Le Mont-sur-Lausanne (, literally Le Mont on Lausanne; ) is a municipality in the district of Lausanne in the canton of Vaud in Switzerland.

It is a suburb of the city of Lausanne.

History
Le Mont-sur-Lausanne is first mentioned in 1237  as Monte super Lausannam.

Geography

Le Mont-sur-Lausanne has an area, , of  (depending on calculation method).  Of this area,  or 51.0% is used for agricultural purposes, while  or 18.2% is forested.   Of the rest of the land,  or 30.0% is settled (buildings or roads).

Of the built up area, industrial buildings made up 3.8% of the total area while housing and buildings made up 17.1% and transportation infrastructure made up 7.3%. while parks, green belts and sports fields made up 1.4%.  Out of the forested land, 16.5% of the total land area is heavily forested and 1.7% is covered with orchards or small clusters of trees.  Of the agricultural land, 42.6% is used for growing crops and 6.4% is pastures, while 2.0% is used for orchards or vine crops.

The municipality was part of the Lausanne District until it was dissolved on 31 August 2006, and Le Mont-sur-Lausanne became part of the new district of Lausanne.

The municipality is located in the northern portion of the agglomeration of Lausanne and on the edge of the Jorat woods.  It consists of the village sections of Le Petit-Mont, Le Grand-Mont and Les Planches.

Coat of arms
The blazon of the municipal coat of arms is Gules, three Hills Argent, growing from the middle one a Horse Chestnut Tree; chief of the same.

Demographics
Le Mont-sur-Lausanne has a population () of .  , 18.1% of the population are resident foreign nationals.  Over the last 10 years (1999–2009 ) the population has changed at a rate of 7.1%.  It has changed at a rate of 5.6% due to migration and at a rate of 1.4% due to births and deaths.

Most of the population () speaks French (4,539 or 87.6%), with German being second most common (286 or 5.5%) and Italian being third (94 or 1.8%).  There are 2 people who speak Romansh.

Of the population in the municipality 884 or about 17.1% were born in Le Mont-sur-Lausanne and lived there in 2000.  There were 2,194 or 42.3% who were born in the same canton, while 965 or 18.6% were born somewhere else in Switzerland, and 1,036 or 20.0% were born outside of Switzerland.

In  there were 34 live births to Swiss citizens and 6 births to non-Swiss citizens, and in same time span there were 45 deaths of Swiss citizens and 2 non-Swiss citizen deaths.  Ignoring immigration and emigration, the population of Swiss citizens decreased by 11 while the foreign population increased by 4.  There were 7 Swiss men and 7 Swiss women who emigrated from Switzerland.  At the same time, there were 15 non-Swiss men and 25 non-Swiss women who immigrated from another country to Switzerland.  The total Swiss population change in 2008 (from all sources, including moves across municipal borders) was a decrease of 9 and the non-Swiss population increased by 13 people.  This represents a population growth rate of 0.1%.

The age distribution, , in Le Mont-sur-Lausanne is; 576 children or 10.6% of the population are between 0 and 9 years old and 740 teenagers or 13.6% are between 10 and 19.  Of the adult population, 580 people or 10.6% of the population are between 20 and 29 years old.  628 people or 11.5% are between 30 and 39, 917 people or 16.8% are between 40 and 49, and 730 people or 13.4% are between 50 and 59.  The senior population distribution is 656 people or 12.0% of the population are between 60 and 69 years old, 381 people or 7.0% are between 70 and 79, there are 217 people or 4.0% who are between 80 and 89, and there are 31 people or 0.6% who are 90 and older.

, there were 2,059 people who were single and never married in the municipality.  There were 2,595 married individuals, 249 widows or widowers and 279 individuals who are divorced.

, there were 1,963 private households in the municipality, and an average of 2.5 persons per household.  There were 487 households that consist of only one person and 165 households with five or more people.  Out of a total of 2,008 households that answered this question, 24.3% were households made up of just one person and there were 15 adults who lived with their parents.  Of the rest of the households, there are 561 married couples without children, 775 married couples with children  There were 99 single parents with a child or children.  There were 26 households that were made up of unrelated people and 45 households that were made up of some sort of institution or another collective housing.

 there were 851 single family homes (or 67.5% of the total) out of a total of 1,261 inhabited buildings.  There were 218 multi-family buildings (17.3%), along with 123 multi-purpose buildings that were mostly used for housing (9.8%) and 69 other use buildings (commercial or industrial) that also had some housing (5.5%).  Of the single family homes 45 were built before 1919, while 100 were built between 1990 and 2000.  The greatest number of single family homes (238) were built between 1971 and 1980.  The most multi-family homes (55) were built between 1961 and 1970 and the next most (43) were built between 1981 and 1990.  There were 4 multi-family houses built between 1996 and 2000.

 there were 2,004 apartments in the municipality.  The most common apartment size was 4 rooms of which there were 466.  There were 79 single room apartments and 881 apartments with five or more rooms.  Of these apartments, a total of 1,880 apartments (93.8% of the total) were permanently occupied, while 97 apartments (4.8%) were seasonally occupied and 27 apartments (1.3%) were empty.  , the construction rate of new housing units was 0.4 new units per 1000 residents.  The vacancy rate for the municipality, , was 0.05%.

The historical population is given in the following chart:

Politics
In the 2007 federal election the most popular party was the SVP which received 21.54% of the vote.  The next three most popular parties were the FDP (17.6%), the SP (17.17%) and the Green Party (12.72%).  In the federal election, a total of 1,678 votes were cast, and the voter turnout was 49.6%.

Economy
, Le Mont-sur-Lausanne had an unemployment rate of 3.6%.  , there were 62 people employed in the primary economic sector and about 22 businesses involved in this sector.  1,103 people were employed in the secondary sector and there were 94 businesses in this sector.  4,670 people were employed in the tertiary sector, with 319 businesses in this sector.  There were 2,544 residents of the municipality who were employed in some capacity, of which females made up 41.4% of the workforce.

 the total number of full-time equivalent jobs was 4,892.  The number of jobs in the primary sector was 41, all of which were in agriculture.  The number of jobs in the secondary sector was 1,037 of which 613 or (59.1%) were in manufacturing and 404 (39.0%) were in construction.  The number of jobs in the tertiary sector was 3,814.  In the tertiary sector; 972 or 25.5% were in wholesale or retail sales or the repair of motor vehicles, 139 or 3.6% were in the movement and storage of goods, 65 or 1.7% were in a hotel or restaurant, 212 or 5.6% were in the information industry, 47 or 1.2% were the insurance or financial industry, 415 or 10.9% were technical professionals or scientists, 174 or 4.6% were in education and 549 or 14.4% were in health care.

, there were 4,069 workers who commuted into the municipality and 1,924 workers who commuted away.  The municipality is a net importer of workers, with about 2.1 workers entering the municipality for every one leaving.  About 1.8% of the workforce coming into Le Mont-sur-Lausanne are coming from outside Switzerland.  Of the working population, 14.2% used public transportation to get to work, and 68.4% used a private car.

Religion
From the , 1,678 or 32.4% were Roman Catholic, while 2,304 or 44.5% belonged to the Swiss Reformed Church.  Of the rest of the population, there were 60 members of an Orthodox church (or about 1.16% of the population), there were 4 individuals (or about 0.08% of the population) who belonged to the Christian Catholic Church, and there were 267 individuals (or about 5.15% of the population) who belonged to another Christian church.  There were 16 individuals (or about 0.31% of the population) who were Jewish, and 60 (or about 1.16% of the population) who were Islamic.  There were 29 individuals who were Buddhist, 3 individuals who were Hindu and 9 individuals who belonged to another church.  673 (or about 12.99% of the population) belonged to no church, are agnostic or atheist, and 204 individuals (or about 3.94% of the population) did not answer the question.

Education
In Le Mont-sur-Lausanne about 1,920 or (37.1%) of the population have completed non-mandatory upper secondary education, and 1,085 or (20.9%) have completed additional higher education (either university or a Fachhochschule).  Of the 1,085 who completed tertiary schooling, 56.3% were Swiss men, 28.4% were Swiss women, 9.8% were non-Swiss men and 5.5% were non-Swiss women.

In the 2009/2010 school year there were a total of 666 students in the Le Mont-sur-Lausanne school district.  In the Vaud cantonal school system, two years of non-obligatory pre-school are provided by the political districts.  During the school year, the political district provided pre-school care for a total of 2,648 children of which 1,947 children (73.5%) received subsidized pre-school care.  The canton's primary school program requires students to attend for four years.  There were 315 students in the municipal primary school program.  The obligatory lower secondary school program lasts for six years and there were 337 students in those schools.  There were also 14 students who were home schooled or attended another non-traditional school.

, there were 200 students in Le Mont-sur-Lausanne who came from another municipality, while 483 residents attended schools outside the municipality.

International School of Lausanne is in the city.

Notable people

Emma Pieczynska-Reichenbach (1854–1927)
Mikołaj Bańka, photographer (2016-2020)

References

Le Mont-sur-Lausanne


Hrvati u Argentini argentinski su državljani hrvatskoga podrijetla ili osobe rođene u Hrvatskoj koje prebivaju u Argentini. Hrvati i njihovi potomci nastanili su se u Buenos Airesu, u istoimenoj pokrajini, Santa Feu, Córdobi, Chacu i Patagoniji. Prema procjenama, više od 250 000 stanovnika ima hrvatsko podrijetlo.

Povijest

Na prijelazu iz 19. u 20. stoljeće, u Argentini je bilo 133 naselja s oko 120 000 Hrvata, a većina je vodila podrijetlo iz priobalnih područja Dalmacije i Hrvatskoga primorja. Bili su među prvim europskim doseljenicima koji su se naselili u argentinsku pampu. Pionire s otoka Hvara slijedili su iseljenici iz ostalih dijelova Dalmacije i današnje Hrvatske.

Financijski najuspješniji od svih Hrvata u Argentini bio je Nikola Mihanović, jedan od prvih doseljenika. Došao je u Montevideo, u Urugvaj, 1867. godine, a zatim se doselio u Buenos Aires. Godine 1909. posjedovao je 350 plovila, uključujući 82 parobroda, a 1918. zapošljavao je 5000 ljudi, uglavnom iz rodne Dalmacije. Mihanović je sam po sebi bio glavni čimbenik u izgradnji hrvatske zajednice koja je do danas ostala ponajprije dalmatinska.

Drugi doseljenički val bio je znatno brojniji. Zaključno s 1939. doselilo se 15 000 Hrvata. Uglavnom su to bili seljaci i svećenici.

Prva dva doseljenička vala bila su prije svega ekonomska, a treći je bio izrazito politički, nakon Drugoga svjetskog rata. Oko 20 000 hrvatskih političkih izbjeglica došlo je u Argentinu.

Brojnost
Od 30. lipnja 2020. do 15. lipnja 2022. Cristian Sprljan, Iva Vidic i Jelena Nadinic provodili su dragovoljno digitalan popis Hrvata u Argentini. Odazvalo se 18 041 osoba, 97% od kojih je rođeno u Argentini, prosječne starosti 42 godine. Dvije trećine među popisanim mladima (14-42 g., 6800 ljudi) nije govorilo hrvatski jezik.

Kultura
Hrvatski centri nalaze se u Buenos Airesu, Córdobi i Rosariu. Centar sv. Leopolda Bogdana Mandića djeluje i kao župa u biskupiji San Justo.

U katoličkim centrima u Buenos Airesu djeluje i Škola hrvatskoga jezika.

U Hurlinghamu, u Buenos Airesu djeluje Školski centar "Kardinal Stepinac".

Hrvati se okupljaju u zborovima, folklornim društvima i klapama.

Misije
Prvi zadarski franjevci u Argentinu dolaze 1929. Prvi Leonardo Rusković, a za njim Živko Žic, Paško Andrić, Urban Štefanić i Blaž Štefanić. Nakon njih, među argentinskim Hrvatima djeluju Rafo Capurso, Gabrijel Arko, Stjepan Rade, Lino Pedišić, Bonifacije Perović, Vlaho Margaretić, Stjepan Gregov, Marijan Zlovečera, Job Mikulić, Aleksandar Longin, Berislav Ostojić, Matija Matošević, Ilija Kozina, Ivan Gavran, Josip Peranić i ini.

Poznate osobe
 Alejandro Spajić, odbojkaš
 Alicia Kirchner Ostoić, političarka
 Daniel Bilos, nogometaš
 Diego Maradona, nogometaš. Njegova baka po majci Salvadora Kariolić bila je hrvatskoga podrijetla.
 Daniel Orsanic, tenisač
 Darío Cvitanich, nogometaš
 Davor Ivo Stier, političar Hrvatske demokratske zajednice
 Antonio Mohamed Matijevich, nogometaš
 El Trinche, nogometaš. Oba njegova roditelja bila su hrvatskog podrijetla.
 Emilio Ogñénovich, biskup rimokatoličke crkve
 Estanislao Esteban Karlic, kardinal Rimokatoličke crkve
 Fernando Siro (rođen Francisco Luksich), glumac i redatelj
 Iván Gabrich, nogometaš
 Javier Frana, tenisač
 José María Buljubasich, nogometaš
 Juan Vucetich, antropolog i policijski službenik koji je pionir u uporabi otisaka prstiju
 Juan Yustrich, nogometni vratar
 Leonardo Pisculichi, nogometaš
 Lita Stantić, filmašica
 Ljerko Spiller, violinist
 Markos Milinković, odbojkaš
 Martin Šarić, nogometaš
 Nicolás Mihanovich, brodarski magnat
 Nicolás Pavlovich, nogometaš
 Néstor Kirchner Ostoić, bivši predsjednik Argentine
 Pablo Vranjicán, nogometaš
 Sandra Mihanovich, pjevačica/kantautorica
 Sebastián Crismanich, taekwondoaš
 Federico Grabich, plivač
 Maximiliano Stanic, košarkaš
 Drago Pilsel, novinar
 Mario Markić, novinar i književnik

Povezani članci
 Hrvatsko-argentinski odnosi

Izvori

Vanjske poveznice
 Hrvati u Argentini

Etničke grupe Argentine
Hrvati u Argentini
Hrvatsko iseljeništvo

Hrvati u Argentini


Klar besked - en film om prævention er en dansk instruktionsfilm fra 1991 med instruktion og manuskript af Kirsten Emborg og Vibeke Herbert.

Handling
Det er svært at være nybegynder, og det er vigtigt at finde den præventionsform, der passer bedst netop nu og i forhold til den måde, der leves på. I filmen undersøger to unge, hvordan deres kammerater beskytter sig imod graviditet og seksuelt overførbare sygdomme. Eller hvad de ikke gør. Filmen blander fiktion og fakta.

Referencer

Eksterne henvisninger

Instruktionsfilm fra Danmark
Danske film fra 1991

Klar besked - en film om prævention


කෘතීම දියමන්ති (විද්‍යාගාරයේ තනනලද දියමන්ති, සංස්ලේෂිත දියමන්ති, රසායනිකව නිපදවන ලද දියමන්ති ලෙසද හදුන්වයි) ලෙස හදුන්වන්නේ භුවිද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලියකින් තැනුණු ස්වභාවික දියමන්ති නොව, කෘතීම ලෙස නිපදවන ලද දියමන්ති වේ. මෙම කෘතිම දියමන්ති බහුල ලෙස HPHT දියමන්ති හා CVD දියමන්ති වශයෙන්, ඒවා නිෂ්පාදනය කරනු ලබන ක්‍රියාවලිය අනුව හදුන්වනු ලබයි. ඉහළ පීඩන හා ඉහළ උෂ්ණත්ව යටතේ නිෂ්පාදිත ඒවා high-pressure high-temperature diamonds හෙවත් HPHT දියමන්ති ලෙසද රසායනික වාෂ්ප අවසාදීත ක්‍රියාවලිය මගින් තනනලද ඒවා chemical vapor deposition diamonds හෙවත් CVD දියමන්ති ලෙසද හදුන්වයි.

එසේ වුවත් බොහෝ විට මේවා කෘතීම දියමන්ති (synthetic Diamonds) ලෙස හඳුන්වන අතර එය එක්තරා ප්‍රමාණයකට ගැටළු සහගතය. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සාමුහික වෙළඳ සභාව (U.S Federal Trade Commission) පෙන්වාදෙන්නේ මේවා කෘතීම දියමන්ති ලෙස නොව විද්‍යාගාරයේ තනනලද හෝ "නිෂ්පාදකයාගේ-නම" විසින් තනනලද  දියමන්ති ලෙස හැදින්වීම මගින් මේවාහි ස්වභාවය කෙසේද යන්න වඩාත් පැහැදිළිව සන්නිවේදනය වන බවයි. මක්නිසාද යත් "කෘතීම" යන්න මගින් ව්‍යාජ යන අදහස ගම්‍ය වනමුත් මිනිසා විසින් නිර්මිත මෙම දියමන්ති  බොහෝදුරට සැබෑ දියමන්ති ස්වභාවයම අයත් කරගන්නා බැවිනි. (උදාහරණ: ශුද්ධ කාබන් සමාවර්ත ත්‍රිමාණ ස්වරුපයට කැටි කිරීම/ pure carbon, crystallized in isotropic 3D form)

දියමන්ති සංස්ලේෂණය දීර්ඝලෙස විස්තර සහිතව සිදුවන්නේ 1878 සිට 1928 දක්වා කාල වකවානුව ඇතුළතය.එම අවධියේදී සිදුකල බොහෝ ප්‍රයත්නයන් නිසිලෙස විශ්ලේෂණය කලද ඒවා නිසි අයුරින් තහවුරු නොකරන ලදී.1940 කාල වකවානුවේදී CVD හා HPHT ක්‍රියාවලීන්ට අනුව කෘතීම දියමන්ති නිපදවීම පිළිබද ක්‍රමානුකූල පර්යේෂණ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, ස්වීඩනය හා සෝවියට් සමුහාණ්ඩුව තුල ආරම්භ කරන ලදී. නැවත නිපදවියහැකි සංයෝගයක් පළමුවරට 1933 වර්ෂයේදී නිපදවූ බවට වාර්තා වේ. කෘතීම දියමන්ති නිපදවීමේ ක්‍රමවේදයන් අතර CVD හා HPHT අනෙක් ක්‍රමවේදයන් අභිභවමින් අද  වනවිටත් ඉදිරියෙන්ම සිටී. මීට අමතරව 90 දශකය වන විට (detonation synthesis) ස්ෆෝටනය මහින් දියමන්ති නිපදවීමේ ක්‍රමවේදයක් වෙළඳපලට අවතීර්ණ විය. එමගින් කාබන් අන්තර්ගත සෆෝටක පුපුරුවා නැනෝ මීටර ප්‍රමාණයේ ඉතා කුඩා දියමන්ති කැට නිපදවන ලදී. දියමන්ති නිපදවීමේ තවත් ක්‍රමවේදයක් ලෙස මිනිරන්, අධිබලැති  අතිධ්වනි තරංග සමග සංයෝජනය විද්‍යාගාර තුල ආදර්ශනය කරන ලදමුත් එය වර්තමානය වන විට වාණිජ්‍ය මට්ටමින් භාවිතා නොවේ.

