Gibanje. Na prvi pogled, nešto veoma neinteresantno i trivijalno. Ljudi su proučavali gibanje tisućama godina, ali tek su ga 1687., kada je Isaac Newton formulirao svoja tri zakona, počeli dublje razumjeti. Newtonovi zakoni gibanja bili su toliko izvan svoga vremena da neki fizičari današnjice i dalje smatraju Newtona revolucionarom svih vremena. No čak ni Newtonovi zakoni nisu savršeni, pa se 1905. pojavila posebna teorija relativnosti, koja izvrsno opisuje gibanja predmeta jako velikim brzinama, koju je formulirao Albert Einstein. No još se jedna teorija počela razvijati u to vrijeme. Teorija koja je iz temelja promijenila naš doživljaj stvarnosti. 1900. godine, polegnut je kamen temeljac kvantne mehanike.

Kvantna mehanika bavi se predmetima iz takozvanog mikrosvijeta, poput čestica i atoma, koji se ne ponašaju poput predmeta "klasičnih" proporcija iz takozvanog makrosvijeta kakve obično susrećemo te ih klasična fizika niti ne može opisati.

Ako se u bilo kojem trenutku budete mučili da shvatite neki neobični fenomen, ne brinite, niste jedini. Richard Feynman, jedan od najvećih znanstvenika kvantne mehanike, jednom je rekao:

Podrijetlo kvantne mehanike

Kvantizacija energije

 Ova se rečenica često pripisuje slavnom škotskom fizičaru Williamu Thomsonu (poznatijem pod imenom Lord Kelvin). On vjerojatno nikad nije izrekao te riječi, ali taj citat nesumnjivo prikazuje mišljenje fizičara s početka 20. stoljeća. Teorije klasične fizike ispitane su mnogo puta i činilo se kako adekvatno opisuju stvarnost. Tek se kasnije, kad su se te teorije počele redom raspadati, shvatilo koliko je Thomson bio u krivu. Prvi fenomen koji klasična fizika nije uspjela objasniti zove se zračenje crnog tijela.

Kako bismo razumjeli taj fenomen moramo znati da sva tijela u svemiru emitiraju energiju u obliku elektromagnetskog zračenja (svjetla). Količina energije koju tijelo emitira ovisi o više faktora, kao što su npr. temperatura ili boja tijela. Što je veća temperatura tijela, veća je i prosječna frekvencija (i time energija) svjetla koje to tijelo emitira. Razlog zašto ne vidimo svjetlo je taj što tijela pri sobnoj temperaturi najčešće emitiraju svjetlo s infracrvenog kraja spektra koje golo oko ne može percipirati. Metali emitiraju vidljivu svjetlost pri taljenju, kad im temperatura dostigne nekoliko stotina stupnjeva Celzijevih, što nam omogućuje da ih vidimo kako svijetle.

Fizičari 19. stoljeća pokušali su ustanoviti spektralni sastav kojeg tijelo emitira u odnosu na temperaturu. Kako bi im to uspjelo, koristili su pojednostavljeni model tijela – crno tijelo. Crno tijelo je hipotetsko tijelo koje mora ispunjavati sljedeća dva uvjeta:

 Crno tijelo apsorbira sve elektromagnetsko zračenje koje ga pogodi (druga tijela apsorbiraju samo određeni dio cijelog spektra, a ostatak reflektiraju).
 Crno tijelo mora ostati u temperaturnoj ravnoteži s okolinom (tj. mora imati istu temperaturu kao i druga tijela u istom sustavu).

Ovi uvjeti osiguravaju da spektar koji crno tijelo emitira određuje samo njegova temperatura. Međutim, kada su fizičari pokušali utvrditi sastav takvog spektra pomoću klasične fizike, dobiveni rezultat se uopće nije podudarao sa stvarnošću.

Prema klasičnoj fizici, crno tijelo će emitirati istu količinu svjetla svake frekvencije. Međutim, što je veća frekvencija svjetlosti, više energije svjetlo ima. Crno bi tijelo stoga emitiralo beskonačne količine energije u obliku visoke frekvencije zračenja. To, međutim, ima strašne posljedice - klasična fizika time u osnovi navodi da bi apsolutno svaki predmet u svemiru trebao odjednom emitirati svu svoju energiju u obliku ultraljubičastog svjetla. Srećom, svemir ne radi na taj način jer u suprotnom ne bi bilo nas.

Ta spoznaja bila je velika prekretnica za razvoj moderne znanosti. Fizičari su napokon, nevoljko, bili prisiljeni priznati da je klasična teorija jednostavno u krivu. Danas imamo prikladan naziv za ovaj veliki neuspjeh klasične fizike –  ultraljubičasta katastrofa.

Kvantiziranjem energije harmoničkih oscilatora, njemački fizičar Max Planck je riješio problem zračenja crnog tijela te je rješenje 14. prosinca 1900. godine predstavio članovima Njemačkog fizikalnog društva. Ovaj se datum često uzima kao početak kvantne mehanike jer je tada po prvi puta kvantizirana neka fizikalna veličina. Planck je došao na ideju da tijela ne emitiraju stalno elektromagnetsko zračenje, već emitiraju malene "paketiće" – kvante.

Veličina kvanta definirana je Planckovom jednadžbom:  (h=6.626⋅10−34 Js)

Elektromagnetski val se u suštini može shvatiti kao set vrlo malih "paketića" energije (kvanta) čija ukupna energija određuje energiju samog vala.

Veličina kvanta određena je za svaku frekvenciju. Iz gornje jednadžbe očito je da je zračenje više frekvencije sastavljeno od većih kvanta nego zračenje niže frekvencije. Ovo rješava problem zračenja crnog tijela – crnom tijelu je sve teže emitirati zračenje viših frekvencija jer ne može "nahraniti" kvante visokih energija, pa se drži niskoenergeskog svjetla. Kvantizacija energije je tek uvod u cijeli novi svijet fizike. Ona predstavlja temeljno pravilo u kvantnoj mehanici.

Bohrov model atoma

Zamislite da imate predmet koji počnete dijeliti na sve manje i manje komadiće. Biste li mogli predmet tako dijeliti zauvijek, ili biste došli do čudesnih, nedjeljivih građevnih tvari? Već su starogrčki mislioci tražili odgovor na to pitanje i došli do točnog zaključka: sva tvar u svemiru sačinjena je od vrlo malih "zrna" koje su nazvali atomima (grč. atomos = nedjeljiv).

Kasnije, kad su znanstvenici navodno otkrili te gradivne tvari, preuzeli su grčki naziv. Tada je otkriveno kako atomi nisu nedjeljivi, nego se sastoje od još manjih tvari: pozitivno nabijenih protona, negativno nabijenih elektrona i nenabijenih neutrona. Međutim, postojala je određena nesigurnost u vezi atomske strukture, koju su fizičari s početka 20. stoljeća pokušavali razriješiti.

Godine 1911., Ernest Rutherford je predložio tzv. planetarni model atoma. Prema tom modelu, svaki atom se sastoji od pozitivno nabijene jezgre oko koje kruže negativno nabijeni elektroni poput planeta oko zvijezde. Međutim, ovaj model ima jednu veliku manu – kada bi se atomi ponašali sukladno modelu bili bi iznimno nestabilni jer bi elektroni emitirali svu svoju energiju zbog stalnog ubrzanja te bi gotovo odmah upali u jezgru.

Danski fizičar Niels Bohr 1913. godine predstavio je svoj model atoma. Bohrov model je veoma sličan Rutherfordovom planetarnom modelu, međutim, Bohr je utvrdio tri pravila kojih se potrebno strogo držati kako bi atom ostao stabilan:

 Elektroni kruže oko jezgre prateći kružne orbitale bez emisije svjetla
 Orbitale nisu na proizvoljnim udaljenostima od jezgre, već na "dozvoljenim" energetskim razinama koje su višekratnici reducirane Planckove konstante (reducirana Planckova konstanta ima vrijednost Planckove konstante podijeljene s 2π). Iz ovog fenomena vidljivo je kako se kvantizacija može primijeniti i na predmete koji imaju masu (u ovom slučaju elektroni)
 Elektroni mogu skakati s jedne orbitale na drugu. Kad skače s orbitale niže energije na orbitalu više energije elektron absorbira kvant svjetlosti. Ovaj se proces naziva uzbuđenje (ekscitacija). Elektroni koji su prešli na višu orbitalu nazivaju se uzbuđenim elektronima. Suprotno tome, kad elektron skoči na orbitalu niže energije, on otpušta kvant svjetlosti. Elektroni koji su na svojoj osnovnoj razini su u osnovnom stanju

Uz pomoć Bohrovog modela lako je objašnjivo postojanje tzv. spektralnih linija. Spekralna linija je tamna ili svijetla linija koja remeti inače kontinuirani slijed elektromagnetskog spektra. Na primjer, ako izložimo atom (uzmimo za primjer helijev atom) cijelom spektru dio spektra će biti filtriran nakon interakcije s atomom jer određene frekvencije u spektru imaju upravo onaj iznos energije koji helijevim eletronima treba kako bi prešli na višu energetsku orbitalnu razinu. Kao posljedica, taj se dio spektra apsorbira. Ovi poremećaji kontinuiranog spektra nazivaju se apsorpcijske linije. Helijevi elektroni ne mogu apsorbirati ostatak spektra jer se energija koju trebaju ne podudara s energijom tih dijelova spektra. Ipak, zračenje koje je elektron absorbirao nakon nekog vremena se emitira, što se dešava kad elektron siđe s orbitale s višom energijom natrag u onu manje energije kada se stvaraju tzv. emisijske linije. Emisijske i absorbcijske linije jedinstvene su za svaki element. Ova činjenica pomaže u određivanju sastava udaljenih svemirskih objekata – znanstvenici usmjere teleskope na neki udaljeni svemirski objekt i utvrde njegov kemijski sastav na temelju spektralnih linija koje primaju.

No čak ni Bohrov model nije savršen, pa se ubrzo nakon objave zamijenio točnijim modelom – kvantnomehaničkim modelom. Unatoč svojim nedostatcima, Bohrov model i dalje predstavlja važan prijelaz iz klasične u kvantnu mehaniku, jer primjenjuje Planckov zakon o kvantizaciji na atome.

Valno-čestična dualnost

Fizičari sa svih krajeva svijeta stoljećima su vodili bitku o prirodi svjetlosti i među njima su postojale dvije glavne skupine. Prva je skupina vjerovala da je svjetlost val, dok je druga skupina vjerovala da elektromagnetsko zračenje (svjetlost) ima čestičnu prirodu. No, kvantna mehanika nam je dokazala da niti jedna skupina nije bila potpuno u pravu, i da je pravi odgovor mnogo neobičniji i kompliciraniji nego što su ga mislioci ikad mogli zamisliti.

Youngov pokus

Youngov pokus, poznat i kao pokus s dvostrukom pukotinom je relativno jednostavan pokus s početka 19. stoljeća kako bi se dokazalo da svjetlost pokazuje i valna svojstva. Pokus iskorištava dva svojstva svakog vala:
 Ako val naiđe na prepreku s malim otvorom, val se savija. Ovaj se fenomen naziva difrakcija. Veličina otvora mora biti slična valnoj duljini vala kako bi difrakcija bila moguća
 Kada se susretnu dva vala ne sudare se, već se međusobno oslabe ili ojačaju ovisno o amplitudi ("visini") svakog od valova Taj se fenomen naziva interferencija. Na primjer, kad se susretnu dva vala suprotnih amplituda ("brijeg" jednog vala susreće "dol" drugog), međusobno se ponište. Ako se valovi oslabe ili ponište, govorimo o destruktivnoj interfereciji. Suprotna tome je konstruktivna interferencija (valovi se međusobno osnažuju)
U Youngovom pokusu koriste se dvije pukotine na vrlo malim udaljenostima. Svjetlost prolazi kroz obje pukotine i širi se po mediju iza otvora uz pomoć difrakcije. Zbog male udaljenosti između pukotina, valovi međusobno interferiraju. Ako u medij smjestimo uređaj koji detektira položaj individualnih zraka svjetlosti, stvara se posebni, takozvani interferencijski uzorak, koji se sastoji od svijetlih i tamnih pruga. Svijetle pruge pojavljuju se kada se događa konstruktivna interferencija (valovi se osnažuju, čime se na tim mjestima povećava intenzitet svjetlosti), tamne pruge uzrokuje destruktivna interferencija (valovi se poništavaju, čime se smanjuje intenzitet svjetlosti). Kad svjetlost ne bi imala valna svojstva, ne bi bilo interferencije, a time ni stvorenog uzorka.

Youngov pokus dokazuje nam valnu prirodu EM zračenja. Originalna verzija ovog pokusa nije povezana s kvantnom mehanikom, ali uz malo prilagodbe, veoma je lagano dokazati neke neobične fenomene mikrosvijeta.

Fotoelektrični učinak

Prema Bohrovom modelu atoma elektronima je potrebna energija kako bi prešli na orbitale viših energija. No, ako elektron absorbira energiju vala dovoljno visoke frekvencije ponekad je ta energija dovoljna kako bi elektron mogao u potpunosti napustiti atom. Ovaj fenomen, kad elektroni napuštaju elektronski oblak atoma, naziva se fotoelektrični učinak. Elektroni koji su na taj način otpušteni nazivaju se fotoelektronima.

Zamislimo pokus u kojem elektroni u atomu bivaju osvijetljeni te neki elektroni napuštaju atom i postaju fotoelektroni. Prema klasičnoj fizici energija fotoelektrona ovisi o jakosti svjetlosti jer se pretpostavlja da su intenzitet EM zračenja i energija EM vala proporcionalni. No, ta ovisnost nije uočena. Eksperimentalno je dokazano da energija fotoelektrona ovisi samo o frekvenciji zračenja. Također, uočeno je kako postoji i granična frekvencija - ako elektrone osvijetlimo frekvencijom manjom od granične elektroni neće napustiti atom bez obzira na jakost zračenja. Klasična fizika ne može objasniti ovaj fenomen.

Youngov pokus uvjerljiv je dokaz da je svjetlost val.

Ali, kako bismo objasnili fotoelektrični učinak svjetlost moramo promatrati kao set čestica. Elektroni ne apsorbiraju elektromagnetske valove, kako predviđa klasična mehanika. Umjesto toga, apsorbiraju čestice svjetlosti, fotone. Fotoni se mogu poistovjetiti s Planckovim kvantima energije. Einstein je prvi shvatio čestičnu prirodu ovih kvanta, pa je prvi uspio adekvatno objasniti fotoelektrični učinak.

Ako svjetlost shvatimo kao tok čestica, fotoelektrični učinak može se lagano objasniti: povećanje intenziteta zračenja povećava broj fotona (kvanta) u EM valu ali pojedinačni foton i dalje nosi istu količinu energije. Ako pojačamo intenzitet svjetlosti, energija fotoelektrona ne mijenja se, jer prema trećem Bohrovom pravilu elektroni mogu apsorbirati samo jedan foton. Međutim, povećanjem intenziteta svjetlosti, broj fotoelektrona se povećava, jer pojedinačni elektron ima više fotona koje može apsorbirati.

