedrolle for sin præstation.

Filmen var MGMs første tonefilm i technicolor.
Filmen er delvist forsvundet, da der kun findes fragmenter af den.

Medvirkende

 Lawrence Tibbett som Yegor
 Catherine Dale Owen som Prinsesse Vera
 Nance O'Neil som Prinsesse Alexandra
 Judith Vosselli som Tatiana
 Ullrich Haupt som Prins Serge
 Elsa Alsen som Yegors mor
 Florence Lake som Nadja

 Lionel Bellmore som Ossman
 Wallace MacDonald som Hassan
 Kate Price som Petrovna
 James Bradbury Jr. som Azamat
 Stan Laurel som Ali-Bek
 Oliver Hardy som Murza-Bek

Sange
 "The Rogue Song" (Sunget af Lawrence Tibbett)
 "The Narrative" (Sunget af Lawrence Tibbett)
 "Love Comes Like a Bird on the Wing" (Sunget af Lawrence Tibbett)
 "The White Dove" (Sunget af Lawrence Tibbett)
 "Swan Ballet" (spillet af Studio Orchestra)
 "Once in the Georgian Hills" (sunget af Lawrence Tibbett)
 "When I'm Looking at You" (Sunget af Lawrence Tibbett)

Referencer

Eksterne Henvisninger

Musicalfilm fra USA
Amerikanske film fra 1929
Engelsksprogede film

Zigøjner-Kærlighed


L'hýsplex () est un dispositif utilisé pour donner le départ dans le cadre du sport en Grèce antique, notamment pour le sport hippique et la course à pied. Il est installé sur la ligne de départ et consiste en une barre verticale qui supporte une porte horizontale attachée à celle-ci retenue par une ficelle. Chaque coureur se tenait derrière son propre hysplex et toutes les cordes étaient reliées au centre derrière les coureurs, tenues par un arbitre. Au début de la course, l'arbitre a lâché toutes les cordes ; et par conséquent les grilles de départ sont tombées en même temps, libérant les coureurs.

À l'origine, un signal sonore était probablement utilisé pour signifier le départ de la course, que les athlètes semblaient cependant ignorer et démarrer trop tôt. Par conséquent, les officiels conçoivent des mécanismes spéciaux pour assurer le bon départ de la course.

Le mécanisme de l'hysplex est connu à partir de représentations dans des vases survivants ainsi que de descriptions à l'époque hellénistique et romaine. Selon ces sources, les hysplex consiste en deux cordes horizontales tendues à la hauteur des genoux et de la poitrine des coureurs. L'officiel déclenche alors le mécanisme, les cordes tombent au sol et les coureurs peuvent s'élancer sur la piste.

Notes et références

Bibliographie
 .

Vocabulaire sportif
Sport en Grèce antique

Hýsplex


Prima rundă a meciurilor CAF de la Calificările pentru Campionatul Mondial FIFA 2022 se va desfășura între 4 și 10 septembrie 2019.

Format
Un total de 28 de echipe (echipele clasate pe locurile 27–54 în lista echipelor participante) joacă acasă și în deplasare în sistem eliminatoriu. 14 învigătoare se vor califica în a doua rundă.

Așezarea
Tragerea pentru prima rundă s-a bazat pe ediția din iulie 2019 a Clasamentului Mondial FIFA.

Tragerea la sorți a primei runde a avut loc la sediul CAF din Cairo, Egipt, la 29 iulie 2019.

Notă: Echipele cu Bold sunt calificate în a doua rundă.

Meciurile

1–1 per total, Etiopia a câștigat datorită golurilor în deplasare, și a avansat în turul doi.

Zimbabwe a câștigat cu 3–2 per total și a avansat în turul doi.

Namibia a câștigat cu 4–1 per total și a avansat în turul doi.

2–2 per total, Tanzania a câștigat cu 3-0 la penalty-uri și a avansat în turul doi.

Djibouti a câștigat cu 2–1 per total și a avansat în turul doi.

Malawi a câștigat cu 1–0 per total și a avansat în turul doi.

Angola a câștigat 3–1 per total și avansat până în turul doi.

Liberia a câștigat cu 3–2 per total și a avansat în turul doi.

Mozambic a câștigat cu 3–0 per total și a avansat în turul doi.

Guinea-Bissau a câștigat 3–1 per total și avansat până în turul doi.

Guineea Ecuatorială a câștigat 2–1 per total și avansat până în turul doi.

Togo a câștigat 3–1 per total și avansat până în turul doi.

Sudan a câștigat 3–1 per total și avansat până în turul doi.