ඒවා නිෂ්පාදනය කරනු ලබන ක්‍රමවේදය මත මෙම දියමන්ති වල ගුණයන්, ස්වභාවයන් රදා පවතී. කෙසේ වුවත් ඇතැම් කෘතීම දියමන්ති  (නිෂ්පාදන ක්‍රමවේදය CVD හා HPHT වුවත්) තදබව, තාප සන්නායකතාව හා ඉලෙක්ට්‍රෝන සංචලතාව යනාදී ගුණාංග අතින් බොහෝ ස්වභාවිකව හමුවන  දියමන්ති වලට වඩා ඉහළය.

කෘතීම දියමන්ති බහුල වශයෙන් සීරීමට යොදාගන්න ද්‍රව්‍යයක් (abrasives) ලෙසද, කැපීම් හා ඔප දැමීම් සඳහාද, තාප අවශෝෂක (heat sinks) සඳහාද යොදා ගනියි.බලාගාර වල අධිබලැති ස්වීච, ඉහළ සංඛ්‍යාත ක්ෂේත්‍ර ආචරණ ට්‍රාන්සිස්ටර හා ආලෝක විමෝචක ඩයෝඩ වැනි ඉලෙක්ට්‍රොනික යෙදීම් සඳහා භාවිතය දැනට වැඩිදියුණු වෙමින් පවතී. කෘතීම දියමන්ති යොදා ගනිමින් අධි ශක්ති පර්යේෂණ සඳහා නිපදවන පාරජම්බුල කිරණ හා අධි ශක්ති අනාවාරක වර්තමානය වන විට වෙළඳපලේ මිලදී ගැනීමට හැකිය.මේවාහි පවතින අසමසම වූ තාප හා රසායනික ස්ථායිතාවය, පහත් තාප ප්‍රසාරණතාවය, ඉහළ ප්‍රකාශ පාරදෘෂ්‍යතාවය මෙම කෘතීම දියමන්ති CO2 lasers හා  gyrotron වල ප්‍රකාශ කවුළු සඳහා බහුලව යොදාගන්නා ද්‍රව්‍යයක් බවට පත්වී ඇත. තක්සේරු කිරීම් වලට අනුව කාර්මික අවශ්‍යතා සඳහා වන සමස්ත ඉල්ලුමෙන් 98% ක පමණ ප්‍රමාණයක් කෘතීම දියමන්ති මගින් සපුරාලනු ලබයි.

CVD හා HPHT යන දෙවර්ගයේම දියමන්ති කපා ඔපදමා සුදු, කහ,දුඹුරු, නිල්, කොළ හා තැඹිලි වැනි විවිධ වර්ණයෙන් යුත් දියමන්ති මැණික් නිර්මාණය සිදුකරයි. පතල් වලින් ලබාගන්නා ස්වාභාවික දියමන්තිවල මිල ඉතා ඉහළය. නමුත් එම ගුණයන්ගෙන්ම යුත් කෘතීම දියමන්ති නිපදවීමේ හැකියාව ස්වාභාවික පතල් දියමන්ති ව්‍යාපාරය  පහත වැටීමට තරම් තර්ජනයක් බවට පත්වී තිබේ.De Beers නැමති පතල් සමාගම් එකමුතුව කෘතීම දියමන්ති වලට වඩා ස්වභාවිකව ඒවා තත්වයෙන් උසස් බව පෙන්වාදීමට හා එහි මිල ඉහළ තත්වයක පවත්වාගෙන යාමට වර්ණාවලීක්ෂ උපකරණ වැඩිදියුණු කරනලදී.
දියමන්ති වර්ගය අනුව ඒවා හඳුනාගැනීම සඳහා භාවිත කරන උපකරණ මගින් (screening devices) ස්වභාවික හා කෘතීම යැයි සිතිය හැකි දියමන්ති වෙන් කොට හඳුනාගත හැකිය. මේ සඳහා පර්යේෂණ විශේෂ විද්‍යාගාර තුළදී සිදු කරනු ලබයි. D-Screen (WTOCD / HRD Antwerp) හා Alpha Diamond Analyzer (Bruker / HRD Antwerp) වෙළඳපලේ පවත්නා එවැනි උපකරණ වලට උදාහරණ වේ.

ඉතිහාසය
දියමන්ති යනු ශුද්ධ කාබන් හි තවත් එක ස්වරූපයක් බව 1797 දී අනාවරණය කර ගැනීමෙන් පසුව කාබන්හි අනෙක් මිලෙන් අඩු ස්වරූපයන් දියමන්ති බවට පරිවර්තනය කිරීමට නොයෙකුත් උත්සාහයන් දරන ලදී. ප්‍රථම සාර්ථක ප්‍රතිඵලයන් වාර්තාවන්නේ 1879 වර්ෂයේදී  James Ballantyne Hannay හා 1893 දී Ferdinand Frédéric Henri Moissan විසින් සිදුකල පර්යේෂණ වලිනි. ඔවුන් යොදාගනු ලැබූ ක්‍රමවේදය නම් ගල් අඟුරු (chacoal) හා යකඩ කාබන් කෝවක බහා ඌෂ්මකයක් තුල සෙල්සියස් අංශක 3500 ක අපමණ ඉතා අධික තාපයකට ලක් කිරීමය. Hannay විසින් flame-heated නළයක් භාවිතා කල අතර Moissan විසින් යොදාගනු ලැබුවේ ඔහු විසින් නිර්මාණය කරන ලද හුණු වලින් සැදී කුටීරයක් තුල කාබන් කූරු අතර ඇතිවන විද්‍යුත් චාප ගැටුමක් සහිත විද්‍යුත් චාප උඳුනකි. මෙම ක්‍රියාවලියේදී උණුවන යකඩ ඉන්පසු කඩිනමින් ජලයේ ගිල්වීම මගින් සිසිල් කරනු ලැබී. මෙලෙස සිසිල් වීමේදී සිදුවන සංකෝචනය නිසා ඇතිවන අධික පීඩනය හේතුකොටගෙන ඇතුළත ඇති මිනිරන්(ගල් අඟුරු) දියමන්ති බවට පරිවර්තනය වේ. Moissan විසින් 1890 කාලයේදී ඔහුගේ පර්යේෂණයන් ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී.

තවත් බොහෝ විද්‍යාඥයින් විසින් ඔහුගේ මෙම අත්හදාබැලීම් නැවත සිදුකිරීමට ප්‍රයත්න දරන ලදී. එහි ප්‍රතිපලයක් ලෙස 1909 වර්ෂයේදී සර් William Crookes සාර්ථක ප්‍රතිඵල අත්කරගන්නා ලදී. 1917 දී Otto Ruff විසින් මිලිමීටර් 7 ක විෂ්කම්භයකින් යුත් දියමන්තියක් නිපදවූ බවට ප්‍රකාශ කලමුත් පසුව ඔහු විසින් එම ප්‍රකාශය ඉල්ලා අස්කරගන්නා ලදී. 1926 වර්ෂයේදී McPherson විදුහලේ වෛද්‍ය J.Willard Hershey විසින් Moissan හා Ruff විසින් සිදුකල පර්යේෂණ නැවත සිදුකරන ලදී. එහිදී ඔහු විසින් නිර්මාණය කරන ලද ආකෘතියක් වර්තමානය වන විටත් කැන්සාස් හි (kansas) McPherson කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. Moissan, Ruff  හා Hershey හැරුණු විට අනෙක් පර්යේෂකයන් සාර්ථක ප්‍රතිපල  අත්කර නොගන්නා ලදී.

සර් Charles Algernon Parsons විසින් සාර්ථක අයුරින් එම පර්යේෂණ නැවත සිදු කරන ලදී.එවකට ප්‍රසිද්ධ  විද්‍යාඥයකු මෙන්ම ඉන්ජිනේරුවරයෙකුද වූ ඔහු විසින් වාෂ්ප ටර්බයිනයද (steam turbine) හඳුන්වාදෙන ලදී.ඔහු තම කාලය හා ශ්‍රමය වැය කරමින් වසර 40 කට ආසන්න කාලයක් මුළුල්ලේ (1882–1922) Moissan සහ Hannay සිදුකල පර්යේෂණ නැවත අත්හදාබලනු ලැබූ අතර ඔහුගේම ක්‍රමවේදයන්ද අත්හදා බලන ලදී. Parsons නිවැරදි ලෙස ඔහුගේ වාර්තාවන් සකස්කළ අතර එම සියලුම ප්‍රතිපල වැඩිදුර අධ්‍යයනය උදෙසා ස්වාධීන කණ්ඩායමක් විසින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. ඔහු විසින් සම්පාදිත ලිපි අතර ඔහු විසින් සාර්ථකව කෘතීම දියමන්ති නිපදවූ බවටද වාර්තා තබා ඇත.කෙසේ නමුත් 1928 දී ඔහුගේ අනුමැතිය අනුව වෛද්‍ය C.H. Desch විසින් පළකරනලද ලිපියක දැක්වෙන්නේ එම දිනය වනතුරු කිසිඳු ආකාරයක කෘතීම දියමන්ති සාර්ථකව නිෂ්පාදනය නොවූ බව සහ (Moissan ගේ හා අනෙක් විද්‍යාඥන්ගේ අත්හදාබැලීම්ද ඇතුලත්ව) මෙතෙක් නිපදවූ ඒවා දියමන්ති නොව කෘතීම ලෙස තැනූ කිරිංචි(spinel) වලට සමානකම් දක්වන ද්‍රව්‍යයන් බවය.

GE දියමන්ති ව්‍යාපෘතිය

1941 කාලයේදී තවදුරටත් කෘතීම දියමන්ති නිපදවීම සඳහා General Electric (GE) හා Norton සහ Carborundum යන සමාගම් අතර එකගතා ගිවිසුමක් තනන ලදී. ඔවුන් විසින් කාබන් තත්පර කිහිපයක කාලයක් තුල, සෙල්සියස් අංශක 3000 (5,430 °F)ක උෂ්ණත්වයකට හා ගිගාපැස්කල් 3.5 (510,000 psi) ක පීඩනයකට ලක් කරන ලදී.  ඉන්පසු මෙම ව්‍යාපෘතියට දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් භාධා එල්ල වූ අතර 1951 වර්ෂයේදී General Electric සමාගමේ  Schenectady විද්‍යාගාරවල එම ව්‍යාපෘතිය නැවත ආරම්භ කරන ලදී. එහිදී Francis P. Bundy හා  H.M. Strong විසින් ඉහළ-පීඩන දියමන්ති හවුල (high-pressure diamond group) ලෙස කණ්ඩායමක් ස්ථාපිත කරන ලදී. Tracy Hall හා තවත් පිරිසක් නොබෝ කලකින් එයට එකතු විය.

මෙම Schenectady කාණ්ඩය විසින් නොබෙල් ත්‍යාගලාභී (1946) Percy Bridgman විසින් නිර්මාණය කරන ලද කිණිහිරය උපයෝගී කරගනිමින් හා එය වැඩිදියුණු කරමින් පර්යේෂණ සිදුකරන ලදී. Bundy හා Strong විසින් පළමු වැඩිදියුණු කිරීම් සිදුකල අතර Hall විසින් පසුව එයට විශාල දායකත්වයක් සපයන ලදී. GE කාණ්ඩය විසින් හයිඩ්‍රලීක්  සම්පීඩක සහිත ටන්ස්ටන් කාබයිට් කිණිහිරයක් යොදාගෙන පයිප්ප මැටි (catlinite) බදුනක බහාලූ, කාබන් අධික සාම්පලයක් අධික තෙරපුමකට ලක් කරන ලදී. තෙරපුමට ලක්ව බදුනෙන් ඉවතට පැමිණෙන කැටිති ගෑස්කට්ටුවකට (gasket) එක්වීමට ඉඩහරින ලදී. එක් අවස්ථාවකදී ඔවුන් කෘතීම දියමන්ති නිපදවීමට සමත් වුවද එය නැවත වරක් සිදුකිරීමට අපොහොසත්වුයේ පර්යේෂණයේ  තිබූ අවිනිශ්චිත තත්වයන් හේතුකොටගෙනය.

Hall විසින් වාණිජ්‍ය මට්ටමින් සාර්ථක ලෙස කෘතීම දියමන්ති නිපදවීමට 1954 වර්ෂයේ දෙසැම්බර් 16 දින සමත් වූ අතර එය 1955 පෙබරවාරි 15 දින ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී. ඔහුගේ මෙම සොයාගැනීම් සඳහා ඔහු විසින් belt press නැමැති උපකරණයක් යොදාගෙන ගිගාපැස්කල් 10 (1,500,000 psi) කට අධික පීඩනයක් සහ සෙල්සියස් අංශක 2000 (3,630 °F)කට අධික උෂ්නත්වයක් සපයන ලදී. මෙම තෙරපුම් උපකරණයේ pyrophyllite බහාලුමක් මගින් ග්‍රැපයිට් (කාබන්) නිකල්, කෝබෝල්ට් හෝ යකඩ සමග ද්‍රාවිත කරන ලදී. මෙම ලෝහ වර්ග එහිදී ද්‍රාවිත උත්ප්‍රේක ලෙස හැසිරී, කාබන් ද්‍රාවිත කර එය දියමන්ති බවට පරිවර්තනය වීම උත්ප්‍රේරණය කරයි. ඔහු විසින් නිපදවූ විශාලතම දියමන්තියේ හරස්කඩ  මිලිමීටර් 0.15 (0.0059 in) පමණ විය. එය ඉතාකුඩා බැවින් ආභරණ සඳහා යොදාගැනීමට තරම් ප්‍රමාණවත් නොවූ නමුත් කාර්මික ප්‍රයෝජන සදහා යෝග්‍යවිය. Hall සමග පර්යේෂණ කල අනෙකුත් පුද්ගලයන් විසින් ඔහුගේ පර්යේෂණ නැවත අත්හදා බැලීමට සමත් විය. ඒවා nature නැමැති සඟරාව මගින් ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී. එමනිසා ඔහු නැවත නිපදවියහැකි ලෙස කෘතීම දියමන්ති නිපදවූ ප්‍රථමයා බවට පත්වේ. ඔහුගේ සියලු පර්යේෂණ තහවුරුකලහැකි මානව ලේඛනගත කල ඒවා විය. 1955 වර්ෂයේදී ඔහු GE කාණ්ඩය හැරගිය අතර ඉන් වසර තුනකට පසුව ඔහු විසින් දියමන්ති නිපදවීම සඳහා කිණිහිර හතරක් සහිත චතුෂ්තලීය තෙරපුම් උපකරණයක් අලුතින් නිර්මාණය කරන ලදී. එයට හෙතුව GE ව්‍යාපෘතියේදී සිදුකල පර්යේෂණ සඳහා පේටන්ට් බලපත්‍ර ලබාගෙන තිබීමත් එහි රහස්‍යභාව සුරකියයුතු වීමත්ය.  Hall විසින් ඔහුගේ මෙම සොගැනීම් සඳහා  American Chemical Society සම්මානයෙන් පිදුම් ලබන ලදී.