Kad bismo željeli povisiti energiju samih fotoelektrona morali bismo povisiti energiju pojedinačnih fotona. To bismo mogli ostvariti povećanjem frekvencije zračenja, što je očito iz Planckove jednadžbe  (E je energija fotona). Kvantna mehanika nam također može objasniti graničnu frekvenciju. Pojedinačni fotoni niskofrekventnog zračenja nemaju dovoljno energije kako bi napustili elektron. Prema tome, fotoelektrični učinak se ne događa.

Albert Einstein također je zaslužan za formulu kojom se izračunava moment fotona (λ je valna duljina):

Kad elektron apsorbira foton on preuzme svu njegovu energiju. Dio energije koristi se kako bi se elektron odvojio od atoma (elektron vrši rad W), dok se preostala energija pretvara i kinetičku energiju elektrona. Energija fotoelektrona se može izraziti kao:

Dok Youngov pokus uvjerljivo demonstrira valnu prirodu svjetlosti, fotoelektrični učinak doživljava svjetlost kao tok čestica. Prema tome, elektromagnetsko zračenje ima dualnu prirodu: i valnu i čestičnu.

Tvarni val
Nakon pojašnjenja neobičnih svojstava svjetlosti u obliku valno-čestične dualnosti, godine 1924. mladi francuski fizičar Louis de Broglie predlaže veoma smjelu hipotezu: dualnost nije osobina samo svjetlosti, već svakog predmeta u svemiru. Drugim rječima, de Broglie pretpostavlja da je sve u svemiru, uključujući predmete s masom, okruženo vrstom vala, poput fotona. Nije iznenađujuće da ta revolucionarna hipoteza nije pozitivno prihvaćena. Neprijatelji hipoteze osporavaju ju tvrdeći da se materija ne ponaša ni približno kao valovi.

Naposljetku je ipak dokazano da je de Broglie bio u pravu i da tzv. tvarni val zaista postoji. Njegovo postojanje može se potvrditi, između ostaloga, Youngovim pokusom. Kad se eksperiment s dvostrukom pukotinom provodi s česticama koje imaju masu (na primjer s elektronima), stvara se interferencijski uzorak, koji potvrđuje de Broglievu hipotezu. Odnos momenta (količine gibanja) predmeta i valne duljine njegova tvarnog vala iskazan je sljedećom jednadžbom:

Jednadžba nam pokazuje kako su valna duljina tvarnog vala i količina gibanja obrnuto proporcionalni. Drugim riječima, što je predmet masivniji, manja je valna duljina njegovog tvarnog vala. To je razlog zašto predmeti iz makrosvijeta ne pokazuju obilježja valova. Tvarni valovi velikih predmeta imaju veoma male valne duljine, pa valnu prirodu velikih predmeta ne možemo dokazati Youngovim pokusom, jer bi veličina procjepa i njihova udaljenost bili mnogo manji od samog predmeta.

U kvantnoj mehanici, svjetlost i predmeti su dualne prirode. Ponekad se iskazuje njihova valna priroda, a ponekad čestična. Ova revolucionarna ideja osnova je kvantne mehanike.

Valna funkcija

Nedugo nakon de Broglieve hipoteze, završio je period stare kvantne mehanike (1900. – 1925.). Glavni principi stare kvantne mehanike su kvantizacija energije i valno-čestična dualnost. Od 1925. se bavimo modernom kvantnom mehanikom.

Austrijski fizičar Erwin Schrödinger 1925. je prilagodio de Broglievu nepreciznu teoriju, dodijelivši svakom kvantnom tijelu pripadajuću valnu funkciju. Vremenski i prostorni razvoj valne funkcije opisan je Schrödingerovom jednadžbom. Valna funkcija označava se velikim ili malim grčkim slovom psi:
Ψ,ψ
Valna funkcija je složena matematička funkcija koja sadržava sva svojstva nekog predmeta (moment, položaj, ….). Taj set svojstava kvantnog objekta naziva se kvantno stanje. Kvantno stanje obilježava se:
|ψ⟩
Valna funkcija je vjerojatno najvažnija ideja kvantne mehanike, jer se svi fenomeni moderne kvantne mehanike mogu izvesti iz nje. Neki od tih fenomena, pogotovo princip kvantne superpozicije, toliko su različiti od bilo čega iz makrosvijeta da nam je često veoma teško povjerovati u njih, a kamoli razumjeti ih.

Kvantna superpozicija

Već pri pojašnjavanju fenomena stare kvantne mehanike, postalo je očito da se fenomeni iz makrosvijeta ne primjenjuju i na mikrosvijet. Jedno od glavnih pravila makrosvijeta je da svaki predmet ima samo jedan položaj i jednu brzinu. Drugim riječima, nemoguće je putovati iz Njemačke u Britaniju brzinom od 100 km/h dok istovremeno letite iz Europe prema Australiji osmerostrukom brzinom. Začuđujuće, ovo se ne odnosi na kvantni svijet, pa predmeti iz mikrosvijeta mogu biti na više mjesta odjednom, u više stanja odjednom!

Pri provođenju Youngovog pokusa, interferencijski uzorak stvara se jedino kad val (valna funkcija) iz jedne pukotine interferira s valom iz druge pukotine. Kad bismo poslali valove (elektromagnetske ili tvarne) samo kroz jednu pukotinu, uzorak se ne bi pojavio, što se može i očekivati. Zamislimo da provodimo eksperiment s dvostrukom pukotinom s česticama koje imaju masu, poput protona, ali uz malu razliku – puštamo ih jednog po jednog, tako da valne funkcije individualnih protona ne mogu interferirati. Ovdje će se pojaviti interferencijski uzorak.

Cijela klasična fizika bazira se na ideji takozvanog determinizma. Osnovni princip determinizma je taj da je budućnost predvidljiva, a jedina stvar potrebna za predviđanje budućnosti je ta da imamo dovoljno informacija o sadašnjosti. Na primjer, možemo predvidjeti sljedeću pomrčinu Sunca ako imamo dovoljno informacija o kretanju Mjeseca. Cijela deterministička fizika bazira se na tom principu. Još jedna ideja determinizma je da jednaki uvjeti uvijek daju jednake rezultate. Npr, kad bismo ispucali dva jednaka metka iz pištolja pod jednakim uvjetima (u istom smjeru, pod istom temperaturom, i sl.), oba metka pogodila bi isto mjesto. Međutim, kvantni svijet ponaša se potpuno drukčije. Kad bismo ispucavali elektrone umjesto metaka (iz hipotetskog elektronskog pištolja), svaki elektron bi mogao pogoditi različito mjesto, i svaki bi mogao imati drukčiju brzinu, iako su početni uvjeti bili jednaki.

Neobično ponašanje protona u prijašnjem primjeru, i elektrona u ovom primjeru su posljedica ključnog fenomena kvantne mehanike – principa kvantne superpozicije. Kvantna superpozicija navodi da predmet kojeg ne promatramo postoji u svim mogućim stanjima, odjednom – u superpoziciji. Ta superpozicija je kombinacija svih stanja u kojima predmet teoretski može biti. Ovo znači da čestica koju ne promatramo može imati više brzina odjednom i biti na više mjesta odjednom.

Ovo zvuči veoma neobično, ali ako u obzir uzmemo valnu funkciju, superpozicija počinje imati smisla. Uzmimo na primjer položaj nekog predmeta. Valna funkcija može se zamisliti kao apstraktni matematički val koji okružuje predmet. Kao što smo prije naveli, valna funkcija sadrži sva svojstva nekog predmeta, pa položaj valne funkcije određuje položaj samog predmeta. Ovo, međutim, stvara problem. Sjetite se kako val ne ostaje lokaliziran u prostoru, već se stalno širi. Ovo se svojstvo valova može primijeniti i na valnu funkciju. Iz toga se može zaključiti da dok god postoji valna funkcija nekog predmeta, položaj tog predmeta (i naravno, druga svojstva) nije potpuno definiran i predmet se zapravo nalazi svugdje gdje mu se nalazi valna funkcija. Kažemo da predmet ima više svojstvenih stanja (eng. eigenstate). Kako bi takav predmet imao jasno određen položaj, valna funkcija mora "nestati". Kako se to postiže? Jednostavno promatranjem.

Kad se kvantni objekt promatra, događa se tzv. kolaps valne funkcije. Kolaps znači redukciju valne funkcije u jedno svojstveno stanje (jedan položaj, jednu brzinu, …). Kolaps valne funkcije osigurava da se nikad ne vidi predmet s više brzina ili položaja odjednom, jer se superpozicija "ruši" promatranjem. Čin promatranja ne samo da određuje svojstva kvantnog predmeta, već im daje mjerljivu vrijednost! To znači da određujemo budućnost predmeta čistim promatranjem predmeta (tj. mjerenjem njegovih svojstava).

No, preostaje nam jedno važno pitanje: kako predmet određuje u kojem je svojstvenom stanju pri promatranju? Proces je baziran na vjerojatnosti. Vjerojatnost da predmet zauzme neko svojstveno stanje određuje njegova valna funkcija. Valna se funkcija stoga naziva još i val vjerojatnosti (the probability wave). Iz svake valne funkcije može se izračunati kompleksni broj, tzv. vjerojatna amplituda (probability amplitude), koja nam pomaže odrediti vjerojatnost određenog svojstvenog stanja. Vjerojatnost da kvantni predmet završi u nekom svojstvenom stanju određuje se kao kvadrat apsolutne vrijednosti vjerojatne amplitude. Ako je neka vjerojatnost 50%, vjerojatna amplituda tog procesa je .

Schrodingerova mačka i interpretacije kvantne mehanike

Heisenbergovo načelo neodređenosti

Heisenbergovo načelo neodređenosti ili relacije neodređenosti su bilo koja verzija nejednakosti koja govori o fundamentalnom ograničenju spoznaje vrijednosti komplementarnih fizikalnih veličina. To znači da nam ograničavaju preciznost s kojom možemo mjeriti ili znati o fizikalnim veličinama koje promatramo.

Prvi takav princip uveden je 1927. godine do strane njemačkoga fizičara Wernera Heisenberga, a formuliran je za fizikalne veličine pozicije i količine gibanja: što točnije poznajemo poziciju, manje možemo poznavati količinu gibanja - i obrnuto.   Originalno, Heisenberg je svoje relacije izrazio preko matrične mehanike (koju je osmislio kao dvadesetdvogodišnjak, za potrebe kvantne mehanike, 1925. godine kada se povukao na otok Heligoland da bi izbjegao jake alergijske napade od kojih je patio), tj. preko komutacijskih relacija:

Gdje se  i  operatori pozicije i količine gibanja, a  reducirana Planckova konstanta.

Kada se nejednakost izrazi preko standardne devijacije, kao što su to napravili Earle Hesse Kennard i Hermann Weyl, postaje jasnije da je riječ o organičavanju znanja o poziciji i količini gibanja:

Gdje su  i  standardne devijacije pozicije i količine gibanja, odnosno "neodređenost" u poziciji i količini gibanja. Od tu i naziv neodređenost. Popularni prikaz ovakvih relacija je:

No što to točno znači za našu česticu? Na to pitanje ne postoji jednoznačan odgovor, ali najviše prihvaćeno tumačenje ovih relacija je Kopenhagenska interpretacija koja kaže da je riječ o funadamentalnom ograničenju koje govori da čestica nema istovremeno poziciju i količinu gibanja (dakle, ne ih samo da ne možemo mjeriti, nego ih nema). Npr. ako je čestica u takvom stanju u kojem ima točno određenu količinu gibanja, ona nema poziciju (poziciju joj možemo odrediti kao vjerojatnost da se nađe u nekom prostoru). Ovdje se uočava drastična razlika između klasične i kvantne mehanike. U klasičnoj mehanici pozicija i količina gibanja (ili brzina) su definirani u svakom trenutku i ne postoji razlog zašto neka čestica, u klasičnoj fizici, ne bi mogla imati definirane te dvije vrijednosti. Može nam se dogoditi da ih ne možemo eksperimentalno dovoljno precizno odrediti, ali one postoje. U kvantnoj mehanici klasičan koncept čestice, koja se giba trajektorijom, mora biti odbačen upravo zbog relacija neodređenosti - pošto takva čestica ne može imati trajektoriju (trajektorija bi implicirala točno određenu poziciju i količinu gibanja u svakom trenutku).

S druge strane, postoje interpretacije koje tvrde da, ionako nikada nećemo moći odrediti točnu poziciju i količinu gibanja, takve vrijednosti postoje i čestica ih ima u svakom trenutku. Jedna od takvih interpretacija je i de Broglie - Bohmova interpretacija kvantne mehanike, koja je jedan od ozbiljnijih kandidata za kvantnu teoriju.

Važne relacije neodređenosti
Osim spomenutih relacija neodređenosti između pozicije i količine gibanja, u kvantnoj mehanici često se koriste i relacije neodređenosti za: komponente kutne količine gibanja, komponente spina čestice i relacije između energije i vremena.

Za kutnu količinu gibanja vrijedi

Što znači da nije moguće istovremeno poznavati vrijednosti dviju komponenti kutne količine gibanja. Ovdje se također vidi neobičnost kvantne mehanike. U klasičnoj mehanici, ako imamo neku fizikalnu vektorsku veličinu, možemo joj definirati komponente u sve tri prostorne koordinate. Tako npr. brzina  ima komponente ,  i  u smjeru x, y i z.  Isto vrijedi i za kutnu količinu gibanja. No u kvantnoj mehanici, ako znate jednu komponentu kutne količine gibanja, npr. , ostale dvije komponente kutne količine gibanja,  i , su nedefinirane, odnosno, strogo gledajući, ne postoje.

Za komponente spina vrijedne analogne relacije kao kod kutne količine gibanja, odnosno

Što znači da nije moguće istovremeno poznavati vrijednosti dviju komponenti spina. Uz analognu priču kao i kod kutne količine gibanja, valja naglasiti da kod spina ne vrijedi Bohrov princip konrespondencije, odnosno, spin nema analogiju s klasičnom mehanikom. Premda se spin ponekad prikazuje kao vrtnja čestice oko vlastite osi, jasno je da je to loša analogija jer bi se,  kod slučaja elektrona, čestica morala zavrtiti za 720 stupnjeva da bi se vratila na početnu poziciju (kao da se Zemlja mora zarotirati dva puta da bi se napravila jedan krug oko svoje osi).