Rwanda a câștigat 10–0 per total și avansat până în turul doi.

Marcatorii
Au fost 57 goluri marcate în 28 meciuri, pentru o medie de 2 goluri pe meci (începând cu 6 septembrie 2019).

3 goluri
 Meddie Kagere
 Ramadan Agab

2 goluri

 Joseph Mendes
 Peter Shalulile
 Muhadjiri Hakizimana
 Yannick Mukunzi
 Jacques Tuyisenge

1 gol

 Fábio Abreu
 Wilson Pinto Gaspar
 Geraldo
 Fiston Abdul Razak
 Cédric Amissi
 Ezechiel N'Douassel
 Ibrahim Youssouf Djoudja
 Abdi Idleh Hamza
 Mahdi Moussein Mahabeh
 Luis Meseguer
 Emilio Nsue
 Ali Sulieman
 Siboniso Mamba
 Assan Ceesay
 Nanu
 Tsepo Seturumane
 Sam Johnson
 Terrence Tisdell
 Mohammed Sangare
 Gerald Phiri Jr.
 Geny Cipriano Catamo
 Clésio Baúque
 Telinho
 Absalom Iimbondi
 Djihad Bizimana
 Iniesta
 Kei Kamara
 Kwame Quee
 Anwar Sidali Shakunda
 Omar Mohamed
 Simon Msuva
 Mbwana Samatta
 Kodjo Fo-Doh Laba
 Gilles Sunu
 Khama Billiat
 Marshall Munetsi
 Admiral Muskwe

1 autogol

 Kassim M'Dahoma (cu Togo)
 Niko Kata (cu Sudanul de Sud)
 Esey Tesfay (cu Namibia)
 Nkau Lerotholi (cu Etiopia)

Note

Referințe

Legături externe

Qualifiers – Africa , FIFA.com

Campionatul Mondial de Fotbal 2022
Fotbal în Africa
2019 în Africa

Calificările pentru Campionatul Mondial de Fotbal 2022 (CAF) – prima rundă


ජෝසප් (; ) යනු 1වන සියවසේ නාසරෙත්හි ජීවත්වූ යුදෙව් ජාතිකයෙකි. ඔහු ජේසුගේ මව වන මරියාට විවාහාවී සිටි අතර ඔහු ජේසුගේ නීත්‍යානුකූල පියා විය. ශුභාරංචි සමහරක් ජේසුස්ගේ සහෝදරයන් නම් කරන ලද ඒවා විය හැකිය: (1) ජේසුගේ මව වූ මරියාගේ සහ ජෝසප්ගේ පුතුන්; (2) ක්ලෝපාස්ගේ භාර්යාව වූ මරියාගේ පුත්‍රයන් සහ ජේසුස් වහන්සේගේ මව වන මරියාගේ සහෝදරිය; හෝ (3) කලින් විවාහයකින් ජෝසප්ගේ පුතුන්.

කතෝලික පල්ලිය, ඕතඩොක්ස් පල්ලිය, පෙරදිග ඕතඩොක්ස් පල්ලිය සහ ඇංග්ලිකානුවාදය තුළ ජෝසප් සාන්ත ජෝසප් ලෙස ගෞරවයට පාත්‍ර වේ. ඔහුගේ මංගල්‍ය දිනය සමහර ලූතරන්වරුන් විසින්ද සමරනු ලැබේ. කතෝලික සම්ප්‍රදායන් තුළ, ජෝසප් කම්කරුවන්ගේ අනුශාසක සාන්තුවරයා ලෙස සලකනු ලබන අතර විවිධ මංගල්‍ය දින සමඟ සම්බන්ධ වේ. මාර්තු මාසය ශාන්ත ජෝසප්ට කැප කර ඇත. IX පියුස් පාප්තුමා ඔහු ජේසුස් වහන්සේ සහ මරියා ඉදිරියෙහි මිය ගිය බවට වූ විශ්වාසය හේතුවෙන්, රෝගීන්ට සහ ප්‍රීතිමත් මරණයකට අනුග්‍රහය දැක්වීමට අමතරව, ඔහු කතෝලික පල්ලියේ අනුග්‍රාහකයා සහ ආරක්ෂකයා ලෙස ප්‍රකාශ කළේය. ජෝසප් විවිධ වසම් සහ ස්ථානවල අනුශාසක වී ඇත. කන්‍යාවන්ගේ අනුශාසක සාන්තුවරයෙකු වන ඔහු "වඩාත් නිර්මල" ලෙස ගෞරවයට පාත්‍ර වේ. ශාන්ත ජෝසප්ගේ නිර්මල හා පිරිසිඳු හදවතට විශේෂිත ගෞරවයක් පිරිනමනු ලැබේ.