පසුකාලීනව සිදුවූ ප්‍රවර්ධනයන්

1953 පෙබරවාරි 16 ස්වීඩනයේ Stockholm හි ප්‍රධාන ඉලෙක්ට්‍රොනික උපාංග නිෂ්පාදන සමාගමක් වන ASEA (Allmänna Svenska Elektriska Aktiebolaget) ස්වාධීනව කෘතීම දියමන්ති නිපදවීමේ ක්‍රමයක් සොයාගන්නා ලදී. 1949 සිට ASEA සමගම විද්‍යාඥයින් හා ඉන්ජිනේරුවරයින් පස්දෙනෙකුගෙන් සැදුම්ලත්  කේත නාමය QUINTUS වන රහසිගත ව්‍යාපෘතියක් ආරම්භකර තිබුණි.මෙම කණ්ඩායම විසින් Baltzar von Platen සහ  Anders Kämpe විසින් නිර්මාණය කරනලද bulky split-sphere නැමැති උපකරණය යොදාගනිමින් පර්යේෂණ සිදුකරන ලදී. මෙහිදී එම උපකරණය තුල තක්සේරුගත ගිගාපැස්කල් 8.4 ක පීඩනයක් පැයක් පුරාවට පවත්වාගෙන යන ලදී.එහිදී කුඩා දියමන්ති කිහිපයක් නිපදවූනමුදු ඒවා මැණික් සඳහා සුදුසු තත්වයේ හෝ ප්‍රමාණයේ ඒවා නොවීය. ඔවුන්ගේ පර්යේෂණ 1980 කාලය වනතුරු වාර්තා නොවූ අතර Iljin Diamond නැමැති කොරියානු සමාගමක් නව තරගකරුවෙකු ලෙස මතුවිය. මෙම සමගම 1988 දී GE සමාගමෙහි සේවයේ නියුතු කොරියානු ජාතික සේවයෙකුගේ මාර්ගයෙන් ලබාගත්  GE හි රහස්‍ය තොරතුරු අයතාලෙස පරිහරණය කරමින් කෘතීම දියමන්ති නිපදවන ලදී.

උසස් තත්වයේ කෘතීම දියමන්ති ප්‍රථමවරට නිපදවන ලද්දේ GE කණ්ඩායම විසිනි. ඒ 1970 දී හා 1971 වර්ශවලදීය. එහිදී pyrophyllite නළයක් යොදාගත් අතර එහි දෙකෙළවර කුඩා සිහින් දියමන්ති කැබලි රඳවා, යොදාගන්නා කාබන් අඩංගු ද්‍රව්‍යය ඒවා මධ්‍යයේ රඳවන ලදී. යොදාගන්නා ද්‍රවකලහැකි ලෝහ (නිකල්) දියමන්ති කැබලි හා කාබන් ද්‍රව්‍යය අතර රඳවන ලදී. ඉන්පසු එම බහාලුම ගිගාපැස්කල් 5.5 ක පීඩනයකට ලක්කරන ලදී. නලය මද්‍යයේ සිට දෙපසට ස්ඵටික වැගිරෙන ආකාරයට දියමන්ති නිර්මාණය වූ අතර ක්‍රියාවලියට ගතවන කාලය වැඩි කිරීම මගින් ලැබෙන ස්ඵටිකවල විශාලත්වයද වැඩි වන බව පෙනුණි. මුල් අවධියේදී සතියක් පුරාවට සිදුකරනලද පර්යේෂණයක ප්‍රතිපලයක් වශයෙන් මිලිමීටර 5 ක පමණ ප්‍රමාණයේ (1 carat හෝ  0.2 g) තත්වයෙන් උසස් කෘතීම දියමන්ති නිෂ්පාදනය කරන ලදී. මෙහිදී ක්‍රියාවලියට අදාල තත්වයන් ස්ථාවරව පවත්වා ගැනීම සිදුකල යුතුය. අවසානයේ ලැබෙන ස්ඵටික වල හැඩය නිසිආකාරයට ලබාගැනීම සඳහා ග්‍රැපයිට් වෙනුවට දියමන්ති රොඩු (diamond grit) භාවිතය වහාම අරඹන ලදී.

මුල් අවධියේදී නිපදවනලද උසස් තත්වයේ කෘතීම දිමන්ති සියල්ලම පාහේ කහ හෝ දුඹුරු පැහැති ඒවා විය. එයට හේතුව නම් නයිට්‍රජන් මුසු වී අපවිත්‍රවීමය. එමනිසා ක්‍රියාවලියේ කිසිඳු වෙනසක් සිදු නොකොට නයිට්‍රජන් ඉවත් කිරීම සඳහා ඇළුමිනියම් හෝ ටයිටේනියම් යොදාගත් විට සුදු/අවර්ණ පැහැති දියමන්ති නිපදවීමට හැකියාව ලැබුණි. තවදුරටත් නයිට්‍රජන් ඉවත්කර බෝරෝන් යෙදීම මගින් නිල් පැහැති දියමන්ති ලබාගැනීමට හැකිවිණි. නමුත් නයිට්‍රජන් ඉවත් කිරීම සමස්ථ ක්‍රියාවලිය මන්දගාමී වීමටත්  දියමන්තිවල ගුණාත්මකබව පහළවැටිමටත් හෙතුකාරක වූ නිසා එම ක්‍රියාවලිය නයිට්‍රජන් සහිතව සාමාන්‍යපරිදි සිදුකෙරේ.

කෙසේ වෙතත් GE දියමන්ති හා ස්වාභාවික දියමන්ති රසායනිකව සර්වසමාන වේ. නමුත් ඒවාහි භෞතික ගුණ වෙනස් වේ. නිපදවන ලද අවර්ණ දියමන්ති කෙටි-තරංගආයාම සහිත පාරජම්බුල ආලෝකයේදී ඉහළ ප්‍රතිදීප්තියක් හා දිලිසීමක් පෙන්නුම්කරන අතර දිගු-තරංගආයාම සහිත පාරජම්බුල ආලෝකයේදී නිෂ්ක්‍රිය ලෙස හැසිරෙයි. ස්‌වාභාවික දියමන්ති අතුරින් ඉතා කලාතුරකින් හමුවන නිල් දියමන්ති පමණක් මෙවැනි ලක්ෂණ පෙන්වයි. තවද ස්‌වාභාවික දියමන්තිමෙන් නොව මේවා x-කිරණ වලට නිරාවරණය වූ විට කහ පැහැති ඉහළ ප්‍රතිදීප්තියක් ලබාදේ. පර්යේෂණ සඳහා De Beers දියමන්ති පර්යේෂක විද්‍යාගාරය මගින් කැරට් 25 (5.0 g) දක්වා විශාලත්වයෙන් යුත් කෘතීම දියමන්ති නිපදවන ලදී. මෙම ප්‍රමාණයේ ඉහළ ගුණාත්මක බවින්යුතු දියමන්ති නිපදවීම සඳහා සති හයක් පුරාවට HPHT තත්වයන් ස්ථායීව පවත්වාගෙන යාමට සිදුවිය. ආර්ථික වශයෙන් අවාසිදායක බැවින් කෘතීම දියමන්තිවල වර්ධන ක්‍රියාවලිය ඒවා කැරට් 1 හෝ 1.5 ට අසන්න වූ විට අත්හිටවනු ලබයි.

1950 කාලය වන විට සෝවියට් සංගමය සහ ඇමරිකාව එක්ව සාපේක්ෂ වශයෙන් පහත් උෂ්ණත්ව (800 °C) යටතේ ,හයිඩ්‍රකාබනික වායූන් තාපව්ඡේදනය මගින් කෘතීම දියමන්ති නිපදවීම සඳහා පර්යේෂණ ආරම්භ කරන ලදී. මෙම අඩු පීඩන ක්‍රියාවලිය රසායනික වාෂ්ප අවසාදනය(CVD) ලෙස හඳුන්වයි. 1953 දී William G. Eversole විසින් මෙම ක්‍රමවේදයට අනුව සාර්ථකව දියමන්ති නිපදවූ බවට වාර්තාවේ.නමුත් එය 1962 වනතුරු නිසිලෙස වාර්ථාගත නොවීය. Angus සහ පිරිසක් විසින් 1968 දී ද Deryagin සහ  Fedoseev විසින් 1970 දී ද දියමන්ති පටල අවසාදනය සිදුකරන ලදී. Eversole හා Angus විසින් මිල අධික විශාල තනි-ස්ඵටික දියමන්ති උපස්තර යොදාගත් අතර,  Deryagin සහ  Fedoseev දියමන්ති නොවන ද්‍රව්‍යයන් (සිලිකන් හා ලෝහ) යොදාගෙන සාර්ථක ප්‍රතිඵල අත්කරගන්නා ලදී. මෙම පර්යේෂණ මිල අධික නොවන අයුරින් දියමන්ති අලේපයන් නිපදවීම සඳහා යොමු කිරීමක් විය.

නිෂ්පාදන ක්‍රමවේදයන්ද
කෘතීම දියමන්ති නිපදවීම සඳහා ක්‍රමවේදයන් කිහිපයක් පවතී. මුලික ක්‍රමය වශයෙන් ඉහළ පීඩන හා ඉහළ උෂ්ණත්ව (HPHT) ක්‍රමය සැලකිය හැකිය. එය අනෙක් ක්‍රමවේදයන් හා සසදනකල  මිලෙන් අඩු බැවින් අදටත් බහුල වශයෙන් භාවිතාවේ. මෙහිදී ගිගාපැස්කල් 5 ක තරම්  පීඩනයක් සෙල්සියස් අංශක 1500 පමණ උෂ්ණත්වයකදී ලබාදීමට ටොන් සියගණනක් පමණ ඉසිලියහැකි තරම් ප්‍රමාණවත් වන විශාල සම්පීඩක භාවිත වේ. දෙවන ක්‍රමවේදය නම් රසායනික වාෂ්ප අවසාදනයයි (CVD). මෙහිදී  දියමන්ති උපස්තරක් මත කාබන් පරමාණු, දියමන්ති වල පරමාණුක ආකෘතියට සමාන වන ලෙස තැන්පත්කර නිෂ්පාදනය සිදුකරනු ලබයි.ස්ෆෝටක යොදාගනිමින් (detonation nanodiamonds) හා ග්‍රැපයිට් ද්‍රාවන sonication කිරීම මගින් දියමන්ති නිපදවීම තවත් ක්‍රම කිහිපයකි.

ඉහළ පීඩන හා ඉහළ උෂ්ණත්ව (HPHT)

HPHT ක්‍රමයේදී දියමන්ති නිපදවීමට අවශ්‍ය පීඩනය හා උෂ්ණත්වය ලබාදීම සඳහා belt press, cubic press සහ  split-sphere (BARS) press ලෙස ප්‍රධාන සම්පීඩන ක්‍රම තුනක් යොදාගනී. මෙහිදී ඉතාකුඩා දියමන්ති ඇට (diamond seeds) සම්පීඩක වල පතුලේ රඳවයි. සම්පීඩක වල අභ්‍යන්තරය සෙල්සියස් අංශක 1400 ට පමණ වැඩි උෂ්ණත්වයකට ලක්කර යොදාගන්න ලෝහ ද්‍රව්‍යය උණුකර ගනී. මෙම ද්‍රවිත ලෝහ යොදාගන්නා පිරිසිඳු කාබන් ප්‍රභවයන් ද්‍රවණය කරයි. ඉන්පසු එම ද්‍රාවිත කාබන් දියමන්ති ඇට වෙත යැවීමෙන් පසු ඒවා මත අවක්ෂේප වී විශාල කෘතීම දියමන්ති බවට හැඩගැසේ.

Tracy Hall විසින් GE ව්‍යාපෘතිය යටතේ සිදුකල සොයාගැනීම් සඳහා belt-press තෙරපුම් භාවිතලරන ලදී. මෙහිදී ඉහලින් හා පහලින් තිබෙන කිණිහිරයන් මගින් මධ්‍යයේ ඇති සිලින්ඩරාකාර කුටීරයක් වෙත පීඩනය යොදයි. මෙම තෙරපුන් කම්බි යොදා දැඩිකළ ලෝහ පටි සහිත තීරුවක් මගින් අරීයව සීමා කරනු ලබයි.මෙම කිණිහිර සම්පීඩිත කුටියට විද්‍යුතය සපයමින් ඉලෙක්ට්‍රෝඩ ලෙසද හැසිරේ. විශාල පරිමාණයෙන් සිදුකරනුලබන අවස්ථාවන් සඳහා ලෝහ පටි වෙනුවට හයිඩ්‍රලික් සම්පීඩක යොදා ඇතුලත පීඩනය රඳවාතබාගනී.

දෙවන ක්‍රමය වන්නේ cubic –press (ඝණකාකාර තෙරපුම් ) ය. මෙහිදී කිණිහිරයන් හයක් යොදාගනිමින් ඝණකාකාර ලෙස සියලුම පැතිවලට එකවිට පීඩනය යොදයි. ප්‍රථමයෙන් නිපදවන ලද්දේ කිණිහිරයන් හතරක් සහිත චතුෂ්තලීය තෙරපුම් උපකරණයකි. එමගින් මුහුණත් හතරකට පමණක් පීඩනය යෙදියහැකි විය. ඉන්පසු මෙම මුහුණත් ගණන හැකි පමණ ඉහළදැමීමට උත්සාහ දරන ලදී. මේවා සාපේක්ෂව ගත්කළ belt-press යන්ත්‍ර වලට වඩා ප්‍රමාණයෙන් කුඩා වන අතරම ඒවාට වඩා කාර්යක්‍ෂම ලෙස තාපය හා පීඩනය සැපයීමට සමත්ය. නමුත් මේවා විශාල පරිමාන දක්වා පහසුවෙන් වැඩිදියුණු කිරීම අපහසුය. කිණිහිරයන්හි ප්‍රමාණය විශාල කිරීම මගින් පීඩනය එල්ලවන පරිමාව ඉහලදැමීමට හැකිවුවද කලින් යෙදූ පීඩනයම ලබාගැනීමට නම් ඒවා මත යොදන බලයද සාපේක්ෂව වැඩිකළ යුතුය. මෙයට විසදුමක් වන්නේ පීඩනය යොදන මුහුණත් ගණන ඉහළ දැමීම මගින් පරිමාව වැඩි කිරීමය. එනම් මුහුණත් 12 ක් පමණ යොදාගනිමින් ඝණකාකාර පවිමාවක් නිර්මාණය කිරීමය.නමුත් මෙය ඉතා සංකීර්ණ මෙන්ම අපහසු කර්තව්‍යයකි.

සියලුම සම්පීඩක උපකරණ අතුරින් වඩාත් කාර්යක්‍ෂම මෙන්ම ලාභදායී වන්නේ BARS උපකරණයි. මෙහි මධ්‍යයේ ඝන සෙන්ටිමීටර් 2ක පමණ පරිමාවකින්යුත් සිලින්ඩරාකාර සෙරමික් කුටීරයක් (කැප්සියුලයක්) ඇත.මෙම කුටීරය පීඩනය සම්ප්‍රේෂණය කරන pyrophyllite වැනි ද්‍රව්‍යයන්ගෙන් තැනුම්ලත් ඝනකයක් තුල ස්ථානගතකර ඇත.එය සවිමත් වූ කාබයිඩ් (ටන්ස්ටන් කාබයිඩ් හෝ VK10 මිශ්‍රලෝහ ) වලින් තැනුම් ලත් අභ්‍යන්තර කිණිහිර මගින් සම්පීඩනය කෙරේ. පිටතින් පිහිටි අෂ්ඨතලීය කුහරය ඊට පිටතින් පිහිටන කිණිහිර 8 කින් සම්පීඩනයට ලක්කෙරේ. ඉන්පසු මෙම ඇටවුම විෂ්කම්භය මීටරයක් පමණ වන තැටි ආකාර බැරලයකින් (disc-type barrel) ආවරණය කරනු ලබයි.එම බැරලය උෂ්ණත්වය අනුව පීඩනය වැඩිවන තෙල් වලින් පුරවා ඇති අතර එමගින් හටගන්නා පීඩනය මධ්‍ය කුටීරය වෙත සම්ප්‍රේෂණය කෙරේ.එම කුටීරයට සමාක්ෂක ග්‍රැපයිට් තාපකයක් මගින් (coaxial graphite heater) තාපය සපයනු ලබන අතර තාපවිද්‍යුත් යුග්මයක් මගින් උෂ්නත්වය මැනීම සිදුකරයි.

රසායනික වාෂ්ප අවසාදනය (CVD)

රසායනික වාෂ්ප අවසාදනය යනු හයිඩ්‍රකාබනික වායු මිශ්‍ර කිරීම මගින් දියමන්ති නිපදවියහැකි ක්‍රමවේදයකි. 1980 කාලයේ සිටම මෙම ක්‍රමය ලොව පුරා පර්යේෂණ සඳහා යොදාගන්නා ලදී. කාර්මික යෙදුම් සඳහා ගුණාත්මක දියමන්ති නිපදවීමට HPHT ක්‍රමය යොදාගනු ලැබුවද, CVD ක්‍රමවේදයෙහි ඇති සරල හා පහසුවෙන් පාලනය කිරීමේ හැකියාව නිසා විද්‍යාගාර පර්යේෂණ සඳහා බොහෝ ප්‍රචලිත ක්‍රමවේදයකි.විශාල ප්‍රදේශයක්පුරා මෙන්ම විවධ උපස්තර මත දියමන්ති වර්ධනයවීමට සැලැස්වීමේ හැකියාව, රසායනික ක්‍රියාවලිය පාලනය පහසුවීම මෙන්ම නිපදවනුලබන දයමන්ති වල ස්වභාවය පාලනයද පහසුවීම මෙම ක්‍රමයෙහි ඇති වාසිදායක තත්වයන් වේ. HPHT ක්‍රමවේදයේදී මෙන් ඉහළ පීඩන යෙදීම මෙහිදී අනවශ්‍ය වන අතර කිලෝපැස්කල් 27 ක පමණ පීඩනයක් යෙදීම ප්‍රමාණවත් වේ.