Premda vrijeme u nerelativističkoj kvantnoj mehanici nije opservabla, mogu se izraziti i relacije neodređenosti između energije i vremena:

Interpretacija relacija neodređenosti
Interpretacija relacija neodređenosti bila je jedna od glavnih točaka prijepora između Bohra i Einsteina, naročito na petoj Solvayevoj konferenciji. Po Kopenhagenskoj kvantnoj mehanici, ako dvije fizikalne veličine ne komutiraju, one nemaju istovremenu fizikalnu realnost. Što znači da ako poznajemo poziciju, količina gibanja nema realnost (tj. ne postoji). Također, ako čestici poznajemo komponentu spina u x-smjeru, to znači da čestica nema ostale komponente spina.  S druge strane, Einstein je to vidio kao naznaku nepotpunosti teorije, a ne kao znak da neke fizikalne veličine ne postoje ako znamo njihove konjugirane parove.

Kvantno tuneliranje

Naše Sunce, kao i svaka druga zvijezda u Svemiru, svakog trena dobiva energiju sudarom manjih (i lakših) kemijskih elemenata kako bi se njihove atomske jezgre stopile i kreirale teže elemente. Ovaj proces, nazvan nuklearna fuzija ključan je za postojanje svake zvijezde u svemiru.

No, postoji problem: svaka atomska jezgra sastoji se od protona (pozitivno nabijenih čestica) i neutrona (neutralno nabijenih čestica), što joj daje pozitivni naboj. Atomske jezgre se odbijaju jer imaju isti naboj. Kako se onda mogu stopiti? Uz pomoć jake nuklearne sile, koja ih dovodi u sudar, ali samo ako su već jako blizu jedna drugoj. Atomske jezgre moraju imati jako veliku eneriju (i brzinu) kako bi se dovoljno približile jedna drugoj na toliku blizinu da jaka nuklearna sila (koja djeluje privlačno) bude veća od električne sile koju uzrokuje isti naboj jezgri (koja djeluje odbojno). No, kad su znanstvenici utvrdili temperaturu Sunca putem njegovog spektra, zaključili su kako se ne proizvodi dovoljna količina energije koja bi održala proces fuzije. Sunce, prema njima, uopće ne bi trebalo sjati. No, ono ipak sja, zahvaljujući još jednom fenomenu kvantne mehanike - kvantnom tuneliranju.

Tuneliranje je fenomen po kojem čestice ili cijeli atomi imaju određenu šansu zaobići prepreku na svome putu. Superpozicija i načelo neodređenosti kažu nam da čestice mogu biti na više mjesta istovremeno, i da mora postojati nesigurnost u njihovoj količini gibanja - što dopušta bar jednoj čestici da ima veliku brzinu i da se nađe u dovoljnoj blizini druge čestice kako bi se dogodila fuzija.

Ovaj se fenomen može susresti i u svakodnevnom životu: DNA koja sačinjava naša tijela sastoji se od velikog broja molekula, među kojima se može dogoditi tuneliranje - što može dovesti do promjene našeg genetskog zapisa i moguće čak uzrokovati i tumore. Fenomen se također može susresti tijekom radioaktivnog raspada. Flash memorije također koriste ovaj fenomen.

Spin

U makrosvijetu postoje dvije mjere količine gibanja: zalet, koji opisuje tromost pri promjeni brzine ili smjera rotacije, i zamah, koji opisuje vrtnju čestice ili tijela. Čestice iz mikrosvijeta imaju još jedno dodatno svojstvo, spin - vlastiti zamah neovisan o orbitalnom gibanju.

Mjerna jedinica spina je reducirana Planckova konstanta -

Vrijednosti spina su kvantizirane, što znači da spin može poprimiti samo točno određene vrijednosti. Prema spinu, sve čestice se dijele u dvije velike grupe: fermione i bozone. Fermioni su čestice polucjelobrojnog spina (1/2ħ, 3/2ħ, 5/2ħ i sl.), a bozoni čestice cjelobrojnog spina (1ħ, 2ħ, 3ħ i sl.)

S obzirom na to da čestice imaju svoje naboje, njihova vrtnja stvara sićušna magnetska polja - što daje određenim kemijskim elementima (željezo, kobalt, nikal) njihova magnetska svojstva. No zašto samo neki elementi reagiraju na magnete?

Elektronska konfiguracija

Atom se, kao što znamo, sastoji od jezgre, i elektronskog omotača. Unutar elektronskog omotača postoje ljuske (označene brojevima 1-7), koje možemo zamisliti kao (koncentrične) "staze" po kojima se elektroni gibaju. Svaka ljuska ima orbitale (označene slovima s, p, d, f) - područja na "stazi" na kojima postoji veća šansa da se elektron nalazi (sjetimo se, česticama ne možemo utvrditi točan položaj, već samo vjerojatnost da se negdje nalaze). Svaka orbitala također ima pod-orbitale u kojima su smješteni parovi elektrona suprotnog spina. Tako s orbitala ima jednu pod-orbitalu, p ima tri, d ima pet, i tako dalje. Elektroni stvaraju parove samo ako su sve pod-orbitale popunjene. Također prelaze u novu ljusku samo ako su sve orbitale i pod-orbitale popunjene.
Ako pogledamo periodni sustav elemenata, bit će nam jasnije:

Atomske ljuske na slici su označene vertikalnim brojevima 1-7, dok su orbitale označene bojama. Pod-orbitale odgovaraju horizontalnom prostoru koji zauzima određena boja (u s orbitalu stane jedan par odn. dva elektrona, u p orbitalu stanu tri para odn. šest elektrona, i slično).

Napomena: Za potrebe izračuna elektronske konfiguracije, helij (He) se nalazi odmah pored vodika (H), na lijevoj strani periodnog sustava, i ima samo s orbitalu.

Napomena: Orbitala p (plavo) dogovorno pripada broju ljuske koja je za jedan manja od prikazane (vidi primjer željeza - podebljano).

Tako vodik (H - 1) ima elektronsku konfiguraciju 1s1, jer ima samo jedan elektron, koji se nalazi u prvoj ljusci, u s orbitali.

Dušik (N - 7) ima elektronsku konfiguraciju 1s22s22p3 (ukupno 2+2+3=7 elektrona)

Željezo (Fe - 26) ima elektronsku konfiguraciju 1s22s22p63s23p64s23d6 (ukupno 2+2+6+2+6+2+6=26 elektrona)

Magnetska svojstva
Ovdje možemo izvući zaključak: svaki elektron stvara sićušno magnetsko polje zbog svog spina, no u svakoj pod-orbitali se nalaze parovi elektrona suprotnog spina, pa im se magnetska polja međusobno ponište. Ako element nema popunjene sve pod-orbitale u zadnjoj ljusci (poput željeza, koji ima 6 od mogućih 10 elektrona u trećoj d pod-orbitali), magnetska polja pojedinačnih elektrona se ne ponište, nego se dapače međusobno ojačaju jer elektroni imaju isti spin. Ako uz ovaj uvjet element pripada metalima, i ima poseban raspored atoma koji omogućava propagaciju magnetskih svojstava pojedinih atoma, element će biti magnetičan (poput željeza, kobalta i nikla).

Još o spinu
Na počeku ove sekcije spin je uspoređen sa sićušnim magnetskim poljem, no to nije sasvim točno:

 ako imamo dvije međusobno okomite osi, x i y. i običan magnet s poljem usmjerenim prema x-osi, kada bismo mjerili polje tog magneta u smjeru osi y, dobili bismo vrijednost 0.
 ako pak imamo česticu sa spinom 1 u smjeru osi x, kad bismo mjerili spin te čestice u smjeru y, uzastopnim mjerenjima dobili bismo vrijednosti 1 ili -1, a prosjek svih mjerenja bio bi 0.
Kod mjerenja vrijednosti spina uvijek ćemo dobiti rezultat 1 ili -1, neovisno o čestici i smjeru mjerenja, ali prosjek više mjerenja će uvijek odgovarati vrijednosti koju očekujemo.

Simetrična i asimetrična valna funkcija
Kad opisujemo predmete iz makrosvijeta, često koristimo riječi poput "identično" ili "isto". No, u mikrosvijetu, te riječi imaju drukčuje značenje. Bilo koja dva elektrona imaju ista svojstva i isto se ponašaju, i ne možemo ih međusobno razlučiti, no nisu nužno identični.

Uzmimo za primjer dvije identične čestice koje su opisane svojim respektivnim valnim funkcijama: ψ(1) i ψ(2). Obje čestice nadalje možemo opisati jednom valnom funkcijom koja kombinira dvije prethodne: ψ(1,2)=ψ(1)ψ(2)

No što se dogodi ako česticama zamjenimo mjesta, odn. ako čestici 1 dodijelimo valnu funkciju ψ(2) i obrnuto, i ako obje čestice opišemo kombiniranom valnom funkcijom oblika ψ(2,1)=ψ(1)ψ(2)? Čestice se ne mogu razlikovati, i imaju identična svojstva, pa ne bi trebalo biti razlike prije i nakon zamjene. No, nekad će se dogoditi da se novoj valnoj funkciji promijeni predznak. Prema tome, točna relacija je . Ako nakon zamjene valna funcija promjeni predznak, za valnu funkciju se kaže da je asimetrična. Ako predznak ostane isti, valna je funkcija simetrična.

Fermioni imaju asimetrične valne funkcije, dok su bozoni opisani simetričnim valnim funkcijama.

Fermioni

Fermioni su čestice polucjelobrojnog spina (1/2ħ, 3/2ħ, 5/2ħ, i slično). Služe kao osnovne gradivne tvari sve materije. Možemo ih podijeliti u dvije skupine: leptone i kvarkove. Elektron spada u leptone. Proton i neutron ne spadaju ni u jednu skupinu jer nisu elementarne čestice: sastavljeni su od po tri kvarka, no ipak spadaju u fermione. Sve kompozitne čestice sastavljene od neparnog broja fermiona i same spadaju u fermione (u protivnom spadaju u bozone).

Paulijev princip isključenja

Kad pogledamo strukturu elektronskog omotača (pokrivenu u poglavlju o spinu), vidimo kako svaka orbitala svake ljuske ima pod-orbitale u kojima su smješteni parovi elektrona suprotnog spina. To je u jednu ruku neobično, jer sve u svemiru teži najmanjoj mogućoj energiji, pa bi po tome svi elektroni trebali biti u prvoj ljusci. Što ih u tome sprječava?

Paulijev princip isključenja kaže nam kako dva fermiona ne smiju biti u istom kvantnom stanju. Svaki fermion mora imati bar jedno fizikalno svojstvo (zalet, zamah, spin, masu, naboj, ...)  različito od drugih. Ovaj se princip odnosi samo na fermione, jer su samo fermioni opisani asimetričnom valnom funkcijom. No, sjetimo se kako svaka čestica može biti u svim svojim stanjima odjednom, zbog principa superpozicije. Fermion se stoga može opisati superpozicijom valnih funkcija ψ(1,2) i ψ(2,1). Valna funkcija tog fermiona će tada biti jednaka . No, ako su dvije valne funkcije jednake (odnosno ako su dvije čestice u istom kvantnom stanju), valna funkcija bi bila jednaka nuli - čestice ne bi postojale!

Paulijev princip isključenja sprječava upravo to - on osigurava da gornja jednadžba nikad nije jednaka nuli, jer dva fermiona nikad neće biti u istom stanju.

Ako se sad vratimo na elektrone u atomu, kad bi svi elektroni bili u prvoj ljusci elektronskog omotača, kršili bi ovo pravilo jer bi svi bili u istom kvantnom stanju.

Postojanje ovog principa ključno je za postojanje materije u svemiru. Bez njega ne bi postojale molekule, jer atomi ne bi mogli stvarati kemijske veze među sobom.

Bozoni

Bozoni su čestice cjelobrojnog spina (1ħ, 2ħ, 3ħ, i slično). Oni funkcioniraju kao prenositelji (posrednici) međudjelovanja. Nekad se kaže da su bozoni nositelji sila.

Među bozone spadaju

 foton (posrednik u prenošenju elektromagnetskog međudjelovanja)
 W i Z bozoni (prijenosnici slabe nuklearne sile, odgovorne za radioaktivni raspad)
 gluoni (prijenosnici jake nuklearne sile, odgovorne za međudjelovanje koje čestice u jezgri atoma drži na okupu)
 hipotetske (zasad nedokazane) čestice Higgsov bozon i graviton, prijenosnici mase i gravitacije
Paulijev princip isključenja ne odnosi se na bozone jer ih opisuju simetrične valne funkcije, što dopušta postojanje više bozona istog kvantnog stanja. Dapače, bozoni teže biti u istom kvantnom stanju.

Laseri

Laser je uređaj koji stvara koherentnu elektromagnetsku, najčešće monokromatsku, usko usmjerenu zraku svjetlosti. Fotoni laserske svjetlosti imaju isti smjer, frekvenciju, polarizaciju (fazu) i energiju (u istom su kvantnom stanju).

Bose-Einsteinov kondenzat

Hlađenje helij-4 atoma do temperature oko dva stupnja iznad apsolutne nule (ili oko -271 °C) dovodi do novog agregatnoga stanja tvari, Bose-Einsteinovog kondenzata.

Svaki je helijev-4 atom sastavljen od parnog broja fermiona, čime ti atomi spadaju u bozone, koji ne podliježu Paulijevu principu isključenja. Helijevi-4 atomi teže biti u istom kvantnom stanju, no ne mogu to postići jer im valne funkcije pri sobnoj temperaturi nisu nimalo nalik. Ako ih ohladimo na -271 °C, valne funkcije počinju im se preklapati, i ulaskom u isto kvantno stanje možemo jednom valnom funkcijom opisati sve atome kao jednu cjelinu. Bose-Einsteinov kondenzat dobivamo kad su svi helij-4 atomi u istom kvantnom stanju. Ako ih tad nalijemo u spremnik, penjat će se uz stjenke spremnika, i "pobjeći će" iz spremnika. Tako se ne ponaša ni jedna druga tvar ni u jednom agregatnom stanju (kruto, tekuće, plinovito, plazma), pa se Bose-Einsteinov kondenzat smatra novim, petim, agregatnim stanjem.

Kvantno sprezanje

Sve u našem svijetu napravljeno je od velikog broja čestica. Kolektivno, sve se sastoji od tvari. No, u svemiru postoji nešto slično, što ne susrećemo uopće - antitvar. Antitvar se sastoji od antičestica, koje imaju istu masu kao njihovi čestični pandani, no obrnut naboj. Npr. elektron ima negativan naboj, dok njegova antičestica, pozitron, ima pozitivan naboj. Kad se čestica i antičestica nađu u blizini, privuku se (jer imaju različite naboje), i kad se dotaknu, obje će čestice biti uništene, uz oslobađanje drugih čestica koje nose veliku količinu energije. Ovaj se proces naziva anihilacija.

Zamislimo da imamo elektron i pozitron međusobno obrnutog spina (zbroj spinova im iznosi 0). Kad se sudare, anihiliraju se, i anihilacijska energija se otpusti u obliku dva fotona gama zračenja.