ශාන්ත ජෝසප්ගේ ගෞරවනීය රූප කිහිපයකට පාප්තුමා විසින් කැනොනිකල් කිරීටය කිරීමේ නියෝගයක් ලබා දී ඇත. ආගමික නිරූපකයේ බොහෝ විට ඔහු ලිලී මල් හෝ කරල් වලින් නිරූපණය කෙරේ. මාරි විද්‍යාවේ වර්තමාන වර්ධනයත් සමඟ ජෝසප් විද්‍යාවේ දේවධර්ම ක්ෂේත්‍රය ද වර්ධනය වී ඇති අතර 1950 ගණන්වල සිට එය අධ්‍යයනය කිරීමේ මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවා ඇත.

මූලාශ්‍ර

සාන්ත ජෝසප්

සාන්ත ජෝසප්


Choice est le groupe d'édition de l' (ACRL). Il comprend le magazine Choice ainsi que d'autres produits, dont la base de données Choice Reviews. Le magazine est créé en 1964. Il est considéré comme la première source de critiques de livres universitaires, de médias électroniques et de ressources Internet intéressant les étudiants de l'enseignement supérieur. Le magazine a son siège social à Middletown, Connecticut.

Les critiques sont réalisées par des universitaires. Pour un livre imprimé, ils ne doivent pas dépasser 190 mots, et légèrement plus pour des ressources Internet.

Références

Liens externes
 Site Web de la revue

Revue littéraire aux États-Unis
Presse mensuelle aux États-Unis

Choice Reviews


Garbage ist das Debütalbum der amerikanisch-schottischen Rockband Garbage. Obwohl das Album lediglich in Neuseeland Platz 1 erreichte und in anderen Ländern meist nur in den Top 30 platziert war, entwickelte es sich zu einem langanhaltenden kommerziellen Erfolg. Es erreichte in Australien, Kanada, Neuseeland, dem Vereinigten Königreich und den Vereinigten Staaten Mehrfach-Platin-Status und erhielt überwiegend gute Kritiken. Zudem wurde die ausgekoppelte Single Stupid Girl für zwei Grammys in den Kategorien Best Rock Song und Best Rock Performance by a Duo or Group with Vocal nominiert.

Titelliste

Alle Lieder wurden von Garbage geschrieben. Ausnahmen sind bei den entsprechenden Liedern in Klammern angegeben.

 Supervixen – 3:55
 Queer – 4:36
 Only Happy When It Rains – 3:56
 As Heaven Is Wide – 4:44
 Not My Idea – 3:41
 A Stroke of Luck – 4:44
 Vow – 4:30
 Stupid Girl (Garbage, Joe Strummer, Mick Jones) – 4:18
 Dog New Tricks – 3:56
 My Lover's Box – 3:55
 Fix Me Now – 4:43
 Milk – 3:53

Charts
Vor der Veröffentlichung von Garbage konnte sich bereits am 22. Juli 1995 die Single Vow auf Platz 26 der Modern Rock Tracks Charts positionieren. Eine Woche später erreichte die Single Platz 97 in den Billboard Hot 100.  Am 15. August 1995 folgte schließlich die Veröffentlichung des Albums in den Vereinigten Staaten und Kanada. Insgesamt hielt sich das Album 81 Wochen in den amerikanischen Charts. Dort stieg Garbage auf Platz 193 ein und erreichte als höchste Position Platz 20.

Im Vereinigten Königreich wurde das Album am 2. Oktober 1995 veröffentlicht und konnte bis auf Platz 6 steigen. Insgesamt hielt es sich 100 Wochen in den Charts und erreichte am 16. Oktober 1998 Doppelplatin-Status. Im deutschsprachigen Raum platzierte sich das Album lediglich in Deutschland auf Platz 55. Im restlichen Europa kam Garbage in Frankreich auf Platz 7, im flämischen Teil Belgiens auf Platz 34, im wallonischen Teil Belgiens auf Platz 20, in Schweden auf Platz 19, in Finnland auf Platz 23 und in Norwegen auf Platz 30.

Garbage wurde am 4. September 1995 in Neuseeland und Australien veröffentlicht. In Neuseeland stieg das Album am 17. September 1995 auf Platz 13 ein, konnte sich eine Woche auf Platz 1 platzieren und hielt sich insgesamt 69 Wochen in den Charts, während es in Australien bis auf Platz 4 stieg und sich insgesamt 67 Wochen in den Charts befand.