මෙහිදී යොදාගන්නා උපස්තරයන් භාවිතයට පෙර සුදානම් කරගත් යුතුය. ඒ සඳහා ඒවා විවිධ වායුන් සමග සංයෝජනය කර ඒවාහි ශක්තීන් උද්ධීපනය කරනු ලබයි.මේ සඳහා අවශ්‍යවන ද්‍රව්‍ය තෝරාගැනීමත්, පිරිසිඳු කිරීමත්, ඇතැම්විට දියමන්ති නොවන උපස්තරයන් දියමන්ති කුඩු සමග මුසු කිරීමත් සිදුකල යුතුය. දියමන්ති වර්ධනය වන කාලය පුරාවටම උපස්තරයන්හි උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 800 ක පමණ ප්‍රශස්ත මට්ටමක පවත්වාගෙන යායුතු අතර නිතර පරීක්ෂණයට ලක්කළ යුතුය. යොදාගන්නා වායුන්හි කාබන් ප්‍රභවයන් අන්තර්ගත විය යුතුය. බොහෝදුරට මෙතේන් සමග හයිඩ්‍රජන් වායුව 1:99 පරිමාණයට සම්මිශ්‍රණය කර යොදා ගනී. මෙහිදී හයිඩ්‍රජන් වායුව අත්‍යවශ්‍ය සංඝටකයක් වනුයේ එය දියමන්ති නොවූ කාබන් නිරේධනයට ලක්කරන බැවිනි. සුක්ෂම තරංග, රත්වූ සුත්‍රිකාවක්, චාප විසර්ජකයක්, වෙල්ඩින් පන්දමක්, ලේසර, ඉලෙක්ට්‍රෝන කධම්භයක් හෝ වෙනත් අයුරකින් මෙම වායුන් රසායනිකව ක්‍රියාකාරී වූ පරමාණු බවට අයනිකෘත කරනු ලබයි. සාමාන්‍යයෙන් CVD දියමන්ති, වර්ධක කුටීරයේ කවුළු මගින් නිපදවෙන  සිලිකේට නිසා අපවිත්‍රවේ. මෙනිසා ඇතැම්විට සිලිකන්ඩයොක්සයිඩ් කවුළු හා උපස්තර යොදාගැනීමෙන් වැලකීසිටි. තවද කුටීරය තුල බෝරෝන් මිශ්‍ර ද්‍රව්‍ය ඉතාකුඩා ප්‍රමාණයකින් අඩංගු වීමද දියමන්ති වල පිරිසිඳු භාවය අඩු වීමට හේතුකාරක වේ.

ස්ෆෝටනය මගින්(Detonation of explosives)

කාබන් අන්තර්ගත සෆෝටක ලෝහමය කුටීරයක් තුල පුපුරුවා හැරීම මගින් නැනෝමීටර ප්‍රමාණයේ දියමන්ති කැටිති (විෂ්කම්භය නැනෝමීටර 5 ක් පමණ වූ) නිපදවා ගැනීමට හැකිය. මේවා Detonation nanodiamond ලෙස හඳුන්වනුලබයි. මෙම සෆෝටනය සිදුවන කාලය ඇතුලත කුටීරය තුල උෂ්ණත්වය අවශ්‍යපරිදී ඉහළ මට්ටමක පවත්වාගත යුතුය. ස්ෆෝටනයෙන් අනතුරුව කුටීරය ජලයේ ගිල්වීම මගින් ක්ෂණිකව සිසිලනයට ලක් කෙරේ. මෙම ක්ෂණික සිසිලනය නිසා දියමන්ති බවට පරිවර්තනය වූ ද්‍රව්‍ය නැවත ස්ථායි ග්‍රැපයිට් බවට පත්වීම වලකයි.මෙම ක්‍රමවේදයේ ඇතැම් අවස්ථා වලදී ග්‍රැපයිට් කුඩු වලින් පිරවූ ලෝහ නළයක් සෆෝටක කුටීරයතුළ රඳවයි.සිදුවන ස්ෆෝටනය නිසා හටගන්නා අධික තාපය නිසා ග්‍රැපයිට් කුඩු දියමන්ති බවට පත්වීමට අවශ්‍ය පරිසර තත්වයන් එහි ඇතිවේ. මෙමගින් සෑදෙන සංයෝගය ග්‍රැපයිට් හා දියමන්ති නොවන කාබන් ද්‍රව්‍ය වලින් අපවිත්‍රව පවතී.ඒවා දියකර ඉවත්කිරීම සඳහා උණුසුම් නයිට්‍රික් අම්ලයේ දිගු වේලාවක්(සෙල්සියස් අංශක 250 - දිනක් පමණ) ගිල්වා තැබීම සිදුකරයි. මෙලෙස ලබාගන්න නැනෝමීටර ප්‍රමාණයේ දියමන්ති කුඩු බොහෝ වශයෙන් ඔපදැමීමේ කටයුතු සඳහා යොදාගනී. ප්‍රධාන වශයෙන් චීනය, රුසියාව හා බෙලරූස් හි මහාපරිමාණයෙන් මේවා නිෂ්පාදනය සිදුවේ.

අතිධ්වනිත කුහරණය(Ultrasound cavitation)

මෙහිදී සාමාන්‍ය වායුගෝල පීඩන හා කාමර උෂ්ණත්ව යටතේ කාබනික ද්‍රාවක තුල ග්‍රැපයිට් අවලම්භනය මගින් මයික්‍රෝමීටර ප්‍රමාණයේ කෘතීම දියමන්ති නිපදවිය හැක. යොදාගන්නා ග්‍රැපයිට් ප්‍රමාණයෙන් 10% ක පමණ කොටසක් දියමන්ති බවට පරිවර්තනය කිරීම මෙමගින් සිදුකල හැකිය. මේ සඳහා වන වියදම HPHT ක්‍රමවේදය සඳහා වන වියදමටම ආසන්න වේ. සංසන්දනාත්මකව බලන විට මේ සඳහා සරල උපකරණ සහ ක්‍රමවේදයන් උපයෝගී කරගනී. නමුත් 2012 වර්ෂය වන විටත් මෙම ක්‍රමවේදයට අනුව කාර්මික වශයෙන් දියමන්ති නිපදවීම සිදුනොවුඅතර පර්යේෂණ කණ්ඩායම් දෙකක් විසින් තවදුරටත් පර්යේෂණ සිදුකරමින් පවතින බව වාර්තාවේ.වියදම අඩුකරගනිමින් කාර්යක්ෂමව මෙම ක්‍රියාවලිය වැඩිදියුණු කිරීම සඳහා යොදාගන්නා අතිධ්වනි ශක්තීන් වල වෙනස්වීම්, ග්‍රැපයිට් කුඩුවල ස්වභාවය හා ඒවා සකසන ආකාරය, ගතවන කාලය හා ද්‍රාවක පිලිබඳ නිශ්චිත තොරතුරු තවමත් පර්යේෂණ මට්ටමේ පවතී.

ගතිලක්ෂණ

දියමන්ති වල ප්‍රධාන ලක්ෂණය ලෙස පෙරසිටම සොයාගනු ලැබූවේ ඒවාහි ස්ඵටික අතර ඇති ස්ථායි බවයි.සංශුද්ධ භාවය හා ස්ඵටිකරූපී බව, මේවා එහාමෙහා හොදින් පෙනෙන පාරදෘශ්‍ය ද්‍රව්‍ය බවට පත්කරයි.තවද මෙහි පවත්නා දැඩිබව, ප්‍රකාශ අපකිරණය (ප්‍රභාව) හා රසායනික ස්ථායිතාවය දියමන්ති ඉතා ප්‍රචලිත මැණික් විශේෂයක් බවට පත්කරන ලදී. මේවාහි පවතින ඉහළ තාප ස්ථායිතාවයද නිසා කාර්මික යෙදුම් සඳහා බොහෝසෙයින් ප්‍රයෝජනවත් වේ. ප්‍රකාශ අපකිරණය සෑම දියමන්තියකටම පොදු ලක්ෂණයක් වුවද අනෙක් ලක්ෂණ ඒවා නිෂ්පාදනය කරනුලබන ක්‍රමවේදය අනුව වෙනස් වේ.

ස්ඵටිකරූපී බව (Crystallinity)

දියමන්ති එක් තනි ස්ඵටිකයක් හෝ කුඩා ස්ඵටික වල එකතුවක්(polycrystal) ලෙස හෝ පැවතිය හැකිය. ප්‍රමාණයෙන් විශාල පාරදෘශ්‍ය දියමන්ති බොහෝවිට මැණික් ගල් ලෙස භාවිතයට ගනී. බහුස්ඵටිකරූපී දියමන්ති [Polycrystalline diamond (PCD)] කුඩා දියමන්ති කැටිති වලින් සමන්විතවේ. මේවා විශාල වශයෙන් ආලෝකය අවශෝෂණය කර ප්‍රකිරණය කරන අයුරු පියවි ඇසින් දැකගත හැකිවේ. එමනිසා මේවා මැණික් ලෙස භාවිතයට නොගන්නා අතර කාර්මික උපකරණ නිෂ්පාදනය සඳහා බහුලව යොදාගනී.මෙම බහුස්ඵටිකරූපී දියමන්ති බොහෝවිට විග්‍රහ කරනු ලබන්නේ ඒවාහි සාමාන්‍ය ප්‍රමාණය අනුවය. ඒවා නැනෝමීටර පරිමාණයේ සිට මයික්‍රෝමීටර ප්‍රමාණ දක්වා පරාසයක පවතී.ඒවා පිලිවෙලින් නැනෝස්ඵටිකරූපී දියමන්ති හා මයික්‍රෝස්ඵටිකරූපී දියමන්ති ලෙස හදුන්වයි.

දැඩිබව

ලොව පවතින දැඩිබවින් ඉහලම ද්‍රව්‍යය දියමන්ති වේ. ඛණිජ ද්‍රව්‍ය වල දැඩිබව වර්ගීකරණය සඳහා වූ මෝස් පරිමාණයට (Mohs scale of mineral hardness) අනුව [1(මෘදු ද්‍රව්‍ය) සිට 10(දෘඩ ද්‍රව්‍ය)] කෘතීම දියමන්ති දැඩිබවින් ඉහලම ස්ථානය වන 10 හිමිකරගනී. කෘතීම දියමන්ති වල දැඩිබව එහි සංශුද්ධභාවය, ස්ඵටිකරූපී බව හා ඒවාහි හැඩගැස්ම මත රඳා පවතින අතර දැඩිබව ඉහළතම වන්නේ ස්ඵටික නිදහස් ලෙස දිශානුගතව පිළියෙලවූ දියමන්ති වලය. CVD ක්‍රමවේදයට අනුව නිපදවන නැනෝස්ඵටිකරූපී දියමන්ති වල දැඩිබව ඒකස්ඵටිකරූපී දියමන්තියක මෙන් 30% සිට 75% දක්වා පරාසයක විචලනය වේ. නමුත් මෙය පාලනය කිරීමට ක්‍රමවේදයන් පවතින අතර ඇතැම් කෘතිමව නිපදවන ඒකස්ඵටිකරූපී දියමන්ති හා HPHT ක්‍රමවේදයට නිපදවන නැනෝස්ඵටිකරූපී දියමන්ති ස්වාභාවිකව හමුවන දියමන්ති වලටත් වඩා දැඩිබවින් ඉහළය.

අපිරිසිඳු වීම හා අපද්‍රව්‍ය(Impurities and inclusions)

සෑම දියමන්තියකම පරමාණු අන්තර්ගත වන අතර ඇතැම්විට මේවා ඒකරාශීවී තරමක් ප්‍රමාණවත් අපැහැදිලි කලාප ලෙස දියමන්ති තුල දක්නට ලැබේ.අසංශුද්ධ දියමන්ති නිපදවීම සාමාන්‍යයෙන් සිදුනොකරන අතර ඇතැම්විට නොයෙන් අවශ්‍යතා උදෙසා මෙලෙස වෙනත් සංයෝග මිශ්‍ර  කිරීම සිදුකරයි. උදාහරණයක් ලෙස සංශුද්ධ දියමන්ති විද්‍යුත් පරිවාරකයක් වනමුත් බෝරෝන් මිශ්‍රිත දියමන්ති විද්‍යුත් සන්නායකයක් ලෙස හැසිරෙන නිසා බෝරෝන් මගින් අපවිත්‍ර කිරීම සිදුකරයි. තවද නයිට්‍රජන් අඩංගු වන දියමන්ති එහි දැලිසෙහි සිදුවන වෙනස්කම් හේතුවෙන් දැඩිබවින් ඉතා ඉහළ වේ.

තාප සන්නායකතාව

බොහෝ විද්‍යුත් පරිවාරක ද්‍රව්‍යමෙන් නොව දියමන්ති ඉතා හොඳ තාප සන්නායකයක් වන්නේ එහි ස්ඵටික අතර පවතින ශක්තිමත් කෝවෙලන්ට් බන්ධන (covalent bonding) නිසාය. සියලුම ඝන ද්‍රව්‍ය අතුරින් ඉහලම තාප සන්නායක ද්‍රව්‍යය වන්නේ පිරිසිඳු දියමන්තිය. ඒකස්ඵටිකරූපී කෘතීම දියමන්ති 12C (99.9%) ඉහලම තාප සන්නායකතාව සහිත ද්‍රව්‍යය වන අතර කාමර උෂ්ණත්වයේදී 30 W/cm•K ද එය තඹ ලෝහය මෙන් 7.5 ගුණයක්ද වේ. ස්වාභාවික දියමන්ති වල අඩංගු වන 13C නිසා ඒවාහි තාප සන්නායකතාව 1.1% කින් පමණ අඩු වේ.

ස්වර්ණාභරණ කාර්මිකයන් දියමන්ති සත්‍ය හෝ ව්‍යාජ දැයි හඳුනාගැනීමට මේවාහි තාප සන්නායකතාව උපයෝගිකරගනී. මේ සඳහා බැටරි ශක්තියෙන් ක්‍රියාත්මකවන සිහින් තඹ තුඩු සහිත තර්මිස්ටර යුගලක් යොදාගනියි. එක තර්මිස්ටරයක් තාපය සපයන මෙවලමක් වශයෙන් ක්‍රියාකරන අතර අනෙක තඹ තුඩෙහි උෂ්ණත්වය මිනුම්ගත කරයි. යොදාගත් දියමන්තිය සත්‍ය දියමන්තියක් නම් එය තඹ තුඩෙහි පවතින තාපය ක්ෂණයකින් සන්නයනය කර තත්පර දෙකක් තුනක් අතර කාලයකදී , ගණනය කළහැකි තරමේ උෂ්ණත්ව වෙනසක් ලබාදෙයි.

භාවිතයන්

Machining සහ කැපුම් උපකරණ

දියමන්ති වල පවතින දැඩිබව බොහෝ කාර්මික ප්‍රයෝජන සඳහා යොදා ගනී. දියමන්තිවල පවතින මෙම ලක්ෂණය ඒවා Machining සහ කැපුම් උපකරණ සඳහා වන සුදුසුතම ද්‍රව්‍යය බවට පත්කරයි.ලොව පවත්නා දැඩිම ද්‍රව්‍යය දියමන්ති වන බැවින් අනෙක් ද්‍රව්‍යයන් කැපීමට මෙන්ම දියමන්ති කැපීමට හා ඔප දැමීමටද යොදාගනී. සීරීම් ද්‍රව්‍යය ලෙස දියමන්ති කුඩු යොදාගැනීමද, විදුම් යන්ත්‍ර කටු හා කියත්වලතුඩු සඳහාද බහුලව භාවිතා කරයි. ස්වාභාවික දියමන්ති මෙවැනි කාර්යයන් සඳහා යොදාගත්තද බහුලව යොදාගනු ලබන්නේ HPHT ක්‍රමවේදයට නිපදවනු ලබන කෘතීම දියමන්තිය. නමුත් දියමන්ති වේගයෙන් ක්‍රියාත්මකවන යකඩ මිශ්‍රලෝහ සහිත Machining යන්ත්‍ර සඳහා සුදුසු නොවන්නේ ඉහළ උෂ්ණත්ව යටතේ යකඩ සමග මිශ්‍රවිය හැකි බැවිනි.

සාමාන්‍යයෙන් කැපුම් උපකරණ, ඒවාහි ලෝහ ආකෘතිය මත මයික්‍රෝරෝමීටර ප්‍රමාණයේ දියමන්ති විසුරුවහැරීම මගින් තැනීම සිදුකරයි. මේ සඳහා යොදාගන්න දියමන්ති, කර්මාන්තයේදී  බහුස්ඵටිකරූපී (PCD) දියමන්ති ලෙස හඳුන්වයි. PCD තුඩු සහිත උපකරණ අකර කර්මාන්තයේදී හා කැපීම යන්ත්‍ර සඳහා බහුලව යොදාගනී. පසුගිය වසර 15ක් පුරා පර්යේෂණ සිදුකරමින් මෙම යන්ත්‍ර කොටස්  සඳහා CVD දියමන්ති යොදාගැනීමට උත්සහකලද අදටත් PCD යොදාගනිමින් නිෂ්පාදනයන් සිදු කෙරේ.

තාප සන්නායක

ලෝහ වැනි බොහෝ තාප සන්නායක ද්‍රව්‍ය විද්‍යුත් සන්නයකද වේ. නමුත් පිරිසිඳු කෘතිම දියමන්ති ඉතා ඉහළ තාප  සන්නායක වනමුත් නොසැලකියහැකි තරම් කුඩා විද්‍යුත් සන්නායකතාවක් දරයි. දියමන්ති සතු මෙම ගුණාංග දෙකෙහි සුසංයෝගය,විද්‍යුත් යෙදුම් සඳහා බොහෝ සෙයින් උපකාරීවේ. එමනිසා මේවා අධි ශක්ති ලේසර ඩයෝඩ හා  ට්‍රාන්සිස්ටර සඳහා තාප අවශෝෂක ලෙස බහුලව යොදාගනී. දියමන්ති කාර්යක්‍ෂම ලෙස තාපය අවශෝෂණය කරගැනීම නිසා මිලාධික මෙම උපකරණ වල  ආයුකාලය දිගුකරගැනීමට මෙමගින් හැකියාව ලැබේ. දියමන්ති සඳහා වන වියදමද අධික මුත් එම යන්ත්‍ර යලි ස්ථාපනය කිරීම ඊටත් වඩා වියදම් අධිකය.තවද අර්ධසන්නයක අධික රත්විමෙන් ආරක්ෂා කිරීමටද දියමන්ති යොදාගනී.