Već smo prije naveli da je spin zapravo mjera količine gibanja - vlastiti zamah čestice. To znači da spin u svakom trenu mora poštovati zakon očuvanja količine gibanja: ukupna količina gibanja u zatvorenom sustavu uvijek mora ostati ista.

Drugim riječima, ukupni spin elektrona i pozitrona iz gornjeg primjera bio je jednak nuli, pa i ukupni spin dva fotona gama zračenja također mora biti jednak nuli. Stoga ta dva fotona moraju imati obrnute spinove.

Sjetimo se zatim da se fotoni, ako se ne promatraju, nalaze u superpoziciji stanja: oba fotona imaju oba spina. Ako netko zatim izmjeri spin prvog fotona, njegova se valna funkcija ruši, i njegov spin dobiva samo jednu vrijednost. Kako bi se očuvao zakon očuvanja količine gibanja, valna funkcija drugog fotona mora se istovremeno urušiti, i njegov spin mora biti obrnut prvome, kako bi ukupan spin ostao 0.

Drugim riječima, fotoni u gornjem primjeru međusobno su povezani na način da promatranje stanja jednog fotona direktno (i instantno) utječe na stanje drugog fotona, bez obzira na udaljenost među njima. Takva se povezanost naziva kvantna sprega.

Matematički se takva povezanost može zapisati kao:

Kvantne fluktuacije

Virtualne čestice
Heisenbergovo načelo neodređenosti navodi kako postoje određeni parovi varijabli čije vrijednosti ne možemo istovremeno znati. Kao što je prije spomenuto, jedan takav par su položaj i količina gibanja. Još jedan par koji se ponaša na isti način su energija i vrijeme, koji se odnose na sljedeći način:

Recimo da želimo izmjeriti energiju fotona i vrijeme koje fotonu treba da prođe pored uređaja za mjerenje. Međutim, svaka čestica poštuje neodređenost vremena i energije, što znači da ako precizno izmjerimo energiju fotona, vrijeme ćemo odrediti s toliko manjom preciznošću.

No što se dogodi kad bismo tu neodređenost primijenili na vakuum? Vakuum klasična fizika definira kao prazan prostor (u kojem nema čestica), pa bi njegova energija trebala biti 0. Međutim, načelo neodređenosti vremena i energije to ne dopušta, jer uvijek mora postojati bar mala neodređenost oko energije nekog sustava, što pak znači da nikad ne možemo biti potpuno sigurni da je energija vakuuma 0. To znači da i sam vakuum nakratko može imati energiju koja nije nula. Ova odstupanja u energiji vakuuma nazivaju se fluktuacijama vakuuma. Pitanje koje se postavlja je sljedeće: Za što se ta privremena energija koju kvantne fluktuacije uzrokuju koristi?

Energija se koristi kako bi se stvorila nova vrsta čestica – virtualne čestice. Te virtualne čestice stvaraju se svugdje u svemiru, potpuno nasumično, i obično postoje jako kratko: svaka virtualna čestica ne stvara se sama za sebe – već se stvara zajedno sa svojom antičesticom. Kao što se može očekivati, dvije čestice se anihiliraju pri kontaktu.

Jednadžba iznad pokazuje da su neodređenost energije i vremena obrnuto proporcionalne. To znači da ako virtualna čestica "posudi" više energije iz svemira, to će se prije čestice para međusobno anihilirati (odn. postojat će kraće vrijeme). Kad virtualni par prestane postojati, ne stvara se nova energija, te je ispoštovan zakon očuvanja energije. Virtualne čestice i antičestice jednostavno "posuđuju" energiju, koju brzo vrate.

Virtualne čestice ne moraju imati ista svojstva kao i njihove "prave" inačice. Virtualni elektron, na primjer, može imati masu različitu od elektrona. Također ne možemo direktno proučavati virtualne čestice, ali možemo vidjeti njihov utjecaj na svijet oko njih.

Casimirov učinak

Casimirov učinak je fizikalni fenomen koji dokazuje postojanje virtualnih čestica. Predvidio ga je 1948. godine nizozemski fizičar Hendrik Casimir na temelju načela neodređenosti vremena i energije.

Casimir je točno pretpostavio da ako stavimo dvije paralelne, nenabijene kondenzatorske ploče jednu do druge na udaljenosti od par nanometara, ploče će se privući zbog fluktuacija vakuuma.

Kao što znamo, parovi virtualnih čestica konstantno se stvaraju i anihiliraju svugdje u svemiru. Kako bi se parovi virtualnih čestica stvorili između dviju ploča, valna funkcija im mora imati valnu duljinu manju od nekoliko nanometara, kako bi čestice stale između ploča. Stoga možemo zaključiti da će se puno više virtualnih čestica stvoriti s vanjske strane ploča, nego s unutarnje. To će stvoriti veću silu na vanjske stjenke ploča nego na unutarnje, pa će se ploče početi približavati.

Hawkingovo zračenje

Dugo su vremena ljudi pogrešno vjerovali da gravitacija djeluje samo na čestice s masom. Tek je kasnije otkriveno da gravitacija djeluje i na objekte bez mase mirovanja (npr. fotone). Svjetlo, koje svemirom putuje brzinom svjetlosti, prema Einsteinovoj posebnoj teoriji relativnosti, zanemarivo osjeća gravitacijska privlačenja zvijezda i planeta. No, postoje objekti u svemiru iz čijeg gravitacijskog polja čak ni svjetlo ne može pobjeći - crne rupe.

Crne rupe imaju ogromnu masu koja je komprimirana na jako malu površinu. No, ta velika masa ima jako veliko i snažno gravitacijsko polje. Što je predmet bliži gravitacijskom polju, to veća gravitacijska sila djeluje na njega. Svaka crna rupa ima "sferu" oko sebe - nazvanu horizont događaja. Jednom kad tijelo pređe granicu horizonta događaja, gravitacijska privlačnost crne rupe postane toliko velika da joj čak ni svjetlo nikako ne može pobjeći.

Kada je 1974. godine slavni britanski teorijski fizičar Stephen Hawking proučavao kvantnomehaničke fenomene koji se događaju u blizini horizonta događaja - došao je do zapanjujuće teorije: svaka crna rupa bi konstantno trebala otpuštati elektromagnetsko zračenje. Danas je ova teorija općeprihvaćena, a zračenje je u njegovu čast nazvano Hawkingovo zračenje.

Zamislimo par virtualnih čestica (npr. fotona) stvorenih blizu horizonta događaja na način da je jedna čestica unutar horizonta, a druga vani. Prvi foton je nepovratno izgubljen u crnoj rupi. Drugi virtualni foton više nema antičesticu s kojom se može anihilirati - posudio je energiju iz svemira, no ne može ju vratiti. Virtualni foton se pretvara u običan foton, i napušta crnu rupu u obliku Hawkingova zračenja. No, kako bi se ispoštovao zakon očuvanja energije, sama crna rupa gubi dio svoje mase, koja se pretvara u energiju koju foton "duguje" svemiru.

Što se ovaj proces više puta ponovi, crna rupa gubi sve veću i veću masu koja naizgled isparava ni u što (zapravo se pretvara u energiju). Što je crna rupa manja, to brže gubi masu. Ovaj je efekt gotovo neprimjetan za crne rupe kozmičkih veličina jer one absorbiraju materiju, i dobivaju masu, puno većom brzinom nego ju gube.

Kvantna računala

Paradoksi kvantne mehanike

Izvori

Kvantna mehanika

Uvod u kvantnu mehaniku


ලක්දිව ප්‍රථම ස්ථූපය ලෙස සැලකෙන්නෙ ථූපාරාම ස්ථූපයයි.ථූපාරාමයට වඩා පසු කාලයේදී ඉදි කරන ලද ස්ථූප ප්‍රමානයෙන් විශාල විය. දුටු ගැමුණු රජතුමා (ක්‍රි.පූ.161-137) මිරිස වැටිය ද, රත්නමාලී මහා ථූපය ලෙසින් හඳුන්වන බොහෝ බැතිමතුන්ගේ භක්ත්‍යාදරයට පාත්‍ර වූ රුවන්වැලි සෑය ද ගොඩනැංවූයේය. මිරිසවැටියේ පාද‍මෙහි විෂ්කම්භය අඩි 168 ක් විය. රුවන්වැලි සෑයේ පාදමෙහි විෂ්කම්භය අඩි 289 ක් වූ අතර උස රියන් 120 ක් නොහොත් අඩි 300 ක් පමණ විය. එහි හැඩය බුබ්බුලාකාරය. වට්ටගාමිණී රජු (වළගම්බා -ක්‍රි.පූ.103 ) මුලදී තැනූ අභයගිරිය එතරම් විශාල ථූපයක් නොවීය. පසු කලෙක කරන ලද විශාල කිරීම් නිසා එය මහාථූපයට වඩා විශාල විය. මේ සියල්ලටම වඩා විශාල ජේතවනාරාම ථූපය තැනවීම සම්බන්ධයෙන් මහාසේන රජු (ක්‍රි.ව.276-303) ගෞරවයට පාත්‍ර වේ. එහි පාදමෙහි විෂ්කම්භය අඩි 367 කි. එහි වර්තමානයේ උස අඩි 232 ලෙස ගණන් බලා ඇතත් මුල්ම උස රියන් 160 ක් වන්නට ඇතැයි අනුමාණ කෙරේ.

ජේතවන ථූපයේ ප්‍රධාන විශේෂත්වය නම් එහි අඩිතාලමය. එය පිහිටි ගල දක්වා ද අඩි 250 ක් ගැඹුරට දිවයයි. එම ථූපයේ උසට සරිලන තරමටම අඩිතාලම දක්වා විහිදෙන ගැඹුරක් ඇත. අඩි තාලම ඇතුළු මුළු ජේතවනය ථූපයේ ව්‍යුහමය ගත් කළ එය ඊජිප්තුවේ මහා පිරමීඩයට වඩා බරින් ද විශාලත්වයෙන් ද වැඩිය.

මිහින්තලයේ ද විශාල ස්ථූප තනා ඇත. ඒ මිහිඳු රහතන් වහන්සේ රජු මුණ ගැසුණු ස්ථානයේය. මාගම දීඝවාපිය (අම්පාර කිට්ටුව) කතරගම සහ වෙනත් තැන්වලද විශාල ස්ථූප තිබේ. ලංකාවේ ස්ථූප ගොඩනැංවූවන් ඉන්දියාවේ සාංචි සහ වෙනත් තැන්වල තිබුණු එවැනි ගොඩනැගිලි සැලසුම් ඉතා හොඳින් අධ්‍යයනය කළහ. මෙම යෝධ ඉදිකිරීම්වල අර්ධ ගෝලාකාර ශිඛරය ගොඩ නගා තිබුණේ පේසා වළලු තුනක් මතය. ථූපය මුදුණේ දැවයෙන් හෝ ගලින් කළ වැටක් තිබුණි. පසු කලෙක මෙය හතරැස් ගල් යොදා නිම කරන ලදී. ගෝලාකාර ශිඛරයට එබ්බවූ ගල් කුළුණු පෙරකී වැටෙන් ඉහළට දිගු විය. ස්ථූපය මුදුණේ ඡත්‍රයක් හෝ ඡත්‍ර කීපයක් (කුඩ) සවි කරන ලදී.

කුඩා දාගැබ්

කුඩා දාගැබ්වලට හොඳම නිදර්ශනයක් නම් මිහින්තලේ කණ්ඨක චෛත්‍යයයි. එහි කදිම ගල් කැටයම් ප්‍රමාණයක් සහ ටෙරා-කොටා බදාමයෙන් නිමවන ලද රූපද අඹා තිබුණි. අද පවා ඒවා සුරැකිව පවතී. මෙම චෛත්‍යය තවත් වැදගත් අංගයක් නම් එහි ඇති වාහල් කඩයි. එහි සත්ව රූප, පුන් කලස්, මල්කම් ලියකම් ආදිය කැටයම් කර තිබුණි. බොහෝ දාගැබ්වල දක්නට ලැබෙන මෙම වාහල් කඩ පාදමේ සිට ප්‍රධාන සිව් දිශාවට මූහුණ ලා පිහිටුවා තිබුණි.

වටදාගේ

හතරවැනි සියවසෙන් පසු විශාල ප්‍රමාණයේ දාගැබ් ඉදිකිරීම් අවසාන වූ බව පෙනී ගොස් තිබේ. ඉන් පසු අනුරාධපුරයේ ථූපාරාමය ආදර්ශයට ගෙන කුඩා ප්‍රමාණයේ ස්ථූප ගොඩනංවා තිබේ. මෙම ක්‍රමය 'වටදාගෙය' නමින් ප්‍රසිද්ධියට පත් විය. වෘත්තාකාර ධාතු මන්දිරයකි. අනුරාධපුරයේ ථූපාරාමය, ලංකා‍රාමය හැරුණු විට හොඳම නිදර්ශනය දක්නට ලැබෙන්නේ පොළොන්නරුවෙහිය.

අනුරාධපුර -ත්‍රිකුණාමල‍ය පාරෙන් හැරී මදක් දුර ගිය විට හමුවන තිරියායෙහි ද පොළොන්නරුව අසල මැදිරිගිරියේද කදිම වටදා ගෙවල් දෙකක් දක්නට ලැබේ. මෙම රවුම් සිද්ධස්ථානය තුළ කුඩා ස්ථූප තිබෙන අතර ඒ වටා ලී කණු පිහිටුවා තිබේ. පසු කලෙක මෙම දැව කණු වෙනුවට කැටයම් කරන ලද ගල් කණු සිටුවා තිබුණි. පිටතට විහිදෙන විට ප්‍රමාණය කුඩා වන පරිදි සම කේන්ද්‍රික වෘත්තවල ගල් කණු පිළිවෙලකට පිහිටුවා තිබුණි.

ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රසිද්ධ බෞද්ධ ස්ථූප කිහිපයක්

මේ ස්ථූප අතර පැරණිම ස්ථූප ප්‍රමාණයෙන් කුඩා වේ.දුටුගැමුණු රජු විසින් මිරිසවැටි දාගැබ ඉදිකිරීමත් සමඟම ලංකාවේ විශාල ස්ථූප තැනීම ආරම්භ විය.ඉන් අනතුරුව ඉදිකළ  රුවන්වැලිමහාසෑය, ජේතවනිරාමය, අභයගිරිය එකකට එකක් නොදෙවෙනි ලෙස ගොඩනංවා තිබේ.මෙහි සඳහන් ස්ථූප කිහිපය හැරෙන්නට විවිධ රජවරුන් විසින් විවිධ කාරණා පදනම් කරගෙන ස්ථූප රාශියක් ඉදිකර ඇතිබව පැහැදිලි කාරණයකි.වර්තමානයේ ඕනෑම පන්සලක දක්නට ලැබෙන අත්‍යවශ්‍ය අංගයක් ලෙස බෞද්ධ ස්ථූපය හැඳින්විය හැකිය.