Rezeption
Stephen Thomas Erlewine von Allmusic vergab für Garbage 4,5 von 5 Sternen. Für ihn hat das Album alle äußeren Anzeichen, um es dem Alternative Rock zuzuordnen. Aufgrund von Butch Vigs Produktion erscheine es aber als Pop. Vigs Produktion wird auch von Eric Weisbard von der Zeitschrift Spin betont. Sein großes Talent als Produzent sei die Fähigkeit mit akustischen Ausreißern die Kasse klingeln zu lassen. Der Klang des Albums sei gekonnt und professionell und die Lieder alle gut gemachte Popsongs. Besonders die Lieder Vow und Queer wurden als einprägsam hervorgehoben.

Weblinks

Einzelnachweise

Album (Alternative Rock)
Album 1995
Mehrfach-Platin-Album (Vereinigtes Königreich)
Mehrfach-Platin-Album (Vereinigte Staaten)
Garbage

Garbage (Album)


Extracorporeal membrane oxygenation (ECMO), also known as extracorporeal life support (ECLS), is an extracorporeal technique of providing prolonged cardiac and respiratory support to persons whose heart and lungs are unable to provide an adequate amount of gas exchange or perfusion to sustain life. The technology for ECMO is largely derived from cardiopulmonary bypass, which provides shorter-term support with arrested native circulation.  The device used is a membrane oxygenator, also known as an artificial lung.

ECMO works by temporarily drawing blood from the body to allow artificial oxygenation of the red blood cells and removal of carbon dioxide. Generally, it is used either post-cardiopulmonary bypass or in late-stage treatment of a person with profound heart and/or lung failure, although it is now seeing use as a treatment for cardiac arrest in certain centers, allowing treatment of the underlying cause of arrest while circulation and oxygenation are supported. ECMO is also used to support patients with the acute viral pneumonia associated with COVID-19 in cases where artificial ventilation alone is not sufficient to sustain blood oxygenation levels.

Medical uses

Guidelines that describe the indications and practice of ECMO are published by the Extracorporeal Life Support Organization (ELSO). Criteria for the initiation of ECMO vary by institution, but generally include acute severe cardiac or pulmonary failure that is potentially reversible and unresponsive to conventional management. Examples of clinical situations that may prompt the initiation of ECMO include the following:

 Hypoxemic respiratory failure with a ratio of arterial oxygen tension to fraction of inspired oxygen (PaO2/FiO2) of <100 mmHg despite optimization of the ventilator settings, including the fraction of inspired oxygen (FiO2), positive end-expiratory pressure (PEEP), and inspiratory to expiratory (I:E) ratio
 Hypercapnic respiratory failure with an arterial pH <7.20
 Refractory cardiogenic shock
 Cardiac arrest
 Failure to wean from cardiopulmonary bypass after cardiac surgery
 As a bridge to either heart transplantation or placement of a ventricular assist device
 As a bridge to lung transplantation
 Septic shock is a more controversial but increasingly studied use of ECMO
 Hypothermia, with a core temperature between 28 and 24 °C and cardiac instability, or with a core temperature below 24 °C.

In those with cardiac arrest or cardiogenic shock, it appears to improve survival and good outcomes.

Use in COVID-19 patients
Beginning in early February 2020, doctors in China have increasingly been using ECMO as an adjunct support for patients presenting with acute viral pneumonia associated with SARS-CoV-2 infection (COVID-19) when, with ventilation alone, the blood oxygenation levels still remain too low to sustain the patient. The initial reports indicate that it is assisting in restoring patients' blood oxygen saturation and reducing fatalities among the approximately 3% of severe cases where it has been utilized.  For critically ill patients, the mortality rate reduces from around 59–71% with conventional therapy to approximately 46% with extracorporeal membrane oxygenation. A March 2021 Los Angeles Times cover story illustrated the efficacy of ECMO in an extremely challenging COVID patient. In February 2021, three pregnant Israeli women who had "very serious" cases of COVID-19 were given ECMO treatment and it seemed this treatment option would continue.

Outcomes
Early studies had shown survival benefit with use of ECMO for people in acute respiratory failure especially in the setting of acute respiratory distress syndrome. A registry maintained by ELSO of nearly 51,000 people that have received ECMO has reported outcomes with 75% survival for neonatal respiratory failure, 56% survival for pediatric respiratory failure, and 55% survival for adult respiratory failure. Other observational and uncontrolled clinical trials have reported survival rates from 50 to 70%. These reported survival rates are better than historical survival rates. Even though ECMO is used for a range of conditions with varying mortality rates, early detection is key to prevent the progression of deterioration and increase survival outcomes.