ප්‍රකාශ ද්‍රව්‍ය ලෙස

දැඩිබව, රසායනිකව නිෂ්ක්‍රියව හැසිරීම , ඉහළ තාප සන්නායකතාව හා තාප ප්‍රසාරණය ඉතා කුඩාවීම වැනි ගුණාංග හේතුකොටගෙන අධෝරක්ත සහ ක්ෂුද්‍ර තරංග විකිරණ සම්ප්‍රේෂණය සඳහා වඩාත් උචිත ද්‍රව්‍යලෙස දියමන්ති හැදින්විය හැක. එමනිසා අධිශක්ති CO2 ලේසර සහ gyrotrons වල අඩංගුවූ සින්ක් සෙලනයිඩ් (zinc selenide) වෙනුවට කෘතීම දියමන්ති යෙදීම සිදුකරයි. මේ සඳහා යොදාගන්න කෘතීම දියමන්ති සෙන්ටිමීටර් 10ක පමණ විශාල විශ්කම්භයක් සහිත ඉතා තුනී තැටි අකාරයේ ඒවාය. මේවා නිපදවිය හැක්කේ CVD ක්‍රමවේදයට පමණි.

සින්ක්‍රෝට්‍රෝන (synchrotrons) වැනි අධි ශක්ති විකිරණ ප්‍රභවයන් ලෙස යොදාගන්න උපකරණ වල විවර්තන ග්‍රේටිම (diffraction grating) සඳහා යොදාගත් සිලිකේට, ඒකස්ඵටිකරූපී දියමන්ති මගින් ප්‍රතිස්ථාපනයට හැකිවුයේ HPHT හා CVD කෘතීම දියමන්ති සංශුද්ධභාවය හා  ස්ඵටිකරූපී ස්වභාවය (crystallographic structure) අතින් පරිපූර්ණ වූ නිසාය. HPHT සහ CVD දියමන්ති අධික පීඩන යොදාගන්නා දියමන්ති කිණිහිර කුටීර වල විද්‍යුත් සහ චුම්භක මිනුම් ලබාගැනීම සඳහා අවශ්‍ය පාරදෘශ්‍ය කිණිහිර නිර්මනයට යොදා ගනී.

ඉලෙක්ට්‍රොනික යෙදුම්

කෘතීම දියමන්ති නිපදවීමේදී බෝරෝන් සහ පොස්ෆරස් වැනි ද්‍රව්‍ය එකතු කිරීම මගින් අර්ධ සන්නායක ලෙස භාවිතයට ගතහැකි දියමන්ති නිපදවිය හැකිවීම මේවාහි තවත් වැදගත් ප්‍රයෝජනයකි. කෘතීම දියමන්ති වල සාමාන්‍ය කාබන් වලට වඩා එකක් වැඩි වශයෙන් හෝ එකක් අඩු වශයෙන් සංයුජතා ඉලෙක්ට්‍රෝන පිහිටන බැවින් මේවා p- වර්ගයේ හෝ n- වර්ගයේ අර්ධ සන්නායක ලෙස හැසිරේ. කෘතීම දියමන්ති බෝරෝන් හා ෆොස්ෆරස් සමග කලවම් වීමෙන් (Doping) සාදන n-p සන්ධි මගින් UV කිරණ සපයන ආලෝක විමෝචක ඩයෝඩ (LED) නිපදවිය හැක. මේවා සතු වාහක සංචලතාව, පාර විද්‍යුත් භාවය වැනි ගුණාංග ද ඉලෙක්ට්‍රොනික විද්‍යාවේ යෙදුම් සදහා වැදගත් වේ.
කෘතිම දියමන්ති ට්‍රාන්සිස්ටර විද්‍යාගාර වල නිපදවන ලදී. සිලිකන් ට්‍රාන්සිස්ටර මෙන් නොව මේවා ඉහළ උෂ්ණත්ව වලදීද නිසි අයුරින් ක්‍රියාත්මක වන අතර රාසයනිකව හා විකිරණ මගින් සිදුවන හානි වලට ප්‍රතිරෝධී වේ. නමුත් තවමත් මෙම ට්‍රාන්සිස්ටර කාර්මික මට්ටමින් භාවිතා නොවේ. තවද කෘතීම දියමන්ති විකිරණ හදුනා ගන්නා උපාංගයන් ලෙස යොදාගනු ලබයි. මේවාට විකිරණ මගින් හානි සිදු නොවන අතර පුළුල් බෑන්ඩ්ගැප් ( bandgap) එකක් පවතී(5.5 eV) . තවද මේවා Stanford Linear Accelerator වල BaBar හදුනාගනිමේ උපකරණ සඳහා ද භාවිතා කරයි.

සන්නයන ගුණ සහිත CVD දියමන්ති විවිධ අවස්ථාවන් සදහා ඉලෙක්ට්‍රෝඩ ලෙස යොදාගනී. තවද ජිවාණු හදුනාගැනීමේ පර්යේෂණ සඳහා CVD දියමන්ති යොදාගනී. අපවහන ජලය පිරිසිදු කිරීම වැනි ක්‍රියාවන්හිදීද ඉලෙක්ට්‍රෝඩ ලෙස මේවා යොදාගන්නේ භෞතික හා රසායනික වශයෙන් (කාබනික ද්‍රව්‍යය සමගද ) ස්ථායි නිසාය.

මැණික් ලෙස

වර්තමානය වන විට මැණික් හා ස්වර්ණාභරණ වෙලදපලෙහි පවත්නා දියමන්ති අවශ්‍යතාවයෙන් 2% පමන ප්‍රමාණයක් HPHT හා CVD දියමන්ති මගින් සැපයේ. මේවා බොහෝ විට කහ, නිල්, අවර්ණ / සුදු පැහැති වේ. නයිට්‍රජන් මිශ්‍රිත ඒවා කහ පැහැති  වන අතර නිල් පැහැති වන්නේ බෝරෝන් මිශ්‍රිත දියමන්තිය. අනෙක් වර්ණ වන කොළ හා රෝස පැහැයන් සන්ස්ලේෂණයෙන් පසුව ප්‍රකිරණය මගින් ලබාගනි. ඇතැම් දියමන්ති නිෂ්පාදන සමාගම් මතක සටහන් සහිත දියමන්ති (memorial diamonds ) නිෂ්පාදනයද සිදු කරයි.  Several companies also offer memorial diamonds grown using cremated remains.

විද්‍යාගාර වල නිපදවන ඇතැම් මැණික් තත්වයේ දියමන්ති රසායනිකව හා භෞතිකව ස්වාභාවික දියමන්ති වලට සර්ව සමාන වේ. ඇතැම් විට ස්වාභාවික ඒවාට වඩා  උසස් ගනයේ වේ. මෙනිසා ආකර දියමන්ති කර්මාන්තයේ පැවැත්ම උදෙසා නීතිමය හා වානිජමය countermeasures පනවා ඇත. මිනිසා විසින් නිර්මාණය කරන දියමන්ති වර්ණාවලික්ෂයේ අධෝරක්ත , පාරජම්බුල හෝ x-කිරණ තරංගආයාම මගින් වෙනකොට හඳුනාගත හැකිය. De Beers හි HPHT හා CVD දියමන්ති වල- නයිට්‍රජන් , නිකල් හෝ වෙනත් ලෝහ ද්‍රව්‍ය අඩංගු දැයි නිරීක්ෂණයට UV ප්‍රතිදිප්තිය භාවිතා කරන ලදී.

එක් දියමන්ති නිෂ්පාදක සමාගමක් ප්‍රසිද්ධ ප්‍රකාශයක් සිදු කරමින් කියා සිටියේ ඔවුන් සතුව ඇති සියලු දියමන්ති සඳහා ලේසර භාවිත කර යොදන ලද අනුක්‍රමික අංකයක් පවතින බවයි. එම සමාගමේ වෙබ් අඩවියේ දක්වා ඇත්තේ ඒ සඳහා Gemesis created යන වචන සහ LG (laboratory grown) යන පෙර යෙදුමද භාවිතා කර ඇති බවයි.

ආශ්‍රිත

කෘතීම දියමන්ති


الأنيسول أو ميثوكسي البنزين هو مركب عضوي عطري له الصيغة C6H5OCH3 . يصنف الأنيسول كيميائياُ على أنه إيثر ناتج من الفينول والميثانول لذا يدعى أيضاً ميثيل فينيل الإيثر.

الخواص
 الأنيسول سائل عديم اللون له رائحة قريبة من رائحة بذور اليانسون، وهي رائحة مقززة نوعاً ما.
 يتفاعل الأنيسول مع الكواشف المحبة للإلكترونات بشكل أسرع من حلقة البنزين في تفاعلات الاستبدال عطري محب للإلكترونات.

التحضير
يحضر من تفاعل الفينول مع ثنائي ميثيل سلفات بوجود وسط قاعدي.

الاستخدامات
 يستعمل الأنيسول كمحل.
 يستعمل في عمليات الاصطناع العضوي مخبرياً.

انظر أيضاً
 بوتيل هيدروكسي الأنيسول
 إيثر
6،4،2-ثلاثي_كلورو_أنيسول

مراجع

إيثرات الفينول
فيرومونات
فينيلات
منكهات

أنيسول


Kerry McGregor (1974 – 4 de enero de 2012) fue una cantante, compositora y actriz escocesa.

Biografía
Después de estudiar música y drama en Edimburgo, co-formó una banda llamada Nexus en 1993. Luego se unió a QFX; cuyo álbum Freedom alcanzó el número 21 en las listas de éxitos del Reino Unido.

Descubierta por Kenny MacDonald, mánager de The Proclaimers, en 1997 McGregor participó en The Great British Song Contest, la selección del Reino Unido para el Festival de la Canción de Eurovisión, con la canción "Yodel in the Canyon of Love". La canción quedó segunda, detrás de "Love Shine a Light" de Katrina and the Waves. Polygram luego firmó un acuerdo en solitario con McGregor, y lanzó "Yodel in the Canyon of Love" como sencillo.

McGregor había aparecido en varios programas de televisión incluyendo la comedia de Channel 4, The Book Group, y en la serie Grange Hill.

En 2006, McGregor fue finalista en la tercera edición de The X Factor. McGregor fue auspiciada en el show por Sharon Osbourne. Fue eliminada en la tercera semana con Dionne Mitchell.

En 2010, apoyó al cantante y compositor escocés Jay Brown, y estaba trabajando con el productor y músico Calais Brown en el momento de su muerte.

Vida personal
McGregor nació en 1974, en Pumpherston, West Lothian, Escocia. Su abuelo era Bobby McKerracher, conocido como "el Bing Crosby escocés". Después que su padre murió en un accidente de auto a los 5 años, fue criada por su madre, quien también era una talentosa cantante.

Mientras cursaba estudios en West Calder High School, McGregor prometía como gimnasta hasta los 13 años, cuando se cayó de un árbol y se quebró la espalda. Confinada a una silla de ruedas, en seis semanas aprendió a caminar usando muletas.

Estaba involucrada en varias organizaciones benéficas, dedicadas a la promoción de mujeres, niños y discapacitados. McGregor vivía en West Lothian cerca de Edimburgo, con su pareja y su hijo Joshua.

Muerte
Después de dos años de quejarse de dolores de estómago, en septiembre de 2010, McGregor fue diagnosticada con cáncer de vejiga. Después de someterse a tres meses de quimioterapia, reveló su diagnóstico en una entrevista con The Sun en abril de 2011. El 4 de enero de 2012, se anunció en su página de Facebook que había fallecido ese mismo día de la enfermedad.

Discografía

Sencillos

Referencias

Actrices de televisión de Escocia
Fallecidos por cáncer de vejiga
Cantantes de Escocia
Fallecidos por cáncer en Escocia

Kerry McGregor


كان فّالتر فيلهلم جورج بوته  (8 يناير 1891 - 8 فبراير 1957) عالم فيزياء نووية ألماني، تشارك في جائزة نوبل في الفيزياء مع ماكس بورن في عام 1954.

في عام 1913، انضم إلى مختبر النشاط الإشعاعي المُنشأ حديثًا في معهد رايخ للفيزياء والتقنية (بّي تي آر)، حيث بقي هناك حتى عام 1930، خلال السنوات القليلة الماضية مديرًا للمختبر. خدم في الجيش خلال الحرب العالمية الأولى من عام 1914، وكان أسير الحرب لدى الروس، وعاد إلى ألمانيا في عام 1920. عند عودته إلى المختبر، طوّر وطبّق طريقة الصدفة (أو التزامن) لدراسة التفاعلات النووية وتأثير كومبتون والأشعة الكونية وازدواجية موجة الجسيمات للإشعاع والتي حصل فيها على جائزة نوبل في الفيزياء في عام 1954.
في عام 1930 أصبح أستاذًا ومديرًا لقسم الفيزياء في جامعة جيسن. في عام 1932، أصبح مديرًا للمعهد الفيزيائي والإشعاعي بجامعة هايدلبرغ. طُرِد من هذا المنصب من قبل عناصر من حركة دويتشه فيزيك. ولمنع هجرته من ألمانيا، عُيّن مديرًا لمعهد الفيزياء بمعهد كايزر فيلهلم للبحوث الطبية (كيه دبليو إل إم إف) في هايدلبرغ. هناك، بنى أول سيكلوترون جاهز للعمل في ألمانيا. علاوة على ذلك، أصبح مسؤولًا في مشروع الطاقة النووية الألماني، والمعروف أيضًا باسم نادي اليورانيوم، والذي بدأ عام 1939 تحت إشراف مكتب المعدات العسكرية.

في عام 1946، إضافةً لإدارته معهد الفيزياء في كي دبليو إل إم إف، أُعيد إلى عمله أستاذًا بجامعة هايدلبرغ. من عام 1956 إلى 1957، كان عضوًا في مجموعة عمل الفيزياء النووية في ألمانيا.

في العام الذي تلا وفاة بوته، ارتقى معهد الفيزياء المسؤول عنه في معهد كي دبليو إل إم إف إلى مستوى معهد جديد تحت إشراف جمعية ماكس بلانك وأصبح بعد ذلك معهد ماكس بلانك للفيزياء النووية. سُمّي المبنى الرئيسي فيه لاحقًا بمختبر بوته.

التعليم

ولد بوته لوالديه فريدريش بوته وشارلوت هارتونج. من عام 1908 إلى عام 1912، درس بوته في جامعة فريدريش فيلهيلمز (تُسمى اليوم جامعة هومبولت في برلين). في عام 1913، كان مساعد مدرس لماكس بلانك. حصل على الدكتوراه تحت إشراف بلانك في عام 1914.

الحياة المهنية

السنوات المبكرة

في عام 1913، انضم بوته إلى بّي تي آر (المعهد الفيزيائي والتقني لرايخ؛ واليوم، المؤسسة الفدرالية الفيزيائية التقنية)، حيث بقي هناك حتى عام 1930. عُيّن هانز غايغر مديرًا لمختبر النشاط الإشعاعي الجديد هناك في عام 1912. في بّي تي آر، كان بوته مساعدًا لغايغر من 1913 إلى 1920، بمثابة عضو علمي في فريق عمل غايغر من 1920 إلى 1927، ومن 1927 إلى 1930 خلف غايغر مديرًا لمختبر النشاط الإشعاعي. في مايو 1914، تطوع بوته للخدمة في سلاح الفرسان الألماني. أسره الروس وسُجن في روسيا خمس سنوات. أثناء وجوده هناك، تعلم اللغة الروسية وعمل على مشكلات الفيزياء النظرية المتعلقة بدراساته للدكتوراه. عاد إلى ألمانيا في عام 1920 مع عروس روسية.

عند عودته من روسيا، واصل بوته عمله في بّي تي آر تحت إشراف هانز غايغر في مختبر النشاط الإشعاعي هناك. في عام 1924، نشر بوته فيما يخص طريقته للصدفة. ثم وفي السنوات التالية، طبق هذه الطريقة على الدراسة التجريبية للتفاعلات النووية وتأثير كومبتون وازدواجية موجة الجسيمات للضوء. وبفضل طريقته وتطبيقاتها حصل بوته على جائزة نوبل في الفيزياء عام 1954.
في عام 1925، بينما كان لا يزال في بّي تي آر، أصبح بوته أستاذًا متخصصًا (Privatdozent) في جامعة برلين، مما يعني أنّه أنهى تأهيله، وفي عام 1929، أصبح أستاذًا مميزًا (Ausserordentlicher) فيها.

في عام 1927، بدأ بوته دراسة تحويل العناصر الضوئية من خلال القصف بجزيئات ألفا. في بحث مشترك مع إتش. فرانز وهاينز بوز في عام 1928، ربط بوته وفرانز منتجات التفاعل للتفاعلات النووية بمستويات الطاقة النووية.

في عام 1929، بدأ بوته دراسة الأشعة الكونية بالتعاون مع فيرنر كولهورستر وبرونوروسي اللذين كانا ضيوفًا في مختبر بوته في بّي تي آر. وأكمل بوته دراسة الإشعاع الكوني لبقية حياته.