ආශ්‍රිත ලිපි
 දාගැබ්
 චෛත්‍ය
 ශ්‍රී ලංකාවේ දාගැබ්

දාගැබ් - ශ්‍රී ලංකා
දාගැබ්

ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ දාගැබ්


An Epidendrum poeppigii in uska species han Liliopsida nga ginhulagway ni Eric Hágsater. An Epidendrum poeppigii in nahilalakip ha genus nga Epidendrum, ngan familia nga Orchidaceae.

Mabibilngan ini ha Ecuador. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Epidendrum

Epidendrum poeppigii


Marija Paro rođena Aljinović (Baošić, Boka kotorska, Crna Gora, 13. ožujka 1936.)  je hrvatska, bosanskohercegovačka i jugoslavenska  kazališna, filmska, TV i  radijska glumica.

Životopis
Glumačku je akademiju završila u  Sarajevu gdje stječe i prva glumačka iskustva. Prvo u  Narodnom pozorištu (1954.), a kasnije i u  Malom Pozorištu (kasnije Kamerni teatar 55) kojeg je i suosnivačica zajedno sa slavnim bosanskohercegovačkim redateljem  Jurislavom Korenićem gdje zajedno s prvim članovima ansambla pokušavaju pronaći i ostvariti avangardni i suvremeni kazališni izričaj osnivajući prvo eksperimentalno kazalište u Jugoslaviji. U Sarajevu nastavlja nastupati do 1957., a godine 1958. seli u Zagreb te cijeli svoji glumački vijek provodi, do mirovine 1995., u Hrvatskom narodnom kazalištu u Zagrebu nastupajući povremeno i na ostalim scenama te u ostalim medijima.

Popis uloga

Film
 "Pod sumnjom" (1956.), kao Marija: scenaristi: Branko Belan i Grgo Gamulin, redatelj: Branko Belan
 "Izgubljena olovka" (1960.) kao druga starija učiteljica; scenaristica:  Stanislava Borisavljević; redatelj: Fedor Škubonja
 "Okupacija u 26 slika (1978.) kao Nikova majka Marija; scenaristi: Filip David, Stipe Gurdulić, Mato Jaksić, Mirko Kovač, Ranko Munitić, Lordan Zafranović; redatelj: Lordan Zafranović

Televizija
 " Balkon"  (1959.), kao Cvijeta/Flora; scenarij: Ivo Štivičić prema istoimenoj noveli  Antuna Gustava Matoša, redatelj Mario Fanelli,  TV Zagreb
 " Čovjek od važnosti" (1961.); scenarij: Krešo Novosel, redatelj Mario Fanelli,  TV Zagreb
 "Treći je došao sam" kao Marija, Ivo Štivičić, 1962. redatelj Mario Fanelli,  TV Zagreb
 "Banket", Momor Kapor 1965.,  redatelj Mario Fanelli,  TV Zagreb
 "Figarova ženidba", Pierre Augustin Caron de Beaumarchais, 27 rujan 1965.), redatelji: Berislav Makarović i Georgij Paro,  TV Zagreb
 "Diogeneš" kao Amalija, August Šenoa Ivica Ivanec, (1971.), redatelji; Georgij Paro i Vjekoslav Vidošević,  TV Zagreb
 "Leda" kao Prva dama, Miroslav Krleža Tomislav Lalin, (1971.); redatelj: Petar Šarčević,  TV Zagreb

Radio
 "Šetnja" Vlado Gotovac, 22.09.1971.; Redatelj: Georgij Paro, Radio Zagreb - III program

Kazalište
 Neli, "Ljeto i dim", Tenneesee Williams, 1954.; redatelj: Boro Grigorović, Narodno pozorište
 Mara, "Mećava", Pero Budak, 12. prosinca 1954.; redatelj: Kalman Mesarić, Narodno pozorište
 La-Lo, "Put oko sveta",  Branislav Nušić, 5. prosinca 1956., Narodno pozorište
 Janica, "Svoga tijela gospodar", Slavko Kolar, 5. svibnja 1957., Narodno pozorište
 Ana Dembi, "Kean", Jean-Paul Sartre (1953.) i Aleksandar Dima (1836.), 10. studenog 1957., Narodno pozorište
 Marija, "U agoniji",  Miroslav Krleža, 5. lipnja 1954.; redatelj: Vaso Kosić, Narodno pozorište
 Ana Dalders, "Mladost pred sudom", Hans Thimaer, 7. ožujka 1955.; redatelj: Jurislav Korenić,  Malo pozorište
 Sultanija, "Hasanaginica", Milan Ogrizović, redateljica: Jolanda Đačić, 18. siječnja 1956., Malo pozorište
 Marija, "Tri telefonska razgovora", Svetozar Brkić, Malo pozorište
 Lotosov cvijet, Čajđinica, Malo pozorište
 Gaša, "Šarena lopta", redatelj: Jurislav Korenić, 23. svibnja 1955., Malo pozorište
 Kordelija, "Kralj Lear" William Shakespeare; Malo pozorište
 Cica, "Ljudi", Velimir Subotić, redatelj: Borislav Grigorović, 21. rujna 1955., Malo pozorište
 Hana, "Događaj u mjestu Gogi", Slavko Grum,Malo pozorište
 Keka, Ribarske svađe, Carlo Goldoni, redatelj: Vlado Jablan, 6. ožujka 1956., Malo pozorište
 Puk, San ljetne noći, redatelj: Jurislav Korenić, sezona 1955./56. Malo pozorište
 Diksi Evas, "Veliki nož", Malo pozorište
 Lisil, "Dantonova smrt" Georg Buchner, redatelj: Jurislav Korenić, 11. studenog 1956., Malo pozorište
 Magda, "Vejka na vjetru", Kole Čašule, redatelj: Jurislav Korenić, 11. ožujka 1958., Malo pozorište
 Katrin, "Majka Courage", Bertolt Brecht, redatelj: Borislav Grigorović, 30. siječnja 1958., Malo pozorište
 Ana Frank, "Ana Frank", redatelj: Jurislav Korenić, 20. listopada 1957., Malo pozorište
 Roksana, "Cyrano de Bergerac", redatelj: Jurislav Korenić, Malo pozorište
 Žena, "Pripovijedaj mi poput kiše i pusti me da slušam", Tennesse Williams, 4. prosinca 1958.; redatelj: Davor Šošić, Komorna scena HNK
 Ona/Marija Marković, "Pukotina raja", Milan Tutorov, 1959.; redatelj: Georgij Paro, Komorna scena HNK
 Perce, "Balada o Tillu Eulenspiegelu", Güther Weisenborn; 25. siječnja 1959., redatelj: Tito Strozzi, Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Varvara Ardaljonovna, "Idiot", Fjodor Mihajlovič Dostojevski; redatelji: Georgij Paro i Božidar Violić, 6. ožujka 1960., Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Susan, "Lucy Crown™, Irwin Shaw: redatelj: Davor Šošić, 6. rujna 1959., Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Lucille, "Pokus ili kažnjena ljubav", Jean Anouilh; Georgij Paro, 30. listopada 1959. Komorna pozornica ADU
 Inga, "Prvi dan slobode",  Leon Kruczkowski; redatelj: Joža Gregorin, 10. lipnja 1960. Komorna pozornica ADU
 Irena, "Pozdrav šerifu" Arsen Diklić; redatelj: Georgij Paro, 18. svibnja 1961., Komorna pozornica ADU
 Ana, "Pravednik ili Kolo oko stare fontane", Mirko Božić; redatelj: Dino Radojević, 26. veljače 1961., Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Irina, ™Tri sestre" Anton Pavlovič Čehov; redatelj: Davor Šošić, 23. svibnja 1962., Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Johanna, "Zatočenici Altone", Jean-Paul Sartre; redatelj: Dino Radojević, 2. veljače 1962., Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Suzanne, "Figarova svadba ili Ludi dan", Pierre Augustin Caron De Beaumarchais; redatelj: Georgij Paro, 13. siječnja 1963., Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Hilda, "Vrag i dragi Bog", Jean - Paul Sartre; redatelj: Dino Radojević, 12. studenog 1964., Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Amélie, "Pobrini se za Ameliju", Georges Feydeau; redatelj: Georgij Paro, 19. rujna 1965., Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Zbor, žene Korinćanke, sin Mnesarhov, Salaminjanin - "Medeja", Euripid; redatelj: Božidar Violić 21. studenog 1965., Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Darja Pavlovna Šatova - "Demoni", Fjodor Mihajlovič Dostojevski; redatelj: Zvonimir Bajsić, 2. ožujka 1966., Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Hrjumina - grofica unuka, "Teško pametnom", Aleksandr Sergejevič Gribojedov; redatelj: Georgij Paro, 8. studenog 1966., Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Corallina, "Veliki smiješni rat", Carlo Goldoni; redatelj: Joško Juvančić, 2. listopada 1966., Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Žena u odjeći španjolske kraljice, "Komorna glazba", Arthur Kopit; 11. prosinca 1966., redatelj: Petar Šarčević, Mala scena HNK kazališta ADU
 Spokojan čovjek, "Na putu prema smrti Izazivam!", Henry Michauxa; redatelj: Petar Šarčević, 23. travnja 1967., Mala scena HNK kazališta ADU
 Lily, "Mrtvo pismo", Robert Pinget; redatelj: Petar Šarčević, 23. travnja 1967., Mala scena HNK kazališta ADU
 Margaret zvana Pegeen, "Najveći junak Zapadne Irske", John Millington Synge; redatelj Georgij Paro, 2. travnja 1968., Radničko sveučilište "Moša Pijade" (Zagreb)
 Don Juan, "Don Juan ili Nekoć u Sevilli", Samuil Josifović Aljošin; redatelj: Vjekoslav Vidošević, 19. studenog 1968., Radničko sveučilište "Moša Pijade" (Zagreb)
 Barunica Amalija Klefeld, "Diogeneš" prema romanu Augusta Šenoe, Ivica Ivanac; redatelji: Georgij Paro i Vjekoslav Vidošević, 1. prosinca 1969., Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Hor, Jovan Hristić, "Sedmorica danas", 7. svibnja 1969.; redatelj: Georgij Paro, Teatar &TD
 Lucille, "Pokus ili kažnjena ljubav", Jean Anouilh; redatelj: Georgij Paro, 13. listopada 1970. Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Nena, "Venecijanka", nepoznati autor iz XVI. stoljeća; redatelj: Petar Šarčević, 7. veljače 1971., Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Gospa Voković, "Interregnum 1608", Krešo Novosel; redatelj: Vladimir Gerić, 29. svibnja 1971., Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Titanija, "San ivanjske noći", William Shakespeare, redatelj: Joško Juvančić; 26. prosinca 1971., Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Prva dama, "Leda" Miroslav Krleža; redatelj: Petar Šarčević, 14. prosinca 1972. Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Sestra Angelika Glembay, Dominikanka, "Gospoda Glembajevi", Miroslav Krleža; redatelj: Vladimir Gerić, 13. travnja 1974., Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Polonija, "Hvarkinja", Martin Benetović; redatelj: Joško Juvančić, 16. prosinca 1973., Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Robinjica Vlahinja, "Hasanaginica", Milan Ogrizović; redatelj: Dino Radojević, 24. ožujka 1976., Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Prva planinska djevojka, "Peer Gynt", Henrik Ibsen, redatelj: Horea Popescu, 2. ožujka 1977., Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Djevojke iz javne kuće, "Inspektorove spletke", Ranko Marinković; redatelj: Kosta Spaić, 16. listopada 1977., Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Supruga, "Čarudetina Glinena kolica", Šudraka; redatelj: Mladen Škiljan, 13. veljače 1979., Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Knez dubrovački, "Držićev san", Slobodan Šnajder;  redatelj: Ljubiša Ristić, 13. veljače 1980., Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Pepa, "Zlatni mladić", prema romanu August Šenoa Augusta Šenoe, dramatizirao Vladimir Gerić, redatelj Joško Juvančić, 19. prosinca 1980., Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Seljanka, "Sluge", Ivan Cankar; redatelj: Mladen Škiljan, 16. lipnja i 1. listopada 1981., Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Katarina Michelson, "Banket u blitvi", Miroslav Krleža, redatelj: Georgij Paro, 10. studenog 1981., Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Hipollita, "Šteta što je kurva", John Ford; redatelj Georgij Paro, 29. ožujka 1984., Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Slabunjava plesačica, "Majstor i Margarita", Mihail Bulgakov; redatelj: Horea Popescu; 9. veljače 1985., Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Kor žena, "Antigona", Sofoklo; redatelj: Ivica Kunčević, 18. svibnja 1985.; Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Čuvarica reda, "Kurlani", Mirko Božić; redatelj: Mladen Škiljan, 5. listopada 1985., Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Melita Katkić, "Ostavka", Čedo Prica; redatelj: Georgij Paro; 29. siječnja 1986.; Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu
 Ana Nikolajevna Antipova, "Ujakov san", Fjodor Mihajlovič Dostojevski; redatelj: Georgij Paro; 9. travnja 1987. RS Moša Pijade

Izvori

Vanjske poveznice

Hrvatski filmski glumci
Hrvatski kazališni glumci
Hrvatski televizijski glumci
Životopisi, Zagreb

Marija Paro Aljinović


Zeniça, Zenca veya Zenika (, , Zenitsa diye okunur), Bosna-Hersek'in Saraybosna, Banja Luka ve Tuzla'dan sonra dördüncü büyük şehridir ve Bosna-Hersek Federasyonu Zenica-Doboj Kantonu'nun başkentidir. Şehirde sanayi gelişmiştir. Bosna Nehri üzerinde kurulmuştur ve Saraybosna'nın 70 km kuzeyindedir.

Şehirde yaklaşık 450 askerin görev yaptığı ve Bosna-Hersek fatihi Fatih Sultan Mehmet'in adını taşıyan Türk Silahlı Kuvvetleri Fatih Sultan Mehmet Kışlası bulunmaktadır.

2005 yılında Zenica Üniversitesi'nde TİKA'nın desteğiyle Türk Dili ve Edebiyatı bölümü kurulmuştur.

İklim

Kardeş şehirler
  Gelsenkirchen, Almanya
  Hunedoara, Romanya
  Üsküdar, İstanbul, Türkiye
  Karşıyaka, İzmir, Türkiye
  Luleå, İsveç
  Temirtau, Kazakistan
  Fiorenzuola d'Arda, İtalya
  Zalaegerszeg, Macaristan

Fotoğraflar

Dış bağlantılar
 Kentin İnternet Sitesi

Bosna-Hersek'teki şehirler
Zenica-Doboj Kantonu

Zenica


Das Evangelisch-Lutherische Dekanat Bad Neustadt an der Saale ist eines der 19 Dekanate des Kirchenkreises Ansbach-Würzburg. Der Dekanatsbezirk wird seit 2022 von Dekan Karl-Uwe Rasp geleitet. Sein Gebiet entspricht weitgehend dem Landkreis Rhön-Grabfeld.