In the United Kingdom, veno-venous ECMO deployment is concentrated in designated ECMO centers to potentially improve care and promote better outcomes.

Contraindications
Most contraindications are relative, balancing the risks of the procedure versus the potential benefits. The relative contraindications are:
 Conditions incompatible with normal life if the person recovers
 Preexisting conditions that affect the quality of life (CNS status, end-stage malignancy, risk of systemic bleeding with anticoagulation)
 Age and size
 Futility: those who are too sick, have been on conventional therapy too long, or have a fatal diagnosis.

Side effects and complications

Neurologic
A common consequence in ECMO-treated adults is neurological injury, which may include intracerebral hemorrhage, subarachnoid hemorrhage, ischemic infarctions in susceptible areas of the brain, hypoxic-ischemic encephalopathy, unexplained coma, and brain death.  Bleeding occurs in 30 to 40% of those receiving ECMO and can be life-threatening. It is due to both the necessary continuous heparin infusion and platelet dysfunction. Meticulous surgical technique, maintaining platelet counts greater than 100,000/mm3, and maintaining the target activated clotting time reduce the likelihood of bleeding.

Blood
Heparin-induced thrombocytopenia (HIT) is increasingly common among people receiving ECMO. When HIT is suspected, the heparin infusion is usually replaced by a non-heparin anticoagulant.

There is retrograde blood flow in the descending aorta whenever the femoral artery and vein are used for VA (Veno-Arterial) ECMO. Stasis of the blood can occur if left ventricular output is not maintained, which may result in thrombosis.

Bridge-to-assist device
In VA ECMO, those whose cardiac function does not recover sufficiently to be weaned from ECMO may be bridged to a ventricular assist device (VAD) or transplant. A variety of complications can occur during cannulation, including vessel perforation with bleeding, arterial dissection, distal ischemia, and incorrect location.

Children
Preterm infants are at unacceptably high risk for intraventricular hemorrhage (IVH) if administered ECMO at a gestational age less than 32 weeks.

Infections
The prevalence of hospital-acquired infections during ECMO is 10-12% (higher compared to other critically ill patients). Coagulase-negative staphylococci, Candida spp., Enterobacteriaceae and Pseudomonas aeruginosa are the most frequently involved pathogens. ECMO patients display a high incidence of ventilator-associated pneumonia (24.4 cases/1000 ECMO days), with a major role played by Enterobacteriaceae. The infectious risk was shown to increase along the duration of the ECMO run, which is the most important risk factor for the development of infections. Other ECMO-specific factors predisposing to infections include the severity of illness in ECMO patients, the high risk of bacterial translocation from the gut and ECMO-related impairment of the immune system. Another important issue is the microbial colonisation of catheters, ECMO cannulae and the oxygenator.

Types

There are several forms of ECMO; the two most common are veno-arterial (VA) ECMO and veno-venous (VV) ECMO. In both modalities, blood drained from the venous system is oxygenated outside of the body. In VA ECMO, this blood is returned to the arterial system and in VV ECMO the blood is returned to the venous system. In VV ECMO, no cardiac support is provided.

Veno-arterial
In veno-arterial (VA) ECMO, a venous cannula is usually placed in the right or left common femoral vein for extraction, and an arterial cannula is usually placed into the right or left femoral artery for infusion. The tip of the femoral venous cannula should be maintained near the junction of the inferior vena cava and right atrium, while the tip of the femoral arterial cannula is maintained in the iliac artery. In adults, accessing the femoral artery is preferred because the insertion is simpler. Central VA ECMO may be used if cardiopulmonary bypass has already been established or emergency re-sternotomy has been performed (with cannulae in the right atrium (or SVC/IVC for tricuspid repair) and ascending aorta).

VA ECMO is typically reserved when native cardiac function is minimal to mitigate increased cardiac stroke work associated with pumping against retrograde flow delivered by the aortic cannula.

Veno-venous
In veno-venous (VV) ECMO, cannulae are usually placed in the right common femoral vein for drainage and right internal jugular vein for infusion. Alternatively, a dual-lumen catheter is inserted into the right internal jugular vein, draining blood from the superior and inferior vena cavae and returning it to the right atrium.