في عام 1930، أصبح أستاذًا (Ordentlicher) ومديرًا لقسم الفيزياء في جامعة يوستوس ليبيش في غيسن. في ذلك العام، قام بوته بالعمل مع هربرت بيكر بقصف البريليوم والبورون والليثيوم باستخدام جسيمات ألفا من البولونيوم ولاحظوا شكلًا جديدًا من الإشعاع النافذ. في عام 1932، حدد جيمس تشادويك هذا الإشعاع باسم النيوترون.

هايدلبرغ

في عام 1932، خلف بوته فيليب لينارد مديرًا لمعهد الفيزياء والإشعاع بجامعة هايدلبرغ. في ذلك الوقت أصبح رودولف فليشمان مساعدًا تدريسيًا لبوته. عندما أصبح أدولف هتلر مستشارًا لألمانيا في 30 يناير 1933، حظي مفهوم دويتشه فيزيك بمزيد من الإعجاب والإقبال؛ كان المفهوم معاديًا للسامية وضد الفيزياء النظرية، ولاسيما ضد الفيزياء الحديثة، بما في ذلك ميكانيكا الكم وكلّ من الفيزياء الذرية والنووية. وحسب ما هو مطبّق في البيئة الجامعية، أخذت العوامل السياسية الأولوية على المفهوم المطبق تاريخيًا للقدرة العلمية، ورغم ذلك فمن أبرز مؤيديها هما الحاصلان على جائزة نوبل في الفيزياء فيليب لينارد ويوهانس ستارك. شنّ أنصار دويتشه فيزيك هجمات وحشية ضد كبار علماء الفيزياء النظرية. عندما تقاعد لينارد من جامعة هايدلبرغ، كان لا يزال يتمتع بنفوذ كبير هناك. في عام 1934، تمكن لينارد من شغل مكان بوته في إدارته للمعهد الفيزيائي والإشعاعي بجامعة هايدلبرغ، إذ أصبح بوته مديرًا لمعهد الفيزياء بمعهد كايزر فيلهلم للبحوث الطبية (كي دبليو إل إم إف، معهد كايزر فيلهلم للبحوث الطبية؛ اليوم، معهد ماكس بلانك للأبحاث الطبية) في هايدلبرغ، ليحل مكان كارل دبليو. هاوسر الذي توفي مؤخرًا. عرض لودولف فون كريل، مدير كي دبليو إل إم إف وماكس بلانك ورئيس جمعية كايزر فيلهلم جيزيلشافت (كي دبليو جي، جمعية كايزر فيلهلم، اليوم جمعية ماكس بلانك)، الإدارة على بوته لدرء احتمال هجرته. شغل بوته منصب المدير لمعهد الفيزياء في جامعة كي دبليو إل إم إف حتى وفاته في عام 1957. وأثناء وجوده في جامعة كي دبليو إل إم إف، شغل بوته منصب أستاذ فخري في جامعة هايدلبرغ حتى عام 1946. وذهب فليشمان مع بوته وعمل معه هناك حتى 1941. بالنسبة لطاقم عمله، قام بوته بتوظيف علماء من بينهم ولفجانج جينتنر (1936-1945) وهينز ماير-ليبنيتز (1936 -؟) الحاصل على درجة الدكتوراه وجيمس فرانك الحائز على جائزة نوبل والمُوصى به بشدة من قبل روبرت بول وجورج جوس وأرنولد فلامرسفيلد (1939-1941). وكان من بين موظفيه أيضًا بيتر جينسن وإيروين فونفر.

في عام 1938، نشر بوته وجنتنر حول اعتماد الطاقة على تأثير الصورة النووي. كان هذا أول دليل واضح على أن أطياف الامتصاص النووي تراكمية ومستمرة، وهو تأثير يُعرف بالرنين النووي العملاق ثنائي القطب. وقد فُسّر هذا من الناحية النظرية بعد عقد من الزمان من قبل علماء الفيزياء جاي. هانز دي. جينسن وهيلموت شتايندل وبيتر جنسن ومايكل جولدهابر وإدوارد تيلر.

وأيضًا في عام 1938، بنى ماير لايبنيز غرفة سحابة ويلسون. استُخدمت الصور من الغرفة السحابية بواسطة بوته وغينتنر وماير-ليبنتز لنشر أطلس الصور السحابية النموذجية للغرفة في عام 1940، والتي أصبحت مرجعًا قياسيًا لتحديد الجزيئات المتناثرة.

روابط خارجية

مراجع

علماء من مقاطعة براندنبورغ
أسرى ألمان في الحرب العالمية الأولى
أسرى حرب الحرب العالمية الأولى المحتجزون لدى روسيا
أشخاص من أورانينبورغ
أشخاص من لوبين
أشخاص من مقاطعة براندنبورغ
أعضاء الأكاديمية الألمانية للعلوم في برلين
أعضاء الأكاديمية البروسية للعلوم
أعضاء هيئة تدريس جامعة غيسن
ألمان في القرن 19
ألمان في القرن 20
ألمان نالوا جائزة نوبل
البرنامج النووي لألمانيا النازية
حائزون على جائزة نوبل في الفيزياء
خريجو جامعة هومبولت في برلين
رياضياتيون ألمان
علماء ألمان في القرن 20
علماء ذرة
فيزيائيو القرن 20
فيزيائيون ألمان
فيزيائيون ألمان في القرن 20
كيميائيون ألمان
مخترعون ألمان
مخترعون ألمان في القرن 20
مسيحيون حازوا جائزة نوبل
مواليد 1891
مواليد في أورانينبورغ
أعضاء هيئة تدريس جامعة هايدلبرغ
أعضاء هيئة تدريس جامعة هومبولت في برلين
وفيات 1957
وفيات في هايدلبرغ

فالتر بوته


Die Portugiesische Badmintonmeisterschaft 1973 fand Anfang Mai 1973 in Lissabon statt. Es war die 16. Austragung der nationalen Titelkämpfe in Portugal.

Austragungsorte
Liceu Pedro Nunes
Escola Nuno Gonçalves

Finalergebnisse

Weblinks
http://josebento02.blogspot.com/

1973
Badminton 1973
Badmintonwettbewerb in Lissabon
Penha de França
Campo de Ourique


993 මෝල්ටොනා යනු  සූර්යයා වටා කක්ෂගතව ඇති සුළු ග්‍රහයෙකි.

බාහිර සබැඳි
 ඩිස්කවරි සර්කම්ස්ටන්සර්ස්: නම්බර්ඩ් මයිනර් ප්ලැනට්ස්

පුද්ගලයන් අනුව යමින් නම් කෙරුණු ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
ප්‍රධාන වළල්ලට අයත් ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ
1923දී සොයාගත් තාරකා විද්‍යාත්මක වස්තූන්
එරිගෝන් ක්ෂුද්‍ර ග්‍රහයෝ

993 මෝල්ටොනා


Marijan Tavčar () a fost un traducător și publicist sloven.

Biografie
Marijan Tavčar, nepot al scriitorului Ivan Tavčar, el a participat la Ljubljana școala primară, liceul de limbi clasice (1923-1931) și secția de limbi și literaturi clasice a Facultății de Filozofie din cadrul Universității din Ljubljana (1931-1935). A lucrat în anii 1936-1937 ca profesor la liceul din Kolašin (Muntenegru), în anii 1937-1938 la liceul din Podgorica și în anii 1939-1941 la Celje. În 1941 a fost arestat de Gestapo și a emigrat la Jagodina (Svetozarevo), de unde, după  o lună de ședere ilegală, a revenit la Ljubljana și până la sfârșitul războiului a luptat activ în Frontul de eliberare al Sloveniei. În perioada 1943-1945 a predat la liceul de limbi clasice din Ljubljana. După eliberare, a lucrat în perioada 1945-1963, până la pensionare, la licee din diverse localități din Slovenia.

În 1954 a devenit membru al Asociației de traducători literari din Slovenia și al Asociația traducătorilor profesioniști din Slovenia, activând ca interpret de neogreacă și de alte patru limbi străine; din 1963 a avut statutul de maestru traducător. Tavčar a tradus pentru diferite edituri, teatru, radio, televiziune, publicații științifice și tehnice.

Tavčar a publicat traduceri, adnotări și introduceri, precum și articole în ziare și reviste (Naši razgledi, Prostor in čas, Nea Estia /Novo ognjišče/, I Pnevmatiki Kypros /Intelektualni Ciper/). Tavcar posted introductions and notes to his translation. El a fost singurul traducător de neogreacă din Slovenia și unul dintre puținii traducători de greacă veche și a contribuit la întărirea relațiilor bilaterale dintre Slovenia și Grecia.

Legături externe
 Petre Fran. "Tavčar Marijan". Slovenski biografski leksikon. Slovenska biografija. Ljubljana: ZRC SAZU, 2013.

Nașteri în 1912
Decese în 1981
Traducători sloveni

Marijan Tavčar


Rudolf Egger ist der Name folgender Personen:

* Rudolf Egger (Historiker) (1882–1969), österreichischer Althistoriker, Epigraphiker und Archäologe
 Rudolf Egger (Verleger) (1892–1969), Schweizer Drucker und Verleger
 Rudolf Egger (Maler, 1900) (1900–1971), deutscher Maler
 Rudolf Egger (Generalmajor) (1941–2020), österreichischer Generalmajor
 Rudolf Egger (Maler, 1943) (* 1943), österreichischer Maler
 Rudolf Egger (Pädagoge) (* 1959), österreichischer Erziehungswissenschaftler
 Rudolf Egger-Büssing (1893–1962), deutscher Unternehmer

Rudolf Egger


Orange County is a 2002 American comedy film starring Colin Hanks and Jack Black. It was released on January 11, 2002. The movie was distributed by Paramount Pictures and produced by MTV Productions and Scott Rudin. The movie was directed by Jake Kasdan and written by Mike White.

Plot

Teen Shaun Brumder is intelligent, but little interested in his education, leading a carefree SoCal lifestyle of surfing in affluent Orange County, California, drinking, and partying. His best friend Lonny is killed in a surfing accident, leading Shaun to rethink his life. Finding a novel on the beach by Marcus Skinner, it inspires him to become a writer. Upon learning that Skinner is an English professor at Stanford University, Shaun makes it his goal to attend Stanford and study under him.

Shaun dramatically improves himself academically, obtaining high grades and SAT scores and becoming president of his graduating class. Following the advice of his guidance counselor, Ms. Cobb, Shaun applies only to Stanford. This backfires when he is rejected as Ms. Cobb mixed up his transcript with that of another student.

Reaching out to his wealthy father Bud, who left his family for a much younger woman, Shaun pleads with him to donate to Stanford to increase his chances of acceptance. Disapproving of his dream to become a writer, Bud refuses. Shaun's girlfriend Ashley convinces her friend Tanya to get Shaun an interview at his home by Tanya's grandfather, a Stanford board member. Unfortunately, the antics of Shaun's dysfunctional family members (his alcoholic, emotionally fragile mother Cindy and his dim-witted stoner brother Lance), cause Shaun's interviewers to storm out in disgust.

In a last-ditch effort, Ashley and Lance convince Shaun to drive to Palo Alto and plead his case directly to Stanford Admissions Director Don Durkett. By the time they reach campus, the admissions building is closed. While Lance seduces the secretary on duty, Shaun and Ashley find Durkett's home address. There, Shaun impresses Durkett with his real transcript, but Durkett is reluctant to admit him so late in the admissions process.

After much groveling, Shaun convinces him to give it a second thought. Disaster strikes again when Ashley confuses Lance's MDMA for pain relievers, offering Durkett the pills for his headache, getting him high. Shaun, Ashley, and Durkett return to find the Admissions Building on fire, caused by Lance  setting a list of new students on fire and throwing it in the trash. With Lance wanted for arson, they abandon Durkett and flee the scene.

Frustrated with Shaun's obsession, Ashley points out that his attending Stanford would likely mean the end of their relationship, and she leaves. Depressed, Shaun wanders the campus and meets a female student who invites him to a frat party. He is disappointed to learn the Stanford students are just as vapid as teenagers from Orange County.

With a more cynical view of college, Shaun runs into Professor Skinner and is invited to his office. Shaun confides that he is afraid his dreams of being a good writer are over. Skinner reminds him that many famous authors such as James Joyce and William Faulkner grew up in places that were not intellectually stimulating, and were inspired by the conflicts in their own lives. Having an epiphany, Shaun realizes his misguided intentions and apologizes to Ashley. They pick up Lance, still hiding from police, and go home.

In Orange County, Shaun's parents seek each other out to deal with Shaun's problem. They reconcile, realizing they are much happier together than with their respective new spouses, and conclude they have not been good parents to Shaun. To make amends, Bud donates enough money to Stanford for the construction of a new Admissions Building, which secures Shaun's acceptance.

Initially ecstatic, Shaun remembers what Ashley and Professor Skinner said, and decides to stay in Orange County with Ashley and his family, as they are the true inspiration for his writing. Shaun leaves a copy of Skinner's book at the beach for someone else to find, then surfs with his friends for the first time since Lonny's death.

Cast
 Colin Hanks as Shaun Brumder
 Jack Black as Lance Brumder
 Catherine O'Hara as Cindy Brumder
 Schuyler Fisk as Ashley
 John Lithgow as Bud Brumder
 Harold Ramis as Don Durkett
 Jane Adams as Mona
 Garry Marshall as Arthur Gantner
 Dana Ivey as Vera Gantner
 Carly Pope as Tanya
 Chevy Chase as Principal Harbert
 Lily Tomlin as Charlotte Cobb, College counselor
 Leslie Mann as Krista
 Bret Harrison as Lonny
 Kyle Howard as Arlo
 RJ Knoll as Chad
 George Murdock as Bob Beugler
 Monica Keena as Gretchen
 Fran Kranz as Shane Brainard
 Mike White as Mr. Burke, English teacher
 Sarah Hagan as Sarah
 Lizzy Caplan as Party Girl
 Nat Faxon as Kip
 Alexandra Breckenridge (uncredited) as Anna
 Kevin Kline (Uncredited) as Marcus Skinner
 Ben Stiller (Uncredited) as The Firefighter

Reception
Orange County was given 3 of 4 stars by Roger Ebert, who described it as, "one of those happy projects where everything seems to fall naturally into place. It will sound like the kind of movie that, if you are over 17, you don't usually go to see. But it isn't. It's one of those movies where the description can't do justice to the experience." On Rotten Tomatoes, the film holds a rating 47% based on reviews from 122 critics, with an average rating of 5.2 out of 10. The site's consensus states: "Smarter than the average teen movie, but a little on the unmemorable side." On Metacritic, it has a score of 48% based on reviews from 28 critics. Audiences surveyed by CinemaScore gave the film a grade "B" on scale of A to F.

It garnered a better reception abroad than domestically. Matthew Turner of ViewLondon states that, "though there are no real belly laughs or any Farrelly-like set pieces, this is still a better than average comedy, thanks to its witty script and its amusing collection of characters. Worth watching." while Brian McKay of eFilmCritic.com describes it as, "a notch above the usual tripe we get from MTV films—but it's not a very big notch."

Home media
The film was released on DVD on June 18, 2002, and was re-released in 2017, as well as available in a 3-pack set with School of Rock and Nacho Libre. It was released on Blu-ray for the first time on April 26, 2022.

Soundtrack

The soundtrack was released on 2 discs on December 18, 2001. The movie itself contains 25 credited songs, leaving 9 out of the soundtrack
 "Defy You" - The Offspring
 "Story of My Life" (Live) - Social Distortion
 "The One" - Foo Fighters
 "Shadow Stabbing" - Cake
 "Butterfly" - Crazy Town
 "1st Time" - Bad Ronald
 "Lay Down Burden" - Brian Wilson
 "Everything's Cool" - Lit
 "Glad That It's Over" - 12 Rods
 "Stick 'Em Up" - Quarashi
 "Lose You" - Pete Yorn
 "Under the Tracks" - Creeper Lagoon
 "Love and Mercy" - Brian Wilson
 "California" - Phantom Planet
 "Hello" (hidden track) - Sugarbomb

References

External links

2002 films
2000s teen comedy films
American teen comedy films
Films about writers
2000s English-language films
American coming-of-age comedy films
Films set in Orange County, California
Films directed by Jake Kasdan
Paramount Pictures films
MTV Films films
Films about fraternities and sororities
Films scored by Michael Andrews
Films produced by Scott Rudin
Films with screenplays by Mike White (filmmaker)
2002 comedy films
Films about brothers
2000s American films
Stanford University

Orange County (film)


Tasikmalaya ist eine autonome Stadt (Kota) im Südosten von Westjava, Indonesien, zwischen Bandung und Purwokerto auf der südlichen der beiden großen Routen durch Java.

Geographie
Die Stadt liegt in der bergigen Region "Preanger" in einer Höhe von 351 Meter. Sie erstreckt sich zwischen 7°10′ und 7°26′32″ s. Br. sowie zwischen 108°08′38″ und 108°24′02″ ö. L. Sie grenzt im Nordosten an den Regierungsbezirk (Kabupaten) Ciamis, die anderen Grenzen im Norden, Westen, Süden und Südosten gehören zum Kabupaten Tasikmalaya. Unter den neun unabhängigen Städten belegt Tasikmalaya Platz 5 in der Bevölkerungsreihenfolge.

Verwaltungsgliederung
Die verwaltungstechnisch einer Provinz gleichgestellte Stadt wird administrativ in zehn Distrikte (Kecamatan) unterteilt, die nach ihren Verwaltungsorten benannt sind. Eine weitere Unterteilung erfolgt in 69 Kelurahan (Dörfer urbanen Charakters) mit 834 Rukun Warga (RW, Weiler) und 3.479 Rukun Tetangga (RT, Nachbarschaften).