Geschichte
Der Dekanatsbezirk befindet sich im Grenzgebiet zu Thüringen. Der größte Teil des Gebiets gehörte zum Hochstift Würzburg, in dem während der Gegenreformation die im 16. Jahrhundert entstandenen evangelischen Gemeinden wieder untergingen. Das Dekanat ist daher weitgehend von einer Diasporasituation geprägt. Weil ein Teil des Gebiets jedoch zur gefürsteten Grafschaft Henneberg oder zu kleineren ritterschaftlichen Besitzungen gehörte, bestehen einzelne Gemeinden schon seit der Reformationszeit.

Die Herrschaft Henneberg-Römhild-Schwarza wurde 1545 evangelisch und damit auch der Ort Hendungen mit Bahra, Rappershausen und Roßrieth. Nach dem Aussterben von Henneberg-Römhild-Schwarza 1549 fielen die Besitzungen an Henneberg-Schleusingen, das 1583 ebenfalls erlosch. Daraufhin forderte das Hochstift Würzburg Meiningen, das es mit Henneberg-Schleusingen 1542 gegen Mainberg getauscht hatte, zurück. Stattdessen erhielt Würzburg jedoch Hennbergischen Streubesitz, wie Hendungen, wo 1589 die Gegenreformation Einzug hielt. Die Herrschaft Henneberg-Schleusingen umfasste neben Orten im heutigen Thüringen auch Gollmuthhausen, Mühlfeld mit Eußenhausen, Weimarschmieden, Filke, Sands, Neustädtles und Willmars. Dort wurde 1544 die evangelische Lehre eingeführt. Eußenhausen wurde 1589 in der Gegenreformation wieder katholisch. Die Linie Henneberg-Römhild-Römhild hatte sich nicht der Reformation zugewandt und ihre Besitzungen im heute bayerischen Raum verkauft. Die Grafen von Mansfeld erwarben 1549 ein Viertel von Mellrichstadt, Ostheim vor der Rhön, Rothausen, Trappstadt und Weimarschmieden. 1553/1554 wurde die Reformation eingeführt. Die Rechte in Mellrichstadt wurde 1551 an Würzburg verkauft. 1555 übergaben die Mansfelder die Besitzungen an Sachsen Ernestinische Linie. Trappstadt wurde 1592 in der Gegenreformation wieder katholisch. 1596 kamen Ostheim und Helmershausen an Sachsen-Eisenach, Rothausen und Römhild an Sachsen-Coburg.

Das Amt Lichtenberg, das sich von der Lichtenburg nördlich von Ostheim vor der Rhön aus entwickelt hatte, wechselte durch Verpfändung durch das Kloster Fulda ab 1366 häufig die Besitzer. Die Zugehörigkeit einzelner Orte zum Amt Lichtenberg schwankte aufgrund von vielfachen Weiterverpfändungen, teilweisen Rückkäufen und Erbteilungen. Graf Hermann VIII. von Henneberg–Aschach der Line Henneberg–Aschach–Römhild, der das Amt ab 1501 in seinem Besitz hatte, übergab es 1532 an seinen Sohn Bertold. 1548 verkaufte Bertold sein gesamtes Fürstentum an seine Schwäger, die Grafen von Mansfeld. Damals gehörten Ostheim und Sondheim vor der Rhön sowie deren jetzige Ortsteile Stetten vor der Rhön und Urspringen vor der Rhön zum Amt Lichtenberg. 1553/1554 wurde die Reformation eingeführt. Oberwaldbehrungen wurde bereits 1480 an die Herren von der Tann zum Lehen vergeben, war aber bis 1670 eine Filiale von Urspringen und damit ebenfalls ab 1553/1554 evangelisch.

Hermann von Henneberg–Aschach erbte von seinem Vater Graf Hermann VIII. u. a. Sondheim im Grabfeld  und Hendungen. Diese Besitzungen gingen ebenfalls an die Grafen von Mansfeld und 1555 an die Ernestiner. Die Gemeinde Sondheim im Grabfeld pfarrte nach Berkach, das katholisch blieb. Die Bevölkerung besuchte deshalb die Gottesdienste in Behrungen, was 1555 bei einer Visitation bemerkt wurde.

Höchheim und dessen Tochterkirche Aubstadt wurden unter dem Freiherrn von Bibra um 1530 evangelisch. Ab 1650 waren Höchheim und Aubstadt eine kombinierte Pfarrei. Um 1540 wurde von dem Freiherrn von Bibra in Irmelshausen die Reformation eingeführt.

In Sulzdorf an der Lederhecke wurde um 1555 durch die Truchseß von Wetzhausen die Reformation eingeführt. Bereits seit 1537 soll dort schon evangelisch gepredigt worden sein. Von 1628 bis 1649 war der Ort durch die Gegenreformation vorübergehend wieder katholisch. In Sternberg im Grabfeld und Zimmerau war ebenfalls der Truchseß von Wetzhausen Dorfherr. Wolf Dietrich II. trat 1675 zum katholischen Glauben über. Entgegen den Bestimmungen des Normaljahrs des Westfälischen Frieden wurde versucht, die Ortschaften zu rekatholisieren. In Sternberg hatte das Erfolg. Zimmerau wurde teilweise katholisch, wovon heute noch die beiden Kirchen zeugen.

Christoph Marschalk von Ostheim kam nach dem Aussterben des Geschlechts derer von Waltershausen 1456 teilweise in den Besitz von Waltershausen im Grabfeld. Sein Sohn Moritz I. Marschalk von Ostheim kaufte den Rest der Herrschaft hinzu. Moritz I. trat 1522, als eines der ersten fränkischen Adelsgeschlechter, der Reformation bei. Die Kirche in Walterhausen wurde fortan die Grablege der Familie anstatt der traditionellen Stätte im Kloster Bildhausen.

Nachdem das Gebiet 1814 zum Königreich Bayern gekommen war, wurde es als Dekanat in die Protestantische Landeskirche eingegliedert. Dekanatssitz war zuerst  Waltershausen, später Aubstadt. Von 1845 bis 1947 firmierte das Dekanat als Dekanat Rothausen, dann wurde der Sitz in die Kreisstadt Bad Neustadt verlegt. Die Exklave Ostheim, die bis 1920 zu Sachsen-Weimar-Eisenach und dann zum Land Thüringen gehörte, fiel zwar 1945 an Bayern, blieb aber kirchlich ein Teil der Evangelisch-Lutherischen Kirche in Thüringen, wo sie den Kirchenkreis Ostheim bildete. Erst 1972 wurden die Gemeinden Ostheim, Sondheim, Stetten und Urspringen der bayerischen Landeskirche und damit dem Dekanat Bad Neustadt eingegliedert.

Kirchengemeinden
Zum Dekanatsbezirk gehören 26 Kirchengemeinden in 15 Pfarreien. In der folgenden Liste sind die Pfarreien mit ihren Filialen, deren Kirchen und Weblinks aufgeführt:
 Pfarreien mit jeweils einer Kirchengemeinde
 Bad Königshofen, St. Peter und Paul (1898)
 Bad Neustadt an der Saale, Christuskirche
 Bischofsheim an der Rhön, Christuskirche
 Münnerstadt, Auferstehungskirche
 Ostheim vor der Rhön, St. Michael
 Mellrichstadt, Gustav-Adolf-Kirche
 Pfarrei Aubstadt
 Kirchengemeinde Aubstadt, St. Johannis
 Kirchengemeinde Gollmuthhausen, ev. Kirche
 Kirchengemeinde Rappershausen, ev. Kirche
 Pfarrei Irmelshausen (Evang.-Luth. Pfarramt Irmelshausen)
 Kirchengemeinde Irmelshausen, St. Jakobus
 Kirchengemeinde Höchheim, ev. Kirche
 Kirchengemeinde Rothausen, ev. Kirche
 Pfarrei Mühlfeld
 Kirchengemeinde Mühlfeld, St. Christophorus
 Kirchengemeinde Bahra, ev. Kirche
 Kirchengemeinde Sondheim im Grabfeld, ev. Kirche in Sondheim, Kirche St. Georg in Roßrieth
 Pfarrei Sondheim vor der Rhön
 Kirchengemeinde Sondheim vor der Rhön, St. Michael
 Kirchengemeinde Stetten, Dreifaltigkeitskirche
 Kirchengemeinde Fladungen, Christuskirche in Fladungen, ev. Kirche in Nordheim, ev. Kirche in Sands, ev. Kirche in Weimarschmieden
 Pfarrei Sulzdorf an der Lederhecke
 Kirchengemeinde Sulzdorf an der Lederhecke, St. Leonhard
 Kirchengemeinde Zimmerau, ev. Kirche
 Pfarrei Urspringen
 Kirchengemeinde Urspringen, ev. Kirche
 Kirchengemeinde Oberwaldbehrungen, ev. Kirche
 Pfarrei Waltershausen
 Kirchengemeinde Waltershausen, St. Georg
 Kirchengemeinde Saal, Erlöserkirche
 Pfarrei Willmars
 Kirchengemeinde Willmars, ev. Kirche in Willmars, ev. Kirche in Völkershausen, ev. Kirche in Neustädles
 Kirchengemeinde Unterfilke, ev. Kirche

Literatur

 Reinhold Albert: Geschichte der Reformation und Gegenreformation im Königshöfer Grabfeld. "Die Edelfrau lässt auf die Feiertag öffentlich arbeiten!" In: Das Grabfeld Nr. 25, 2017 (PDF-Datei), S. 1–11.

Weblinks

 Offizielle Website
 Evangelisches Dekanat Bad Neustadt an der Saale: Stark in der Minderheit

Einzelnachweise

Bad Neustadt an der Saale
Evang.-luth.
Bad Neustadt
Wikipedia:Gründungsdatum ungeklärt
Christentum im Landkreis Rhön-Grabfeld

Evangelisch-Lutherisches Dekanat Bad Neustadt an der Saale


Marco Höger (Colonia, 16 de setiembre de 1989) es un futbolista alemán que juega para el Waldhof Mannheim.

Carrera
Höger inició su carrera en 2005 en la academia juvenil del Alemannia Aachen. En el verano de 2008 fue promovido al equipo de reservas, obteniendo su primer partido en el equipo mayor el 17 de agosto de 2008 en un partido contra el Germania Windeck en la NRW-Liga.

Debutó para el Alemannia Aquisgrán en la Segunda División el 6 de marzo de 2010 en un partido contra el Energie Cottbus, firmando su primer contrato con dicho equipo el 26 de mayo de 2010.

Clubes

Referencias

Futbolistas de Alemania
Futbolistas del Alemannia Aquisgrán en los años 2000
Futbolistas del Alemannia Aquisgrán en los años 2010
Futbolistas del FC Schalke 04 en los años 2010
Futbolistas del 1. FC Colonia en los años 2010
Futbolistas del 1. FC Colonia en los años 2020
Futbolistas del Waldhof Mannheim en los años 2020
Nacidos en Colonia (Alemania)

Marco Höger


4262 DeVorkin este un asteroid din centura principală de asteroizi.

Descriere
4262 DeVorkin este un asteroid din centura principală de asteroizi. A fost descoperit pe  la Yorii de Masaru Arai și Hiroshi Mori. Asteroidul prezintă o orbită caracterizată de o semiaxă mare de 2,30 ua, o excentricitate de 0,22 și o înclinație de 7,3° în raport cu ecliptica.

Vezi și
 Lista planetelor minore: 4001-5000
 Centura de asteroizi

Referințe

Obiecte astronomice descoperite în 1989
Centura de asteroizi

4262 DeVorkin


En el texto épico Majábharata (siglo III a. C.), el rey Sagara fue uno de los más grandes reyes de la dinastía solar ―también conocida como la tribu de los iksuakús―, en la era satiá-iugá (hace de 2,17 millones de años aproximadamente).

Etimología

 sagara, en el sistema AITS (alfabeto internacional para la transliteración del sánscrito).
 सगर, en escritura devanagari del sánscrito.
 Pronunciación: /sagára/.
 Etimología: 'con veneno', siendo sa: 'con', y gara: 'veneno'. Este nombre se refiere a que Sagara nació junto con un gran cantidad de un líquido asqueroso; su madre creyó que se trataba de veneno que la otra mujer de su esposo Baju le habría suministrado para matar a su hijo, el heredero.

Leyenda

Sagara era hijo del rey Baju, rey de Aiodiá y antepasado del rey Dásha Ratha, el padre del rey-dios Rama (encarnación del dios Visnú).

Tuvo dos esposas: una era la princesa del clan Vidarbha, y la otra pertenecía a la tribu de Sivi.

El descenso del río Ganges desde el Cielo

El rey Sagara llevó a cabo un sacrificio de caballo (asuamedha iagñá) para demostrar su supremacía sobre otros reyes menores. Indra, el líder de los semidioses, se atemorizó por los resultados del iagñá, por lo que decidió robar el caballo. Dejó el caballo en el ashram del sabio Kapilá, quien se encontraba en una profunda meditación. Los 60 000 hijos del rey Sagar ―nacidos de la reina Sumati― y su malvado hijo Asamansha ―nacido de la reina Keshini― fueron enviados a buscar el caballo.
Cuando los 60 000 hijos encontraron el caballo en el áshram de Kapilá, pensaron que lo había robado. Cuando lo atacaron, el santo Kapilá abrió los ojos y con su mirada iracunda los quemó hasta las cenizas.

Más tarde, el rey Sagara envió a su nieto Anshuman para recuperar el caballo. Kapilá le devolvió el caballo y le dijo a Anshuman que los hijos del rey Sagara se podrían liberar si la diosa Ganga (el río Ganges) descendiera a la Tierra y los bañara con sus aguas.

Finalmente, el tataranieto del rey Sagara, BhaguiRatha, satisfizo a la diosa Ganga, y le pidió que bajara a la Tierra. La madre Ganga le dijo a BhaguiRatha que la fuerza del río al caer del cielo sería demasiado grande y la Tierra no lo podría sostener y se hundiría. Entonces BhagiRatha adoró al dios Shivá, y le pidió que amortiguara la caída del río con su enmarañado cabello. Ganga descendió y con sus aguas tocó las cenizas de los 60 000 hijos del rey Sagara, que resucitaron y obtuvieron una posición entre los dioses.

BhaguiRatha, manejando su cuadriga, atravesó la India a gran velocidad para indicarle al río el camino hasta el mar. Fue el primer ario en ver la bahía de Bengala, y él le puso el nombre de Sagara ('océano') en honor a su tatarabuelo.

En el Majábharata y en el Ramaiana (ambos del siglo III a. C.) se describe que el rey Sagara conquistó a los escitas, a los iávanas ('jonios') y a otras tribus bárbaras.