Initiation
ECMO should be performed only by clinicians with training and experience in its initiation, maintenance, and discontinuation. ECMO insertion is typically performed in the operating room setting by a cardiothoracic surgeon. ECMO management is commonly performed by a registered nurse, respiratory therapist, or a perfusionist. Once it has been decided to inititiate ECMO, the patient is anticoagulated with intravenous heparin to prevent thrombus formation from clotting off the oxygenator. Prior to initiation, an IV bolus of heparin is given and measured to ensure that the activated clotting time (ACT) is between 300 and 350 seconds. Once the ACT is between this range, ECMO can be initiated and a heparin drip will be started after as a maintenance dose.

Cannulation
Cannulae can be placed percutaneously by the Seldinger technique, a relatively straightforward and common method for obtaining access to blood vessels, or via surgical cutdown. The largest cannulae that can be placed in the vessels are used in order to maximize flow and minimize shear stress. However, limb ischemia is one of the notorious complications of ECMO but can be avoided utilizing a proper distal limb perfusion method. In addition, ECMO can be used intraoperatively during lung transplantation to stabilize the patient with excellent outcomes.

ECMO required for complications post-cardiac surgery can be placed directly into the appropriate chambers of the heart or great vessels. Peripheral (femoral or jugular) cannulation can allow patients awaiting lung transplantation to remain awake and ambulatory with improved post-transplant outcomes.

Titration
Following cannulation and connection to the ECMO circuit, the appropriate amount of blood flow through the ECMO circuit is determined using hemodynamic parameters and physical exam. Goals of maintaining end-organ perfusion via ECMO circuit are balanced with sufficient physiologic blood flow through the heart to prevent stasis and subsequent formation of blood clot.

Maintenance

Once the initial respiratory and hemodynamic goals have been achieved, the blood flow is maintained at that rate. Frequent assessment and adjustments are facilitated by continuous venous oximetry, which directly measures the oxyhemoglobin saturation of the blood in the venous limb of the ECMO circuit.

Special considerations
VV ECMO is typically used for respiratory failure, while VA ECMO is used for cardiac failure. There are unique considerations for each type of ECMO, which influence management.

Blood flow
High flow rates are usually desired during VV ECMO to optimize oxygen delivery. In contrast, the flow rate used during VA ECMO must be high enough to provide adequate perfusion pressure and venous oxyhemoglobin saturation (measured on drainage blood) but low enough to provide sufficient preload to maintain left ventricular output.

Diuresis
Since most people are fluid-overloaded when ECMO is initiated, aggressive diuresis is warranted once the patient is stable on ECMO. Ultrafiltration can be easily added to the ECMO circuit if the patient has inadequate urine output. ECMO "chatter", or instability of ECMO waveforms, represents under-resuscitation and would support cessation of aggressive diuresis or ultrafiltration. There is an increased risk of acute kidney injury related to the use of ECMO and systemic inflammatory response.

Left ventricular monitoring
Left ventricular output is rigorously monitored during VA ECMO because left ventricular function can be impaired from increased afterload, which can in turn lead to formation of thrombus within the heart.

Weaning and discontinuing
For those with respiratory failure, improvements in radiographic appearance, pulmonary compliance, and arterial oxyhemoglobin saturation indicate that the person may be ready to be taken off ECMO support. For those with cardiac failure, enhanced aortic pulsatility correlates with improved left ventricular output and indicates that they may be ready to be taken off ECMO support. If all markers are in good status, the blood flows on the ECMO will be slowly decreased and the patients parameters will be observed during this time to ensure that the patient can tolerate the changes. When the flows are below 2 liters per minute, permanent removal is attempted and the patient is continued to be monitored during this time until the cannulae can be removed.

Veno-venous ECMO liberation trial
VV ECMO trials are performed by eliminating all countercurrent sweep gas through the oxygenator. Extracorporeal blood flow remains constant, but gas transfer does not occur. They are then observed for several hours, during which the ventilator settings that are necessary to maintain adequate oxygenation and ventilation off ECMO are determined as indicated by arterial and venous blood gas results.

Veno-arterial ECMO liberation trial
VA ECMO trials require temporary clamping of both the drainage and infusion lines, while allowing the ECMO circuit to circulate through a bridge between the arterial and venous limbs. This prevents thrombosis of stagnant blood within the ECMO circuit. In addition, the arterial and venous lines should be flushed continuously with heparinized saline or intermittently with heparinized blood from the circuit. In general, VA ECMO trials are shorter in duration than VV ECMO trials because of the higher risk of thrombus formation.

History
ECMO was developed in the 1950s by John Gibbon, and then by C. Walton Lillehei. The first use for neonates was in 1965.