Demographie
Zur Volkszählung im September 2020 lebten in Kota Tasikmalaya 716.155 Menschen, davon 352.415 Frauen (49,21 %) und 363.740 Männer (50,79 %). Gegenüber dem letzten Census (2010) sank der Frauenüberschuss von 49,41 Prozent um 0,2 Prozent. 68,70 % (401.985) gehörten zur erwerbsfähigen Bevölkerung; 24,90 % waren Kinder und 6,40 % im Rentenalter (ab 65 Jahren).

Ende 2021 bekannten sich 98,55 Prozent der Einwohner zum Islam, Christen waren 1,32 % (7.849 ev.-luth. / 1.864 röm.-kath.), 0,105 % waren Buddhisten.

Geschichte

Verwaltungsgeschichte
Die autonome Stadt Tasikmalaya wurde 2001 (Gesetz Nr. 10) als achte Stadt der Provinz gebildet. Hierbei wurde sie aus der 1975 gebildeten Verwaltungsstadt (Kota Administratif) Tasikmalaya (bestehend aus der Stadt Kota Cihideung und den beiden Distrikten Kecamatan Cipedes und Tawang) und den fünf Kecamatan des Kabupaten Tasikmalaya (Indihiang, Kawalu, Cibeureum, Tamansari und Mangkubumi) verschmolzen.
Zu diesen bestehenden acht Distrikten kamen am 19. Mai 2008 zwei weitere hinzu:
 Der Kecamatan Indihiang gab 7 seiner 13 Kelurahjan für den neuen Kecamatan Bungursari ab und
 Der Kecamatan Cibeureum gab 6 seiner 15 Kelurahan für den neue Kecamatan Purbaratu ab.

Naturkatastrophen
Am 5. April 1982 brach der Vulkan Galunggung aus und verursachte große Schäden. Er erzwang auch eine vorübergehende Evakuierung des Gebiets.

Aufstände von 1996
Die Stadt Tasikmalaya war auch der Schauplatz eines vielbeachteten Aufstands im Jahre 1996. Vier Menschen wurden getötet und mehrere Kirchen und Dutzende von zumeist chinesischen Unternehmen wurden zerstört. Diese Aufstände waren der Beginn zahlreicher ähnlicher Unruhen in ganz Java.

Weblinks

 mannigfaltige Publikationen im PDF-Format auf der Statistikseite der Kota Tasikmalaya (indonesisch/englisch)
 Bevölkerungsstatistiken (Open Data) (indonesisch)

Einzelnachweise

Ort auf Java
Ort in Asien
Geographie (Jawa Barat)
Kota

Tasikmalaya


Marie Uchytilová (Královice, 17 de enero de 1924 - Praga, 16 de noviembre de 1989) fue una escultora checa.

Datos biográficos
Uchytilova nació en una familia de oficiales en la hacienda de Kralovice . Entre 1945 y 1950 estudió en la Academia de Bellas Artes de Praga, siendo alumna del medallista Otakar Španiel. Uchytilova se considera una grabadora de medallas excelente, autora de bustos y estatuas de personajes importantes de la cultura checa. Es autora de algunas medallas con el tema de los monumentos antibelicistas, medallas conmemorativas, monedas creadas para conmemoraciones de particulares y aniversarios de comunidades y personalidades. En Kladno tiene una estatua a la Madre de Lidice, en la checa Skalice el memorial a la escritora Bozena Nemcova.

El 15 de noviembre de 2004 fue instalada una placa conmemorativa en la casa natal de María Uchytilová en la calle Dělnické (de los trabajadores) de Kralovice. La placa es obra de su marido J. V. Hampl.

Obras

Corona checoslovaca
En 1956 ganó el concurso para diseñar la moneda de una Corona checoslovaca. En ella aparecía una mujer campesina arrodillada plantando un pequeño chopo con una pala; fue la moneda checa más popular durante casi treinta años. Sobre ella dijo la autora de la obra:

Memorial de los niños víctimas de la guerra

Marie Uchytilová comenzó en los años sesenta, sin seguir ningún encargo, sólo a partir de una necesidad interna de trabajar en el monumento de los niños de Lidice. Junto a su esposo el escultor, Jiřím V. Hamplem modeló poco a poco hasta su muerte una estatua simbólica de cada uno de los 82 niños muertos en la destrucción del campamento polaco de Chelmno . Deliberadamente no constituyen verdaderos retratos, los corazones sobrevivientes de las madres también se modeln y su labor fue considerada como un monumento a todos los niños víctimas de los horrores de la guerra.

Quería un gran grupo de esculturas pedestres fundidas en bronce para instalar en Lidice, pero ella no disponía de los recursos suficientes para poner en práctica la costosa empresa. Buscó el apoyo de la ayuda estatal, pero el régimen comunista no mostró ningún interés en el monumento. Las ayudas tendrían que venir del extranjero. La muerte de su esposo le dejó sin fondos, pero quería que el Monumento en Lidice no cayese en el olvido. A través de pequeñas donaciones se pudo hacer cada una de las figuras de forma individual en bronce. A mediados de los años noventa llegó una donación inusualmente grande de la localidad danesa de Albertslund, lo que significó un punto de inflexión en la puesta en práctica del proyecto.

Las primeros treinta estatuas fueron instaladas en Lidice, en 1995, y las últimas diez se presentaron en junio de 2000, treinta años después del inicio del trabajo y once años después de la muerte de la autora. La escultura está orientada para que los niños puedan ver la tumba de sus padres, abuelos y amigos.

El modelo de las estatuas en yeso de los niños de Lidice fue entregado al Museo Jiří Hampl y a la Galería de la Región Norte de Pilsen y actualmente está expuesto en la capilla lateral de la Iglesia de la Anunciación en Marianske Týnice.
Memorial de Lidice

Referencias

Bibliografía
 Karel Rom: Kronika; In: Kronika regionu – Kralovicko, Manětínsko, Plasko, roč. 3. (2004/2005), č. 2, s. 3.

Enlaces externos

Escultores de la República Checa del siglo XX
Escultoras de República Checa
Escritoras de la República Checa
Poetisas de la República Checa
Escritores de la República Checa del siglo XX
Checas del siglo XX

Marie Uchytilová


Kaltenkreuth ist ein Gemeindeteil der Gemeinde Ehingen im Landkreis Ansbach (Mittelfranken, Bayern).

Geographie
Die Einöde liegt in einer Waldlichtung und ist unmittelbar von Weihern (Stockweiher, Krummweiher, Bierweiher, Kaltenkreuthweiher) umgeben. Es entspringt dort der Mühlgraben, der ein rechter Zufluss der Wieseth ist. Im Westen grenzen die Waldgebiete Ellenhof und Lehenholz an, im Nordosten das Finsterholz und im Osten die Obere Heide. Die Kreisstraße AN 50 führt zur Staatsstraße 2220 bei Oberkönigshofen (1 km nördlich) bzw. nach Beyerberg zur Staatsstraße 2248 (2 km südwestlich).

Geschichte
Kaltenkreuth war ursprünglich Besitz Heinrichs von Lentersheim. 1423 wurden die Ansprüche an Hans und Friz Brecht zu Altemuhr verkauft. Das Kloster Heilsbronn erwarb den Hof 1470/84.

Der Ort lag im Fraischbezirk des ansbachischen Oberamtes Wassertrüdingen. Die Dorf- und Gemeindeherrschaft übte das ansbachische Verwalteramt Waizendorf aus. Gegen Ende des 18. Jahrhunderts gab es drei Anwesen (2 Halbhöfe, 1 Gut), die allesamt das Verwalteramt Waizendorf als Grundherrn hatten. Von 1797 bis 1808 unterstand der Ort dem Justiz- und Kammeramt Wassertrüdingen.

Infolge des Gemeindeedikts wurde Kaltenkreuth dem 1809 gebildeten Steuerdistrikt und Ruralgemeinde Beyerberg zugeordnet. Im Zuge der Gebietsreform in Bayern wurde Kaltenkreuth am 1. Juli 1972 nach Ehingen eingemeindet.

Einwohnerentwicklung

Religion
Der Ort ist seit der Reformation evangelisch-lutherisch geprägt und nach St. Maria (Königshofen) gepfarrt. Die Einwohner römisch-katholischer Konfession sind nach Herz Jesu (Bechhofen) gepfarrt.

Literatur

Weblinks

Fußnoten

Geographie (Ehingen, Mittelfranken)
Ort im Landkreis Ansbach
Einzelsiedlung

Kaltenkreuth


RMS Scythia was a Cunard ocean liner. She sailed on her maiden voyage in 1921, and became a troop and supply ship during the Second World War. Scythia was the longest serving Cunard liner until 4 September 2005, when her record was surpassed by Queen Elizabeth 2.

History
After heavy losses during the First World War, Cunard Line embarked on an ambitious building programme. It decided to build "intermediate",  ships rather than the large liners it had previously employed. Scythia was the first ship in this new fleet, and building began in 1919. Scythia was built for the services between Liverpool and Queenstown in the British Isles to New York and Boston, in the United States. A luxury liner designed to appeal to American tourists, in the mid-1920s, she began sailing from New York to the Mediterranean.

Scythia was requisitioned at the end of 1939, left Liverpool on 24 September 1940 with 48 children bound for Boston, sponsored by readers of the Boston Evening Transcript newspaper, part of a wider British evacuation programme under the Children's Overseas Reception Board.

She became a troop ship on 1 November 1940, and sailed from Liverpool to the Middle East carrying the 1st King's Dragoon Guards. She then saw service carrying evacuees from Liverpool to New York. In 1942, Scythia took part in the Allied invasion of French North Africa. On 23 November she was struck by an aerial torpedo. Her crew managed to get her to harbour at Algiers, and she suffered only five casualties out of a complement of 4,300 men.

Scythia was salvaged and taken to New York for repair in January 1943, and afterwards ferried American troops to Europe. At the end of the war she took many US troops back from Europe, many of them accompanied by their new brides, before sailing to India to bring home UK troops from the war in the East. She was also a war bride ship taking Canadian war brides and their children from Liverpool to Pier 21 in Halifax in the early part of 1946. One of her last missions as a troop ship was to bring the 1st King's Dragoon Guards home to Liverpool, on 11 March 1948.

Later in 1948, Scythia was handed to the International Refugee Organisation to take refugees from Europe to Canada. In 1950 she became a passenger ship again, sailing from Britain to Canada and later to New York. Again in 1957 the Scythia was used to transport Hungarian refugees to Canada (departed Southampton England 19 Jan 1957), landing in Halifax, Nova Scotia at Pier 21 (Canada's equivalent to Ellis Island in New York).

Her final route was around the North Sea. In 1958, after 37 years of service, Scythia was delivered to ship breakers Thos. W. Ward at Inverkeithing by her final Master, Geoffrey Thrippleton Marr.

References

External links
 Cunard.com Cunard Heritage Scythia II 1921–1958

1920 ships
Ocean liners of the United Kingdom
Ships built in Barrow-in-Furness
Ships of the Cunard Line
Steamships of the United Kingdom

RMS Scythia


RFA Eaglesdale (A104) was a Dale-class fleet tanker of the Royal Fleet Auxiliary (RFA). She was launched in 1941 as Empire Metal and transferred to the RFA on completion in 1941.

History

The  Empire Metal was built by Furness Shipbuilding Co Ltd, Haverton Hill-on-Tees as yard number 339. She was launched on 18 November 1941 and on completion in January 1942 she was transferred to the RFA and renamed Eaglesdale.

War service
Eaglesdale was a member of a number of convoys during the Second World War.

EN 57

Eaglesdale was a member of Convoy EN 57 which departed Methil, Fife on 16 February 1942 and arrived at Oban, Argyllshire on 19 February. Eaglesdale joined the convoy from the Clyde, she was in ballast.

OS 23

Eaglesdale was a member of Convoy OS 23 which departed Liverpool on 24 March 1942 and arrived at Freetown, Sierra Leone on 11 April. She was in ballast and her final destination was Curaçao, Netherlands Antilles.

TAG 19
Convoy TAG 19 departed Curaçao on 6 November 1942, arriving at Guantanamo on 11 November 1942.

BP 83

Eaglesdale was a member of Convoy BP 83 which departed Bombay on 11 June 1943 and arrived at Bandar Abbas, Iran on 16 June.

PA 43

Eaglesdale was a member of Convoy PA 43 which departed Bandar Abbas on 26 June 1943 and arrived at Aden on 3 July.

CX 17

Eaglesdale was a member of Convoy CX 17 which departed Colombo, Ceylon on 3 February 1944 and arrived at Addu Atoll, Maldives on 6 February

JC 46

Eaglesdale was a member of Convoy JC 46 which departed Colombo on 26 April 1944 and arrived at Calcutta on 3 May. Eaglesdale detached from the convoy en route and sailed to Trincomalee, Ceylon where she arrived on 28 April.

RK 34A

Eaglesdale was a member of Convoy RK 34A which departed Chittagong, India on 13 January 1945 and arrived at Akyab, Burma on 14 January.

Eaglesdale was used for trials of refuelling equipment after the capture of a German supply ship. This included the fitting of rubber hoses and deck roller.

Postwar service

She was decommissioned on 21 July 1958 and was laid up on the River Tyne. Eaglesdale arrived on 29 November 1959 at Hamburg, West Germany for scrapping.

References

Ships built on the River Tees
Ministry of War Transport ships
Dale-class oilers
Tankers of the Royal Fleet Auxiliary
1941 ships

RFA Eaglesdale


Liga din Cambrai a fost o alianță anti-venețiană, care îi includea pe Ludovic al XII-lea, Maximilian I al Sfântului Imperiu Roman și pe Ferdinand al II-lea al Aragonului, constituită la inițiativa papei Iulius al II-lea în 1508. Datorită faptului că a fost inițiată de papalitate, a fost considerată în acea epocă o "ligă sfântă" deși era îndreptată împotriva unui stat nominal creștin.

Contextul istoric

După prima fază a Războaielor Italiene, încheiată cu victoria Ligii Sfinte și retragerea francezilor din peninsulă, au apărut disensiuni între doi din actorii principali ai Ligii: autoritatea papală și Republica Venețiană. Papa Alexandru al VI-lea a extins teritoriul Statelor Papale în Italia centrală, anexând regiunea istorică Romagna. Profitând de moartea papei Alexandru al VI-lea și de dificultatea în care se afla Cesare Borgia (fiul natural al papei Alexandru, "gonfalonier" - căpitan-general al forțelor papale), seniorii deposedați de domeniile lor din Romagna și-au oferit serviciile Republicii Veneția, devenind vasali ai acesteia în schimbul redobândirii vechilor domenii. Senatul venețian a acceptat această ofertă și în 1503 a ocupat mai multe orașe din Romagna, printre care Rimini și Faenza. Noul papă, Iulius al II-lea, a hotărât să restabilească autoritatea papală asupra orașelor respective cerând Veneției să își retragă trupele. Republica Venețiană, cu toate că a decis să recunoască suveranitatea papei asupra acestor cetăți și să plătească un tribut pentru ele, a refuzat să predea efectiv acele orașe. În această situație, papa Iulius al II-lea a reușit să-i facă pe regele Franței Ludovic al XII-lea și pe împăratul Maximilian I să semneze în decembrie 1508 Tratatul de la Cambrai. În aparență, pacea era restabilită între principii creștini și nimic nu îi mai împiedica să pornească la cruciada, de atâtea ori anunțată dar amânată, împotriva Imperiului Otoman. În realitate, acest tratat, pe care s-a bazat așa numita Ligă din Cambrai, era îndreptat împotriva Republicii Venețiene, pe care papa dorea să se răzbune.

Conflictele din perioada 1508-1516 a Războaielor Italiene pot fi împărțite în trei războaie distincte: Războiul Ligii din Cambrai (1508-1510), Războiul Ligii Sfinte (1510-1514) și Primul Război Italian al lui Francisc I (1515-1516). Războiul Ligii Sfinte poate fi și el divizat în: Războiul din Ferrara (1510), Războiul propriu-zis al Ligii Sfinte (1511-1514), Războiul Anglo-Scoțian din 1513 și Războiul Anglo-Francez din 1513-1514.  Alți istorici tratează această perioadă de conflicte ca pe un singur război ("Războiul Ligii din Cambrai").

Războiul Ligii din Cambrai (1508-1510)

Deși motivul real al înființării Ligii din Cambrai era dorința papei Iulius al II-lea de a restabili autoritatea papală asupra tuturor orașelor din Romagna și de a pedepsi astfel Republica Venețiană, pretextul l-a constituit numirea de către venețieni a propriului lor candidat la demnitatea eclesiastică de episcop al Vicenzei, numire prin care se încălcau prerogativele papei de la Roma. La chemarea papei către toate națiunile creștine de a i se alătura într-o expediție care să supună Veneția, au răspuns inițial numai Franța, Sfântul Imperiu Roman și Regatul Aragonului, reprezentanții  împăratului Maximilian I, ai regelui Ludovic al XII-lea al Franței și ai regelui Ferdinand al II-lea al Aragonului semnând la 10 decembrie 1508 Tratatul de la Cambrai, în prezența trimișilor papei.

În primăvara anului 1509, o armată franceză, numeroasă și bine echipată pentru acea epocă, condusă de Ludovic al XII-lea (care ridicase în mod constant pretenții asupra ducatului Milano, în calitate de moștenitor al Valentinei Visconti, bunica sa), a trecut Alpii și a obținut în  (14 mai 1509, în apropiere de Milano) o victorie deplină asupra venețienilor. Împăratul Maximilian I, cu toate angajamentele luate la Cambrai, nu jucase niciun rol în această campanie. Cu toate acestea, venețienii preferau să ducă tratative cu unii dintre adversarii lor, decât să se apere cu armele, astfel încât foloasele acestei victorii au fost trase de Sfântul Imperiu Roman de Națiune Germană, nu de francezii învingători pe câmpul de luptă (de exemplu, orașele-cetăți Verona, Vicenza și Padova au dus tratative și au capitulat în fața lui Maximilian, nu a francezilor).