Notas

Mitología hinduista
Reyes mitológicos
Reyes de India
Palabras en sánscrito
Nombres indostánicos
Nombres masculinos
Personajes del Mahábharata

Sagara (rey védico)


Ílhavo, Portekiz'in Centro bölgesine bağlı Baixo Vouga alt bölgesinin belediyelerinden biridir.

Bucaklar
Belediyede 4 bucak (Portekizce: freguesia) yer almaktadır.

 Gafanha da Encarnação
 Gafanha da Nazaré
 Gafanha do Carmo
 Ílhavo (ya da São Salvador)

Ílhavo


Marbella, İspanya 'nın Endülüs Özerk Bölgesi'nde şehir. Málaga bölgesinde ve Akdeniz kıyısında kuruludur. Şehrin 2004 nüfusu 116,234'tür.

Dış bağlantılar
 Marbella Belediyesi

İspanya'daki şehirler
Málaga İli'nin belediyeleri
Málaga (il)

Marbella


An Isachne myosotis in uska species han Liliopsida nga ginhulagway ni Christian Gottfried Daniel Nees von Esenbeck. An Isachne myosotis in nahilalakip ha genus nga Isachne, ngan familia nga Poaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Mga sumpay ha gawas

Isachne

Isachne myosotis


Herzogianthaceae, rod jetrenjarki smješten u vlastitu porodicu Herzogianthaceae, dio je reda Ptilidiales. Sastoji se od dvije vrste

Vrste
 Herzogianthus sanguineus R.M. Schust.
 Herzogianthus vaginatus (Herzog) R.M. Schust.

Izvori

Ptilidiales

Herzogianthaceae


Zlatko Zahovič (; born 1 February 1971) is a Slovenian former professional footballer who played as an attacking midfielder.

After making a name for himself in Europe in Portugal, most notably with Porto and Benfica where he amassed Primeira Liga totals of 246 matches and 54 goals over one full decade, he went on to have brief stints in Spain and Greece. He was known for dribbling and goal-scoring ability alike. Although primarily a midfielder, he scored 11 goals in 32 Champions League appearances and 35 in 80 for the Slovenian national team.

The all-time record holder in goals for Slovenia, Zahovič was an essential member of the squad as they qualified for the first time ever to a European Championship and a World Cup, in the early 2000s.

Club career

Partizan
Zahovič was born in Maribor, Socialist Federal Republic of Yugoslavia. In 1989, the 18-year-old NK Kovinar Maribor player was noticed by FK Partizan's Milko Ǵurovski, at the time doing his mandatory military service in the town, who recommended the youngster to the club.

With the Belgrade team, he was relatively used over the course of three seasons – he also played one year on loan for FK Proleter Zrenjanin – contributing 15 games and three goals as they won the 1992–93 national championship.

Portugal
In the summer of 1993, aged 22, Zahovič moved to Portugal and joined Vitória de Guimarães. On matchday 32 of the 1995–96 campaign, he scored the winning goal in a 3–2 away win over FC Porto. This performance convinced the former to sign him that summer, after an acrimonious transfer saga; he led his side to two UEFA Cup qualifications during his three-year spell.

Zahovič was equally important while at Porto, forming a formidable attacking partnership with Capucho, Ljubinko Drulović and Mário Jardel and winning three consecutive league titles whilst rarely missing a match. In his last year he netted a career-best goals, and 22 across all competitions. He added seven during the 1998–99 UEFA Champions League, thus finishing third in the competition's scoring charts behind FC Dynamo Kyiv's Andriy Shevchenko and Dwight Yorke of Manchester United, who both scored eight – the northerners, however, did not make it past the group stage.

Olympiacos
In 1999, Zahovič signed for Olympiacos F.C. for a fee of £10m, this being at the time the highest sum paid for a Slovenian player. However, his year in Greece was marred by hefty fines and a lengthy suspension, for questioning the tactics of Alberto Bigon.

Zahovič also fell out with Bigon's predecessor, Dušan Bajević, for returning late from a holiday.

Valencia
After only one season, Zahovič moved to Spain's Valencia CF for a fee of £5.5m. His new team reached the final of the 2000–01 Champions League, lost after a penalty shootout against FC Bayern Munich where he had his attempt saved by Oliver Kahn.

Again Zahovič clashed with his manager, Héctor Cúper, claiming he was not being given enough opportunities. Additionally, in October 2000, he was not picked up for a game at his former club for fear of reprisals from its supporters.

Benfica
In June 2001, Zahovič returned to Portugal and joined S.L. Benfica, as Carlos Marchena moved to Valencia. He was an important first-team member in his first three seasons, but lost his importance when manager Giovanni Trapattoni arrived at the Estádio da Luz, a situation which was aggravated in January 2005 with the purchase of Nuno Assis. This in part resulted in a mutual termination of his contract, five months before it was due to expire.

International career
Zahovič's first match for Slovenia was on 7 November 1992, a friendly match with Cyprus. The national team qualified for UEFA Euro 2000 in Belgium and the Netherlands, with the player scoring nine goals in 15 games. In the finals he continued to excel, netting three of the side's four goals in an eventual group stage exit where his performances earned him comparisons to David Beckham.

Slovenia also managed to qualify for the 2002 FIFA World Cup in South Korea and Japan, another first. However, after being replaced by manager Srečko Katanec in the 63rd minute of the first group fixture against Spain (1–3 loss), Zahovič insulted the coach, who immediately sent him home following the match.

Zahovič retired from the national team in December 2003, but reversed his decision two months later. He made his last appearance on 28 April 2004 against Switzerland, and totalled 80 caps and 35 goals (at the time both records), which made him the most successful Slovenian footballer since the country's independence in 1991 and the inception of its football association into FIFA the following year; his international appearances total was surpassed by Boštjan Cesar on 15 November 2014.

Administrative career
Immediately after his retirement from professional football, in June 2005 at the age of 34, according to an interview with Pozareport.si, Zahovič was offered a head coach position of the Benfica juniors, but opted for a return to his homeland where, in 2007, he became the director of football at NK Maribor. He remained in that position until March 2020. Under his guidance, the club won eight Slovenian PrvaLiga titles, reached the UEFA Champions League group stages twice (2014–15 and 2017–18) and the knockout phase of the UEFA Europa League in 2013–14.

Personal life
Zahovič's son, Luka, is also a footballer. A striker, he too represented Slovenia at international level. When Luka scored a late equaliser in a Champions League group stage match between Maribor and Sporting CP, on 17 September 2014, the two became only the second father and son pair – first among Europeans – to have both scored in the competition since 1992 when the competition was established in its current format.

In his young years, Zahovič played chess and practised ski jumping.

Career statistics

Club

International

Scores and results list Slovenia's goal tally first, score column indicates score after each Zahovič goal.

Honours
Partizan
First League of Serbia and Montenegro: 1992–93
Yugoslav Cup: 1991–92

Porto
Primeira Liga: 1996–97, 1997–98, 1998–99
Taça de Portugal: 1997–98
Supertaça Cândido de Oliveira: 1996, 1998, 1999

Olympiacos
Super League Greece: 1999–2000

Valencia
UEFA Champions League runner-up: 2000–01

Benfica
Primeira Liga: 2004–05
Taça de Portugal: 2003–04
Supertaça Cândido de Oliveira runner-up: 2004

Limbuš Pekre
Slovenian Intercommunal Leagues: 2009–10

See also
Slovenian international players

References

External links

1971 births
Living people
Slovenian people of Serbian descent
Footballers from Maribor
Yugoslav men's footballers
Slovenian men's footballers
Men's association football midfielders
Yugoslav First League players
NK Maribor players
FK Partizan players
FK Proleter Zrenjanin players
Primeira Liga players
Vitória S.C. players
FC Porto players
S.L. Benfica footballers
Super League Greece players
Olympiacos F.C. players
La Liga players
Valencia CF players
Slovenia men's international footballers
UEFA Euro 2000 players
2002 FIFA World Cup players
Competitors at the 1993 Mediterranean Games
Mediterranean Games competitors for Slovenia
Slovenian expatriate men's footballers
Expatriate men's footballers in Serbia and Montenegro
Expatriate men's footballers in Portugal
Expatriate men's footballers in Greece
Expatriate men's footballers in Spain
Slovenian expatriate sportspeople in Serbia and Montenegro
Slovenian expatriate sportspeople in Portugal
Slovenian expatriate sportspeople in Greece
Slovenian expatriate sportspeople in Spain

Zlatko Zahovič


Paulo Rodrigues Barc (født 10. maj 1960) er en tidligere brasiliansk fodboldspiller.

Han har spillet for flere forskellige klubber i sin karriere, herunder Verdy Kawasaki.

Eksterne henvisninger

Fodboldspillere fra Brasilien

Paulo Rodrigues Barc


An Alopecurus hitchcockii in uska species han Liliopsida nga ginhulagway ni Parodi. An Alopecurus hitchcockii in nahilalakip ha genus nga Alopecurus, ngan familia nga Poaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

Mga kasarigan

Alopecurus

Alopecurus hitchcockii


حكة السباحين  هي استجابة مناعية تظهر على جلد الاٍنسان نتيجة لاٍصابته بمثقوبات طفيلية بعد السباحة في مياه بركة أو مياه ضحلة.

عوامل الخطر
إن مدة السباحة ترتبط ارتباطاً ايجابياً بزيادة خطر الإصابة في أوروبا وأميركا الشمالية. قد يصاب الأطفال أكثر من البالغين ولكن هذا يعكس على الأرجح ميلهم للسباحة لفترات أطول.

العلاج المنزلي والوقاية من حكة السّباحين
أ- العلاج قي المنزل، لابد وأن يقوم الشخص بإتباع خطوات العناية التالية: - تغطية المناطق المصابة بالقماش المبلل النظيف.- غمس الجسم أو المناطق المصابة قي ماء به ملح أو صودا الخبز أو نخالة الشوفان.
- أو عمل معجون من صودا الخبز المضاف إليه قدر بسيط من الماء ثم يوضع المعجون على المناطق المصابة. - أما إذا كان الهرش حاداً لابد من الذهاب إلى الطبيب لوصف العلاج الدوائي.

ب- الوقاية، من أجل تجنب مخاطر الإصابة بحكة السّباحين، يتم إتباع التالى:
- اختيار أماكن السباحة بعناية بالغة: مع تجنب العوم قي الأماكن المعروف عنها انتشار هذا الاضطراب الجلدي بها، أو وجود علامات تحذيرية للتلوث المحتمل بهذه الطفيليات قي أماكن السباحة التي يتم اللجوء إليها، مع تجنب السباحة قي أماكن انتشار القواقع.
- تجنب الشواطئ بقدر الإمكان: التوجه إلى المناطق العميقة قي الماء والابتعاد عن الأماكن الضحلة حيث احتمالات الإصابة بحكة السّباحين فيها أكثر.
- الاستحمام بعد السباحة: إذا تم تنظيف الجسم مباشرة بالماء النقي بعد ترك ماء السباحة ثم تجفيفه بمنشفة جافة وليست مبللة، ثم غسيل سترة السباحة (المايوه) باستمرار كل هذا يقلل من احتمالات الإصابة.
- عدم تقديم الطعام للطيور بالقرب من أماكن السباحة.
- الاعتناء بنظافة حمام السباحة، من صيانته وإضافة الكلور له.
- لا توجد دلائل أنه باستخدام كريمات الشمس أو اللوسيونات تجنب الشخص الإصابة بحكة السّباحين.

انظر أيضا
 تقرن الجريبات الشعرية

مراجع

أمراض جلدية
أمراض حيوانية المنشأ
أمراض ديدانية
التهابات
ثقافة سباحة
طفيليات البشر
عدوى طفيلية ولسعات وعضات للجلد
مثقوبات

حكة السباحين


جبل الجرمق (أو جبل ميرون)، هو جبل يقع في منطقة الجليل الأعلى في فلسطين. له أهمية خاصة في التقاليد الدينية اليهودية وأُعلن أجزاء منه محمية طبيعية. يبلغ ارتفاع الجبل 1204 مترًا (3950 قدمًا) فوق مستوى سطح البحر، ويعد أعلى قمة في فلسطين داخل الخط الأخضر، على الرغم من أن العديد من القمم في مرتفعات الجولان وجبل الشيخ الذي ضمتها إسرائيل في عام 1981 ارتفاعاتها أعلى من ذلك.

التاريخ وأصل التسمية
يعود الاسم السرياني للجبل (جبل الجرمق) إلى الجرامقة وهم إحدى الشعوب التي تواجدت في شمال العراق أثناء العصور الوسطى. كان الجرامقة من المسيحيين السريان. يعتقد أن تسميتهم تعود إلى منطقة بيث جرمايي أو باجرمي أي بيت العظام في السريانية وألتي قرب كركوك حالياً. تكلم المؤرخون عن الجرامقة عن كونهم قوم سكن في الموصل وأطرافها. واختلف في أصلهم فمنهم من نسبهم للفرس، أما المسعودي في كتابة التنبيه والأشراف نسبهم إلى الكلدان ألذين حكموا بابل والمنطقة في القرن السابع والسادس قبل الميلاد. كما ذكر صاعد الأندلسي في كتابه طبقات الأمم أن الجرامقة من الكلدان ويتكلمون السريانية.

قال عنه ياقوت الحموي: «ووادي الجرمق، كثير الأترج والليمون... قتل فيه علي بن الحسين بن محمد بن أحمد بن جميع الغساني أخو أبي الحسين، بعد سنة 450 هـ».

جغرافيا
تكسوه الثلوج أحيانًا في فصل الشتاء، ويبلغ متوسط الأمطار فيه حوالي 1000 ملم. ومن الأمطار التي تسقط على الجرمق وتتجمع تتفرع عدة أودية مخصبة لجهة الشمال الغربي والشمال الشرقي والشرق. وليس من واد يمتد إلى الجنوب. ومن هذه الأودية:

 أمطار السفوح الشرقية للجرمق تجري نحو الجنوب الشرقي لتشكل وادي العامود نحو بحيرة طبريا

 تجمُع أمطار السفوح الجنوبية الشرقية لكتلة الجرمق تتجمع في وادي سلامة وتجري إلى الجنوب الشرقي لتصب في بحيرة طبريا إلى الجنوب من وادي العامود

 أمطار سفوح جبل الجرمق الشمالية تشكل وادي القرن الذي يجري غربا ويصبّ في المتوسط عند وادي قرية الزيب

 يجمع وادي الحنداج وروافده مياه الإمطار الساقطة عل السفوح الشمالية الشرقية

قرى ومدن الجبل
أنشأت إسرائيل قواعد عسكرية على قمة الجبل، فيما تقع مدينة صفد على منحدرات الجبل وقرى الجش وبيت جن والقرى المدمرة سعسع والمنصورة.

مراجع

أعلى القمم حسب البلد
تاريخ فلسطين
جبال إسرائيل
جبال فلسطين
جبال مقدسة
محميات طبيعية في إسرائيل

جبل الجرمق


Rother Valley is a constituency represented in the House of Commons of the UK Parliament by Alexander Stafford, a member of the Conservative Party.