Banning Gray Lary first demonstrated that intravenous oxygen could maintain life. His results were published in Surgical Forum in November 1951. Lary commented on his initial work in a 2007 presentation wherein he writes, "Our research began by assembling an apparatus that, for the first time, kept animals alive while breathing pure nitrogen. This was accomplished with very small bubbles of oxygen injected into the blood stream. These bubbles were made by adding a 'wetting agent' to oxygen being forced through a porcelain filter into the venous blood stream. Shortly after its initial presentation to the American College of Surgeons, this apparatus was reviewed by Walton Lillehei who with DeWall made the first practical heart[–]lung machine that employed a bubble oxygenator. With variations such machines were used for the next twenty years."

Manufacturers
 Medtronic
 Maquet (Getinge Group)
 Xenios AG (Fresenius Medical Care)
 Sorin Group
 Terumo
 Nipro
 MicroPort

Availability by country

Research

Randomized controlled trials (RCTs)
Four randomized controlled trials (RCTs) have been conducted to evaluate the effectiveness of ECMO in respiratory failure patients. Early trials conducted by Zapol et al. and Morris et al. were plagued by technical challenges related to the ECMO technology available in the 1970s and 1990s. The CESAR and EOLIA trials utilized modern ECMO systems and are considered the central ECMO RCTs.

CESAR Trial (2009)
The Conventional Ventilatory Support vs. Extracorporeal Membrane Oxygenation for Severe Adult Respiratory Failure (CESAR) Trial was a UK-based multicenter RCT aiming to evaluate the safety, efficacy and cost effectiveness of ECMO compared to conventional mechanical ventilation in adults with severe but reversibly respiratory failure. Death or severe disability at 6 months or prior to hospital discharge was the primary outcome. The primary outcome was analyzed by intention to treat only. Economic analysis included quality-adjusted life-years (QALYs), analysis of cost generating events, cost-utility 6-months post-randomization and modelling of life-time cost utility. The trial planned to enroll 180 patients; 90 to each arm.

The Trial met its enrollment goal of 180 patients. 68 of the 90 (75%) of the patients intended to be treated with ECMO were actually treated with ECMO. Survival of patients allocated to the ECMO group (i.e. referred for consideration for treatment with ECMO) was significantly higher than patients allocated to the conventional ventilation group (63% vs 47%, p=0.03). The referral to ECMO group gained 0.03 QALY compared to the conventional ventilation group at the 6-month follow-up. The referral to ECMO group had longer lengths of stay and higher costs.

No standardized treatment protocol for the conventional ventilation group is the main limitation of the CESAR study. The trial authors note that this occurred due to the inability of enrolling sites to agree on a protocol. This resulted in control patients not receiving lung protective ventilation which is known to improve mortality in ARDS patients.

The authors conclude that referral of patients with severe, potentially reversible respiratory failure to an ECMO center can significantly improve 6-month, severe disability free survival. The CESAR trial results do provide a direct survival comparison for treatment with ECMO versus conventional mechanical ventilation alone since only 75% of the ECMO group were actually treated with ECMO.

EOLIA Trial (2018)
The ECMO to Rescue Lung Injury in Severe ARDS (EOLIA) Trial was designed to evaluate the effects of early ECMO initiation compared to continued standard of care (conventional mechanical ventilation) in severe ARDS patients. Mortality at 60 days was the primary endpoint. The calculated sample size was 331 patients with an intent to show a 20% reduction in absolute mortality in the ECMO group. The main secondary endpoint was treatment failure – cross-over to ECMO due to refractory hypoxemia or death in the control group and death in the ECMO group.

Following the fourth planned interim analysis the trial was ended due to futility. A total of 249 patients were enrolled at study termination. Thirty-five control group patients (28%) required emergency cross-over to ECMO. Results of EOLIA demonstrated no significant difference in 60-day mortality between the ECMO group and the control group (35% vs 46%, respectively). The interpretation of this result however is complicated by the cross-over patients. The secondary endpoint, treatment failure, demonstrated a relative risk of 0.62 (p<0.001) in favor of the ECMO group. Results of the secondary endpoint should be interpreted cautiously due to the primary end point results. With respect to safety, the ECMO group had significantly higher rates of severe thrombocytopenia and bleeding requiring transfusion, but lower rates of ischemic stroke.

The primary limitation to the EOLIA Trial was that it was underpowered. For EOLIA to have been properly powered to detect significance of an 11% reduction in mortality a total of 624 patients would need to have been enrolled. Such a trial would take 9 years based on the EOLIA recruitment rates and is likely not feasible.