În anul următor, Papa Iulius al II-lea, considerând că nu mai are nevoie de francezi în Italia, venețienii fiind deja înfrânți datorită acestora, începe o activă politică antifranceză. În acest sens se împacă cu Republica Veneția, își asigură sprijinul cantoanelor elvețiene și strânge legăturile cu Spania și Anglia. Pe de altă parte, Franța, după decesul lui , principalul sfetnic al regelui, nu mai are o politică externă coerentă.

Războiul Ligii Sfinte (1510-1514)
Creșterea rivalității dintre papă și suveranul francez au dus la dizolvarea de facto a alianței dintre aceștia, alianță care stătea la baza Ligii din Cambrai. Papa Iulius al II-lea, aflat în conflict cu ducele Alfonso d'Este și-a formulat intenția de a cuceri ducatul acestuia (Ferrara), pe care să îl adauge Statelor Papale. Dar Alfonso d'Este era un aliat al francezilor, pe care îi sprijinise eficient pe plan militar și politic în timpul războiului cu Republica Venețiană.

În această situație, papa a declanșat un nou război, de data aceasta împotriva francezilor. Forțele proprii fiindu-i insuficiente pentru această aventură, papa a angajat o armată de mercenari elvețieni, ordonând atacul asupra francezilor cantonați în Milano. De asemenea, el a răsturnat complet alianțele inițiale ale Ligii din Cambrai, invitând Republica Veneția să i se alăture în războiul împotriva francezilor; Veneția, dornică să se revanșeze pentru înfrângerile suferite în Războiul Ligii din Cambrai, a acceptat rapid această ofertă. În iulie 1510, noua alianță veneto-papală și-a început ofensiva. Un atac inițial asupra Genovei ocupate de francezi a eșuat, dar trupele venețiene comandate de Lucio Malvezzo i-au alungat pe francezi din Vicenza la începutul lunii august, iar o forță comună comandată de Francesco Maria della Rovere, duce de Urbino, a capturat Modena pe 17 august 1510. Forțele franceze din Italia, conduse de Charles d'Amboise, profitând de întârzierea mercenarilor elvețieni angajați de papă, au înaintat spre Bologna (unde se afla în acel moment și papa Iulius al II-lea), rupând legăturile dintre zonele în care erau amplasate forțele papale. La 18 octombrie, francezii ajunseseră la doar câțiva kilometri de oraș. Papa Iulius al II-lea își dădu seama abia acum că bolognezii erau ostili în mod deschis față de papalitate și nu ar fi opus nicio rezistență francezilor; pentru a scăpa, a recurs la excomunicarea lui Charles d'Amboise, care a evitat atacarea persoanei papei, și a reușit să se retragă spre Ferrara doar cu un detașament de cavalerie venețiană.

În decembrie 2010, forțele armate papale au fost reorganizate și au reușit să cucerească Concordia sulla Secchia (în provincia Modena), apoi au asediat Mirandola. Charles d'Amboise, cu armata sa, a pornit în marș forțat spre această cetate, pentru a veni în ajutorul celor asediați, dar pe drum s-a îmbolnăvit și a murit. Mirandola a căzut în ianuarie 1511, războinicul papă Iulius al II-lea comandând personal asaltul final. A fost apoi rândul francezilor (comandați, după moartea lui Charles d'Amboise, de către condotierul Gian Giacomo Trivulzio) să revină în ofensivă și să recucerească Concordia sulla Secchia și Castelfranco. Între timp, Alfonso d'Este, ducele de Ferrara, aliatul francezilor, a învins o armată venețiană pe malurile Padului, astfel că Bologna a rămas din nou izolată, predându-se francezilor la 23 mai 1511.

În această situație, cu armata papală învinsă și dezorganizată și cu forțele franceze ocupând aproape în totalitate regiunea Romagna, papa Iulius al II-lea a recurs la un act politic controversat ulterior, proclamând o "Ligă Sfântă" împotriva Franței, stat creștin. Mai exact, în iunie 1511, papa Iulius al II-lea a oficializat , o coaliție îndreptată împotriva lui Ludovic al XII-lea, rege al Franței și duce de Milano, coaliție care reunea Spania, Republica Venețiană, Confederația Veche a Elveției și Anglia. Ulterior, la această "ligă sfântă" a aderat și Sfântul Imperiu Roman. Se poate remarca faptul că nu se punea de fapt nicio problemă religioasă (numele de "ligă sfântă" al acestei alianțe fiind unul arbitrar), litigiul fiind unul pur politic.

De partea franceză, onoarea, dar și dificultatea, de a lupta împotriva atâtor inamici i-a revenit lui , duce de Nemours, nepot al lui Ludovic al XII-lea, care fusese numit în 1511 locotenent al regelui în Ducatul de Milano. La comanda forțelor franceze din Italia, el reușește în primăvara anului 1512 o campanie militară remarcabilă, descumpănindu-și adversarii prin deplasări rapide și atacuri surprinzătoare. La 11 aprilie 1512, el a obținut o victorie strălucită asupra spaniolilor, la Ravena, dar a fost ucis chiar în seara aceleiași zile, în timp ce îi urmărea pe inamicii în retragere. După moartea lui Gaston de Foix, francezii au început să piardă teren. Papa Iulius al II-lea a angajat o altă armată de mercenari elvețieni; aceștia au coborât până la Milano, fiind însoțiți și de ducele Sforza, care era hotărât să-și recâștige controlul asupra Ducatului de Milano. Garnizoanele franceze au abandonat provincia Romagna (unde ducele de Urbino a capturat rapid Bologna și Parma) și s-au retras în Lombardia, încercând să temporizeze atacurile armatei papale. În august 1512, trupele elvețiene, sprijinite și de un contingent venețian, i-au forțat pe francezi să se retragă din Milano, restaurându-l pe Massimiliano Sforza ca duce de Milano.

La sfârșitul lunii august 1512, membrii Ligii Sfinte s-au întâlnit la Mantua pentru a discuta situația din Italia, în special împărțirea teritoriului dobândit de la francezi. Ei au ajuns relativ repede la un acord cu privire la Florența, acord care nu l-a mulțumit însă pe papa Iulius al II-lea. La cererea papei, Ramon de Cardona a intrat în Toscana, a distrus rezistența florentină, a răsturnat Republica Florentină și l-a instalat pe Giuliano de' Medici ca stăpân al orașului.

Au apărut însă și alte dezacorduri fundamentale între membrii Ligii Sfinte referitoare la teritoriile recucerite de la francezi. În timp ce papa Iulius al II-lea și venețienii insistau ca lui Massimiliano Sforza să i se permită să păstreze Ducatul de Milano, împăratul Maximilian și regele Ferdinand al Aragonului doreau ca unul dintre verii lor să fie instalat ca duce la Milano. Papa a cerut anexarea imediată a Ferrarei la Statele Papale, dar Ferdinand s-a opus acestui aranjament, dorind existența unei Ferrare independente pentru a contracara creșterea puterii papale. Totuși, cel mai problematic aspect la aceste tratative era atitudinea lui Maximilian față de Veneția. Împăratul a refuzat să renunțe în favoarea Veneției la orice teritoriu imperial, care, în opinia sa, includea cea mai mare parte a regiunii Veneto; în acest scop, el a semnat cu papa un acord pentru a exclude complet Veneția de la partajarea teritoriilor. Când Republica Venețiană a obiectat, papa Iulius a amenințat că va reactiva Liga din Cambrai împotriva Veneției, această amenințare făcându-i însă pe venețieni să încerce o împăcare cu regele Ludovic al XII-lea.

Papa Iulius al II-lea a murit la 20 februarie 1513, fiind înlocuit cu pașnicul Leon al X-lea, din familia Medici. Ludovic al XII-lea încheie pacea cu Ferdinand de Aragon, cedându-i Navarra, dar nu renunță la drepturile sale asupra Ducatului de Milano. În plus, la 23 martie 1513, el încheie cu venețienii, la Blois, un tratat care prevedea împărțirea nordului Italiei între Franța și Republica Venețiană. La sfârșitul lunii mai 1513, o armată franceză comandată de Louis de la Trémoille a traversat Alpii și a avansat spre Milano; simultan, armata venețiană comandată de Bartolomeo d'Alviano a pornit spre vest de Padova. Impopularitatea lui Massimiliano Sforza, care era văzut de milanezi ca o marionetă a mercenarilor elvețieni, a permis francezilor să se deplaseze prin Lombardia întâmpinând doar o slabă rezistență și să recucerească Milano. Totuși, în ciuda superiorității lor numerice, francezii au fost învinși în  (6 iunie 1513) de către armata mercenarilor elvețieni. Între timp, armata venețiană comandată de condotierul  s-a retras în regiunea Veneto, urmărită îndeaproape de armata spaniolă condusă de . Deși spaniolii nu au reușit să cucerească Padova, apărată cu îndârjire, ei au pătruns adânc pe teritoriul venețian, iar spre sfârșitul lunii septembrie erau în imediata apropiere a Veneției. Cardona a încercat un bombardament de artilerie a orașului, care s-a dovedit a fi în mare parte ineficient; apoi, neavând nave cu care să traverseze laguna venețiană, s-a întors spre Lombardia. Bartolomeo d'Alviano, a cărui armată fusese întărită cu sute de voluntari din nobilimea venețiană, l-a urmărit pe Cardona, cu care s-a confruntat în , în apropiere de Vicenza (la 7 octombrie 1513). În această bătălie armata venețiană a fost înfrântă decisiv, mulți membri proeminenți ai nobilimii venețiene fiind uciși în afara zidurilor orașului Vicenza, în timp ce încercau să fugă.

Cu toate acestea, Liga Sfânta nu a reușit să valorifice victoria din bătălia de la La Motta. Cardona și Alviano au continuat să se lupte între ei în regiunea Friuli la sfârșitul anului 1513 și în 1514, purtând mai multe bătălii neconcludente, dar spaniolii lui Cardona nu au reușit să facă niciun progres real. Între timp Henric al VIII-lea al Angliei, care  aderase la Liga Sfântă și începuse o campanie în nord-vestul Franței, nu a reușit să obțină niciun teritoriu semnificativ, și a încheiat o pace separată cu Franța.

Primul război italian al lui Francisc I (1515-1516)

Moartea lui Ludovic al XII-lea (1 ianuarie 1515) l-a adus pe Francisc I pe tronul Franței. La încoronarea sa (la Reims, 25 ianuarie 1515), Francisc I și-a asumat printre numeroasele sale titluri nobiliare și pe acela de Duce de Milano, afirmând astfel deschis continuarea politicii înaintașilor săi (Carol al VIII-lea și Ludovic al XII-lea) referitoare la pretențiile teritoriale ale coroanei Franței în nordul Italiei. În același an, el s-a pregătit să recupereze posesiunile franceze din Italia, concentrând o puternică armată în Dauphiné (iulie 1515).

Forțele combinate elvețiane și papale s-au deplasat la nord de Milano, pentru a bloca trecătorile alpine, dar Francisc, urmând sfaturile lui Gian Giacomo Trivulzio, a evitat principalele trecători, păzite de elvețieni, și a avansat pe valea râului Stura, ajungând în nordul Italiei fără pierderi semnificative. Avangarda franceză a surprins cavaleria milaneză la Villafranca, învingând-o și capturându-l pe comandant, condotierul .

Între timp, corpul principal de armată al francezilor, condus personal de Francisc I, s-a confruntat cu elvețienii în celebra  (13 septembrie 1515). Inițial, elvețienii au avut inițiativa, avansând la centrul liniei de bătălie, dar superioritatea cavaleriei și artileriei franceze, coroborată cu sosirea în timp util a corpului de oaste venețian al lui Alviano (care reușise să evite armata spaniolă a lui Cardona la Verona) în dimineața zilei de 14 septembrie, a dus la o victorie decisivă pentru Francisc I și aliații săi venețieni.

După înfrângerea de la Marignano, Liga Sfântă nu mai deținea capacitatea și nici voința de a continua războiul. Francisc I a avansat spre Milano, capturând orașul pe 4 octombrie 1515 și înlăturându-l pe Massimiliano Sforza de pe tronul ducatului. În decembrie, el s-a întâlnit cu papa Leon al X-lea la Bologna. Papa, care între timp fusese părăsit de restul mercenarilor elvețieni, i-a cedat lui Francisc I Parma și Piacenza, iar ducelui de Ferrara Modena; în schimb, a primit garanții de neintervenție franceză în Ducatul de Urbino. La 13 august 1516, Tratatul de la Noyon, semnat de Francisc I și Carol Quintul, recunoștea pretențiile franceze asupra Ducatului de Milano și pretențiile spaniole asupra Regatului de Neapole, Spania retrăgându-se astfel din acest război. Împăratul Maximilian I a continuat însă ostilitățile, făcând o altă încercare de a invada Lombardia; armata lui nu a reușit să ajungă însă până la Milano, iar în decembrie 1516 a început negocierea unei păci cu Francisc I. Rezultatul a fost Tratatul de la Bruxelles, prin care nu numai că Sfântul Imperiu Roman de Națiune Germană a acceptat ocupația franceză a Ducatului de Milano, ci și a confirmat pretențiile venețiene față de restul posesiunilor imperiale din Lombardia (cu excepția Cremonei), încheind efectiv războiul cu revenirea la status quo-ul din 1508.

Consecințe
Inițial, Liga din Cambrai a fost o alianță anti-venețiană (deși Republica Venețiană era un stat creștin, această alianță a fost considerată în epoca respectivă o "ligă sfântă", deoarece fusese inițiată de papalitate). Într-o prima etapă, forța militară principală a ligii, Regatul Franței, a traversat Alpii și a obținut o victorie decisivă asupra venețienilor (Bătălia de la Agnadello, 14 mai 1509). În 1510, Papa Iulius al II-lea, considerând că nu mai are nevoie de francezi în Italia, venețienii fiind deja înfrânți, începe o politică antifranceză activă. El proclamă o "Ligă Sfântă" împotriva Franței, ligă la care au aderat Spania, Republica Venețiană, Confederația Veche a Elveției, Anglia și Sfântul Imperiu Roman. Izbucnește astfel Războiul Ligii Sfinte (1510-1514), caracterizat prin asedii și lupte de uzură duse în nordul Italiei, fricțiuni între aliați și chiar răsturnări ale alianțelor. Victoriile și înfrângerile au alternat de la o tabără la cealaltă, dar dezacordurile fundamentale apărute între membrii Ligii Sfinte referitoare la teritoriile recucerite de la francezi, precum și moartea papei Iulius al II-lea, au făcut ca războiul să se termine indecis. În 1515, noul rege al Franței, Francisc I, a readus în discuție pretențiile teritoriale ale coroanei Franței în nordul Italiei (Ducatul de Milano) și a pornit un nou război pentru recuperarea posesiunilor franceze din Italia, război desfășurat între 1515-1516 și care s-a încheiat cu victoria (precară) a francezilor.

Urmările acestor războaie s-au răsfrânt în mod diferit asupra statelor beligerante. Deși Franța a obținut unele victorii strălucite pe câmpul de luptă, inconsecvența și superficialitatea regilor ei a făcut ca aceste victorii să nu fie consolidate; mai mult, în cursul următoarelor războaie italiene din secolul al XVI-lea francezii au fost învinși și alungați definitiv din peninsula italică, Italia dovedindu-se a fi "mormântul francezilor", așa cum se exprima plastic eminentul istoric Edgar Quinet. Prestigiul Papalității a scăzut mult din cauza politicii aventuriere a lui Iulius al II-lea și a războaielor duse împotriva unor state creștine, această scădere de prestigiu numărându-se printre motivele principale care au dus la declanșarea Reformei Protestante. Sfântul Imperiu German a ieșit cel mai câștigat după această perioadă istorică tulbure. Datorită uniunii personale cu Spania, sub sceptrul lui Carol Quintul, Imperiul a devenit cea mai mare forță militară și politică din Europa, reușind să-i alunge pe francezi din Italia și să-și impună hegemonia în peninsulă. Micile principate și orașe-state italiene au avut cel mai mult de suferit în urma acestor războaie. Pierderile umane și materiale au fost însemnate, iar autonomia de care se bucuraseră până în secolul al XV-lea a devenit iluzorie, nordul Italiei fiind strict controlat de Sfântul Imperiu German (cu excepția notabilă a Veneției), iar sudul de Spania, pentru o perioadă de circa trei secole, până la Unificarea Italiei.

Note

Bibliografie
 Francesco Guicciardini, The History of Italy, translated by Sydney Alexander, Princeton: Princeton University Press, 1984. ISBN 0-691-00800-0.
 Jacques Madaule, Istoria Franței, vol. I, traducere de Eugen Rusu, Editura Politică, București, 1973.
 John Julius Norwich. A History of Venice. New York: Vintage Books, 1989. ISBN 0-679-72197-5.
 Peter N. Stearns (ed.), The Encyclopedia of World History, 6th Edition, Boston: Houghton Mifflin Company, 2001. ISBN 0-39565-237-5.

Alianțe militare din secolul al XVI-lea
Anii 1500 în Europa
Fondări în 1508
Conflicte din secolul al XVI-lea
Războaiele Franței
Republica Veneției
Războaiele Italiene

Liga din Cambrai