History
This constituency was created by the Representation of the People Act 1918.  Unusually in the light of the events of the Labour Party's early 20th-century years, the seat had been represented by a member of that party continuously since the seat was formed. The size of the majorities historically have not been particularly marginal in the elections, until the 2017 general election in which the majority was less than 4,000 votes. Nonetheless, this was still considered a safe seat for the party, until the 2019 general election in which the Conservatives won the seat for the first time.

Boundaries

1918–1949: The Urban Districts of Handsworth, and Swinton, and the Rural Districts of Kiveton Park, and part of Rotherham.

1950–1983: The Urban Districts of Maltby, and Rawmarsh, and the Rural Districts of Kiveton Park, and Rotherham.

Rother Valley constituency covers an area in the Metropolitan Borough of Rotherham south of Rotherham itself. It is bordered by the constituencies of Bassetlaw, Bolsover, Derbyshire North East, Don Valley, Rotherham, Sheffield South East, and Wentworth and Dearne.

Boundary review
Parliament accepted the Boundary Commission's Fifth Periodic Review of Westminster constituencies which slightly altered this constituency for the 2010 general election since which it has electoral wards:
Anston and Woodsetts, Dinnington, Hellaby, Holderness, Maltby, Rother Vale, Sitwell, and Wales in the Metropolitan Borough of Rotherham

Constituency profile
The constituency consists of Census Output Areas of one local government district: a working population whose income is on average slightly below the national average and close to average reliance upon social housing.  At the end of 2012 the unemployment rate in the constituency stood as 4.0% of the population claiming jobseekers allowance, compared to the regional average of 4.7%.  This was considerably lower than the rate in the Rotherham constituency of 7% and 9.6% male unemployment.

The borough contributing to the seat has a relatively high 26.6% of its population without a car compared to 20.1% in Bassetlaw and 30.3% in Sheffield. In terms of extremes of education 29.8% of the population in 2011 were without qualifications contrasted with 17.4% with level 4 qualifications or above.

In terms of tenure 65.2% of homes are owned outright or on a mortgage as at the 2011 census across the borough.  In the 10 years to the April 2011 Census the social rented sector saw a 4.9% reduction and the private rented sector a 5.3% increase; outright ownership saw a 3.8% increase.

Members of Parliament

Elections

Elections in the 2010s

Elections in the 2000s

Elections in the 1990s

Elections in the 1980s

Elections in the 1970s

Elections in the 1960s

Elections in the 1950s

Elections in the 1940s

Elections in the 1930s

Elections in the 1920s

Elections in the 1910s

See also
List of parliamentary constituencies in South Yorkshire

Notes

References

Sources
BBC News, Election 2005
BBC News, Vote 2001
Guardian Unlimited Politics

Election results from 1951 to the present
F. W. S. Craig, British Parliamentary Election Results 1918 – 1949
F. W. S. Craig, British Parliamentary Election Results 1950 – 1970

Parliamentary constituencies in Yorkshire and the Humber
Constituencies of the Parliament of the United Kingdom established in 1918
Politics of Rotherham

Rother Valley (UK Parliament constituency)


Jorge Semprún Maura () a fost un scriitor spaniol. Opera sa literară, scrisă cu precădere în franceză, este caracterizată de dorința de a da mărturie împotriva uitării. Semprún a fost în timpul celui de-al doilea război mondial membru al Résistance și luptător contra dictaturii lui Francisco Franco. Ca scriitor a rămas atașat valorilor rezistenței comune în fața abuzurilor de putere. Scrierile sale autobiografice sunt o mărturie împotriva deportărilor, războaielor și exilului.

Familia și studiile
Bunicul său matern, Antonio Maura, a fost de cinci ori premier al Spaniei. Tatăl său, José María Semprún Gurrea (1893–1966), a fost un politician liberal.

În 1936, la izbucnirea războiului civil spaniol, familia s-a refugiat în exil. Tatăl lui Jorge Semprún a organizat fuga în Olanda, unde era ambasador. În 1939, după victoria regimului generalului Franco, familia a plecat mai departe la Paris, unde Jorge Semprún a obținut bacalaureatul la prestigiosul Lycée Henri-IV. După bacalaureat a început studiul filosofiei la Universitatea Sorbonne.

Membru al rezistenței
În anul 1942 a devenit membru al Partido Comunista de España (PCE). În anul 1943 a fost arestat de Gestapo în Auxerre, de unde a fost transportat în ianuarie 1944 în Lagărul de concentrare Buchenwald.

Scenarist de film
Jorge Semprún a scris împreună cu regizorul Costa-Gavras scenariul pentru filmul Z (1969), care a câștigat Premiul Oscar pentru cel mai bun film străin în anul 1970.

Note

Nașteri în 1923
Decese în 2011
Scriitori spanioli
Scriitori de limbă franceză
Oameni din Madrid
Membri ai Rezistenței franceze

Jorge Semprún


التهاب الكبد الفيروسي G  أو  هو أحد الأمراض الفيروسية المعدية التي تصيب الإنسان، اكتشف الفيروس عام 1996 ولكن المعلومات المتوفرة عنه ما زالت قليلة وهي قيد البحث والدراسة. كان يعتقد سابقاً أنها تصيب الكبد مسببة التهاباً كبدياً فيروسياً إلا أن الدراسات اللاحقة لم تستطع ربطها بالمرض بشكل قاطع والمعلومات المتوفرة حاليا عن هذا الفيروس ربما تتغير في المستقبل مع ظهور نتائج الأبحاث المنتظرة.

ينتمي الفيروس إلى عائلة الفيروسات المصفرة  ويشبه في تركيبه وشكله الفيروس المسبب لالتهاب الكبد الفيروسي ج. ورغم أنه قد تم اكتشافه في عدة حالات إصابة بالتهاب الكبد المزمن إلا أن ربطه بالمرض غير أكيد.

أظهرت بعض الدراسات على مرضى الإيدز أن المرضى المصابين بعدوى مضاعفة بفيروس نقص المناعة وفيروس التهاب الكبد الفيروسي G أن زمن البقاء (مدة بقاءهم أحياء) تكون أطول ممن هم مصابون بفيروس نقص المناعة وحده.

الوبائيات وأعراض الإصابة

تقدر نسبة حدوثه بـ 0.3% أو 3 حالات من كل 1000 حالة من حالات الالتهابات الكبدية المزمنة، وتبلغ نسبة حاملي الفيروس الأصحاء المتبرعين بالدم في أمريكا 2% ولكن لا تظهر عليهم أية أعراض مرضية، ويعتقد بأنه يسبب من 900 إلى 2000 حالة التهاب فيروسي في السنة معظمها بدون أعراض وبأن نسبة 90-100% من حاملي الفيروس به تصبح إصابتهم مزمنة ولكنه نادرا ما يسبب مرضا مزمنا شديد الضرر مقارنة بعائلة الفيروسات الكبد الأخرى.

انتقال العدوى
تنتقل العدوى عن طريق نقل الدم بشكل يشبه انتقال فيروس التهاب الكبد الفيروسي ج.

أهم طرق انتقال العدوى هي:
 نقل الدم أو منتجات الدم
 إدمان المخدرات عن طريق الحقن
 الاتصال الجنسي غير الآمن
 الوشم
 تزامن وتعدد الإصابة بفيروس الكبد الوبائي (ج) Hepatitis C
(من الام إلى طفلها اثناء الولادة وعن طريق الاتصال الجنسي يعتبرنادرا على خلاف الفيروس ب )
 طرق أخرى (لا تزال غير مؤكدة أو معروفة)

الوقاية
لا توجد حاليا تعليمات محددة وواضحة بسبب عدم وضوح خصائص ومسببات هذا الفيروس المباشرة، وينتظر الكشف عن المسببات والعلاج الفعال ولا زالت الأبحاث قيد الدراسة نظرا لكون المرض حديث الاكتشاف.

مراجع

الإيدز والعدوى بفيروسه
التهاب الكبد
أمراض فيروسية
فيروسات مصفرة
مصطلحات طبية

التهاب الكبد G


Angela Jackson (nascida em 25 de julho de 1951) é uma poetisa, dramaturga e romancista americana que vive em Chicago, Illinois. Jackson se tornou o Poeta Laureado de Illinois em 2020.

Biografia
Angela Jackson was born in Greenville, Mississippi, the fifth of nine children, but grew up on the South Side of Chicago, where her father, George Jackson, Sr, and mother, Angeline Robinson Jackson, moved.

Jackson vive e trabalha em Chicago, Illinois.

Educação
Em 1977, ela se formou na Northwestern University, onde ganhou um prêmio da Academy of American Poets, e na University of Chicago com um mestrado em estudos latino-americanos e caribenhos. Seus romances Where I Must Go e Roads, Where There Are No Roads foram inspirados por suas experiências na Northwestern.

Carreira
Ela se juntou à Organization of Black American Culture (OBAC) com jovens escritores negros como Haki Madhubuti (Don L. Lee), Carolyn Rodgers, Sterling Plumpp, e foi editora da revista Nommo.

Vida pessoal
Jackson é católica.

Prêmios

 1973: Prêmio Conrad Kent Rivers Memorial
 1974: Prêmio da Academia de Poetas Americanos da Northwestern University
 1979: Bolsa de Escrita Criativa do Conselho de Arte de Illinois em Ficção
 1980: National Endowment For the Arts Creative Writing Fellowship in Fiction
 1984: Prêmio Hoyt W. Fuller de Excelência Literária
 1985: American Book Award
 1984: Prêmio de Poesia do Seminário de Escritores do Museu DuSable
 1984: Prêmio Carrinho de Poesia
 1989: Prêmio ETA Gala
 1996: Prêmio de Herança Literária dos Autores de Illinois
 Prêmios Literários do Conselho de Artes de Illinois
 cinco para ficção e um para poesia; Prêmio Carl Sandburg
 Prêmio de Livro do Ano do Chicago Sun-Times Friends of Literature
 2000: Bolsa de Escrita Criativa do Illinois Art Council em Dramaturgia
 2002: Shelley Memorial Award da Poetry Society of America
 2008: American Book Award

Obras

Poesia

 "VooDoo/Love Magic", Poetry Foundation

 The Greenville Club, 1977 (chapbook)

Peças

 Witness!, 1970
 Shango Diaspora: An African American Myth of Womanhood and Love, 1980
  Also known as When the Wind Blows
 Lightfoot: The Crystal Stair

Romances

 Treemont Stone
  American Book Award

Memórias

 Apprenticeship in the House of Cowrie Shells

Antologias

Ligações externas

 Angela Jackson Bio de Illinois Poeta Laureada

Mulheres romancistas dos Estados Unidos
Alunos da Universidade de Chicago
Alunos da Universidade Northwestern
Pessoas vivas
Nascidos em 1951
Escritores afro-americanos
!Mais Teoria da História na Wiki (Negres)
!Mais Teoria da História na Wiki (Mais Pretas)

Angela Jackson


Chr. Olesen A/S er en dansk verdensomspændende distributør af ingredienser, som vitaminer, aminosyrer, mineraler og antioxider, til dyrefoder-, fødevare- og medicinalindustrien.

Chr. Olesen Synthesis er virksomhedens produktionsarm, der er specialiseret i udvikling, fremstilling og registrering af kemisk aktive farmaceutiske ingredienser.

Historie
Virksomheden sporer sin historie tilbage til 1885, da Christian Olesen åbnede en butik i Vendsyssel. Selskabet flyttede senere til København, hvor den nu er placeret på Jægersborg Allé 164 i Gentofte. Den drives nu af den 4. generation af familien.
I 2010 udgjorde ingredienser til foder 67% af indtægterne, mens fødevareindustrien tegnede sig for 13%.

Referencer

Ekstern henvisning

Danske virksomheder etableret i 1885
Fødevareingrediensvirksomheder
Virksomheder i Gentofte Kommune

Chr. Olesen


Neumünster, Almanya'nın kuzeyinde, Schleswig-Holstein eyâletinde bir kent.

Konum
Schleswig-Holstein eyâletinin merkezinde yer alır. Güneyde Hamburg, Bad Segeberg ve Lübeck, kuzeyde ise Kiel ile komşudur.

Tarihçe
Almanya ile Danimarka arasındaki tarihi Ochsenweg yolu üzerinde yer alan Neumünster, 1127 yılında, daha sonra Oldenburg piskoposluğuna getirilecek olan Aziz Vizelin tarafından kuruldu. Kuruluş aşamasında "Wippendorf im Gau Faldera" olarak anılan kent, Aziz Vizelin tarafından inşa edilen "Novum Monasterium" ("neue Münster") manastırına ithafen Neumünster olarak adlandırılmaya başlandı. Kent nüfusu 20'nci yüzyıldan itibaren patladı. Sanayileşmenin yanı sıra II. Dünya Savaşı sonrası doğudan gelen göç dalgası da kentin büyümesini sağladı.

Neonazilerin buluşma noktası
1996 yılında açılan ve 2014 senesinde kapatılan "Club88" isimli bar, kısa zamanda neonazilerin buluşma noktalarından biri haline geldi. 88, alfabenin 8'inci harfinden yola çıkarak nazilerin "Heil Hitler" şeklindeki selamına gönderme yapıyor. Aralarında lider konumundakilerin de bulunduğu pek çok neonazi, düzenli aralıklarla Neumünster'de bir araya geliyor.

Görülmeye değer yerleri
Mimarlığını Christian Frederik Hansen'ın yaptığı, 1834 tarihli Vicelin Kilisesi ve yeni gotik tarzda 1900 yılında inşa edilen Belediye binası, Neumünster'in görülmesi gereken yerleri arasında ilk sırada yer alır. Hayvanat parkının yanı sıra Dosenmoor ve Einfelder See gibi doğal anıt bölgeleri de Neumünster sınırları içinde yer alır.

Neumünster'de kamusal alanlarda çok sayıda anıt ve sanat eseri vardır. Rencks Park girişinde, 1902'de Hans Bauer (1888–1925) tarafından yapılan çoban tanrısı "Hirtengott Pan" heykeli vardır. Birkaç adım ileride nasyonal sosyalizm kurbanları için bir anıt taşı vardır. Ernst Reiter'in plastik dalgaları, manastır adasının ortasında, vandalizm nedeniyle ilgili çeşme dolmuştu. Designer Outlet Center'da büyük boy bir atın kafasını tasvir eden bir heykel var. Neumünster, atla ilgili sayısız etkinlikleri sebebiyle at kasabası "Pferdestadt" olarak da bilinir.

Kardeş Şehirler
Samsun-Türkiye

Dış bağlantılar
 Neumünster Belediyesinin resmi sitesi
 Neumünster Tekstil Müzesi

Schleswig-Holstein'deki belediyeler
Schleswig-Holstein'deki kasabalar

Neumünster