The main conclusion the study authors drew from these results is that early ECMO initiation in severe ARDS patients does not provide a mortality benefit compared to continued standard of care treatment. Subsequent editorials by key opinion leaders suggest that the practical implication is that ECMO may improve mortality if used as a rescue therapy for patients failing conventional ARDS therapies.

References

External links

 Extracorporeal Education Portal

Intensive care medicine
Medical equipment
Membrane technology

Extracorporeal membrane oxygenation


Kanen est le nom de scène de Karen Pinette-Fontaine, une auteure-compositrice-interprète et réalisatrice innue originaire de Uashat-Maliotenam, au Québec.

Biographie
Pinette-Fontaine a lancé sa carrière musicale en enregistrant un premier micro-album, qu'elle  sort en 2019 sous l'étiquette Musique nomade. On la découvre sur scène en tant que membre du collectif Nikamu Mamuitun de Florent Vollant en 2019, aux côtés de Marcie Michaud-Gagnon, Joëlle St-Pierre, Chloé Lacasse, Scott-Pien Picard, Matiu (musicien), Cédrik St-Onge et Ivan Boivin. En 2020, elle participe au concours de musique Francouvertes.

Karen Pinette-Fontaine est aussi associée au collectif de cinéastes du Wapikoni Mobile, pour lequel elle a réalisé le court métrage Batailles.

Récompenses
 Elle a été nominée pour le prix Félix de l'artiste autochtone de l'année aux 43e prix Félix.
 Demi-finaliste aux Francouvertes en 2020.
2022-2023 : Révélations de l'année Radio-Canada.

Discographie
2019 : Karen Pinette-Fontaine (EP)
2022 : Sailors (ft. Matiu (musicien) (Single)
2023 : Mitshuap (Album)

Notes et références

Articles connexes
Musique nomade
Wapikoni
Matiu
Scott-Pien Picard

Liens externes

Chanteuse québécoise innue
Naissance en janvier 1999
Femme de lettres des Premières nations
Personnalité innue
Femme de lettres québécoise
Réalisatrice québécoise
Réalisatrice des Premières nations

Kanen


Olimpijski kanal (eng. Olympic Channel) je olimpijski tv servis preko interneta u vlasništvu Međunarodnog olimpijskog odbora. Pušten je u rad 21. kolovoza 2016. godine po završetku ceremonije zatvaranja Ljetnih olimpijskih igara 2016. Ovaj kanal ima za cilj održati cjelogodišnji interes svjetske publike za Olimpijski pokret, prikazujući olimpijske sportaše i takmičenja izvan Igara.

Cilj

Primarni cilj ove usluge je očuvanje interesa za olimpijske sportove tijekom razdoblja između ljetnih i zimskih olimpijskih igara, osobito među mlađom publikom. To postiže prikazivanjem takmičenja u olimpijskom sportu, kao i kratkim i dugometražnim programima s fokusom na olimpijske sportaše. Kanal je trenutno na engleskom jeziku, nudi titlove na devet različitih jezika. Janis Exarhos, izvršni direktor Olimpijskog TV servisa i glavni izvršni direktor Olimpijskog radiodifuznog servisa, izjavio je da se sadržaj TV servisa fokusira isključivo na pričama sportaša, tvrdeći da "moramo poduzeti neke rizike i bolje je sada riskirati jer smo jači nego što smo ikada bili."

Povijest

Predsjednik MOO-a Thomas Bach, koji je predložio koncept olimpijskog kanala još 1994. godine, izjavio je tom prilikom da je pokretanje Olimpijskog kanala "početak novog uzbudljivog putovanja koji povezuje svjetsku publiku tijekom cijele godine. Ljubitelji sporta će moći pratiti sport, sportaše i priče s Olimpijskih igara. Ovaj kanal ima za cilj inspirirati nas i doprijeti do nove generacije sportaša i navijača". Sjedište Tv servisa je u Madridu i ima sedmogodišnji proračun od 600 milijuna dolara. Pored prikazivanja na međunarodnom nivou, MOO je sugerirao da postoje planovi u vidu suradnje s nacionalnim olimpijskim odborima i nositeljima lokalnih prava na formiranju lokalnih verzija kanala. Platformu prijenosa omogućuje Playmaker Media, podružnica NBS Sport Grupe (NBC Sports Group).

Vanjske poveznice
 Službena stranica

Olimpijske igre
Američke televizijske postaje
Športski mediji
Šport u SAD-u
Športske televizijske postaje
Američki mediji

Olimpijski kanal